Wikipedija shwiki https://sh.wikipedia.org/wiki/Glavna_stranica MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Mediji Posebno Razgovor Korisnik Razgovor s korisnikom Wikipedija Razgovor o Wikipediji Datoteka Razgovor o datoteci MediaWiki Razgovor o MediaWikiju Šablon Razgovor o šablonu Pomoć Razgovor o pomoći Kategorija Razgovor o kategoriji Portal Razgovor o portalu Nacrt Razgovor o nacrtu TimedText TimedText talk Modul Razgovor o modulu Event Event talk 0 3226 42711214 42647083 2026-10-16T07:28:13Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42711214 wikitext text/x-wiki {{Političko uređenje}} '''Demokracija''' ili '''demokratija''' ([[grčki jezik|grč.]] δημοϰρατία: vladavina naroda), oblik vladavine u kojem se političke odluke donose voljom većine, najčešće kroz izbore ili referendume, u kojima sudjeluju svi građani."<ref>Oxford English Dictionary: ''Democracy''.</ref><ref>[http://www.merriam-webster.com/dictionary/democracy Democracy - Definition and More from the Free Merriam-Webster Dictionary<!-- Bot generated title -->]</ref> U posljednjim desetljećima demokracija se koristi kao sinonim za (zapadnu) liberalnu demokraciju, ali je također priznato i postojanje ne-liberalne demokracije. "Liberalna demokracija" se obično odnosi na liberalno shvaćanje ustava i ljudskih, odnosno građanskih prava, ali se također koristi i za opisivanje nekih drugih aspekata društvenog života. Definicija demokracije se s vremenom proširila i na aspekte društva i političke kulture koji se direktno ne odnose na oblik vladavine. Većina liberalnih demokracija su parlamentarne, odnosno predstavničke demokracije, ali postoje mnoge varijacije demokracije, neke čisto hipotetičke. Izraz "demokratski" odnosno demokracija se u širem smislu koristi kako bi se opisao način odlučivanja u različitim društvenim organizacijama.<ref>Diamond, L., Lecture at Hilla University for Humanistic Studies January 21, 2004: [http://web.stanford.edu/~ldiamond/iraq/WhaIsDemocracy012004.htm "What is Democracy"]</ref><ref>[http://www.economist.com/markets/rankings/displaystory.cfm?story_id=8908438 Liberty and justice for some] at [[The Economist|Economist.com]]</ref><ref>O'Donnell, G., In Diamond, L.; Morlino, L., [https://books.google.co.uk/books?id=-eXJMXnraPQC&pg=PA3&dq=%22rule+of+law%22+democracy&hl=en&sa=X&ei=hirJVL73LZHLaIWfgkg&ved=0CCsQ6AEwAjgK#v=onepage&q=%22rule%20of%20law%22%20democracy&f=false ''Assessing the Quality of Democracy''], JHU Press, 2005, p. 3.</ref> == Porijeklo riječi == Riječ ''demokracija'' dolazi iz [[Grčki jezik|grčke]] riječi δημοκρατíα, koja pak dolazi od δημος, što znači "narod", i κρατειν, što znači "vladati", te sufiksa íα. Dakle, doslovno "vladavina naroda".<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0058%3Aentry%3Ddhmokrati%2Fa δημοκρατία] in Henry George Liddell, Robert Scott, "A Greek-English Lexicon", at Perseus</ref> == Značenje i definicija u praksi == === Razvitak demokracije === Pojam 'demokracija'—ili, točnije, izvorna ([[antička Grčka|starogrčka]]) varijanta te riječi —skovan je u staroj [[Atena (država)|Ateni]] u 5. stoljeću prije Krista. Atenska se država općenito smatra prvim primjerom sustava koji odgovara nekim današnjim predodžbama o demokratskoj vlasti. Ipak, mnogi ne smatraju staru Atenu demokracijom, s obzirom da je samo mali dio pučanstva smio glasovati, dok žene, [[ropstvo|robovi]] i stranci nisu imali to pravo. Samo je oko 16% ukupnog stanovništva imao pravo glasa. Glasovanjem su se u staroj Ateni donosile odluke izravno, umjesto da se biraju zastupnici kao u današnjoj demokraciji. S vremenom se značenje 'demokracije' promijenilo, a suvremena se definicija jako mijenjala od 18. stoljeća, otkad su se uvodili razni "demokratski" sustavi u mnogim državama.<ref>Wilson, N. G. (2006). ''Encyclopedia of ancient Greece''. New York: Routledge. p. 511. {{ISBN|0-415-97334-1}}.</ref> Prva savremena demokratija je bila ta [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]] uspostavljena [[1789]]. godine na osnovi filozofije [[doba razuma]]. Francuski filozof [[Montesquieu]] (1689-1755) jeste veoma uticao na promoviranje i utemeljenje ideja o demokratskoj vlasti u periodu Francuske buržoaske revolucije i stvaranja [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]. [[Montesquieu]] je vjerovao da je najbolji način da se osigura da vlast služi općoj dobrobiti ako se učine sljedeći koraci: *Razdijeliti vlast na različite ogranke i dijelove, tako da nijedan ogranak nema svu vlast. *Izbalansirati autoritet između ovih ogranaka tako da ni jedan ne može kontrolirati ostale ogranke. *Omogućiti svakome ogranku da provjerava načine na koje se drugi ogranci koriste vlašću. [[Montesquieu]] je, kao i mnogi drugi, vjerovao da, ukoliko je vlast podijeljena, izbalansirana i provjeravana, nijedan od ogranaka ne može kontrolirati cijelu vlast. U tom slučaju nijedan ogranak ne može koristiti vlast za svoje osobne i sebične interese. Rezultat takve situacije bi bio da vlast djeluje u cilju unapređivanja zajedničke dobrobiti. Zajednička dobrobit znači da je nešto za dobro zajednice kao cjeline. Postoje dvije vrste demokratija: direktna demokratija i reprezentativna demokratija. Direktna demokratija je bila u staroj Atini kada su svi slobodni ljudi izlazili na gradski trg i odlučivali o raznim stvarima. Pošto je tako nešto nemoguće postići danas (sam New York ima 20 miliona stanovnika) nastala je reprezentativna (predstavnička) demokratija. Tu ljudi na izborima biraju svoje predstavnike u parlamentu i daju im autoritet da donose odluke u njihovo ime. === Politička jednakost === U principu, to asimiliramo sa sistemom ''"jedna osoba jednako jedan glas"''. Taj princip je općenito smatran kao fundamentalan za demokratiju. Ipak iako je u teoriji ovaj sistem priznat i prihvaćen u stvarnosti situacija je drugačija, rijetko se primjenjuje jer njegova upotreba za jedne je veoma neefikasna, naprimjer tehnički i ekonomski je izvodivo da se čitava populacija jedne zemlje konsultuje (recimo referendumom) oko gradnje bazena u jednom gradu te zemlje ali su male šanse da to bude za opće dobro populacije. Isto tako ovaj sistem predstavlja opasnost za manje etničke ili nacionalne grupe. Jednakost se može također mjeriti važnošću koju objekt političke odluke realno ima za glasače. Da bi se riješili problemi a zadržao se sistem "jedna osoba jednako jedan glas" rješenje uobičajeno korišteno jeste njegova implikacija na geografski podijeljenim dijelovima. Teoretski gledano postoji još jedna loša strana sistema "jedna osoba jednako jedan glas", a to je da prakticirajući isti sistem dolazimo do (po definiciji) konačne odluke koja za sobom povlači konstataciju da oni koji su bili protiv te odluke ustvari su dio sistema "jedna osoba jednako nula glasova" jer je naprimjer njihov prijedlog odbačen a usvojen drugi. Slobodni izbori su isto jedan od uvijeta demokratije. === Izbori kao obred === Izbori sami po sebi nisu dovoljan uvjet za postojanje demokracije. Izbore su često zlorabili autoritativni režimi ili [[diktatura|diktature]] da ostave lažan dojam demokracije. Za to postoji više metoda: * ograničenje profila kandidata * ograničenje stvarne vlasti koju smiju imati izabrani zastupnici ili politike koju smiju voditi dok su na vlasti * glasovanje koje zapravo nije slobodno ni pošteno (npr. kroz zastrašivanje onih koji žele glasovati za određene kandidate) * ili, najizravnije, krivotvorenje rezultata izbora Neki povijesni primjeri iz svijeta su [[Sovjetski Savez|SSSR]] pod [[komunistička partija|komunističkom partijom]] prije njegova raspada [[1991]], [[Irak]] pod [[Sadam Husein|Sadamom Huseinom]] i [[Filipini]] pod [[Ferdinand Marcos|Marcosom]]. === Liberalna demokracija === {{main|Liberalna demokracija}} [[Datoteka:Votingwomen.jpg|thumb|u [[Bangladeš]]u]] Kako se obično koristi, riječ ''demokracija'' često znači isto što i ''liberalna demokracija''. Dok je sama demokracija sustav vladavine koji definiraju i legitimiraju izbori, liberalna demokracija može uključivati [[ustavni liberalizam]], gdje se određena kulturno subjektivna [[građanska prava|prava pojedinaca]] štite od pukog glasa većine; s druge strane, u [[neliberalna demokracija|neliberalnim demokracijama]] takva ograničenja ne postoje. Ovo su neke osobine mnogih liberalnih demokracija: * [[Ustav]] koji ograničava moć vlade i štiti mnoga građanska prava * [[Opće pravo glasa]], koje svim građanima jamči pravo glasa bez obzira na rasu, spol ili imovinsko stanje * [[Sloboda govora]] * [[Sloboda tiska]] i pristup nedržavnim izvorima informacija * [[Sloboda okupljanja]] * Jednakost pred zakonom i [[pravo na suđenje]] prema [[zakon]]u * [[Obrazovanje]] koje građane upućuje u njihova prava i građanske obveze * Široko i duboko utemeljeno [[civilno društvo|građansko društvo]] * Neovisno sudstvo * Sustav međusobnog nadzora među granama vlasti [[Datoteka:Congressrallydelhi (91).JPG|left|thumb|220px|Demonstracija stranke u [[Indija|Indiji]]]] Ova definicija obično ima neke ograde. Odluke koje se donose putem [[izbori|izbora]] ne donose svi građani nego samo oni koji žele sudjelovati glasovanjem. Osim toga, pravo glasa obično nemaju svi građani. Većina demokratskih zemalja daje pravo glasa onima koji su stariji od određene dobi, obično iznad 18. godine. Neke zemlje imaju i druge kategorije ljudi koji ne smiju glasovati (npr. zatvorenici ili bivši zatvorenici). Ponekad je sustav vlasti liberalna demokracija, ali formalno se zove drugačije: na primjer, [[Kanada]] je [[kraljevina|kraljevstvo]], ali zapravo zemljom vlada demokratski izabran [[parlament]]. Neki ukratko definiraju demokraciju kao "[[vladavina većine]] uz prava [[manjina|manjine]]." === Socijalistička demokracija === [[Anarhizam]] i [[komunizam]] (kao posljednji stupanj društvenog razvitka prema teoriji [[marksizam|marksizma]]) jesu politička učenja koja teoretski koriste jednu vrstu izravne demokracije, a država postoji samo kao narod. Međutim, sve države u kojima je vladala [[komunistička partija]] postale su diktature i ostale takve dokle god je partija ostala na vlasti. Neki socijalistički teoretičari, kao što je [[Tony Cliff]], tvrde da se to dogodilo zato što zemlje u kojima je komunistička partija došla na vlast nisu imale dovoljno visoku razinu proizvodnih snaga da izdrže socijalizam. [[Datoteka:Hustings Oxford West and Abingdon 20050204.jpg|thumb|desno|280px|Izborni kandidat u [[Britanija|Britaniji]]]] == Kultura demokracije == U zemljama koje nemaju jaku tradiciju demokratske vladavine većine, uvođenje slobodnih izbora rijetko je dovoljno da se ostvari prijelaz s diktature u demokraciju, sve dok se ne ostvari i šira promjena političke kulture i postupna izgradnja ustanova demokratske vlasti. Ima raznih primjera, kao što su [[Francuska revolucija|Francuska u doba revolucije]] ili današnja [[Uganda]] i [[Irak]], gdje zemlje mogu održati demokraciju samo u ograničenom obliku dok se ne dogode šire kulturne promjene koje omogućuju stvarnu vladavinu većine. Jedan od ključnih vidova kulture demokracije jest suradnja opozicije. Taj je kulturni prijelaz posebno teško ostvariti u zemljama gdje je uobičajeno da se vlast mijenja nasilnim putem. U biti, suradnja opozicije znači da se u demokraciji različite strane zalažu za iste osnovne demokratske vrijednosti. Iako se politički suparnici ne slažu, trebaju prihvaćati jedan drugoga i biti svjesni legitimne i važne uloge koju igraju protivnici. Temeljna pravila društva moraju poticati snošljivost i uljudnost u javnim raspravama. U takvom društvu gubitnici prihvaćaju odluku glasača na izborima i mirno prenose vlast. Gubitnici su sigurni da neće izgubiti život ni slobodu, nego da će i dalje sudjelovati u javnom životu. Opozicija ne mora odobravati politiku vlade, ali mora poštivati temeljnu legitimnost države i samog demokratskog procesa. == Proporcionalni i većinski sustav == Neki izborni sustavi, kao što su razni oblici [[proporcionalni sustav izbora|proporcionalnih sustava]], nastoje osigurati da sve političke skupine (kao i manjinske skupine koje glasuju za male stranke) budu "pošteno" zastupljene u zakonodavnim tijelima države, u skladu s udjelom ukupnih glasova, a ne udjelom izbornih jedinica gdje mogu dobiti regionalnu većinu ([[većinski sustav izbora]]). Pitanje odnosa između proporcionalnog i većinskog sustava nije samo teoretsko, s obzirom da su oba oblika izbornog sustava raširena u svijetu, a svaki stvara vrlo različitu vrstu vlasti. Jedan od glavnih prijepora je pitanje hoćete li imati nekoga tko izravno zastupa vaše malo područje u vašoj državi, ili će se vaš glas brojiti zajedno sa svima ostalima, bez obzira gdje živite u državi. Neke zemlje, kao što su [[Nemačka|Njemačka]] i [[Novi Zeland]], nastoje imati i većinski i proporcionalni sustav, kako bi imale koristi od oba. == Tiranija većine == Bez obzira da li u nekoj državi građani imaju dosta široko pravo glasa, vladavina većine može dovesti i do ''tiranije većine''. Ovo znači da postoji mogućnost da, u demokratskom sistemu, većina građana da autoritet zastupnicima, koji bi zastupali mišljenje te većine građana, i možda radili protiv manjine. Ovo, naravno, potkopava mišljenje da demokratija predstavlja sve ljude. Naprimjer, teorijski je moguće da u liberalnoj demokratiji većina građana izabere zastupnike koji bi odlučili da neku manjinu (religijsku, etničku i druge) kriminaliziraju (direktno ili indirektno). Predlagači demokratije, na nekoliko načina, pokušavaju da ovu tvrdnju opovrgnu. Oni tvrde da u mogim demokratskim zemljama postoji [[ustav]] koji štiti građane od tiranije većine. [[Ustav]] (nebitno da li je pisani ili ne) može prepoznati da li je neka mjera, koja je provedena kroz [[zakonodavna vlast|zakonodavstvo]] i [[izvršna vlast|izvršnu vlast]], ustavna ili protiv ustavna , i ako je protiv ustavna ona prvo mora proći kroz nezavisno [[sudska vlast|sudstvo]] da bi bila prihvaćena (dok sudstvo, kao ne zavisno, može vidjeti da je ta mjera ne ustavna i poništiti je). Još jedan argument je taj da je, i pored rizika, većinska vlast najpoželjniji sistem, i da je ''tiranija većine'', ako postoji, ipak poboljšanje od ''tiranije manjine''. U praksi, historija je puna primjera gdje je vladajuća manjina tlačila većinu (koja '''nije imala''' pravo glasa), ali također, i primjere gdje je društvo tlačilo manjinu (koja je '''imala''' pravo glasa). Jedan od zaključaka koji možemo vidjeti iz hisitrije je taj da pravo glasa ne mora značiti odbranu od ugnjetavanja ili tlačenja, ali da je ipak bolje imati pravo glasa nego ga nemati nikako. Ovdje su neki primjeri gdje je većina radila protiv želja manjine u vezi nekih pitanja: * U [[Francuska|Francuskoj]], neki smatraju da je zabrana nošenja religijskih simbola, u javnim školama, povreda [[ljudska prava|ljudskih prava]]. * U [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]]: ** Distribucija [[pornografija|pornografije]] postaje ilegalna ako materija krši ''društvene standarde'' o dostojanstvu. ** Grupe koje se bore protiv [[pobačaj]]a su okarakterisale nerođenu dijecu kao ugnjetavanu, nemoćnu manjinu bez prava glasa. * Većina često stavlja veće poreze bogatoj manjini * Konzumenti droga se često vide kao manjina koja je tlačena od većine. Često pobornici legalizacije droge nemaju pravo glasa. * Društveno tretiranje homoseksualaca je također u ovom kontekstu. Tokom većine 19. i 20. vijeka vlasti u [[Velika Britanija|Britaniji]] su procesuirali homoseksualce, i ovo je postalo poznato kada su procesuirani [[Oscar Wilde]] i [[Alan Turing]]. * U Sjevernoj Irskoj katolici se predstavljaju kao manjina koja je terorizirana od protestantske većine. * Poznati [[filozofija|filozof]] [[Sokrat]], je osuđen na smrt zato što je bio bezbožan i što se protivio vladajučoj demokratiji. Neki teoretičari se protive korištenju pojma ''tiranija većine'' za društva 19. vijeka i ranije. Oni tvrde da je malo zemalja u to vrijeme, uključujući demokratije, imalo u svojoj osnovi pravo glasa za sve. Međutim, drugi debatuju da je termin pogodan, jer opisuje stanje koje se može dogoditi u društvu sa pravom glasa, čak i ako to društvo ne čini čitavu populaciju države. == Za i protiv == Tradicionalno, svrha demokratije je da zaustavi preveliko gomilanje moći u rukama jednog pojedinca ili nekoliko njih. Ona treba da stvori ravnotežu koja bi dala dovoljno moći za ono što Alexandar Hamilton naziva ''snažnom i energetičnom vladom'' i da izbjegne davanje previše moći tako da se ona zloupotrijebi. Neki, kao Winston Churchill, smatraju demokratiju ''najmanje lošim'' od svih oblika vladavine (''demokratija je najgori oblik vladavine osim svih ostalih koji su bili isprobani sa vremena na vrijeme'' V. Čerčil). Stvarajući sistem gdje građani mog smjenjivati vladajuću grupu, bez promijene legalnog temelja vladavine, demokratija smanjuje političku nesigurnost i nestabilnost, i uvjerava građane da koliko se god oni ne slagali sa postoječim mjerama, imat će šansu da promijene one na vlasti, ili mjere sa kojima se ne slažu. Demokratija je, također, vezana za ideju ustavne vladavine, stavljajući granicu koju vladajuća većina u vladi ne može priječi. Ipak, neki vjeruju da ne postoji sistem koji može idealno upravljati društvom i da demokratija nije moralno idealna. Zastupnici ove tvrdnje govore da je u srcu demokratije vjerovanje da, ako se većina slaže, da je legitimno povrijediti manjinu. Oni koji se ne slažu sa ovom tvrdnjom vjeruju da u liberalnim demokratijama gdje su manjinske grupe zaštićene, manjine i većine se, ustvari, stvaraju gotovo sa svakim različitim pitanjem. Moć većinskog glasa je još uvijek najveći problem. Historijski primjer je [[Adolf Hitler|Hitler]] u eri koja je predhodila [[Treći rajh|nacističkoj Njemačkoj]], koji je bio ''izabran'' [[1933]]. od strane manjine njemačkog naroda sa najvećim brojem glasova. Iz tog razloga, neke države su stvorile [[ustav]]e - zakone koji brane neka pitanja od većinskog odlučivanja (u njemačkom ustavu je donešena stavka koja govori da se demokratski sistem u toj državi ne može više mijenjati). Generalno, da bi se ustav promijenio potrebna je ''jako'' velika većina izabranih zastupnika, ili zahtjeva da sudija i porota odluče da su proceduralni standardi ispunjeni od strane države, ili, jako rijetko, referendum određuje promijenu. Pored zaštita koje garantuje ustav za ljudska prava, neki izborni sistemi uvode proporcionalno zastupništvo da bi svi bili ''fer'' zastupljeni. == Demokratija i civilno društvo == Literatura koja govori više o vezama [[Civilno društvo|civilnog društva]] i demokratije ima svoje korijene u ranim liberalnim pisanjima poput onih od [[Tocqueville]]a. Inače je govor o civilnom društvu uzeo jačeg maha kod teoretičara 20. vijeka kao što su Gabriel Almond and Sidney Verba koji su identificirali ulogu civilnog društva u demokratskom poretku kao jednu od vitalnih funkcija. Ovi teoretičari su tvrdnje da svi oblici organizacija civilnog društva unapređuju upućenost i bolju informiranost kod građanstva, tj. civila, koji potom poduzimaju korisnije korake u procesu izbornih glasanja, participiraju u politici i usmjeravanju djelovanje vlade na viši stepen odgovornosti. Statuti ovih civilnih organizacija se često mogu uzimati u mikro-konstitucijskom smislu zbog toga što upućuju građanima-participantima instrukcije o formalnostima demokratskog donošenja odluka. U novije vrijeme je Robert Putnam izjavio kako su čak i ne-političke organizacije civilnog društva od vitalnog značaja za demokratiju jer tvore društveni kapital, povjerenje i zajedničke vrijednosti, koje kad se prenesu u političku sferu doprinose održavanju zajedništva u društvu, unapređujući tako razumijevanje i međupovezanost društva i interesa koji u njemu obitavaju. Također kod nekih postoje i dileme kroz postavljanje pitanja koliko je civilno društvo ustvari demokratično. Postoje i primjedbe da akteri u civilnom društvu sada dolaze do značajne političke moći bez toga da je neko za njih direktno glasao ili ih birao. Na kraju, neki analitičari su došli do zaključaka da pošto je koncept civilnog društva u bliskoj vezi s demokratijom i pojavljivanjem na političkoj sceni tako se mogu vrlo lahko povezati s idejama nacionalnosti i nacionalizma. == Povezano == * [[Dinastije u demokraciji]] == Reference == {{Reflist|2}} == Literatura == {{refbegin|2}} * Appleby, Joyce. (1992). ''Liberalism and Republicanism in the Historical Imagination.'' Harvard University Press. * Daniele Archibugi, [http://press.princeton.edu/titles/8737.html ''The Global Commonwealth of Citizens. Toward Cosmopolitan Democracy'', Princeton University Press] {{ISBN|978-0-691-13490-1}} * Becker, Peter, Heideking, Juergen, & Henretta, James A. (2002). ''Republicanism and Liberalism in America and the German States, 1750–1850.'' Cambridge University Press. {{ISBN|978-0-521-80066-2}} * Benhabib, Seyla. (1996). ''Democracy and Difference: Contesting the Boundaries of the Political.'' Princeton University Press. {{ISBN|978-0-691-04478-1}} * Charles Blattberg. (2000). ''From Pluralist to Patriotic Politics: Putting Practice First'', Oxford University Press, {{ISBN|978-0-19-829688-1}}. * Birch, Anthony H. (1993). ''The Concepts and Theories of Modern Democracy.'' London: Routledge. {{ISBN|978-0-415-41463-0}} * Castiglione, Dario. (2005). "[http://www.huss.ex.ac.uk/politics/research/readingroom/CastiglioneRepublicanism.pdf#search=%22republicanism%20historiography%22 Republicanism and its Legacy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091001021529/http://huss.exeter.ac.uk/politics/research/readingroom/CastiglioneRepublicanism.pdf#search=%22republicanism%20historiography%22 |date=2009-10-01 }}." ''European Journal of Political Theory.'' pp 453–65. * Copp, David, Jean Hampton, & John E. Roemer. (1993). ''The Idea of Democracy.'' Cambridge University Press. {{ISBN|978-0-521-43254-2}} * Caputo, Nicholas. (2005). ''America's Bible of Democracy: Returning to the Constitution.'' SterlingHouse Publisher, Inc. {{ISBN|978-1-58501-092-9}} * Dahl, Robert A. (1991). ''Democracy and its Critics.'' Yale University Press. {{ISBN|978-0-300-04938-1}} * Dahl, Robert A. (2000). ''On Democracy.'' Yale University Press. {{ISBN|978-0-300-08455-9}} * Dahl, Robert A. Ian Shapiro & Jose Antonio Cheibub. (2003). ''The Democracy Sourcebook.'' MIT Press. {{ISBN|978-0-262-54147-3}} * Dahl, Robert A. (1963). ''A Preface to Democratic Theory.'' University of Chicago Press. {{ISBN|978-0-226-13426-0}} * Davenport, Christian. (2007). ''State Repression and the Domestic Democratic Peace.'' Cambridge University Press. {{ISBN|978-0-521-86490-9}} * Diamond, Larry & Marc Plattner. (1996). ''The Global Resurgence of Democracy.'' Johns Hopkins University Press. {{ISBN|978-0-8018-5304-3}} * Diamond, Larry & Richard Gunther. (2001). ''Political Parties and Democracy.'' JHU Press. {{ISBN|978-0-8018-6863-4}} * Diamond, Larry & Leonardo Morlino. (2005). ''Assessing the Quality of Democracy.'' JHU Press. {{ISBN|978-0-8018-8287-6}} * Diamond, Larry, Marc F. Plattner & Philip J. Costopoulos. (2005). ''World Religions and Democracy.'' JHU Press. {{ISBN|978-0-8018-8080-3}} * Diamond, Larry, Marc F. Plattner & Daniel Brumberg. (2003). ''Islam and Democracy in the Middle East.'' JHU Press. {{ISBN|978-0-8018-7847-3}} * Elster, Jon. (1998). ''Deliberative Democracy.'' Cambridge University Press. {{ISBN|978-0-521-59696-1}} * Emerson, Peter (2007) "Designing an All-Inclusive Democracy." Springer. {{ISBN|978-3-540-33163-6}} * Emerson, Peter (2012) "Defining Democracy." Springer. {{ISBN|978-3-642-20903-1}} * Takis Fotopoulos. (2006). "[http://www.inclusivedemocracy.org/journal/vol2/vol2_no2_Takis_liberal_socialist.htm Liberal and Socialist "Democracies" versus Inclusive Democracy]", ''The International Journal Of Inclusive Democracy.'' '''2'''(2) * Takis Fotopoulos. (1992). [http://www.democracynature.org/vol1/fotopoulos_athens.htm "Direct and Economic Democracy in Ancient Athens and its Significance Today"], ''Democracy & Nature'', '''1'''(1) * Gabardi, Wayne. (2001). Contemporary Models of Democracy. ''Polity''. * Griswold, Daniel. (2007). {{Cite web |title=Trade, Democracy and Peace: The Virtuous Cycle |url=http://www.cato.org/publications/speeches/trade-democracy-peace-virtuous-cycle |access-date=2015-05-02 |archive-date=2007-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928003302/http://www.cato.org/publications/speeches/trade-democracy-peace-virtuous-cycle |dead-url= }} * Gutmann, Amy, and Dennis Thompson. (1996). ''Democracy and Disagreement.'' Princeton University Press. {{ISBN|978-0-674-19766-4}} * Gutmann, Amy, and Dennis Thompson. (2002). ''Why Deliberative Democracy?'' Princeton University Press. {{ISBN|978-0-691-12019-5}} * {{cite book|last=Haldane|first=Robert Burdone|authorlink=|title=The future of democracy|url=https://archive.org/details/futureofdemocrac00haldrich|year=1918|publisher=Headley Bros. Publishers Ltd.|location=London}} * Halperin, M. H., Siegle, J. T. & Weinstein, M. M. (2005). ''The Democracy Advantage: How Democracies Promote Prosperity and Peace.'' Routledge. {{ISBN|978-0-415-95052-7}} * Mogens Herman Hansen. (1991). ''The Athenian Democracy in the Age of Demosthenes.'' Oxford: Blackwell. {{ISBN|978-0-631-18017-3}} * Held, David. (2006). ''Models of Democracy.'' Stanford University Press. {{ISBN|978-0-8047-5472-9}} * Inglehart, Ronald. (1997). ''Modernisation and Postmodernisation. Cultural, Economic, and Political Change in 43 Societies.'' Princeton University Press. {{ISBN|978-0-691-01180-6}} * Isakhan, Ben and Stockwell, Stephen (co-editors). (2011) ''The Secret History of Democracy.'' Palgrave MacMillan. {{ISBN|978-0-230-24421-4}} * {{cite book |last=Jarvie |first=I. C. |last2=Milford |first2=K. |title=Karl Popper: Life and time, and values in a world of facts Volume 1 of Karl Popper: A Centenary Assessment, Karl Milford |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |year=2006 |url=http://books.google.co.uk/books?id=w-BEoTj0axoC |isbn=978-0-7546-5375-2 }} * Khan, L. Ali. (2003). ''A Theory of Universal Democracy: Beyond the End of History.'' Martinus Nijhoff Publishers. {{ISBN|978-90-411-2003-8}} * Hans Köchler. (1987). ''The Crisis of Representative Democracy.'' Peter Lang. {{ISBN|978-3-8204-8843-2}} * Lijphart, Arend. (1999). ''Patterns of Democracy: Government Forms and Performance in Thirty-Six Countries.'' Yale University Press. {{ISBN|978-0-300-07893-0}} * {{Cite journal | doi = 10.2307/1951731 | author = Lipset, Seymour Martin. | year = 1959 | title = Some Social Requisites of Democracy: Economic Development and Political Legitimacy | url = https://archive.org/details/sim_american-political-science-review_1959-03_53_1/page/69 | journal = American Political Science Review | volume = 53 | issue = 1 | pages = 69–105 | jstor = 1951731 | issn = 0003-0554 }} * Macpherson, C. B. (1977). ''The Life and Times of Liberal Democracy.'' Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-289106-8}} * Morgan, Edmund. (1989). ''Inventing the People: The Rise of Popular Sovereignty in England and America.'' Norton. {{ISBN|978-0-393-30623-1}} * {{cite book | last1=Ober |first1=J. | last2=Hedrick | first2=C. W. | title=Dēmokratia: a conversation on democracies, ancient and modern | publisher=Princeton University Press | year=1996 | isbn=0-691-01108-7 | ref = harv}} * Plattner, Marc F. & Aleksander Smolar. (2000). ''Globalisation, Power, and Democracy.'' JHU Press. {{ISBN|978-0-8018-6568-8}} * Plattner, Marc F. & João Carlos Espada. (2000). ''The Democratic Invention.'' Johns Hopkins University Press. {{ISBN|978-0-8018-6419-3}} * Putnam, Robert. (2001). ''Making Democracy Work.'' Princeton University Press. {{ISBN|978-5-551-09103-5}} * {{cite book | last1=Raaflaub | first1=Kurt A. | last2=Ober | first2=Josiah | last3=Wallace | first3=Robert W | year = 2007 | title = Origins of Democracy in Ancient Greece | publisher = University of California Press | isbn = 978-0-520-24562-4 | ref = harv}} * William H. Riker. (1962). ''The Theory of Political Coalitions.'' Yale University Press. * {{Cite journal | doi = 10.1353/jod.1999.0055 | author = Sen, Amartya K. | year = 1999 | title = Democracy as a Universal Value | url =https://archive.org/details/journal-of-democracy_1999-07_10_3/page/3| journal = Journal of Democracy | volume = 10 | issue = 3 | pages = 3–17 }} * Tannsjo, Torbjorn. (2008). ''Global Democracy: The Case for a World Government.'' Edinburgh University Press. {{ISBN|978-0-7486-3499-6}}. Argues that not only is world government necessary if we want to deal successfully with global problems it is also, pace Kant and Rawls, desirable in its own right. * Thompson, Dennis (1970). ''The Democratic Citizen: Social Science and Democratic Theory in the 20th Century''. Cambridge University Press. {{ISBN|978-0-521-13173-5}} * Volk, Kyle G. (2014). ''Moral Minorities and the Making of American Democracy''. New York: Oxford University Press. * {{Cite journal | doi = 10.2307/2952354 | author = Weingast, Barry. | year = 1997 | title = The Political Foundations of the Rule of Law and Democracy | url = https://archive.org/details/sim_american-political-science-review_1997-06_91_2/page/245 | journal = American Political Science Review | volume = 91 | issue = 2 | pages = 245–263 | jstor = 2952354 }} * Weatherford, Jack. (1990). ''Indian Givers: How the Indians Transformed the World.'' New York: Fawcett Columbine. {{ISBN|978-0-449-90496-1}} * Whitehead, Laurence. (2002). ''Emerging Market Democracies: East Asia and Latin America.'' JHU Press. {{ISBN|978-0-8018-7219-8}} * Willard, Charles Arthur. (1996). ''Liberalism and the Problem of Knowledge: A New Rhetoric for Modern Democracy.'' University of Chicago Press. {{ISBN|978-0-226-89845-2}} * Wood, E. M. (1995). ''Democracy Against Capitalism: Renewing historical materialism.'' Cambridge University Press. {{ISBN|978-0-521-47682-9}} * Wood, Gordon S. (1991). ''The Radicalism of the American Revolution.'' Vintage Books. {{ISBN|978-0-679-73688-2}} examines democratic dimensions of republicanism {{Refend}} == Vanjske veze == {{Commons category|Democracy}} * {{dmoz|Society/Politics/Democracy/}} * [http://www.democracyfoundation.in/ The Official Website of Democracy Foundation , Mumbai - INDIA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170420131353/http://democracyfoundation.in/ |date=2017-04-20 }} * [http://www.ruc.dk/demnetgov/ Centre for Democratic Network Governance] * [http://plato.stanford.edu/entries/democracy Democracy] at the Stanford Encyclopedia of Philosophy * [http://etext.lib.virginia.edu/cgi-local/DHI/dhi.cgi?id=dv1-78 Dictionary of the History of Ideas: Democracy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080320054838/http://etext.lib.virginia.edu/cgi-local/DHI/dhi.cgi?id=dv1-78 |date=2008-03-20 }} * [http://a330.g.akamai.net/7/330/25828/20081021185552/graphics.eiu.com/PDF/Democracy%20Index%202008.pdf The Economist Intelligence Unit's index of democracy] * Ewbank, N. [https://web.archive.org/web/20111217022856/http://cliojournal.wikispaces.com/The+Nature+of+Athenian+Democracy The Nature of Athenian Democracy], Clio History Journal, 2009. * [http://xroads.virginia.edu/~HYPER/DETOC/home.html Alexis de Tocqueville, Democracy in America] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19970411230018/http://xroads.virginia.edu/~HYPER/DETOC/home.html |date=1997-04-11 }} Full hypertext with critical essays on America in 1831–32 from American Studies at the University of Virginia * [http://www.dwatch.ca/ Democracy Watch (Canada)]{{spaced ndash}}Leading democracy monitoring organisation * [http://www.democraticaudit.com/ Democratic Audit (UK)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210505101143/http://www.democraticaudit.com/ |date=2021-05-05 }}{{spaced ndash}}Independent research organisation which produces evidence-based reports that assess democracy and human rights in the UK * [http://www.ourworldindata.org/data/political-regimes/democratisation/ Data visualizations of data on democratisation and list of data sources on political regimes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140608221353/http://www.ourworldindata.org/data/political-regimes/democratisation/ |date=2014-06-08 }} on 'Our World in Data'. * [http://www.hh.se/english/schoolofeducationhumanitiesandsocialsciences/research/maxrange.65441985_en.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180817193254/http://www.hh.se/english/schoolofeducationhumanitiesandsocialsciences/research/maxrange.65441985_en.html |date=2018-08-17 }} MaxRange Classifying political regime type and democracy level to all states and months 1789-2015 ;Kritike * Erik von Kuehnelt-Leddihn: [http://library.mises.org/books/Erik%20von%20Kuehnelt-Leddihn/Liberty%20or%20Equality%20The%20Challenge%20of%20Our%20Time.pdf ''Liberty or Equality.''] * J.K. Baltzersen: [http://www.enterstageright.com/archive/articles/0105/0105churchilldem.htm ''Churchill on Democracy Revisited''], (24 January 2005) * GegenStandpunkt: [http://www.gegenstandpunkt.com/english/state/toc.html ''The Democratic State: Critique of Bourgeois Sovereignty''] {{Oblici vodstva}} [[Kategorija:Demokracija| ]] [[Kategorija:Država]] [[Kategorija:Politika]] [[Kategorija:Društveni sistemi]] mogptmrmdowyq9473jrbxogfjk76o4f 0 9625 42711148 42711092 2026-10-15T13:32:27Z ~2026-55383-42 401980 42711148 wikitext text/x-wiki '''Elektronska konfiguracija''' [[kemijski element|elementa]] je raspored [[elektron]]a koji pripadaju [[atom]]u datog elementa na njegovim elektronskim orbitalama. Elektronska konfiguracija odreduje broj milosa gasica u jednoj orbitali == Način zapisa konfiguracije == Elektronska konfiguracija se zapisuje na određen način.Taj zapis može da izgleda na primer ovako: :[[neon]]: 1s²2s²2p⁶ ili ovako: :[[Datoteka:Neon-konfiguracja-elektronowa-zapis-klatkowy.svg]] Brojevi koji se javljaju ispred slova označavaju [[energetski nivo|energetske nivoe]]. Njihova numerizacija počinje od orbitale najbliže [[atomsko jezgro|jezgru]] i raste sa odaljavanjem od njega. Mala slova ("s", "p", "d" i "f") označavaju vrste orbitala, a gornji brojevni indeksi označavaju broj elektrona koji se nalaze na datoj orbitali. Za uprošćavanje elektronske konfiguracije često se stavlja skraćeni zapis. Npr: : [[ugljenik]]: [[helij]]um + 2s²2p² ili: : C: [He]2s²2p² gdje je [He] (helijum) - elektronska konfiguracija helija == Opšta pravila uspostavljanja konfiguracije == * Prvo se popunjava orbitala "s", zatim "p", zatim "d", pa "f" i na kraju "g". * Orbitale na višim energetskim nivoima popunjavaju se tek kad se popune niži energetski nivoi. * Na orbitali s mogu da budu samo 2 elektrona, na p 6, na d 10, na f 14, na g 18. * Na prvom energetskom nivou postoji samo orbitala s, na drugom energetskom nivou orbitale s i p, na trećem orbitale s, p i d i od četvrtog orbitale s, p, d i f. Od petog energetskog nivoa treba da se pojavljuje i orbitala g, ali svi trenutno poznati atomi mogu se opisati pomoću prve četiri orbitale. {{Commonscat|Electron configurations}} [[Kategorija:Hemijske osobine]] 48bbhwdhffnmi3um5vhtlqkjj97ccto 0 12716 42711194 42680922 2026-10-15T21:39:47Z ~2026-55378-40 402120 /* Stanovništvo */ 42711194 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mjesto u Bosni i Hercegovini <!--Opština Republika Srpska--> | mjesto= Modriča | slika = Modrica.jpg | opis_slike = | zastava = | grb = | centar = Modriča | površina = ? | populacija = ? | godina_stanovništvo = 1991 | stanovništvo_opština = | godina_opština = 1991 | gustina= ? | nadmorska_visina= | gšir= 44.956667 | gduž= 18.315 | pozivni_broj = | poštanski_kod = | website = | načelnik = ? }} '''Modriča''' je [[grad]] i općina u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]]. Nalazi se u [[Bosanska Posavina|Bosanskoj Posavini]], a administrativno pripada [[Republika Srpska|Republici Srpskoj]]. == Geografija == Opština Modriča se prostire na tri posebna geografska područja: mali dio bosanske Posavine, sa dijelom doline rijeke [[Bosna (rijeka)|Bosne]] nadmorske visine oko 90 m, na masivu planine Vučjaka na lijevoj obali rijeke Bosne i dio od područja masiva planine Trebave na desnoj strani rijeke Bosne. Ovakav geografski položaj teritorije općine Modriča, na granici [[balkan]]skog i panonskog određivao je tokom historije, u velikoj mjeri, i čovjekovu sudbinu na ovom tlu. == Stanovništvo == Po posljednjem službenom popisu stanovništva iz [[1991]]. godine, općina Modriča imala je 35.413 stanovnika, raspoređenih u 21 naselju. {| |- |colspan=7| Nacionalni sastav |- | [[Srbi]] | 12.563 (35,47%) |- | [[Muslimani (narod)|Muslimani]] | 10.442 (29,48%) |- | [[Hrvati]] | 9.660 (27,27%) |- | [[Jugoslaveni]] | 1.813 (5,11%) |- | Ostali | 935 (2,67%) |} {| |- |colspan=7| Nacionalni sastav 1971. godine |- | ukupno | 31.622 |- | [[Srbi]] | 13.457 (42,55%) |- | [[Hrvati]] | 9.418 (29,78%) |- | [[Muslimani (narod)|Muslimani]] | 8.356 (26,42%) |- | [[Jugoslaveni]] | 180 (0,56%) |- | ostali | 211 (0,69%) |} Naseljena mjesta su: Babešnica, Botajica, Brđani, Čardak, Dobor, Dobra Voda, Dobrinja, Dugo Polje, Garevac, Gložik, Gornja Babešnica, Gornje Krečane, Jakeš, Kladari Donji, Kladari Gornji, Koprivna, Krčevljani, Kunovac, Kužnjača, Madžarevac, Miloševac, Mišići, Modriča, Modrički Lug, Novo Naselje, Oraovina, Oteža, Pećnik, Potpolje, Riječani Donji, Riječani Gornji, Skugrić Donji, Skugrić Gornji, Srpska Varoš, Stankovići, Tarevci, Tolisa, Višnjik, Vranjak, Ždreban i Živkovo Polje. == Uprava == == Historija == Modriča se kao naseljeno mjesto, prvi put spominje [[1323]]. godine, u povelji bosanskog bana Stjepana Kotromanića. U ovoj povelji, knez Grgur Stjepanić je od bosanskog bana Stjepana II Kotromanića dobio pet sela u tadašnjoj oblasti Usori: "''prvo Čečava drugo Hrastuš, treće sela u Nenavištu Jakeš, Volović i Modrič.''" == Privreda == == Značajne osobe == * [[Milan Jelić]], političar * [[Nada Topčagić]], pjevačica narodne muzike * [[Zdravko Kuzmanović]], profesionalni fudbaler == Spomenici i znamenitosti == {{Glavni|Nacionalni spomenici u Modriči}} == Obrazovanje == Osnovna škola "Sveti Sava" Osnovna škola "Sutjeska" Srednjoškolski centar "Jovan Cvijić" == Kultura == == Sport == * [[FK Modriča Maksima]] * [[OK Modriča]]. Prva takmičenja u odbojci organizuju se u Modriči 1947. godine, tokom izgradnje željezničke pruge [[Bosanski Šamac|Šamac]] - [[Sarajevo]]. Prva odbojkaška sekcija je formirana 1949. godine, a prvo zvanično takmičenje je organizovano 1954. godine za omladince i omladinke u Kupu Narodne Republike [[Bosna i Hercegovina|BiH]]. OK "Modriča" je zvanično registrovan [[8. mart]]a 1967. godine, da bi muška ekipa postala šampion [[SFRJ|Jugoslavije]] [[1979]]. godine i učesnik u Kupu šampiona, gdje osvaja 7. mjesto u [[Evropa|Evropi]]. U narednom periodu klub se fokusira na rad s mladima, ali i dalje bilježi značajne rezultate,. Ženska odbojka je krenula sa osnivanjem i [[19. januar]]a 1981. U sezoni 1991/92. ženski odbojkaški klub osvaja vicešampionsku titulu Prvenstva Jugoslavije. Po izbijanju [[Rat u BiH|rata u BiH]], [[1993]]. godine, obje ekipe su objedinjene u OK "Modriča-Optima". U takmičenjima Prvenstva i Kupa Republike Srpske za period 1993.-2003 osvojeni su svi mogući trofeji. O stručnom radu u Klubu su se brinuli treneri: Dragutin Martinović, Pero Božić, Mladen Maglov, Srpko Petrović, Uroš Ribarić, dr. Viktor Krevsel, te Radivoje i Đorđe Milošević sa pomoćnim trenerima. Za najveće uspjehe Kluba vezani su nastupi višestrukih reprezentativaca Jugoslavije: Pere Božića, Bore Jovića, Radivoja Miloševića, Marka Stanića, Velibora Ivanovića i Darija Đukića, kao i igrača kao što su Đorđe Milošević, Miloš Milošević, Ivo Martinović, Boro Živanović, Goran Popović, Kamenko Jelić, Dragan Božić i drugi. == Reference == {{reference}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Modriča}} * [http://www.modrica.org modrica.org (Slike grada,muzika i forum.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060803062940/http://www.modrica.org/ |date=2006-08-03 }} * [http://www.garevac.com/povijest/modrica/povjest_modrice.htm Povijest župe Modriča]{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.modrica.ba modrica.ba (Službene stranice Opštine Modriča)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220426181710/https://modrica.ba/ |date=2022-04-26 }} * [http://www.modricainfo.com modricainfo.com (Stranice o gradu s puno linkova.)] * [http://www.modrica.com modrica.com (Stranice o gradu s puno linkova.)] * [http://www.modricaoil.com Rafinerija ulja Modriča] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180925060012/https://modricaoil.com/ |date=2018-09-25 }} * [http://optimamodricabg.rs/ Optima Modriča] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130615100235/http://optimamodricabg.rs/ |date=2013-06-15 }} * [http://novoprom.ba/ Prodajno servisni centar „NOVOPROM“ Modriča] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130623121831/http://novoprom.ba/ |date=2013-06-23 }} * [http://www.modrica.net modrica.net (Druženje, fotografije, diskusije i mnogo zanimljivih linkova...)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051230044037/http://www.modrica.net/ |date=2005-12-30 }} * [http://www.modrica.com/kockica/ Online biblioteka "Modriča i okolina"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041114061319/http://www.modrica.com/kockica/ |date=2004-11-14 }} * [http://www.posavinatv.com/ Posavska Televizija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171006014659/http://www.posavinatv.com/ |date=2017-10-06 }} * [http://www.mozaik.ba/‎ Fondacija Mozaik]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{stub-BH-op}} {{Administrativna podjela BiH}} [[Kategorija:Modriča| ]] [[Kategorija:Naseljena mjesta u Republici Srpskoj]] [[Kategorija:Opštine Republike Srpske]] kzbudb6hdt4kb8flv3kftf2hr6s6cf1 0 21221 42711192 42695379 2026-10-15T21:21:38Z Sundostund 20142 42711192 wikitext text/x-wiki {{Infookvir političar |ime= Heinrich Luitpold Himmler |datum rođenja=[[7. listopada]] [[1900]]. |mjesto rođenja={{flagicon|Njemačka}} [[München]], [[Njemačka]] |datum smrti= [[23. svibnja]] [[1945]]. |mjesto smrti={{flagicon|Njemačka}} [[Lüneburg]], [[Njemačka]] |malaslika= |opis male slike= |slika=Bundesarchiv Bild 183-S72707, Heinrich Himmler.jpg |veličina= |opis slike= |podpredsjednik= |podpremijer= |zamjenik= |stranka= [[NSDAP]] |potpis=Himmler Signature 2.svg |supruga= Margarete Siegroth |čin2=''[[Reichsführer-SS]]'' |položaj=[[Ministarstvo unutarnjih poslova (Njemačka)|Reichov Ministar unutarnjih poslova]] |čin3=[[Reichssicherheitshauptamt|Direktor glavnog sigurnosnog ureda]]<br /><small>(v. d.)</small> |zanimanje= |fusnote= |nasljednik2= [[Karl Hanke]] |prethodnik2= [[Erhard Heiden]] |nasljednik= [[Wilhelm Stuckart]] |prethodnik= [[Wilhelm Frick]] |nasljednik3= [[Ernst Kaltenbrunner]] |prethodnik3= [[Reinhard Heydrich]] |predsjednik= |mandat_start2=[[6. siječnja]] [[1929.]] |mandat_kraj2=[[29. travnja]] [[1945.]] |mandat_start=[[24. kolovoza]] [[1943.]] |mandat_kraj=[[29. travnja]] [[1945.]] |mandat_start3=[[4. lipnja]] [[1942.]] |mandat_kraj3=[[30. siječnja]] [[1943.]] |vjera= [[Rimokatolička crkva|rimokatolik]] }} '''Heinrich Luitpold Himmler''' ([[München]], [[7. listopada]] [[1900]]. - [[Lüneburg]], [[23. svibnja]] [[1945]].) je bio zapovjednik [[SS]]-a i [[Gestapo|Gestapa]], te jedan od najmoćnijih ljudi [[Treći Reich|nacističke Njemačke]]. Himmler je postao jedan od glavnih organizatora [[Holokaust]]a. Kao osnivač i nadležni u [[Nacizam|nacističkim]] [[koncentracijski logori|koncentracijskim logorima]] i ''[[Schutzstaffel#Einsatzgruppen|Einsatzgruppen]]'' odredima smrti, Himmler je imao svu ovlast da implemetira genocid između 4 i 6 miliuna ljudi na industrijskoj skali. Taj genocid odnosio se pretežito na [[Židovi|židove]], ali i druge rase, nacionalonosti i uvjete s kojima se nije slagala [[Nacizam|nacistička]] ideologija, ali za genocid koristio se i "posebni tretman" (''Sonderbehandlung'') kao ubojstva u [[Plinska komora|plinskim komorama]]. Godine [[2008.]], njemački ga je časopis ''[[Der Spiegel]]'' proglasio najvećim masovnim ubojicom u povijesti.<ref>''Der Spiegel'', 3. studenog 2008. - ''Hitlers Vollstrecker – Aus dem Leben eines Massenmörders''</ref> == Rani život == [[Datoteka:Himmler7.jpg|thumb|levo|200px|Himmler sa 7 godina]] Heinrich Luitpold Himmler rođen je [[7. listopada]] [[1900]]. u okolici [[München]]a kao sin Josepha Gebharda Himmlera i Anne Marie Heyder, i srednji od trojice braće; najstariji je bio Gebhard Ludwig Himmler (rođen [[29. srpnja]] [[1898]].), a najmađi Ernst Hermann Himmler (rođen [[23. prosinca]] [[1905]].)<ref>Höhne, Heinz ''Red glave smrti: Priča o Hitlerovom SS-u'', London: Pan Books Ltd. 1972 ({{ISBN|0-330-02963-0}}).</ref>. Himmlerovo djetinjstvo bilo je iznenađujuće normalno. Netko bi mogao reći da je čak bio i privilegiran. Njegovi roditelji bili su strogi, no vrlo aktivni u životu i razvoju njihove troje djece. Heinrich je ime dobio po njegovom [[Kum (obitelj)|krsnom kumu]], Princu Heinrichu od Wittelsbacha, koji je rodom iz [[Bavarska|Bavarske]] plemićke obitelji, a kojega je učio Himmlerov otac<ref>''Breitman''. str. 9</ref>. To bi možda moglo biti izvor Himmlerove opsjednutosti socijalnim statusom i položajem. Himmler se [[1910]]. počeo školovati u elitnim [[gimnazija]]ma u [[München]]u i [[Landshut]]u gdje se obrazovao u [[klasična književnost|klasičnoj književnosti]]. Dok je imao problema sa tjelesnim odgojem, Himmler je bio izuzetno bistar i marljiv učenik, i akademski dio školstva obavljao je odlično. Također, po očevom naređenju, Himmler je redovito pisao dnevnik i to svaki dan, od 10 do 24 godine. On je također imao mnoge izvanškolske aktivnosti u kojima je uživao - igrao je [[šah]], svirao [[klavir]], [[Filatelija|sakupljao poštanske marke]] i bavio se [[vrtlarstvo]]m. Za vrijeme Himmlerove mladosti, a preneseno i u njegovu odraslu dob, njegov odnos sa suprotnim spolom uvijek je bio težak<ref>''Breitman''. str. 11</ref>. Kada je [[1914]]. započeo [[Prvi svjetski rat]], započela je i promjena u Himmlerovom dnevniku. Zapisi koje je pisao u dnevniku dokazuju njegovu zainteresiransost u taj veliki ratni sukob. Počeo je moliti i nagovarati oca da iskoristi svoje veze sa plemstvom tako da on postane kandidat za časnika. Njegovi roditelji su prigovarali no popustili su. Dopustili su mu da nakon diplomiranja [[1918]]. trenira sa 11. Bavarskom postrojbom. Zbog neatletske građe imao je problema sa fizičkim treninzima u vojsci. Kasnije iste te godine rat je završio, a Njemačka je bila poražena. [[Versajski ugovor]] koji je potpisala Njemačka, a koji je limitirao broj vojnika u njezinoj vojsci, unemogućio je Himmleru da postane profesionalni vojni časnik, te je izbačen je iz vojske. Nikad nije vidio bojišnicu. Himmler je od [[1919]]. do [[1922]]. studirao [[agronomija|agronomiju]] u [[München]]u i nakon kratkotrajne prakse na farmi<ref>''Breitman''. str. 12</ref>. Himmler je u to vrijeme vodio [[Čednost|miran]] život kada se počeo interesirati u mladu djevojku koja je bila kći vlasnika zalogajnice u koju je Himmler često dolazio. U njegovom dnevniku on njegov incijalni susret s njom uspoređuje s pronalaskom sestre. Kasnije iskusio je odbijanje nakon što joj je dao do znanja što osjeća prema njoj. Ova situacija je jedini detalj koji treba spomenuti da bi se pokazala njegova nespretnost sa ženama kroz njegov život. Himmler je gledao žene kroz njihovu ulogu kao potreba muškarcima, kao što ovaj izvad iz dnevnika demonstrira: {{izdvojeni citat|Pravi čovjek voli ženu na tri razine: kao milo dijete koje treba biti ukoreno, pa čak i kažnjeno na račun njezine nerazumnosti, i koje je zaštićeno i zbrinuto zato jer je on voli. Onda kao ženu i odanu, razumnu družicu koja se bori kroz život s njim, koja vjerno stoji uz svog voljeng bez rubljenja ili okvanja čovjeka i njegova duha. I kao dobrotu čija stopala on mora poljubiti, koja mu daje snagu kroz njezinu žensku mudrost i dječju, čistu svetinju koja ne slabi u najtežim borbama i u idealnim satima koji pojedincu daju rajski mir.<ref>''Breitman''. str. 13</ref>}} Himmler također je podnio religiozna goropađenja tijekom njegova studiranja u [[München]]u. U svome dnevniku napisao je da je snažan katolik i da nikada neće napustiti crkvu. Ipak je bio član fratarstva za koje je vjerovao da djeluje po pravilima crkve. Također je bio vrlo kritičan prema propovijedima koje bi davali svećenici, no smatrao je da je učenje crkve od velike važnosti. Himmler je često utjelovljavao značenje [[paradoks]]a. U tom periodu Himmler je postao opsjednut željom da postane vojnik. Napisao je da ako se Njemačka uskoro ne nađe u ratu de će otići u drugu zemlju i tražiti borbu. Za vrijeme studija, postao je aktivan u ''[[Freikorps]]ima'', privatnim vojskama u kojima su sudjelovali bivši njemački vojnici nezadovoljni njemačkim porazom u [[Prvi svjetski rat|prvom svjetskom ratu]]. Himmler se pridružio ''Reichkriegsflaggeu'' i [[1923]]. poslao prijavnicu za [[NSDAP]], koja je skupljala članove ''Freikorpsa'' kao potencijalne pješake [[SA]]-a. Sudjelovao je u [[Hitlerov puč|pivskom puču]] pod [[Ernst Röhm|Ernstom Röhmom]] u studenom [[1923]]. U prosincu [[1926]]. Himmler se smjestio u hotel u mjestu Bad Reichenhall. Tu je upoznao svoju ženu, Margarete Siegroth (prije Boden), kada je bježao od oluje. Ona je bila razvedena, [[protestantizam|protestant]] i sedam godina starija od njega, a imala je plavu kosu i plave oči. Fizički je bila pravi nordijski ideal, iako ne pretjerano privlačna. Zaljubili su se i vjenčali [[3. srpnja]] [[1928]]. Njihovo jedino dijeta, kći Gudrun, rođena je [[8. kolovoza]] [[1929]]. Himmler je obožavao svoju kćer, pa joj je dao nadimak ''"Lutkica"'' (na njemačkom ''Püppi''). Margarete je kasnije posvojila sina, koji Heinricha nije interesirao. Vjenčanje Heinricha i Margarete bilo je teško, a [[1940]]. odvojili su se bez razvoda. Himmler je u to doba bio previše zauzet militarističkom ideologijom da bi odrađivao ulogu prikladnog supruga. Himmler je tada ušao u prijateljsku vezu sa tajnicom Hedwigom Potthast (zvanom ''Häschen'' = "zeko") koja je [[1941]]. ostavila posao i postala njegova ljubavnica. Hedwig mu je rodila dvoje djece: sina Helgea (1942) i kćer Nanette Dorothea (1944). == Uspon u SS-u == === Rani rad u SS-u (1927. ~ 1934.) === Himmler se [[SS]]-u pridružio [[1925]]., a [[1927]]. postao je zamjenik [[Reichsführer|reichsführera-SS-a]]. Taj čin shvatio je vrlo ozbiljno. Nakon ostavke SS-ovog vođe [[Erhard Heiden|Erharda Heidena]], Himmler je u [[siječanj|siječnju]] [[1929]]. postao novi [[Reichsführer|reichsführer-SS]]. U vrijeme kada je Himmler postavljen za vođu, [[SS]] je brojao sam 280 članova i smatrao se [[bojna|bojnom]] mnogo većeg [[SA]]. Himmler se smatrao samo [[SA-oberführer]]om, no nakon [[1929]]. za sebe je koristio samoprozvani naziv "[[Reichsführer|reichsführer-SS]]". Do [[1933]]., kada je [[NSDAP]] došao na vlast u Njemačkoj, Himmlerov SS brojao je nevjerojatnih 52,000 članova, a organizacija je postavila posebne uvjete za članove, koji su da bi ušli, morali biti iz [[Adolf Hitler|Hitlerove]] "[[Arijska rasa|arijevske]] [[superrasa|superrase]]" (na njemački ''Aryan Herrenvolk''). Sada već ''[[gruppenführer]]'' u SA-u, Himmler se zajedno sa svojom desnom rukom, [[Reinhard Heydrich|Reinhardom Heydrichom]] počeo zalagati za odvajanje [[SS]]-a od [[SA]]-a. U jeseni [[1933]]. Himmler je predstavio crne [[Uniforma SS-a|SS-ove uniforme]] (koje je dizajnirao [[Hugo Boss]]) koje su zamijenile smeđe SA-ove uniforme. Nedugo zatim, Himmler je unaprijeđen u SA-[[obergruppenführer]]a i [[Reichsführer|reichsführer-SSa]] i postao je jednak višim činovnicima u SA-u, koji su do tada imali veliku moć u [[SS]]-u. Himmler, zajedno sa još jednim Hitlerovim pomoćnikom, [[Hermann Göring|Hermannom Göringom]], složio se u činjenici da SA i njihov vođa [[Ernst Röhm]] stvaraju veliku prijetnju njemačkoj vojsci i Nacističkom režimu u Njemačkoj. Röhm koji je bio stravstveni [[socijalizam|socijalist]], iako je mislio da je Hitler došao do vlasti u Njemačkoj, vjerovao je da "prava" revolucija još nije počela, što je izazvalo sumnju kod mnogih Nacističkih vođa da on planira iskoristiti SA da bi izvršio [[puč]]. [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-R99621, Heinrich Himmler.jpg|thumb|220px|Himmler u odori ''Reichsführera SS-a'' [[1938.]] godine]] Uz pomoć malo Himmlerovih i Göringovih uvjeravanja, Hitler je počeo osjećati prijetnju za njegovu vlast i složio se da Röhm mora umrijeti. Röhmov kraj prepustio je na izvršenje Himmleru i Göringu, koji su sa [[Reinhard Heydrich|Heydrichom]], [[Kurt Daluege|Daluegeom]] i [[Walter Schellenberg|Schellenbergom]], osudili Röhma na [[smrtna kazna|smrt]] (kaznu je izvršio [[Theodor Eicke]]), kao i mnoge druge više časnike [[SA]]-a, te neke Hitlerove osobne neprijatelje (kao što su [[Gregor Strasser]] i [[Kurt von Schleicher]]) [[30. lipnja]] [[1934]]. Idućeg dana Himmlerova pozicija ''[[reichsführer-SS|reichsführera-SS-a]]'' službeno je ozakonjena (i on je imenovan za tu poziciju) i [[SS]] je postao samostalna organizacija pri [[NSDAP]]-u. === Konsolidacija moći === Himmler [[1936]]. dobiva još veće ovlasti jer su sve njemačke uniformirane [[Policijska služba|policijske službe]] spojene u novu organizaciju imena ''[[Ordnungspolizei]]'', koja je bila ogranak [[SS]]-a čiji je Himmler bio vrhovni zapovijednik ''(reichsführer)'', a tada je dobio i titulu Zapovjednika njemačke policije. Himmler dakako, nikada nije dobio operacijsku kontrolu nad uniformiranom policijom. Prave ovlasti koje je dobio pozicijom su one koje je Ministarstvo unutarnjih poslova rješavalo sa policijom, ali nije dobio ni sve te ovlasti. Himmler je tek [[1943]]., kada je postao Ministar Unutarnjih poslova, dobio sve ovlasti koje nije imao, a ministarstvo je imalo nad policijom. Dakle puni naziv njegova politička čina glasio je ''Reichsführer SS-a i Šef njemačke policije u Ministarstvu unutarnjih poslova'' (skraćeno RFSS), što nam dokazuje ograničenje njegovog položaja. Iako je Himmler pokušao prisvojiti ovlasti Ministarstva unutarnjih poslova, njegove ovlasti su ostale iste. Njemačke političke policijske jedinice došle su pod Himmlerov autoritet [[1934]]. kada ih je organizarao u ''[[Gestapo]]'', a iste godine organizirao je i cijeli kompleks [[koncentracijski logor|konc-logora]].[[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-C05557, Berlin, Sepp Dietrich, Hitler, Heinrich Himmler.jpg|thumb|left|210px|Himmler, [[Adolf Hitler]] i [[Sepp Dietrich]] [[1937.]]]] Kad je rat započeo, novi logori, koji nisu kvalificirani kao koncentracijski, osnovani su, i nisu pali pod Himmlerovu i nadležnost SS-a. Na početku ''riječ iz usta kampanje'' [[1943]]. koja je kritizirala režim nakon [[Staljingrad]]ske katastrofe, stranačka tijela, izrazivši nezadovoljstvo sa [[Gestapo]]vim učinkom u rješavanju tih kritika, osnovali su takozvane ''[[Politische Staffeln]]'' kao vlastita policijska tijela, tako razorivši Gestapov nominalni monopol na tom području. Sa njegovim postavljanjem [[1936]]., Himmler je dobio ovlast i nad njemačkim ne-policijskim detektivskim jedinicama, poznate kao ''[[Kripo]]'', koje je pokušao sjediniti s ''[[Gestapo]]m'' u ''[[Sicherheitspolizei]]'', koje bi povjerio svom pomoćniku [[Reinhard Heydrich|Reinhardu Heydrichu]], i tako bi dobio vlast nad svim njemačkim detektivskim jedinicama. No ujedinjenje je samo ostalo mrtvo slovo u [[Treći Reich|Reichu]], sa ''[[Kripo]]'' i dalje pod vlašću civilne administracije i kasnije stranačkog tijela koje je kasnije anektiralo civilnu administraciju. No, na okupiranim teritorijima koji nisu pripojeni Reichu, ta promjena pokazala se vrlo efektivnom. Uslijed početka [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], Himmler je osnovao ''[[RSHA|Reichssicherheitshauptamt]]'', u kojoj su [[Gestapo]], [[Kripo]] i [[SD]] postali samo odjeli. Pokušaj iz [[1940]]. da se pomoću novoosnovanog RSHA-a dobije kontrola nad Kripom, tako da se RSHA-ovim regionalnim časnicima dala sudska ovlast da kontrolira Kripo u toj regiji, je oštro odbijen. [[SS]] je također razvijao njegovu vojnu granu, poznatu kao ''[[Waffen-SS|SS-Verfügungstruppe]]'', koja će kasnije postati poznata kao ''[[Waffen-SS]]''. == Himmlerov rat sa Židovima == [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 152-11-12, Dachau, Konzentrationslager, Besuch Himmlers.jpg|thumb|320px|Himmler u posjetu konc-logoru [[Dachau]] [[1936.]]]][[Datoteka:HimmlerAndHeydrich 1938.jpeg|thumb|180px|Himmler i [[Reinhard Heydrich]] [[1938.]] godine]] Nakon ''[[Noć dugih noževa|Noći dugih noževa]]'', ''[[SS-Totenkopfverbände]]'' je dobila zadaću organiziranja i nadgledanja njemačkog režima [[koncentracijski logor|konc-logora]] i, nakon [[1941]]., i [[Istrebljenički kamp|istrebljeničkih kampova]] u okupiranoj [[Poljska|Poljskoj]]. [[SS]], kroz svoju obavještajnu službu, ''[[Sicherheitsdienst]]'' (SD), je dobio zadaću pronalaženja [[Židovi|židova]], [[Romi|roma]], [[šaman]]a, [[homoseksualnost|homoseksualaca]], [[komunizam|komunista]] i sve ostale osobe drukčije, [[rasa|rasne]] ili političke afilacije koje su nacisti smatrali ''[[Untermenschen]]'' (pod-ljudski) ili u suprotnosti sa režimom, i stavljali ih u konc-logore. Himmler je prvi takav kamp otvorio blizu [[Dachau]]a (vidi sliku) [[22. ožujka]] [[1933]]. On je tako postao jedan od glavnih arhitekata [[Holokaust]]a, koristeći elemente [[misticizam|misticizma]] i fanatičnog vjerovanja [[rasizam|rasističke]] nacističke [[ideologija|ideologije]] da opravda [[masovna ubijanja]] i [[genocid]]e nad milijunima žrtava. === Poznanski govor === Dana [[4. listopada]] [[1943]]., Himmler je eksplicitno referirao na istrebljenje Židova tijekom tajnog [[SS]]-ovog sastanka u gradu [[Poznan]]u. Rečenice koje slijede su odlomak iz transkripcije [http://www.holocaust-history.org/himmler-poznan/ audio snimka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120507140239/http://www.holocaust-history.org/himmler-poznan/ |date=2012-05-07 }} govora, koji postoji: :''Također želim spomenuti ovdje pred vama jedan vrlo složen problem, sasvim otvoreno.'' :''Treba se raspraviti među nama, i, unatoč, nikad o tome nećemo govoriti u javnosti.... '' :''Govorim o „Židovskoj evakuaciji“: istrebljenju židovskih ljudi.'' :''To je jedna od onih stvari koja se lako kaže, ali teško obavi. „Židovi se istrebljuju“, svaki stranački'' :''član će vam reći, „to je sasvim čisto, to je dio naših planova, eliminiramo židove, istrebljujemo'' :''oni, ha!, mali problem.…'' == Drugi svjetski rat == [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-R96954, Berlin, Hermann Göring ernennt Himmler zum Leiter der Gestapo.jpg|thumb|left|200px|Himmler i [[Hermann Göring]] u [[Berlin]]u]] Prije [[Operacija Barbarossa|invazije Rusije]] [[1941]]., Himmler je počeo pripremati svoj [[SS]] na rat za istrebljenje sila poznatih kao ''[[Judeo-boljševizam]]''. Himmler, kojemu je uvijek bilo drago povlačiti paralelu između [[Treći Reich|Trećeg Reicha]] i [[Srednji vijek|sredjeg vijeka]], usporedio je invaziju sa [[Križarski ratovi|križarskim ratovima]]. Skupljao je dobrovoljce iz cijele Europe, uključujući i [[Danci|Dance]], [[Norvežani|Norvežane]], [[Šveđani|Šveđane]], [[Nizozemci|Nizozemce]], [[Belgijanci|Belgijance]], [[Francuska|Francuze]] i [[Španjolci|Španjolce]], a poslije invazije i [[Ukrajinci|Ukrajince]], [[Latvijci|Latvijce]], [[Litvanci|Litvance]] i [[Estonci|Estonce]], privlačeći nenjemačke dobrovoljce objaviši paneuropski križarski pohod radi obrane tradicionalnih vrijednosti Stare Europe od "Bezbožnih boljševičkih hordi". Ti "dobrovoljci" iz okupiranih sovjetskih teritorija zapravo su bili kolaboracijski policajci pritisnuti u ''[[Waffen SS]]'' kada je njihovu rodnu domovinu pokorila [[Crvena Armija]]. Sve dok su bili zaposleni protiv sovjetskih trupa, ponašali su se fanatično, ne očekivajući nikakvu milost ako bi bili zarobljeni. No, kada su bili zaposleni protiv Zapadnih Saveznika, više su težili predaji. Regruti ''[[Waffen SS]]-a'' u Zapadnoj i Sjevernoj Europi bili su strašno neuspješni. Godine [[1942]]., [[Reinhard Heydrich]], Himmlerova desna ruka, ubijen je u [[Prag]]u nakon napada Českih specijalnih postrojbi. Himmler je odmah uzvratio udarac, naredivši ubojstvo svih muškaraca u češkom selu [[Lidice]] gdje su vojnici pobjegli. Godine [[1943]]., Himmler je postao [[Ministarstvo unutarnjih poslova|ministar unutarnjih poslova]]. To je u mnogočemu bila ''[[Pirova pobjeda]]''. Himmler je mislio iskoristiti svoju novu poziciju da bi obrnuo aneksaciju civilnih službi od strane stranačkih tijela, tako da ostvari svoj dugoročni san da dobije kontrolu nad ne-Gestapo policijom. Tu beznandnu aspiraciju lako je srušio [[Martin Bormann]], [[Hitler]]ov tajnik i partijski kancelar. Taj Himmlerov pokušaj izazvao je malo nezadovoljstva i kod samog [[Hitler]]a, čiji je dugotrajni [[prijezir]] prema tradicionalnim civilnim službama činio temelj nacističkog administrativnog mišljenja. Himmler je učinio i mnogo gore stvari kada je dobio poziciju vođe ''[[Ersatzheer]]a'' (Zamjenske vojske, vidi ispod) i pokušao iskoristiti svoju ovlast i u vojne i u policijske svrhe tako što bi im "smjestio" automatsko članstvo u [[SS]]-u svim policajcima i onda ih "premjestio" u ''[[Waffen SS]]''. Himmler je u to doba bio na rubu vješanja, no Bormann nije bio dovoljno brz u dodavanju užeta, te je prvobitno tiho prešutio u neodgovornosti, sve dok nisu izbili bijesni protesti, onda uništavajući shemu ostavivši Himmlera bez mnogo zasluga, i uništavajući njegov i SS-ov odnos sa policijom. Upletenost vođa ''[[Abwehr]]a'' (Njemačka obavještajna služba), pogotovo njezinog glavnog vođe, [[admiral]]a [[Wilhelm Canaris|Wilhelma Canarisa]] u [[Srpanjska urota|uroti 20. srpnja 1944]]. protiv [[Adolf Hitler|Hitlera]], potaknulo je samog ''[[Führer]]a'' da ukine ''Abwehr'' i postavi [[SD]] kao glavnu i jedinu obavještajnu službu u [[Treći Reich|Trećem Reichu]]. To je povećalo Himmlerovu, već ionako veliku, osobno [[moć]]. Uskoro se otkrilo ga je i [[general]] [[Friedrich Fromm]], zapovjednik ''[[Ersatzheer]]a'', također bio upleten u urotu. Frommova ostavka, pomiješana sa Hitlerovom velikom sumnjom u ''[[Ersatzheer]]'' otvorila je put ka Himmlerovom imenovanju na bivšu Frommovu poziciju, poziciju koju je Himmler, kada ju je dobio, ovelike iskoristio da bi enormno povećao ''[[Waffen SS]]'', time nanoseći štetu ionako već pogoršanom ''[[Wehrmacht]]u''. Na opću Himmlerovu žalost, daljnja istraga dokazala je upletenost mnogih [[SS]]-ovih časnika u urotu, čak i nekih viših, što je išlo u prilog [[Martin Bormann|Bromannovoj]] borbi protiv [[SS]]-a, jer je samo malo članova stranačkog kadra bilo upleteno. Pri kraju [[1944]]., Himmler je postao šef ''[[Gornjorajnska divizija|Gornjorajnske divizije]]'' koja se pripremala na bitku sa američkom 7. i francuskom 1. divizijom u [[Alsace]] regiji na zapadnoj obali [[Rajna|Rajne]]. Himmler je poziciju držao do početka [[1945]]., kada je, nakon ''[[Wermacht]]ovog'' neuspjelog pokušaja zadržavanja [[Crvena Armija|sovjetske]] ofenzive na [[Odra|Odri]], Hitler njemu dodijelio novu poziciju, vođu novoosnovane Vistulska divizije. Pošto Himmler nije imao nikakvog iskustva kao zapovjednik na terenu, ta odluka pokazala se katastrofalnom i on je oslobođen te pozicije koju je preuzeo general [[Gotthard Heinrici]]. Kako je rat išao prema [[Treći Reich|njemačkom]] porazu svi su vidjeli Himmlera kao Hitlerovog nasljednika na poziciji ''[[Führer (pozicija)|Führera]]''. No, nakon rata javnost je saznala da Hitler nikada nije smatrao Himmlera kao nasljednika, čak i prije njegove izdaje, misleći da bi zbog njegovih ionako visokih pozicija i velikih moći, mogao biti odbijen od strane [[NSDAP]]-a. == Mirovni pregovori, uhićenje i smrt == Na zimu [[1944]].-[[1945|45]]. Himmlerov ''[[Waffen SS]]'' brojio je 910.000 članova, a zajedno sa ''[[Allgemeine-SS]]'' (bar na papiru) ta brojka porasla je na 2 milijuna. No, već u proljeću [[1945]]. Himmler je izgubio vjeru u njemačku pobjedu, dijelom zbog razgovora sa svojim [[maser]]om [[Felix Kersten|Felixom Kerstenom]] i [[Walter Schellenberg|Walterom Schellenbergom]]. Shvatio je da ako nacistički režim želi opstati, da [[Treći Reich]] treba sklopiti primirje sa [[UK|Velikom Britanijom]] i [[SAD|Sjedinjenim Američkim Državama]]. Da bi postigao svoj cilj, Himmler je otišao u [[Lübeck]], blizu [[Danska|Danske]] granice, i kontaktirao [[Šveđani|švedskog]] [[grof]]a [[Folke Bernadotte|Folkea Bernadottea]] i započeo mirovne pregovre sa Zapadom. Himmler se nadao da će Britanci i Amerikanći ući u borbu protiv svojih [[SSSR|sovjetskih]] saveznika zajedno sa ostatkom ''[[Wehrmacht]]a''. Kada je [[Adolf Hitler|Hitler]] čuo za to, Himmlera je proglasio [[izdaja|izdajnikom]] i oduzeo mu je sve činove i medalje dan prije [[Adolf Hitler#Poraz i smrt|vlastitog samoubojstva]]. Prije nego što su mu oduzeti činovi, Himmler je bio ''[[Reichsführer|Reichsführer-SS]]'', Vođa njemačke policije, Reichov povjerenik za njemačku narodnost, Ministar unutarnjih poslova, Vrhovni zapovjednik ''[[Volkssturm]]a'' i Vrhovni zapovjednik njemačke vojske. Na Himmlerovu nesreću, njegovi pregovori sa grofom Bernadotteom su propali. Pošto se nije mogao vratiti u [[Berlin]], Himmler se pridružio [[vrhovni admiral|vrhovnom admiralu]] [[Karl Dönitz|Dönitzu]], koji je zapovijedao svim njemačkim snagama na Zapadu, u blizini [[Plön]]a. Nekako, Hitlerove naredbe u vezi s Himmlerom nikada nisu stigle do Dönitza. Nakon Hitlerove smrti, Himmler se pridružio kratkoživućoj [[Flensburška vlada|Flensburškoj vladi]], koju je predvodio [[Karl Dönitz]], no izbačen je [[6. svibnja]] [[1945]]. od samog vođe, Karla Dönitza, u potezu za kojeg je Dönitz mislio da će mu donijeti simpatiju Saveznika. Himmler se onda obratio Amerikancima kao prosvjetljen, kontaktiravši generala [[Dwight David Eisenhower|Eisenhowera]] i rekavši mu da će predati cijelu Njemačku Saveznicima, ako ga poštede suđenja kao ratnom zločincu. U primjeru koji jasno pokazuje Himmlerovo izdajničko stanje u tom dobu, on je poslao osobnu molbu generalu Eisenhoweru u kojoj se prijavljuje za "Ministra policije" u poslijeratnoj Njemačkoj. Navodno se jako dvoumio kako će se pozdraviti na svom prvom sastanku sa GBSEP-om, [[Hitlerov pozdrav|hitlerovim pozdravom]] ili rukovanjem. Eisenhower je odbio ikakav kontakt sa Himmlerom, koji je kasnije prozvan ratnim zločincom, a time i ikakve nagodbe i dogovore. [[Datoteka:Himmler Dead.jpg|thumb|Mrtvi, samoubijeni Himmler nakon što su ga uhvatili Saveznici, 1945.]] Neželjen od svojih bivših kolega i progonjen od Saveznika, Himmler je nekoliko dana lutao oko [[Flensburg]]a, blizu danske granice, središta Dönitzove vlade. U pokušaju da izbjegne uhićenje, prerušio su u [[narednik]]a Tajne vojne policije, koristeći ime Heinrich Hitzinger, i obrijavši brkove i stavivši povez preko lijevog oka <ref>[http://www.thirdreich.net/Himmler_by_Fest.html Heinrich Himmler] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111001040114/http://www.thirdreich.net/Himmler_by_Fest.html |date=2011-10-01 }} - Petty Bourgeois i Grand Inquisitor by Joachim C Fest</ref>, u nadi da će se vratiti u [[Bavarska|Bavarsku]]. Napunio se lažnim dokumentima, no našao se netko čiji su dokumenti bili toliko čisti da je to izazvalo sumnju kod jedne britanske postrojbe u [[Bremen]]u. Himmler je uhićen [[22. svibnja]] [[1945]]., i u zatočeništvu, brzo je prepoznat. Himmler je zapisan za suđenje zajedno sa ostalim većim njemačkim zapovjednicima u [[Nürnberški proces|Nürnbergu]], no počinio je [[samoubojstvo]] [[trovanje]]m u [[Lüneburg]]u, popivši tableticu [[cijankalij]]a prije nego što je ispitivanje započelo. Njegove posljednje riječi su bile : '''''Ich bin Heinrich Himmler!''''' (''Ja sam Heinirich Himmler!''). === Teorije zavjere === Kasnije su se javile teorije da čovjek koji je počinio [[samoubojstvo]] u Lüneburgu, nije bio Himmler nego [[politički dvojnik|dvojnik]]. Izjave koje navodno pripadaju [[ODESSA|ODESSA-i]] govore da se Himmler povukao u malo austrijsko selo Strones, sjeverno od [[Beč]]a, tj. u rodno mjesto [[Alois Hitler|Aloisa Hitlera]], oca [[Adolf Hitler|Adolfa Hitlera]], i da je tu vodio preopodrođeni [[SS]] u izgnanstvu. Nedavno objavljena knjiga američkog autora, Josepha Bellingera, ''Himmlerova smrt'', nudi još jednu u nizu "[[teorija zavjere]]" o Himmlerovoj smrti, koja govori da je Himmler ubijen u [[atentat]]u, u [[svibanj|svibnju]] [[1945]]. zajedno sa još nekim visokim dužnosnicima [[SS]]-a od strane Britanaca. Bellingerova knjiga prvi put je objavljena u njemačkom gradu [[Kiel]]u. Slična knjiga, ''Himmlerov tajni rat'', od autora Martin Allen, daje slične tvrdnje: no, ona je temeljena na krivotvorenim dokumentima ubačenim u (Britansku) [[Državni arhiv|državnu arhivu]].<ref>"[http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2005/08/01/nhimm01.xml Knjiga Himmlerovih krivotvorina još se prodaje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080228102631/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2005%2F08%2F01%2Fnhimm01.xml|date=2008-02-28}}", ''[[The Daily Telegraph]]'', 1. kolvoza 2005.</ref> Pošto se grupa ljudi trebala okupiti da bi krivotvorila dokumente i ubacila ih u pravi odjeljak arhiva (što je proces koji oduzima mnogo vremena, novca i istraživanja, a zahtjeva i puno znanja), tvrdnja da je to zbilja zavjera koja bi trebala izazvati zbunjenost oko događanja oko i načina Himmlerove smrti vrlo je vjerojatna, kao i upletenost samog autora, Martin Allen, u zavjeru, da bi diskreditirao i odvratio od Bellingerove knjige prije nego što je ona objavljena. [[David Irving]] govori da je Himmler pretučen i ubijen od strane Britanaca. Također govori da mu je slomljen nos dok su ga tukli. No većina [[povjesničar]]a demantira da se to dogodilo. == Preživjela obitelj == Lozu mu je nastavila njegova žena Marga i biološka kći Gudrun Burwitz (rođena [[1929]].), koja i danas živi u Njemačkoj, te njegov nezakoniti sin Helge (rođen [[1942]].) i nezakonita kći Nanette Doreathea (rođena [[1944]].), koje je dobio iz veze sa tajnicom Hedwig Potthast. Njegova pra-nećakinja Catharine Himmler udata je za [[Izraelci|Izraelca]], sina jednog od preživjelih iz [[Holokaust]]a, koji su preživjeli [[Varšavski geto]] [http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3168071,00.html]. == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Heinrich Himmler}} * [http://www.death-camps.org/reinhard/himmler.html Heinrich Himmler] * [http://www.holocaust-history.org/himmler-poznan/ Poznanski govor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120507140239/http://www.holocaust-history.org/himmler-poznan/ |date=2012-05-07 }} {{Kabinet Hitler}} {{Životni vijek|1900|1945|}} {{DEFAULTSORT:Himmler, Heinrich}} [[Kategorija:Članovi NSDAP-a|Himmler Heinrich]] [[Kategorija:Članovi SS-a|Himmler Heinrich]] [[Kategorija:Osobe koje su počinile suicid]] [[Kategorija:Sudionici Münchenskog puča]] [[Kategorija:Njemački nacisti]] [[Kategorija:Biografije, München]] jtyiv93zygvc21qrgmut4vfmoeor4sq 42711193 42711192 2026-10-15T21:24:21Z Sundostund 20142 /* Drugi svjetski rat */ 42711193 wikitext text/x-wiki {{Infookvir političar |ime= Heinrich Luitpold Himmler |datum rođenja=[[7. listopada]] [[1900]]. |mjesto rođenja={{flagicon|Njemačka}} [[München]], [[Njemačka]] |datum smrti= [[23. svibnja]] [[1945]]. |mjesto smrti={{flagicon|Njemačka}} [[Lüneburg]], [[Njemačka]] |malaslika= |opis male slike= |slika=Bundesarchiv Bild 183-S72707, Heinrich Himmler.jpg |veličina= |opis slike= |podpredsjednik= |podpremijer= |zamjenik= |stranka= [[NSDAP]] |potpis=Himmler Signature 2.svg |supruga= Margarete Siegroth |čin2=''[[Reichsführer-SS]]'' |položaj=[[Ministarstvo unutarnjih poslova (Njemačka)|Reichov Ministar unutarnjih poslova]] |čin3=[[Reichssicherheitshauptamt|Direktor glavnog sigurnosnog ureda]]<br /><small>(v. d.)</small> |zanimanje= |fusnote= |nasljednik2= [[Karl Hanke]] |prethodnik2= [[Erhard Heiden]] |nasljednik= [[Wilhelm Stuckart]] |prethodnik= [[Wilhelm Frick]] |nasljednik3= [[Ernst Kaltenbrunner]] |prethodnik3= [[Reinhard Heydrich]] |predsjednik= |mandat_start2=[[6. siječnja]] [[1929.]] |mandat_kraj2=[[29. travnja]] [[1945.]] |mandat_start=[[24. kolovoza]] [[1943.]] |mandat_kraj=[[29. travnja]] [[1945.]] |mandat_start3=[[4. lipnja]] [[1942.]] |mandat_kraj3=[[30. siječnja]] [[1943.]] |vjera= [[Rimokatolička crkva|rimokatolik]] }} '''Heinrich Luitpold Himmler''' ([[München]], [[7. listopada]] [[1900]]. - [[Lüneburg]], [[23. svibnja]] [[1945]].) je bio zapovjednik [[SS]]-a i [[Gestapo|Gestapa]], te jedan od najmoćnijih ljudi [[Treći Reich|nacističke Njemačke]]. Himmler je postao jedan od glavnih organizatora [[Holokaust]]a. Kao osnivač i nadležni u [[Nacizam|nacističkim]] [[koncentracijski logori|koncentracijskim logorima]] i ''[[Schutzstaffel#Einsatzgruppen|Einsatzgruppen]]'' odredima smrti, Himmler je imao svu ovlast da implemetira genocid između 4 i 6 miliuna ljudi na industrijskoj skali. Taj genocid odnosio se pretežito na [[Židovi|židove]], ali i druge rase, nacionalonosti i uvjete s kojima se nije slagala [[Nacizam|nacistička]] ideologija, ali za genocid koristio se i "posebni tretman" (''Sonderbehandlung'') kao ubojstva u [[Plinska komora|plinskim komorama]]. Godine [[2008.]], njemački ga je časopis ''[[Der Spiegel]]'' proglasio najvećim masovnim ubojicom u povijesti.<ref>''Der Spiegel'', 3. studenog 2008. - ''Hitlers Vollstrecker – Aus dem Leben eines Massenmörders''</ref> == Rani život == [[Datoteka:Himmler7.jpg|thumb|levo|200px|Himmler sa 7 godina]] Heinrich Luitpold Himmler rođen je [[7. listopada]] [[1900]]. u okolici [[München]]a kao sin Josepha Gebharda Himmlera i Anne Marie Heyder, i srednji od trojice braće; najstariji je bio Gebhard Ludwig Himmler (rođen [[29. srpnja]] [[1898]].), a najmađi Ernst Hermann Himmler (rođen [[23. prosinca]] [[1905]].)<ref>Höhne, Heinz ''Red glave smrti: Priča o Hitlerovom SS-u'', London: Pan Books Ltd. 1972 ({{ISBN|0-330-02963-0}}).</ref>. Himmlerovo djetinjstvo bilo je iznenađujuće normalno. Netko bi mogao reći da je čak bio i privilegiran. Njegovi roditelji bili su strogi, no vrlo aktivni u životu i razvoju njihove troje djece. Heinrich je ime dobio po njegovom [[Kum (obitelj)|krsnom kumu]], Princu Heinrichu od Wittelsbacha, koji je rodom iz [[Bavarska|Bavarske]] plemićke obitelji, a kojega je učio Himmlerov otac<ref>''Breitman''. str. 9</ref>. To bi možda moglo biti izvor Himmlerove opsjednutosti socijalnim statusom i položajem. Himmler se [[1910]]. počeo školovati u elitnim [[gimnazija]]ma u [[München]]u i [[Landshut]]u gdje se obrazovao u [[klasična književnost|klasičnoj književnosti]]. Dok je imao problema sa tjelesnim odgojem, Himmler je bio izuzetno bistar i marljiv učenik, i akademski dio školstva obavljao je odlično. Također, po očevom naređenju, Himmler je redovito pisao dnevnik i to svaki dan, od 10 do 24 godine. On je također imao mnoge izvanškolske aktivnosti u kojima je uživao - igrao je [[šah]], svirao [[klavir]], [[Filatelija|sakupljao poštanske marke]] i bavio se [[vrtlarstvo]]m. Za vrijeme Himmlerove mladosti, a preneseno i u njegovu odraslu dob, njegov odnos sa suprotnim spolom uvijek je bio težak<ref>''Breitman''. str. 11</ref>. Kada je [[1914]]. započeo [[Prvi svjetski rat]], započela je i promjena u Himmlerovom dnevniku. Zapisi koje je pisao u dnevniku dokazuju njegovu zainteresiransost u taj veliki ratni sukob. Počeo je moliti i nagovarati oca da iskoristi svoje veze sa plemstvom tako da on postane kandidat za časnika. Njegovi roditelji su prigovarali no popustili su. Dopustili su mu da nakon diplomiranja [[1918]]. trenira sa 11. Bavarskom postrojbom. Zbog neatletske građe imao je problema sa fizičkim treninzima u vojsci. Kasnije iste te godine rat je završio, a Njemačka je bila poražena. [[Versajski ugovor]] koji je potpisala Njemačka, a koji je limitirao broj vojnika u njezinoj vojsci, unemogućio je Himmleru da postane profesionalni vojni časnik, te je izbačen je iz vojske. Nikad nije vidio bojišnicu. Himmler je od [[1919]]. do [[1922]]. studirao [[agronomija|agronomiju]] u [[München]]u i nakon kratkotrajne prakse na farmi<ref>''Breitman''. str. 12</ref>. Himmler je u to vrijeme vodio [[Čednost|miran]] život kada se počeo interesirati u mladu djevojku koja je bila kći vlasnika zalogajnice u koju je Himmler često dolazio. U njegovom dnevniku on njegov incijalni susret s njom uspoređuje s pronalaskom sestre. Kasnije iskusio je odbijanje nakon što joj je dao do znanja što osjeća prema njoj. Ova situacija je jedini detalj koji treba spomenuti da bi se pokazala njegova nespretnost sa ženama kroz njegov život. Himmler je gledao žene kroz njihovu ulogu kao potreba muškarcima, kao što ovaj izvad iz dnevnika demonstrira: {{izdvojeni citat|Pravi čovjek voli ženu na tri razine: kao milo dijete koje treba biti ukoreno, pa čak i kažnjeno na račun njezine nerazumnosti, i koje je zaštićeno i zbrinuto zato jer je on voli. Onda kao ženu i odanu, razumnu družicu koja se bori kroz život s njim, koja vjerno stoji uz svog voljeng bez rubljenja ili okvanja čovjeka i njegova duha. I kao dobrotu čija stopala on mora poljubiti, koja mu daje snagu kroz njezinu žensku mudrost i dječju, čistu svetinju koja ne slabi u najtežim borbama i u idealnim satima koji pojedincu daju rajski mir.<ref>''Breitman''. str. 13</ref>}} Himmler također je podnio religiozna goropađenja tijekom njegova studiranja u [[München]]u. U svome dnevniku napisao je da je snažan katolik i da nikada neće napustiti crkvu. Ipak je bio član fratarstva za koje je vjerovao da djeluje po pravilima crkve. Također je bio vrlo kritičan prema propovijedima koje bi davali svećenici, no smatrao je da je učenje crkve od velike važnosti. Himmler je često utjelovljavao značenje [[paradoks]]a. U tom periodu Himmler je postao opsjednut željom da postane vojnik. Napisao je da ako se Njemačka uskoro ne nađe u ratu de će otići u drugu zemlju i tražiti borbu. Za vrijeme studija, postao je aktivan u ''[[Freikorps]]ima'', privatnim vojskama u kojima su sudjelovali bivši njemački vojnici nezadovoljni njemačkim porazom u [[Prvi svjetski rat|prvom svjetskom ratu]]. Himmler se pridružio ''Reichkriegsflaggeu'' i [[1923]]. poslao prijavnicu za [[NSDAP]], koja je skupljala članove ''Freikorpsa'' kao potencijalne pješake [[SA]]-a. Sudjelovao je u [[Hitlerov puč|pivskom puču]] pod [[Ernst Röhm|Ernstom Röhmom]] u studenom [[1923]]. U prosincu [[1926]]. Himmler se smjestio u hotel u mjestu Bad Reichenhall. Tu je upoznao svoju ženu, Margarete Siegroth (prije Boden), kada je bježao od oluje. Ona je bila razvedena, [[protestantizam|protestant]] i sedam godina starija od njega, a imala je plavu kosu i plave oči. Fizički je bila pravi nordijski ideal, iako ne pretjerano privlačna. Zaljubili su se i vjenčali [[3. srpnja]] [[1928]]. Njihovo jedino dijeta, kći Gudrun, rođena je [[8. kolovoza]] [[1929]]. Himmler je obožavao svoju kćer, pa joj je dao nadimak ''"Lutkica"'' (na njemačkom ''Püppi''). Margarete je kasnije posvojila sina, koji Heinricha nije interesirao. Vjenčanje Heinricha i Margarete bilo je teško, a [[1940]]. odvojili su se bez razvoda. Himmler je u to doba bio previše zauzet militarističkom ideologijom da bi odrađivao ulogu prikladnog supruga. Himmler je tada ušao u prijateljsku vezu sa tajnicom Hedwigom Potthast (zvanom ''Häschen'' = "zeko") koja je [[1941]]. ostavila posao i postala njegova ljubavnica. Hedwig mu je rodila dvoje djece: sina Helgea (1942) i kćer Nanette Dorothea (1944). == Uspon u SS-u == === Rani rad u SS-u (1927. ~ 1934.) === Himmler se [[SS]]-u pridružio [[1925]]., a [[1927]]. postao je zamjenik [[Reichsführer|reichsführera-SS-a]]. Taj čin shvatio je vrlo ozbiljno. Nakon ostavke SS-ovog vođe [[Erhard Heiden|Erharda Heidena]], Himmler je u [[siječanj|siječnju]] [[1929]]. postao novi [[Reichsführer|reichsführer-SS]]. U vrijeme kada je Himmler postavljen za vođu, [[SS]] je brojao sam 280 članova i smatrao se [[bojna|bojnom]] mnogo većeg [[SA]]. Himmler se smatrao samo [[SA-oberführer]]om, no nakon [[1929]]. za sebe je koristio samoprozvani naziv "[[Reichsführer|reichsführer-SS]]". Do [[1933]]., kada je [[NSDAP]] došao na vlast u Njemačkoj, Himmlerov SS brojao je nevjerojatnih 52,000 članova, a organizacija je postavila posebne uvjete za članove, koji su da bi ušli, morali biti iz [[Adolf Hitler|Hitlerove]] "[[Arijska rasa|arijevske]] [[superrasa|superrase]]" (na njemački ''Aryan Herrenvolk''). Sada već ''[[gruppenführer]]'' u SA-u, Himmler se zajedno sa svojom desnom rukom, [[Reinhard Heydrich|Reinhardom Heydrichom]] počeo zalagati za odvajanje [[SS]]-a od [[SA]]-a. U jeseni [[1933]]. Himmler je predstavio crne [[Uniforma SS-a|SS-ove uniforme]] (koje je dizajnirao [[Hugo Boss]]) koje su zamijenile smeđe SA-ove uniforme. Nedugo zatim, Himmler je unaprijeđen u SA-[[obergruppenführer]]a i [[Reichsführer|reichsführer-SSa]] i postao je jednak višim činovnicima u SA-u, koji su do tada imali veliku moć u [[SS]]-u. Himmler, zajedno sa još jednim Hitlerovim pomoćnikom, [[Hermann Göring|Hermannom Göringom]], složio se u činjenici da SA i njihov vođa [[Ernst Röhm]] stvaraju veliku prijetnju njemačkoj vojsci i Nacističkom režimu u Njemačkoj. Röhm koji je bio stravstveni [[socijalizam|socijalist]], iako je mislio da je Hitler došao do vlasti u Njemačkoj, vjerovao je da "prava" revolucija još nije počela, što je izazvalo sumnju kod mnogih Nacističkih vođa da on planira iskoristiti SA da bi izvršio [[puč]]. [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-R99621, Heinrich Himmler.jpg|thumb|220px|Himmler u odori ''Reichsführera SS-a'' [[1938.]] godine]] Uz pomoć malo Himmlerovih i Göringovih uvjeravanja, Hitler je počeo osjećati prijetnju za njegovu vlast i složio se da Röhm mora umrijeti. Röhmov kraj prepustio je na izvršenje Himmleru i Göringu, koji su sa [[Reinhard Heydrich|Heydrichom]], [[Kurt Daluege|Daluegeom]] i [[Walter Schellenberg|Schellenbergom]], osudili Röhma na [[smrtna kazna|smrt]] (kaznu je izvršio [[Theodor Eicke]]), kao i mnoge druge više časnike [[SA]]-a, te neke Hitlerove osobne neprijatelje (kao što su [[Gregor Strasser]] i [[Kurt von Schleicher]]) [[30. lipnja]] [[1934]]. Idućeg dana Himmlerova pozicija ''[[reichsführer-SS|reichsführera-SS-a]]'' službeno je ozakonjena (i on je imenovan za tu poziciju) i [[SS]] je postao samostalna organizacija pri [[NSDAP]]-u. === Konsolidacija moći === Himmler [[1936]]. dobiva još veće ovlasti jer su sve njemačke uniformirane [[Policijska služba|policijske službe]] spojene u novu organizaciju imena ''[[Ordnungspolizei]]'', koja je bila ogranak [[SS]]-a čiji je Himmler bio vrhovni zapovijednik ''(reichsführer)'', a tada je dobio i titulu Zapovjednika njemačke policije. Himmler dakako, nikada nije dobio operacijsku kontrolu nad uniformiranom policijom. Prave ovlasti koje je dobio pozicijom su one koje je Ministarstvo unutarnjih poslova rješavalo sa policijom, ali nije dobio ni sve te ovlasti. Himmler je tek [[1943]]., kada je postao Ministar Unutarnjih poslova, dobio sve ovlasti koje nije imao, a ministarstvo je imalo nad policijom. Dakle puni naziv njegova politička čina glasio je ''Reichsführer SS-a i Šef njemačke policije u Ministarstvu unutarnjih poslova'' (skraćeno RFSS), što nam dokazuje ograničenje njegovog položaja. Iako je Himmler pokušao prisvojiti ovlasti Ministarstva unutarnjih poslova, njegove ovlasti su ostale iste. Njemačke političke policijske jedinice došle su pod Himmlerov autoritet [[1934]]. kada ih je organizarao u ''[[Gestapo]]'', a iste godine organizirao je i cijeli kompleks [[koncentracijski logor|konc-logora]].[[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-C05557, Berlin, Sepp Dietrich, Hitler, Heinrich Himmler.jpg|thumb|left|210px|Himmler, [[Adolf Hitler]] i [[Sepp Dietrich]] [[1937.]]]] Kad je rat započeo, novi logori, koji nisu kvalificirani kao koncentracijski, osnovani su, i nisu pali pod Himmlerovu i nadležnost SS-a. Na početku ''riječ iz usta kampanje'' [[1943]]. koja je kritizirala režim nakon [[Staljingrad]]ske katastrofe, stranačka tijela, izrazivši nezadovoljstvo sa [[Gestapo]]vim učinkom u rješavanju tih kritika, osnovali su takozvane ''[[Politische Staffeln]]'' kao vlastita policijska tijela, tako razorivši Gestapov nominalni monopol na tom području. Sa njegovim postavljanjem [[1936]]., Himmler je dobio ovlast i nad njemačkim ne-policijskim detektivskim jedinicama, poznate kao ''[[Kripo]]'', koje je pokušao sjediniti s ''[[Gestapo]]m'' u ''[[Sicherheitspolizei]]'', koje bi povjerio svom pomoćniku [[Reinhard Heydrich|Reinhardu Heydrichu]], i tako bi dobio vlast nad svim njemačkim detektivskim jedinicama. No ujedinjenje je samo ostalo mrtvo slovo u [[Treći Reich|Reichu]], sa ''[[Kripo]]'' i dalje pod vlašću civilne administracije i kasnije stranačkog tijela koje je kasnije anektiralo civilnu administraciju. No, na okupiranim teritorijima koji nisu pripojeni Reichu, ta promjena pokazala se vrlo efektivnom. Uslijed početka [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], Himmler je osnovao ''[[RSHA|Reichssicherheitshauptamt]]'', u kojoj su [[Gestapo]], [[Kripo]] i [[SD]] postali samo odjeli. Pokušaj iz [[1940]]. da se pomoću novoosnovanog RSHA-a dobije kontrola nad Kripom, tako da se RSHA-ovim regionalnim časnicima dala sudska ovlast da kontrolira Kripo u toj regiji, je oštro odbijen. [[SS]] je također razvijao njegovu vojnu granu, poznatu kao ''[[Waffen-SS|SS-Verfügungstruppe]]'', koja će kasnije postati poznata kao ''[[Waffen-SS]]''. == Himmlerov rat sa Židovima == [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 152-11-12, Dachau, Konzentrationslager, Besuch Himmlers.jpg|thumb|320px|Himmler u posjetu konc-logoru [[Dachau]] [[1936.]]]][[Datoteka:HimmlerAndHeydrich 1938.jpeg|thumb|180px|Himmler i [[Reinhard Heydrich]] [[1938.]] godine]] Nakon ''[[Noć dugih noževa|Noći dugih noževa]]'', ''[[SS-Totenkopfverbände]]'' je dobila zadaću organiziranja i nadgledanja njemačkog režima [[koncentracijski logor|konc-logora]] i, nakon [[1941]]., i [[Istrebljenički kamp|istrebljeničkih kampova]] u okupiranoj [[Poljska|Poljskoj]]. [[SS]], kroz svoju obavještajnu službu, ''[[Sicherheitsdienst]]'' (SD), je dobio zadaću pronalaženja [[Židovi|židova]], [[Romi|roma]], [[šaman]]a, [[homoseksualnost|homoseksualaca]], [[komunizam|komunista]] i sve ostale osobe drukčije, [[rasa|rasne]] ili političke afilacije koje su nacisti smatrali ''[[Untermenschen]]'' (pod-ljudski) ili u suprotnosti sa režimom, i stavljali ih u konc-logore. Himmler je prvi takav kamp otvorio blizu [[Dachau]]a (vidi sliku) [[22. ožujka]] [[1933]]. On je tako postao jedan od glavnih arhitekata [[Holokaust]]a, koristeći elemente [[misticizam|misticizma]] i fanatičnog vjerovanja [[rasizam|rasističke]] nacističke [[ideologija|ideologije]] da opravda [[masovna ubijanja]] i [[genocid]]e nad milijunima žrtava. === Poznanski govor === Dana [[4. listopada]] [[1943]]., Himmler je eksplicitno referirao na istrebljenje Židova tijekom tajnog [[SS]]-ovog sastanka u gradu [[Poznan]]u. Rečenice koje slijede su odlomak iz transkripcije [http://www.holocaust-history.org/himmler-poznan/ audio snimka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120507140239/http://www.holocaust-history.org/himmler-poznan/ |date=2012-05-07 }} govora, koji postoji: :''Također želim spomenuti ovdje pred vama jedan vrlo složen problem, sasvim otvoreno.'' :''Treba se raspraviti među nama, i, unatoč, nikad o tome nećemo govoriti u javnosti.... '' :''Govorim o „Židovskoj evakuaciji“: istrebljenju židovskih ljudi.'' :''To je jedna od onih stvari koja se lako kaže, ali teško obavi. „Židovi se istrebljuju“, svaki stranački'' :''član će vam reći, „to je sasvim čisto, to je dio naših planova, eliminiramo židove, istrebljujemo'' :''oni, ha!, mali problem.…'' == Drugi svjetski rat == [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-R96954, Berlin, Hermann Göring ernennt Himmler zum Leiter der Gestapo.jpg|thumb|left|200px|Himmler i [[Hermann Göring]] u [[Berlin]]u]] Prije [[Operacija Barbarossa|invazije Rusije]] [[1941]]., Himmler je počeo pripremati svoj [[SS]] na rat za istrebljenje sila poznatih kao ''[[Judeo-boljševizam]]''. Himmler, kojemu je uvijek bilo drago povlačiti paralelu između [[Treći Reich|Trećeg Reicha]] i [[Srednji vijek|sredjeg vijeka]], usporedio je invaziju sa [[Križarski ratovi|križarskim ratovima]]. Skupljao je dobrovoljce iz cijele Europe, uključujući i [[Danci|Dance]], [[Norvežani|Norvežane]], [[Šveđani|Šveđane]], [[Nizozemci|Nizozemce]], [[Belgijanci|Belgijance]], [[Francuska|Francuze]] i [[Španjolci|Španjolce]], a poslije invazije i [[Ukrajinci|Ukrajince]], [[Latvijci|Latvijce]], [[Litvanci|Litvance]] i [[Estonci|Estonce]], privlačeći nenjemačke dobrovoljce objaviši paneuropski križarski pohod radi obrane tradicionalnih vrijednosti Stare Europe od "Bezbožnih boljševičkih hordi". Ti "dobrovoljci" iz okupiranih sovjetskih teritorija zapravo su bili kolaboracijski policajci pritisnuti u ''[[Waffen SS]]'' kada je njihovu rodnu domovinu pokorila [[Crvena Armija]]. Sve dok su bili zaposleni protiv sovjetskih trupa, ponašali su se fanatično, ne očekivajući nikakvu milost ako bi bili zarobljeni. No, kada su bili zaposleni protiv Zapadnih Saveznika, više su težili predaji. Regruti ''[[Waffen SS]]-a'' u Zapadnoj i Sjevernoj Europi bili su strašno neuspješni. Godine [[1942]]., [[Reinhard Heydrich]], Himmlerova desna ruka, ubijen je u [[Prag]]u nakon napada Českih specijalnih postrojbi. Himmler je odmah uzvratio udarac, naredivši ubojstvo svih muškaraca u češkom selu [[Lidice]] gdje su vojnici pobjegli. Godine [[1943]]., Himmler je postao [[Ministarstvo unutarnjih poslova|ministar unutarnjih poslova]]. To je u mnogočemu bila ''[[Pirova pobjeda]]''. Himmler je mislio iskoristiti svoju novu poziciju da bi obrnuo aneksaciju civilnih službi od strane stranačkih tijela, tako da ostvari svoj dugoročni san da dobije kontrolu nad ne-Gestapo policijom. Tu beznandnu aspiraciju lako je srušio [[Martin Bormann]], [[Hitler]]ov tajnik i partijski kancelar. Taj Himmlerov pokušaj izazvao je malo nezadovoljstva i kod samog [[Hitler]]a, čiji je dugotrajni [[prijezir]] prema tradicionalnim civilnim službama činio temelj nacističkog administrativnog mišljenja. Himmler je učinio i mnogo gore stvari kada je dobio poziciju vođe ''[[Ersatzheer]]a'' (Zamjenske vojske, vidi ispod) i pokušao iskoristiti svoju ovlast i u vojne i u policijske svrhe tako što bi im "smjestio" automatsko članstvo u [[SS]]-u svim policajcima i onda ih "premjestio" u ''[[Waffen SS]]''. Himmler je u to doba bio na rubu vješanja, no Bormann nije bio dovoljno brz u dodavanju užeta, te je prvobitno tiho prešutio u neodgovornosti, sve dok nisu izbili bijesni protesti, onda uništavajući shemu ostavivši Himmlera bez mnogo zasluga, i uništavajući njegov i SS-ov odnos sa policijom. Upletenost vođa ''[[Abwehr]]a'' (Njemačka obavještajna služba), pogotovo njezinog glavnog vođe, [[admiral]]a [[Wilhelm Canaris|Wilhelma Canarisa]] u [[Srpanjska urota|uroti 20. srpnja 1944]]. protiv [[Adolf Hitler|Hitlera]], potaknulo je samog ''[[Führer]]a'' da ukine ''Abwehr'' i postavi [[SD]] kao glavnu i jedinu obavještajnu službu u [[Treći Reich|Trećem Reichu]]. To je povećalo Himmlerovu, već ionako veliku, osobnu [[moć]]. Uskoro se otkrilo ga je i [[general]] [[Friedrich Fromm]], zapovjednik ''[[Ersatzheer]]a'', također bio upleten u urotu. Frommova ostavka, pomiješana sa Hitlerovom velikom sumnjom u ''[[Ersatzheer]]'' otvorila je put ka Himmlerovom imenovanju na bivšu Frommovu poziciju, poziciju koju je Himmler, kada ju je dobio, ovelike iskoristio da bi enormno povećao ''[[Waffen SS]]'', time nanoseći štetu ionako već pogoršanom ''[[Wehrmacht]]u''. Na opću Himmlerovu žalost, daljnja istraga dokazala je upletenost mnogih [[SS]]-ovih časnika u urotu, čak i nekih viših, što je išlo u prilog [[Martin Bormann|Bromannovoj]] borbi protiv [[SS]]-a, jer je samo malo članova stranačkog kadra bilo upleteno. Pri kraju [[1944]]., Himmler je postao šef ''[[Gornjorajnska divizija|Gornjorajnske divizije]]'' koja se pripremala na bitku sa američkom 7. i francuskom 1. divizijom u [[Alsace]] regiji na zapadnoj obali [[Rajna|Rajne]]. Himmler je poziciju držao do početka [[1945]]., kada je, nakon ''[[Wermacht]]ovog'' neuspjelog pokušaja zadržavanja [[Crvena Armija|sovjetske]] ofenzive na [[Odra|Odri]], Hitler njemu dodijelio novu poziciju, vođu novoosnovane Vistulska divizije. Pošto Himmler nije imao nikakvog iskustva kao zapovjednik na terenu, ta odluka pokazala se katastrofalnom i on je oslobođen te pozicije koju je preuzeo general [[Gotthard Heinrici]]. Kako je rat išao prema [[Treći Reich|njemačkom]] porazu svi su vidjeli Himmlera kao Hitlerovog nasljednika na poziciji ''[[Führer (pozicija)|Führera]]''. No, nakon rata javnost je saznala da Hitler nikada nije smatrao Himmlera kao nasljednika, čak i prije njegove izdaje, misleći da bi zbog njegovih ionako visokih pozicija i velikih moći, mogao biti odbijen od strane [[NSDAP]]-a. == Mirovni pregovori, uhićenje i smrt == Na zimu [[1944]].-[[1945|45]]. Himmlerov ''[[Waffen SS]]'' brojio je 910.000 članova, a zajedno sa ''[[Allgemeine-SS]]'' (bar na papiru) ta brojka porasla je na 2 milijuna. No, već u proljeću [[1945]]. Himmler je izgubio vjeru u njemačku pobjedu, dijelom zbog razgovora sa svojim [[maser]]om [[Felix Kersten|Felixom Kerstenom]] i [[Walter Schellenberg|Walterom Schellenbergom]]. Shvatio je da ako nacistički režim želi opstati, da [[Treći Reich]] treba sklopiti primirje sa [[UK|Velikom Britanijom]] i [[SAD|Sjedinjenim Američkim Državama]]. Da bi postigao svoj cilj, Himmler je otišao u [[Lübeck]], blizu [[Danska|Danske]] granice, i kontaktirao [[Šveđani|švedskog]] [[grof]]a [[Folke Bernadotte|Folkea Bernadottea]] i započeo mirovne pregovre sa Zapadom. Himmler se nadao da će Britanci i Amerikanći ući u borbu protiv svojih [[SSSR|sovjetskih]] saveznika zajedno sa ostatkom ''[[Wehrmacht]]a''. Kada je [[Adolf Hitler|Hitler]] čuo za to, Himmlera je proglasio [[izdaja|izdajnikom]] i oduzeo mu je sve činove i medalje dan prije [[Adolf Hitler#Poraz i smrt|vlastitog samoubojstva]]. Prije nego što su mu oduzeti činovi, Himmler je bio ''[[Reichsführer|Reichsführer-SS]]'', Vođa njemačke policije, Reichov povjerenik za njemačku narodnost, Ministar unutarnjih poslova, Vrhovni zapovjednik ''[[Volkssturm]]a'' i Vrhovni zapovjednik njemačke vojske. Na Himmlerovu nesreću, njegovi pregovori sa grofom Bernadotteom su propali. Pošto se nije mogao vratiti u [[Berlin]], Himmler se pridružio [[vrhovni admiral|vrhovnom admiralu]] [[Karl Dönitz|Dönitzu]], koji je zapovijedao svim njemačkim snagama na Zapadu, u blizini [[Plön]]a. Nekako, Hitlerove naredbe u vezi s Himmlerom nikada nisu stigle do Dönitza. Nakon Hitlerove smrti, Himmler se pridružio kratkoživućoj [[Flensburška vlada|Flensburškoj vladi]], koju je predvodio [[Karl Dönitz]], no izbačen je [[6. svibnja]] [[1945]]. od samog vođe, Karla Dönitza, u potezu za kojeg je Dönitz mislio da će mu donijeti simpatiju Saveznika. Himmler se onda obratio Amerikancima kao prosvjetljen, kontaktiravši generala [[Dwight David Eisenhower|Eisenhowera]] i rekavši mu da će predati cijelu Njemačku Saveznicima, ako ga poštede suđenja kao ratnom zločincu. U primjeru koji jasno pokazuje Himmlerovo izdajničko stanje u tom dobu, on je poslao osobnu molbu generalu Eisenhoweru u kojoj se prijavljuje za "Ministra policije" u poslijeratnoj Njemačkoj. Navodno se jako dvoumio kako će se pozdraviti na svom prvom sastanku sa GBSEP-om, [[Hitlerov pozdrav|hitlerovim pozdravom]] ili rukovanjem. Eisenhower je odbio ikakav kontakt sa Himmlerom, koji je kasnije prozvan ratnim zločincom, a time i ikakve nagodbe i dogovore. [[Datoteka:Himmler Dead.jpg|thumb|Mrtvi, samoubijeni Himmler nakon što su ga uhvatili Saveznici, 1945.]] Neželjen od svojih bivših kolega i progonjen od Saveznika, Himmler je nekoliko dana lutao oko [[Flensburg]]a, blizu danske granice, središta Dönitzove vlade. U pokušaju da izbjegne uhićenje, prerušio su u [[narednik]]a Tajne vojne policije, koristeći ime Heinrich Hitzinger, i obrijavši brkove i stavivši povez preko lijevog oka <ref>[http://www.thirdreich.net/Himmler_by_Fest.html Heinrich Himmler] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111001040114/http://www.thirdreich.net/Himmler_by_Fest.html |date=2011-10-01 }} - Petty Bourgeois i Grand Inquisitor by Joachim C Fest</ref>, u nadi da će se vratiti u [[Bavarska|Bavarsku]]. Napunio se lažnim dokumentima, no našao se netko čiji su dokumenti bili toliko čisti da je to izazvalo sumnju kod jedne britanske postrojbe u [[Bremen]]u. Himmler je uhićen [[22. svibnja]] [[1945]]., i u zatočeništvu, brzo je prepoznat. Himmler je zapisan za suđenje zajedno sa ostalim većim njemačkim zapovjednicima u [[Nürnberški proces|Nürnbergu]], no počinio je [[samoubojstvo]] [[trovanje]]m u [[Lüneburg]]u, popivši tableticu [[cijankalij]]a prije nego što je ispitivanje započelo. Njegove posljednje riječi su bile : '''''Ich bin Heinrich Himmler!''''' (''Ja sam Heinirich Himmler!''). === Teorije zavjere === Kasnije su se javile teorije da čovjek koji je počinio [[samoubojstvo]] u Lüneburgu, nije bio Himmler nego [[politički dvojnik|dvojnik]]. Izjave koje navodno pripadaju [[ODESSA|ODESSA-i]] govore da se Himmler povukao u malo austrijsko selo Strones, sjeverno od [[Beč]]a, tj. u rodno mjesto [[Alois Hitler|Aloisa Hitlera]], oca [[Adolf Hitler|Adolfa Hitlera]], i da je tu vodio preopodrođeni [[SS]] u izgnanstvu. Nedavno objavljena knjiga američkog autora, Josepha Bellingera, ''Himmlerova smrt'', nudi još jednu u nizu "[[teorija zavjere]]" o Himmlerovoj smrti, koja govori da je Himmler ubijen u [[atentat]]u, u [[svibanj|svibnju]] [[1945]]. zajedno sa još nekim visokim dužnosnicima [[SS]]-a od strane Britanaca. Bellingerova knjiga prvi put je objavljena u njemačkom gradu [[Kiel]]u. Slična knjiga, ''Himmlerov tajni rat'', od autora Martin Allen, daje slične tvrdnje: no, ona je temeljena na krivotvorenim dokumentima ubačenim u (Britansku) [[Državni arhiv|državnu arhivu]].<ref>"[http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2005/08/01/nhimm01.xml Knjiga Himmlerovih krivotvorina još se prodaje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080228102631/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2005%2F08%2F01%2Fnhimm01.xml|date=2008-02-28}}", ''[[The Daily Telegraph]]'', 1. kolvoza 2005.</ref> Pošto se grupa ljudi trebala okupiti da bi krivotvorila dokumente i ubacila ih u pravi odjeljak arhiva (što je proces koji oduzima mnogo vremena, novca i istraživanja, a zahtjeva i puno znanja), tvrdnja da je to zbilja zavjera koja bi trebala izazvati zbunjenost oko događanja oko i načina Himmlerove smrti vrlo je vjerojatna, kao i upletenost samog autora, Martin Allen, u zavjeru, da bi diskreditirao i odvratio od Bellingerove knjige prije nego što je ona objavljena. [[David Irving]] govori da je Himmler pretučen i ubijen od strane Britanaca. Također govori da mu je slomljen nos dok su ga tukli. No većina [[povjesničar]]a demantira da se to dogodilo. == Preživjela obitelj == Lozu mu je nastavila njegova žena Marga i biološka kći Gudrun Burwitz (rođena [[1929]].), koja i danas živi u Njemačkoj, te njegov nezakoniti sin Helge (rođen [[1942]].) i nezakonita kći Nanette Doreathea (rođena [[1944]].), koje je dobio iz veze sa tajnicom Hedwig Potthast. Njegova pra-nećakinja Catharine Himmler udata je za [[Izraelci|Izraelca]], sina jednog od preživjelih iz [[Holokaust]]a, koji su preživjeli [[Varšavski geto]] [http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3168071,00.html]. == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Heinrich Himmler}} * [http://www.death-camps.org/reinhard/himmler.html Heinrich Himmler] * [http://www.holocaust-history.org/himmler-poznan/ Poznanski govor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120507140239/http://www.holocaust-history.org/himmler-poznan/ |date=2012-05-07 }} {{Kabinet Hitler}} {{Životni vijek|1900|1945|}} {{DEFAULTSORT:Himmler, Heinrich}} [[Kategorija:Članovi NSDAP-a|Himmler Heinrich]] [[Kategorija:Članovi SS-a|Himmler Heinrich]] [[Kategorija:Osobe koje su počinile suicid]] [[Kategorija:Sudionici Münchenskog puča]] [[Kategorija:Njemački nacisti]] [[Kategorija:Biografije, München]] 14s0ot2a45g2j0d17lyd8nc13lbhgjo 0 23789 42711161 42710940 2026-10-15T15:53:29Z Alekol 2231 /* Novembar/Studeni */ 42711161 wikitext text/x-wiki {{Godina}} {{godina u drugim kalendarima|1926}} Godina '''1926''' ('''[[Rimski brojevi|MCMXXVI]]''') bila je [[redovna godina koja počinje u petak]]. __NOTOC__ <center> {| style="border:1px solid silver;background-color:white;padding:5px;" align=center class=radius | '''1926''': <br /> [[1926#Januar/Siječanj|1]] • [[1926#Februar/Veljača|2]] • [[1926#Mart/Ožujak|3]] • [[1926#April/Travanj|4]] • [[1926#Maj/Svibanj|5]] • [[1926#Jun/Juni/Lipanj|6]] • [[1926#Jul/Juli/Srpanj|7]] • [[1926#Avgust/August/Kolovoz|8]] • [[1926#Septembar/Rujan|9]] • [[1926#Oktobar/Listopad|10]] • [[1926#Novembar/Studeni|11]] • [[1926#Decembar/Prosinac|12]] <br /> [[1926#Rođenja|Rođenja]] • [[1926#Smrti|Smrti]] |}</center> == Događaji == === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - Odredba o vožnji desnom stranom je proširena na celu KSHS.<ref>"Dnevne vesti - Drž' desno!", Politika, 27. dec. 1925, str. 7</ref> * 1. 1. - U Kraljevini SHS osnovana Državna rečna plovidba<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/01/01?pageIndex=00015 "Politika", 1. jan. 1936]</ref> (umesto brodarskog sindikata). * 1. 1. - Stoletna poplava [[Rajna|Rajne]] plavi [[Köln]]; u ovo vreme su i velike poplave u Holandiji, Belgiji, Francuskoj. * [[3. 1.]] - Grčki premijer general [[Teodoros Pangalos (general)|Teodoros Pangalos]] uzima diktatorska ovlašćenja. * 3. 1. - Beogradski protojerej osuđuje u propovedi nedavna predavanja [[Branislav Petronijević|Brane Petronijevića]] zbog [[darvinizam|darvinističkih]] učenja koja je izneo, citirajući pritom i zakon države [[Tennessee]] kojim se zabranjuje predavanje te teorije<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1926/1/4?pageIndex=00004 "Politika", 4. januar 1926, str. 4]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. digitalna.nb.rs (pristup. 30.9.2015.)</ref> (→ [[Scopesov proces]]). * [[4. 1.]] - Rumunski parlament ratifikovao odricanje princa [[Carol II (Rumunija)|Carola II]] od nasleđivanja prestola, krunski princ postaje njegov 4-godišnji sin [[Mihai I (Rumunija)|Mihai I]] (Carol II će se ipak vratiti u zemlju i biti kralj 1930-40). * 4. 1. - [[Andrej Ljapčev]] novi premijer Bugarske (do [[1931]]) nakon [[Aleksandar Cankov|Aleksandra Cankova]]. * 4. 1. - U [[Budimpešta|Budimpešti]] uhapšeni princ [[Ludwig zu Windisch-Grätz]] i društvo, pod optužbom da su falsifikovali francuske franke u jednom državnom institutu - međunarodna afera (Windisch-Grätz je u maju osuđen na četiri robije<ref>"Presuda mađarskim falsifikatorima", Politika, 27. maj 1926, str. 6</ref>). * [[6. 1.]] - Osnovana nemačka avio-kompanija ''Deutsche Luft Hansa'' (1926-45; ime i znak će 1953. preuzeti ''[[Lufthansa]]'', mada nema pravne veze). * [[8. 1.]] - [[Datoteka:Flag of the Kingdom of Hejaz and Nejd.svg|border|25px|Zastava Hidžaza i Nadžda]] [[Ibn Saud]], sultan [[Sultanat Nadžd|Nadžda]], proglašen je u [[Meka|Meki]] i za kralja [[Kraljevina Hidžaz|Hidžaza]], kojeg je [[Saudijsko osvajanje Hidžaza|osvojio prošlog meseca]]. Iz [[Kraljevina Hidžaz i Nadžd|Kraljevine Hidžaz i Nadžd]] 1932. nastaje [[Saudijska Arabija]]. * 8. 1. - [[Bảo Đại]] postaje poslednji car Vijetnama (car 1926-45, šef države 1949-55). * [[10. 1.]] - [[Hernando Siles Reyes]] novi predsednik [[Bolivija|Bolivije]] (do 1930). * {{circa}} 13. 1. - Izveštava se o "hajci na Srbe" u egejskoj Makedoniji.<ref>"Hajka na Srbe u Grčkoj", Politika, 14. jan. 1926, str. 5</ref> * [[14. 1.]] - Praizvedba [[Ivo Tijardović|Tijardovićeve]] operete "[[Mala Floramye]]" u Splitu. * [[15. 1.]] - [[Košava]] do 30 m/s u Beogradu, TT veze prekinute, uključujući antene bežične stanice u Rakovici, materijalna šteta, potopljeno više plovila na Savi i Dunavu. Na pruzi Paraćin-Zaječar tri vagona izbačena iz koloseka. * [[16. 1.]] - [[BBC]]-jeva [[radio drama]] [[Ronald Knox|Ronalda Knoxa]] sa simuliranom radničkom revolucijom izaziva paniku u Londonu. * januar - [[Erwin Schrödinger]] objavljuje rad u kome je predstavio [[Schrödinger jednačina|Schrödingerovu jednačinu]]. * januar - Hapšenje više vođa komunista i radničkog pokreta u Beogradu.<ref>"Hapšenja komunista", Politika, 21. jan. 1926, str. 4</ref> * januar - Snijeg u Rijeci i Sušaku, kao i u Veneciji i Rimu. * 17. 1. - Ministarstvo prosvete (Radić) penzionisalo devet profesora Zagrebačkog sveučilišta, većinom članova Samostalne demokratske stranke. * [[18. 1.]] - Premijera "[[Oklopnjača Potemkin|Oklopnjače Potemkin]]" u Moskvi. * [[19. 1.]] - Anarhistička banda ''Los Errantes'', na čelu sa [[Buenaventura Durruti|Buenaventurom Durrutijem]], opljačkala je poslednju banku u Latinskoj Americi, u Argentini, nakon čega beže u Francusku. * [[20. 1.]] - Nemački kancelar [[Hans Luther]] je formirao svoj drugi kabinet, pošto su nacionalisti iz DNVP napustili njegovu vladu zbog [[Ugovori iz Locarna|Ugovora iz Locarna]] (do maja). * [[21. 1.]] - Otvorena Sennarska, ili Makwarska, brana na [[Plavi Nil|Plavom Nilu]]<ref>Ilustrovani list; 1926, br. 6, str. 14</ref> u [[Anglo-Egipatski Sudan|Anglo-Egipatskom Sudanu]], dugačka preko 3.000 m, najviše visine 40 m. * [[26. 1.]] - Engleski pronalazač [[John Logie Baird]] demonstrirao [[mehanička televizija|mehaničku televiziju]] u Londonu – pet slika u sekundi, žive slike sa valerima. * [[28. 1.]] - Japan u periodu [[Taishō demokratija|Taishō demokratije]]: umro je premijer [[Katō Takaaki]], naslediće ga [[Wakatsuki Reijirō]] (do 1927. i 1931). * [[31. 1.]] - Britanske i belgijske trupe napustile [[Keln]]. === Februar/Veljača === * januar/februar - Stjepan Radić u poseti Bosni, Dubrovniku, Hercegovini, Dalmaciji. Kaže da vodi predizbornu kampanju, mnoge izjave izazivaju negodovanje među srpskim političarima; sporno je i otpuštanje Đorđevića, direktora škole u Dubrovniku.<ref>Politika, 6. feb. 1926, str. 1 i 3</ref> [[Datoteka:Zgrada Narodne banke Srbije, Beograd.JPG|mini|200px|[[Zgrada Narodne banke Srbije u Ulici kralja Petra|Zgrada Narodne banke]] u Beogradu, proširena 1922-25]] * [[1. 2.]] - Razmenjene ratifikacije Angorskog ugovora o miru i prijateljstvu između KSHS i Turske (na snazi 16. 2.). * [[3. 2.]] - [[Češki jezik]] ("čehoslovački") zvanični je jezik u [[Čehoslovačka|Čehoslovačkoj]] - mnogi će zvaničnici i službenici koji ga ne govore izgubiti posao. * 3. 2. - [[Francisco Franco]] postaje general sa 33 godine, valjda najmlađi u Evropi (istakao se u [[Rifski rat|Rifskom ratu]] u Maroku). * [[5. 2.]] - U Letoniji napadnut voz sa sovjetskim diplomatskim kuririma - Teodor Nete ubijen braneći diplomatsku torbu. * [[6. 2.]] - Ukradena lobanja iz [[Pancho Villa|Pancho Villinog]] groba. * [[8. 2.]] - Pošto se Radić 2-og u Dubrovniku založio za federalizam, slovenački lider [[Anton Korošec]] daje izjavu u skupštini u istom smeru, tj. za široku samoupravu ujedinjene Slovenije (trenutno je podeljena na Ljubljansku i Mariborsku oblast); ističe da su [[Slovenci]] poseban narod i da se zbog (pretežno srpskog) centralizma osećaju kao državljani drugog reda.<ref>"Federalizam g. Koršca", Politika, 9. feb. 1926, str. 3</ref> * 8. 2. - Prikazan ''Torrent'', prvi američki film [[Greta Garbo|Grete Garbo]]. * [[10. 2.]] - [[Gdynia]] je dobila gradska prava - njena luka, poljska alternativa za onu u [[Slobodni Grad Danzig|Slobodnom Gradu Danzigu]], još uvek se gradi. * [[11. 2.]] - U [[Ruska SFSR|Ruskoj SFSR]] [[Sovjetski Savez|Sovjetskog Saveza]], Kara-Kirgiska Autonomna Oblast preuređena u Kirgisku Autonomnu Socijalističku Sovjetsku Republiku (od 1936. [[Kirgiska Sovjetska Socijalistička Republika|Kirgiska SSR]]). * [[12. 2.]] - Sovjetskom gradu Novonikolajevsk ime je promenjeno u [[Novosibirsk]]. * [[14. 2.]] - [[Bamberška konferencija]] lidera [[Nacistička stranka|nacističke stranke]]: umirena disidentska severna frakcija ([[Gregor Strasser]]), [[Hitler]]ov [[Nacionalsocijalistički program|Program u 25 tačaka]] je nepromenljiv ali najvažniji je ''[[Führerprinzip]]''. * februar - U Nemačkoj prikazan najstariji sačuvani dugometražni crtani film, ''[[Die Abenteuer des Prinzen Achmed]]''. * [[15. 2.]] - Patrijarh Dimitrije osvetio proširenu [[Zgrada Narodne banke Srbije u Ulici kralja Petra|zgradu Narodne banke]] u Beogradu. * 15. 2. - Papski nuncije monsinjor Pelegrineti ulaže protestnu notu povodom optužbe St. Radića da je agitovao za klerikalce u Dalmaciji.<ref>"Monsenjer Pelegrineti protestuje", Politika, 16. feb. 1926, str. 2</ref> * [[17. 2.]] - [[Ataturkove reforme]]: u Turskoj je izglasan građanski zakonik, po uzoru na švajcarski, zamena za [[šerijat]]. * [[19. 2.]] - Mlada Alisa Rozenbaum, poznata kao [[Ayn Rand]], stigla je iz Lenjingrada u Njujork. * 19. 2. - Iz Grčke, pod vojnom vlašću gen. Pangalosa, javlja se da je osujećen prevrat na čelu sa gen. Kondilisom;<ref>"Neuspeli prevrat u Grčkoj", Politika, 20. feb. 1926, str. 4</ref> njegov osumnjičeni saučesnik gen. Plastiras je narednih dana zatečen u Skoplju. * [[22. 2.]] - Članak u beogradskim "Novostima" povezao premijerovog sina Radu Pašića sa korupcijskim skandalom. * [[25. 2.]] - Zločin uvrede Veličanstva: žena u Skoplju osuđena na tri godine zatvora za uvredu kralja tokom svađe sa mužem, po njegovoj tužbi;<ref>"Žena osuđena za uvredu Kralja", Politika, 26. feb. 1926, str. 5</ref> u martu je potvrđena presuda jednom čoveku iz Starog Sivca na 10 godina jer je u tri maha izvršio isti zločin.<ref>"Za uvredu Veličanstva", Politika, 20. mart 1926, str. 4</ref> * [[26. 2.]] - Preds. [[Calvin Coolidge|Coolidge]] je potpisao zakon o prihodima kojim su u SAD smanjeni porezi, naročito bogatima. * 26. 2. - Maharadža Indora, Tukodži Rao III, prinuđen je na abdikaciju pošto je bio umešan u ubistvo čoveka kome je prebegla njegova kurtizana Mumtaz Begum. === Mart/Ožujak === [[Datoteka:Goddard and Rocket.jpg|mini|180px|[[Robert H. Goddard]] sa raketom]] * 5/6. 3. - Oluja u Splitu: potonulo nekoliko brodova, polomljeno nekoliko stotina borova na Marjanu, odneseni neki krovovi; kod Mravinaca prevrnut uskotračni voz.<ref>"Velika nepogoda kod Splita", Politika, 8. mart 1926, str. 5</ref> * [[6. 3.]] - Izgoreo [[Kraljevski Šekspirov teatar]] u Stratfordu. * [[7. 3.]] - Demonstracija bežičnog telefonskog saobraćaja između Londona i Njujorka, na 50. godišnjicu [[Alexander Graham Bell|Bellovog]] patenta (komercijalno od sledećeg januara). * [[10. 3.]] - U Albaniji ubijen sandžački odmetnik [[Jusuf Mehoniqi]] (Mehonić) - za pravoslavce razbojnik, za muslimane junak<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1926/03/13?pageIndex=00006 "Politika", 13. mart 1926, str. 6]. digitalna.nb.rs (pristup. 11.11.2015.)</ref> (na njegovom grobu stoji datum 12. mart<ref>[http://sandzakpress.net/jusuf-mehonic-junak-koji-nije-prihvatio-okupaciju-sandzaka Jusuf Mehonić – Junak koji nije prihvatio okupaciju Sandžaka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304200941/http://sandzakpress.net/jusuf-mehonic-junak-koji-nije-prihvatio-okupaciju-sandzaka |date=2016-03-04 }}. sandzakpress.net (pristup. 11.11.2015.)</ref>, neki zločini iz 1918-22. koji su pripisivani njemu i Huseinu Boškoviću počinila je jedna druga banda<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/05/19?pageIndex=00011 "Politika", 19. maj 1936]</ref>). * 10. 3. - Izašao je prvi broj ''[[Amazing Stories]]'', datiran sa April 1926 - prvi časopis posvećen [[Naučna fantastika|naučnoj fantastici]]. * [[12. 3.]] - [[Anti-Fengtianski rat]] u Kini: sukob japanskih snaga i frakcije [[Guominjun]] kod [[tvrđave Taku|tvrđava Taku]] - zemlje [[Bokserski protokol|Bokserskog protokola]] tri dana kasnije ultimativno traže od pekinške vlade rušenje tvrđava. * [[14. 3.]] - [[Emiliano Chamorro Vargas]] ponovo predsednik [[Nikaragva|Nikaragve]] nakon što je prethodnik zbačen u državnom udaru - nema podršku SAD, liberali u maju pokreću [[Nikaragvanski građanski rat (1926–27)|građanski rat]] a Vargas daje ostavku u novembru. * 14. 3. - Železnička nesreća na El Virilli u Kostarici: poginulo 385 hodočasnika. * [[16. 3.]] - [[Robert H. Goddard]] u Masačusetsu lansirao prvu [[raketa sa tečnim gorivom|raketu sa tečnim gorivom]]. * [[18. 3.]] - [[Masakr 18. marta]] u Pekingu: antiimperijalističke demonstracije i okršaj sa vojnom policijom - 47 mrtvih. * 18. 3. - Osnovna moderna [[Atinska akademija (moderna)|Atinska akademija]] * [[20. 3.]] - Početak suđenja po tužbi [[Dragiša Stojadinović|Dragiše Stojadinovića]] protiv [[Rade Pašić]]a za klevetu, na koju mu je takođe odgovorio optužbom da je umešan u aferu kojom je država oštećena za 13 miliona dinara.<ref>"D. Stojadinović - R. N. Pašić", Politika, 21. mart 1926, str. 4</ref> (Rade Pašić odgovara kontraoptužbama preko štampe, i D. S. i njegovog tasta [[Ljubomir Jovanović|Ljube Jovanovića]]<ref>"G. Rad. N. Pašić optužuje g. Ljubu Jovanovića", Politika, 23. mart 1926.</ref>, tako da dolazi i do sukoba u radikalnoj stranci). * 20. 3. - Kantonski puč (Zhongshanov incident, Incident 20. marta): [[Chiang Kai-shek]] izveo čistku nepouzdanih komunističkih elemenata u Nacionalističkoj armiji. * [[23. 3.]] - [[Éamon de Valera]] se otcepio od [[Sinn Féin]]a, osnovaće [[Fianna Fáil]] (/fiana fojl/ - "ratnici Irske"). Mada se protivi Anglo-irskom ugovoru iz 1921, želi da učestvuje u skupštini i iznutra republikanizuje [[Irska Slobodna Država|Irsku Slobodnu Državu]] koja je britanski dominion. * 23. 3. - Izašao prvi tom [[Velika sovjetska enciklopedija|Velike sovjetske enciklopedije]] (prvo izdanje, sa 65 tomova, završeno 1947). * [[30. 3.]] - Skupština KSHS je usvojila budžet za 1926. i '27; vlada je zatim odložila njen rad do maja, dok [[Stjepan Radić]], opozicija i Ljuba Jovanović traže da Skupština nastavi rad u aprilu - dolazi do krize vlade. === April/Travanj === * [[3. 4.]] - U [[Kraljevina Italija|Italiji]] je osnovana ''[[Opera Nazionale Balilla]]'', fašistička organizacija za decu i mlade (od 1937. ''[[Gioventù Italiana del Littorio]]''). * 3. 4. - Nakon prošlogodišnje Julske revolucije u [[Ekvador]]u, vojska daje predsedništvo civilu, [[Isidro Ayora|Isidru Ayori]], ranijem rektoru univerziteta (do 1931). * [[4. 4.]] - [[Nikola Pašić]], predsednik ministarskog saveta, dao ostavku pod pritiskom zbog korupcijskih skandala - time se okončava njegova premijerska karijera. * [[7. 4.]] - Neuspeli atentat na Musolinija u Rimu, [[Violet Gibson]] mu okrznula nos - sledeće noći napadi na antifašiste. [[Datoteka:Nikola uzunovic.jpg|mini|150px|[[Nikola Uzunović]], premijer KSHS 1926-27]] * [[8. 4.]] - [[Nikola Uzunović]] novi predsednik vlade (takođe [[Narodna radikalna stranka|radikal]]), i dalje koalicija sa [[HSS]]-om. * [[9. 4.]] - Pobuna [[solun]]skog garnizona protiv Pangalosa - brzo ugušena. * [[11. 4.]] - [[Stjepan Radić]] drži govor u [[Pakrac]]u, između ostalog spočitava ministru saobraćaja [[Krsta Miletić|Krsti Miletiću]] "4000 tone ugljena" koji se "kradu svakog meseca" u Zagrebu. * 11. 4. - Grčki diktator Pangalos pobedio sa 93% na predsedničkim izborima s malim odzivom. * [[12. 4.]] - Ministar Miletić daje ostavku uz obrazloženje, misleći na Radića: "ne želim da budem više u prilici da sa ovakom jednom bitangom i vucibatinom sedim za jednim istim stolom"<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1926/4/13?pageIndex=00001 "Politika", 13. april 1926, str. 1]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. digitalna.nb.rs</ref> - kriza vlade. * [[15. 4.]] - Uzunović dao ostavku i odmah formirao novu vladu, bez Radića (ostala dvojica članova HSS, Šuperina i Nikić). Radić novu vladu naziva neparlamentarnom, neustavnom i "nedonoščetom korupcije".<ref>"'Državni udar'", Politika, 19. apr. 1926</ref> Na to se 22-og odgovara objavljivanjem dokumenata u smislu da su Maček, Predavec i Košutić bili uključeni u korupciju.<ref>"Korupcija i vođstvo H.S.S.", Politika, 22. apr. 1926</ref> U toku je i afera Standard Oil: Mirko Pečar, šef kabineta ministra trgovine Ivana Krajača, optužen je da je uzimao novac od te kompanije. * 15. 4. - Prodor vode u rudniku ugljena Mostar, osam poginulih (svi leševi pronađeni 18/19. 5., nakon ispumpavanja vode). * 15. 4. - Sovjetski Savez anektirao arktički arhipelag [[Zemlja Franje Josifa]]. * [[17. 4.]] - Mandžurski gospodar rata [[Zhang Zuolin]] zauzeo Peking od frakcije Guominjun i stavio pod kontrolu [[Beiyanška vlada|Beiyanšku vladu]]. [[Duan Qirui]] odlazi 20-tog, * [[20. 4.]] - Potpisan Mellon–Berengerov sporazum o otplati francuskog duga SAD: znatno smanjen iznos, laki uslovi ali nepopularan u Francuskoj (ratifikovan 1929, većina duga zbog Depresije nije ni otplaćena). * 20. 4. - Grčke izbeglice su osnovale Svesolunski atletski klub Konstantinopoljaca - [[P.A.O.K. (muški fudbal)|PAOK]]. * [[21. 4.]] (8. ševal 1344. AH) - [[Uništavanje ranoislamskog nasleđa u Saudi Arabiji]]: po naređenju [[Ibn Saud]]a srušeni mauzoleji na groblju [[Al-Baqi']] u [[Medina|Medini]] - Dan tuge za neke muslimane. * 21. 4. - Vojvoda i vojvotkinja od Yorka su dobili kćerku [[Elizabeta II|Elizabetu]] (kraljica 1952-2022). * [[24. 4.]] - [[Berlinski ugovor (1926)|Berlinski ugovor]] između Nemačke i SSSR: neutralnost jedne prema drugoj zemlji u slučaju napada treće. Smatra se pojačanjem Rapalskog ugovora iz 1922. i dopunom Ugovora iz Locarna. * 24. 4. - U Parizu potpisana Konvencija o saobraćaju motornih vozila, kojom je predviđena Međunarodna vozačka dozvola (''permis de conduire international''). [[Datoteka:Pahlavi Crown.jpg|150px|mini|Kruna Pahlavija]] * [[25. 4.]] - Sednica Glavnog odbora radikalne stranke, povodom spora Jovanović–Pašić (Jovanović je kritikovao Pašića u pismu objavljenom 21/22. 4.<ref>"Pismo g. Lj. Jovanovića", Politika, 22. apr. 1926, str. 5</ref>): Pašić tvrdi da "galama protivu korupcije" treba da pokrije federalističke i autonomističke tendencije; smatra da je jugoslovenstvo utopističko, nešto što je "izmislila Austrija"; protivi se federalizmu i davanju "druge uprave" Hrvatima i Slovencima.<ref>"Govor g. Pašića", Politika, 26. apr. 1926, str. 2</ref> * 25. 4. - [[Reza-šah Pahlavi]] krunisan za šaha Persije (Irana). Njegov šestogodišnji sin [[Muhamed-Reza Pahlavi|Muhamed-Reza]] je juče proglašen za krunskog princa (šah 1941-79). * 25. 4. - U Milanu je praizvedena [[Giacomo Puccini|Puccinijeva]] opera [[Turandot]] (on je umro 1924). * [[26. 4.]] - [[Ljubomir Jovanović|Ljuba Jovanović]] isključen iz radikalne stranke; vlada u sukobu sa Pašićem. * [[29. 4.]] - Obnovljena "R-R" koalicija, [[HSS|radićevci]] dobijaju još tri ministarstva ([[Pavle Radić]], Krajač i Pucelj). * proleće - [[Ujedinjena opozicija (SSSR)|Ujedinjena opozicija]] Staljinu: [[Grigorij Zinovjev]] i [[Lav Kamenjev]] se približili [[Lav Trocki|Lavu Trockom]]. === Maj/Svibanj === * april/maj? - Rijeka [[Lika (rijeka)|Lika]] se izljeva zbog jakih kiša, poplavljen [[Gospić]].<ref>Ilustrovani list, 1926 - br. 19</ref> * [[1. 5.]] - U Velikoj Britaniji počinje rudarski štrajk (traje do novembra). * 1. 5. (Velika subota) - U [[Strumica|Strumici]] bačena bomba u hotelu "Srpski kralj", jedan poginuo; napadač u bekstvu ubio vojnika.<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1926/5/4?pageIndex=00004 "Politika", 4. maj 1926, str. 4]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. digitalna.nb.rs</ref> * ca. 1. 5. - Srpsko-arbanaška banka je u Albaniji dobila koncesiju za rudu bakra u [[Puka|Puki]] - prva koncesija KSHS u inostranstvu.<ref>"Naša prva koncesija u inostranstvu", Politika, 4. maj 1926, str. 4</ref> * [[2. 5.]] - Počinje [[Nikaragvanski građanski rat (1926–27)]] između liberala i konzervativne vlade, kojoj pomaže SAD: liberalni emigranti su se iskrcali u [[Bluefields]]u na karipskoj obali. Američki marinci stižu 7-og. * 2. 5. - U Indiji je ubijen Rudraprajaški leopard, koji je za osam goodina pojeo 125 ljudi. * [[4.12.|4]] - [[13. 5.]] - Generalni štrajk u Velikoj Britaniji, kao podrška rudarskom štrajku, vlada uvela vanredno stanje. * 5. 5. - U Washingtonu postignut sporazum o dugovima KSHS, 62.850.000 dolara. * [[8. 5.]] - Prikazan je film ''The Black Pirate'' sa [[Douglas Fairbanks|Douglasom Fairbanksom]], u ranoj verziji [[Technicolor]]a. * [[9. 5.]] - [[Sirijska revolucija (1925)|Sirijska pobuna]]: francuska mornarica bombarduje [[Damask]] zbog [[druzi|druskih]] nemira. * 9. 5. - [[Richard E. Byrd]] i [[Floyd Bennett]] navodno preleteli avionom preko Severnog pola - pozdravljeni kao heroji ali kasnije se ispostavilo da su se okrenuli 240&nbsp;km ranije. * [[12. 5.]] - [[Roald Amundsen]] preleteo [[Severni pol]] vazdušnim brodom ''Norge''. * 12. 5. - Nemački kancelar [[Hans Luther]] daje ostavku nakon gubitka poverenja u Rajhstagu, na čelo vlade se vraća [[Wilhelm Marx]] (do 1928). * ≤ 12. 5.? - Utakmica Građanski - Juventus u Zagrebu: došlo je do tuče između publike i gostiju; nogometni savez je naredio postavljanje bodljikave žice prema gledalištu.<ref>"Publika iza bodljikave žice", Politika, 14. maj 1926, str. 8</ref> [[File:Józef Piłsudski (SPRA).jpg|mini|110px|[[Józef Piłsudski|Piłsudski]]]] * 12- [[14. 5.]] - [[Majski prevrat (Poljska)|Majski prevrat]] u [[Druga poljska republika|Poljskoj]], poginulo 379 vojnika i civila. Maršal [[Józef Piłsudski]] je vlast iza kulisa do smrti [[1935]], odn. pokret ''[[Sanacja]]'' ("Sanacija", "Ozdravljenje"). * [[13. 5.]] - Rade N. Pašić je osuđen na 15 meseci zatvora i 131.150 dinara za uvredu i klevetu Dragiše Stojadinovića. * [[14.5.|14]] - [[22. 5.]] - [[Bečki kongres KPJ|Treći kongres KPJ]] u Beču - za balkansku federaciju radničko-seljačkih republika, na čelu partije [[Sima Marković]], rad je blokiran [[Sukob leve i desne frakcije u KPJ|frakcijama]]. * [[15. 5.]] - Započelo emitiranje [[radio Zagreb]]a, prve [[radio]] postaje u [[Hrvatska|Hrvatskoj]] koja kasnije postaje sastavnim dijelom [[Hrvatska radiotelevizija|HRT]]-a. * 15. 5. - Predsednik vlade Uzunović je podneo ostavku, pošto su radićevci stali na stranu opozicije povodom interpelacije o korupciji, ali je Kralj nije usvojio (koalicija obnovljena 17-tog). Ljuba Jovanović se sa 11 članova izdvojio iz radikalnog kluba. * [[16. 5.]] - Opštinski izbori u Dalmaciji, prvi od 1912. * 16. 5. - Ibrahim Heski na čelu tri kurdska plemena započinje Prvu araratsku pobunu u Turskoj - za mesec dana moraju pobeći u Iran. * maj - ''[[Louis Armstrong]] and His Hot Five'' su izdali pjesmu ''Heebie Jeebies'', koja ih proslavlja. [[Datoteka:Библиотека некада.jpeg|mini|220px|[[Univerzitetska biblioteka Svetozar Marković|Univerzitetska biblioteka]] u Beogradu]] * [[18. 5.]] - Nestanak evangelistkinje [[Aimee Semple McPherson]] sa plaže u Los Angelesu - prvo se mislilo da se utopila, kasnije se pojavila rekavši da je bila oteta, što je postalo tema spora. * [[21. 5.]] - Veliki župan splitske oblasti poništio komunističke mandate sa poslednjih opštinskih izbora, jer bi oni i radićevci imali većinu u gradu Splitu. * [[23. 5.]] - Govor Stjepana Radića u Staroj Pazovi, uz velike mere obezbeđenja zbog glasina o orjunaškim i radikalskim planovima; pred tribinom uhapšen jedan orjunaš sa eksplozivnom napravom<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1926/5/24#page/1/mode/1up "Politika", 24. maj 1926.]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, str. 2-4. digitalna.nb.rs</ref>. * 23. 5. - Kongres rezervnih oficira i ratnika u Zagrebu. Položeni venci na grobove Ante Starčevića u Šestinama i Zrinskog i Frankopana u Stolnoj crkvi.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_77A524AED6CE4DEFD5566E639CCA40C7/1926/b022?fullscreen#page/32/mode/1up Ilustrovani list, 1926 - br. 22], digitalna.nb.rs</ref> * 23. 5. - Država Veliki Liban, u okviru Francuskog Mandata za Siriju i Liban, dobija prvi ustav i postaje Libanska Republika (proglašava nezavinost 1943). * [[24. 5.]] - Otvorena [[Univerzitetska biblioteka Svetozar Marković|Univerzitetska biblioteka]] u [[Beograd]]u (građena [[1921]]-[[1924|24]], od [[1946]]. U. B. "Svetozar Marković"). * [[25. 5.]] - U Parizu je ubijen [[Simon Petljura]], nacionalistički lider Ukrajine u izgnanstvu, atentator je pesnik i anarhista [[Sholom Schwartzbard]]. Nasleđuje ga Andrej Livicki, koji živi u Varšavi a posle rata u Nemačkoj. * 25. 5. - Nevreme uveče u Sremskim Karlovcima i [[Sremska Kamenica|Sremskoj Kamenici]],<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_77A524AED6CE4DEFD5566E639CCA40C7/1926/b024?fullscreen#page/14/mode/1up Ilustrovani list, 1926 - br. 24, str. 14]-15</ref> gde je stradala jedna petočlana porodica. * [[26. 5.]] - Kraj [[Rifski rat|Rifskog rata]] i [[Rifska Republika|Rifske Republike]]: [[Abd el-Krim]] se predao Francuzima, čime je završen rat Španaca i Francuza protiv pobunjenika u Maroku. Abd el-Krim je do 1947. u progonstvu na [[Réunion]]u. * 27. 5.? - [[Kraljevina Rumunija|Rumunska]] vlada uvodi opsadno stanje u [[Južna Dobrudža|južnoj Dobrudži]] usled aktivnosti bugarskih komita (ili 7. 7.). * [[28. 5.]] - [[Portugalska revolucija (1926)|Portugalska revolucija]]: general [[Manuel Gomes da Costa]] izvodi puč kojim je okončana [[Prva Portugalska Republika]] - slede ''Ditadura Militar'' i ''Ditadura Nacional'' (1928-33), uvod u ''[[Estado Novo (Portugal)|Estado Novo]]'' ([[1933]]-[[1974]]). * [[30. 5.]] - Ustanovljena tradicionalna konjička trka "Memorijal Vladislava Ribnikara". === Jun/Juni/Lipanj === * [[1. 6.]] - Veliko nevreme iznad Kosmaja i Kolubare. * [[4. 6.]] - [[Ignacy Mościcki]] postaje predsednik Poljske (do [[1939]]). * [[5. 6.]] - Kraj [[Mosulsko pitanje|Mosulskog pitanja]]: u Ankari potpisan ugovor između Britanaca, [[Britanski mandat nad Mezopotamijom|Iraka]] i [[Turska|Turske]] – [[Mosul]] pripada Iraku. * [[9. 6.]] - Skupština KSHS je ratifikovala ugovor o trgovini i plovidbi sa Italijom. * [[10. 6.]] - U Štipu izrečene presude za Kadrifakovski pokolj iz 1923: dve smrtne presude, dve na 20 godina u okovu i jedna na pet godina. * 10. 6. - Ugovor o prijateljstvu [[Kraljevina Rumunija|Rumunije]] i [[Treća Francuska Republika|Francuske]]. * [[14. 6.]] - "Vihor" u Slavonskoj Požegi, teško oštećena [[Požeška katedrala|crkva svete Terezije]].<ref>"Vihor je oborio crkvu u Slavonskoj Požezi", Politika, 18. jun 1926, str. 7 (foto)</ref><ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_77A524AED6CE4DEFD5566E639CCA40C7/1926/b026?fullscreen#page/14/mode/1up Ilustrovani list; 1926, br. 26, str. 14]</ref> * 14. 6. - [[Prva Brazilska Republika|Brazil]] napustio [[Društvo naroda]], pošto nije dobio stalno mesto u savetu. * [[16. 6.]] - Nekada uticajni fašista [[Aurelio Padovani]] poginuo u Napulju sa još osmoro ljudi, kada se srušio balkon sa kog se obraćao okupljenima. * [[18. 6.]] - U Beogradu posmatraju taman krug oko Sunca – [[Halo (optika atmosfere)|halo]].<ref>"Petak s crnim krugom oko sunca", Politika, 19-21. jun 1926, str. 6</ref> * [[20. 6.]] - Demonstracije protiv Beogradskih i Netunskih konvencija sa Italijom u Zagrebu, uprkos policijskoj zabrani, kao i na Sušaku. * 20. 6. - Referendum u Nemačkoj o eksproprijaciji vladarskih domova: uz odziv 39%, za je 96% - bilo je potrebno 50% izbornog tela. * [[22. 6.]] - U Beogradu potpisan trgovinski ugovor sa Albanijom. * [[24. 6.]] - ''Sanjuanada'': pokušaj zbacivanja španskog diktatora [[Miguel Primo de Rivera|Primo de Rivere]]. * [[26. 6.]] - Jak zemljotres u [[Dodekanez]]ima, osetio se i na jugu KSHS. * ca. 26. 6. - Država hoće konfiskovati osječka preduzeća "Mira", za cigaret-papir, i "Kandit", za bonbone, jer su oštetili državu za "više desetina miliona dinara".<ref>"Jedna pustolovna trgovačka afera", Politika, 27. jun 1926, str. 6</ref> * [[27. 6.]] - [[Beograd]] je odlikovan čehoslovačkim [[Čehoslovački ratni krst|Ordenom Ratnog krsta]] (ranije tokom meseca i Kragujevac i Šabac<ref>"Odlikovanje Kragujevca", Politika, 3. jun 1926, str. 6</ref>). [[Datoteka:Mercedes benz logo 1926.png|110px|mini|Logo [[Mercedes-Benz]]]] * [[28. 6.]] - Fuzijom ''Benz & Cie.'' i ''Daimler-Motoren-Gesellschaft'' nastaje ''Daimler-Benz AG'', čije će fabrike koristiti brend ''[[Mercedes-Benz]]''. * 28. 6. - Sukob policije i [[ORJUNA|orjunaša]] u Ljubljani (nije im dopušten prolazak pored italijanskog konzulata). * 28. 6. - Afera King–Byng u Kanadi, ustavna kriza: premijer [[William Lyon Mackenzie King|W.L.M. King]] je dao ostavku nakon što je generalni guverner Byng odbio raspustiti parlament. Za premijera je postavljen konzervativac Arthur Meighen, ali nakon što je izgubio poverenje 2. 7., skupština je ipak raspuštena i raspisani su izbori. * krajem juna - Nadolaze i plave Dunav i Drava, jake kiše i poplave u Srbiji i Makedoniji, [[Popovo polje]] poplavljeno... * [[30. 6.]] - Skupština je usvojila Beogradske konvencije sa Italijom (Netunske tek 1928). === Jul/Juli/Srpanj === [[Datoteka:Chine 1925-1926.png|200px|mini|Klike, tj. Gospodari rata u Kini]] * [[2. 7.]] - Velike poplave u Baranji i Bačkoj nakon proboja nasipa kod Apatina i Tikveša. Jake kiše se nastavljaju i ovog meseca. * 2. 7. - Na drugom nacističkom saboru u Vajmaru, Velikonemački omladinski pokret promenio ime u Hitlerov omladinski savez nemačke radničke omladine ([[Hitlerjugend]]). * [[3. 7.]] - U [[Bitolj]]u ubijen [[Spasoje Hadži-Popović]], direktor novina "Južna zvezda", organizator je VMRO-ovac [[Krste Ljondev]] (''-{Кръсте Льондев}-''; za ovo će 1928. biti streljana petorica pripadnika VMRO). U istrazi je utvrđeno da se dosta "makedonstvujuščih" uvuklo u državnu službu u "Južnoj Srbiji".<ref>"Rezultati jedne katastrofalne politike", Politika 19. nov. 1926, str. 6</ref> * [[4. 7.]] - Osmi svesokolski slet u Pragu. Podignut je prvi [[Strahovsky stadion]]. * [[7. 7.]] - HSS je isključio iz stranke Nikolu Nikića, ministra šuma i ruda (on 12. 7. osniva novi poslanički klub sa nekoliko pristalica). * [[9. 7.]] - General [[Óscar Carmona]], lider najkonzervativnijeg krila portugalskih revolucionara, izvodi puč i imenuje se za predsednika (ostaje na toj poziciji do [[1951]], kasnije kao figura). * 9. 7. - [[Kuomintang]] na čelu sa [[Chiang Kai-shek]]om zvanično počinje [[Severna ekspedicija|Severnu ekspediciju]], vojnu kampanju za ujedinjenje Kine (do 1928). Već 11-tog je zauzet [[Changsha]], na teritoriji [[Wu Peifu]]a, "Maršala od žada" (koji je zauzet borbama kod Pekinga). * 9. 7. - Pretpremijera [[Rudolf Valentino|Valentinovog]] filma ''[[The Son of the Sheik]]'' (masovno prikazivanje od septembra). * [[10. 7.]] - Veći upad Makedonaca iz Bugarske u Kraljevinu SHS - prvi u nizu.<ref name="Indi">[http://www.indiana.edu/~league/1926.htm Chronology 1926] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200402163103/http://www.indiana.edu/~league/1926.htm |date=2020-04-02 }}, Indiana University, League of Nations Timeline</ref>. * 10. 7. - Munja izazvala požar u arsenalu Picatinny u Nju Džersiju - eksplozija nekoliko hiljada tona eksploziva u naredna 2-3 dana. * 10/11. 7. - Jaka kiša u Zagrebu i izlivanje potoka Jelenovac, Kraljevac i Tuškanac (pre nekoliko dana bilo je poplave na istoku grada). Poplava ima i u Koprivnici, Virovitici, Ključu, Baranji, Bačkoj, Nišu... * [[13. 7.]] - Od provale oblaka je nadošla [[Pećka Bistrica]], odnela je naseljeničku koloniju Јusufov han 12 km od Peći, uz 49 žrtava, u gradu je odnela dva mosta.<ref name="Polit19260715">Politika, 15. jul 1926, str. 6-7</ref><ref>Politika, 1. avg. 1926, str. 5 (foto ostataka kolonije)</ref> U Štedimu kod Peći je od grada težine "tri do četiri stotine grama" izginula desetočlana porodica.<ref>"Žrtve pećske katastrofe", Politika 16. jul 1926, str. 5</ref> Rastu Dunav i Sava, kod Bosanskog Šamca je probijen nasip, poplavljeno je 6.000 hektara kukuruza. Imanje Belje je pod dubokom vodom, podavile su se stotine jelena.<ref name="Polit19260715" /> * jul - Velike poplave Dunava, Save i drugih reka. * [[16. 7.]] - Valutna kriza u Francuskoj: 206,4 [[Francuski franak|franka]] za funtu odn. 42,49 za dolar. [[Aristide Briand|Briandova]] vlada pada sutradan, [[Édouard Herriot]] se vraća na nekoliko dana (20. jula 49,22 franka za dolar). * 16. 7. - Probijeni nasipi kod Apatina i Novog Sada, poplavljeno 20.000 jutara zemlje. Sava se izlila u Mačvi 17-tog. [[Datoteka:Burial of Felix Edmundovich Dzerzhinsky in Moscow (1926).jpg|mini|Nosači kovčega na sahrani [[Feliks Dzeržinski|Dzeržinskog]]: [[Aleksej Rikov|Rikov]], [[Genrih Jagoda|Jagoda]], [[Mihail Kalinjin|Kalinjin]], [[Lav Trocki|Trocki]], [[Lav Kamenjev|Kamenjev]], [[Staljin]], [[Mihail Tomski|Tomski]], [[Nikolaj Buharin|Buharin]]]] * [[20. 7.]] - Umro je [[Feliks Dzeržinski]], šef sovjetske tajne policije [[OGPU]], nasleđuje ga [[Vjačeslav Menžinski]] (do svoje smrti 1934, zamenik [[Genrih Jagoda]] vodi posao od kasnih '20-tih). * [[23. 7.]] - [[Grigorij Zinovjev]] isključen iz Politbiroa nakon kampanje Staljinovih pristalica; ubrzo ukinuta funkcija predsednika [[Kominterna|Kominterne]], tako da ostaje i bez tog položaja. * 23. 7. - [[Fox Film]] kupio zvučni sistem ''[[Movietone]]''. * 23. 7. - [[Raymond Poincaré]] po treći put premijer Francuske (do 1929), preduzima mere za stabilizaciju franka. * [[25. 7.]] - Žandarmi i policijski poverenici, "Arnauti", pretukli dvadesetak seljaka u dva sela Skopske Crne Gore<ref>"Krvavo razračunavanje u Skopskoj Crnoj Gori", Politika, 28. jul 1926, str. 3</ref> (u avgustu su opštinski izbori u Srbiji i Crnoj Gori). * [[28. 7.]] - Okršaj sa komitskom četom kod [[Kriva Palanka|Krive Palanke]], upotrebljena je i artiljerija. Sutradan upućena protestna nota Bugarskoj. * [[29. 7.]] - U [[Radinac|Radincu]] kod Smedereva, predsednik opštine je ubio predsednika mesnog odbora Demokratske stranke.<ref>"Streljanje bez sudske presude", Politika, 6. avg. 1926, str. 1</ref> * [[30. 7.]] - Pred Konferencijom ambasadora u Parizu potpisani završni protokoli o granicama Albanije. * [[31. 7.]] - U Meksiku stupa na snagu Zakon za reformu Krivičnog zakona, poznatiji kao [[Callesov zakon]], kojim se vrlo represivno sprovodi separacija crkve i države - posledica je [[Kristeroski rat]] (do 1929). === Avgust/August/Kolovoz === * [[2. 8.]] - Razmenjeno 16 zatvorenika iz Mađarske za 10 iz KSHS - izveštava se da su građani KSHS bili mučeni.<ref>"Srednjovekovna mučenja u mađarskim tamnicama", Politika, 5. avg. 1926, str. 4</ref> * [[4. 8.]] - [[Mátyás Rákosi]] osuđen u Budimpešti na osam i po godina zatvora (1934. doživotno, ali je pušten 1940.). * [[5. 8.]] - Osnovan Državni arhiv u Novom Sadu, današnji Arhiv Vojvodine. * <5. 8. - U Zagrebu otkrivena međunarodna mreža krijumčara [[kokain]]a i falsifikatora dvodinarki.<ref>Politika, 6. avg. 1926, str. 4</ref> * [[6. 8.]] - Amerikanka [[Gertrude Ederle]] je prva žena koja je preplivala [[Lamanš]], za rekordnih 14 h i 34 min. * 6. 8. - [[Warner Bros.]]-ovim filmom ''[[Don Juan (film, 1926)|Don Juan]]'' predstavljen zvučni sistem ''[[Vitaphone]]'' (muzika i zvučni efekti). * [[8. 8.]] - Nabujali [[Črnomerec]] i [[Medveščak]] nose mostove i izazivaju velike poplave u Zagrebu (117 mm za 24 sata 8/9. 8.). Sutradan jak pljusak i poplave i u Beogradu (za 14-ti je u beogradskim crkvama zakazano molepstvije za prestanak kiše). * [[11. 8.]] - Kolektivna nota Grčke, Rumunije i Kraljevine SHS Bugarskoj, zbog komitskih upada u Makedoniju i Dobrudžu. * 11. 8. - Otvorena srpska knjižara u Episkopskom dvoru u [[Temišvar]]u (do [[1946]]). [[Datoteka:Valentinofuneral.jpg|mini|200px|† [[Rudolph Valentino]]]] * [[15. 8.]] - Opštinski izbori u Srbiji i Crnoj Gori (2.145 opština u Srbiji i 98 u Crnoj Gori, "dobra polovina svih opština" u KSHS<ref>"Značaj opštinskih izbora", Politika, 14. avg. 1926, str. 1</ref>). U Beogradu, zahvaljujući podeljenim radikalima, pobeđuju demokrate na čelu sa [[Kosta Kumanudi|Kostom Kumanudijem]] (gradonačelnik do 1929). Inače, radikali dobijaju u 1593 opštine, demokrati u 475, zemljoradnici u 78 itd.<ref>"Krajnji rezultati opštinskih izbora", Politika, 19. avg. 1926, str. 6</ref> Demokrate se žale da je bilo nasilja na jugu, npr. u Đakovici.<ref>"Opštinski izbori u Đakovici", Politika, 21. avg. 1926, str. 2</ref> * 15 - 16. 8. - Sukob hrvatskih sokola i orjunaša u Sremskoj Mitrovici.<ref>"Neredi i tuče u Sremskoj Mitrovici", Politika, 17. avg. 1926, str. 7</ref> * [[17. 8.]] - U Atini potpisan ugovor o prijateljstvu KSHS i Grčke i dopunske konvencije o tranzitu i o zoni u Solunu. * [[18. 8.]] - Mussolini najavio kontroverznu meru revalvacije [[Talijanska lira|lire]] (''[[Quota 90]]''): 90 lira za britansku funtu umesto 150. * [[22. 8.]] - General [[Georgios Kondilis]] oborio grčkog diktatora gen. [[Teodoros Pangalos (general)|Pangalosa]], postaje premijer do decembra; admiral [[Pavlos Kunduriotis]] je ponovo predsednik (do 1929). * [[23. 8.]] - [[Rudolph Valentino]] (31) umro je u New Yorku, obožavateljke u histeriji (sahranjen 7. 9. u Hollywoodu).<!-- Najavljeni prvi zlatnici od 20 din za nekoliko dana, Politika, str. 7 --> * [[25. 8.]] - Prikazan je film ''[[Beau Geste (film, 1926)|Beau Geste]]'', po [[Beau Geste|istoimenom romanu]]. * < 28. 8. - Kod [[Lumbarda (općina)|Lumbarde]] na Korčuli uhvaćen veliki morski pas sa ljudskim ostacima u stomaku.<ref>"Hvatanje morskog čudovišta", Politika, 30. avg. 1926, str. 4</ref> * [[29. 8.]] - Kod Lenjingrada potonuo parobrod "Burevestnik" sa 404 osobe, zvanično 65 mrtvih. * [[31. 8.]] - Oko 400 siromašnih zagrebačkih studenata izbačeno iz Zavoda za gluvonemu decu u [[Ilica|Ilici]] 83<ref>"Sukob zagrebačkih studenata sa policijom", Politika, 1. sept. 1926, str. 4</ref> (ubrzo pronađen novi smeštaj za većinu). === Septembar/Rujan === * [[1. 9.]] - Žandarmerija uništila petočlanu kačačku bandu u klisuri iznad manastira Dečani.<ref>"Uništena kačačka banda", Politika, 4. sept. 1926, str. 6</ref> * [[2. 9.]] - Potporučnik Dolovski izveo na novosadskom aerodromu prvi padobranski skok u našoj avijaciji. [[Datoteka:Križarka Dalmacija.jpg|160px|mini|"Dalmacija"]] * [[3. 9.]] - Laka krstarica "Dalmacija", bivša nemačka ''Niobe'' (→ [[:en:SMS Niobe|en]]), dočekana u Tivtu - prva krstarica [[Jugoslavenska kraljevska ratna mornarica|JKRM]], koja je do sada imala nekoliko torpiljerki i minonosaca.<ref>"Naša prva krstarica", Politika, 11. sept. 1926 (foto)</ref> * [[5. 9.]] - Valentinov film ''[[The Son of the Sheik]]'' počinje s nacionalnim prikazivanjem (voz s njegovim telom sutra stiže u Los Angeles). * 5. 9. - Wanhsienski incident ([[Wanzhou]] na Yangzeu): sukob Britanaca sa snagama generala [[Yang Sen (1884–1977)|Yang Sena]] oko brodova koje su ovi zarobili, Kinezi tvrde da su bile hiljade žrtava u gradu. * 6. 9. - Severna ekspedicija: [[Kuomintang]]ove snage zauzimaju Hankou (danas deo [[Wuhan]]a). * [[6.9.|6]] - [[25. 9.]] - Sedmo redovno zasedanje [[Društvo naroda|Društva naroda]], predsedavajući sledećih godinu dana je ministar inostranih poslova KSHS [[Momčilo Ninčić]]<ref>[http://www.indiana.edu/~league/7thassemb.htm Seventh Ordinary Session of the Assembly]</ref>. * [[8. 9.]] - [[Vajmarska Republika|Nemačka]] primljena u Društvo naroda (povlači se 1933). * 8. 9. - Žandarmi u oružanom okršaju ubili sedam kačaka u selu [[Veleža]] kod Prizrena.<ref>"Kako je uništena kačačka četa Koja Gajani", Politika, 11. sept. 1926, str. 5</ref> * 8. 9. - Kačaci kod [[Vučitrn]]a pucali na automobil poglavara sreza - on je ranjen a njegova kćerka je poginula<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1926/9/10?pageIndex=00004 "Politika", 10. septembar 1926, str. 4]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. digitalna.nb.rs</ref>. * [[9. 9.]] - Vojna pobuna pristalica bivšeg diktatora Pangalosa u Atini - brzo ugušena. * [[11. 9.]] - [[Ljubomir Davidović]] (DS) i [[Mehmed Spaho]] (JMO) potpisali u Sarajevu sporazum o Demokratskoj zajednici, zajedničkom parlamentarnom predstavništvu. * 11. 9. - Anarhista [[Gino Lucetti]] bacio bombu na Mussolinijeva kola u Rimu. * [[12. 9.]] - Međunarodni kongres [[Slobodno zidarstvo|Slobodnih zidara]] u Beogradu. * 12. 9. - "Plebiscit" u Španiji, zapravo prikupljanje potpisa, podržava [[Miguel Primo de Rivera|Primo de Riverinu]] politiku. * [[16. 9.]] - Stupili na snagu [[Ugovori iz Locarna]] * [[16. 9.]] - Ugovor o prijateljstvu [[Kraljevina Rumunija|Rumunije]] i [[Kraljevina Italija|Italije]]. * [[17. 9.]] - Pakt prijateljstva Jugoslavije i Poljske<ref>Vladimir Ćorović, Istorija Srba</ref>. * [[18. 9.]] - Veliki uragan pogađa [[Majami]], nekoliko stotina mrtvih i ogromna materijalna šteta. * [[19. 9.]] - U Milanu je otvoren [[Stadion San Siro]] (od 1980. Giuseppe Meazza). * [[20. 9.]] - Banda Severne strane napala [[Al Capone]]a: njegov restoran u [[Cicero, Illinois]] zasut kišom metaka, ali on je nepovređen. * [[23. 9.]] - [[Gene Tunney]] pobedio [[Jack Dempsey|Jacka Dempseya]] u Filadelfiji i postao prvak sveta u teškoj kategoriji (do 1928). * [[24. 9.]] - U sudaru aviona kod Praga poginuli dvojica jugoslovenskih avijatičara i jedan čehoslovački.<ref>"Pogibija naših avijatičara u Pragu", Politika 25. sept. 1926, str. 3</ref> * [[25. 9.]] - Ford uvodi 8-časovni radni dan i petodnevnu radnu sedmicu. * 25. 9. - U Ženevi, pod okriljem Drušva naroda, potpisana Konvencija o ropstvu (na snazi 1927, dopunjena 1956/57 UN-ovom Dopunskom konvencijom o ukidanju ropstva). * [[27. 9.]] - Kralj Aleksandar posetio francuskog predsednika [[Gaston Doumergue|Dumerga]]. * [[28. 9.]] - Potpisan Sovjetsko-litvanski ugovor o nenapadanju: potvrda mirovnog ugovora iz 1920; SSSR priznaje [[Vilnius]] kao [[Litvanija|litavski]], mada je u poljskim rukama, a Litva se neće udruživati u antisovjetske saveze (ugovor produžavan do prekršaja 1940). * 28. 9. - Puštena u saobraćaj pruga normalnog koloseka [[Štip]] - [[Kočani]]. * [[29. 9.]] - Nesreća u rudniku Pabst u [[Ironwood, Michigan]]: 43 zarobljena rudara su izvučena nakon pet dana. * [[30. 9.]] - U Luksemburgu osnovan Međunarodni sporazum o čeliku, predsednik [[Émile Mayrisch]]. === Oktobar/Listopad === [[Datoteka:Belgrade 02.JPG|mini|[[Zeleni venac]] u Beogradu]] * [[1. 10.]] - Otvorena beogradska pijaca Zeleni venac. Nakon što je ove godine zatvorena Velika pijaca (danas Studentski trg), otvorena je i Jovanova pijaca i pijaca Kalenić.<ref>[http://www.bgpijace.rs/article.php?id=28 Gradske pijace, O nama, Istorijat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190621114733/http://www.bgpijace.rs/article.php?id=28 |date=2019-06-21 }}. bgpijace.rs (pristup. 29.9.2015.)</ref>. * 3 - 6. 10. - U Beču održan prvi kongres Panevropske unije (inicijativa [[Richard von Coudenhove-Kalergi|Richarda von Coudenhove-Kalergija]]). * [[4. 10.]] - Svečani prijem čehoslovačkih parlamentaraca u Narodnoj skupštini KSHS. * [[7. 10.]] - Formalni osnutak sinkretističke vjere [[kaodaizam]] (zvanično Veliki put treće ere iskupljenja) u Vijetnamu. * [[8. 10.]] - Iznenada je usvojena ostavka ministra šuma i ruda Nikole Nikića, što je bio zahtev HSS. * 8. 10. - Prvi let domaćeg aviona [[Fizir F1V]] u Novom Sadu, i kružni let preko Skoplja i Zagreba, u dužini od 1410 km. * 8 - 9. 10. - Čehoslovački parlamentarci u poseti Zagrebu. Radić burno negoduje zbog odsustva hrvatske zastave na kolodvoru, upada tokom držanja govora, Čehoslovake zove "Česi i Slovaci". Prilikom obilaska bivše sabornice, poslanik [[Hrvatska zajednica|Hrvatske zajednice]] [[Milovan Žanić]] kaže "Biti će opet Hrvatski Sabor!". * [[11. 10.]] - Ubijen je [[Hymie Weiss]], lider čikaške Bande Severne strane. * 11. 10. - [[Grga Anđelinović]] podnosi interpelaciju skupštini: optužuje HSS za promociju "defetističke" literature, povodom izdanja [[Mihovil Pavlek Miškina|Miškinine]] knjige "Za svojom zvijezdom" - doprinos krizi vlade nakon Radićevog incidenta. * [[13. 10.]] - Predsednik vlade [[Nikola Uzunović]] podnosi ostavku, ali povučena je 16-tog nakon novog sporazuma sa HSS. * [[14. 10.]] - U Engleskoj objavljena knjiga [[Winnie Pooh]]. * oktobar? - Norveški inženjer [[Erik Rotheim]] je prijavio patent za [[Aerosol-boca|aerosol-bocu]] (Amerikanci su je usavršili i masovno koristili od '40-tih). * oktobar - Kurdski poglavica Simko Šikak diže pobunu u Iranu - ubrzo je poražen, beži u Irak. * [[20. 10.]] - Na Kubi gine 650 ljudi od uragana. * 20. 10. - Kršćanski socijalist [[Ignaz Seipel]] ponovno je austrijski kancelar (do 1929). * [[23. 10.]] - XV partijskа konferencijа [[SKP(b)]]: [[Lav Trocki]] i [[Lav Kamenjev]] su izbačeni iz Politbiroa - poraz [[Ujedinjena opozicija (SSSR)|Ujedinjene opozicije]] Staljinu. * [[25. 10.]] - Jaka oluja u Hercegovini, srušen minaret Nadžerove džamije u Foči.<ref>"Nepogode u Hercegovini", Politika 28. okt. 1926, str. 3</ref> * [[31. 10.]] - Objavljena Deklaracija Lige za zaštitu prava građanina: protiv samovolje vlasti i zlostavljanja opozicionara u KSHS.<ref>Politika, 31. okt. 1926, str. 6</ref> * 31. 10. - Mladi anarhista [[Anteo Zamboni]] (15) pucao na Mussolinija i promašio - na mestu je linčovan a režim će ovo upotrebiti za eliminaciju opozicije. * 31. 10. - Obilježena prva [[Svetkovina Krista Kralja]] (papin odgovor na nacionalizam i sekularizam). U Beogradu je posvećena [[Crkva Krista Kralja u Beogradu|Crkva Krista Kralja]]. === Novembar/Studeni === [[Datoteka:Strossmayer, Josip Juraj.JPG|180px|mini|lijevo|Strossmayerov spomenik u Zagrebu ([[Ivan Meštrović|Meštrović]])]] * [[5. 11.]] - Zabranjena [[Komunistička partija Italije]] i druge opozicione partije, ukinuta sloboda štampe; [[Antonio Gramsci]] uhapšen tri dana kasnije (u zatvoru je skoro do smrti 1937). * [[7. 11.]] - U Beogradu su sahranjeni preneti vojvoda [[Radomir Putnik|Putnik]], [[Stojan Novaković]], [[Andra Nikolić]] i još petorica velikana. * 7. 11. - U Zagrebu otkriven spomenik [[Josip Juraj Strossmayer|Josipu Juraju Strossmayeru]] - svečanost ima "čisto hrvatski karakter" s učešćem Hrvatskog sokola; Radić je zabranio učešće svojim organizacijama.<ref>"Otkivanje [sic] spomenika Štrosmajeru", Politika 8. nov. 1926, str. 8</ref> * 7. 11. - [[Stjepan Radić]] u [[Ogulin]]u govori oštro o stanju u Italiji i o Musoliniju, premijer Uzunović se navodno izvinjava<ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,722761,00.html YUGOSLAVIA: Foul Means] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110131222021/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,722761,00.html |date=2011-01-31 }}, ''Time'' magazin od 22. nov. 1926</ref>. [[Datoteka:Свјетлопис капеле Радомира Путника на Новом гробљу у Биограду2.jpg|mini|180px|Kapela Radomira Putnika u Beogradu (iz 1929)]] * ca. 9. 11. - Generalni konzulat KSHS u Buenos Airesu podignut na stepen poslanstva, pošto je [[Nikola Mihanović]] poklonio palatu za poslanstvo (Ivo Grizogono je otpravnik poslova).<ref>"Novo poslanstvo u Buenos Airesu", Politika 10. nov. 1926, str. 1</ref> * [[11. 11.]] - U SAD uveden sistem numerisanih magistrala, među kojima je najčuveniji [[Ruta SAD 66|Route 66]] od Čikaga do [[Santa Monica, California|Santa Monike]] u Kaliforniji. * [[12. 11.]] - [[Komunistička partija Indonezije|Komunistička partija]] diže pobunu u nekoliko gradova [[Nizozemske Istočne Indije]], ubrzo ugušeno. * [[13.11.|13]] - [[16. 11.]] - Indijski književnik [[Rabindranat Tagor]] u poseti Jugoslaviji (Zagreb i Beograd). * [[14. 11.]] - Prvi broj lista "Filmske novine". * 14. 11. - Adolfo Díaz je novi predsednik Nikaragve, podržavaju ga SAD - ali Juan Bautista Sacasa stiže 1. 12. u [[Puerto Cabezas]] i proglašava rivalsku vladu, koju podržava Meksiko. * [[15. 11.]] - Na sedmoj [[Imperijalna konferencija|Imperijalnoj konferenciji]] usvojena Balfourova deklaracija da su [[dominion]]i i Ujedinjeno Kraljevstvo autonomni i jednaki unutar [[Britanska Imperija|Britanske Imperije]] (→ [[Komonvelt nacija|Komonvelt]]). * 15. 11. - Osnovana radio-mreža [[NBC]]. * 15. 11. - [[Washington Luís]] novi predsednik Brazila (do 1930), [[Getúlio Vargas]] ministar finansija (do 1927). * studeni - Plenum CK [[KPJ]], za političkog sekretara izabran [[Đuro Cvijić]]. * novembar - Novi Zakon o braku, porodici i starateljstvu u KSHS: olakšan razvod, priznat nevenčani brak, ustanovljena zajednička imovina supružnika. * [[18. 11.]] - Izmirenje među radikalima u KSHS. * 18. 11. - Tokom turneje po Bosni, povorku [[Stjepan Radić|Stjepana Radića]] u [[Breza (BiH)|Brezi]] gađali kamenjem, jajima i balegom (navodno radikali). * [[20.11.|20]] - [[26. 11.]] - Pobuna u severnoj [[Albanija|Albaniji]]<ref name="Indi"/>. * [[21. 11.]] - Radić drugi dan u Mostaru: "Bio je paklenski plan da se ubiju sedmorica Hrvata i kad se to dogodi pod vladom narodnog sporazuma oni su verovali da će se ceo narod rasuti kao lude ovce". Za muslimane kaže da su Hrvati.<ref>"Bosna i Hercegovina - hrvatska rezerva", Politika 22. nov. 1926, str. 2</ref> Zbor u [[Stolac|Stocu]] je prekinut zbog nereda. * 21. 11. - Neredi u [[Crepaja|Crepaji]], radikali su omeli zbor [[Svetozar Pribićević|Svetozara Pribićevića]] i samostalnih demokrata. * [[22. 11.]] - Bivši kačački vođa Adem Bulka i trojica njegovih saboraca ubijeni kod Silara blizu Skoplja u pokušaju bekstva.<ref>"Pogibija Adema Bulke i njegova tri druga", Politika 23. nov. 1926, str. 5</ref> * 24/25. 11. - U Crnoj Gori ubijen odmetnik Milivoje Kalezić, ucenjen na 100.000 dinara. * [[25. 11.]] - Objavljen je ukaz o [[Oblasti Kraljevine SHS|oblasnim]] izborima u KSHS, sledećeg januara - HSS se ranije protivio, jer podelu na oblasti smatraju "parcelacijom Hrvatske". * 25. 11. - Prof. dr. Milivoje Kostić izveo u Beogradu prvu operaciju na srcu kod nas.<ref>"Prva operacija srca kod nas", Politika 27. nov. 1926, str. 5 (foto)</ref> * [[27. 11.]] - Zaključen Prvi Tiranski ugovor: praktično italijanski protektorat nad Albanijom (objavljen [[1. 12.]]). * [[29. 11.]] - [[Stjepan Radić]] u "Domu" optužuje za saučesništvo u korupciji Nikolu Pašića i ministre u njegovoj vladi, Velizara Jankovića i [[Milan Stojadinović|Milana Stojadinovića]] (afera oko popravke lokomotiva i vagona u Češkoj, u koju je umešan Rade Pašić, sin bivšeg premijera). === Decembar/Prosinac === * [[2. 12.]] - Severni gospodari rata u Kini, na čelu sa [[Zhang Zuolin]]om, osnivaju Armiju nacionalne pacifikacije, ili ''Ankuochun'', vojnu granu [[Beiyanška vlada|Beiyanške vlade]], protiv Kuomintanga koji vodi Severnu ekspediciju. * [[3.12.|3]] - [[14. 12.]] - Nestanak [[Agatha Christie|Agathe Christie]] i velika potraga. * [[4. 12.]] - U [[Dessau]]u otvorena zgrada škole [[Bauhaus]]. * [[6. 12.]] - Ministar inostranih poslova Ninčić dao ostavku - posledica italijansko-albanskog ugovora. * [[7. 12.]] - Ostavka [[Nikola Uzunović|Uzunovićeve]] vlade. * [[9. 12.]] - Kuomintangove snage ušle bez otpora u [[Fuzhou]]. [[Datoteka:Nikola Pasic cropped.jpg|thumb|100px|† [[Nikola Pašić]]]] * [[10. 12.]] - Umro [[Nikola Pašić]], lider Narodne radikalne stranke, jedan od najznačajnijih srpskih i jugoslovenskih političara i državnika (sahrana [[12. 12.]]). * [[11. 12.]] - Objavljen drugi tom Hitlerovog ''[[Mein Kampf]]''-a: Nemci treba da se ujedine i naoružaju, sklopiti savez sa Italijom i Britanijom i eliminisati Francusku, a glavni cilj je životni prostor (''[[Lebensraum]]'') na istoku (SSSR). * [[12. 12.]] - Električni [[Tramvajski promet u Osijeku|tramvaj u Osijeku]]. * [[17. 12.]] - [[Vojni puč u Litvaniji (1926)|Vojni puč u Litvaniji]] ruši demokratski izabranu vladu i dovodi konzervativce, vlast uzima [[Antanas Smetona]] i zadržava je do sovjetske okupacije [[1940]]. * 17. 12. - Nemački kancelar Wilhelm Marx gubi glasanje o poverenju, nakon što su otkriveni tajni odnosi [[Reichswehr]]a i SSSR (sledećeg meseca formira novu vladu). * 17. 12. - Prvi svesavezni popis stanovništva u SSSR: nešto preko 147 miliona; etnički Rusi manje od 78, Ukrajinci preko 31 milion. * [[21. 12.]] - Uzunović vratio mandat, a kralj ga dao [[Ljubomir Davidović|Ljubi Davidoviću]] za formiranje šire koalicije. Radikali ga odbijaju, pa se mandat opet vraća Uzunoviću. * [[24. 12.]] - Treća Uzunovićeva vlada, opet koalicija radikala i HSS ([[Anton Korošec|Korošcevi]] klerikalci odustali u zadnjem trenutku). * [[25. 12.]] - Umro japanski car [[Yoshihito, car Taishō|Yoshihito]], nasleđuje ga sin [[Hirohito]], koji je bio regent od 1921. Njegova [[Japanska era|era]] se naziva ''Shōwa'', "Prosvećeni mir", traje do [[1989]]. === Kroz godinu === * Privredna kriza u KSHS.<ref>"Trgovci i industrijalci o ekonomskom stanju kod nas", Politika, 21. avg. 1926, str. 5</ref> * Osnovana Hrvatska pravaška revolucionarna omladina. * Uredbom povećane takse cirkusima u KSHS, što artiste stavlja u "očajan položaj".<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/vreme/1939/12/24#page/14/mode/1up Vreme, 24. dec. 1939, str. 15]. digitalna.nb.rs</ref> * Prinosi žita i železnički transport u SSSR prevazišli nivo pre Prvog svetskog rata. * [[Stephen Herbert Langdon]] započeo iskopavanja u iračkom lokalitetu [[Jemdet Nasr]] gde su pronađene tablice sa proto[[Klinasto pismo|klinastim pismom]] ([[31. vijek pne.]]). * [[Gilbert N. Lewis]] predložio naziv "[[foton]]" za najmanju jedinicu radijantne energije. * Norvežanin [[Erik Rotheim]] prijavio patent za aerosolni sprej. == Rođenja == {{glavni članak|:Kategorija:Rođeni 1926.}} === Januar/Siječanj &ndash; Februar/Veljača === * [[1. 1.]] - [[Tihomir Vlaškalić]], društveno-politički radnik SR Srbije i SFRJ († [[1993]]) * [[1. 1.]] - [[Claudio Villa]], italijanski pjevač († [[1987]].) * [[2. 1.]] - [[Zaharije Trnavčević]], TV novinar i urednik, političar († [[2016]]) * [[3. 1.]] - [[George Martin]], muzički producent, "peti ''Beatle''" († [[2016]]) * 3. 1. - [[Felicitas Kuhn]], austrijska ilustratorica († [[2022]]) * [[15. 1.]] - [[Maria Schell]], austrijska glumica († [[2005]]) * [[17. 1.]] - [[Dobroslav Ćulafić]], društveno-politički radnik SR CG i SFRJ († [[2011]]) * [[27. 1.]] - [[Ingrid Thulin]], glumica († [[2004]]) * [[2. 2.]] - [[Danilo Nikolić]], srpski književnik († [[2016]]) * 2. 2. - [[Valéry Giscard d'Estaing]], predsednik Francuske († [[2020]]) * [[8. 2.]] - [[Neal Cassady]], pisac († [[1968]]) * 8. 2. - [[Radmila Savićević]], glumica († [[2001]]) * [[9. 2.]] - [[Josip Vrhovec]], društveno-politički radnik SRH i SFRJ († [[2006]]) * [[11. 2.]] - [[Leslie Nielsen]], glumac, komičar († [[2010]]) * [[16. 2.]] - [[John Schlesinger]], filmski režiser († [[2003]]) * [[24. 2.]] - [[Nikola Karaklajić]], novinar, šahista, prvi YU disk-džokej († [[2008]]) * [[28. 2.]] - [[Svetlana Alilujeva]], Staljinova kćerka († [[2011]]) === Mart/Ožujak &ndash; April/Travanj === * [[2. 3.]] - [[Stevan Vračar]], prof. Pravnog fak. u Bg. († [[2007]]) * [[4. 3.]] - [[Stjepan Zaninović]], filmski reditelj i scenarista († [[1997]]) * [[6. 3.]] - [[Branko Pleša]], glumac, režiser († [[2001]]) * 6. 3. - [[Andrzej Wajda]], režiser († [[2016]]) * 6. 3. - [[Alan Greenspan]], predsednik Federalne rezerve SAD († [[2026]]) * [[13. 3.]] - [[Miloš Gvozdenović Gvozden]], slikar, pedagog († [[2006]]) * [[16. 3.]] - [[Jerry Lewis]], glumac, komičar († [[2017]]) * [[17. 3.]] - [[Siegfried Lenz]], njemački pisac († [[2014]]) * [[24. 3.]] - [[Dario Fo]], glumac, umetnik, nobelovac za književnost († [[2016]]) * [[30. 3.]] - [[Ingvar Kamprad]], osnivač ''IKEA''-e († [[2018]]) * [[2. 4.]] - [[Jack Brabham]], vozač F1 († [[2014]]) * 2. 4. - [[Milan Puzić]], glumac († [[1994]]) * [[3. 4.]] - [[Gus Grissom]], astronaut († [[1967]]) * [[4. 4.]] - [[Borka Vučić]], bankarka († [[2009]]) * [[5. 4.]] - [[Roger Corman]], filmski režiser, producent († [[2024]]) * [[6. 4.]] - [[Ian Paisley]], alsterski političar († [[2014]]) * [[8. 4.]] - [[Dimitrije Lazarov Raša]], narodni heroj († [[1948]]) * [[9. 4.]] - [[Hugh Hefner]], osnivač ''Playboy''-a († [[2017]]) * [[11. 4.]] - [[Vera Belogrlić]], glumica i TV reditelj († [[2015]]) * [[12. 4.]] - Dragoslav Lompar, novinar i urednik RTB († [[1986]]) * [[15. 4.]] - [[Pavle Ugrinov]], (Vasilije Popović), srpski književnik, dramaturg, reditelj († [[2007]]) * [[21. 4.]] - [[Elizabeta II.]], kraljica Ujedinjenog Kraljevstva († [[2022]]) * 21. 4. - [[Savo Jovanović Sirogojno]], bombaš, narodni heroj († [[1944]]) * [[28. 4.]] - [[Harper Lee]], književnica († [[2016]]) === Maj/Svibanj &ndash; Jun/Lipanj === * [[3. 5.]] - [[Ema Derossi-Bjelajac]], predsjednica Predsjedništva SR Hrvatske († [[2020]]) * [[6. 5.]] - [[Branka Mitić]], glumica († [[2012]]) * 6. 5. - [[Slobodan Perović (glumac)]] († [[1978]]) * [[8. 5.]] - [[David Attenborough]], TV voditelj * [[17. 5.]] - [[Vane Marinović]], književnik († [[1999]]) * [[23. 5.]] - [[Zoran Gluščević]], književnik i kritičar († [[2006]]) * [[26. 5.]] - [[Miles Davis]], džez muzičar († [[1991]]) * [[1. 6.]] - [[Marilyn Monroe]], američka glumica († [[1962]].) * [[3. 6.]] - [[Allen Ginsberg]], pesnik († [[1997]]) * [[11. 6.]] - [[Ante Vican]], glumac († [[2014]]) * [[18. 6.]] - [[Allan Sandage]], astronom († [[2010]]) * [[21. 6.]] - [[Krešo Novosel]], književnik, TV urednik († [[2008]]) * [[26. 6.]] - [[Olga Ban]], narodni heroj († [[1943]]) * [[28. 6.]] - [[Mel Brooks]], glumac, komičar, režiser, producent... * [[29. 6.]] - [[Stipan Marušić]], društveno-politički radnik SAPV, SRSr i SFRJ († [[1974]]) === Jul/Srpanj &ndash; Avgust/Kolovoz === * [[3. 7.]] - [[Predrag Heruc]], učesnik NOB († [[1945]]) * [[4. 7.]] - [[Alfredo Di Stéfano]], argentinski i španski fudbaler († [[2014]]) * [[10. 7.]] - [[Pavle Vuisić]], srpski glumac († [[1988]]) * 10. 7. - [[Fred Gwynne]], glumac († [[1993]]) * [[14. 7.]] - [[Harry Dean Stanton]], glumac († [[2017]]) * [[20. 7.]] - [[Ilija Ivezić]], glumac († [[2016]]) * [[24. 7.]] - [[Ankica Tuđman]], prva dama Hrvatske († [[2022]]) * [[28. 7.]] - [[Vlasta Velisavljević]], glumac († [[2021]]) * [[2. 8.]] - [[Jug Grizelj]], novinar († [[1991]]) * [[3. 8.]] - [[Tony Bennett]], pevač († [[2023]]) * [[4. 8.]] - [[Nada Šakić]], rođ. Tambić, čuvarka u Staroj Gradiški († [[2011]]) * [[13. 8.]] - [[Fidel Castro]], revolucionar, predsednik Kube († [[2016]]) * [[14. 8.]] - [[René Goscinny]], crtač stripa († [[1977]]) * [[17. 8.]] - [[Jiang Zemin]], predsednik NR Kine († [[2022]]) * [[18. 8.]] - [[Ilija Gligorijević]], arhitekta († [[2007]]) === Septembar/Rujan &ndash; Oktobar/Listopad === * [[8. 9.]] - [[Sergio Pininfarina]], dizajner automobila († [[2012]]) * [[15. 9.]] - [[Jean-Pierre Serre]], matematičar * [[23. 9.]] - [[John Coltrane]], džez saksofonista († [[1967]]) * [[26. 9.]] - [[Stevan Karamata]], geolog († [[2015]]) * [[6. 10.]] - [[Petar Omčikus]], slikar i akademik († [[2019]]) * [[10. 10.]] - [[Mladen Oljača]], književnik († [[1994]]) * [[12. 10.]] - [[Milovan Vidak]], slikar († [[2003]]) * [[15. 10.]] - [[Michel Foucault]], filozof, istoričar ideja († [[1984]].) * [[18. 10.]] - [[Chuck Berry]], rock kantautor i gitarista († [[2017]]) * 18. 10. - [[Klaus Kinski]], glumac († [[1991]]) * [[29. 10.]] - [[Necmettin Erbakan]], premijer Turske († [[2011]]) * [[31. 10.]] - [[Jimmy Savile]], TV i radio osoba († [[2011]]) === Novembar/Studeni &ndash; Decembar/Prosinac === * [[7. 11.]] - [[Joan Sutherland]], operska pevačica, sopran († [[2010]]) * [[13. 11.]] - [[Zvonimir Červenko]], general HV († [[2001]]) * [[16. 11.]] - [[Miko Tripalo]], hrvatski političar († [[1995]].) * [[23. 11.]] - [[Sathya Sai Baba]], indijski duhovni vođa († [[2011]].) * [[30. 11.]] - [[Richard Crenna]], glumac († [[2003]]) * [[8. 12.]] - [[Stevo Žigon]], glumac († [[2005]]) * [[9. 12.]] - [[Raif Dizdarević]], predsjednik Predsjedništva SFRJ († [[2026]]) * [[13. 12.]] - [[Nikola Janković]], vajar, akademik SANU († [[2017]]) * [[19. 12.]] - [[Nikola Dekleva]], lekar i naučnik († [[2003]]) * [[20. 12.]] - [[Geoffrey Howe]], britanski političar († [[2015]]) * [[22. 12.]] - [[Hajrudin Krvavac]], filmski režiser († [[1992]]) === Kroz godinu === * [[Boško Buha]], bombaš, narodni heroj († [[1943]]) * [[Milja Marin]], partizanka, "Kozarčanka" († [[2007]]) * [[Enes Čengić]], novinar, publicista († [[1995]]) == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 1926.}} === Januar/Siječanj &ndash; Mart/Ožujak === * [[4. 1.]] - [[Margherita di Savoia]], italijanska kraljica majka (* [[1851]]) * [[21. 1.]] - [[Camillo Golgi]], lekar, biolog, nobelovac (* [[1843]]) * [[28. 1]] - [[Ernest Troubridge]], britanski admiral, bivši šef misije u Srbiji (* [[1862]]) * [[30. 1.]] - [[Barbara La Marr]], glumica (* [[1896]]) * [[2. 2.]] - [[Vladimir Suhomlinov]], bivši ruski ministar rata (* [[1848]]) * [[14. 2.]] - [[John Jacob Bausch]], optičar, suosnivač ''Bausch & Lomb'' (* [[1830]]) * [[21. 2.]] - [[Heike Kamerlingh Onnes]], fizičar, nobelovac (* [[1853]]) * [[24. 2.]] - [[Anđelija Lazarević]], slikarka i književnica (* [[1885]]) * 24. 2. - [[Ivan Lorković]], hrvatski političar (* [[1876]]) * [[1. 3.]] - [[Dragutin Ilić]], srpski književnik (* [[1858]]) * [[9. 3.]] - [[Mikao Usui]], osnivač terapije ''reiki'' (* [[1865]]) * [[17. 3.]] - [[Aleksej Brusilov]], ruski carski general (* [[1853]]) * [[28. 3.]] - Philippe od Orléansa, pretendent na francusko prijestolje, kao Philippe VIII (* [[1869]]) * 29. 3. - Jovan Aničić, hajduk u okolini Požege i Arilja<ref>"Pogibija hajduka Aničića", Politika, 30. mart 1926, str. 5</ref> * 29. 3.? - Sibin Vukašinović, hajduk u okolini Prizrena<ref>"Samoubistvo hajduka Sibina", Politika, 31. mart 1926, str. 8</ref> === April/Travanj &ndash; Jun/Lipanj === * [[4. 4.]] - [[August Thyssen]], industrijalac (* [[1842]]) * [[7. 4.]] - [[Giovanni Amendola]], italijanski novinar, antifašista (* [[1882]]) * [[17. 4.]] - [[Hermann Bollé]], arhitekt u Zagrebu (* [[1845]]) * [[24. 4.]] - [[Sunjong od Koreje|Sunjong]], poslednji vladar Koreje (* [[1874]]) * [[25. 4.]] - [[Savo Nakićenović]], sveštenik, geograf, istoričar i etnolog (* [[1882]]) * [[30. 4.]] - [[Bessie Coleman]], prva crnkinja pilot u SAD (* [[1892]]) * [[14. 5.]] - [[Jovan Miodragović]], prof. Učiteljske škole u Beogradu (* [[1853]]) * [[16. 5.]] - [[Mehmed VI]], poslednji osmanski sultan (* [[1861]]) * [[17. 5.]] - [[Paulina Matijević]], dobrotvorka (* 1856, 1861?) * maj - [[Franjo Vulč]], član KPJ (* [[1891]]) * [[25. 5.]] - [[Simon Petljura]], ukrajinski novinar i političar (* [[1879]]) * [[9. 6.]] - [[Janko Ibler]], hrvatski publicist i književni kritičar (* [[1862]].) * [[10. 6.]] - [[Antoni Gaudí]], arhitekta (* [[1852]]) * [[14. 6.]] - [[Branko Vodnik]], hrvatski književnik i povjesničar (* [[1879]].) * 14. 6. - [[Mary Cassatt]], slikarica (* [[1844]]) === Jul/Srpanj &ndash; Septembar/Rujan === * [[2. 7.]] - [[Émile Coué]], psiholog, popularizator autosugestije (* [[1857]]) * [[12. 7.]] - [[Gertrude Bell]], spisateljica, arheologinja, administratorka, špijun (* [[1868]]) * [[18. 7.]] - [[Leopold Lojka]], šofer Franca Ferdinanda (* 1885-6) * [[20. 7.]] - [[Feliks Dzeržinski]], osnivač sovjetske tajne policije Čeka (* [[1877]]) * [[26. 7.]] - [[Krste Petkov Misirkov]], filolog (* [[1874]]) * [[23. 8.]] - [[Rudolph Valentino]], američki filmski glumac (* [[1895]].) * [[26. 8.]] - [[Ugyen Wangchuck]], kralj Butana (* [[1862]]) * [[5. 9.]] - [[Karl Harrer]], novinar, suosnivač DAP, prethodnice NSDAP (* [[1890]]) * [[14. 9.]] - [[John Louis Emil Dreyer]], astronom (* [[1852]]) * [[15. 9.]] - [[Rudolf Eucken]], filozof, nobelovac za književnost (* [[1846]]) * [[21. 9.]] - [[Léon Charles Thévenin]], telegrafski inženjer (* [[1857]]) * [[24. 9.]] - [[Jovan Jugović]], vojni pilot (* [[1886]]) === Oktobar/Listopad &ndash; Decembar/Prosinac === * [[7. 10.]] - [[Emil Kraepelin]], pionir moderne psihijatrije (* [[1856]]) * [[11. 10.]] - [[Hymie Weiss]], gangster (* [[1898]]) * [[12. 10.]] - [[Paul Puhallo von Brlog]], austrougarski general (* [[1856]]) * [[19. 10.]] - [[Victor Babeș]], bakteriolog (* [[1854]]) * [[20. 10.]] - [[Eugene V. Debs]], američki sindikalni lider (* [[1855]]) * [[31. 10.]] - [[Harry Houdini]], američki iluzionist i eskapist (* [[1874]].) * 31. 10. - [[Anteo Zamboni]], anarhista (* [[1911]]) * [[3. 11.]] - [[Annie Oakley]], strijelkinja (* [[1860]]) * [[5. 11.]] - [[Draga Ljočić]], prva žena lekar u Srbiji (* [[1855]]) * [[24. 11.]] - [[Leonid Krasin]], sovjetski inženjer i diplomata (* [[1870]]) * [[26. 11.]] - [[John Browning]], projektant oružja (* [[1855]]) * [[4. 12.]] - [[Ivana Kobilca]], slovenska slikarica (* [[1861]]) * [[5. 12.]] - [[Claude Monet]], francuski slikar (* [[1840]].) * [[10. 12.]] - [[Nikola Pašić]], višestruki premijer Srbije i KSHS (* [[1845]]) * [[17. 12.]] - [[Lars Magnus Ericsson]], osnivač ''Ericsson''-a (* [[1846]]) * [[25. 12.]] - [[Joshihito, car Taishō]], japanski vladar (* [[1879]]) * [[29. 12.]] - [[Rainer Maria Rilke]], pesnik (* [[1875]]) === Kroz godinu === * [[Milica Avirović]], glumica (* [[1898]]) == Nobelova nagrada za 1926. godinu == * [[Nobelova nagrada za fiziku|'''Fizika''']]: [[Jean Baptiste Perrin]] (rad na diskontinalnoj strukturi materije, naročito za otkriće [[sedimentaciona ravnoteža|sedimentacione ravnoteže]]) * [[Nobelova nagrada za kemiju|'''Kemija''']]: [[Theodor Svedberg]] (rad na disperznim sistemima) * [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|'''Fiziologija i medicina''']]: [[Johannes Fibiger]] (otkriće [[Gongylonema neoplasticum|Spiroptera carcinoma]]) * [[Nobelova nagrada za književnost|'''Književnost''']]: [[Grazia Deledda]] (idealistički nadahnuti zapisi koji s plastičnom jasnoćom oslikavaju život na njenom rodnom ostrvu i s dubinom i simpatijom se bave sa ljudskim problemima uopšte) * [[Nobelova nagrada za mir|'''Mir''']]: [[Aristide Briand]] i [[Gustav Stresemann]] (potpisnici [[Ugovori iz Locarna|Ugovorâ iz Locarna]]) == Reference == {{reference}} {{commonscat|1926}} [[Kategorija:1926.]] kvp959dkdcowlzsf3v5cnysjqlzih4r 0 26082 42711220 42576174 2026-10-16T08:16:37Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42711220 wikitext text/x-wiki {{otheruses}} '''Devolucija''' je izraz koji dolazi od [[latinski jezik|latinske]] riječe ''devolvere'' (svaljivati), a u [[pravo|pravu]] označava prenošenje nečije stvari ili prava s jedne osobe/entiteta na drugu osobu/entitet. Njegova najčešća primjena je u [[nasljedno pravo|nasljednom pravu]] (''ius devolutionis''). U [[procesno pravo|procesnom pravu]] označava prenošenje prava na odluku po nekom pravnom lijeku s nižeg na viši organ (tzv. devolutivnost pravnih lijekova). U politici je devolucija izraz kojim se označava prenošenje određenih ovlasti centralne vlasti u [[unitarna država|unitarnim državama]] na organe vlasti na sub-nacionalnom, regionalnom ili lokalnom nivou. Za razliku od [[federacija]], taj proces se ostvaruje obično putem običnih [[zakon]]a umjesto [[ustav]]a, te se tako devoluirane ovlasti mogu ponovno preuzeti. Klasični primjer devolucije je [[Ujedinjeno Kraljevstvo]] gdje je [[1997]]. nakon referenduma u [[Škotska|Škotskoj]] i [[Wales]]u centralna vlada na čelu s [[Tony Blair|Tonyjem Blairom]] tim regijama dala široke zakonodavne i izvršne ovlasti. == Povezano == * [[Decentralizacija]] == Vanjske veze == * {{PDF|[http://www.parliament.uk/commons/lib/research/rp2003/rp03-084.pdf Devolution in the UK]|268&nbsp;[[Kibibyte|KiB]]<!-- application/pdf, 275336 bytes -->}} * [https://web.archive.org/web/20191203232207/https://senedhkernow.com/ Cornish Constitutional Convention] * [http://www.devolve.org/ Devolve England]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.thecep.org.uk/ The Campaign for an English Parliament] * [http://www.independentmercia.org/ Mercian Regionalists] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226001540/https://www.independentmercia.org/ |date=2018-12-26 }} * [http://www.englishconstitutionalconvention.com/ English Constitutional Convention] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070708090225/http://englishconstitutionalconvention.com/ |date=2007-07-08 }} [[Kategorija:Pravo]] [[Kategorija:Politika]] [[de:Home Rule]] [[en:Devolution]] [[fr:Dévolution du pouvoir]] [[it:Devoluzione]] [[no:Home rule]] [[ru:Гомруль]] [[sr:Деволуција]] [[sv:Home rule]] [[zh:權力下放]] h0osoe3ac44nvxyckdge9loyqk07qxy 0 43835 42711163 5073264 2026-10-15T16:11:19Z ~2026-55396-64 402016 ispravak pravopisne greske 42711163 wikitext text/x-wiki {{Infokutija monarh |ime=Tullus Hostilius |titula=kralj Rima |slika= [[Datoteka:Tulius-Hostilius.jpg|200px]] |opis=Tul Hostilije |reign= 673 &ndash; 642. pne. |prethodnik=[[Numa Pompilius|Numa Pompilije]] |nasljednik=[[Ancus Marcius|Anko Marcije]] }} '''Tul Hostilije''' (''Tullus Hostilius'') ([[670-e pne.|673. pne.]] - [[640-e pne.|642. pne.]]) je treći legendarni [[Sedmorica rimskih kraljeva|rimski kralj]], koji je naslijedio na prijestolu [[Numa Pompilije|Numu Pompilija]]. Tul je bio ratoborni kralj. Vodio je uspješni rat protiv plemena Alba, Fidena i Veja i prvi je proširio rimski teritorij iza zidina [[grad]]a [[Rim]]a. Bio je predstavnik naroda '''Lucera''' koji su zajedno sa '''Ticijima''' i '''Ramnima''' činili rimsko stonovništvo (''populus Romanus)''. Tul je porazio Albe i brdo [[Alba Longa]] pripojio gradu Rimu. Legenda kaže da je Tul bio toliko zaokupljen vođenjem ratova da je potpuno zanemario božju službu, ali se vjeruje da je vjerovao u boga [[Jupiter (mitologija)|Jupitera]], kome se i molio za snagu i pomoć. U Tulovo vrijeme u Rimu je izgrađena i [[Curia Hostilia]], zgrada [[rimski Senat|rimskog Senata]]. {{Redoslijed| |prethodnik = [[Numa Pompilije]]<br />([[710-e pne.|715. pne.]] - [[670-e pne.|673. pne.]]) |gl_članak_funkcija=[[Rimsko kraljevstvo|Rimski kralj]] |nasljednik=[[Anko Marcije]]<br />([[640-e pne.|642. pne.]] - [[610-e pne.|617. pne.]]) }} {{Commonscat|Tullus Hostilius}} [[Kategorija:Umrli 640-ih pne.]] [[Kategorija:Rimski kraljevi]] 7s9z1lcxnm8ogkgtyb9bxek2difxk8w 0 47687 42711201 42707393 2026-10-16T02:41:51Z Stephan1000000 137538 546 42711201 wikitext text/x-wiki {{Dablink|Ovo je članak o originalnoj TV-seriji. Za njene spin-offove v. [[Law & Order (franšiza)]]. Za značenje originalnog izraza v. [[Red i zakon]]}} {{Italic title}} {{Infokutija TV | naziv_emisije = Zakon i red | slika = [[Datoteka:Lawandorder01.jpg|250px]] | caption = | orig_naslov = Law & Order | orig_pismo = | format = | kamera = | fotografija = | Zvuk = | trajanje = c. 43 min | kreator = [[Dick Wolf]] | scenario = | scenario = | producent = | režija = | izvrš.producent = | urednik = | uloge = [[George Dzundza]]<br />[[Chris Noth]]<br />[[Dann Florek]]<br />[[Michael Moriarty]]<br />[[Richard Brooks (glumac)|Richard Brooks]]<br />[[Steven Hill]]<br />[[Paul Sorvino]]<br />[[Carolyn McCormick]]<br />Jerry Orbach<br />S. Epatha Merkerson<br />Jill Hennessy<br />[[Sam Waterston]]<br />[[Benjamin Bratt]]<br />Carey Lowell<br />[[Angie Harmon]]<br />Jesse L. Martin<br />[[Dianne Wiest]]<br />Elisabeth Röhm<br />[[Fred Dalton Thompson]]<br />Dennis Farina<br />Annie Parisse<br />[[Michael Imperioli]]<br />[[:sr:Milena Gović|Milena Govich]]<br />Alana de la Garza<br />[[Jeremy Sisto]]<br />[[Linus Roache]]<br />[[Anthony Anderson]] | glasovi = | naracija = Steven Zirnkilton | kompozitor = Mike Post | uvodna_tema = ''Theme of Law & Order'' | završna_tema = | zemlja = {{flag|SAD}} | lokacija = | jezik = [[engleski jezik]] | kanal = {{flagicon|SAD}} [[NBC]] | početak = [[13. 9.|13. rujna]] [[1990]]. | kraj = [[24. 5.|24. svibnja]] [[2010]]. | br_serijala = 26 | br_epizoda = 546 | lista_epizoda = Spisak epizoda "Law & Order" | prethodi = | slijedi = | srodna = ''[[Law & Order: Special Victims Unit|Zakon i red: Odjel za žrtve]]''<br />''[[Law & Order: Criminal Intent|Zakon i red: Zločinačke nakane]]''<br />''[[Law & Order: Trial by Jury|Zakon i red: Suđenje pred porotom]]''<br />''[[Zakon i red: Los Angeles]]''<br />''[[Zakon i red: UK]]''<br />''[[Zakon i red: Pariz]]'' | website = | imdb_id = 0098844 | tv.com_id = }} '''''Zakon i red''''' ([[engleski jezik|engleski]] '''''Law & Order''''') je bila američka [[kriminalistički žanr|kriminalistička serija]] koju je stvorio [[Dick Wolf]]. Serija se od svoje premijere [[13. 9.|13. rujna]] [[1990]]., pa do prekida emitiranja [[24. 5.|24. svibnja]] [[2010]]. emitirala na [[NBC]]-u. Radnja serije bila je smještena je u [[New York]]u i podijeljenja je na dio u kojem policija istražuje slučaj i traži krivca i dio u kojem tužiteljstvo proganja krivce na sudu. Likovi se često susreću sa dilemama i problemima tijekom istrage, ali i tijekom suđenja. Slučajevi su rijetko lako riješavani i skoro nikad zadovoljavajuće za sve sudionike. Uspjeh ove serije doveo je do stvaranja novih serija povezanih s ovom franšizom: ''[[Law & Order: Special Victims Unit|Zakon i red: Odjel za žrtve]]'' i ''[[Law & Order: Criminal Intent|Zakon i red: Zločinačke nakane]]''. Serija je ukupno emitirana punih 20. sezona, te je time najduže emitirana serija iz franšize, i prva u cijeloj povijesti američke televizije iz ovog žanra. Završetkom 20. sezone, izjednačila se sa serijom ''Gunsmoke'' koja je do [[2010]]. držala rekord.<ref>[http://www.usatoday.com/life/television/2007-05-13-3357411223_x.htm Serija ''Gunsmoke'']</ref><ref>{{Cite web |title=Gotov ''Zakon i red'' |url=http://www.mediaspy.org/report/2010/05/15/law-order-cancelled/ |access-date=2011-04-06 |archivedate=2010-05-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100529122032/http://www.mediaspy.org/report/2010/05/15/law-order-cancelled/ |deadurl=yes }}</ref> == Format == Serija se od dva dijela: prvi dio u kojem detektivi istražuju slučaj, a drugi dio u kojem tužiteljstvo sudski proganja osumnjičene. Ovaj format identičan je onome iz serije ''Arrest and Trial'', no identičnost se smatra slučajnom. Autor serije Dick Wolf izjavio je da nije ni znao za spomenutu seriju kad je stvarao ''Zakon i red''. ''Zakon i red'' je uglavnom samostalan, sa samo par iznimki u 18 godina produkcije. Steven Zirnkilton na početku svake epizode čita uvod u seriju: <center>''U sudskome sustavu, narod predstavljaju dvije odvojene, ali jednako važne skupine:<br />detektivi koji istražuju zločine i tužitelji koje gone počinitelje. Ovo su njihove priče...''</center> Prva scena u seriji uglavnom prikazuje svakodnevne slike iz života u [[New York]]u, no onda se odmah prebaci na scenu zločina (najčešće ubojstva) i prikazuje detektive kako saznaju o čemu se radi u slučaju od forenzičara. Nakon što se to prikaže, slijedi uvodna špica serije gdje se može čuti poznata glazba ''Zakona i reda'' i gdje se prikazuju svi glavni glumci serije. Policiju u seriji predstavljaju policijski poručnik, te dvojica detektiva (viši i niži) koji djeluju u fiktivnoj 27. postaji na [[Manhattan]]u. Postaja je u seriji znana i kao Odjel za ubojstva. Detektivi istražuju zločin, sakupljaju dokaze, ispituju svjedoke i redovito se javljaju poručniku. Dokazi i iskazi dovode do uhićenja osumnjičenih. Slučaj se tada predaje Uredu okružnog tužioca na Manhattanu, kojeg predstavljaju okružni tužitelj, izvršni okružni tužitelj i pomoćnik tužioca. Tužiteljstvo sređuje nagodbe, priprema svjedoke i sudski proganja optuženog. I tijekom tih priprema, policija i dalje radi na slučaju i redovito obavještava tužiteljstvo o napretku. I policija i tužiteljstvo surađuju sa medicinskim laboratorijem, forenzičarima, psihijatrima i ostalim okružnim tužiteljstvima. Za razliku od većine pravnih serija (npr. ''[[Perry Mason]]'') sudski proces prikazuje se s gledišta tužiteljstva i tako pokazuje da je jednako teško osuditi krivog kao i osloboditi nevinog. Dio koji predstavlja tužiteljstvo neobičan je jer ne prikazuje samo suđenje nego i nagodbe, ispitivanje svjedoka od strane tužioca, razgovore sa policijom i drugo, što nije uobičajena praksa u pravnim serijama. Pravni dio uglavnom započinje izricanjem optužbe i zahtjevom tužiteljstva za pritvor uz kauciju ili pritvor bez kaucije (ovisno o zločinu i statusu optuženog), no u nekoliko epizoda vidjeli smo i odabir porote, saslušanje pred istražnom porotom koja odlučuje hoće li se suditi ili ne. No u većini epizoda, nakon izricanja optužbe vidimo pripremanje za suđenje i sam tijek suđenja. Tijekom suđenja uglavnom vidimo ispitivanje ključnih svjedoka, završne riječi i odluku porote. U seriji rijetko viđamo uvodne riječi i ispitivanje manje važnih svjedoka, a zna se i dogoditi da se na kraju suđenje na sazna odluka porote. U takvoj situaciji epizoda završi tik prije izricanja presude ili završi kada tužiteljstvo pri kraju epizode otkrije ključne dokaze koji dokazuju krivnju optuženog, ali u tim slučajevima je izvjesno da će porota optuženog proglasiti krivim. Neke epizode serije su temeljene na stvarnim slučajevima. Na primjer, epizoda ''Tabloid'' (1998.) je temeljena na slučaju smrti princeze Diane [[1997]]. godine. No, što se epizoda više približava kraju radnja se sve manje drži slučaja koji je bio inspiracija za nju i sve više ide svojim tokom. Epizode koje imaju velike sličnosti sa stvarnim slučajevima uglavnom koriste frazu ''"ripped from the headlines"'' (''iščupan sa naslovnica''), no tekst prije početka epizode podsjeća gledatelje da su svi likovi i radnja fiktivni. Baš zbog formata serije, detektivi se rijetko suočavaju sa jednostavnim slučajevima u kojima optuženi slabo skriva svoju krivnju. Tako se često događa da detektivi imaju jako malo ili skoro nijedan dobar dokaz (nekad ne znaju ni identitet žrtve) pa moraju slijediti i najsitinije tragove kako bi došli do rješenja. Tijekom sredine epizode detektivi surađuju sa tužiteljstvom i traže naloge. Nakon toga slijedi sudski proces i istraga koja pomaže tužiteljstvu. Detektivi se mogu pojaviti i na sudu u svojstvu svjedoka, no većinu daljnje istrage vodi Okružno tužiteljstvo. Dramatičnost seriji često dodaju priznanja optuženih koja znaju biti jako surova, ali znaju i izazvati suosjećanje prema optuženo što stvara problem za tužitelje. Još jedan segment dramatičnosti je situacija kad tužiteljstvo izda nalog za uhićenje. Nakon što izda nalog, scena se odmah prebaci na mjesto gdje optuženi boravi i prikazuje detektive kako uhićuju optuženog. == Stil == === Lokalna boja === Serija ima velik broj distinktnih stilskih poboljšanja. Serija je snimana u [[New York]]u i poznata je po dodavanju mnogo lokalne boje. U nedavnim sezona, njujorški gradonačelnici [[Rudy Giuliani]] i [[Michael Bloomberg]], odvjetnik William Kunstler i kongresnik iz Bronxa Jose E. Serrano su svi nastupili u seriji dodavajući joj dodatnu realnost. Iako je većina lokacija realna, postoje dvije iznimke. Fiktivni Koledž Stuyvesant (koji sliči Sveučilištu u New Yorku), Koledž Gramercy i Sveučilište Hudson su često korišteni za scene koje se događaju u školama, a tabloid ''New York Ledger'', koji je fiktivan, je uvelike je temeljen na tabloidu ''New York Post''. U seriji su se često prikazivale postojeće ''New York Daily News'' (Dnevnik). Poznati stanovnici grada su također imali kameo nastupe u seriji, kao što su Donna Hanover i Fran Lebowitz nastupili kao suci. Dana [[14. 9.|14. rujna]] [[2004]]. jedna ulica koja vodi prema molu Chelsea je preimenovana u ''"Law & Order Way"'' (en. Staza ''"Zakon i red"''), u počast seriji.<ref name="Ulica">{{cite web |url=http://www.nyc.gov/html/film/html/news/091604_commissioner_oliver_presents.shtml |title=Povjerenik Oliver predstavlja "Law & Order Way" |work=NYC.gov |accessdate=[[14. 9.|14. rujna]] [[2009]]. |archive-date=2012-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120607044158/http://www.nyc.gov/html/film/html/news/091604_commissioner_oliver_presents.shtml |dead-url=yes }}</ref> === Legitimni kazališni telent === Kako se i interijeri i eksterijerne scene snimaju u New Yorku, serija ima pristup mnogim glumcima koji glume u kazalištu, a u seriji se pojavljuju ili kao gosti ili kao stalni članovi postave. Često su ti glumci dostupni za snimanje tijekom dana jer imaju predstave navečer ili snimaju između predstava. Pokojni Jerry Orbach ([[Spisak likova "Law & Order"#Leonard V. Briscoe|Lennie Briscoe]]) je imao dugogodišnju karijeru na [[Broadway]]ju, kao i njegov kolega iz serije Jesse L. Martin ([[Spisak likova "Law & Order"#Edward Green|Ed Green]]). Ostali kazališni glumci koji su imali gostovanja su Tovah Feldshuh i [[Philip Bosco]]. === Slika i zvuk === Većina promjena lokacije popraćena je sa crnim ekranom i bijelim tekstom na tom ekranu. Taj tekst govori gdje će biti sljedeća lokacija i koji je datum. U nekim epizodama, uglavnom otmicama, na dnu bi se pojavljivalo i vrijeme koje je odbrojavalo kako bi se postigla veća napetost. Ta promjena popraćena je i zvukom danas poznatim kao ''"chung chung"'' zvuk. U originalu je trebao zvučati kao zatvaranje zatvorskih vrata. Glumac [[Dann Florek]] ([[Donald Cragen]]) je zvuk opisao kao ''"doink doink"'',<ref name="doink">{{cite web |url=http://blog.rickbreslin.com/blog/law_and_order_doink_doink_sound.asp |title=Zvuk ''"doink doink"'' |work=RickBreslin.com |accessdate=[[22. 10.|22. listopada]] [[2005]]. |archivedate=2008-05-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080509074704/http://blog.rickbreslin.com/blog/law_and_order_doink_doink_sound.asp |deadurl=yes }}</ref> dok ga je glumac Richard Belzer ([[Spisak likova "Law & Order: Special Victims Unit"#John Munch|John Munch]]) opisao kao zvuk sučevog malja. Prema IMDb.com zvuk je nastao kombiniranjem više zvukova u jedan, uključujući i zvuk koji je skupina fratara stvarala dok je lupala po podu. === Portretiranje likova === Serija policajce i tužitelje koje portretira prikazuje kao poštene profesionalce koji se pri rješavanju slučaja uglavnom drže pravila, no nerijetko se dogodi da neki policajac i/ili tužitelj prekrši pravila ili slučaj uzme preosobno. Uz izuzetak finala 6. i 8. sezone, slučajevi rijetko imaju sekundarnu priču, a privatni život likova spominje se samo u prolazu. === Pravne netočnosti === Od 5. sezone pa do danas, Okružno tužiteljstvo je nekoliko puta zahtijevalo [[smrtna kazna|smrtnu kaznu]] za neke optuženike. U nekim od tih epizoda optuženi su stvarno ubijeni. No, sve od legalizacije smrtne kazne u [[New York (savezna država)|saveznoj državi New York]], nitko nije ubijen. Baš zbog toga, država New York je smrtnu kaznu proglasila neustavnom i neprimjenjivom, tako da je zadnja primijenjena smrtna kazna u državi New York bila još tijekom [[1970-e|1970-ih]]. == Likovi == {{main|Spisak likova serije Law & Order}} ''Zakon i red'' je poznat po mnogim izmjenama u glumačkoj postavi. No, pet glumaca su iznimke. Tih pet glumaca svoje likove su tumačili skoro 10 sezona, a neki i više. Tih pet glumaca i njihovi likovi su: * [[Steven Hill]] kao [[Spisak likova "Law & Order"#Adam Schiff|okružni tužitelj Adam Schiff]] ([[1990]]. - [[2000]].) * [[Jerry Orbach]] kao [[Spisak likova "Law & Order"#Leonard V. Briscoe|detektiv Lennie Briscoe]] ([[1992]]. - [[2004]].) * S. Epatha Merkerson kao [[Spisak likova "Law & Order"#Anita Van Buren|poručnik Anita Van Buren]] ([[1993]]. - [[2010]].) * [[Sam Waterston]] kao [[Jack McCoy|izvršni pomoćnik okružnog tužioca/okružni tužitelj Jack McCoy]] ([[1994]]. - [[2010]].) * Jesse L. Martin kao [[Spisak likova "Law & Order"#Edward Green|detektiv Ed Green]] ([[1999]]. - [[2008]].) {| class="wikitable" ! rowspan="2"|Lik !! rowspan="2"|Glumac !! rowspan="2"|Pozicija !! colspan="20"|Sezone |- ! width="3%"|[[Zakon i red (1. sezona)|1]] !! width="3%"|[[Zakon i red (2. sezona)|2]] !! width="3%"|[[Zakon i red (3. sezona)|3]] !! width="3%"|[[Zakon i red (4. sezona)|4]] !! width="3%"|[[Zakon i red (5. sezona)|5]] !! width="3%"|[[Zakon i red (6. sezona)|6]] !! width="3%"|[[Zakon i red (7. sezona)|7]] !! width="3%"|[[Zakon i red (8. sezona)|8]] !! width="3%"|[[Zakon i red (9. sezona)|9]] !! width="3%"|[[Zakon i red (10. sezona)|10]] !! width="3%"|[[Zakon i red (11. sezona)|11]] !! width="3%"|[[Zakon i red (12. sezona)|12]] !! width="3%"|[[Zakon i red (13. sezona)|13]] !! width="3%"|[[Zakon i red (14. sezona)|14]] !! width="3%"|[[Zakon i red (15. sezona)|15]] !! width="3%"|[[Zakon i red (16. sezona)|16]] !! width="3%"|[[Zakon i red (17. sezona)|17]] !! width="3%"|[[Zakon i red (18. sezona)|18]] !! width="3%"|[[Zakon i red (19. sezona)|19]] !! width="3%"|[[Zakon i red (20. sezona)|20]] |- | [[Max Greevey]] || [[George Dzundza]] ||style=white-space:nowrap| Viši detektiv (narednik) || style="background: #ddffdd" colspan="1" align="center"| '''Glavni''' || colspan="19" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | |- | [[Mike Logan]] || [[Chris Noth]] || Niži detektiv || style="background: #ddffdd" colspan="5" align="center"| '''Glavni''' || colspan="15" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | |- | [[Donald Cragen]] || [[Dann Florek]] || Šef postaje (kapetan) || style="background: #ddffdd" colspan="3" align="center"| '''Glavni''' || colspan="1" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ffdddd" colspan="1" align="center"| Gost || colspan="4" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ffdddd" colspan="1" align="center"| Gost || colspan="4" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ffdddd" colspan="1" align="center"| Gost || colspan="5" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | |- | [[Ben Stone]] || [[Michael Moriarty]] || Izvršni pomoćnik okružnog tužitelja || style="background: #ddffdd" colspan="4" align="center"| '''Glavni''' || colspan="16" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | |- | [[Paul Robinette]] || [[Richard Brooks (glumac)|Richard Brooks]] || Pomoćnik okružnog tužitelja || style="background: #ddffdd" colspan="3" align="center"| '''Glavni''' || colspan="2" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ffdddd" colspan="1" align="center"| Gost || colspan="9" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ffdddd" colspan="2" align="center"| Gost || colspan="3" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | |- | [[Adam Schiff]] || [[Steven Hill]] || Okružni tužitelj || style="background: #ddffdd" colspan="10" align="center"| '''Glavni''' || colspan="10" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | |- | [[Phil Cerreta]] || Paul Sorvino || Viši detektiv (narednik) || colspan="1" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ddffdd" colspan="2" align="center"| '''Glavni''' || colspan="17" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | |- | [[dr. Elizabeth Olivet]] ||style=white-space:nowrap| Carolyn McCormick || Psiholog || colspan="1" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ffdddd" colspan="1" align="center"| Gost || style="background: #ddffdd" colspan="2" align="center"|'''Glavni''' || style="background: #ffdddd" colspan="3" align="center"| Gost || colspan="1" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ffdddd" colspan="2" align="center"| Gost || colspan="2" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ffdddd" colspan="8" align="center"| Gost |- | [[Lennie Briscoe]] || Jerry Orbach || Viši detektiv || colspan="2" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ddffdd" colspan="12" align="center"| '''Glavni''' || colspan="6" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | |- |style=white-space:nowrap| [[Anita Van Buren]] ||style=white-space:nowrap| S. Epatha Merkerson || Šef postaje (poručnik) || colspan="3" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ddffdd" colspan="17" align="center"| '''Glavni''' |- | [[Claire Kincaid]] || Jill Hennessy || Pomoćnik okružnog tužitelja || colspan="3" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ddffdd" colspan="3" align="center"| '''Glavni''' || colspan="14" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | |- | [[Jack McCoy]] || [[Sam Waterston]] || Izvršni pomoćnik okružnog tužitelja (<small>sezone 5-17</small>)<br />okružni tužitelj (<small>sezone 18-20</small>) || colspan="4" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ddffdd" colspan="16" align="center"| '''Glavni''' |- | [[Rey Curtis]] || [[Benjamin Bratt]] || Niži detektiv || colspan="5" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ddffdd" colspan="4" align="center"| '''Glavni''' || colspan="10" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ffdddd" colspan="1" align="center"| Gost |- | [[Jamie Ross]] || Carey Lowell || Pomoćnik okružnog tužitelja || colspan="6" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ddffdd" colspan="2" align="center"| '''Glavni''' || colspan="1" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ffdddd" colspan="2" align="center"| Gost || colspan="10" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | |- | [[Abbie Carmichael]] || [[Angie Harmon]] || Pomoćnik okružnog tužitelja || colspan="8" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ddffdd" colspan="3" align="center"| '''Glavni''' || colspan="9" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | |- | [[Ed Green]] || Jesse L. Martin || Niži detektiv (<small>sezone 10-16</small>)<br />Viši detektiv (<small>sezone 17-18</small>) || colspan="9" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ddffdd" colspan="9" align="center"| '''Glavni''' || colspan="2" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | |- | [[Nora Lewin]] || [[Dianne Wiest]] || Privremeni okružni tužitelj || colspan="10" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ddffdd" colspan="2" align="center"| '''Glavni''' || colspan="8" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | |- |style=white-space:nowrap| [[Serena Southerlyn]] || Elisabeth Röhm || Pomonik okružng tužitelja || colspan="11" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ddffdd" colspan="4" align="center"| '''Glavni''' || colspan="5" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | |- | [[Arthur Branch]] || [[Fred Dalton Thompson]] || Okružni tužitelj || colspan="12" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ddffdd" colspan="5" align="center"| '''Glavni''' || colspan="3" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | |- | [[Joe Fontana]] || Dennis Farina || Viši detektiv || colspan="14" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ddffdd" colspan="2" align="center"| '''Glavni''' || colspan="4" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | |- | [[Alexandra Borgia]] || Annie Parisse || Pomoćnik okružnog tužitelja || colspan="14" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ddffdd" colspan="2" align="center"| '''Glavni''' || colspan="4" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | |- | [[Nick Falco]] || [[Michael Imperioli]] || Niži detektiv || colspan="14" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ddffdd" colspan="1" align="center"| '''Glavni''' || style="background: #ffdddd" colspan="1" align="center"| Gost || colspan="4" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | |- | [[Nina Cassidy]] || [[:sr:Milena Gović|Milena Govich]] || Niži detektiv || colspan="16" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ddffdd" colspan="1" align="center"| '''Glavni''' || colspan="3" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | |- | [[Connie Rubirosa]] || Alana de la Garza || Pomoćnik okružnog tužitelja || colspan="16" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ddffdd" colspan="4" align="center"| '''Glavni''' |- | [[Cyrus Lupo]] || [[Jeremy Sisto]] || Niži detektiv (<small>sezona 18</small>)<br />Viši detektiv (<small>sezone 18-20</small>) || colspan="17" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ddffdd" colspan="3" align="center"| '''Glavni''' |- | [[Michael Cutter]] || [[Linus Roache]] || Izvršni pomoćnik okružnot tužitelja || colspan="17" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ddffdd" colspan="3" align="center"| '''Glavni''' |- | [[Kevin Bernard]] || [[Anthony Anderson]] || Niži detektiv|| colspan="17" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align: center; " class="table-na" | || style="background: #ddffdd" colspan="3" align="center"| '''Glavni''' |} == Epizode == {{main|Spisak epizoda serije Law & Order}} <onlyinclude>{{Series overview | color1 = #2880ff | link1 = Spisak epizoda "Law & Order"#Sezona 1: 1990–91 | episodes1 = 22 | start1 = {{Start date|1990|9|13}} | end1 = {{End date|1991|6|9}} | color2 = #fa9d6e | link2 = Spisak epizoda "Law & Order"#Sezona 2: 1991–92 | episodes2 = 22 | start2 = {{Start date|1991|9|17}} | end2 = {{End date|1992|5|12}} | color3 = #000000 | link3 = Spisak epizoda "Law & Order"#Sezona 3: 1992–93 | episodes3 = 22 | start3 = {{Start date|1992|9|23}} | end3 = {{End date|1993|5|19}} | color4 = #274da9 | link4 = Spisak epizoda "Law & Order"#Sezona 4: 1993–94 | episodes4 = 22 | start4 = {{Start date|1993|9|15}} | end4 = {{End date|1994|5|25}} | color5 = #a12240 | link5 = Spisak epizoda "Law & Order"#Sezona 5: 1994–95 | episodes5 = 23 | start5 = {{Start date|1994|9|21}} | end5 = {{End date|1995|5|24}} | color6 = #ebe2d1 | link6 = Spisak epizoda "Law & Order"#Sezona 6: 1995–96 | episodes6 = 23 | start6 = {{Start date|1995|9|20}} | end6 = {{End date|1996|5|22}} | color7 = #6e422e | link7 = Spisak epizoda "Law & Order"#Sezona 7: 1996–97 | episodes7 = 23 | start7 = {{Start date|1996|9|18}} | end7 = {{End date|1997|5|21}} | color8 = #7a9cba | link8 = Spisak epizoda "Law & Order"#Sezona 8: 1997–98 | episodes8 = 24 | start8 = {{Start date|1997|9|24}} | end8 = {{End date|1998|5|20}} | color9 = #4D587B | link9 = Spisak epizoda "Law & Order"#Sezona 9: 1998–99 | episodes9 = 24 | start9 = {{Start date|1998|9|23}} | end9 = {{End date|1999|5|26}} | color9S = #3F5A75 | link9S = Spisak epizoda "Law & Order"#Film: 1998 | linkT9S = Film | start9S = {{Start date|1998|11|8}} | color10 = #F7DE81 | link10 = Spisak epizoda "Law & Order"#Sezona 10: 1999–00 | episodes10 = 24 | start10 = {{Start date|1999|9|22}} | end10 = {{End date|2000|5|24}} | color11 = #B36029 | link11 = Spisak epizoda "Law & Order"#Sezona 11: 2000–01 | episodes11 = 24 | start11 = {{Start date|2000|10|18}} | end11 = {{End date|2001|5|23}} | color12 = #B0B8DC | link12 = Spisak epizoda "Law & Order"#Sezona 12: 2001–02 | episodes12 = 24 | start12 = {{Start date|2001|9|26}} | end12 = {{End date|2002|5|22}} | color13 = #6AA80F | link13 = Spisak epizoda "Law & Order"#Sezona 13: 2002–03 | episodes13 = 24 | start13 = {{Start date|2002|10|2}} | end13 = {{End date|2003|5|21}} | color14 = #025b71 | link14 = Spisak epizoda "Law & Order"#Sezona 14: 2003–04 | episodes14 = 24 | start14 = {{Start date|2003|9|24}} | end14 = {{End date|2004|5|19}} | color15 = #1B5F32 | link15 = Spisak epizoda "Law & Order"#Sezona 15: 2004–05 | episodes15 = 24 | start15 = {{Start date|2004|9|22}} | end15 = {{End date|2005|5|18}} | color16 = #F5B56C | link16 = Spisak epizoda "Law & Order"#Sezona 16: 2005–06 | episodes16 = 22 | start16 = {{Start date|2005|9|21}} | end16 = {{End date|2006|5|17}} | color17 = #6994FF | link17 = Spisak epizoda "Law & Order"#Sezona 17: 2006–07 | episodes17 = 22 | start17 = {{Start date|2006|9|22}} | end17 = {{End date|2007|5|18}} | color18 = #B7D2EB | link18 = Spisak epizoda "Law & Order"#Sezona 18: 2008 | episodes18 = 18 | start18 = {{Start date|2008|1|2}} | end18 = {{End date|2008|5|21}} | color19 = #5F4B31 | link19 = Spisak epizoda "Law & Order"#Sezona 19: 2008–09 | episodes19 = 22 | start19 = {{Start date|2008|11|5}} | end19 = {{End date|2009|6|3}} | color20 = #B0ACA7 | link20 = Spisak epizoda "Law & Order"#Sezona 20: 2009–10 | episodes20 = 23 | start20 = {{Start date|2009|9|25}} | end20 = {{End date|2010|5|24}} }}</onlyinclude> == Rejting == {| class="wikitable" style="width:75%;text-align:center" |- ! colspan="2" | Sezona !! Početak !! Kraj !! Epizode !! Emitiranje !! Pozicija !! Gledatelji<br />(u milijunima) |- | [[law & Order (sezona 1)|'''1.''']] | style="font-size:11px;text-align:center"| [[1990]]. - [[1991]]. | [[13. 9.|13. rujna]] [[1990]]. | [[9. 6.|9. lipnja]] [[1991]]. | 22 | rowspan="2"| Utorak 22:00 | #46 | '''12.0''' |- | [[Zakon i red (2. sezona)|'''2.''']] | style="font-size:11px;text-align:center"| [[1991]]. - [[1992]]. | [[17. 9.|17. rujna]] [[1991]]. | [[14. 5.|14. svbinja]] [[1992]]. | 22 | #43 | '''12.3''' |- | [[Zakon i red (3. sezona)|'''3.''']] | style="font-size:11px;text-align:center"| [[1992]]. - [[1993]]. | [[23. 9.|23. rujna]] [[1992]]. | [[19. 5.|19. svbinja]] [[1993]]. |22 | rowspan="14"| Srijeda 22:00 | #49 | '''10.5''' |- | [[Zakon i red (4. sezona)|'''4.''']] | style="font-size:11px;text-align:center"| [[1993]]. - [[1994]]. | [[15. 9.|15. rujna]] [[1993]]. | [[25. 5.|25. svbinja]] [[1994]]. |22 | #38<ref name="9394season"/> | '''11.9'''<ref name="9394season">{{cite news |title=Newsmagazines crowd into top of ratings |page=4E |first=Frazier |last=Moore |newspaper=[[Sun Sentinel]] |date=8. 07. 1994. |accessdate=22. 03. 2010. |url=http://pqasb.pqarchiver.com/sun_sentinel/access/86474764.html?dids=86474764:86474764&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Jul+08%2C+1994&author=FRAZIER+MOORE+The+Associated+Press&pub=South+Florida+Sun+-+Sentinel&desc=NEWSMAGAZINES+CROWD+INTO+TOP+OF+RATINGS&pqatl=google |archive-date=2011-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604225020/http://pqasb.pqarchiver.com/sun_sentinel/access/86474764.html?dids=86474764:86474764&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Jul+08,+1994&author=FRAZIER+MOORE+The+Associated+Press&pub=South+Florida+Sun+-+Sentinel&desc=NEWSMAGAZINES+CROWD+INTO+TOP+OF+RATINGS&pqatl=google |dead-url=yes }}</ref> |- | [[Zakon i red (5. sezona)|'''5.''']] | style="font-size:11px;text-align:center"| [[1994]]. - [[1995]]. | [[21. 9.|21. rujna]] [[1994]]. | [[24. 5.|24. svbinja]] [[1995]]. |23 | #27<ref name="9495season"/> | '''11.6'''<ref name="9495season">{{cite web |url=http://www.classictvhits.com/tvratings/1994.htm |title=TV Ratings: 1994–1995 |work=ClassicTVHits.com |accessdate=02-12-2010 |archive-date=2009-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091026022514/http://www.classictvhits.com/tvratings/1994.htm }}</ref> |- | [[Zakon i red (6. sezona)|'''6.''']] | style="font-size:11px;text-align:center"| [[1995]]. - [[1996]]. | [[20. 9.|20. rujna]] [[1995]]. | [[22. 5.|22. svbinja]] [[1996]]. |23 | #24<ref name="9596season"/> | '''10.9'''<ref name="9596season">{{cite web |url=http://www.classictvhits.com/tvratings/1995.htm |title=TV Ratings: 1995–1996 |work=ClassicTVHits.com |accessdate=02-12-2010 |archive-date=2009-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091109205105/http://www.classictvhits.com/tvratings/1995.htm }}</ref> |- | [[Zakon i red (7. sezona)|'''7.''']] | style="font-size:11px;text-align:center"| [[1996]]. - [[1997]]. | [[18. 9.|18. rujna]] [[1996]]. | [[21. 5.|21. svbinja]] [[1997]]. |23 | #27<ref name="9697season"/> | '''10.5'''<ref name="9697season">{{cite web |url=http://www.classictvhits.com/tvratings/1996.htm |title=TV Ratings: 1996–1997 |work=ClassicTVHits.com |accessdate=02-12-2010 |archive-date=2010-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100106211716/http://www.classictvhits.com/tvratings/1996.htm }}</ref> |- | [[Zakon i red (8. sezona)|'''8.''']] | style="font-size:11px;text-align:center"| [[1997]]. - [[1998]]. | [[24. 9.|24. rujna]] [[1997]]. | [[20. 5.|20. svbinja]] [[1998]]. |24 | #24<ref name="9798season"/> | '''14.1'''<ref name="9798season">{{cite web |url= http://www.ew.com/ew/article/0,,283382,00.html |title= The Final Countdown |publisher= [[Entertainment Weekly]] Published in issue #434 May 29, 1998 |accessdate= 02-12-2010 |archive-date= 2010-09-24 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100924184101/http://www.ew.com/ew/article/0%2C%2C283382%2C00.html }}</ref> |- | [[Zakon i red (9. sezona)|'''9.''']] | style="font-size:11px;text-align:center"|[[1998]]. - [[1999]]. | [[23. 9.|23. rujna]] [[1998]]. | [[26. 5.|26. svbinja]] [[1999]]. |24 | #20<ref name="9899season"/> | '''13.8'''<ref name="9899season">{{cite news|url=http://www.geocities.com/Hollywood/4616/ew0604.html|publisher=[[GeoCities]]|title=TV Winners & Losers: Numbers Racket A Final Tally Of The Season's Show (from Nielsen Media Research)|date=4. 06. 1999.|accessdate=02-12-2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091029011819/http://geocities.com/Hollywood/4616/ew0604.html|archivedate=2009-10-29|deadurl=no}}</ref> |- | [[Zakon i red (10. sezona)|'''10.''']] | style="font-size:11px;text-align:center"| [[1999]]. - [[2000]]. | [[22. 9.|22. rujna]] [[1999]]. | [[24. 5.|24. svbinja]] [[2000]]. |24 | #13<ref name="9900season"/> | '''16.3'''<ref name="9900season">{{cite news|url=http://www.variety.com/index.asp?layout=chart_pass&charttype=chart_topshows99&dept=TV|title= Top TV Shows For 1999–2000 Season |accessdate=02-12-2010 | work=Variety}}</ref> |- | [[Zakon i red (11. sezona)|'''11.''']] | style="font-size:11px;text-align:center"| [[2000]]. - [[2001]]. | [[18. 10.|18. listopada]] [[2000]]. | [[23. 5.|23. svbinja]] [[2001]]. |24 | #11<ref name="0001season"/> | '''17.7'''<ref name="0001season">{{cite web |url=http://www.ew.com/ew/article/0,,256435,00.html |title=The Bitter End |publisher=[[Entertainment Weekly]] Published in issue #598 Jun 01, 2001 |accessdate=02-12-2010 |archive-date=2012-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120718141929/http://www.ew.com/ew/article/0,,256435,00.html }}</ref> |- | [[Zakon i red (12. sezona)|'''12.''']] | style="font-size:11px;text-align:center"| [[2001]]. - [[2002]]. | [[26. 9.|26. rujna]] [[2001]]. | [[22. 5.|22. svbinja]] [[2002]]. |24 | #7<ref name="0102season"/> | '''18.7'''<ref name="0102season">{{cite news |url=http://www.usatoday.com/life/television/2002/2002-05-28-year-end-chart.htm |title=How did your favorite show rate? |accessdate=02-12-2010 |date = 28. 05. 2002. |publisher=[[USA Today]]}}</ref> |- | [[Zakon i red (13. sezona)|'''13.''']] | style="font-size:11px;text-align:center"| [[2002]]. - [[2003]]. | [[2. 10.|2. listopada]] [[2002]]. | [[21. 5.|21. svbinja]] [[2003]]. |24 | #10<ref name="0203season"/> | '''17.3'''<ref name="0203season">{{cite web|url=http://www.ew.com/ew/article/0,,455439,00.html|archivedate=2012-07-19|title=Rank And File|publisher=[[Entertainment Weekly]] Published in issue #713 Jun 06, 2003|accessdate=02-12-2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120719064902/http://www.ew.com/ew/article/0,,455439,00.html}}</ref> |- | [[Zakon i red (14. sezona)|'''14.''']] | style="font-size:11px;text-align:center"| [[2003]]. - [[2004]]. | [[24. 9.|24. rujna]] [[2003]]. | [[19. 5.|19. svbinja]] [[2004]]. |24 | #14<ref name="0304season"/> | '''15.9'''<ref name="0304season">{{cite web|url=http://www.abcmedianet.com/Web/progcal/dispDNR.aspx?id=060204_11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070930171419/http://www.abcmedianet.com/Web/progcal/dispDNR.aspx?id=060204_11|archivedate=2007-09-30|title=I. T. R. S. Ranking Report: 01 Thru 210|publisher=[[American Broadcasting Company|ABC]] Medianet|accessdate=02-12-2010|deadurl=no}}</ref> |- | [[Zakon i red (15. sezona)|'''15.''']] | style="font-size:11px;text-align:center"| [[2004]]. - [[2005]]. | [[22. 9.|22. rujna]] [[2004]]. | [[18. 5.|18. svbinja]] [[2005]]. |24 | #25<ref name="0405season"/> | '''13.0'''<ref name="0405season">{{cite web|title=Primetime series|url=http://www.hollywoodreporter.com/hr/search/article_display.jsp?vnu_content_id=1000937471|work=[[The Hollywood Reporter]]|publisher=Nielsen Business Media|date=27. 05. 2005.|accessdate=02-12-2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070519102605/http://www.hollywoodreporter.com/hr/search/article_display.jsp?vnu_content_id=1000937471|archivedate=2007-05-19|deadurl=yes}}</ref> |- | [[Zakon i red (16. sezona)|'''16.''']] | style="font-size:11px;text-align:center"| [[2005]]. - [[2006]]. | [[21. 9.|21. rujna]] [[2005]]. | [[17. 5.|17. svbinja]] [[2006]]. |22 | #35<ref name="0506season"/> | '''11.2'''<ref name="0506season">{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/hr/search/article_display.jsp?vnu_content_id=1002576393|work=[[The Hollywood Reporter]]|publisher=Nielsen Business Media|title=Series|date=26. 05. 2006.|accessdate=02-12-2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061208201731/http://www.hollywoodreporter.com/hr/search/article_display.jsp?vnu_content_id=1002576393|archivedate=2006-12-08|deadurl=yes}}</ref> |- | [[Zakon i red (17. sezona)|'''17.''']] | style="font-size:11px;text-align:center"| [[2006]]. - [[2007]]. | [[22. 9.|22. rujna]] [[2006]]. | [[18. 5.|18. svbinja]] [[2007]]. |22 | Petak 22:00 | #54<ref name="0607season"/> | '''9.4'''<ref name="0607season">{{cite web|work=[[The Hollywood Reporter]]|publisher=Nielsen Business Media|date = 25. 05. 2007.|url=http://www.hollywoodreporter.com/hr/content_display/television/features/e3ifbfdd1bcb53266ad8d9a71cad261604f?pn=1|title= 2006–07 primetime wrap|accessdate=02-12-2010}} {{Dead link}}</ref> |- | [[Zakon i red (18. sezona)|'''18.''']] | style="font-size:11px;text-align:center"| [[2007]]. - [[2008]]. | [[2. 1.|2. siječnja]] [[2008]]. | [[21. 5.|21. svbinja]] [[2008]]. |18 | rowspan="2" |Srijeda 22:00 | #38<ref name="0708season"/> | '''10.7'''<ref name="0708season">{{cite web|publisher=[[American Broadcasting Company|ABC]] Medianet|date = 28. 05. 2008.|url=http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=052808_06|title= Season Program Rankings from 09/24/07 through 05/25/08|accessdate=02-12-2010}}</ref> |- | | [[Zakon i red (19. sezona)|'''19.''']] | style="font-size:11px;text-align:center"| [[2008]]. - [[2009]]. | [[5. 11.|5. studenog]] [[2008]]. | [[3. 6.|3. lipnja]] [[2009]]. | 22 | #62<ref name="0809season"/> | '''8.2'''<ref name="0809season">{{cite web|publisher=[[American Broadcasting Company|ABC]] Medianet|date = 19. 05. 2009.|url=http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=051909_05|title= Season Program Rankings from 09/22/08 through 05/17/09 |accessdate=02-12-2010}}</ref> |- | |[[Zakon i red (20. sezona)|'''20.''']] | style="font-size:11px;text-align:center"| [[2009]]. - [[2010]]. | [[25. 9.|25. rujna]] [[2009]]. | [[24. 5.|24. svbinja]] [[2010]]. | 23 | Petak 20:00<br /> Ponedjeljak 22:00 | #60<ref name="0910season"/> | '''7.2'''<ref name="0910season">{{cite web|publisher=Deadline|date = 27. 05. 2010.|url=http://www.deadline.com/2010/05/full-series-rankings-for-the-2009-10-broadcast-season/|title=Full Series Rankings For The 2009–10 Broadcast Season |accessdate=06-06-2010}}</ref> |} == Nagrade == {| class="wikitable" ! Godina !! Nagrada !! Kategorija !! Ishod !! Primatelj(i) |- |[[1991]]. |[[Emmy Award|Emmy]] |Najbolji glavni glumac u seriji |style="background: #ffdddd" | Nominacija |[[Michael Moriarty]] |- | rowspan="3" | [[1992]]. | [[Emmy Award|Emmy]] |Najbolja serija | style="background: #ffdddd" | Nominacija | |- |[[Emmy Award|Emmy]] |Najbolji glavni glumac u seriji |style="background: #ffdddd" | Nominacija |[[Michael Moriarty]] |- | [[Zlatni globus]] | Najbolja serija | style="background: #ffdddd" | Nominacija | |- | rowspan="3" | [[1993]]. | [[Emmy Award|Emmy]] |Najbolja serija | style="background: #ffdddd" | Nominacija |- |[[Emmy Award|Emmy]] |Najbolji glavni glumac u seriji |style="background: #ffdddd" | Nominacija |[[Michael Moriarty]] |- | [[Nagrada Edgar]] | Najbolja epizoda u seriji | style="background: #ddffdd" | Osvojeno | René Balcer i Michael S. Chernuchin<br /><small>za "Conspiracy"</small> |- | rowspan="4" | [[1994]]. | [[Emmy Award|Emmy]] |Najbolja serija | style="background: #ffdddd" | Nominacija | |- |[[Emmy Award|Emmy]] |Najbolji glavni glumac u seriji |style="background: #ffdddd" | Nominacija |[[Michael Moriarty]] |- | [[Zlatni globus]] | Najbolja serija | style="background: #ffdddd" | Nominacija | |- |[[Zlatni globus]] |Najbolji glavni glumac u seriji |style="background: #ffdddd" | Nominacija |[[Michael Moriarty]] |- | rowspan="4" | [[1995]]. | [[Emmy Award|Emmy]] |Najbolja serija | style="background: #ffdddd" | Nominacija | |- | [[Zlatni globus]] | Najbolja serija | style="background: #ffdddd" | Nominacija | |- | [[Zlatni globus]] | Najbolji glavni glumac u seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | [[Sam Waterston]] |- | Ceh filmskih glumaca | Najbolja izvedba ansambla u seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | |- | rowspan="3" | [[1996]]. | [[Emmy Award|Emmy]] |Najbolja serija | style="background: #ffdddd" | Nominacija | |- |Nagrada Norman Felton<br /><small>(Ceh filmskih producenata)</small> |Producent godine |style="background: #ddffdd" | Osvojeno | |- | Ceh filmskih glumaca | Najbolja izvedba ansambla u seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | |- | rowspan="5" | [[1997]]. | [[Emmy Award|Emmy]] |Najbolja serija | style="background: #ddffdd" | Osvojeno | |- | [[Nagrada Edgar]] | Najbolja epizoda u seriji | style="background: #ddffdd" | Osvojeno | I. C. Rapoport i Ed Zuckerman<br /><small>za "Deadbeat"</small> |- | Nagrada Peabody | | style="background: #ddffdd" | Osvojeno | |- | [[Emmy Award|Emmy]] | Najbolji glavni glumac u seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | [[Sam Waterston]] |- | Ceh filmskih glumaca | Najbolja izvedba ansambla u seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | |- | rowspan="9" | [[1998]]. | rowspan="3" | [[Emmy Award|Emmy]] | Najbolja serija | style="background: #ffdddd" | Nominacija | |- | Najbolji sporedni glumac u dramskoj seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | [[Steven Hill]] |- | Najbolji sporedni glumac u dramskoj seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | [[Benjamin Bratt]] |- | [[Zlatni globus]] | Najbolja serija | style="background: #ffdddd" | Nominacija | |- | rowspan="2" | Ceh filmskih glumaca | Najbolja izvedba ansambla u seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | |- | Najbolji glavni glumac u dramskoj seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | [[Sam Waterston]] |- | [[Nagrada Edgar]] | Najbolja epizoda u seriji | style="background: #ddffdd" | Osvojeno | Richard Sweren, Simon Wincelberg i Ed Zuckerman<br /><small>za "Double Down"</small> |- | Ceh scenarista | Najbolja epizoda | style="background: #ddffdd" | Osvojeno | René Balcer i Richard Sweren<br /><small>za "Entrapment"</small> |- | Nagrada Silver Gavel | Najbolja epizoda u seriji | style="background: #ddffdd" | Osvojeno | René Balcer<br /><small>za "DWB"</small> |- | rowspan="8" | [[1999]]. | rowspan="3" | [[Emmy Award|Emmy]] | Najbolja serija | style="background: #ffdddd" | Nominacija | |- | Najbolji glavni glumac u seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | [[Sam Waterston]] |- | Najbolji sporedni glumac u dramskoj seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | [[Steven Hill]] |- | [[Zlatni globus]] | Najbolja serija | style="background: #ffdddd" | Nominacija | |- | rowspan="2" | Ceh filmskih glumaca | Najbolja izvedba ansambla u seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | |- | Najbolji glavni glumac u seriji | style="background: #ddffdd" | Osvojeno | [[Sam Waterston]] |- | [[Nagrada Edgar]] | Najbolja epizoda u seriji | style="background: #ddffdd" | Osvojeno | René Balcer i Richard Sweren<br /><small>za "Bad Girl"</small> |- | Nagrada Silver Gavel | Najbolja epizoda u seriji | style="background: #ddffdd" | Osvojeno | René Balcer<br /><small>za "Hate"</small> |- | rowspan="5" | [[2000]]. | [[Nagrada Edgar]] | Najbolja epizoda u seriji | style="background: #ddffdd" | Osvojeno | René Balcer<br /><small>za "Refuge, Part 2"</small> |- | rowspan="3" | [[Emmy Award|Emmy]] | Najbolja serija | style="background: #ffdddd" | Nominacija | |- | Najbolji glavni glumac u dramskoj seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | [[Sam Waterston]] |- | Najbolji glavni glumac u dramskoj seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | Jerry Orbach |- | Ceh filmskih glumaca | Najbolja izvedba ansambla u seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | |- | rowspan="2" | [[2001]]. | [[Emmy Award|Emmy]] | Najbolja serija | style="background: #ffdddd" | Nominacija | |- | Ceh filmskih glumaca | Najbolja izvedba ansambla u seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | |- | rowspan="2" | [[2002]]. | [[Emmy Award|Emmy]] | Najbolja serija | style="background: #ffdddd" | Nominacija | |- | Ceh filmskih glumaca | Najbolja izvedba ansambla u seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | |- | [[2004]]. | Ceh filmskih glumaca | Najbolja izvedba ansambla u seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | |- | [[2005]]. | Ceh filmskih glumaca | Najbolji glavni glumac u seriji<ref>Nagrada je Orbachu dodijeljena posthumno zbog njegove smrti 2004.</ref> | style="background: #ddffdd" | Osvojeno | Jerry Orbach |} == DVD izdanja == {| class="wikitable" |- |rowspan="2" bgcolor="#f2f2f2"|<div align="center">'''Ime DVD-a<br />(engleski)'''</div>||rowspan="2" bgcolor="#f2f2f2"|<div align="center">'''Naslovnica'''</div>||colspan="3" bgcolor="#f2f2f2"|<div align="center">'''Izdanja'''</div> |- |bgcolor="#f2f2f2"|<div align="center">Regija 1</div>||bgcolor="#f2f2f2"|<div align="center">Regija 2</div>||bgcolor="#f2f2f2"|<div align="center">Regija 4</div> |- |Kompletna prva sezona<br />(The Complete 1st Season)|| ||[[15. 10.|15. listopada]] [[2002]]. || [[16. 6.|16. lipnja]] [[2003]]. || [[14. 4.|14. travnja]] [[2003]]. |- |Kompletna druga sezona<br />(The Complete 2nd Season)||||[[4. 5.|4. svibnja]] [[2004]]. || [[28. 2.|28. veljače]] [[2005]]. || [[19. 1.|19. siječnja]] [[2005]]. |- |Kompletna treća sezona<br />(The Complete 3rd Season)||||[[24. 5.|24. svibnja]] [[2005]]. || [[21. 11.|21. studenog]] [[2005]]. || [[8. 3.|8. ožujka]] [[2006]]. |- |Kompletna četvrta sezona<br />(The Complete 4th Season)||||[[6. 12.|6. prosinca]] [[2005]]. || [[17. 7.|17. srpnja]] [[2006]]. || [[19. 9.|19. rujna]] [[2006]]. |- |Kompletna peta sezona<br />(The Complete 5th Season)||||[[3. 4.|3. travnja]] [[2007]]. || [[23. 7.|23. srpnja]] [[2007]]. || [[30. 7.|30. srpnja]] [[2007]]. |- |Kompletna šesta sezona<br />(The Complete 6th Season)||||N/A || [[16. 6.|16. lipnja]] [[2008]]. || N/A |- |Kompletna sedma sezona<br />(The Complete 7th Season)||||N/A || N/A || N/A |- |Kompletna osma sezona<br />(The Complete 8th Season)||||N/A || N/A || N/A |- |Kompletna deveta sezona<br />(The Complete 9th Season)||||N/A || N/A || N/A |- |Kompletna deseta sezona<br />(The Complete 10th Season)||||N/A || N/A || N/A |- |Kompletna jedanaesta sezona<br />(The Complete 11th Season)||||N/A || N/A || N/A |- |Kompletna dvanaesta sezona<br />(The Complete 12th Season)||||N/A || N/A || N/A |- |Kompletna trinaesta sezona<br />(The Complete 13th Season)||||N/A || N/A || N/A |- |Kompletna četrnaesta sezona<br />(The Complete 14th Season)||||[[14. 9.|14. rujna]] [[2004]]. || N/A || N/A |- |Kompletna petnaesta sezona<br />(The Complete 15th Season)||||N/A|| N/A || N/A |- |Kompletna šesnaesta sezona<br />(The Complete 16th Season)||||N/A || N/A || N/A |- |Kompletna sedamnaesta sezona<br />(The Complete 17th Season)||||N/A || N/A || N/A |- |Kompletna osamnaesta sezona<br />(The Complete 18th Season)||||N/A || N/A || N/A |- |Kompletna devetnaesta sezona<br />(The Complete 19th Season)||||N/A || N/A || N/A |- |Kompletna dvadeseta sezona<br />(The Complete 20th Season)||||N/A || N/A || N/A |} == ''Zakon i red'' u ostalim medijima == === Ogranci === Popularnost ove serije rezultirala je stvaranjem cijele [[Law & Order (franšiza)|franšize]]. Iz franšize su, osim ove, poznate još 3 serije: ''[[Law & Order: Special Victims Unit|Zakon i red: Odjel za žrtve]]'', ''[[Law & Order: Criminal Intent|Zakon i red: Zločinačke nakane]]'' i ''[[Law & Order: Trial by Jury|Zakon i red: Suđenje pred porotom]]''. ''Suđenje pred porotom'' ukinuto je samo nakon 12 epizoda zbog slabe gledanosti i tako je postala prva serija iz franšize (zasad i jedina) koja je ukinuta. Svaki ogranak koristi istu uvodnu glazbu, ali u drugačijoj verziji. Posljednji ogranak bila je serija ''Conviction'', koja je također ukinuta. Ta serija nije pravi ogranak ''Zakona i reda'' jer nije imala niti prefiks ''Zakon i red'', niti istu uvodnu glazbu niti isti način promjene scena. Jedina veza između prave franšize i ove serije je glumica Stephanie March (koja glumi [[Spisak likova "Law & Order: Special Victims Unit"#Alexandra Cabot|Alexandru Cabot]]) i kameo nastup [[Fred Dalton Thompson|Freda Daltona Thompsona]] (koji je u ''Zakonu i redu'' glumio [[Spisak likova "Law & Order"#Arthur Branch|Arthura Brancha]]). Ova serija uopće ne prikazuje policijsku istragu i prikazuje život tužitelja, a ne samo slučajeve na sudu. === Britanska verzija === Britanska TV kuća ITV naručila je 13 epizoda serije koja će se zvati ''[[Zakon i red: UK]]''. Scenarij prvih 13 epizoda biti će temeljen na scenarijima starijih epizoda ''Zakona i reda''. Seriju će producirati Kudos u suradnji sa Wolf Filmsom i NBC-om.<ref>James Welsh, "[http://www.digitalspy.co.uk/broadcasting/a84156/torchwood-writer-to-lead-uk-law-order.html Pisac 'Torchwooda' će voditi britanski 'Zakon i red'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080111073936/http://www.digitalspy.co.uk/broadcasting/a84156/torchwood-writer-to-lead-uk-law-order.html |date=2008-01-11 }}," ''Digital Spy''.</ref> === Podudaranje s drugim serijama === ''Zakon i red'' se 6 puta podudarao sa ostalim NBC-jevim serijama: * ''"Charm City"'' (''Zakon i red'' ep. 6–13), nastavljena u epizodi ''"For God and Country"'' (''Homocid: Život na ulici'' ep. 4–12) * ''"Baby, It's You – Part I"'' (''Zakon i red'' ep. 8–6), nastavljena u epizodi ''"Baby, It's You – Part II"'' (''Homocid: Život na ulici'' ep. 6–5) * ''"Sideshow – Part I"'' (''Zakon i red'' ep. 9–14), nastavljena u epizodi ''"Sideshow – Part II"'' (''Homocid: Život na ulici'' ep. 7–15) * ''"Entitled – Part I"'' (''Zakon i red: Odjel za žrtve'' ep. 1–15), nastavljena u epizodi ''"Entitled – Part II"'' (''Zakon i red'' ep. 10–14) * ''"Tombstone"'' (''Zakon i red'' ep. 15–20), nastavljena u epizodi ''"Skeleton"'' (''Zakon i red: Suđenje pred porotom'' ep. 1–8) * ''"Design"'' (''Zakon i red: Odjel za žrtve'' ep. 7–2), nastavljena u epizodi ''"Flaw"'' (''Zakon i red'' ep. 16–2) Iako se ne smatra pravim podudaranjem epizoda, Mike Logan ([[Chris Noth]]) je nastupio u zadnjoj sceni epizode ''"Law and Disorder"'' (''Homocid: Život na ulici'' ep. 3–15) koja se u cijelosti događa u [[Baltimore (Maryland)|Baltimoreu]]. U sceni Logan predaje zatvorenika (John Waters) Franku Pembletonu ([[Andre Braugher]]). Njih dvojica ulaze i u malu raspravo o tome koji je grad bolji: [[New York]] ili [[Baltimore (Maryland)|Baltimore]]. === Televizijski film === Snimljen je i TV film pod naslovom ''Exiled: A Law & Order Movie'' ([[1998]].) koji govori o sudbini det. Mikea Logana, jednog od popularnih likova koji je napustio seriju. Nakon filma, gdje je otkrivena njegova sudbina nakon napuštanja 27. postaje i kako se iskupio za svoju grešku, Logan je postao redoviti član postave ''Zločinačkih nakana''. === Igre === Napravljene su i 4 igre za računalo prema franšizi ''Zakon i red''. Tri igre temelje se na likovima iz ''Zakona i reda'', a jedna na ''Zločinačkim nakanama'': * ''Law & Order: Dead on the Money'' * ''Law & Order: Double or Nothing'' * ''Law & Order: Justice is Served'' * ''Law & Order: Criminal Intent'' === Knjige === Izdane su i četiri knjige prema franšizi ''Zakon i red'': * '''''Law and Order: Dead Line''''' - kriminalistička knjiga s pravim likovima iz serije. * '''''Law & Order: The Unofficial Companion''''' - knjiga napisana u suradnji s Dickom Wolfom koja sadrži intervjue sa glumcima, scenaristima i producentima. * '''''Law & Order: Crime Scenes''''' - knjiga koju je napisao Dick Wolf, a prikazuje ideje za postavljenje scena zločina u seriji. * '''''True Stories of Law & Order''''' - kronika od 25 stvarnih slučajevima prema kojima su temeljene epizode iz serije. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Law & Order}} * [http://www.nbc.com/Law_&_Order Official ''Law & Order'' website] * [http://www.tnt.tv/title/0,,333808,00.html Official Website for reruns] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927214244/http://www.tnt.tv/title/0,,333808,00.html |date=2007-09-27 }} on [[Turner Network Television|TNT]] * [[wikia:lawandorder:Law & Order|''Law & Order'']] on the [[wikia:lawandorder|Law & Order Wiki]] * [http://www.lawandorderdvd.com/ ''Law & Order'' DVD] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080925035330/http://www.lawandorderdvd.com/ |date=2008-09-25 }} official [[Universal Studios]] website * [https://web.archive.org/web/19981206182410/http://members.aol.com/dwalheim/lawandorder/lofaq.html ''Law & Order'' FAQ (compiled 1995-1996 by a fan)] * [http://www.nyc.gov/html/film/html/locations/sets_law_and_order.shtml ''Law & Order'' filming locations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061215090113/http://www.nyc.gov/html/film/html/locations/sets_law_and_order.shtml |date=2006-12-15 }}, Mayor's Office of Film, Theater, and Broadcasting {{Law & Order}} {{Emmy SerijaDrama}} {{TVSvijek|1990|2010|Law & Order}} [[Kategorija:Law & Order| ]] [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:Serije nagrađene Emmyjem za najbolju dramsku seriju]] {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Serije iz franšize Law & Order]] 1uyh6q6wbv77j2fwrkgmnkakyyerk5d 0 47717 42711202 42707406 2026-10-16T02:56:49Z Stephan1000000 137538 596 42711202 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Infokutija TV | naziv_emisije = Zakon i red: Odjel za žrtve | slika = [[Datoteka:Law & Order- Special Victims Unit opening title card.jpg|250px]] | caption = | orig_naslov = Law & Order: Special Victims Unit | orig_pismo = | format = | kamera = | fotografija = | Zvuk = | trajanje = 40-43 minute | kreator = [[Dick Wolf]] | scenario = | producent = | režija = | izvrš.producent = [[Peter Jankowski]]<br />[[Neal Baer]]<br />[[Ted Kotcheff]]<br />[[Dick Wolf]] | urednik = | uloge = [[:sr:Kristofer Meloni|Christopher Meloni]] <br /> [[Mariska Hargitay]] <br /> Richard Belzer <br /> [[Michelle Hurd]] <br /> [[Dann Florek]] <br /> [[Ice-T]] <br /> Stephanie March <br /> [[B. D. Wong|B.D. Wong]] <br /> [[Diane Neal]] <br /> [[Tamara Tunie]] <br /> [[Adam Beach]] <br /> Michella McMannus <br /> [[:sr:Deni Pino|Danny Pino]] <br /> Kelli Giddish <br /> Raúl Esparza <br /> Peter Scanavino <br /> Philip Winchester | glasovi = | naracija = Steven Zirnkilton | kompozitor = | uvodna_tema = ''Theme of Law & Order:<br />Special Victims Unit'' | završna_tema = | zemlja = {{flag|SAD}} | lokacija = | jezik = [[engleski jezik]] | kanal = {{flagicon|SAD}} [[NBC]] | početak = [[20. 9.|20. rujna]] [[1999]]. | kraj = | br_serijala = 28 | br_epizoda = 596 | lista_epizoda = Spisak epizoda serije Law & Order: Special Victims Unit | prethodi = | slijedi = | srodna = ''[[Zakon i red]]''<br />''[[Law & Order: Criminal Intent|Zakon i red: Zločinačke nakane]]''<br />''[[Law & Order: Trial by Jury|Zakon i red: Suđenje pred porotom]]''<br />''[[Zakon i red: Los Angeles]]''<br />''[[Zakon i red: UK]]''<br />''[[Zakon i red: Pariz]]'' | website = http://www.nbc.com/law-and-order-special-victims-unit/ | imdb_id = 0203259 | tv.com_id = 334 }} '''''Zakon i red: Odjel za žrtve''''' ([[engleski jezik|eng]]. '''''Law & Order: Special Victims Unit''''') je [[sjedinjene Američke Države|američka]] [[kriminalistički|kriminalistička]] TV serija koja govori o [[New York|njujorškom]] Odjelu za žrtve. Ona je prva od tri ogranka poznate, nagrađivane, kriminalističke serije ''[[Zakon i red]]'', čija je radnja također smještena u [[New York]]u. Trenutačno se emitira na [[NBC]]-u, a u Hrvatskoj je možete pratiti na [[hrvatska radiotelevizija|drugom programu Hrvatske radiotelevizije]]. ''Odjel za žrtve'' premijeru je imao [[20. 9.|20. rujna]] [[1999]]. (u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]-u), a glavne uloge igrali su Christopher Meloni kao detektiv [[Spisak likova "Law & Order: Special Victims Unit"#Elliot Stabler|Elliot Stabler]] i [[Mariska Hargitay]] kao detektivka [[Spisak likova "Law & Order: Special Victims Unit"#Olivia Benson|Olivia Benson]]. ''Odjel za žrtve'' je najbolja i najnagrađivanija serija iz franšize ''[[Zakon i red]]''. Ostali dijelovi su ''[[Zakon i red]]'', ''[[Law & Order: Trial by Jury|Zakon i red: Suđenje pred porotom]]'', ''[[Zakon i red: Zločinačke nakane]]'' i još dvije, koje su ukinute nakon prve sezone. == Pregled serije == Ova fraza koristi se na početku svake epizode: <center>''U sudskome sustavu seksualne zločine smatraju posebno gadnima.<br />U New Yorku te zločine istražuju pripadnici elitne postrojbe.<br />Odjela za žrtve. Ovo su njihove priče''...</center> === Istraživanje seksualnih zločina === Za razliku od originalnog ''Zakona i reda'', ''Odjel za žrtve'' prati posebni ogranak njujorške policije, Odjela za žrtve (ili Divizije seksualnih zločina, kao što je objašnjeno u prvoj epizodi). Kao što i ime govori, oni istražuju [[silovanje|seksualne napade]], one novije, pa i one starije, te zločine koji su usko povezani sa tim dvama. Ovaj Odjel je zasnovan na manhattanskom Odjelu za žrtve. === Počeci === Serija se u početku trebala zvati ''Seksualni zločini'', nepovezano sa ''Zakonom i redom''. [[NBC]] je smatrao da je ime previše oštro, i nakon razgovora između televizijskih službenika i [[Dick Wolf|Dicka Wolfa]] (''"oca"'' ''Zakona i reda''), dogovoreno je da ipak bude dio ''Zakona i reda'', pod nazivom ''Zakon i red: Odjel za žrtve''. === Razlike u odnosu na izvornik === [[Datoteka:LAWORDERSVU101008.JPG|thumb|320px|Christopher Meloni i [[Ice-T]] na setu tijekom snimanja 12. sezone serije]] ''Odjel za žrtve'' se, kao i ''Zločinačke nakane'', uvelike razlikuje od originalne serije, ponajviše po podjeli fabule (u ''Zakonu i redu'' [[detektiv]]i u prvoj polovici serije uhvate sumnjivce, a u drugoj polovici skupljaju dokaze i svjedočenja za optužnicu), koja se kroz cijelu seriju fokusira na detektive iz Odjela. U većini epizoda, iako ne u svim, gledatelji mogu vidjeti kako slučaj završava na sudu. U prvoj sezoni, program se temeljio na rotiranju pomoćnika tužioca, uključujući PT [[Abbie Carmichael]] (glumi je [[Angie Harmon]]), lik iz originalnog ''[[Zakon i red|Zakona i reda]]'', ali glavni fokus uvijek ostaje na detektivima Odjela. Često, u prvoj sezoni, detektivi Odjela su se pojavljivali samo kako bi dali iskaz protiv branitelja iz prijašnjeg, neprikazanog slučaja. === O likovima === Serija više govori o likovima, nego uobičajena [[kriminalistički|kriminalistička]] serija, a manje o glavnom slučaju. Na primjer, detektivi Stabler i Benson su se dobrovoljno prijavili za rad u Odjelu za žrtve, i to iz različitih razloga: Stabler je imao moralnu odgovornost da zaštiti sve ljude od kriminalaca s kojima su oni imali posla, pogotovo zato što ima četvero vlastite djece, i kasnije je imao nekontrolirane ispade ljutnje i očinskih problema, što je odvelo njegovu ženu i djecu od njega. Olivia Benson je plod trudnoće, koja je nastala nakon što je njezina majka silovana od strane još nepoznatog silovatelja. === Kontroverzno pitanje teme === ''Odjela za žrtve'' ima kontroverzije slučajeve, nego bilo koji drugi dio ''Zakona i reda''. Uglavnom imaju probleme sa silovanjem i maltretiranjem djece, no neke epizode su i po stvarnim događajima, a neke se bave i današnjim, modernim problemima kao što su [[homoseksualnost]], samoubojstvo uz psihijatrovu pomoć, [[abortus|pobačaj]] i kontrola oružja. == Uloge == {{glavni|Lista likova serije Law & Order: Special Victims Unit}} {{:Lista likova serije Law & Order: Special Victims Unit}} == Epizode == {{glavni|Spisak epizoda serije Law & Order: Special Victims Unit}} {{:Spisak epizoda serije Law & Order: Special Victims Unit}} == Nagrade == {| class="wikitable" ! Godina !! Kategorija !! Nagrada !! Ishod !! Primatelj(i) |- | [[2001]]. | Edgar nagrada | Najbolja epizoda u seriji | style="background: #ddffdd" | Osvojena | Michael R. Perry <br /><small>za "Limitacije"</small> |- | [[2002]]. | NAACP Image nagrada | Najbolji sporedni glumac u dramskoj seriji | style="background: #ddffdd" | Osvojena | [[Ice-T]] |- | [[2003]]. | Edgar nagrada | Najbolja epizoda u seriji | style="background: #ddffdd" | Osvojena | Dawn DeNoon i Lisa Marie Petersen <br /><small>za ''"Waste"''</small> |- | rowspan="3" | [[2004]]. | Emmy nagrada | Najbolja glavna glumica u dramskoj seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | [[Mariska Hargitay]] |- | NAACP Image nagrada | Najbolji sporedni glumac u dramskoj seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | [[Ice-T]] |- | Ceh filmskih glumaca | Najbolja glavna glumica u dramskoj seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | [[Mariska Hargitay]] |- | rowspan="2" | [[2005]]. | Emmy nagrada | Najbolja glavna glumica u dramskoj seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | [[Mariska Hargitay]] |- | [[Zlatni globus]] | Najbolja glavna glumica u dramskoj seriji | style="background: #ddffdd" | Osvojena | [[Mariska Hargitay]] |- | rowspan="4" | [[2006]]. | rowspan="2" |Emmy nagrada | Najbolja glavna glumica u dramskoj seriji | style="background: #ddffdd" | Osvojena | [[Mariska Hargitay]] |- | Najbolji glavni glumac u dramskoj seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | Christopher Meloni |- | NAACP Image nagrada | Najbolji sporedni glumac u dramskoj seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | [[Ice-T]] |- | Ceh filmskih glumaca | Najbolja glavna glumica u dramskoj seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | [[Mariska Hargitay]] |- | rowspan="5"| [[2007]]. | Ceh filmskih glumaca | Najbolja glavna glumica u dramskoj seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | [[Mariska Hargitay]] |- | Nagrada People's Choice | Najdraži ''otimač scena'' u seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | Richard Belzer |- | rowspan="3"| Emmy nagrada | Najbolja glavna glumica u dramskoj seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | [[Mariska Hargitay]] |- | Najbolja gošća u dramskoj seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | [[Marcia Gay Harden]] |- | Najbolja gošća u dramskoj seriji | style="background: #ddffdd" | Osvojena | [[Leslie Caron]] |- | [[2008]]. | Emmy nagrada | Najbolja glavna glumica u dramskoj seriji | style="background: #ffdddd" | Nominacija | [[Mariska Hargitay]] |} == Inspiracije za radnju == Kao i njegovi prethodnici, ''Odjel za žrtve'' sadrži epizode koje su bazirane na pravim, visoko-profilnim slučajevima iz pravog života, sa malom dramatizacijom slučaja i, u nekim slučajevima, skroz drugačijim rješenjem slučaja: * Sezona 1. - epizoda "Neciviliziran" dolazi iz slučaja [[Leopold i Loeb|Leopolda i Loeba]]. * Sezona 1. - epizoda "Robovi" je bazirana na slučaju "Djevojke u kutiji" u kojem je Cameron Hooker oteo Carol Smith i seksualno je zlostavljao i mučio. * Sezona 2. - epizoda "Čedoubojica" je baziran na slučaju Kayle Rolland. * Sezona 3. (finale) - epizoda "Tišina" govori o navodim seksualnim zlostavljanjima koje su izvodili katolički svećenici, no slučaj se odnosi na Slučaj rimokatoličkih seksualnih zločina. * Sezona 4. (premijera) - epizoda "Kameleon" govori o slučaju u kojem je prostitutka ubijala svoje klijente, svaki put tvrdeći da je bilo u samoobrani. Taj slučaj baziran je na priči Aileen Wuornos. * Sezona 4. - epizoda "Anđeli" je slučaj u kojem su dva latino dječaka oteta iz njihovog doma i silovana od strane otmičara. Sličan je slučaju Michaela Skulta iz Arkansasa. * Sezona 4. - epizoda "Oštećen" dijeli sličnosti sa slučajem Paula Bernarda i Karle Homolke, bračnog para koji je zlostavljao i silovao tinejdžere za vrijeme [[1980]]ih i [[1990]]ih. Sličnosti su: žena je nadrogirala svoju vlastitu maloljetnu sestru koju je silovala zajedno sa mužem, sve snimajući; nagodba ponuđena ženi koja je pobijena pronalaskom dokaza, uglavnom video snimaka, koji pokazuju da je ona bila voljni suradnik, a ne žrtva; i de je muž tvrdio da je žena kriva za ubojstva. * Sezona 4. - epizoda "Nastupi" ima sličnosti sa slučajem JonBenéta Ramseya, koji preispituje motive roditelja koji svoju maloljetnu djecu u jako ranoj dobi šalju na modne piste. Iako su roditelji odmah na početku oslobođeni bilo kakvih optužbi. * Sezona 4. - epizoda "Perfektno" je slabo je povezan sa dva neovisna slučaja, jedan je tajanstvena smrt Lise McPherson, a drugi otmica Elizabeth Smart. * Sezona 4. - epizoda "Lutke" je izvađena iz slučaja Rilye Wilson, dječje njegovateljice koja je bila kriva. Slučaj Nixzmary Brown dogodio se godinama nakon emitiranja epizode, no ima velikih sličnosti sa njom. * Sezona 5. - epizoda "Mržnja" je baziran na antiarapskim demonstracijama nakon [[napadi 11. septembra 2001.|napada 11. rujna]]. * Sezona 5. - epizoda "Bolestan" referira se na [[pedofilija|pedofilski]] skandal [[Michael Jackson|Michaela Jacksona]] i upitnim iskazima navodnih žrtava. U epizodi, poznati ekscentrični ''celebrity'' je optužen zbog pozivanja male djece da prespavaju u njegovoj vili. * Sezona 5. - epizoda "Zao" govori o ubojstvu tinejdžerke, koje je počinila njezina takozvana prijateljica. Epizode je slična slučaju Shande Sharer iz [[Illinois]]a, [[1992]]. i jednom [[Kalifornija|Kalifornijskom]] slučaju iz [[1989]]. * Sezona 5. - epizoda "Kontrola" koja je ujedno i 100. epizoda, govori o Johnu Jamelskeu, serijskom otmičaru i silovatelju iz [[DeWitt]]a. * Sezona 5. - epizoda "Serendipity" je baziran na slučaju Johna Schneebergera, koji je stavio tubu pacijentove krvi u svoju ruku da bi zavarao policiju. * Sezona 6. - epizoda "Karizma" je dijelom bazirana na slučaju Davida Koresha i Waca Siegea iz Davidijanaca. * Sezona 6. - epizoda "Čistač" govori o dugo-neriješenom slučaju ubojstava i silovanja koje je počinio ubojica pod pseudonimom "RDK" (što stoji za ''"rape, dismember, kill"'', na hrvatskom ''"siluj, raskidaj, ubij"''). Za vrijeme [[1970]]ih u Americi je zbilja postojao ubojica, no pod pseudonimom "BTK" (što stoji za ''"bind, torture, kill"'', na hrvatsom ''"veži, muči, ubij"'') čiji su zločini, u trajanju od skoro 30 godina, do [[2005]]. bili nerazriješeni. * Sezona 6. - epizoda "Identitet" je o bratu-sestri blizancima koji u zapravo bili jednojajčani muški blizanci ("John/Joan"), a bazirana je na slučaju Briana i Davida Remiera. Kao i te dječake, doktor koji im je bio savjetnik ih je također silovao. * Sezona 6. - epizoda "Igra" govori o popularnoj nasilnoj [[videoigra|video igri]] koja je bila inspiracija za ubojstvo prostitutke. Igra u kojoj se govori i tužba podnijeta slične su onoj o franšizi igara ''[[Grand Theft Auto]]'', koja je okrivljena za mnoge nasilne zločine koje su počinili mladi igrači. * Sezona 6. - epizoda "Čisto" govori o ženi koja dovodi djevice u opasnu situaciju tako da ih može silovati njezin muž. Detalji slučaja su skoro potpuno slični slučaju Paula Bernarda i Karle Homolke. * Sezona 6. - epizoda "Golijat" ima posla sa vojnicima koji su se vratili iz [[Afganistan]]a sa dugotrajnim neuobičajenim ponašanjem, jer su bili predozirani fiktivnom drogom ''"Quinuam"'' koju su prisilno uzimali. U stvarnom životu taj je slučaj paralelan sa prisilnom davanjem Lariama vojnicima u Afganistanu koji je mogao uzrokovati [[psihoza|psihozu]] i samoubilačke želje kod primatelja lijeka. * Sezona 7. - epizoda "Debeo" je bazirana na slučaju Jazlyn Bradley. * Sezona 7. - epizoda "Učionica" je bazirana na slučaja varanja Elizabeth Paige Laurie. * Sezona 7. - epizoda "Ime" govori o slučaju dječaka u kutiji iz [[1957]]., koji je i do danas neriješen. * Sezona 7. - epizoda "Izgladnjen" koristi nekoliko detalja iz slučaja Terri Schiavo. * Sezona 7. - epizoda "Oluja" govori o slučaju zlostavljača djece koji je oteo tri djevojčice nakon [[Uragan Katrina|Katrine]] u [[New Orleans]]u, dodirujući se sa izvještajem o nestalim zlostavljačima djece nakon [[orkan|uragana]]. Otkriva se da je on bio umješan i u krađu [[antraks]]a iz Vladinog [[laboratorij]]a u [[New Orleans]]u. To je objavio novinar koji je dobio informaciju od Olivie i izdao je. Kada je odbio reći izvor odakle je dobio informaciju u krađi, otišao je u zatvor, to govori o slučaju Judith Miller. * Sezona 7. - epizoda "Nestali" govori o slučaju Natalee Holloway. == Zanimljivosti == * ''Zakon i red: Odjel za žrtve'' ima isti uvodnik kao i njegov "roditelj" ''Zakon i red''. * ''Odjel za žrtve'', kao i svaki drugi odjeljak ima re-mixanu verziju uvodne glazbe njegovog "roditelja" ''Zakon i reda''. * Prije [[septembar|rujna]] [[2001]]., početna špica ''Odjela za žrtve'' imala je dvije zasebne slika Blizanaca. No, nakon [[napadi 11. septembra 2001.|11. rujna]] slike Blizanaca su maknute i zamijenjene generičkim slikama grada. Originalna špica može se vidjeti u sindikatiziranim epizodama. * Od druge sezone i nadalje, scena u početnoj špici u kojoj su glumci išli prema kameri odbačena je i zamijenjena scenom u kojoj se cijela glumačka postava okupi ispred radnog stola. Karakteristika je simbolična zbog puno glavnih glumaca u seriji (8 od 2006.). * Fotografije Danna Floreka (od početka serije) i Ice-T-a (od 2. epizode 2. sezone) u početnoj špici ostale su iste od njihovog prvog nastupa u seriji. Fotografije Mariske Hargitay promijenila se 4 puta (1. sezona imala je jednu sliku, sezone 2-4 i prvih 5 epizoda pete sezone drugu, ostatak pete sezone treću, a sezone 6-8 četvrtu). Christopher Meloni, Richard Belzer i B.D. Wong dobili su nove slike u 5. epizodi 5. sezone (baš u epizodi u kojoj je Diane Neal imala debi kao PT Casey Novak). Diane Neal je imala jednu sliku za 5. sezonu, drugu za 6. i 7. sezonu, a treću tj. novu dobila je u 8. sezoni. Tamara Tunie, koja je u početnu špicu uvrštena tek u 7. sezoni, imala je dvije slike, jednu za 7. sezonu i drugu, novu, za 8. sezonu. * Ovo je jedna od 7 serija u kojoj je lik [[Spisak likova "Law & Order: Special Victims Unit"#John Munch|John Munch]], kojeg u svim serijama igra Richard Belzer, nastupio. Ostale su ''[[Homicide: Life on the Street|Homocid: Život na ulici]]'', ''[[The X-Files|Dosjei X]]'', ''[[Zakon i red]]'', ''[[Law & Order: Trial by Jury|Zakon i red: Suđenje pred porotom]]'', ''The Beat'' i ''Arrested Development''. * Jerry Orbach (detektiv [[Spisak likova "Law & Order"#Leonard V. Briscoe|Lennie Briscoe]]), Jesse L. Martin (detektiv [[Spisak likova "Law & Order"#Edward Green|Ed Green]]), [[Fred Dalton Thompson]] (tužioc [[Spisak likova "Law & Order"#Arthur Branch|Arthur Branch]]) i Leslie Hendrix ([[Spisak likova "Law & Order"#Elizabeth Rodgers|dr. Elizabeth Rodgers]]) su jedini glumci koji su igrali istu ulogu o sva četiri ''Zakona i reda'' (''[[Zakon i red]]'', ''[[Zakon i red: Odjel za žrtve]]'', ''[[Law & Order: Trial by Jury|Zakon i red: Suđenje pred porotom]]'' i ''[[Zakon i red: Zločinačke nakane]]''). * Dvije godine prije nego što je počela nastupati u serji kao PT [[Casey Novak]], [[Diane Neal]] je glumila osobu koju je Odjel sumnjičio za silovanje stripera u epizodi "Ridicule". * [[Tamara Tunie]] je također nastupila u drugoj ulozi prije nego što je počela glumiti kao [[Spisak likova "Law & Order: Special Victims Unit"#Melinda Warner|dr. Warner]]. Glumila je odvjetnicu u originalnoj seriji. * Broj značke FBI-a [[George Huang|dr. Georgea Huanga]] je 2317616, kako je rečeno u epizodi "Karizma". Taj broj značke je isti kao i broj značke agentice Dane Scully iz ''[[The X-Files|Dosijea X]]''. * Otac [[Mariska Hargitay|Mariske Hargitay]] (det. [[Spisak likova "Law & Order: Special Victims Unit"#Olivia Benson|Benson]]), Mickey Hargitay, glumio je u seriji u epizodi "Kontrola". Igrao je čovjeka na eskalatoru koji je viđen kako priča sa [[Spisak likova "Law & Order: Special Victims Unit"#Olivia Benson|Oliviom]], [[Mariska Hargitay|Mariskinom]] ulogom. * Mnogi glumci su igrali glavne uloge u [[HBO]]-voj seriji ''Oz'', a među te glumce uključeni su i [[Dean Winters]] i [[B. D. Wong|B.D. Wong]]. Ironično da baš Christopher Meloni (det. [[Spisak likova "Law & Order: Special Victims Unit"#Elliot Stabler|Stabler]]) u ''Ozu'' glumi [[sadizam|sadističkog]] ubojicu i silovatelja, a sada ih lovi u ''Odjelu za žrtve''. * ''Odjel za žrtve'' je pretekao originalni ''Zakon i red'', kako u gledanosti tako i u popularnosti. To se rijetko događa u TV industriji. * Stephanie March je obnovila svoju ulogu [[Spisak likova "Law & Order: Special Victims Unit"#Alexandra Cabot|Alexandre Cabot]] kao šef biroa u [[Dick Wolf|Wolfovoj]] kratkotrajnoj dramskoj seriji ''Presuda'' (2006.), unatoč ulasku njezinog lika u Program zaštite svjedoka u ''Odjelu za žrtve''. * Pretpostavlja se da su [[Spisak likova "Law & Order: Special Victims Unit"#Olivija Benson|Olivia Benson]] i [[Spisak likova "Law & Order: Special Victims Unit"#Elliot Stabler|Elliot Stabler]] dobili ime po [[Dick Wolf|Wolfovoj]] djeci: Oliviji, Elliotu, dok je njegova treća kći, Sarina, ''"dala"'' svoje ime [[Spisak likova "Law & Order: Special Victims Unit"#Olivia Benson|Olivijinoj]] majci. Podatak da se [[Spisak likova "Law & Order: Special Victims Unit"#Olivia Benson|Olivijina]] majka zove Sarina saznajemo u pilot-epizodi. * Uvodna glazba u [[ujedinjeno Kraljevstvo|britanskoj]] verziji je: ";I'm Not Driving Anymore", instrumental pjesme Roba Dougana.<ref>[http://imdb.com/name/nm1354874/]</ref> * Mariska Hargitay drži sliku svoje majke, [[Jayne Mansfield]], na stolu na setu. * Mjesto djelovanja ovod Odjela se nekad naziva i "Manhattanski Odjel za žrtve". To nije pogreška jer svaki dio grada ([[Bronx]], [[Queens]], [[Manhattan]], [[Brooklyn]] i [[Staten Island]]) ima svoj Odjel za žrtve. * Parodija na ''[[Zakon i red: Odjel za žrtve|Odjel za žrtve]]'' nazvana ''"Zakon i red: Odjel za pisma"'' je emitirana u prvoj epizodi 37. sezone ''[[Sesame Street|Ulice Sezam]]''. Sastojala se od 4 lutke koji su sličile [[Spisak likova "Law & Order: Special Victims Unit"#Elliot Stabler|Stableru]], [[Spisak likova "Law & Order: Special Victims Unit"#Olivia Benson|Oliviji]], [[Spisak likova "Law & Order: Special Victims Unit"#John Munch|Munchu]] i [[Donald Cragen|Cragenu]]. U epizodi svaki od detektiva tražio je nestalo slovo "M". Tijekom segmenta, distinktivni zvuk ''Zakona i reda'', "Chung-Chung" je parodiran.<ref>[http://youtube.com/watch?v=5121VjLwqZM]</ref> Na jedom NBC-ovom blogu piše da se [[Dick Wolf]] slaže sa parodijom i da se nada da će ''Ulica Sezam'' nastaviti taj segment koristeći i ostala slova abecede.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://blogs.nbcuni.com/laworder/2006/09/sesame_street_special_letters.php |access-date=2008-08-05 |archivedate=2006-11-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061126105928/http://blogs.nbcuni.com/laworder/2006/09/sesame_street_special_letters.php |deadurl=yes }}</ref> * Mariska Hargitay je jedini član glumačke postave koji je dobio Emmya (pa i Zlatni globus) za svoju ulogu u seriji od bilo kojeg glumca iz cijele franšize ''Zakona i reda''. == Tehnički detalji == ''Zakon i red: Odjel za žrtve'' snimljen je na film u 16:9 formatu od 2003. (prva epizoda te godine također je bila u HDTV-u). To predstavlja jedinstveno ponavljanje repriza u tom formatu koja daje više (prije izrezanog) materijala nego kada je na početku snimana u 4:3 formatu. Od [[2006]]., sve nove epizode svih ''Zakona i reda'' su emitirane u widescreenu za 4:3 ekrane, kao i druge NBC-ove serije. == DVD izdanja == {| class="wikitable" |- |rowspan="2" bgcolor="#f2f2f2"|<div align="center">'''Ime DVD-a<br />(engleski)'''</div>||rowspan="2" bgcolor="#f2f2f2"|<div align="center">'''Naslovnica'''</div>||colspan="3" bgcolor="#f2f2f2"|<div align="center">'''Izdanja'''</div> |- |bgcolor="#f2f2f2"|<div align="center">Regija 1</div>||bgcolor="#f2f2f2"|<div align="center">Regija 2</div>||bgcolor="#f2f2f2"|<div align="center">Regija 4</div> |- |Kompletna prva sezona<br />(The Complete 1st Season)||||[[21. 10.|21. listopada]] [[2003]]. || [[28. 2.|28. veljače]] [[2005]]. || N/A |- |Kompletna druga sezona<br />(The Complete 2nd Season)||||[[27. 9.|27. rujna]] [[2005]]. || [[21. 11.|21. studenog]] [[2005]]. || [[6. 3.|6. ožujka]] [[2006]]. |- |Kompletna treća sezona<br />(The Complete 3rd Season)||||[[30. 1.|30. siječnja]] [[2007]]. || [[23. 7.|23. srpnja]] [[2007]]. || [[1. 8.|1. kolovoza]] [[2007]]. |- |Kompletna četvrta sezona<br />(The Complete 4th Season)|||| kraj [[2007]].<ref name="S7DVD">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.tvshowsondvd.com/newsitem.cfm?NewsID=7126 |access-date=2008-08-05 |archive-date=2021-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210322214952/https://www.metacritic.com/feature/more/dvd-calendar }}</ref> || [[10. 9.|10. rujna]] [[2007]].<ref>http://www.play.com/DVD/DVD/4-/3358954/Law-And-Order-Special-Victims-Unit-Season-4/Product.html</ref> || [[21. 11.|21. studenog]] [[2007]]. |- |Kompletna peta sezona<br />(The Complete 5th Season)||||[[14. 9.|14. rujna]] [[2004]]. || N/A || N/A |} == Međunarodna emitiranja == {| class="wikitable" |- ! Država !! Izvornik !! TV kuće !! Premijera serije !! Emitiranje |- |{{flag|SAD}} || Law & Order: Special Victims Unit || [[NBC]] || [[20. 9.|20. rujna]] [[1999]]. || Utorak 22:00 ET |- |{{flag|Kanada}} ||Law & Order: Special Victims Unit (engleska verzija)<br />La loi et l'ordre: crimes sexuels (francuska verzija) || CTV & [[NBC]]|| [[20. 9.|20. rujna]] [[1999]]. || Utorak 22:00 ET |- |{{flag|Argentina}} || La Ley y el Orden: Unidad de Víctimas Especiales || Universal Channel || || Pon - Pet 8:00pm ART |- ||{{flag|Australija}} || Law & Order: Special Victims Unit || Network Ten || || Ponedjeljak 20:30pm AEST<br />Petak 20:30 AEST |- |{{flag|Brazil}} || Lei e Ordem: Unidade de Vítimas Especiais || Universal Channel || || Pon - Pet 20:00 BRT |- |{{flag|Hrvatska}} || Zakon i red: Odjel za žrtve || [[Hrvatska radiotelevizija|HRT2]] || || Srijeda 22:30 CET |- |{{flag|Češka}} || Zákon a pořádek: Útvar pro zvláštní oběti || TV Nova || || |- |{{flag|Danska}} || Special Victims Unit || Kanal 5<br />SBS-Net<br />Hallmark Channel || || |- |{{flag|Francuska}} || New York - Unité spéciale || TF1 || [[16. 9.|16. rujna]] [[2000]]. || |- |{{flag|Njemačka}} || Law & Order: New York || RTL 2 || [[28. 9.|28. rujna]] [[2005]]. || Utorak 20:15 UTC |- |{{flag|Albanija}} || Skuadra Speciale e Viktimave || TVKlan || || |- |{{flag|Grčka}} || Νόμος και Τάξη: Ειδική Ομάδα || Star Channel || || |- |{{flag|Irska}} || Law & Order: Special Victims Unit || TV3 || || Ponedjeljak 21:55 |- |{{flag|Izrael}} || "חוק וסדר - מדור מיוחד" || Channel 1<br />Israel 10<br />Hallmark Channel<br />STAR World || || |- |{{flag|Italija}} ||Law & Order - Unità Vittime Speciali || Rete 4 i Fox Crime (Sky TV) || || |- |{{flag|Japan}} ||Law & Order: 性犯罪特捜班 || Fox Crime || || |- |{{flag|JAR}} || || SABC 3 || [[20. 7.|20. srpnja]] [[2006]]. || |- |{{flag|Južna Koreja}} || Law & Order:성범죄전담반|| FOX Korea|| || |- |{{flag|Meksiko}} || La Ley y El Orden: Unidad de Víctimas Especiales || Universal Channel <br />[[Televisa]] Channel 5 || || Pon - Pet 20:00 UTC |- |{{flag|Nizozemska}} || Law & Order: SVU || Net 5 || ||Utorak 22:25<br /> Nedjelja 23:00 |- |{{flag|Novi Zeland}} || Special Victims Unit || TV3 || || Srijeda 20:30pm NZST |- |{{flag|Panama}} || La Ley y El Orden: Unidad de Víctimas Especiales || TVMax || || |- |{{flag|Peru}} || La Ley y El Orden: Unidad de Víctimas Especiales || Universal Channel || || Pon - Pet 3:00 <br />19:00, 23:00 ET |- |{{flag|Poljska}} || Prawo i bezprawie || TVP1 || || Subota 13:00 |- |{{flag|Portugal}} || Lei & Ordem : Unidade Especial || FOX Life || || Srijeda 21:45 UTC |- |{{flag|Saudijska Arabija}} <br />i Arapski svijet || Law & Order: SVU || MBC Action || || Utorak 22:00 UTC |- |{{flag|Singapur}} || || Channel 5 || || Četvrtak 23:00pm SGT |- |{{flag|Slovenija}} || Zakon in red: Enota za posebne primere || POP TV || || Pon - Čet 22:30 CET |- |{{flag|Španjolska}} || Ley y orden: Unidad de víctimas especiales || Calle 13 || [[16. 7.|16. srpnja]] [[2002]]. || |- |{{flag|Švedska}} || Law & Order SVU || Kanal 5 || || Četvrtak 21:55 |- |{{flag|Turska}} || || Dizimax || || |- |{{flag|Ujedinjeno Kraljevstvo}} || Law & Order: Special Victims Unit || Hallmark Channel || || Pon - Pet 22:00 |- |{{flag|Venezuela}} || La Ley y el Orden: Unidad de crimines especiales || Televen || || Petak 22:00 |} == Refrence == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Law & Order: Special Victims Unit}} * [[NBC]]ev [http://www.nbc.com/Law_&_Order:_Special_Victims_Unit/ službeni sajt o seriji] * [[USA Network]]ov [http://www.usanetwork.com/series/svu/ službeni sajt za reprize] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050708085259/http://www.usanetwork.com/series/svu/ |date=2005-07-08 }} * ''[http://tviv.org/wiki/Law_and_Order:_Special_Victims_Unit Law & Order: Special Victims Unit]'' na [[TV IV]] * [http://www.imdb.com/title/tt0203259/ Članak o seriji ''Zakon i red: Odjel za žrtve'' na IMDb-u] {{Zakon i red: Odjel za žrtve}} {{Law & Order}} {{TVSvijek|1999|TRAJE}} [[Kategorija:Law & Order: Special Victims Unit| ]] [[Kategorija:Serije iz franšize Law & Order|Special Victims Unit]] [[Kategorija:Američke TV serije]] 8rgy5q2v56dbjqkkxzg36721gltjuxp 0 52622 42711198 42249533 2026-10-16T02:00:28Z Ooligan 181416 Better photo/ foto/ image 42711198 wikitext text/x-wiki ::''Ovo je stranica o političkom konzultantu. Za ostale ličnosti po imenu David Axelrod, v. [[David Axelrod|stranicu za razvrstavanje]].'' {{Infokutija biografija | ime = David Axelrod | slika = 2026 David Axelrod at the University of Chicago Institute of Politics (cropped).jpg | širina_slike = | opis = David Axelrod razgovara s novinarima u "[[spin room|spin sobi]]" nakon debate demokratskih kandidata na stranačkim izborima 2008. | ime_po_rođenju = David Axelrod | datum_rođenja = {{birth date and age|1955|02|22|df=y}} | mjesto_rođenja = Lower East Side, Manhattan, New York | stranka= [[Demokratska stranka SAD|Demokratska]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | obrazovanje = [[Univerzitet Chicaga|University of Chicago]], A.B. 1977 }} '''David Axelrod''' (22. februar 1955 -) je [[sjedinjene Američke Države|američki]] [[konzalting|politički konzultant]] iz [[Chicago|Chicaga]]. Najpoznatiji je kao glavni savjetnik [[Barack Obama|Baracka Obame]], prvo kao voditelj kampanje za mjesto američkog senatora iz savezne države Illinois 2008. godine, a potom kao glavni strateg Obaminih predsjedničkih kampanja 2008. i 2012. godine. Nakon što je Obama [[Predsjednički izbori u SAD 2008|izabran]] za [[predsjednici Sjedinjenih Američkih Država|predsjednika]], imenovan je višim predsjedničkim savjetnikom u administraciji.<ref name=Politico_Axelrod_20081119>{{cite news |url=http://www.politico.com/blogs/bensmith/1108/Axelrod_and_other_senior_staff.html?showall |title=Ben Smith's Blog: Axelrod, and other senior staff |last=Smith|first=Ben |date=November 19, 2008 |publisher=''[[Politico]]''|accessdate=November 19, 2008}}</ref> Axelrod je viši partner u tvrtki AKP&D Message and Media a bio je politički reporter za ''[[Chicago Tribune]]''. Također vodi tvrtku ASK Public Strategies. == Reference == {{reflist|2}} == Vanjske veze == {{Commonscat|David Axelrod}} * [http://www.akpmedia.com/partners/daxelrod.html Partners: David Axelrod]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, 2008 official bio page at subject's political consulting website * [http://www.chicagotribune.com/news/local/chi-070620axelrod-htmlstory,0,7217326.htmlstory The Agony and The Agony], 2007 bio article from ''[[Chicago Tribune]]'' * [http://www.guardian.co.uk/world/2008/jul/27/barackobama.uselections20081 David Axelrod: Profile], 2008 bio article by [[The Guardian]] of London, UK. * [http://www.nytimes.com/2008/10/27/us/politics/27axelrod.html?hp NYTimes looks at his relationship with Obama], October, 2008 * [http://askps.com/index.html ASK Public Strategies Website] {{Lifetime|1955||Axelrod, David}} [[Kategorija:Američki novinari]] [[Kategorija:Američki politički konzultanti]] [[Kategorija:Barack Obama]] [[Kategorija:Obamina administracija]] [[Kategorija:Chicago Tribune]] 65xpzxjd1d39ffj3213hq9r279p5fup 42711199 42711198 2026-10-16T02:01:09Z Ooligan 181416 2026 42711199 wikitext text/x-wiki ::''Ovo je stranica o političkom konzultantu. Za ostale ličnosti po imenu David Axelrod, v. [[David Axelrod|stranicu za razvrstavanje]].'' {{Infokutija biografija | ime = David Axelrod | slika = 2026 David Axelrod at the University of Chicago Institute of Politics (cropped).jpg | širina_slike = | opis = David Axelrod (2026). | ime_po_rođenju = David Axelrod | datum_rođenja = {{birth date and age|1955|02|22|df=y}} | mjesto_rođenja = Lower East Side, Manhattan, New York | stranka= [[Demokratska stranka SAD|Demokratska]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | obrazovanje = [[Univerzitet Chicaga|University of Chicago]], A.B. 1977 }} '''David Axelrod''' (22. februar 1955 -) je [[sjedinjene Američke Države|američki]] [[konzalting|politički konzultant]] iz [[Chicago|Chicaga]]. Najpoznatiji je kao glavni savjetnik [[Barack Obama|Baracka Obame]], prvo kao voditelj kampanje za mjesto američkog senatora iz savezne države Illinois 2008. godine, a potom kao glavni strateg Obaminih predsjedničkih kampanja 2008. i 2012. godine. Nakon što je Obama [[Predsjednički izbori u SAD 2008|izabran]] za [[predsjednici Sjedinjenih Američkih Država|predsjednika]], imenovan je višim predsjedničkim savjetnikom u administraciji.<ref name=Politico_Axelrod_20081119>{{cite news |url=http://www.politico.com/blogs/bensmith/1108/Axelrod_and_other_senior_staff.html?showall |title=Ben Smith's Blog: Axelrod, and other senior staff |last=Smith|first=Ben |date=November 19, 2008 |publisher=''[[Politico]]''|accessdate=November 19, 2008}}</ref> Axelrod je viši partner u tvrtki AKP&D Message and Media a bio je politički reporter za ''[[Chicago Tribune]]''. Također vodi tvrtku ASK Public Strategies. == Reference == {{reflist|2}} == Vanjske veze == {{Commonscat|David Axelrod}} * [http://www.akpmedia.com/partners/daxelrod.html Partners: David Axelrod]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, 2008 official bio page at subject's political consulting website * [http://www.chicagotribune.com/news/local/chi-070620axelrod-htmlstory,0,7217326.htmlstory The Agony and The Agony], 2007 bio article from ''[[Chicago Tribune]]'' * [http://www.guardian.co.uk/world/2008/jul/27/barackobama.uselections20081 David Axelrod: Profile], 2008 bio article by [[The Guardian]] of London, UK. * [http://www.nytimes.com/2008/10/27/us/politics/27axelrod.html?hp NYTimes looks at his relationship with Obama], October, 2008 * [http://askps.com/index.html ASK Public Strategies Website] {{Lifetime|1955||Axelrod, David}} [[Kategorija:Američki novinari]] [[Kategorija:Američki politički konzultanti]] [[Kategorija:Barack Obama]] [[Kategorija:Obamina administracija]] [[Kategorija:Chicago Tribune]] slt29vyvvdb49ew2a7t3bysv60wfcv1 0 53101 42711211 42390802 2026-10-16T06:21:29Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42711211 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 muzičar | naziv = Dean Martin | tip = solo_singer | ime_po_reođenju = Dino Paul Crocetti | alias = Dean Martin<br />The King of Cool<br />Dino<br />Los Muertos | slika = Dean Martin - Rio Bravo 1959.jpg | širina_slike = 200px | datum_rođenja = {{birth date|1917|6|7|df=y}} | mesto_rođenja = [[Steubenville (Ohio)|Steubenville]], [[Ohio]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | datum_smrti = {{death date and age|1995|12|25|1917|6|7|df=y}} | mesto_smrti [[Beverly Hills, California|Beverly Hills]], [[Kalifornija]], USA | Death Reason=[[rak pluća]], [[emfizem]] | žanr = [[Big Band]], [[tradicionalni pop|Pop]], [[country]], [[klasični vopkalisti]] | period = 1940-1989 | label = [[Capitol Records|Capitol]], [[Reprise Records|Reprise]] }} '''Dean Martin''' (rođen kao '''Dino Paul Crocetti'''; 7. jun 1917 – 25. decembar 1995) bio je [[sjedinjene Američke Države|američki]] [[pjevač]], [[film]]ski [[glumci|glumac]] i [[komičar]] [[Italijani|italijanskog]] porijekla, koji je zahvlajujući hit-pjesmama kao "[[Memories Are Made Of This]]", "[[That's Amore]]", "[[Everybody Loves Somebody]]", "[[Mambo Italiano (pjesma)|Mambo Italiano]]", "[[Sway (pjesma)|Sway]]", "[[Volare]]" and "[[Ain't That A Kick In The Head?]]" postao jedna od najvećih ikona popularne muzike 1950-ih i 1960-ih. Martin je poznat i po tome što je bio [[komičarski dvojac|komičarski partner]] [[Jerry Lewis|Jerryja Lewisa]] na početku Lewisove karijere, a kasnije i jedan od osnivača znamenite grupe "[[The Rat Pack]]". == Diskografija == * [[Kronološka lista pjesma koje je snimio Dean Martin|Kronološka lista albuma koje je snimio Dean Martin]] == Filmografija == Dugometražni: * ''[[My Friend Irma (film)|My Friend Irma]]'' ([[1949]]) * ''[[My Friend Irma Goes West]]'' ([[1950]]) * ''[[At War with the Army]]'' ([[1950]]) * ''[[That's My Boy (1951 film)|That's My Boy]]'' ([[1951]]) * ''[[Sailor Beware]]'' ([[1952]]) * ''[[Jumping Jacks]]'' ([[1952]]) * ''[[Road to Bali]]'' ([[1952]]) (Cameo) * ''[[The Stooge]]'' ([[1952]]) * ''[[Scared Stiff]]'' ([[1953]]) * ''[[The Caddy]]'' ([[1953]]) * ''[[Money from Home]]'' ([[1953]]) * ''[[Living It Up]]'' ([[1954]]) * ''[[3 Ring Circus]]'' ([[1954]]) * ''[[You're Never Too Young]]'' ([[1955]]) * ''[[Artists and Models]]'' ([[1955]]) * ''[[Pardners]]'' ([[1956]]) * ''[[Hollywood or Bust]]'' ([[1956]]) * ''[[Ten Thousand Bedrooms]]'' ([[1957]]) * ''[[The Young Lions]]'' ([[1958]]) * ''[[Some Came Running]]'' ([[1958]]) * ''[[Rio Bravo (film)|Rio Bravo]]'' ([[1959]]) * ''[[Career (1959 film)|Career]]'' ([[1959]]) * ''[[Who Was That Lady?]]'' ([[1960]]) * ''[[Bells Are Ringing (film)|Bells Are Ringing]]'' ([[1960]]) * ''[[Ocean's Eleven (1960 film)|Ocean's Eleven]]'' ([[1960]]) * ''[[Pepe (film)|Pepe]]'' ([[1960]]) (Cameo) * ''[[All in a Night's Work (film)|All in a Night's Work]]'' ([[1961]]) * ''[[Ada (film)|Ada]]'' ([[1961]]) * ''[[Something's Got to Give]]'' ([[1962]]) (unfinished) * ''[[Sergeants 3]]'' ([[1962]]) * ''[[The Road to Hong Kong]]'' ([[1962]]) (Cameo) * ''[[Who's Got the Action?]]'' ([[1962]]) * ''38-24-36'' ([[1963]]) * ''[[Come Blow Your Horn]]'' ([[1963]]) * ''[[Toys in the Attic (film)|Toys in the Attic]]'' ([[1963]]) * ''[[4 for Texas]]'' ([[1963]]) * ''[[Who's Been Sleeping in My Bed?]]'' ([[1963]]) * ''[[What a Way to Go!]]'' ([[1964]]) * ''[[Robin and the 7 Hoods]]'' ([[1964]]) * ''[[Kiss Me, Stupid]]'' ([[1964]]) * ''[[The Sons of Katie Elder]]'' ([[1965]]) * ''[[Marriage on the Rocks]]'' ([[1965]]) * ''[[The Silencers (film)|The Silencers]]'' ([[1966]]) * ''[[Texas Across the River]]'' ([[1966]]) * ''[[Murderers' Row (film)|Murderers' Row]]'' ([[1966]]) * ''[[Rough Night in Jericho (film)|Rough Night in Jericho]]'' ([[1967]]) * ''[[The Ambushers (film)|The Ambushers]]'' ([[1967]]) * ''How to Save a Marriage and Ruin Your Life'' ([[1968]]) * ''[[Bandolero!]]'' ([[1968]]) * ''[[5 Card Stud]]'' ([[1968]]) * ''[[The Wrecking Crew (1969 film)|The Wrecking Crew]]'' ([[1969]]) * ''[[Airport (film)|Airport]]'' ([[1970]]) * ''[[Something Big]]'' ([[1971]]) * ''Showdown'' ([[1973]]) * ''Mr. Ricco'' ([[1975]]) * ''[[The Cannonball Run]]'' ([[1981]]) * ''[[Cannonball Run II]]'' ([[1984]]) Kratkometražni: * ''Film Vodvil: Art Mooney and Orchestra'' ([[1946]]) * ''Screen Snapshots: Thirtieth Anniversary Special'' ([[1950]]) * ''Screen Snapshots: Hollywood, City of Stars'' ([[1956]]) * ''Rowan & Martin at the Movies'' ([[1968]]) === Literatura === * [[Jerry Lewis|Lewis, Jerry]] and [[James Kaplan]]. ''Dean & Me (A Love Story)''. Doubleday, New York, 2005. {{ISBN|978-0-7679-2086-5}} * [[Nick Tosches|Tosches, Nick]]. ''Dino: Living High in the Dirty Business of Dreams''. Delta Trade Paperbacks, New York, 1992 (1st edition). {{ISBN|978-0-385-33429-7}} * Smith, John L. ''The Animal in Hollywood: Anthony Fiato's Life in the Mafia''. Barricade Books, New York, 1998. {{ISBN|978-1-56980-126-0}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Dean Martin}} * {{IMDb ime|id=0001509|name=Dean Martin}} * [https://web.archive.org/web/20090109122955/http://www.thebiographychannel.co.uk/biography_home/9:0/Dean_Martin.htm Dean Martin] at [[The Biography Channel]] * [http://www.cleveland.com/homegrown/index.ssf?/homegrown/more/dmartin/timeline.html Cleveland.com: Homegrown Heroes: Dean Martin Timeline] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012135857/http://www.cleveland.com/homegrown/index.ssf?%2Fhomegrown%2Fmore%2Fdmartin%2Ftimeline.html |date=2007-10-12 }} * [http://drx.typepad.com/psychotherapyblog/images/2007/06/04/dean_martin.jpg Dean Works the room at the Sands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160115161840/http://drx.typepad.com/psychotherapyblog/images/2007/06/04/dean_martin.jpg |date=2016-01-15 }} * [http://www.sheilaomalley.com/archives/martin11.jpg Cookin' with John Wayne The Sons of Katie Elder] * [http://www.deanmartinfancenter.com/ Official Fan Club and Organization for Entertainer Dean Martin] * {{findagrave|grid=1190}} * [http://video.google.com/videosearch?q=%22archive+of+american+television+interview+with+jerry+lewis%22&num=50&so=2&start=0Jerry Jerry Lewis interview] for the [[Archive of American Television]] * [http://home.earthlink.net/~v1tiger/dino.html Dean Martin biography/discography on The Interlude Era site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180918102642/http://home.earthlink.net/~v1tiger/dino.html |date=2018-09-18 }} * [http://uktop40.republika.pl/art%20na%20top%2040/art-m-dean%20martin.html/ Dean Martin on charts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090223230639/http://uktop40.republika.pl/art%20na%20top%2040/art-m-dean%20martin.html |date=2009-02-23 }} {{Martin & Lewis}} {{Rat Pack}} {{Lifetime|1917|1995|Martin, Dean}} [[Kategorija:Američki komičari]] [[Kategorija:Američki filmski glumci]] [[Kategorija:Američki pjevači]] [[Kategorija:Dobitnici i dobitnice Zlatnog globusa]] 96ad07umm3nf5i2yn74fyb00jdipd8s 0 88864 42711208 42241808 2026-10-16T04:25:53Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42711208 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name=Dan Quayle |image=Dan Quayle-crop.jpg |imagesize=250px |order=[[Popis potpredsjednika SAD|44.]] [[potpredsjednik Sjedinjenih Država|potpredsjednik SAD]] |term_start=20. januar 1989. |term_end=20. januar 1993. |predecessor=[[George H. W. Bush]] |successor=[[Al Gore]] |jr/sr2 = United States Senator |state2 = [[Indiana]] |term_start2 = 3. januar 1981. |term_end2 = 3. januar 1989. |predecessor2 = [[Birch Bayh]] |successor2 = [[Dan Coats]] |order3= član <br /> [[Predstavnički dom SAD|Predstavničkog doma Kongresa]] [[4. kongresni okrug Indiane|4. okrug]] [[Indiana|Indiane]] |term_start3= 3. januar 1977. |term_end3 = 3. janzar 1981. |predecessor3= [[J. Edward Roush]] |successor3= [[Dan Coats]] |birth_date= {{birth date and age|df=yes|1947|2|4}} |birth_place=[[Indianapolis (Indiana)|Indianapolis]], [[Indiana]] |birthname = James Danforth Quayle |nationality=[[sjedinjene Američke Države|američko]] |spouse=[[Marilyn Quayle]] |children=Tucker Quayle<br />[[Ben Quayle]]<br />Corinne Quayle |president=[[George H. W. Bush]] |signature = Dan Quayle Signature 2.svg |alma_mater = [[DePauw University]] i [[Indiana University School of Law - Indianapolis]] |residence=[[Paradise Valley, Arizona]] |occupation=Političar |branch=[[Nacionalna garda SAD|Nacionalna garda]] |serviceyears=1969-1975 |rank=Poručnik |unit=[[Nacionalna garda Indiane|Indiana]] }} '''Dan Quayle''' (4.2. 1947. - ) je [[sjedinjene Američke Države|američki]] [[Republikanska stranka SAD|republikanski]] političar, najpoznatiji po tome što je bio 44. potpredsjednik SADa između 1989 i 1993. godine u doba predsjednika [[George H. W. Bush]]. == Život == Dan Quayle potiče je potomak bogataške obitelji Pulliam koja vlada multimilijarderskim medijskim carstvom. Po završetku [[fakultet]]a [[1969]]. godine slično kao i budući predsjednik [[George W. Bush]] ulazi u nacionalnu gardu čime izbjegava potencijalni odlazak u Vijetnamski rat. Bez obzira na svoju službu u gardi do [[1975]]. godine to ga nije sprečilo u gradnji političke karijere tako da 1971. godine postaje zamjenik guvernera Indiane, a potom je 1976 izabran u [[Predstavnički dom SAD]]a. Kasnije će Quayle ući i u američki senat gdje ostaje do svog izbora za podpredsjednika [[1988]]. godine. Od 1974. je oženjen za pravnicu [[Marylin Tucker]], s kojom je neko vrijeme dijelio advokatsku kancelariju. S njom ima troje djece: sina Tucker, kćer Corinne i sina [[Ben Quayle|Bena]] koji je godine na [[Opći izbori u SAD 2010|izborima]] 2010. izabran za republikanskog kongresnika u Arizoni. == Skandali == Tijekom svog podpredsjedničkog mandata Quayle je dao više "neobičnih" izjava zbog kojih je postao medijski simbol gluposti <ref>The value and vitality of V.P.s | The San Diego Union-Tribune<!-- Bot generated title --></ref> . Neki od tih neobičnih izjava su bile: * "[[Holokaust]] je crn period naše nacionalne historije" * "[[Mars]] je u istoj orbiti s Zemljom" * Tijekom izborne kampanje 1992. godine u posjeti školi Quayle je išao ispravljati učenika koji je ispravno napisao potato samo da bi njegov "ispravak" bio gramatički pogrešan.<ref>{{cite web|url=http://www.capitalcentury.com/1992.html|title=1992: Gaffe with an 'e' at the end |first=Paul |last=Mickle |publisher=Capitalcentury.com |accessdate = 01. 07. 2006.}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2004/08/29/nyregion/politics-how-do-you-spell-regret-one-man-s-take-on-it.html|title=How Do You Spell Regret? One Man's Take on It |first=Mark |last=Fass |publisher=The New York Times |accessdate = 20. 03. 2009.|date = 29. 08. 2004.}}</ref> Nakon svojih "pogrešnih" izjava Quayle je gotovo uvijek na licu mjesta shvatio kakvu glupost je izjavio pa bi se panično pokušao ispraviti što je dovodilo do još većih medijskih problema. === Kontroverza oko Murphy Brown === Jedna od najpoznatijih Quayleovih izjava je vezana uz popularnu TV-seriju ''[[Murphy Brown]]''. U sezoni 1991/92. je Murphy Brown kao naslovni lik zatrudnila i odlučila sama odgajati dijete. [[19. 5.|19.5.]] [[1992]]., za vrijeme predsjedničke kampanje, je tadašnji američki potpredsjednik Dan Quayle, prilikom govora u [[Commonwealth Club]]u u [[San Francisco|San Franciscu]] izjavio da Murphy Brown kao samohrana majka daje loš primjer američkoj javnosti, odnosno da djeca trebaju očeve.<ref name="forerunner">[http://forerunner.com/forerunner/X0406_Quayles_Murphy_Brown.html Excerpts from Dan Quayle's speech] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210410203351/https://www.forerunner.com/forerunner/X0406_Quayles_Murphy_Brown.html |date=2021-04-10 }}, at Forerunner.com</ref> Quayle je nakon toga izložen žestokim kritikama i poruzi. Sama TV-serija mu je u sljedećoj sezoni (1992/93) posvetila jednu epizodu, a glumica [[Candice Bergen]] mu je osobno zahvalila kada je dobila Emmy za najbolju glumicu. Dio fanova serije drži da je upravo Quayleov napad na Murphy Brown bio jedan od ključnih trenutaka u predsjedničkoj kampanji koji je veliki broj neopredijeljenih birača natjerao da napuste tadašnjeg predsjednika [[George H. W. Bush|Busha]] i opredijele se za [[Bill Clinton|Clintona]].<ref name="ap2002">Associated Press. [http://209.157.64.201/focus/f-news/714436/posts "Bergen: Quayle Was Right About Murphy"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303180433/http://209.157.64.201/focus/f-news/714436/posts |date=2016-03-03 }}, July 11, 2002</ref>) Mnogo godina kasnije, Bergen je izjavila da se sve vrijeme zapravo slagala s Quayleom i njegovom izjavom. == Kasnija karijera == Zbog svojih pogrešnih izjava republikanska stranka je razmišljala da on ne bude kandidiran kao podpredsjednik u sljedećim izborima, ali Bush je to odbio pa je po nekim analizama Quayle zbog svoje reputacije postao dodatni razlog za poraz predsjednika na izborima i njegov gubitak podpredsjedničkog položaja. Kako se bližio kraj drugog mandata [[Bill Clinton|Billa Clintona]], Quayle se pokušao izboriti za predsjedničku nominaciju republikanske stranke, ali ju zbog svojih ranijih medijskih grešaka nije dobio, kao što nije dobio niti jednu drugu državnu izbornu funkciju. Quayle trenutno radi kao predsjednik međunarodnih operacija za privatnu investicijsku tvrtku [[Cerberus Capital]], a zajedno s porodicom živi u [[Paradise Valley (Arizona)|Paradise Valley]] u [[Arizona|Arizoni]]. Njegov sin [[Ben Quayle|Ben]] je u novembru 2010. izabran u Predstavnički dom, ali će nakon poraza na republikanskim predizborima u ljeto 2011. morati prepustiti svoj mandat. == Bibliografija == * ''Standing Firm: A Vice-Presidential Memoir'', [[Harper Collins]], May 1994. hardcover, {{ISBN|0-06-017758-6}}; mass market paperback, May, 1995; {{ISBN|0-06-109390-4}}; Limited edition, 1994, {{ISBN|0-06-017601-6}} * ''The American Family: Discovering the Values That Make Us Strong'' (with Diane Medved), Harpercollins, April 1996, {{ISBN|0-06-017378-5}} (hardcover), {{ISBN|0-06-092810-7}} (paperback) * ''Worth Fighting For'', W Publishing Group, July 1999, {{ISBN|0-8499-1606-2}} == Zanimljivost == Programeri video igre [[Civilization]] proglasili su Dan Quayle najnesposobnijem političarem svih vremena. == Izvori == {{reflist|2}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Dan Quayle}} {{CongBio|Q000007}} * {{IMDb ime|0703034}} * [https://web.archive.org/web/20130816094904/http://www.newsmeat.com/washington_political_donations/Dan_Quayle.php Campaign contributions made by Dan Quayle] * [http://www.mfc.org/pfn/95-12/quayle.html Speech to the Commonwealth Club of California] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100729053033/http://www.mfc.org/pfn/95-12/quayle.html |date=2010-07-29 }} ("Murphy Brown speech") * [http://www.quotationspage.com/quotes/Dan_Quayle/ List of Quayle Quotations] * [http://www.quaylemuseum.org/ Vice Presidential Museum at the Dan Quayle Center] * [http://www.nndb.com/people/781/000024709/ nndb] * [http://www.cerberuscapital.com/index.html Cerberus Capital Management LP] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130619052941/http://www.cerberuscapital.com/index.html |date=2013-06-19 }} * [http://www.ericjames.org/html/fam/fam44625.htm Genealogy of the family of J. Danforth Quayle] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304045838/http://www.ericjames.org/html/fam/fam44625.htm |date=2016-03-04 }} {{Potpredsjednici SAD}} {{Lifetime|1947||Quayle, Dan}} [[Kategorija:Američki političari]] 4vu65y8j6j55kw7rzoiqwwxbqt52zsx 0 91834 42711222 42668150 2026-10-16T08:25:56Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42711222 wikitext text/x-wiki {{Koordinate|23_44_25_N_90_23_41_E_type:city(6724976)_region:BD|23° 44' 25" SG Š, 90° 23' 41" IGD}} {{Grad u Bangladešu | naziv = Daka | izvorni_naziv = <small>ঢাকা</small> | slika = Dhaka Bd.jpg | opis_slike = Daka | gradska_zastava = | grb = | država = {{BAN}} | region = | okrug = Distrikt Daka | lokacija = | osnivanje = | stanovništvo = 6.737.774 | gustina = 43.797,3<ref name="density" /> | aglomeracija = 12.295.728 | površina = 153,84 | gšir = 23.740278 | gduž = 90.394722 | nadmorska_visina = 4<ref name="natgeomap" /> | dan_grada = | veb-strana = [http://www.dhakacity.org/ dhakacity.org] | gradonačelnik = Sadeke Hosain Koka }} '''Dhaka''' (prethodno '''Dacca'''<ref name="dacca" />; [[Bangla|bengalski]]: ঢাকা) je glavni grad [[Bangladeš]]a. Nalazi se na rijeci [[Buriganga]] u srcu bengalske delte. Procjenjuje se da Dhaka ima više od 15 miliona stanovnika, čime je najveći grad u Bangladešu i jedan od najmnogoljudnijih gradova svijeta. Dhaka spada među najveće gradove [[Južna Azija|južne Azije]].<ref name="worldbank" /> Poznata je i kao "''grad [[džamija]]''", sa 400.000 [[rikša|rikši]] koje svakodnevno saobraćaju po gradu, grad je opisan kao ''svjetska prijestolnica rikši''. Dhaka je također jedan od najgušće naseljenih gradova svijeta.<ref name="BangladeshStatPock2008" /><ref name="bbcnews1" /><ref name="dhakacity" /> Dhaka je sjedište vlade Bangladeša. Igra centralnu ulogu u bangladeškoj privredi zajedno sa lučkim gradom [[Chittagong]]. Dhaka predstavlja politički, kulturni i naučni centar države. Mjesto je gdje se nalaze najpoznatija nacionalna obilježja, uključujući [[Jatiyo Sangshad Bhaban]], [[Univerzitet u Dhaki]] (nekad poznat pod nadimkom ''Oksford istoka''), ratni oslobodilački muzej, [[Nacionalni muzej Bangladeša]], [[Shaheed Minar (Dhaka)|Shaheed Minar]] i utvrda Lalbagh. <ref name="branding" /> Posljednjih godina, Dhaka je doživjela ogroman priliv stanovništva iz raznih dijelova države, što je dovelo do jednog od najbrže rastućih metropolskih područja svijeta. Grad privlaći i velike strane investicije i trgovinu, a svjedoči i modernizaciji [[transport]]a i komunikacija, naročito gradski metro i uzdignuta gradska željeznica koja je u izgradnji. Međutim, grad je suočen i sa stalnim problemima gradskih saobraćajnih gužvi, siromaštva, prenaseljenosti i zagađenja. == Etimologija == [[Datoteka:National Assembly of Bangladesh (08).jpg|thumb|lijevo|Nacionalna skupština Bangladeša]] Riječ ''Dhaka'' se povezuje sa imenom ''dhaka drveta'' (lat. ''[[Butea monosperma]]'') koje je nekad bilo vrlo često u tom području, dok drugi izvori navode porijeklo imena od instrumenta ''dhak'' ili ''dhaki'' (beng. ঢাক), velikog udaračkog instrumenta iz Južne Azije kojeg su navodno koristili tokom ceremonije proglašenja prijestolnice 1610. godine po naređenju [[Mogulsko carstvo|mogulskog]] generala ''subahdara'' Islam kana I.<ref name="bangpedia" /> Naziv ''Dhaka'' bi također moglo poticati i od ''Dhakeshwari'' (''skrivena božica''). Ona je 800 godina staro božanstvo ''Božanske majke'', čiji se hram nalazi u jugozapadnom dijelu grada. <ref name="britanica2" /> Nekei izvori navode da je riječ izvedena iz riječi prakritskog dijalekta ''dhaka bhasa'' ili samo ''dhakka'', spomenutoj u drevnoj hronici [[Rajtarangini]] kao izviđačka ili osmatračka stanica, ili je to zapravo ''Davaka'' spomenuta u natpisu na stubu u [[Allahabad]]u kao istočna granica carstva.<ref name="bangpedia2" /> == Historija == [[Datoteka:Elephant Road Dhaka.jpg|lijevo|thumb|200px|Trka slonova u Pilkhani, 1895-1900]] [[Datoteka:Mausoleum of Ziaur Rahman (11).jpg|thumb|lijeva|Mauzolej Ziaur Rahman- Chandrima Uddan]] [[Datoteka:Crescent Lake - Chandrima Uddan (03).jpg|thumb|Jezero mladog mjeseca - Chandrima Uddan]] [[Datoteka:Hatirjheel (09).jpg|thumb|Hatirjheel]] Postojanje naselja u području današnje Dhake može se pratiti sve od 7. vijeka. Malim područjem oko Dhake vladalo je [[budizam|budističko]] kraljevstvo [[Kamarupa]] i carstvo Pala prije nego što je prešlo u vlast [[hinduizam|hiduističke]] dinastije Sena u 9. vijeku.<ref name="moudud" /> Sam grad se sastojao iz nekoliko trgovačkih centara kao što su Lakshmi Bazar, Shankhari Bazar, Tanti Bazar, Patuatuli, Kumartuli, Bania Nagar i Goal Nagar. Nakon propasti carstva Sena, Dhakom je uspješno upravljao [[sultanat Bengal]] kao i povremena vlast sultanata Delhi. Veći dio Bengala 1576. godine došao je pod vlast [[Mogulsko carstvo|Mogulskog carstva]]. U to vrijeme, Dhaka je bila mogulska vojna baza, a prije toga, Chittagong je bio vodeći grad Bengala.<ref name="bahl" /> Razvoj infrastrukture i broja kuća doveo je do znatnog rasta stanovništva, pa je grad proglašen prijestolnicom Bengala pod mogulskom vlašću 1608. godine, a tokom tog vremena izgrađene su brojne džamije, utvrde i škole, a [[musliman]]i su izuzeti od plaćanja [[porez]]a što je dalo šansu mnogi muslimani iz okolnih područja da se tamo dosele te je tako od naselja postepeno nastao veliki grad. Dhaka je od tog vremena više poznata kao prijestolnica nego kao utvrda ili naselje.<ref name="britanica2" /><ref name="bangpedia2" /><ref name="cantt" /> Mogulski zapisi navode subahdara Islam Kana I kao prvog upravnika grada.<ref name="romance" /> Islam Kan je gradu dao ime "Jahangir Nagar" (شهر از جهانگیر; ''grad Jahangira''), mada je to ime odbačeno vrlo brzo nakon Jahngirove smrti. Veliko proširenje grada desilo se pod upravom generala Shaista kana po naredbi cara [[Aurangzeb]]a u 17. vijeku.<ref name="bangpedia2" /><ref name="cantt" /> Veličina grada je tada iznosila 19 puta 13 kilometara a broj stanovnika dostigao je gotovo milion, sa preko 100 škola i nekoliko stotina džamija.<ref name="atiqullah" /> Mogulski uticaj je znatno oslabio nakon smrti Aurangzeba a kontrola Bengala je ponovno prešla u druge ruke. Međutim, i danas je uticaj mogulskog širenja i uticaja vidljiv u cijelom području Dhake, a pod njihovom vlašću [[islam]] je postao dominantan. Utvrda Lalbagh (beng. লালবাগ কেল্লা) (također i utvrda Aurangabad) je nedovršeni mogulski kompleks utvrda iz 17. vijeka u Dhaki. Njenu izgradnju je započeo 1678. mogulski subahdar Muhammed Azam šah, sin cara Aurangzeba, koji je i sam kasnije postao mogulski car. Britanska istočnoindijska kompanija je 1765. dobila pravo da prikuplja prihod (''Diwani pravo'') u ime mogulskog cara. Istočnoindijska kompanija time je postala prikupljač carskih poreza. Kako je uticaj kompanije rastao, ona je kasnije 1793. preuzela upravljanje kada su bengalski namjesnici bili prinuđeni da istočnoindijskoj kompaniji prepuste potpunu kontrolu nad Bengalom, [[Bihar]]om i [[Odisha|Odishom]]. Broj stanovnika je dramatično opao tokom ovog perioda kako je rastao ugled [[Kolkata|Kolkate]]<ref name="atiqullah" />, ali je kasnije ipak uslijedio stalni razvoj i modernizacija. Sistem modernog javnog snabdijevanja vodom uveden je 1874. a napajanje grada električnom energijom počelo je 1878. godine.<ref name="atiqullah" /><ref name="furumai" /> U blizini grada osnovan je Dhaka kantonment kao vojna baza za britanske i bengalske vojnike.<ref name="cantt" /> Nakon podjela britanske Indije 1947. godine, Dhaka je postala glavni grad [[Istočni Pakistan|Istočnog Pakistana]]. Grad je bio svjedok velikim građanskim nemirima nakon podjele Indije.<ref name="cantt" /> Veliki udio hinduističkog stanovništva iz grada je odselio u Indiju, dok je istovremeno doselio veliki broj muslimana iz Indije. Kao centar regionalne politike, Dhaka je doživjela povećan broj političkih nemira i slučajeva nasilja.<ref name="cantt" /> Prihvatajući [[urdu]] kao jedini zvanični jezik u [[Pakistan]]u dovelo je do organiziranja masovnih protesta. Poznat i kao [[pokret za bengalski jezik]], protesti su rezultirali pucnjavom od strane pakistanske policije sa nekoliko smrtnih slučajeva.<ref name="CALC" /> Jedna od najvećih katastrofa koju je grad pretrpio bio je [[tropski ciklon|tajfun]] Bhola 1970. godine kada je poginulo gotovo 500 hiljada ljudi. Više od pola grada je bilo pod vodom, a milioni ljudi su ostali bez domova.<ref name="marooned" /> == Geografija == Dhaka se nalazi u centralnom Bangladešu na geografskim koordinatama {{Coord|23|42|0|N|90|22|30|E|type:city_region:BD}}, na istočnoj, lijevoj obali rijeke [[Buriganga]]. Grad se nalazi u donjem toku delte [[Ganges]]a i zahvata površinu od 360&nbsp;km².<ref name="Bangladesh2001Mun" /> Dhaka je podijeljena na 49 ''thane'' (jedn. ''thana'') kao administrativne podjedinice: Lalbagh, Kotwali, Hazaribagh, Sutrapur, Ramna, Motijheel, Paltan, Dhanmondi, Mohammadpur, Tejgaon, Gulshan, Mirpur, Pallabi, Shah Ali, Turaag, Sabujbagh, Dhaka Cantonment, Demra, Shyampur, Badda, Kafrul, Kamrangir char, Khilgaon, Uttara itd.<ref name="A" /> Sveukupno grad je podijeljen na 130 okruga i 725 mahala.<ref name = "Dhaka"/> Distrikt Dhaka ima površinu od 1.463,60&nbsp;km² sa 18.305.671 stanovnika (stanje 2012.). Graniči sa distriktima [[Gazipur distrikt|Gazipur]], [[Tangail distrikt|Tangail]], [[Munshiganj distrikt|Munshiganj]], [[Rajbari distrikt|Rajbari]], [[Narayanganj distrikt|Narayanganj]] i [[Manikganj distrikt|Manikganj]].<ref name = "Dhaka"/> Karakteristika okoline Dhake je ravno i vlažno zemljište i tropska vegetacija. Zbog blizine mora, ona je vrlo podložna plavljenju tokom sezone [[monsun]]a koji donose obilne padavine i [[Tropski ciklon|ciklone]].<ref name="hough" /> {{Široka slika|Sunrise in Dhaka (Panorama).jpg|800px|alt=Izlazak sunca u Dhaki|dir=rtl}} == Klima == Dhaka ima vrlo vruću, mokru i vlažnu [[tropska klima|tropsku klimu]]. Po [[Köppenova klasifikacija klime|Köppenovoj klasifikaciji klime]], Dhaka ima [[Tropska savanska klima|tropsku savansku klimu]]. U gradu je jasno izražena sezona [[monsun]]a, sa godišnjim prosječnim temperaturama od oko 25&nbsp;°C a mjesečni prosjeci variraju između 18&nbsp;°C u januaru i 32&nbsp;°C u maju.<ref name="weather1" /> Oko 87% prosječnih godišnjih padavina od 2.123&nbsp;mm dešava se između [[maj]]a i oktobra.<ref name="weather1" /> Povećanje zagađenosti zraka i vode uzrokovano saobraćajnim gužvama i odlaganju industrijskog otpada je vrlo ozbiljan problem koji utiče na javno zdravlje i kvalitet života u Dhaki.<ref name = "Geo2"/> Vodene površine i močvarno područje oko Dhake suočeno je sa uništavanjem jer se one zatrpavaju da bi se dobilo mjesta za višespratne zgrade i drugo zemljište za izgradnju nekretnina. Zajedno sa zagađenošću, erozija prirodnih staništa prijeti uništenjem velikog broja regionalnih biljnih i životinjskih vrsta.<ref name="Geo2" /> === Parkovi i jezera === Postoji veliki broj parkova u gradu Dhaka između ostalih park Ramna, Suhrawardy Udyan, Shishu, [[nacionalni botanički vrt Bangladeša]], vrt Baldha, Chandrima Uddan, Gulshan i [[zoološki vrt Dhaka]]. Na teritoriji grada postoji i veliki broj jezera kao što su jezero "mladog mjeseca", jezero Dhanmondi, Baridhara-Gulshan, Banani, Uttara Thana i jezero Hatirjheel-Begunbari. Hatirjheel-Begunbari je novo mjesto za rekreaciju stanovnika. Hatirjheel obuhvata površinu od 320 akri (129 ha) i pretvoren je u mjesto održavanja svečanosti i festivala noću i opuštanja danju. Za realizaciju ovog projekta bili su angažirani između ostalih odjeljenje za građevinsko inženjerstvo Univerziteta za inženjerstvo i tehnologiju Bangladeša, bangladeška vojska, odjeljenje za puteve i autoputeve, lokalna vlast i mnogi drugi. == Demografija == [[File:Time-lapse of the urban growth of Dhaka, Bangladesh as seen from space (1972 to 2001).webm|title=Rast Dake (1972—2001)|mini|right|Animacije koja pokazuje razvoj grada između 1972. i 2001.<ref name="NASA">{{cite web|last=NASA|first=Scientific Visualization Studio|date=12. 12. 2001|url=http://svs.gsfc.nasa.gov/vis/a000000/a002300/a002323/index.html|title=Dhaka, Bangladesh Urban Growth|format=MPEG|accessdate=30. 4. 2007}}</ref>]] Daka (područja pod upravom gradske administracije) ima oko 7 miliona stanovnika. Procenjuje se da u [[Aglomeracija|širem gradskom području]] živi oko 12,8 miliona ljudi (podaci iz 2008).<ref name="BangladeshStatPock2008"/> Broj stanovnika raste za oko 4,2% godišnje, što je jedna od najviših stopa rasta među [[Azija|azijskim]] gradovima.<ref name="EDemo1"/> Jedan od glavnih faktora velikog rasta broja stanovnika je migracija iz ruralnih područja, na koju je tokom [[1960e|šezdesetih]] i [[1970e|sedamdesetih]] godina 20. veka otpadalo oko 60% ukupnog porasta. Do porasta broja stanovnika dolazi i zbog širenja gradskih granica. Na taj način su gradu pripojene teritorije sa više od milion stanovnika tokom [[1980e|osamdesetih godina]] prošlog veka.<ref name="EDemo1"/> Časopis ''[[Dalekoistočni privredni pregled]]'' procenjuje da će u Daki do 2025. živeti oko 25 miliona stanovnika.<ref>{{cite web |url=http://www.atimes.com/atimes/Front_Page/HE20Aa01.html |title=Planet of Slums by Mike Davis |work=Asia Times |date=20. 5. 2006 |accessdate=8. 5. 2010 |archivedate=2010-10-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101031210457/http://atimes.com/atimes/Front_Page/HE20Aa01.html |deadurl=yes }}</ref> Stopa pismenosti stanovništva je takođe u porastu. Prema proceni iz [[2001]]. stopa pismenosti je iznosila 62,3%, da bi do 2010. narasla na 72,7%, što je znatno više od nacionalnog proseka od 56,5%.<ref name="Dhaka"/> == Ekonomija == [[File:ORION Group constructed the highest building in the country City Centre.jpg|thumb|left|150px|Jedna od najviših zgrada u centru Dake]] Daka je trgovački centar Bangladeša. Kupovna moć srednje klase je značajno veća nego u ostatku zemlje, što pogoduje razvoju [[Tržište|tržišta]] luksuzne robe i robe široke potrošnje.<ref name="banglapedia">{{cite web|last=Chowdhury|first=A.M.|publisher=Banglapedia|date=23. 4. 2007|url=http://banglapedia.search.com.bd/HT/D_0145.htm|title=Dhaka|accessdate=23. 4. 2007|archive-date=2011-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20110819233528/http://banglapedia.search.com.bd/HT/D_0145.htm}}</ref> U grad dolazi veliki broj migranata u potrazi za poslom.<ref name="EDemo1">{{cite web|last=McGee|first=Terry|date=27. 9. 2006|url=http://www.prb.org/Articles/2001/UrbanizationTakesonNewDimensionsinAsiasPopulationGiants.aspx|title=Urbanization Takes on New Dimensions in Asia's Population Giants|publisher=Population Reference Bureau|accessdate=|archivedate=2008-02-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080214234539/http://www.prb.org/Articles/2001/UrbanizationTakesonNewDimensionsinAsiasPopulationGiants.aspx|deadurl=yes}}</ref> Veliki broj stanovnika je zaposlen u malim prodavnicama i tezgama pored puta, zatim kao ulični prodavači, a u gradu ima i oko 400.000 vozača rikši.<ref>{{Cite book|author=Robert Cervero|title=Informal Transport in the Developing World|publisher=UN-HABITAT|year=2000| isbn = 92-1-131453-4|pages=39}}</ref> U [[Tekstilna industrija|tekstilnoj industriji]] je zaposleno oko 800.000 ljudi. Stopa nezaposlenoti je 19%.<ref name="Ecn">{{cite web|author=Dhaka City Corporation|url=http://www.dhakacity.org/Page/Search_item_details/Search/Item_id/31/Item/employment/Dhaka_City_At_a_Glance|title=Economy|format=PHP|accessdate=27. 2. 2009|archivedate=2013-01-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130115171206/http://www.dhakacity.org/Page/Search_item_details/Search/Item_id/31/Item/employment/Dhaka_City_At_a_Glance|deadurl=yes}}</ref> Prema podacima iz [[2009]], ukupni [[bruto domaći proizvod]] Dake je iznosio 85 milijardi [[Američki dolar|dolara]].<ref name="PWC">{{cite web|url=https://www.ukmediacentre.pwc.com/imagelibrary/downloadMedia.ashx?MediaDetailsID=1562|title=Global city GDP rankings 2008–2025|publisher=Pricewaterhouse Coopers|accessdate=13. 12. 2009|archive-date=2011-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20110504031739/https://www.ukmediacentre.pwc.com/imagelibrary/downloadMedia.ashx?MediaDetailsID=1562|dead-url=yes}}</ref> Sa projektovanom godišnjom stopom rasta od 6,2%, BDP bi do [[2025]]. trebalo da se poveća na 215 milijardi dolara.<ref name=PWC/> Godišnji dohodak po glavi stanovnika se procenjuje na 1.350 dolara. Oko 34% domaćinstava živi ispod granice siromaštva,<ref>{{cite web|title=Asian City Development Strategies: Dhaka|url=http://www.citiesalliance.org/fukuoka.nsf/Attachments/CP_Dhaka/$File/CPF_Dhaka.PDF|format=PDF|publisher=Fukuoka Conference 2000, Cities Alliance|accessdate=24. 1. 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040909085826/http://www.citiesalliance.org/fukuoka.nsf/Attachments/CP_Dhaka/$File/CPF_Dhaka.PDF|archivedate=2004-09-09|deadurl=no}}</ref> uključujući veliki broj onih koji dolaze iz ruralnih područja u potrazi za poslom. Većina njih preživljava sa manje od 5 dolara dnevno.{{sfn|Rizwanul|1986|pp=33}} Glavne trgovačke zone grada su Motijhil, Dilkuša, Paltan, NJu market, Šahbag, Gulšan, Mohakhali, Karvan Bazar i Farmgejt, dok su Tejgaon i Hazaribag glavne [[industrija|industrijske]] zone.<ref>{{cite web|url=http://www.rrcap.unep.org/reports/soe/dhaka-soe-05/3-4dhaka-noise.pdf|format=PDF|title=Dhaka City State of Environment|year=2005|publisher=Regional Resource Center for Asia and the Pacific, United Nations Environment Programme|accessdate=24. 1. 2009|archivedate=2009-02-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090207025410/http://www.rrcap.unep.org/reports/soe/dhaka-soe-05/3-4dhaka-noise.pdf|deadurl=yes}}</ref> Bašundhara-Baridhara je privredna zona u izgradnji u kojoj će, kada bude završena, biti smeštena visokotehnološka industrija, [[Korporacija|korporacije]] i veliki trgovački centri. U gradu postoje i dve „izvozne zone“, koje su uspostavljene kako bi podstakle izvoz [[odeća|odeće]], [[tekstil]]a i druge robe. U ovim zonama radi 413 fabrika koje zapošljavaju uglavnom žene.<ref name="EPZ">{{Cite news|date=6. 6. 2006|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/5052738.stm|title=Dhaka clothes factories to reopen|publisher=BBC News|accessdate=}}</ref> U gradu se nalazi [[berza]], kao i sedišta mnogih multinacionalnih kompanija, međunarodnih nevladinih agencija,<ref>{{cite web|title=Blind eye to urban poor to spell social disaster:Conference on the poor told|work=The Daily Star|url=http://www.thedailystar.net/2006/12/05/d61205011711.htm|date=5. 12. 2007}}</ref> [[Banka Bangladeša|centralne banke Bangladeša]] i Banke Gramen, koja je 2006. dobila [[Nobelova nagrada za mir|Nobelovu nagradu za mir]]. Razvoj grada doveo je i do građevinskog buma, a izgradnja visokih zgrada i oblakodera je potpuno izmenila izgled panorame grada. Ekonomski rast je posebno izražen u oblastima finansija, [[Bankarstvo|bankarstva]], proizvodnje, [[Telekomunikacije|telekomunikacija]] i u uslužnim sektorima, dok [[turizam]], hoteli i restorani i dalje imaju važnu ulogu u privredi Dake. == Uprava == [[Datoteka:Nagar Bhaban.A.M.R.jpg|thumb|150px|Korporativna zgrada grada Dhaka - ''Nagar Bhaban'']] Općina Dhaka osnovana je 1. augusta 1864. godine i izdignuta do statusa ''zajednice općina'' 1978. godine.<ref name="CityCorp" /> Korporacija grada Dhaka je samoupravna korporacija koja se bavi poslovima od značaja za grad. Nedavno (2011.) ova korporacija je podijeljena na dva upravna dijela: gradska korporacija sjever i gradska korporacija jug da bi se kvalitetnije mogla pozabaviti uslugama za građane. Na čelu ove dvije korporacije su dva upravnika. Združena oblast je podijeljena na nekoliko okruga od kojih svaki ima izabranog upravnika. Obrazovni odbor Dhake je odgovoran za upravljanje svim [[Obrazovanje u Bangladešu|javnim školama]] i većim brojem privatnih škola sa izuzetkom škola u kojima se nastava odvija na [[engleski jezik|engleskom jeziku]] i [[medresa]]ma.<ref name="eduact" /><ref name="moe" /> Svim medresama u Bangladešu upravlja centralni odbor dok škole na engleskom imaju odvojene obrazovne i upravne strukture.<ref name="maddrassahact" /> Metropolska policija Dhake (DMP) je osnovana 1976. godine i tada je zapošljavala 6.000 osoba raspoređenih u 12 policijskih stanica.<ref name="A" /> Zbog brzog rasta grada, broj policajaca je narastao na 26.661 a broj policijskih stanica na 49.<ref name="A" /><ref name="Z" /> Grad je podijeljen na 25 (stanje 2011.) parlamentarne jedinice. Dvije najveće političke stranke su Awami Leage i Bangladeška nacionalistička stranka. U ''thani'' Ramna nalazi se Sekretarijat koji obuhvata većinu ministarstava vlade. Vrhovni sud Bangladeša i Visoki sud Dhake također se nalaze u gradu. Palača Bangabhaban služila je kao rezidencija za visoke zvaničnike, prvo [[vicekralj]]a Indije (generalni guverner Indije), zatim guvernera Istočnog Pakistana a danas kao rezidencija Predsjednika Bangladeša.<ref name="bpedia-bangabhaban" /> ''Jatiyo Sangshad Bhaban'' je zgrada koju je projektirao arhitekt [[Louis Kahn]],<ref name="CALC"/> i sjedište je jednodomnog nacionalnog parlamenta. Nacionalna [[džamija]] [[Baitul Mukarram]] izgrađena je po uzoru na [[Kaba|Kabu]] u [[Mekka|Mekki]].<ref name="bembbh" /> Drugi historijski spomenici u gradu su, između ostalih, palača Bara Katra, tvrđava Lalbagh, Hoseni Dalan (prvobitno je služila kao imamska kuća) i palača Ahsan Manzil.<ref name="marikaadam" /> Nacionalna vlada je nedavno usvojila politiku za brzu urbanizaciju okolnih područja i izvan njih uvodeći desetogodišnje oslobađanje od [[porez na dohodak|poreza na dohodak]] na sve građevine i ustanove koje se izgrade izvan grada, a sve u svrhu smanjenja saobraćajnih gužvi i prenaseljenosti.<ref name="townplan" /> == Saobraćaj == Dhaka je poznata kao svjetska prijestolnica [[rikša|rikši]].<ref name="bbcnews1" /><ref name="Rickshaws1" /> Dnevno u gradu prometuje oko 400.000 rikši.<ref name="bbcnews1" /> Iako su relativno jeftine i zbog ljudskog pogona sličnog biciklu ne proizvode zagađenje, riške ipak izazivaju saobraćajni haos i u mnogim dijelovima grada su zabranjene. Javni autobusi voze po cijelom gradu, a javnim prevozom pored privatnih kompanija i operatera upravlja i državna Bangladeška korporacija cestovnog saobraćaja (BRTC). == Gradovi partneri == *[[Guangzhou]], {{flag|Kina}} *[[Islamabad]], {{flag|Pakistan}} *[[Rijad]], {{flag|Saudijska Arabija}} *[[Teheran]], {{flag|Iran}} == Reference == {{refspisak|2|refs= <ref name="density">{{cite web |url=http://www.forbes.com/pictures/edgl45fdlj/no-1-dhaka-bangladesh |title=No. 1: Dhaka, Bangladesh - In Photos: The World's Densest Megacities |izdavač=Forbes |access-date=22.6.2013 |access-date=2015-07-03 |archive-date=2015-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923054951/http://www.forbes.com/pictures/edgl45fdlj/no-1-dhaka-bangladesh/ |dead-url=yes }}</ref> <ref name="natgeomap">[http://travel.nationalgeographic.com/places/maps/map_city_dhaka.html "Dhaka, Bangladesh Map"]. National Geographic</ref> <ref name="dacca">{{cite news|title=PAKISTAN: Dacca, City of the Dead|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,876963,00.html|date=3.5.1971|access-date=2015-07-03|archivedate=2013-08-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130827020715/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,876963,00.html|deadurl=yes}}</ref> <ref name="worldbank">World Bank (30.7.2010). [http://siteresources.worldbank.org/BANGLADESHEXTN/Resources/295759-1271081222839/BDCAS.pdf Country Assistance Strategy for the People's Republic of Bangladesh for the Period FY11-14], str. 4.</ref> <ref name="BangladeshStatPock2008">{{cite web|url=http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/SubjectMatterDataIndex/pk_book_09.pdf|title=Statistical Pocket Book, 2008|izdavač=Bangladesh Bureau of Statistics|format=PDF|access-date=15.8.2009|access-date=2015-07-03|archivedate=2018-12-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226013215/http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/SubjectMatterDataIndex/pk_book_09.pdf|deadurl=yes}}</ref> <ref name="bbcnews1">{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/from_our_own_correspondent/2300179.stm|title=Dhaka's beleaguered rickshaw wallahs|last=Lawson |first=Alastair|date=5.10.2002|publisher=BBC News}}</ref> <ref name="dhakacity">{{cite web |url=http://www.dhakacity.com.bd/ |title=everything about our city |izdavač=grad Dhaka |access-date=8.5.2010 |access-date=2015-07-03 |archive-date=2013-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130522090205/http://dhakacity.com.bd/ |url-status=dead }}</ref> <ref name="branding">http://www.huffingtonpost.com/anushay-hossain/branding-bangladesh-india_b_4671353.html</ref> <ref name="bangpedia">{{cite web|url=http://www.banglapedia.org/HT/I_0104.HTM|izdavač=Banglapedia|title=Islam Khan Chisti|access-date=4.2.2013|access-date=2015-07-03|archive-date=2013-08-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20130820004126/http://www.banglapedia.org/HT/I_0104.HTM|dead-url=}}</ref> <ref name="britanica2">{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/160598/Dhaka|izdavač=britannica.com|title=Dhaka|access-date=4.3.2013}}</ref> <ref name="bangpedia2">{{cite web|url=http://www.banglapedia.org/HT/D_0145.HTM|izdavač=Banglapedia|title=Dhaka|access-date=4.3.2013|access-date=2015-07-03|archive-date=2013-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20131021123311/http://www.banglapedia.org/HT/D_0145.HTM|dead-url=}}</ref> <ref name="moudud">{{Cite book|title=South Asia: Eastern Himalayan Culture, Ecology and People|first =Hasna|last = Jasimuddin Moudud|isbn=984-08-0165-1|year=2001|publisher=Academic Press and Publishers; Dhaka}}</ref> <ref name="bahl">{{Cite book|author=Taru Bahl i M.H. Syed|title=Encyclopaedia of the Muslim World|publisher=Anmol Publications PVT|year=2003|isbn=81-261-1419-3}}, str. 55</ref> <ref name="cantt">{{cite web|last=Roy|first=Pinaki|date=28.7.2008|url=http://www.thedailystar.net/story.php?nid=47801|title=Golden past of olden Dhaka|izdavač=The Daily Star|access-date=21.3.2009|access-date=2015-07-03|archive-date=2011-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20110724100813/http://www.thedailystar.net/story.php?nid=47801|dead-url=}}</ref> <ref name="romance">{{Cite book|author=Francis Bradley Bradley-Birt|title=The Romance of an Eastern Capital|url=https://archive.org/details/The_romance_of_an_eastern_capital001|page=[https://archive.org/details/The_romance_of_an_eastern_capital001/page/264 264]|publisher=Smith, Elder, & Co|year=1906|isbn=1-150-52170-8}}</ref> <ref name="atiqullah">{{Cite book|title=Growth of Dacca City: Population and Area (1608–1981)|author=M. Atiqullah i F. Karim Khan|publisher=Social Science Research Project, University of Dacca Press|year=1965}}, str. 6.</ref> <ref name="furumai">{{Cite book|author=H Furumai, F Kurisu i H Katayama|title=Southeast Asian Water Environment 2: Selected Papers from the Second International Symposium on Southeast Asian Water Environment|publisher=IWA Publishing|year=2008|isbn=1-84339-124-4}}, str. 205.</ref> <ref name="CALC">{{Cite news|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qa4014/is_200201/ai_n9028755/pg_2|title=Calcutta and Dhaka: A tale of two cities|date=27.9.2006|last=Richards|first=John|access-date=2015-07-03|archive-date=2010-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20101127071047/http://findarticles.com/p/articles/mi_qa4014/is_200201/ai_n9028755/pg_2/|dead-url=yes}}</ref> <ref name="marooned">Srivastava, H. N.; G. D. Gupta (2006). ''Management of natural disasters in developing countries. Centre for Science & Technology of the Non-Aligned and other Developing Countries''. str. 14. {{ISBN|81-7035-425-0}}.</ref> <ref name="Bangladesh2001Mun">{{cite web|url=http://www.bbs.gov.bd/dataindex/census/municip.pdf|izdavač=Bangladesh Bureau of Statistics|title=Area, Population and Literacy Rate by Paurashava|year=2001|format=PDF|access-date=29.9.2008|access-date=2015-07-03|archive-date=2008-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20080625052740/http://www.bbs.gov.bd/dataindex/census/municip.pdf|dead-url=}}</ref> <ref name="A">{{cite web|title=History of the DMP|url=http://www.dmp.gov.bd/application/index/page/history|izdavač=Dhaka Metropolitan Police|access-date=18.10.2013|access-date=2015-07-03|archivedate=2013-10-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131019123329/http://www.dmp.gov.bd/application/index/page/history|deadurl=yes}}</ref> <ref name="Dhaka">{{cite web|author=Banglapedia|date=27.9.2006|url=http://banglapedia.search.com.bd/HT/D_0157.HTM|title=Dhaka Division|access-date=11.2.2009|access-date=2015-07-03|archive-date=2006-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20060615223048/http://banglapedia.search.com.bd/HT/D_0157.HTM|dead-url=}}</ref> <ref name="hough">{{Cite book| last = Hough|first = Michael|title = Cities and natural process|publisher = Routledge|year = 2004|pages = 64–65|isbn = 0-415-29855-5}}</ref> <ref name="weather1">{{cite web|url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=032914&refer=/|title=Weatherbase: Historical Weather for Dhaka, Bangladesh|access-date=15.12.2008|izdavač=weatherbase.com|access-date=2015-07-03|archive-date=2015-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20151123042049/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=032914&refer=%2F}}</ref> <ref name="Geo2">{{Cite news|last=Mondal|first=M. Abdul Latif|date=27.9.2006|url=http://www.thedailystar.net/suppliments/2006/15thanniv/ourcities/ourcities28.htm|title=Our Cities: 15th Anniversary Special|access-date=2015-07-03|archive-date=2007-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20070302043917/http://www.thedailystar.net/suppliments/2006/15thanniv/ourcities/ourcities28.htm|dead-url=}}</ref> <ref name="CityCorp">{{cite web|author=Dhaka City Corporation|url=http://www.dhakacity.org/Page/About_us/About/Category/2/About_us_info|title=City Corporation|format=PHP|access-date=27.2.2009|access-date=2015-07-03|archivedate=2013-05-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130511112639/http://www.dhakacity.org/Page/About_us/About/Category/2/About_us_info|deadurl=yes}}</ref> <ref name="eduact">{{cite web|url=http://bdlaws.minlaw.gov.bd/sections_detail.php?id=318&sections_id=15928&vol=13&search=Education%20Ordinance,%201961|title=East Pakistan Intermediate and Secondary Education Ordinance, 1961 (East Pakistan Ordinance No. XXX population III of 1961)|access-date=31.3.2009 |izdavač=Ministarstvo pravde, prava i parlamentarnih poslova Bangladeša}}</ref> <ref name="moe">{{cite web |url=http://www.educationboard.gov.bd/ |title=Education Board Bangladesh |access-date=31.3.2009 |izdavač=Ministarstvo obrazovanja Bangladeša |access-date=2015-07-03 |archive-date=2015-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151103004053/http://www.educationboard.gov.bd/ }}</ref> <ref name="maddrassahact">{{cite web|url=http://bdlaws.minlaw.gov.bd/sections_detail.php?id=566&sections_id=7748&vol=21|title=THE MADRASAH EDUCATION ORDINANCE, 1978 (ORDINANCE NO. IX OF 1978). |access-date=31.3.2009 |izdavač=Ministarstvo pravde, prava i parlamentarnih poslova Bangladeša}}</ref> <ref name="Z">{{cite web|title=DMP&nbsp;— New Initiatives|url=http://www.dmp.gov.bd/static/new_initiative.php|izdavač=Dhaka Metropolitan Police|access-date=30.9.2008|access-date=2015-07-03|archivedate=2010-09-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100916060427/http://www.dmp.gov.bd/static/new_initiative.php|deadurl=yes}}</ref> <ref name="bpedia-bangabhaban">{{cite web|url=http://banglapedia.search.com.bd/HT/B_0125.htm|title=Bangabhaban|izdavač=Banglapedia|access-date=2015-07-03|archive-date=2008-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20081013124404/http://banglapedia.search.com.bd/HT/B_0125.htm|dead-url=}}</ref> <ref name="bembbh">{{cite web |url=http://www.banglaembassy.com.bh/Historical%20Page27.htm |title=Baitul Mukarram-the National Mosque of Bangladesh |access-date=31.3.2009 |izdavač=Ambasada Bangladeša u Butanu |access-date=2015-07-03 |archive-date=2011-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110805113530/http://www.banglaembassy.com.bh/Historical%20Page27.htm |dead-url= }}</ref> <ref name="marikaadam">{{Cite book|author=Marika McAdam|title=Bangladesh|url=https://archive.org/details/bangladesh0000mcad|pages=[https://archive.org/details/bangladesh0000mcad/page/46 46]–52|publisher=Lonely Planet|year=2004|isbn=1-74059-280-8}}</ref> <ref name="townplan">{{cite web |url=http://archive.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=62337 |title=Town planning for Bangladesh: Vision 2020 |datum=8.11.2008 |izdavač=The Daily Star |access-date=15.12.2008 |access-date=2015-07-03 |archive-date=2013-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131219005519/http://archive.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=62337 |dead-url= }}</ref> <ref name="Rickshaws1">{{Cite news|url=http://student.britannica.com/eb/art-72937/More-rickshaws-are-found-in-Dhaka-Bangladesh-than-in-any|title=rickshaw: Dhaka|author=Encyclopædia Britannica|date=17.12.2008|access-date=2015-07-03|archive-date=2009-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20090116082507/http://student.britannica.com/eb/art-72937/More-rickshaws-are-found-in-Dhaka-Bangladesh-than-in-any|dead-url=yes}}</ref> }} == Literatura == {{refbegin|2}} * Rabbani, Golam (1997). ''Dhaka, from Mughal outpost to metropolis''. University Press, Dhaka. {{ISBN|984-05-1374-5}} * Sarkar, Sir Jadunath (1948). ''History of Bengal (II)''. Dhaka. * Taifoor, S.M. (1956). ''Glimpses of Old Dacca''. Dhaka. * Sharuf Uddin Ahmed, ur. (1991). ''Dhaka -past present future''. The Asiatic Society, Dhaka. {{ISBN|984-512-335-X}} * Karim, Abdul (1992). ''History of Bengal, Mughal Period (I)''. Rajshahi * Pryer, Jane (2003). ''Poverty and Vulnerability in Dhaka Slums: The Urban Livelihood Study''. Ashgate Publishing. {{ISBN|0-7546-1864-1}} * Elisa T. Bertuzzo, ''Fragmented Dhaka: analysing everyday life with Henri Lefebvre's Theory of production of space'', F. Steiner Verl., Stuttgart, 2009, 226 p. {{ISBN|978-3-515-09404-7}} * A. Z. M. Iftikhar-ul-Awwal (dir.), ''Photographic album of old Dhaka'', [Bangladesh National Museum, Dhaka, 2003, 132 p. {{ISBN|978-984-585006-3}} * Hafiza Khatun, ''Dhakaiyas on the move'', Academic Press and Publishers, Dhaka, 2003, 160 p. {{ISBN|978-984-080180-0}} * Jane A. Pryer, ''Poverty and vulnerability in Dhaka slums: the urban livelihood study'', Ashgate, Burlington, VT, 2003, 203 p. {{ISBN|978-0-7546-1864-5}} * Golam Rabbani, ''Dhaka, from Mughal outpost to metropolis'', University Press Ltd., Dhaka, 1997, 207 p. {{ISBN|984-051374-5}} * Joël Le Quément, ''La pauvreté durable ? : au Bangladesh, à Dhaka et dans le monde'', L'Harmattan, Paris, 2010 (nouvelle éd.), 215 p. {{ISBN|978-2-296-12421-9}} * Pryer, Jane. Pobreza y vulnerabilidad de los suburbios de Dacca: estudio del sustento urbano. Ashgate Publishing. {{ISBN|0-7546-1864-1}}. * Rabbani, Golam (1997), Dacca, de pueblo mongol a avanzada metrópolis, University Press, {{ISBN|9840513745}} * Ahmed, Sharifuddin. Dacca: Pasado, Presente y Futuro. Dacca, 1991. * Sarkar, Sir Jadunath. Historia de Bengala (II). Dacca, 1948. * Karim, Abdul. Historia de Bengala, periodo mongol (I). Rajshahi, 1992. {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Dhaka}} * [http://www.dhakacity.org/ Official Dhaka City Corporation website] * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/160598/Dhaka Encyclopædia Britannica Article on Dhaka] * [https://web.archive.org/web/20190516050956/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Dhaka Banglapedia (the national encyclopedia of Bangladesh) article on Dhaka] * Nizamuddin Ahmed, Nayma Khan: ''[https://www.edgehill.ac.uk/Faculties/FAS/gber/pdf/vol3/issue3/article%202.pdf Evolution of House Form in Dhaka City]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.'' Department of Architecture, Dhaka; Global Built Environmental Review, Vol. 3, No. 3, 2004, S. 38–48 * [http://www.dhakacity.org Mairie de Dhaka] * [http://www.banglapedia.org/httpdocs/HT/D_0145.HTM Article de Dhaka sur Banglapedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111216193026/http://www.banglapedia.org/httpdocs/HT/D_0145.HTM |date=2011-12-16 }} * [http://www.univdhaka.edu Université de Dhaka] * [http://www.buet.ac.bd Université de technologie et d'ingénierie du Bangladesh (BUET)] * [http://www.juniv.edu Université de Jahangirnagar] * [http://www.afdhaka.org Alliance française de Dhaka] * [http://www.la-bas.org/article.php3?id_article=1683 Émission radio ''La-bas si j'y suis'' de Daniel Mermet, en balade à Dacca] {{Glavni gradovi u Aziji}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Gradovi u Bangladešu]] [[Kategorija:Glavni gradovi u Aziji]] nzqi03hyothmdksxkvedtne9rpknlxx 0 99073 42711147 42684000 2026-10-15T12:51:30Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42711147 wikitext text/x-wiki {{Naselje (HR) | ime =Cape Town | ime_genitiv =Cape Towna | izvorno_ime =<small>''Kaapstad'' (afrikaans)<br />''iKapa'' (xhosa)</small> | translit_jezik1 = | slika_panorama =Cape Town Montage.png | veličina_slike =280px | opis_slike = | slika_lokacijska_karta_država =Južna Afrika | slika_lokacijska_karta_opis =Cape Town na karti Južne Afrike | širina-stupnjevi =33 | širina-minute =55 | širina-oznaka =S | dužina-stupnjevi =18 | dužina-minute =25 | dužina-oznaka =E | lokacija_ime =[[Spisak država|Država]] | lokacija_info ={{flag|Južna Afrika}} | lokacija1_ime = Provincija | lokacija1_info =[[Western Cape]] | utemeljenje_ime = | utemeljenje_datum = 1652 | utemeljenje1_ime = | titula_vođe =Gradonačelnik | ime_vođe =Patricia de Lille | površina_bilješke = | površina_ukupna =2 454.72 [[kvadratni kilometar|km²]] | površina_prazno1_ime = | površina_prazno1 = | površina_prazno2_ime = | površina_prazno2 = | visina =0 - 1 590 | stanovništvo_godina =[[2007]]. | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo= 3 497 097 <ref name=city/><ref name="census" /> | vremenska_zona =Južnoafričko standardno vrijeme [[UTC+2]] | utc_pomak =+2 | vremenska_zona_DST = | utc_pomak_DST = | poštanski_broj =7700 - 8099 | pozivni_broj =+27 (0)21 | web_stranica =[http://www.capetown.gov.za/en/Pages/default.aspx www.capetown.gov] }} '''Cape town''' ([[afrikaans]]: '''Kaapstad''', [[Fonetika|fonetski]]: '''Kejptaun''') je treći grad po veličini u [[Južna Afrika|Južnoafričkoj Republici]]. [[Glavni grad]] [[Provincije Južnoafričke Republike|provincije]] [[Western Cape]] i zakonodavni glavni grad države (sjedište južnoafričkog parlamenta) od 3 497 097 stanovnika <ref name=city>{{cite web |url=http://www.statssa.gov.za/community_new/content.asp?link=interactivedata.asp |title=Community Survey 2007 interactive data |publisher=Statistics South Africa |accessdate=24. 1. 2012 |archive-date=2012-08-05 |archive-url=https://archive.today/20120805164522/http://www.statssa.gov.za/community_new/content.asp?link=interactivedata.asp |dead-url=yes }}</ref><ref name="S.Afr. CS 2007" />. Kao sjedište [[Parlament Južnoafričke Republike|državnog parlamenta]], također je i sjedište zakonodavne vlaste te se pored [[Pretoria|Pretorije]] smatra jednim od dva glavna grada. On je dio šire istoimene metropolitanske općine. Grad je poznat po svojoj [[Luka Cape Town|luci]], po svom prirodnom položaju u botaničkoj regiji ''Cape'', kao i po vrlo uočljivim prirodnim obilježjima poput planine Table (''Stone planine'') i [[Cape Point]]. Prema podacima iz 2014. on je 10. najmnogoljudniji grad u Africi i dom za oko 64% stanovništva regije Western Cape.<ref name="edp" /> Također je jedan od gradova svijeta koji se može pohvaliti multikulturnim životom, a istovremeno predstavlja i jedno od osnovnih odredišta za useljenike i azilante<ref name="expatr" /> u Južnoafričku Republiku. Cape Town je dobio i titulu svjetske prijestolnice dizajna 2014. godine koji mu je dodijelilo [[Međunarodno vijeće društava industrijskog dizajna]].<ref name="wdc2014" /> Cape Town je proglašen najboljim mjestom za posjetiti na svijetu 2014. godine od strane ''[[The New York Times]]a''<ref name="townmagaz" /> i ''[[The Daily Telegraph|The Telegrapha]]''.<ref name="city11271025" /> Smješten na obali zaliva Table (''Stoni zaliv''), Cape Town je najprije izgradila [[istočnoindijska kompanija|Holandska istočnoindijska kompanija]] kao opskrbnu stanicu za holandske brodove koji su plovili prema [[Istočna Afrika|istočnoj Africi]], [[Indija|Indiji]] i [[Daleki istok|Dalekom istoku]]. Dolaskom [[Jan van Riebeeck]]a 6. aprila 1652. osnovano je prvo stalno evropsko naselje u današnjoj Južnoafričkoj Republici. Cape Town je vrlo brzo prerastao svoju prvobitnu namjenu kao prva evropska tvrđava "Dobre nade", postavši ekonomsko i kulturno središte kolonije ''Cape''. Sve do početka zlatne groznice Witwatersrand i razvoja Johannesburga, Cape Town je bio najveći grad u Južnoj Africi. == Historija == [[Datoteka:City Hall, Cape Town.jpg|lijevo|thumb|250px|Gradska vijećnica i planina Table Mountain]] [[Datoteka:Cape Town Waterfront.jpg|lijevo|thumb|250px|Stara gradska luka]] [[Datoteka:Charles Bell - Jan van Riebeeck se aankoms aan die Kaap.jpg|thumb|lijevo|Slika [[Charles Davidson Bell|Charlesa Bella]]: ''Dolazak [[Jan van Riebeeck]]a u zaliv Table]] Najstariji poznati dokazi o naseljenosti ovog kraja nađeni su u pećini ''Peers'' u [[Fish Hoek]]u a datiraju iz perioda od prije 15.000 do 12.000 godina.<ref name="antiqui" /> Vrlo malo je poznato o historiji prvih stanovnika ove regije, pošto nije sačuvana pisana historija sve dok ovo područje nije spomenuo [[portugal]]ski istraživač [[Bartolomeu Dias]] 1486. godine i [[Vasco da Gama]] kada je opisao [[rt dobre nade]] 1497. godine. Krajem 16. vijeka, francuski, portugalski, engleski, danski i holandski brodovi su redovno pristajali u zaliv Table na svom putu prema Indiji. U trgovini sa plemenom Koikoi za svježe meso davali su [[duhan (proizvod)|duhan]], [[bakar]] i [[željezo]]. Godine 1652. Jan van Riebeeck i drugi radnici Holandske istočnoindijske kompanije (hol. ''Verenigde Oost-indische Compagnie'', VOC) poslani su u Cape da osnuju opskrbnu stanicu za brodove koji su plovili na ruti za holandske istočnoindijske kolonije te sagrade tvrđavu ''de Goede Hoop'' (kasnije ju je zamijenila tvrđava ''Good Hope''). Naselje je polahko raslo u tom vremenu, jer je bilo vrlo teško pronaći adekvatnu radnu snagu. Taj nedostatak radnika primorao je vlasti da uvoze robove iz [[Indonezija|Indonezije]] i sa [[Madagaskar]]a. Mnogi od tih robova su preci prvih obojenih zajednica u Capeu.<ref name="capeslave" /><ref name="sahistorija" /> Pod upravom Van Riebeecka i njegovih nasljednika kao komandanata VOC a kasnije i guvernera Capea, na ovo područje uvedene su brojne biljne vrste, čime je prirodno okruženje Cape Towna promijenjeno zauvijek. Neke od tih biljaka uključuju grožđe, žitarice, [[krompir]], jabuke, [[limun]] i druge, što je dovelo do velike promjene u privredi ali i u društvu.<ref name="pooley" /> Tokom [[Francuska revolucija|francuskih revolucionarnih]] i [[Napoléon Bonaparte|Napoleonovih]] ratova, Holandiju je stalno okupirala Francuska, a kontrolu nad holandskim kolonijama preuzela je [[Velika Britanija]]. Britanci osvajaju Cape Town 1795. ali su ga vratili Holandiji nakon sporazuma 1803. godine. Međutim, britanske snage ponovno okupiraju Cape 1806. nakon bitke kod [[Bloubergstrand (Cape Town)|Bloubergstranda]]. Po englesko-holandskom sporazumu 1814. Cape Town potpuno prelazi pod vlast Britanaca. Postaje prijestolnica novoformirane britanske kolonije ''Cape Colony'', čija se teritorija neprestano širila tokom 1800tih. Širenjem teritorije sve češće su se čuli i zahtjevi za širom autonomijom i nezavisnošću od Britanije, a 1854. godine Cape je dobio i svoj vlastiti parlament, te lokalnog premijera 1872. godine. Pravo glasa nije bilo postavljeno na rasnim nego na spolnim osnovama, u skladu sa Zakonom o pravu glasa u Capeu ({{jez-eng|Cape Qualified Franchise}}).<ref name="bellchar" /><ref name="mccrack" /> Otkriće [[dijamant|dijamanata]] u [[Griqualand West]]u 1867. i [[zlatna groznica]] Witwatersrand 1886. doveli su do ogromnog priliva useljenika u Južnu Afriku.<ref name="mbenga" /> Sukob između Burske republike u unutrašnjosti i britanske kolonijalne uprave doveo je do izbijanja [[Drugi burski rat|Drugog burskog rata]] od 1899. do 1902. koji je Britanija dobila. Godine 1910. Britanci osnivaju Uniju Južne Afrike, koja je ujedinila koloniju Cape sa britanskom kolonijom Natal i poraženom Burskom republikom. Cape Town je postao zakonodavno središte Unije, a kasnije i Južnoafričke Republike. Na državnim izborima 1948. pobijedila je Nacionalna stranka Južne Afrike na platformi ''[[apartheid]]a'' (rasne segregacije) i pod [[slogan]]om ''swart gevaar'' (bos. ''opasnost od crnog''). Došlo je do erozije i kasnijeg ukidanja višerasnog društva u Capeu, kao i do donošenja Zakona o grupnim područjima, kojim su sva područja u zemlji klasificirana po rasama. Ranija višerasna predgrađa Cape Towna ili su očišćena od nepripadajućeg stanovništva ili potpuno srušena. Među najpoznatijim primjerima ovog u Cape Townu bio je ''Distrikt šest''. Nakon što je proglašen područjem samo za bijelce 1965. godine, sve kuće su porušene a preko 60.000 njegovih stanovnika je nasilno premješteno.<ref name="essinfo" /> Mnogi njegovi stanovnici su preseljeni u Cape Flats i Lavender Hill. Pod režimom apartheida, Cape se smatrao ''područjem gdje su obojeni radnici nepoželjni'', zbog ekskluzije bantu pripadnika tj. crnaca. Kao reakcija na Zakon o obrazovanju bantua 1953. i ustanak u Sowetu u junu 1976, učenici iz škola u Langau, Gugulethu i Nyangau u Cape Townu organizirali su proteste, sakupljajući se i marširajući kroz ulice gdje su se sukobili sa policijom. Mnoge školske zgrade su tada spaljene.<ref name="sahist1" /><ref name="sahist2" /> Cape Town je dom mnogim vođama pokreta protiv [[apartheid]]a. Na ostrvu Robben, bivšem kažnjeničkom ostrvu udaljenom 10&nbsp;km od grada, držani su godinama zatočeni mnogi poznati politički zatvorenici. Jedan od svjetski poznatih događaja koji je obilježio kraj ere apartheida, označio je prvi javni govor [[Nelson Mandela|Nelsona Mandele]] nekoliko sati nakon puštanja na slobodu, sa balkona gradske vijećnice Cape Towna 11. februara 1990. godine. Njegov govor obilježio je novi period u historiji grada Cape Towna i cijele Južnoafričke Republike, a prvi demokratski izbori održani su četiri godine kasnije 27. aprila 1994. godine. Na trgu Nobelovaca u četvrti [[Victoria & Alfred Waterfront]] postavljene su statue četiri južnoafrička nobelovca za mir: [[Albert Lutuli]], [[Desmond Tutu]], [[F. W. de Klerk]] i [[Nelson Mandela]]. Počev od 1994. grad se sve više suočava sa problemima poput [[droga|droge]], koji kulminiraju nasiljem i kriminalnim djelima u vezi droge, te nedavno i okršaji bandi. Istovremeno ekonomija je procvjetala do neslućenih razmjera zbog enormnog povećanja turizma i tržišta nekretnina. Sa [[Gini koeficijent]]om od 0,67 Cape Town ima najviši odnos jednakosti raspodjele dohotka u Južnoj Africi.<ref name="iolza" /> == Geografija == [[Datoteka:CTfromTableMountain.jpg|thumb|lijevo|800px|''Kotao'' Cape Towna, pogled sa planine Table]] {{-}} Cape Town se nalazi na 33,55° južne geografske širine (otprilike kao [[Sydney]] i [[Buenos Aires]], odnosno slično kao i [[Casablanca]] ili [[Los Angeles]] na sjevernoj hemisferi) te 18,25° istočne dužine. Planina Table (''Stona planina'') sa gotovo vertikalnim stijenama i neobično ravnim vrhom na preko 1000 m nadmorske visine, sa vrhovima Devil's Peak (''Đavolji vrh'') i Lion's Head (''Lavovska glava'') sa dvije strane, zajedno formiraju jedinstvenu planinsku unutrašnjost koja okružuje centralno područje grada, a lokalno je poznat kao ''lonac'' Cape Towna. Uski pojas oblaka, kolokvijalno poznat kao ''odjeća stola'', ponekad se formira na vrhu planine. Neposredno na jugu pruža se poluostrvo Cape sa pejsažnim planinskim hrptom koji se pruža 40&nbsp;km prema jugu u Atlantski okean završavajući na [[Cape Point]]u. Postoji više od 70 vrhova viših od 300 m unutar zvaničnih granica grada. Mnoga od gradskih predgrađa nalaze se na velikim zaravnima zvanim ''Cape Flats'', koja se pružaju preko 50&nbsp;km prema istoku i povezuju poluostrvo sa kopnom. Te zaravni se nalaze na izdignutim morskim ravnicama, sačinjene uglavnom od sedimentiranog morskog pijeska čime se može potvrditi teza da je planina Table nekad davno i sama bila ostrvo. Regija Cape Towna općenito sa svojom [[sredozemna klima|sredozemnom klimom]], razuđenom obalom, neprohodnim planinskim lancima, priobalnim nizijama i graničnom polupustinjskom okolinom, ima dosta sličnosti sa južnom [[Kalifornija|Kalifornijom]]. == Klima == [[Rt dobre nade]] i grad ''Cape Town'' imaju [[Mediteranska klima|Mediteransku klimu]] po [[Köppenova klasifikacija klime|Köppenovoj klasifikaciji klime]],<ref name="peterj" /><ref name="rohli" /><ref name="gaw" /> sa blagim zimama, i suhim toplim ljetima. Zimi, koja počinje od juna i traje od kraja augusta, prevladavaju jaki sjeverozapadni vjetrovi koji donose hladnu frontu sa Atlanskog oceana. Tad padne i najviše kiše na grad, iako ne svuda jednako. Na višim dijelovima grada, zna pasti i 1 500&nbsp;mm, dok na nižim dijelovima padne uobičajenih 515&nbsp;mm. Prosječne minimalne temperature su oko 7.0&nbsp;°C, dok su maksimalne 17.5&nbsp;°C.<ref name="WMO" /> Ljeta koja počinju od novembra i traju do marta, su vruća i suha, ipak ne pretjerano jer je prosječna temperatura oko 26.5&nbsp;°C. Tad znaju puhuti jaki vjetrovi sa jugoistočnog Atlantika koje lokalni stanovnici smtraju zdravim, jer odnose klice, bakterije i svu atmosfersku prljavštinu. Ali kad stanu puhati vjetrovi sa brda na sjeveroistoku, tad zna biti ekstremno vruće, iako to ne traje više od par tjedana krajem februara ili početkom marta. U gradu često bude neugodno toplo kada puše takozvani ''Berg Wind'' (''brdski vjetar'') od unutrašnjosti Karoo tokom nekoliko sedmica u februaru i početkom marta. U kasno proljeće i rano ljeto ponekad se javljaju snažni vjetrovi sa jugoistoka, lokalno poznati kao ''doktor Cape'', nazvani tako jer raznose zagađeni zrak iznad grada. Taj [[vjetar]] nastaje zbog sistema visokog pritiska ([[anticiklon]]a) koja se formira u južnom Atlantiku zapadno od grada, a koja se u meteorologiji naziva i južnoatlantski anticiklon. Prosječno godišnje u Cape Townu je izmjereno 3100 sati sunčevog sjaja što se približno može uporediti sa [[Los Angeles]]om (3300 sati)<ref name="la" /> odnosno više od [[Atina (grad)|Atine]] i [[Madrid]]a (2900 sati).<ref name="madrid" /> Temperature mora se značajno razlikuju od 10&nbsp;°C na Atlantskoj obali do 22&nbsp;°C u zalivu False (''Lažnom zalivu''). Prosječna godišnja temperatura [[okean]]a kreće se od 13&nbsp;°C na obali Atlantika (slično kao u vodama Kalifornije kod [[San Francisco|San Francisca]] ili [[Big Sur]]a) do 17&nbsp;°C u zalivu False (slično kao temperature u sjevernim dijelovima Sredozemnog mora, poput Nice ili [[Monte Carlo|Monte Carla]]). {{Infookvir vrijeme |mjesto =<!--Cape Town|-->Cape Town |location = Cape Town |Jan-Sij_sr_maks=26.1 |Feb-Velj_sr_maks=26.5 |Mar-Ožu_sr_maks=25.4 |Apr-Tra_sr_maks=23.0 |Maj-Svi_sr_maks=20.3 |Jun-Lip_sr_maks=18.1 |Jul-Srp_sr_maks=17.5 |Aug-Kol_sr_maks=17.8 |Sep-Ruj_sr_maks=19.2 |Okt-Lis_sr_maks=21.3 |Nov-Stu_sr_maks=23.5 |Dec-Pro_sr_maks=24.9 |God_sr_maks=22.0 |Jan-Sij_sr_min=15.7 |Feb-Velj_sr_min=15.6 |Mar-Ožu_sr_min=14.2 |Apr-Tra_sr_min=11.9 |Maj-Svi_sr_min=9.4 |Jun-Lip_sr_min=7.8 |Jul-Srp_sr_min=7.0 |Aug-Kol_sr_min=7.5 |Sep-Ruj_sr_min=8.7 |Okt-Lis_sr_min=10.6 |Nov-Stu_sr_min=13.2 |Dec-Pro_sr_min=14.9 |God_sr_min=11.4 |Jan-Sij_obo=15 |Feb-Velj_obo=17 |Mar-Ožu_obo=20 |Apr-Tra_obo=41 |Maj-Svi_obo=69 |Jun-Lip_obo=93 |Jul-Srp_obo=82 |Aug-Kol_obo=77 |Sep-Ruj_obo=40 |Okt-Lis_obo=30 |Nov-Stu_obo=14 |Dec-Pro_obo=17 |God_obo=515 |Izvor=<ref name=weat>{{cite web | url =http://www.weather.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/africa/sa_zi/cape_town_e.htm | title =''Climatological Information for Cape Town'' | accessdate =29. 1. 2012 | publisher =Hong Kong Observatory | archivedate =2014-10-04 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20141004182732/http://www.weather.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/africa/sa_zi/cape_town_e.htm | deadurl =yes }}</ref> }} == Gradovi prijatelji == Cape Town ima ugovore o prijateljstvu sa slijedećim gradovima; {| class="wikitable" |- valign="top" | * {{flag|Njemačka}}, [[Aachen]] * {{flag|Tajland}}, [[Bangkok]] * {{flag|Izrael}}, [[Haifa]] || * {{flag|Kina}}, [[Hangzhou]] * {{flag|Francuska}}, [[Nice|Nica]] || * {{flag|Rusija}}, [[Sankt Peterburg]] * {{flag|Belgija}}, [[Antwerpen]] |} == Znamenitosti == Cape Town je drugi najposjećeniji grad Afrike, nakon [[Kairo|Kaira]]. Za veliku većinu turista najveća atrakcija je obližnji [[Rt dobre nade]] i planina Table Mountain koja se nadvija nad gradom i koja je zaštićena kao nacionalni park i rezervat prirode sa brojnim afričkim životinjama. Grad je prepun lijepih plaža, na kojima se ipak samo rijetki kupaju, zbog hladnog mora, jer su tu izrazito jake hladne morske struje. Pažnju turista mami i veliki akvarij ''Two Oceans Aquarium''. Veliki mamac za turiste je stara luka ''Victoria & Alfred Waterfront''. U novije vrijeme atrakcija je postao [[ostrvo|otok]] Robben, sa zatvorom u kom je dobar dio života proveo predsjednik [[Nelson Mandela]]. Historijski centar grada ima brojne stare zgrade građene u autohtonom [[Holandija|holandskom]] arhitektonskom stilu zvanom ''Cape Dutch''. Jedna od novijih atrakcija grada je konferencijski centar - Cape Town International Convention Centre. == Stanovništvo == [[Datoteka:Cape Town CBD.jpg|thumb|desno|''Foreshore'' sa centralnim poslovnim distriktom u pozadini]] Prema državnom popisu u Južnoafričkoj Republici provedenom 2011. godine, stanovništvo metropolitanske općine grada Cape Towna, područja koje uključuje predgrađa i okolna naselja koja se uvijek ne smatraju dijelom grada, iznosi 3.740.026 stanovnika. To predstavlja godišnji rast stanovništva od oko 2,6% u odnosu na rezultate prethodnog popisa stanovništva 2001. godine, po kojem je broj stanovnika Cape Towna iznosio 2.892.243.<ref name="wc-muni-report" /> Spolni udio muškaraca u odnosu na žene iznosi 0,96 što znači da ima neznatno više žena.<ref name="wc-muni-report" /> Oko 42,4% stanovništva se smatra ''obojenim'', 38,6% crncima, 15,7% bijelcima i 1,4% ostalim (poput Indijaca i Azijata).<ref name="wc-muni-report" /> Po jezicima, 35,7% stanovnika se izjasnilo da priča ''afrikans'' kao prvi jezik, dok ih 29,8% govori kosa jezik (''xhosa'') i 28,4% [[engleski jezik|engleski]]. Oko 24,8% stanovništva je mlađe od 15 godine, dok je 5,5% starije od 65 godina.<ref name="wc-muni-report" /> Od stanovnika starijih od 20 godina, 1,8% ih nije pohađalo školu, 8,1% imaju neko školovanje ali nisu završili osnovnu školu, 4,6% stanovnika je završilo osnovnu ali nije pohađalo dalje škole, 38,9% učenika je pohađalo srednju ali je nije završilo, 29,9% stanovnika je završilo srednju školu ali se nisu školovali dalje, a 16,7% stanovnika imaju više obrazovanje. Sveukupno, 46,6% stanovnika imaju srednješkolsko obrazovanje.<ref name="wc-muni-report" /> Od djece između 5 i 25 godina, njih 67,8% je pohađalo neku obrazovnu instituciju.<ref name="wc-muni-report" /> Među osobama između 15 i 65 godina, stopa nezaposlenosti iznosi 23,7%.<ref name="wc-muni-report" /> Prosječni dohodak domaćinstva u Cape Townu iznosi 161.762 randa.<ref name="wc-muni-report" /> U općini živi 1.068.573 domaćinstva što daje prosječnu veličinu domaćinstva od 3,3 osobe.<ref name="wc-muni-report" /> Oko 94% domaćinstava ima električnu struju u domovima,<ref name="wc-muni-report" /> oko 87,3% ima pitku vodu iz gradskog vodovoda dok ih 12% koriste vodu iz javnih česmi.<ref name="wc-muni-report" /> Usluge odvoza smeća obuhvataju 94,6% domaćinstava.<ref name="wc-muni-report" /> Samo 34% domaćinstava ima fiksni telefon, ali ih 91,3% ima mobilne telefone. Oko 37,9% ih posjeduje [[računar]], a 49,3% ima pristup internetu (bilo putem računara ili pametnog telefona).<ref name="wc-muni-report" /> == Privreda == Cape Town je ekonomsko središte provincije Western Cape, južnoafričkog drugog po značaju ekonomskog centra i trećeg najvećeg ekonomskog središta na afričkom kontinentu. Služi i kao regionalni proizvodni centar u Western Capeu. U 2011. gradski [[Bruto domaći proizvod|BDP]] iznosio je 56,8 milijardi [[američki dolar|američkih dolara]], odnosno 15.721 US$ po glavi stanovnika.<ref name="brookingsgdp" /> U pet godina prije 2014. BDP Cape Towna rastao je po prosječnoj godišnjoj stopi od 3,7 [[postotak]]a. U tom periodu, poljoprivredni i proizvodni sektori su smanjili svoj udio u gradskom BDP-u, dok su finansijski, uslužni, [[transport]]ni i logistički sektor znatno porasli što oslikava rast specijaliziranih sektora usluga u lokalnoj privredi. [[Ribolov]], [[tekstil]]na industrija, proizvodnja vunenih proizvoda, elektronika, namještaj, finansijski i drugih sektori su grane privrede u ekonomiji Cape Towna koje imaju najveće komparativne prednosti.<ref name="edp" /> Između 2001. i 2010. [[Gini koeficijent]] u gradu, mjera nejednakosti raspodjele društvenog dohotka, se donekle popravio; u 2007. iznosio je 0,59 da bi 2010. pao na 0,57, te u 2011/12. povećao se na 0,67. Uprkos ovom povećanju, Gini koeficijent grada je i dalje najniži među svim gradovima u državi.<ref name="edp" /> Cape Town je nedavno doživio procvat tržišta nekretnina i izgradnje, jer se zbog [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2010.|Svjetskog nogometnog prvenstva 2010.]] mnogo ljudi odlučilo kupiti neke nekretnine ili ljetne rezidencije u gradu ili su odlučili trajno se nastaniti ovdje. Cape Town je bio domaćin devet utakmica prvenstva: šest utakmica u grupnoj fazi, jedne utakmice u osmini finala, jedno četvrtfinale i jedno polufinale. Centralni poslovni distrikt je uključen u opširni urbani program renoviranja, u kojem se odvija restauracija starih zgrada i izgradnja novih u organizaciji Cape Town partnerstva.<ref name="capegovza" /> Grad ima četiri velika trgovačka čvora, a centralni poslovni distrikt sadržava najveći broj poslovnih prostora i poslovnih mogućnosti. ''Century City'', pojas Bellville/TygerValley i Claremont su također vrlo razvijeni poslovni centri koji sadrže mnoge kancelarije, predstavništva i sjedišta korporacija. U gradu najviše sjedišta imaju kompanije iz oblasti osiguranja, trgovački lanci, izdavačke kuće, dizajnerske firme, transportne i naftne kompanije, arhitekti i oglašivači.<ref name="econdev" /> Među svjetski poznatim kompanijama koje imaju sjedište u gradu su, između ostalih, trgovački lanac Woolworths,<ref name="mediacont" /> lanci supermarketa Pick n Pay Stores i Shoprite,<ref name="emis" /> modni lanac Foschini Group,<ref name="contact" />, međunarodni gigant iz oblasti medija [[Naspers]] i finansijska kompanija [[Sanlam]].<ref name="sanlam" /> Druge poznatije kompanije uključuju Belron (međunarodna grupa specijalizirana za autodijelove, naročito stakla), CapeRay (medicinska oprema za dijagnosticiranje raka dojki), Ceres Fruit Juices (proizvođač voćnih sokova i drugih proizvoda na bazi voća), ICS (nekada jedan od najvećih proizvođača mesa), Capitec Bank (velika komercijalna banka u JAR) i druge. Grad je također i proizvodna baza za nekoliko multinacionalnih kompanija, kao što su [[Johnson & Johnson]], [[GlaxoSmithKline]], [[Levi Strauss & Co.]], [[Adidas]], [[Bokomo|Bokomo Foods]] i Nampak. Mnoge proizvedene robe prođu kroz luku Cape Towna i [[međunarodni aerodrom Cape Town]]. Mnoge kompanije koje se bave izgradnjom brodova imaju svoje kancelarije i postrojenja u Cape Townu.<ref name="southafrbuild" /> Provincija je također i centar energetskog razvoja države, gdje postojeća nuklearna električna centrala Koeberg proizvodi energiju za potrebe provincije Western Cape. Provincija u kojoj je i Cape Town je važna turistička regija Južnoafričke Republike. Prihodi od turizma iznose oko 9,8% ukupnog BDP-a provincije i zapošljavaju 9,6% radne snage. U 2010. godini preko 1,5 miliona inostranih turista posjetilo je ovo područje.<ref name="godisnji2010" /> Sa najvećim brojem uspješnih IT kompanija u Africi, Cape Town je i važno središte ove industrije na cijelom kontinentu. Rast na godišnjem nivou od 8,5% uz približnu vrijednost od 77 milijardi randa u 2010. u cijeloj državi, IT industrija u Cape Townu sve više dobija na značaju u privredi grada.<ref name="westcape3" /> Grad je nedavno dobio i epitet najboljeg grada za poduzetništvo u Južnoafričkoj Republici, sa postotkom građana koji ostvaruju poslovne mogućnosti gotovo tri puta više nego državni prosjek. Građani starosti od 18 do 64 godine imaju oko 190% više šanse da uspije pokrenuti neki poslovni projekat, dok u Johannesburgu ista demografska grupa ima samo 60% šanse u odnosu na državni prosjek da pokrenu neki novi biznis.<ref name="fin24" /> == Sport == Najpopularniji [[sport]]ovi u Cape Townu, računajući po broju učesnika ili igrača su [[kriket]], [[nogomet]], plivanje i [[ragbi]].<ref name="woulidge" /> U ragbiju, Cape Town je dom ekipe "Western Province" koja svoje domaće utakmice igra na stadionu Newlands a takmiči se u Currie kupu. Osim toga, igrači "Western Province" (zajedno sa nekim igračima Boland Cavaliersa iz [[Wellington]]a) čine ''Stormers'' u takmičenju [[Južna hemisfera|južne hemisfere]] ''[[Super ragbi]]''. Grad je često domaćin i reprezentaciji Južnoafričke Republike u ragbiju poznate pod nadimkom ''Springboks'' (''antilope''). Grad je bio i domaćin Svjetskog kupa u ragbiju 1995. godine uključujući ceremonije otvaranja i mnoge utakmice, kao što je bilo polufinale između reprezentacija Novog Zelanda i Engleske. Nogomet je također popularan u Cape Townu, kao i u cijeloj državi. Dva nogometna kluba iz Cape Towna igraju u premijer ligi Južnoafričke Republike (PSL), najvišem nivou takmičenja u državi. Ti timovi su [[Ajax Cape Town]] koji je nastao spajanjem klubova ''Seven Stars'' i ''Cape Town Spurs'' 1999. godine, te klub koji je nedavno ušao u premijer ligu ''Chippa United''. U Cape Townu odigrano je i nekoliko utakmica u okviru [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2010.|Svjetskog prvenstva 2010.]] uključujući jedno polufinale.<ref name="southafrica.info" /> U području ''Green Pointa'' izgrađen je novi stadion ''Cape Town stadion'' kapaciteta 70 hiljada sjedećih mjesta. Cape Town je imao i olimpijske aspiracije. Godine 1996. grad je bio jedan od pet kandidata u užem izboru [[Međunarodni olimpijski odbor|Međunarodnog olimpijskog odbora]] i započeo zvaničnu kandidaturu za domaćina Ljetnih olimpijskih igara 2004. godine. Iako su igre dodijeljene [[Atina (grad)|Atini]], Cape Town je na glasanju pri izboru grada domaćina bio treći. Postojale su neke špekulacije da je Cape Town tražio i nominiranje putem olimpijskog odbora Južnoafričke Republike kao domaćina [[XXXII olimpijske igre - Tokyo 2020.|Ljetnih olimpijskih igara 2020. godine]],<ref name="bids" /> ali nije došao do statusa grada-kandidata. == Gradovi partneri == Kejptaun ima devet gradova partnera: {| class="wikitable" |- ! Zemlja ! Grad ! Uspostavljeno |- | Belgija | [[Antwerp]]<ref>{{cite web|url=http://rachel.worldpossible.org/modules/wikipedia_for_schools/wp/a/Antwerp.htm|title=Antwerp|work=worldpossible.org|access-date=2015-07-03|archivedate=2015-04-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402150930/http://rachel.worldpossible.org/modules/wikipedia_for_schools/wp/a/Antwerp.htm|deadurl=yes}}</ref> | 1996 |- | Nemačka | [[Aachen]]<ref>{{cite web |url=http://www.aachen-kapstadt.de/e_start.html |title=Agenda 21 Partnership Cape Town – Aachen |accessdate=5 March 2010 |archivedate=2009-02-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090224222014/http://www.aachen-kapstadt.de/e_start.html |deadurl=yes }}</ref> | 2000 |- | Izrael | [[Haifa]]<ref>{{cite web |url=http://www.haifa.muni.il/Haifa/en-us/Pages/CAPE-TOWN.aspx |title=Cape Town |publisher=Haifa City |accessdate=5 March 2010 |archive-date=2010-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101215222941/https://haifa.muni.il/Haifa/en-us/Pages/CAPE-TOWN.aspx |dead-url=yes }}</ref> | 1975 |- | Kina | [[Hangzhou]]<ref>{{cite web |url=http://www.capetown.gov.za/en/ExternalRelations/Documents/City%20of%20Hangzhou.pdf |title=Agreement on the Establishment of Relations of Friendship between the City of Hangzhou of the People's Republic of China and the City of Cape Town of the Republic of South Africa |date=18 April 2005 |accessdate=5 March 2010 |archivedate=2019-10-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191009105716/http://www.capetown.gov.za/en/ExternalRelations/Documents/City%2520of%2520Hangzhou.pdf |deadurl=yes }}</ref> | 2005 |- | Mozambik | [[Maputo]] | 1994 |- | Francuska | [[Nice]]<ref name="Nice Jumellage">{{cite web | url = http://www.nice.fr/Collectivites/La-municipalite/Villes-jumelees-avec-la-Ville-de-Nice | title = Villes jumelées avec la Ville de Nice | accessdate = 24 June 2013 | publisher = Ville de Nice | language = French | archivedate = 2012-10-29 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20121029114949/http://nice.fr/Collectivites/La-municipalite/Villes-jumelees-avec-la-Ville-de-Nice | deadurl = yes }}</ref> | 1974 |- | Rusija | [[Sankt Peterburg]]<ref>{{cite web|url=http://eng.gov.spb.ru/figures/ities|title=Saint Petersburg in figures – International and Interregional Ties|publisher=Saint Petersburg City Government|accessdate=23 March 2008|archivedate=2009-02-24|archiveurl=https://archive.today/20090224073839/http://eng.gov.spb.ru/figures/ities|deadurl=yes}}</ref> | 2001 |- | Portugalija | [[Funchal]] | 1995 |- | Angola | [[Luanda]] | 1997 |} == Reference == {{refspisak|2|refs= <ref name="edp">{{cite web|url = http://www.iol.co.za/weekend-argus/highlights-from-the-state-of-the-city-2014-report-1.1784504#.VHIze4uUeSo |title = Highlights from the State of the City 2014 report |datum = 21.11.2014 |access-date= 23.11.2014 |work = Weekend Argus |last = Morris |first = Michael}}</ref> <ref name="census">[http://census2011.adrianfrith.com/place/199 "City of Cape Town"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130923003554/http://census2011.adrianfrith.com/place/199 |date=2013-09-23 }}. Census 2011.</ref> <ref name="expatr">{{cite web | url=http://www.expatcapetown.com/why-cape-town.html | title=Why Cape Town is one of the best cities for travel and expat living |izdavač=ExpatCapeTown |access-date=14.4.2014}}</ref> <ref name="S.Afr. CS 2007">{{cite web |url=http://www.statssa.gov.za/Publications/P03011/P030112007.pdf |izdavač=Statistika Južnoafričke Republike |title=Community Survey, 2007: Basic Results Municipalities |access-date=23.3.2008 |access-date=2015-07-03 |archivedate=2013-08-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130825124835/http://www.statssa.gov.za/Publications/P03011/P030112007.pdf |deadurl=yes }}</ref> <ref name="antiqui">{{cite web|url=http://www.antiquityofman.com/Peers_Cave.html|title=The Antiquity of man|izdavač=SouthAfrica.info|access-date=2015-07-03|archivedate=2009-03-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090301174424/http://www.antiquityofman.com/Peers_Cave.html|deadurl=yes}}</ref> <ref name="wdc2014">{{cite web|title=Cape Town Hosts Official WDC 2014 Signing Ceremony|url=http://www.worlddesigncapital.com/press-releases/cape-town-hosts-official-world-design-capital-2014-signing-ceremony/|izdavač=World Design Capital|access-date=4.8.2012}}</ref> <ref name="capeslave">{{cite web|url=http://cape-slavery-heritage.iblog.co.za/2009/05/01/coloured-people-of-the-western-cape-have-the-most-diverse-ancestry-in-the-world/ |title=Cape-Slavery-Heritage " Coloured People of the Western Cape have the most Diverse Ancestry in the World :: iBlog |izdavač=Cape-slavery-heritage.iblog.co.za |datum=1.5.2009 |access-date=17.3.2011}}</ref> <ref name="townmagaz">{{cite web|url=http://www.capetownmagazine.com/cape-confidential/14-fun-facts-you-didnt-know-about-cape-town/123_22_19306|title=14 Fun Facts You Didn’t Know About Cape Town - Interesting & Amusing Things about the Mother City|work=Cape Town Magazine}}</ref> <ref name="sahistorija">{{cite web|url=http://www.sahistory.org.za/pages/governence-projects/slavery/slavery.htm |title=Slavery and early colonisation, South African History Online |izdavač=Sahistory.org.za |datum=22.9.1927|access-date=17.3.2011}}</ref> <ref name="city11271025">{{cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/travel/citybreaks/11271025/The-worlds-best-cities.html|title=The world's best cities|work=Telegraph.co.uk}}</ref> <ref name="pooley">Pooley, S. ''Jan van Riebeeck as Pioneering Explorer and Conservator of Natural Resources at the Cape of Good Hope (1652–62),'' Environment and History 15 (2009): 3–33. {{doi|10.3197/096734009X404644}}</ref> <ref name="bellchar">{{cite web|last = Bell|first = Charles|title = A painting of the arrival of Jan van Riebeeck in Table Bay|url = http://www.rosebuds.co.za/Toere/Cape%20Town.htm|access-date = 11.4.2011|access-date = 2015-07-03|archive-date = 2011-12-30|archive-url = https://web.archive.org/web/20111230184319/http://www.rosebuds.co.za/Toere/Cape%20Town.htm|dead-url = yes}}</ref> <ref name="mccrack">{{cite book|last = McCracken|first = J.L.|title = The Cape Parliament, 1854-1910|year = 1967|url = https://archive.org/details/capeparliament180000mccr|publisher= Clarendon Press, Oxford, 1967}}</ref> <ref name="mbenga">{{cite web|last=Mbenga|first=Bernard|title=New History of South Africa|izdavač=Tafelberg, South Africa, 2007|url=http://www.tafelberg.com/Books/2652|access-date=18.1.2013|access-date=2015-07-03|archivedate=2014-04-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140422132145/http://www.tafelberg.com/Books/2652|deadurl=yes}}</ref> <ref name="essinfo">{{cite web|url=http://www.southafrica.info/ess_info/sa_glance/history/districtsix.htm|publisher=SouthAfrica.info|title=Recalling District Six|datum=19.8.2003}}</ref> <ref name="sahist1">{{cite web|url=http://www.sahistory.org.za/article/cape-schools-join-revolt|title=Cape Schools Join the Revolt - South African History Online}}</ref> <ref name="peterj">{{cite book|last1=Robinson|first1=Peter J.|last2=Henderson-Sellers|first2=Ann|title=Contemporary Climatology|url=https://archive.org/details/contemporaryclim0000robi_ed02|year=1999|publisher=Pearson Education Limited|location=Harlow|page=str. 123}} {{ISBN|9780582276314}}</ref> <ref name="sahist2">{{cite web|url=http://www.sahistory.org.za/topic/western-cape-youth-uprising-timeline-1976|title=Western Cape Youth Uprising timeline 1976 - South African History Online}}</ref> <ref name="rohli">{{cite book|last1=Rohli|first1=Robert V.|last2=Vega|first2=Anthony J.|title=Climatology|year=2011|publisher=Jones & Bartlett Learning|location=Sudbury, MA|page=str. 250|url=http://books.google.co.za/books?id=WhtZKBCv7NMC}} {{ISBN|9781449649548}}</ref> <ref name="iolza">{{cite web|url=http://www.iol.co.za/news/politics/cape-town-least-unequal-sa-city-1.1435199#.UjdA9KwazCR |title=Cape Town least unequal SA city - Politics &#124; IOL News |izdavač=IOL.co.za |datum=4.12.2012 |access-date=24.2.2014}}</ref> <ref name="WMO">{{cite web|url=http://www.worldweather.org/035/c00138.htm|title=World Weather Information Service – Cape Town|access-date=4.5.2010}}</ref> <ref name="gaw">{{cite web|title=Cape Point (South Africa)|url=http://gaw.empa.ch/gawsis/reports.asp?StationID=35|work=Global Atmosphere Watch Station Information System (GAWSIS)|izdavač=Federal Office of Meteorology and Climatology MeteoSwiss|accessdate=20.5.2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130827135620/http://gaw.empa.ch/gawsis/reports.asp?StationID=35|archivedate=2013-08-27|deadurl=yes}}</ref> <ref name="brookingsgdp">{{cite web|url=http://www.brookings.edu/research/interactives/global-metro-monitor-3|title=Global city GDP 2011|izdavač=Brookings Institution|access-date=18.11.2014}}</ref> <ref name="la">{{cite web|url=http://www.los-angeles.climatemps.com/|title=Los Angeles climate|izdavač=climatemps.com|access-date=30.6.2012|access-date=2015-07-03|archive-date=2012-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20120808235405/http://www.los-angeles.climatemps.com/|url-status=dead}}</ref> <ref name="capegovza">[https://web.archive.org/web/20070223232644/http://www.capetown.gov.za/econstats/econrep.asp Cape Town's Economy: Current Trends and Future Prospects - 2001]</ref> <ref name="madrid">{{cite web|url=http://www.madrid.climatemps.com/|title=Madrid climate|izdavač=climatemps.com|access-date=30.6.2012|access-date=2015-07-03|archive-date=2012-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20120711062432/http://www.madrid.climatemps.com/|url-status=dead}}</ref> <ref name="econdev">{{cite web|last=ur.|title=Economic Development|url=https://www.capetown.gov.za/en/ehd/Pages/EconomicStatistics.aspx|work=City of Cape Town: Economic Statistics|izdavač=City of Cape Town|access-date=15.1.2014|access-date=2015-07-03|archivedate=2014-01-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140116103224/https://www.capetown.gov.za/en/ehd/Pages/EconomicStatistics.aspx|deadurl=yes}}</ref> <ref name="wc-muni-report">{{Cite book |title=Census 2011 Municipal report: Western Cape |publisher=Statistics South Africa |year=2012 |url=http://www.statssa.gov.za/Census2011/Products/WC_Municipal_Report.pdf |accessdate=2.9.2013 |archivedate=2015-01-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150102174512/http://www.statssa.gov.za/Census2011/Products/WC_Municipal_Report.pdf |deadurl=yes |archive-url=https://web.archive.org/web/20150102174512/http://www.statssa.gov.za/Census2011/Products/WC_Municipal_Report.pdf |archive-date=2015-01-02 |access-date=2015-07-03 |url-status=dead }} {{ISBN|978-0-621-41459-2}}</ref> <ref name="mediacont">{{cite web|last=ur.|title=Media Contact|url=http://www.woolworthsholdings.co.za/media/media_contact.asp|work=Woolworths|izdavač=Woolworths Holdings Limited|access-date=15.1.2014|access-date=2015-07-03|archivedate=2014-01-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140102160839/http://www.woolworthsholdings.co.za/media/media_contact.asp|deadurl=yes}}</ref> <ref name="emis">{{cite web|last=EMIS|title=Pick n Pay Holdings Ltd|url=http://www.securities.com/Public/company-profile/ZA/PICK_N_PAY_HOLDINGS_LIMITED_en_2038423.html|work=Emerging Markets Information Service|izdavač=EMIS|access-date=15.1.2014|access-date=2015-07-03|archivedate=2014-04-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140417092442/http://www.securities.com/Public/company-profile/ZA/Pick_n_Pay_Holdings_Limited_en_2038423.html|deadurl=yes}}</ref> <ref name="contact">{{cite web|last=ur.|title=Contact Us|url=http://www.foschini.co.za/foschini/content/en/foschini-contact-us|work=Foshini Group|izdavač=Foschini|access-date=15.1.2014|access-date=2015-07-03|archivedate=2014-01-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140116113904/http://www.foschini.co.za/foschini/content/en/foschini-contact-us|deadurl=yes}}</ref> <ref name="sanlam">{{cite web|last=ur.|title=Who We Are|url=http://www.sanlam.co.za/wps/wcm/connect/sanlam_en/sanlam/about+sanlam/who+we+are|work=Sanlam|izdavač=Sanlam|access-date=15.1.2014|access-date=2015-07-03|archivedate=2014-01-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140116114758/http://www.sanlam.co.za/wps/wcm/connect/sanlam_en/sanlam/about%2Bsanlam/who%2Bwe%2Bare|deadurl=yes}}</ref> <ref name="southafrbuild">{{cite web|url=http://www.southafricanboatbuilders.co.za|title=South African Boatbuilders Business Council|izdavač=Southafricanboatbuilders.co.za|access-date=24.2.2014|access-date=2021-08-18|archivedate=2017-01-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170106214500/http://www.southafricanboatbuilders.co.za/|deadurl=yes}}</ref> <ref name="godisnji2010">{{cite book|url=http://www.capetownroutesunlimited.org/ctru/action/media/downloadFile?media_fileid=18219|publisher=Cape Town Routes Unlimited|title=Annual Report 2010|isbn=0-621-35496-1|format=PDF|access-date=2015-07-03|archivedate=2011-09-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110915071746/http://www.capetownroutesunlimited.org/ctru/action/media/downloadFile?media_fileid=18219|deadurl=yes|archive-date=2011-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20110915071746/http://www.capetownroutesunlimited.org/ctru/action/media/downloadFile?media_fileid=18219|url-status=dead}}</ref> <ref name="woulidge">{{cite book| last = Woulidge| first = Sam| title = Time Out: Cape Town| url = https://archive.org/details/timeoutcapetown0000unse| year = 2006| publisher = Time Out Publishing| isbn = 1-904978-12-6| pages = 127–130: Sports }}</ref> <ref name="westcape3">{{cite web|url=http://www.westerncape.gov.za/eng/pubs/news/2007/mar/154622|title=Cape Town Leads In Information Technology|datum=27.3.2007|access-date=24.2.2014|access-date=2015-07-03|archive-date=2012-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20120729151102/http://www.westerncape.gov.za/eng/pubs/news/2007/mar/154622}}</ref> <ref name="southafrica.info">{{cite web|url=http://www.southafrica.info/2010/2010-faq.htm|title=SA 2010: frequent questions|izdavač=southafrica.info|access-date=26.5.2007|access-date=2015-07-03|archive-date=2007-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20070603155707/http://www.southafrica.info/2010/2010-faq.htm|dead-url=yes}}</ref> <ref name="fin24">{{cite web |url=http://www.fin24.com/articles/default/display_article.aspx?Nav=ns&ArticleID=1518-1786_2389511 |title=Cape Town breeds entrepreneurs: Fin24: Business |izdavač=Fin24 |datum=7.9.2008 |access-date=1.10.2011 |access-date=2015-07-03 |archivedate=2009-01-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090126202204/http://www.fin24.com/articles/default/display_article.aspx?Nav=ns&ArticleID=1518-1786_2389511 |deadurl=yes }}</ref> <ref name="bids">[http://www.gamesbids.com/cgi-bin/news/viewnews.cgi?category=5&id=1049905279 South Africa Announces Bid For 2020 Summer Olympic Games], Gamesbids.com</ref> }} == Vanjske veze == {{Commonscat|Cape Town}} * [http://www.capetown.gov.za/ Službena stranica grada Kaapstada] {{en icon}} * [http://www.capegateway.gov.za/ Cape Gateway, službena stranica provincije Zapadni Kaap] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060711051503/http://www.capegateway.gov.za/ |date=2006-07-11 }} {{en icon}} * [http://capetown.ic.cz/ Turistički vodič za Kaapstad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210220092748/https://assets.plesk.com/static/default-website-content/public/default-server-index.js |date=2021-02-20 }} {{en icon}} {{Glavni gradovi afričkih država}} {{Glavni gradovi južnoafričkih provincija}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Gradovi u Južnoj Africi]] [[Kategorija:Glavni gradovi u Africi]] [[Kategorija:Zapadni Kaap]] lmbiow4j6h3o0eqt2yjxt5lhyx2rmx5 0 110085 42711188 4991971 2026-10-15T20:59:12Z Ziv 187261 ([[c:GR|GR]]) [[File:Flag of the Kingdom of Sardinia.svg]] → [[File:War ensign of the Savoyard States (1783-1802).svg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] · corr. 42711188 wikitext text/x-wiki {{Infookvir političar |ime = Giovanni Giolitti |slika = Giolitti2.jpg |veličina = |opis slike = |malaslika = |opis male slike = |datum rođenja = [[27. 6.|27. lipnja]] [[1842|1842.]] |mjesto rođenja = {{flagicon|ITA}} [[Mondovì]], [[Italija]]<br /><small>(tada [[Datoteka:War ensign of the Savoyard States (1783-1802).svg|22px|border]] [[Kraljevina Pijemont]])</small> |datum smrti = [[17. 7.|17. srpnja]] [[1928|1928.]] |mjesto smrti = {{flagicon|Italija}} [[Cavour (mjesto)|Cavour]], [[Italija]]<br /><small>(tada {{flagicon|Italija|1861-state}} [[Kraljevina Italija]])</small> |položaj = 19., 25., 29., 32. i 37.<br />[[Talijanski premijeri|Predsjednik Talijanske vlade]] |mandat_start = [[15. 3.|15. ožujka]] [[1892|1892.]] |mandat_kraj = [[15. 12.|15. prosinca]] [[1893|1893.]] |podpredsjednik = |podpremijer = |zamjenik = |premijer1 = |predsjednik1 = |prethodnik = [[Antonio Starabba, Marchese di Rudinì|Antonio Starabba]] |nasljednik = [[Francesco Crispi]] |čin2 = |mandat_start2 = [[3. 11.|3. studenog]] [[1903|1903.]] |mandat_kraj2 = [[12. 3.|12. ožujka]] [[1905|1905.]] |podpredsjednik2 = |podpremijer2 = |zamjenik2 = |premijer2 = |predsjednik = |prethodnik2 = [[Giuseppe Zanardelli]] |nasljednik2 = [[Tommaso Tittoni]] |čin3 = |mandat_start3 = [[29. 5.|29. svibnja]] [[1906|1906.]] |mandat_kraj3 = [[11. 12.|11. prosinca]] [[1909|1909.]] |podpredsjednik3 = |podpremijer3 = |zamjenik3 = |premijer3 = |predsjednik3 = |prethodnik3 = [[Sidney Sonnino]] |nasljednik3 = [[Sidney Sonnino]] |čin4 = |mandat_start4 = [[30. 3.|30. ožujka]] [[1911|1911.]] |mandat_kraj4 = [[21. 3.|21. ožujka]] [[1914|1914.]] |podpredsjednik4 = |podpremijer4 = |zamjenik4 = |premijer4 = |predsjednik4 = |nasljednik4 = [[Luigi Luzzatti]] |prethodnik4 = [[Antonio Salandra]] |čin5 = |mandat_start5 = [[15. 6.|15. lipnja]] [[1920|1920.]] |mandat_kraj5 = [[4. 7.|4. srpnja]] [[1921|1921.]] |podpredsjednik5 = |podpremijer5 = |zamjenik5 = |premijer5 = |predsjednik5 = |prethodnik5 = [[Francesco Saverio Nitti]] |nasljednik5 = [[Ivanoe Bonomi]] |stranka = ''[[Partito Liberale Italiano]]'' |supruga = |suprug = |zanimanje = |fusnote = }} '''Giovanni Giolitti''' ([[Mondovì]], [[27. 6.|27. lipnja]] [[1842|1842.]] - [[17. 7.|17. srpnja]] [[1928|1928.]]) bio je talijanski državnik. Između [[1892|1892.]] i [[1921|1921.]] godine pet puta je bio [[premijer]] [[Kraljevina Italija|Kraljevine Italije]]. U početku je podržavao [[fašizam|fašiste]] [[Benito Mussolini|Benita Mussolinija]], no uvidjevši da je režim zasnovan na represiji, povukao je podršku. U parlamentu je ostao sve do svoje smrti [[1928|1928.]] godine. {{mrva-biog}} {{Premijeri Italije}} {{DEFAULTSORT:Giolitti, Giovanni}} {{Životni vijek|1842|1928|}} {{Commonscat}} [[Kategorija:Premijeri Italije]] el36y548nvmx7skzolh1p56zniwp4g5 0 110950 42711223 42422971 2026-10-16T09:11:50Z ~2026-55532-75 402237 42711223 wikitext text/x-wiki Ova stranica predstavlja indeks pojedinačnih članaka posvećenih '''godinama na [[televizija|televiziji]]'''. __NOTOC__ [[#1900-e|1900-e]] – [[#1920-e|1920-e]] – [[#1930-e|1930-e]] – [[#1940-e|1940-e]] – [[#1950-e|1950-e]] – [[#1960-e|1960-e]] – [[#1970-e|1970-e]] – [[#1980-e|1980-e]] – [[#1990-e|1990-e]] – [[#2000-e|2000-e]] – [[#2010-e|2010-e]] == 1900-e == * '''[[Prije 1925 na televiziji|1900 na televiziji]]'''–Riječ "televizija" prvi koristi [[Konstantin Perskij]] Prvom međunarodnom kongresu elektrike u [[Pariz]]u. * '''[[Prije 1925 na televiziji|1907 na televiziji]]''' – [[Boris Rosing]] emitira [[silueta|siluete]] [[geometrija|geometrijskih]] oblika, koristeći [[Nipkowljev disk]], ogledalo-bubanj i prijemnik sa [[katodna cijev|katodnom cijevi]] * '''[[Prije 1925 na televiziji|1908 na televiziji]]'''–U pismu časopisu ''[[Nature (journal)|Nature]]'', [[Alan Archibald Campbell-Swinton|A.A. Campbell-Swinton]] opisuje modernu elektronsku kameru i sisteme za prikazivanje koji će se razviti 1920-ij. == [[1920-e na televiziji|1920-e]] == * '''[[Prije 1925 na televiziji|1923 na televiziji]]'''–[[Vladimir Zworykin]] patentira "iconoscope", preteču televizijskih kamera za električno kaniranje. * '''[[1925 na televiziji]]''' – 2. oktobra [[John Logie Baird]] uspješno emitira i prikazuje na daljinu prve televizijske slike u svojoj laboratoriji. * '''[[1926 na televiziji]]''' – 26. januara Baird prvi put javno demonstrira mehaničku televiziju članovima [[Royal Institution|Kraljevske institucije]]. * '''[[1927 na televiziji]]''' – Baird demonstrira prvi sistem za snimanje televizije. Njegov sistem [[Phonovision]] snima sliku i zvuk na konvencionalnim [[gramofonska ploča|gramofonskim pločama]] od [[78rpm]]. 1. januara [[British Broadcasting Corporation]] dobiva kraljevsku povelju. Osnovan [[NBC]]. * '''[[1928 na televiziji]]''' – Baird demonstira sistem mehaničke televizije u boji. 28. maja W2XB (preteča [[WRGB]]) u [[Schenectady (New York)|Schenctadyju]], prva televizijska stanica u historiji, počinje emitirati program [[mehanička televizija|mehaničke televizije]]. Osnovan [[Columbia Broadcasting System]] (CBS). * '''[[1929 na televiziji]]''' – U septembru Baird Television Development Company počinje eksperimentalno emitiranje u suradnji sa BBC.om. == [[1930-e na televiziji|1930-e]] == * '''[[1930 na televiziji]]''' – Baird instalira televiziju u [[london]]skom [[10 Downing Street]]u, rezidenciji [[britanski premijer|britanskog premijera]]. 14. jula premijer [[Ramsay MacDonald]] i njegova porodica je koriste kako bi gledali ''[[The Man With the Flower in His Mouth]]'', prvu [[TV-drama|TV-dramu]] u historiji. * '''[[1931 na televiziji]]''' – [[Allen B. DuMont]] usavršava dugovječne i pouzdanje [[katodna cijev|katodne cijevi]] koje se kasnije koriste za prijem signala. Televizija se počinje koristiti u [[SSSR]]-u i [[Francuska treća republika|Francuskoj]]. * '''[[1932 na televiziji]]''' – [[BBC]] počinje s redovnim televizijskim programom u Ujedinjenom Kraljevstvu. * '''[[1933 na televiziji]]''' – Na BBC prikazana prva televizijska "revija" ''[[Looking In (TV serija)|Looking In]]''. * '''[[1934 na televiziji]]''' – [[Philo Farnsworth]] demonstrira ne-mehanički televizijski sistem. Okončan sporazum o zajedničkom eksperimentalnom programu BBC-a i Johna Logieja Bairda. U aprilu u [[Brisbane]]u u Australiji [[Thomas Elliott]] i dr. [[Val McDowall]] započinju prvo eksperimentalno emitiranje mehaničke televizije na 30 linija. * '''[[1935 na televiziji]]''' – Prvo emitiranje TV-programa u [[Njemačka|Njemačkoj]]. BBC posljednji put emitira program preko [[John Logie Baird|Bairdovog]] sistema od 30 linija. 13. februara u Francuskoj počinje s programom TV-stanica [[Paris PTT Vision]]. * '''[[1936 na televiziji]]''' – [[Olimpijada 1936]] u [[Berlin]]u postaje prvi međunarodni sportski događaj koji je prenesen na televiziji. * '''[[1937 na televiziji]]''' – [[BBC One|BBC Television Service]] prvi put emitira televizijsku adaptaciju [[William Shakespeare|Shakespeareove]] drame ''[[Twelfth Night]]'' kao i prvi [[fudbal]]sku utakmicu - između tima [[Arsenal F.C.]] i Arsenalovih rezervi. * '''[[1938 na televiziji]]''' – DuMont proizvodi i prodaje prve elektronske TV-aparate. Baird prvi put javno demonstira televiziju u boji. BBC emitira prvu [[Science fiction na televiziji|science fiction]] TV-dramu (''[[R.U.R. (Rossum's Universal Robots)|R.U.R.]]'') i kriminalističku TV-seriju (''[[Telecrime]]''). * '''[[1939 na televiziji]]''' – BBC obustavlja televizijski program zbog izbijanja [[drugi svjetski rat|drugog svjetskog rata]]. Emitiran televizijski program [[1939 New York World's Fair|Svjetske izložbe u New Yorku 1939]]. [[Japansko Carstvo|Japan]] postaje prva azijska zemlja koja emitira TV-program. == 1940-e == * '''[[1940 na televiziji|1940]]''' - Američka [[Federal Communications Commission|Federalna komisija za komunikacije]] (FCC) održava javnu debatu o televiziji * '''[[1941 na televiziji|1941]]''' - FCC odobrava rad [[komercijalna televizija|komercijalne televizije]] u SAD * '''[[1942 na televiziji|1942]]''' - FCC obustavlja televizijski program u SAD zbog rata; DuMont se žali na tu odluku i dobija dozvolu za emitiranje programa * '''[[1943 na televiziji|1943]]''' - ''[[Hänsel und Gretel (opera)|Ivica i Marica]]'' postaje prva [[opera]] u potpunosti emitirana na televiziji * '''[[1944 na televiziji|1944]]''' - Osnovan [[American Broadcasting Company]] (ABC) * '''[[1945 na televiziji|1945]]''' - [[National Broadcasting Company]] (NBC) postaje prva TV-mreža s redovnim programom u SAD * '''[[1946 na televiziji|1946]]''' - [[RCA]] demonstira prvi sistem potpuno elektronske [[televizija u boji|televizije u boji]] * '''[[1947 na televiziji|1947]]''' - Prvo emitiranje ''[[Howdy Doody]]'' i ''[[Meet the Press]]''; prvi put javno prenošena [[World Series]] * '''[[1948 na televiziji|1948]]''' - Prvo emitiranje ''[[The Ed Sullivan Show]]'' * '''[[1949 na televiziji|1949]]''' - Prvo emitiranje ''[[Come Dancing]]'' i ''[[Mama (TV serija)|Mama]]'' == 1950-e == * '''[[1950 na televiziji|1950]]''' - Prvo emitiranje ''[[Your Show of Shows]]'', ''[[Sua vida me pertence]]'' i ''[[What's My Line?]]''; [[Kuba]] postaje prva karipska zemlja u kojoj se gleda TV- program; [[Meksiko]] postaje prva centralnoamerička zemlja u kojoj se gleda TV-program * '''[[1951 na televiziji|1951]]''' - Prvo emitiranje ''[[I Love Lucy]]'' * '''[[1952 na televiziji|1952]]''' - Prvo emitiranje ''[[Astro Boy]]'' i ''[[Flower Pot Men]]''; ''[[Hockey Night in Canada]]'' i ''[[Guiding Light|The Guiding Light]]'' sa radija dolaze na TV * '''[[1953 na televiziji|1953]]''' - Prvo emitiranje ''[[Panorama (TV serija)|Panorama]]''; [[Krundiba britanskog monarha|Krunidba]] [[Elizabeta II od Ujedinjenog Kraljevstva|Elizabeta II]] je prvi monarh krunisan na televiziji * '''[[1954 na televiziji|1954]]''' - Prvo emitiranje ''[[The Tonight Show]]''; uveden [[NTSC]] kao video standard [[televizija u boji|televizije u boji]] * '''[[1955 na televiziji|1955]]''' - Prvo emitiranje ''[[The Honeymooners]]'', ''[[Alfred Hitchcock Presents]]'' i ''[[Gunsmoke]]''; [[ITV]] počinje s raodm UK * '''[[1956 na televiziji|1956]]''' - Prvo emitiranje ''[[Playhouse 90]]'', the [[Eurovision Song Contest]] and ''[[Hancock's Half Hour]]''; prvi put održano [[Eurosong|natjecanje za Pjesmu Eurovizije]]; [[Radiotelevizija Zagreb]] postaje prva TV-stanica na području [[SFRJ|bivše Jugoslavije]] * '''[[1957 na televiziji|1957]]''' - Prvo emitiranje ''[[Cinderella (TV)|Cinderella]]'', ''[[Leave It to Beaver]]'', ''[[Senda prohibida]]'' i ''[[Carosello]]''; [[Brazil]] je prva [[Južna Amerika|južnoamerička]] zemlja u kojoj se emitira TV-program * '''[[1958 na televiziji|1958]]''' - Prvo emitiranje ''[[Blue Peter]]'', ''[[Quatermass and the Pit]]'' i ''[[Moonlight Mask]]''; U SAD [[skandali kviz-emisija]] dovode do prestanka emitiranja ''[[The $64,000 Question]]'' i ''[[Twenty One (kviz)|Twenty One]]'' * '''[[1959 na televiziji|1959]]''' - Prvo emitiranje ''[[The Twilight Zone]]'', ''[[Rocky and His Friends]]'' i ''[[Bonanza]]''; [[1. dodjela nagrada Primetime Emmy|prvi]] put dodijeljena [[Emmy Award|nagrade Emmy]] == 1960-e == * '''[[1960 na televiziji|1960]]''' - Prvo emitiranje ''[[The Andy Griffith Show]]'', ''[[The Dick Van Dyke Show]]'' i ''[[Coronation Street]]''; [[John F. Kennedy]] i [[Richard M. Nixon]] su prvi [[predsjednik SAD|američki predsjednički]] kandidati koji vode [[Debate predsjedničkih kandidata u SAD|debatu]] uživo na televiziji * '''[[1961 na televiziji|1961]]''' - Prvo emitiranje ''[[The Defenders (TV serija)|The Defenders]]'' i ''[[Morecambe and Wise|The Morecambe and Wise Show]]'' * '''[[1962 na televiziji|1962]]''' - Prvo emitiranje ''[[The Tonight Show Starring Johnny Carson]]'', ''[[Steptoe and Son]]'', ''[[University Challenge]]'', ''[[Elgar (film)|Elgar]]'', ''[[That Was The Week That Was]]'', ''[[The Late Late Show]]'' (Ireland) i ''[[Sábado Gigante]]''; [[Telstar]] prvi put emitira [[satelitska televizija|preko satelita]] * '''[[1963 na televiziji|1963]]''' - Prvo emitiranje ''[[The Fugitive (TV serija)|The Fugitive]]'' i ''[[Doctor Who]]'' * '''[[1964 na televiziji|1964]]''' - Prvo emitiranje ''[[Gilligan's Island]]'', ''[[Bewitched]]'', ''[[Top of the Pops]]'', ''[[Match of the Day]]'' i [[Up Series|serije ''Up'']] * '''[[1965 na televiziji|1965]]''' - Prvo emitiranje ''[[Till Death Us Do Part (britanska TV serija)|Till Death Us Do Part]]'', ''[[Des chiffres et des lettres]]'', ''[[Tomorrow's World]]'', ''[[Top of the Pops]]'', ''[[The Magic Roundabout]]'' i ''[[The War Game]]''; [[Nigerija]] je prva afrička zemlja u kojoj se emitira TV-program * '''[[1966 na televiziji|1966]]''' - Prvo emitiranje ''[[Star Trek: The Original Series|Star Trek]]'', ''[[Batman (TV serija)|Batman]]'', [[Ultra Series]] i ''[[Cathy Come Home]]'' * '''[[1967 na televiziji|1967]]''' - Prvo emitiranje ''[[The Carol Burnett Show]]'', ''[[The Prisoner]]'', ''[[The Phil Donahue Show]]'', ''[[Ambassador Magma]]'' i ''[[Today (NBC program)|Today]]'' (NBC); [[PBS]] počinje s radom [[PAL]] i [[SECAM]] uvedeni kao standardi televizije u boji za Evropu, a [[BBC Two|BBC2]] prvi put emitira program u boji * '''[[1968 na televiziji|1968]]''' - Prvo emitiranje ''[[60 Minutes]]'', ''[[Dad's Army]]'', ''[[Elvis (1968 TV emisija)|Elvis]]'' i ''[[Rowan & Martin's Laugh-In]]'' * '''[[1969 na televiziji|1969]]''' - Prvo emitiranje ''[[On the Buses]]'', ''[[Nu, pogodi!]]'' i ''[[Monty Python's Flying Circus]]''; širom svijeta uživo prenošeno spuštanje [[Apollo 11|Apolla]] na mjesec; dovršen [[Fernsehturm Berlin]] == 1970-e == * '''[[1970 na televiziji|1970]]''' - Prvo emitiranje ''[[The Mary Tyler Moore Show]]'', ''[[Monday Night Football]]'' * '''[[1971 na televiziji|1971]]''' - Prvo emitiranje ''[[All in the Family]]'', ''[[Kamen Rider]]'', ''[[The Old Grey Whistle Test]]'', ''[[Chespirito]]'' i ''[[Parkinson (TV serija)|Parkinson]]'' * '''[[1972 na televiziji|1972]]''' - Prvo emitiranje ''[[M*A*S*H (TV serija)|M*A*S*H]]'', ''[[Mastermind (TV serija)|Mastermind]]'', ''[[El Chavo]]'' i ''[[The Bob Newhart Show]]'' * '''[[1973 na televiziji|1973]]''' - Prvo emitiranje ''[[The Ascent of Man]]'', ''[[Moonbase 3]]'', ''[[An American Family]]'', ''[[Ein Herz und eine Seele]]'', ''[[Sedamnaest trenutaka proljeća]]'', ''[[Last of the Summer Wine]]'' i ''[[The World at War]]''; u SAD se prvi put prodaju televizijski projektori sa velikim ekranom * '''[[1974 na televiziji|1974]]''' - Prvo emitiranje ''[[The Rockford Files]]'', ''[[Porridge (TV serija)|Porridge]]'', ''[[Tiswas]]'' i ''[[Derrick (TV serija)|Derrick]]'' * '''[[1975 na televiziji|1975]]''' - Prvo emitiranje ''[[Fawlty Towers]]'',''[[Saturday Night Live]]'', ''[[Super Sentai]]'', ''[[The Naked Civil Servant (film)|The Naked Civil Servant]]'', ''[[Space: 1999]]'', ''[[Good Morning America]]'', ''[[Gruntovčani]]'', ''[[Wheel of Fortune (1975 američka TV-igra)|Wheel of Fortune]]''; [[Sony]] na tržište izbacuje kućni [[videorekorder]] sistema [[Betamax]] * '''[[1976 na televiziji|1976]]''' - Prvo emitiranje ''[[I, Claudius (TV serija)|I, Claudius]]'', ''[[O Casarão]]'', ''[[Vicco von Bülow|Loriot]]'' i ''[[Nuts in May]]''; prvi put na tržište dolazi [[videorekorder]] sistema [[VHS]]; dovršen [[CN Tower]] * '''[[1977 na televiziji|1977]]''' - Prvo emitiranje ''[[Abigail's Party]]'', ''[[¿Qué Pasa, USA?]]'' i ''[[Top Gear (1977 TV serija)|Top Gear]]'' * '''[[1978 na televiziji|1978]]''' - Prvo emitiranje ''[[Taxi (TV serija)|Taxi]]'', ''[[Matador (TV serija)|Matador]]'', ''[[An Ordinary Miracle (1978 film)|An Ordinary Miracle]]'', ''[[Abarembo Shogun]]'', ''[[Grange Hill]]'' i ''[[Pennies from Heaven (TV serija)|Pennies from Heaven]]'' * '''[[1979 na televiziji|1979]]''' - Prvo emitiranje ''[[Life on Earth (TV serija)|Life on Earth]]'', ''[[The Meeting Place Cannot Be Changed]]'', ''[[The Very Same Munchhausen]]'', ''[[Los Ricos También Lloran]]'', ''[[Tinker, Tailor, Soldier, Spy#Television|Tinker, Tailor, Soldier, Spy]]'' i ''[[Blue Remembered Hills]]''; s radom počinje sportski kanal [[ESPN]] == 1980-e == * '''[[1980 na televiziji|1980]]''' - Prvo emitiranje ''[[Berlin Alexanderplatz (televizija)|Berlin Alexanderplatz]]'', ''[[Nightline]]'', ''[[Strumpet City (TV miniserija)|Strumpet City]]'' and ''[[Yes Minister]]''; s radom počinje [[Cable News Network]] (CNN) * '''[[1981 na televiziji|1981]]''' - Prvo emitiranje ''[[Štrumfovi (1981 TV serija)|Štrumfovi]]'', ''[[Hill Street Blues]]'', ''[[Dynasty (TV serija)|Dynasty]]'', ''[[Only Fools and Horses]]'' i ''[[Brideshead Revisited (TV serial)|Brideshead Revisited]]''; s radom počinje [[MTV]] * '''[[1982 na televiziji|1982]]''' - Prvo emitiranje ''[[Cheers]]'', ''[[The Mysterious Cities of Gold]]'', ''[[Chiquilladas]]'', ''[[Boys from the Blackstuff]]'' i ''[[St. Elsewhere]]'' * '''[[1983 na televiziji|1983]]''' - Prvo emitiranje ''[[Oshin]]'', ''[[Auf Wiedersehen, Pet]]'', ''[[An Englishman Abroad]]'' i ''[[Blackadder]]'' * '''[[1984 na televiziji|1984]]''' - Prvo emitiranje ''[[The Cosby Show]]'', ''[[Thomas the Tank Engine and Friends]]'', ''[[La piovra]]'', ''[[Heimat (film)|Heimat]]'' i ''[[The Jewel in the Crown (TV serija)|The Jewel in the Crown]]'' * '''[[1985 na televiziji|1985]]''' - Prvo emitiranje ''[[Edge of Darkness]]'', ''[[The Oprah Winfrey Show]]'', ''[[Eastenders]]'' i ''[[The Golden Girls]]''; osnovan [[Discovery Channel]] * '''[[1986 na televiziji|1986]]''' - Prvo emitiranje ''[[The Oprah Winfrey Show]]'', ''[[Mormarevi Brothers|Vasko de Gama from Rupcha Village]]'', ''[[Casualty (television)|Casualty]]'', ''[[Saint Seiya#Anime|Saint Seiya]]'', ''[[The Singing Detective]]'' i ''[[Pingu]]''; s radom počinje [[Fox Network|Fox]] Broadcasting Company * '''[[1987 na televiziji|1987]]''' - Prvo emitiranje ''[[Thirtysomething]]''. ''[[Ramayan (TV serija)|Ramayan]]'', ''[[Inspector Morse (TV serija)|Inspector Morse]]'' i ''[[Star Trek: The Next Generation]]'' * '''[[1988 na televiziji|1988]]''' - Prvo emitiranje ''[[Roseanne (TV serija)|Roseanne]]'' i ''[[Mahabharat (TV serija)|Mahabharat]]'' * '''[[1989 na televiziji|1989]]''' - Prvo emitiranje ''[[Seinfeld]]'', ''[[Dekalog (TV serija)|Dekalog]]'', ''[[Quantum Leap (TV serija)|Quantum Leap]]'', ''[[Saved by the Bell]]'' i ''[[The Simpsons]]''; s emitiranjem počinje [[Eurosport]] == 1990-e == * '''[[1990 na televiziji|1990]]''' - Prvo emitiranje ''[[Law & Order]]'' i ''[[Twin Peaks]]'' * '''[[1991 na televiziji|1991]]''' - Prvo emitiranje ''[[Nummer 28]]'', ''[[The Julekalender]]'', ''[[Doug]]'', ''[[Rugrats]]'' i ''[[Ren and Stimpy]]'' * '''[[1992 na televiziji|1992]]''' - Prvo emitiranje ''[[The Larry Sanders Show]]'', ''[[Cha Cha Cha (TV serija)|Cha Cha Cha]]'', ''[[Melrose Place (1992 TV serija)|Melrose Place]]'' i ''[[Absolutely Fabulous]]'' * '''[[1993 na televiziji|1993]]''' - Prvo emitiranje ''[[Late Show with David Letterman]]'', ''[[Cracker (UK TV serija)|Cracker]]'', ''[[The X-Files]]'' i ''[[Frasier]]'' * '''[[1994 na televiziji|1994]]''' - Prvo emitiranje ''[[Friends]]'', ''[[Kraljevstvo (TV miniserija)|Kraljevstvo]]'' i ''[[ER (TV serija)|ER]]'' * '''[[1995 na televiziji|1995]]''' - Prvo emitiranje ''[[Father Ted]]'', ''[[NileCity 105,6]]'' and ''[[Neon Genesis Evangelion (anime)|Neon Genesis Evangelion]]''; [[suđenje za ubistvo O. J. Simpsonu]] prenošeno na televiziji; s emitiranjem počeo [[History (TV kanall)|The History Channel]] * '''[[1996 na televiziji|1996]]''' - Prvo emitiranje ''[[Jamais deux sans toi...t]]'', ''[[Percy tårar]]'', ''[[Case Closed#Anime|Detective Conan]]'', ''[[The Daily Show]]'' i ''[[Our Friends in the North]]''; prvi put emitirana [[high-definition television|televizija visoke definicije]]; s emitiranjem počinje ; na tržište izlaze prvi [[DVD]]-ovi i DVD-plejeri * '''[[1997 na televiziji|1997]]''' - Prvo emitiranje ''[[Fóstbræður]]'', ''[[Buffy the Vampire Slayer]]'', ''[[Un gars, une fille]]'', ''[[South Park]]'', ''[[Alles Kan Beter]]'' i ''[[I'm Alan Partridge]]'' * '''[[1998 na televiziji|1998]]''' - Prvo emitiranje ''[[Who Wants to Be a Millionaire? (UK game show)|Who Wants to Be a Millionaire?]]'', ''[[Studio Julmahuvi]]'', ''[[Cowboy Bebop]]'', ''[[That 70's show]]'', ''[[Sex and the City]]'' i ''[[The Royle Family]]'' * '''[[1999 na televiziji|1999]]''' - Prvo emitiranje ''[[The Sopranos]]'', ''[[Futurama]]'', ''[[The West Wing]]'', ''[[Big Brother (Nizozemska)|Big Brother]]'' (Nizozemska), ''[[Yo soy Betty, la fea]]'', ''[[Freaks and Geeks]]'', ''[[One Piece#Anime series|One Piece]]'' i ''[[Trick (TV serija)|Trick]]''; [[Butan (država)|Butan]] je posljednja država na Zemlji u kojoj se počeo redovno emitirati TV-program; [[TiVo]] na tržište izbacuje prvi [[digitalni video rekorder]] == 2000-e == * '''[[2000 na televiziji|2000]]''' - Prvo emitiranje ''[[Inuyasha#Anime televizijska serija|InuYasha]]'', ''[[Summer Snow]]'', ''[[Curb Your Enthusiasm]]'', ''[[Survivor (američka TV serija)|Survivor]]'', ''[[Jackass (TV serija)|Jackass]]'' i ''[[A Town Called Panic]]'' * '''[[2001 na televiziji|2001]]''' - Prvo emitiranje ''[[Band of Brothers (TV miniserija)|Band of Brothers]]'', ''[[O Clone]]'', ''[[The Secret Life of Us]]'', ''[[The Legend of Condor Hero]]'', ''[[The Office (UK TV serija)|The Office]]'' (UK) i ''[[Six Feet Under]]'' * '''[[2002 na televiziji|2002]]''' - Prvo emitiranje ''[[City of Men]]'', ''[[Madventures]]'', ''[[Firefly (TV serija)|Firefly]]'', ''[[100 Greatest Britons]]'', ''[[Winter Sonata]]'', ''[[Ghost in the Shell: Stand Alone Complex]]'' i ''[[The Wire]]'' * '''[[2003 na televiziji|2003]]''' - Prvo emitiranje ''[[Death Note]]'', ''[[Fullmetal Alchemist#Anime serija|Fullmetal Alchemist]]'', ''[[Dae Jang Geum]]'', ''[[All In (TV serija)|All In]]'', ''[[Peep Show (TV serija)|Peep Show]], ''[[Arrested Development]]'', ''[[Gospodari Na Efira]]'' i ''[[Naruto]]'' * '''[[2004 na televiziji|2004]]''' - Prvo emitiranje ''[[Bleach (manga)#Anime|Bleach]]'', ''[[Desperate Housewives]]'', ''[[¡Anita, no te rajes!]]'', ''[[Battlestar Galactica (2004 TV serija)|Battlestar Galactica]]'', ''[[Hassan and Habibah]]'', ''[[Full House (2004 TV serija)|Full House]]'', ''[[Lost (TV serija)|Lost]]'' i ''[[The X Factor (TV serija)|The X Factor]]''; [[Euro1080]] prvi emitira regularni program u [[high-definition television|visokoj definiciji]] * '''[[2005 na televiziji|2005]]''' - Prvo emitiranje ''[[Spiral (TV serija)|Spiral]]'', ''[[Noghtechin]]'', ''[[My Lovely Sam Soon]]'', ''[[Jayezeye Bozorg]]'', ''[[Sto Para Pente]]'' i ''[[Pleasant Goat and Big Big Wolf]]'' * '''[[2006 na televiziji|2006]]''' - Prvo emitiranje ''[[Türkisch für Anfänger]]'', ''[[Planet Earth (TV serija)|Planet Earth]]'', ''[[Jumong (TV serija)|Jumong]]'', ''[[Heroes (TV serija)|Heroes]]'', ''[[Princess Hours]]'', ''[[Code Geass]]'' i ''[[30 Rock]]''; [[Nizozemska]] je prva zemlja koja se u potpunosti prebacila na [[digitalna televizija|digitalnu televiziju]]; s emitiranjem počinje [[France 24]]; na tržište izbačeni [[HD DVD]] i [[Blu-ray Disc]] * '''[[2007 na televiziji|2007]]''' - Prvo emitiranje ''[[Gurren Lagann]]'', ''[[The 1st Shop of Coffee Prince]]'', ''[[Golden Bride]]'' i ''[[Mad Men]]''; [[štrajk Writers Guild of America 2007-2008|štrajk scenarista]] dovodi do poremećaja redovnog TV-programa u SAD * '''[[2008 na televiziji|2008]]''' - Prvo emitiranje ''[[Vampire Knight#Anime|Vampire Knight]]'', ''[[Generation Kill]]'' i ''[[El Cartel (TV serija)|El Cartel]]''; prvo emitranje programa [[3D TV]] * '''[[2009 na televiziji|2009]]''' - Prvo emitiranje ''[[Modern Family]]'' i ''[[Misfits (TV serija)|Misfits]]'' == 2010-e == * '''[[2010 na televiziji|2010]]''' - Prvo emitiranje ''[[Blossoming Flowers]]'', ''[[Glass Home]]'', ''[[Sherlock (TV serija)|Sherlock]]'', ''[[Solsidan (TV serija)|Solsidan]]'' i ''[[Boardwalk Empire]]'' * '''[[2011 na televiziji|2011]]''' - Prvo emitiranje ''[[Spartacus: Gods of the Arena]]'' == Reference == <references/> {{Godine na televiziji}} {{Popisi godina}} [[Kategorija:Godine na televiziji| ]] [[Kategorija:Historija televizije|Godine]] [[Kategorija:Kronološke tablice vezane uz kulturu|Televizija]] 94h09a36d11efeuxxyrz4q6nhsud4wc 2 114847 42711229 42710897 2026-10-16T10:35:17Z Duma 16555 /* Biološka pravila */ 42711229 wikitext text/x-wiki Članci koje sam napisala na hr wiki prebačeni ovdje, novi članci na ovoj wiki: == Ptice == {{div col}} * [[Medovođe]] * [[Bukavac nebogled]] * [[Papige]] * [[Plavoleđa mišjakinja]] * [[Prave kukavice]] * [[Ptica sekretar]] * [[Loriji]] * [[Riječni vodomari]] * [[Australski bukavac]] * [[Kakapo]] * [[Ćubaste čiope]] * [[Uljašica]] * [[Jakamari]] * [[Jastreb]] * [[Vodosjeci]] * [[Strigopidae]] * [[Čigre]] * [[Američki bukavac]] * [[Crveno-modra ara]] * [[Kakadui]] * [[Tukani]] * [[Svračci]] * [[Phaethontidae]] * [[Nimfa (ptica)]] * [[Kljunorošci]] * [[Guarauna]] * [[Velika rujnica]] * [[Kratkoprsti kobac]] * [[Dugorepa sjenica]] * [[Šljuke sjemenjarke]] * [[Mala njorka]] * [[Smeđi kivi]] * [[Neomorphinae]] * [[Botaurinae]] * [[Južnoamerički bukavac]] * [[Češljugar]] * [[Crkavica]] * [[Kostoberina]] * [[Lisasta guska]] * [[Veliki pomornik]] * [[Patka lastarka]] * [[Utva]] * [[Planinska ševa]] * [[Eja strnjarica]] * [[Nandu]] * [[Gusjenicojedi]] * [[Dugorepe sjenice]] * [[Bluna]] * [[Velika čaplja]] * [[Mala prutka]] * [[Patka kreketaljka]] * [[Kukuvije]] * [[Šumski pupavci]] * [[Pilari]] * [[Čaplja govedarica]] * [[Vijoglav]] * [[Žako]] * [[Pomornici]] * [[Dromah]] * [[Todiji]] * [[Zlatovrane]] * [[Kukavičja modrivrana]] * [[Dolinske modrivrane]] * [[Pčelarice]] * [[Vodeni vodomari]] * [[Vodomari dupljaši]] * [[Šarenoglava patka]] * [[Žunice]] * [[Bradonjice]] * [[Čiope]] * [[Cvjetne ptice]] * [[Ševe]] * [[Brljci]] * [[Medosasi]] * [[Obični ćuk]] * [[Neornithes]] * [[Harpija (ptica)]] {{div col end}} == Gljive == {{div col}} * [[Vještičino srce]] * [[Rujnica]] * [[Vukovo meso]] * [[Đurđevača]] * [[Smrčci]] * [[Vrganj]] * [[Baršunasta panjevčica]] * [[Maglenka]] * [[Djevojačka krasnica]] * [[Zlatna krasnica]] * [[Crvena krasnica]] * [[Modrikača]] * [[Zelenka]] * [[Kraljevka]] * [[Jablanovača]] * [[Žućkasta pupavka]] * ''[[Amanita]]'' * [[Klobuk (gljiva)]] * [[Mikologija]] * [[Himenij]] * [[Stručak]] * [[Otisak spora]] * [[Micetizam]] * [[Jestiva gljiva]] * [[Nematofagna gljiva]] * [[Hlamidospora]] * [[Teliospora]] * [[Heterotalizam]] * [[Dikarion]] * [[Monokarion]] * [[Plazmogamija]] * [[Eciospora]] * [[Ecij]] * [[Peridij]] * [[Gleba]] * [[Kapilicij]] * [[Kukica]] * [[Homotalizam]] * [[Urediniospora]] * [[Pikniospora]] * [[Heterokarion]] * [[Kopčasta veza]] * [[Gasteroidna gljiva]] * [[Volva]] * [[Bazidiokarp]] {{div col end}} == Biljke == {{div col}} * [[Paludarij]] * [[Vrt u boci]] * [[Wardova kutija]] * [[Orhidelirij]] * [[Pteridomanija]] * ''[[The Ferns of Great Britain and Ireland]]'' * [[Otiskivanje prirode]] * ''[[Peristeria elata]]'' * ''[[Sterculia apetala]]'' * [[Graminoid]] * [[Širokolisna zeljasta biljka]] * [[Potporni korijen]] * [[Miješak]] * [[Podrast]] * [[Biljni sok]] * [[Anoksigena fotosinteza]] * [[Kriptogam]] * [[Zoospora]] * [[Gametangij]] * [[Zigospora]] * [[Oogonij]] * [[Arhegonij]] * [[Anteridij]] {{div col end}} == Životinje == {{div col}} * [[Pirka]] * [[Tasmanski vrag]] * [[Vitoroga antilopa]] * [[Afrički mravojed]] * [[Rakun]] * [[Crveni panda]] * [[Snježni leopard]] * [[Vicenteova otrovna žaba]] * ''[[Stephanolepis hispidus]]'' * ''[[Tachyspiza virgata]]'' * ''[[Odocoileus]]'' * [[Morski puž]] * [[Patuljasti troprsti ljenjivac]] * [[Terarij]] * [[Grabežljiva riba]] * [[Knidosak]] * [[Unkenrefleks]] * [[Mikrofauna]] * [[Jazbina (životinje)]] * [[Cerate]] * [[Zooksantela]] * [[Insekti u medicini]] * [[Paučnjaci u medicini]] * [[Ekomorfi Anolisa]] * [[Intraspecijsko prepoznavanje]] * [[Digitigradno kretanje]] * [[Plantigradno kretanje]] * [[Oligoleksija]] * [[Polileksija]] {{div col end}} == Ekologija == {{div col}} * [[Fauna Australije]] * [[Fauna Škotske]] * [[Megafauna]] * [[Šuma kelpa]] * [[Neritička zona]] * [[Pelagijska zona]] * [[Planinski travnjaci i šikare]] * [[Širokolisne i mješovite šume umjerenih predjela]] * [[Mediteranske šume i šikare]] * [[Tropske i subtropske vlažne širokolisne šume]] * [[Pustinje i vegetacija sušnih oblasti]] * [[Tropski i subtropski travnjaci, savane i šikare]] * [[Hladni izvori]] * [[Hidrotermalni izvori]] * [[Koraljni greben]] * [[Dužina od njuške do otvora]] * [[Osteološki korelat]] * [[Meristika]] * [[Generalističke i specijalističke vrste]] * [[Kozmopolitska rasprostranjenost]] * [[Areal kretanja]] * [[Hipoteza o oslobađanju mezopredatora]] * [[Ekološko oslobađanje]] * [[Sesilnost]] * [[Bioerozija]] * [[Vodni stres]] * [[Raspon nelimitirajuće dostupnosti vode]] * [[Raspoloživi vodni kapacitet]] * [[Tačka trajnog venuća]] * [[Kontinuum tlo–biljka–atmosfera]] * [[Arborealno kretanje]] * [[Fosorijalna životinja]] * [[Aerobna digestija]] * [[Hipoteza o oslobađanju od neprijatelja]] * [[Kurzorijalna životinja]] * [[Hipoteza gradijenta stresa]] * [[Brahijacija]] * [[Ključna vrsta]] * [[Bioakumulacija]] * [[Biomagnifikacija]] * [[Paradoks planktona]] * [[Alfa raznolikost]] * [[Bogatstvo vrsta]] * [[Plastisfera]] * [[Mezopredator]] * [[Inkvilinizam]] * [[Krovna vrsta]] {{div col end}} == Evolucija == {{div col}} * [[Dubokomorski gigantizam]] * [[Otočna patuljastost]] * [[Disgenika]] * [[Evolutivna zamka]] * [[Ekološka zamka]] * [[Perceptivna zamka]] * [[Evolutivna radijacija]] * [[Neadaptivna radijacija]] * [[Neekološka specijacija]] * [[Biološka tamna materija]] * [[Mezozojsko-kenozojsko širenje]] * [[Hipoteza o Crvenom kralju]] * [[Kontinuum mutualizma i parazitizma]] * [[Fenotipski disparitet]] * [[Evolutivna utrka u naoružanju]] * [[Avalonska eksplozija]] * [[Evolutivni kompromis]] * [[Filogenetska inercija]] * [[Plesiomorfija i simplesiomorfija]] * [[Hipoteza dvorske lude]] * [[Potisak prošlosti]] * [[Autapomorfija]] * [[Komparativna biologija]] {{div col end}} == Razno == {{div col}} * [[Dinosaur Planet]] * [[Šetnja s dinosaurima]] * [[Šetnja s čudovištima]] * [[Šetnja sa zvijerima]] * [[Šetnja s pećinskim ljudima]] * [[Ljuba]] * [[Život na Marsu]] * [[Davorin Popović]] * [[Frutiger Aero]] * [[Blobjekt]] * [[Solarpunk]] * [[Ahilova peta]] * [[Y2K]] * [[Biopunk]] * [[Populuxe]] * [[Raygun Gothic]] * [[Visoka tehnologija]] * [[Ludi naučnik]] * [[Mikoheterotrofija]] * [[Anautogenija]] * [[Vitelogeneza]] * [[Izolecitalna jajna ćelija]] * [[Telolecitalna jajna ćelija]] * [[Centrolecitalna jajna ćelija]] * [[Pasteurova tačka]] * [[Pasteurov efekat]] * [[Bazen L'Atalante]] * [[Mikroaerofil]] * [[Aerotolerantni anaerob]] * [[Canfieldov okean]] * [[Crveni rub]] * [[Rana Zemlja]] * [[Hipoteza o ljubičastoj Zemlji]] * [[Fotopigment]] * [[Primarna atmosfera]] * [[Sjenovita biosfera]] * [[Aerobni organizam]] * [[Obligatni aerob]] * [[Kinetotrof]] * [[Superokean]] * [[Suessov efekat]] * [[Lava planeta]] * [[Vinogradskijev stupac]] * [[Koraljni pijesak]] * [[Zvjezdani vjetar]] * [[Zvjezdana korona]] * [[Fotosintetski pigment]] * [[Mjehur zvjezdanog vjetra]] * [[Fakultativno anaerobni organizam]] * [[Epaksijalni i hipaksijalni mišići]] * [[Sekundarna atmosfera]] * [[Paradoks slabog mladog Sunca]] * [[Prebiotička atmosfera]] * [[Anaerobna respiracija]] * [[Bakterijske ćelijske morfologije]] * [[Duboko vrijeme]] * [[Svijet pare]] * [[Htonska planeta]] * [[Hipotetski astronomski objekat]] * [[Blaneta]] * [[Planeta bez jezgre]] * [[Cirkulplanetarni disk]] * [[Emperipoleza]] * [[Kriptogram]] * [[Peripoleza]] * [[Trbušasti mišić lista]] * [[Entoza]] * [[Ispuštanje plinova]] * [[Lizogenija]] * [[Lizogen]] * [[Moron]] * [[Litički ciklus]] * [[Arbitrij]] * [[Profag]] * [[Mobilom]] * [[Prirodna kompetentnost]] * [[Pomoćni virus]] * [[Heterodont]] * [[Nehomologna rekombinacija]] * [[Polarna mutacija]] * [[Obrnuti tok elektrona]] * [[Fagoptoza]] * [[Mikrografija]] * [[Izbirljivi organizam]] * [[Obligatni anaerob]] * [[Zigotska indukcija]] * [[Paleoatmosfera]] * [[Zvjezdana atmosfera]] {{div col end}} == Znakovi smrti == {{div col}} * [[Postmortalni interval]] {{div col end}} == Ekstremofili == {{div col}} * [[Kapnofil]] * [[Acidofil]] * [[Hipolit (ekstremofil)]] * [[Lipofilna bakterija]] * [[Litofil]] * [[Metalotolerantni organizam]] * [[Osmofil]] * [[Psamofil]] * [[Snotit]] {{div col end}} == Biološka pravila == {{div col}} * [[Biološka ograničenja]] * [[Carrierovo ograničenje]] * [[Emeryjevo pravilo]] * [[Eichlerovo pravilo]] * [[Fosterovo pravilo]] * [[Jordanovo pravilo]] * [[Harrisonovo pravilo]] * [[Rosino pravilo]] * [[Renschovo pravilo]] * [[Lackov princip]] * [[Allenovo pravilo]] {{div col end}} == Termoregulacija kod životinja == {{div col}} * [[Gigantotermija]] {{div col end}} == Slušni aparati == {{div col}} * [[Slušni aparat za dugotrajno nošenje]] * [[Indeks kvalitete govora slušnog aparata]] {{div col end}} == Načini ishrane == {{div col}} * [[Arahnofagija]] * [[Kukcojed]] * [[Oofagija]] * [[Avivor]] * [[Entomofagija]] * [[Ksilofagija]] * [[Mizocitoza]] * [[Mikrobivornost]] * [[Bakterivor]] * [[Saprofagija]] * [[Tanatofag]] * [[Mukofagija]] * [[Vermivor]] * [[Florivor]] * [[Hipokarnivor]] * [[Hiperkarnivor]] * [[Spongivor]] * [[Folivor]] * [[Ksenofagija]] * [[Graminivor]] * [[Pedofagija]] * [[Razlagač]] * [[Geofagija]] * [[Vršni predator]] * [[Ofiofagija]] * [[Nektarivor]] * [[Interakcije potrošača i resursa]] * [[Saprotrofna ishrana]] * [[Holozojska ishrana]] * [[Heterotrofna ishrana]] * [[Lepidofagija]] * [[Piscivor]] * [[Hematofagija]] * [[Mirmekofagija]] * [[Koraljivor]] * [[Gljiva mesožderka]] * [[Oligofagija]] * [[Fotoautotrof]] * [[Durofagija]] * [[Litoautotrof]] * [[Moluskivori]] * [[Placentofagija]] * [[Predacija jaja]] * [[Ljudožderna životinja]] * [[Odvikavanje od dojenja]] * [[Frugivori]] * [[Predacija sjemena]] * [[Melivorija]] * [[Planktivor]] * [[Nekrofagi]] * [[Autotrof]] * [[Hemolitoautotrof]] * [[Palinivor]] * [[Osteofagija]] * [[Plastivor]] * [[Fungivor]] * [[Radiosinteza (metabolizam)]] * [[Litotrof]] * [[Organotrof]] * [[Mezokarnivor]] * [[Kleptoparazitizam]] * [[Grabežljivi dinoflagelati]] * [[Krmna hrana]] * [[Autokanibalizam]] {{div col end}} == Videoigre i sl. == {{div col}} * ''[[Skateboard Park Tycoon]]'' * ''[[Plant Tycoon]]'' * ''[[Fish Tycoon]]'' * ''[[Feeding Frenzy 2]]'' * ''[[Feeding Frenzy]]'' * ''[[Big Kahuna Reef]]'' * ''[[Ricochet Lost Worlds]]'' * ''[[Virtual Villagers]]'' * ''[[Dino Island]]'' * ''[[Zoo Tycoon 2]]'' * ''[[Brother Bear (videoigra)]]'' * ''[[Tarzan (videoigra)]]'' * ''[[Atlantis Underwater Tycoon]]'' * ''[[School Tycoon]]'' * ''[[Diner Dash]]'' * ''[[Ratatouille (videoigra)]]'' * ''[[Madagascar (videoigra)]]'' * ''[[Age of Mythology]]'' * ''[[Tribal Trouble]]'' * ''[[ThinkTanks]]'' * ''[[Hugo: Bukkazoom!]]'' * ''[[Mall Tycoon]]'' * ''[[Bliss (fotografija)]]'' * ''[[Moon Tycoon]]'' * ''[[Deep Sea Tycoon]]'' * ''[[So Blonde]]'' * ''[[Ankh (videoigra)]]'' * ''[[Red Moon Desert]]'' * ''[[RimWorld]]'' * ''[[Spy Fox 2: "Some Assembly Required"]]'' * ''[[The Oregon Trail (1985)]]'' * ''[[Alien Hominid]]'' * ''[[Faunasphere]]'' * ''[[Platypus]]'' {{div col end}} == Kultura i historija == {{div col}} * Sažetak novela Dekamerona (uklopljeno u [[Dekameron]]) * [[Ezopove basne]] * [[Faust]] * [[Childe Harold's Pilgrimage]] * [[Nauka u renesansi]] * [[Visoki srednji vijek]] * [[Srednjovjekovno domaćinstvo]] * [[Demografija srednjeg vijeka]] * [[Kriza kasnog srednjeg vijeka]] * [[Renesansa 12. vijeka]] * [[Kasni srednji vijek]] * [[Srednjovjekovna književnost]] * ''[[Livre des Merveilles du Monde]]'' * [[Saski ratovi]] * [[Velika glad 1315–1317]] * [[Makedonska renesansa]] * [[Makedonska umjetnost (bizantska)]] * [[Pariški psaltir]] * [[Sedmi križarski rat]] * [[Peti križarski rat]] * [[Šesti križarski rat]] * [[Aleksandrijski križarski rat]] * [[Pastirski križarski rat (1251)]] * [[Pastirski križarski rat (1320)]] * [[Bosanski križarski rat]] * [[Prvi švedski križarski rat]] * [[Treći švedski križarski rat]] * [[Drugi švedski križarski rat]] * [[Norveški križarski rat]] * [[Vojni pohod na Baleare 1113–1115]] * [[Berberski križarski rat]] * [[Deveti križarski rat]] * [[Osmanska invazija Otranta]] * [[Varninski križarski rat]] * [[Križarski rat 1197]] * [[Vendski križarski rat]] * [[Mletački križarski rat]] * [[Sjeverni križarski ratovi]] * [[Savojski križarski rat]] * [[Sijenska škola]] * [[Bolonjska škola]] * [[Lukanska škola]] * [[Ferarska škola]] * [[Firentinska škola]] * [[Barunski križarski rat]] * [[Livonski križarski rat]] * [[Livonska rimovana hronika]] * [[Prvi novgorodski ljetopis]] * [[Hronika Henrika od Livonije]] * [[Trgovačka ruta od Varjaga do Grka]] * [[Despenserov križarski rat]] * [[Šansonijer]] * [[Pergaminho Sharrer]] * [[Cancioneiro da Vaticana]] * [[Cancioneiro da Biblioteca Nacional]] * ''[[Il Canzoniere]]'' * [[Düsseldorfska slikarska škola]] * [[Evropski dan sjećanja na žrtve svih totalitarnih i autoritarnih režima]] * [[Froissartove Hronike]] * [[Fridrihovski rokoko]] * [[Zapadno slikarstvo]] * [[Trgovačka ruta Volga]] * [[Grčki učenjaci u renesansi]] * [[Novo učenje]] * [[Popis renesansnih humanista]] * [[Renesansni humanizam]] * [[Dolce Stil Novo]] * [[Flamansko slikarstvo]] * [[Holandsko i flamansko renesansno slikarstvo]] * [[Renesansni latinski jezik]] * [[Renesansni humanizam u Sjevernoj Evropi]] * [[Lublinska renesansa]] * [[Španska renesansa]] * [[Engleska renesansa]] * [[Normanski i srednjovjekovni London]] * [[London u periodu Tudora]] * [[London u periodu Stuarta]] * [[London u 18. vijeku]] * [[Talijanska renesansa]] * [[Francuska renesansa]] * [[De humani corporis fabrica]] * [[Njemačka renesansa]] * [[Renesansa u Nizozemskim]] * [[Portugalska renesansa]] * [[Poljska renesansa]] * [[Belle Époque]] * [[Dekadentni pokret]] * [[Vesele devedesete]] * [[Mašinsko doba]] * [[Edisonada]] * [[Robinzonada]] * ''[[Le Temps]]'' * [[Miletska priča]] * [[Romantizam u nauci]] {{div col end}} == Jules Verne == {{div col}} * ''[[Un prêtre en 1839]]'' * ''[[Le Testament d'un excentrique]]'' * ''[[L'École des Robinsons]]'' * ''[[Un hivernage dans les glaces]]'' * ''[[Une ville flottante]]'' * ''[[Put oko svijeta za osamdeset dana]]'' * ''[[Un drame au Mexique]]'' * ''[[Un drame dans les airs]]'' * ''[[Voyages et Aventures du capitaine Hatteras]]'' * ''[[L'Étonnante Aventure de la Mission Barsac]]'' * ''[[Le Phare du bout du monde]]'' * ''[[L'Invasion de la mer]]'' * ''[[Maître Zacharius ou l'horloger qui avait perdu son âme, tradition genevoise]]'' * ''[[Les Confessions]]'' * ''[[Mathias Sandorf]]'' * ''[[De la Terre à la Lune]]'' * ''[[Autour de la Lune]]'' * ''[[Robur-le-Conquérant]]'' * ''[[Voyage à reculons en Angleterre et en Ecosse]]'' * ''[[Seconde patrie]]'' * ''[[Paris au XXe siècle]]'' * ''[[Michel Strogoff]]'' * ''[[L'Île mystérieuse]]'' * ''[[Face au drapeau]]'' * ''[[Le Pays des fourrures]]'' * ''[[Aventures de trois Russes et de trois Anglais dans l'Afrique australe]]'' * ''[[La Jangada - Huit Cents lieues sur l'Amazone]]'' * ''[[Le Rayon vert]]'' * ''[[Kéraban-le-têtu]]'' * ''[[L’Archipel en feu]]'' * ''[[Un Billet de loterie]]'' * ''[[Le Chemin de France]]'' * ''[[César Cascabel]]'' * ''[[Mistress Branican]]'' * ''[[Le Château des Carpathes]]'' * ''[[Claudius Bombarnac]]'' * ''[[Clovis Dardentor]]'' * ''[[Le Superbe Orénoque]]'' * ''[[Le Village aérien]]'' * ''[[Les Histoires de Jean-Marie Cabidoulin]]'' * ''[[Les Frères Kip]]'' * ''[[Bourses de voyage]]'' * ''[[Un drame en Livonie]]'' * ''[[Maître du monde]]'' * ''[[Martin Paz]]'' * ''[[Le Comte de Chanteleine]]'' * ''[[Les forceurs de blocus]]'' * ''[[Une ville idéale]]'' * ''[[Les Révoltés de la Bounty]]'' * ''[[Gil Braltar]]'' * ''[[L'Éternel Adam]]'' * ''[[L’Agence Thompson et Co]]'' * ''[[La Chasse au météore]]'' * ''[[Le Pilote du Danube]]'' * ''[[Les naufragés du "Jonathan"]]'' * ''[[Le Secret de Wilhelm Storitz]]'' * ''[[Le Docteur Ox]]'' * [[Verneova erupcija]] * [[Michel Verne]] * ''[[La maison à vapeur]]'' * ''[[Le Volcan d'or]]'' * ''[[Les Tribulations d'un Chinois en Chine]]'' * ''[[Les Indes noires]]'' * ''[[L'Étoile du sud]]'' * ''[[Nord contre Sud]]'' * ''[[Famille-sans-nom]]'' * ''[[Sans dessus dessous]]'' * ''[[Mirifiques Aventures de Maître Antifer]]'' * ''[[Le Sphinx des glaces]]'' * ''[[Frritt-Flacc]]'' * ''[[La Journée d’un journaliste américain en 2889]]'' * ''[[Le Chancellor: Journal du passager J.-R. Kazallon]]'' * ''[[Deux ans de vacances]]'' * ''[[Les Cinq cents millions de la Bégum]]'' * ''[[L'Île à hélice]]'' * ''[[Une fantaisie du docteur Ox]]'' * ''[[Hector Servadac]]'' * ''[[P'tit-Bonhomme]]'' * ''[[Voyage à travers l'impossible]]'' * ''[[Voyages extraordinaires]]'' * [[Kulturološki utjecaj Julesa Vernea]] {{div col end}} == Prethistorija == {{div col}} * ''[[Gojirasaurus]]'' * ''[[Coelophysis]]'' * ''[[Deinocheirus]]'' * ''[[Gallimimus]]'' * ''[[Ornithomimus]]'' * ''[[Staurikosaurus]]'' * ''[[Eoraptor]]'' * ''[[Dilophosaurus]]'' * ''[[Ceratosaurus]]'' * ''[[Abelisaurus]]'' * ''[[Carnotaurus]]'' * ''[[Piatnitzkysaurus]]'' * ''[[Oviraptor]]'' * [[Saurischia]] * [[Teropodi]] * ''[[Deinonychus]]'' * ''[[Spinosaurus]]'' * [[Fiziologija dinosaura]] * ''[[Scipionyx]]'' * ''[[Microraptor]]'' * [[Sauropodomorfi]] * ''[[Achillobator]]'' * ''[[Mahakala]]'' * [[Dromeosauridi]] * [[Oviraptoridi]] * [[Tireofori]] * ''[[Pisanosaurus]]'' * [[Dilofosauridi]] * [[Ceratosauri]] * [[Ankilosauri]] * [[Hadrosauridi]] * [[Celurosauri]] * ''[[Edmontosaurus]]'' * ''[[Eustreptospondylus]]'' * ''[[Shuvuuia]]'' * ''[[Dromaeosaurus]]'' * [[Kompsognatidi]] * [[Ornitopodi]] * ''[[Ouranosaurus]]'' * [[Celofisoidi]] * [[Alosauroidi]] * [[Abelisauridi]] * [[Terizinosauri]] * ''[[Dilong]]'' * ''[[Troodon]]'' * ''[[Compsognathus]]'' * ''[[Pelecanimimus]]'' * ''[[Unenlagia]]'' * ''[[Ornitholestes]]'' * ''[[Therizinosaurus]]'' * ''[[Caudipteryx]]'' * ''[[Bambiraptor]]'' * ''[[Alvarezsaurus]]'' * [[Ornitomimosauri]] * [[Deinonihosauri]] * ''[[Hesperornis]]'' * ''[[Avimimus]]'' * ''[[Mei]]'' * [[Spinosauridi]] * ''[[Velociraptor]]'' * [[Alvarezsauridi]] * [[Maniraptoriformi]] * [[Hererasauridi]] * ''[[Sinornithosaurus]]'' * [[Celuridi]] * [[Dromeosaurini]] * [[Trudontidi]] * ''[[Dryosaurus]]'' * ''[[Heterodontosaurus]]'' * [[Iguanodonti]] * ''[[Camptosaurus]]'' * ''[[Corythosaurus]]'' * ''[[Hypsilophodon]]'' * ''[[Othnielosaurus]]'' * ''[[Tenontosaurus]]'' * ''[[Orodromeus]]'' * [[Pterosauri]] * [[Pahicefalosauri]] * ''[[Pachycephalosaurus]]'' * ''[[Dracorex]]'' * ''[[Stegoceras]]'' * ''[[Prenocephale]]'' * ''[[Maiasaura]]'' * ''[[Homalocephale]]'' * ''[[Edmontonia]]'' * ''[[Polacanthus]]'' * ''[[Sauropelta]]'' * [[Nodosauridi]] * ''[[Nodosaurus]]'' * ''[[Minmi]]'' * [[Ankilosauridi]] * ''[[Antarctopelta]]'' * ''[[Mymoorapelta]]'' * ''[[Gastonia]]'' * ''[[Minotaurasaurus]]'' * ''[[Ankylosaurus]]'' * ''[[Dyoplosaurus]]'' * ''[[Euoplocephalus]]'' * ''[[Scelidosaurus]]'' * [[Stegosauri]] * [[Ceratopsi]] * ''[[Parksosaurus]]'' * ''[[Huayangosaurus]]'' * ''[[Hesperosaurus]]'' * ''[[Wuerhosaurus]]'' * ''[[Tuojiangosaurus]]'' * ''[[Kentrosaurus]]'' * ''[[Tsintaosaurus]]'' * ''[[Olorotitan]]'' * ''[[Shantungosaurus]]'' * ''[[Hypacrosaurus]]'' * ''[[Gryposaurus]]'' * ''[[Prosaurolophus]]'' * ''[[Saurolophus]]'' * ''[[Postosuchus]]'' * ''[[Doedicurus]]'' * ''[[Dinofelis]]'' * ''[[Megaloceros]]'' * ''[[Megatherium]]'' * ''[[Hyaenodon]]'' * ''[[Deinotherium]]'' * ''[[Archaeotherium]]'' * ''[[Chalicotherium]]'' * ''[[Scutellosaurus]]'' * ''[[Othnielia]]'' * ''[[Micropachycephalosaurus]]'' * ''[[Titanoceratops]]'' * [[Anurognatidi]] * [[Dimorfodontidi]] * [[Ramforinkidi]] * [[Aždarkidi]] * [[Ornitokajridi]] * [[Pteranodontidi]] * [[Tapežaridi]] * ''[[Moeritherium]]'' * ''[[Eudimorphodon]]'' * ''[[Sordes]]'' * ''[[Tapejara]]'' * ''[[Sharovipteryx]]'' * ''[[Propalaeotherium]]'' * ''[[Ambulocetus]]'' * ''[[Pakicetus]]'' * ''[[Anurognathus]]'' * ''[[Dorudon]]'' * ''[[Rodhocetus]]'' * [[Ambulocetidi]] * [[Remingtonocetidi]] * [[Bazilosauridi]] * ''[[Jeholopterus]]'' * ''[[Dimorphodon]]'' * [[Dinocefali]] * [[Terapsidi]] * [[Anteosauri]] * [[Biarmosuki]] * [[Gorgonopsi]] * [[Tetanure]] * ''[[Monolophosaurus]]'' * [[Arheoceti]] * ''[[Dorygnathus]]'' * ''[[Buitreraptor]]'' * [[Protocetidi]] * ''[[Kutchicetus]]'' * ''[[Remingtonocetus]]'' * ''[[Hatzegopteryx]]'' * [[Pakicetidi]] * ''[[Quetzalcoatlus]]'' * ''[[Ornithocheirus]]'' * ''[[Tropeognathus]]'' * ''[[Macrauchenia]]'' * ''[[Pteranodon]]'' * ''[[Maiacetus]]'' * ''[[Protocetus]]'' * ''[[Paraceratherium]]'' * ''[[Anhanguera]]'' * ''[[Tupuxuara]]'' * ''[[Nyctosaurus]]'' * ''[[Homo gautengensis]]'' * ''[[Ardipithecus]]'' * ''[[Paranthropus]]'' * ''[[Homo heidelbergensis]]'' * ''[[Homo floresiensis]]'' * ''[[Australopithecus]]'' * ''[[Australopithecus bahrelghazali]]'' * ''[[Australopithecus garhi]]'' * ''[[Australopithecus anamensis]]'' * ''[[Paranthropus aethiopicus]]'' * ''[[Paranthropus robustus]]'' * ''[[Paranthropus boisei]]'' * [[Rane ljudske migracije]] * [[Ichthyostegalia]] * [[Paleoantropologija]] * ''[[Pterodactylus]]'' * [[Hipoteza o multiregionalnom porijeklu modernog čovjeka]] * ''[[Cearadactylus]]'' * ''[[Geosternbergia]]'' * [[Pterodaktiloidi]] * [[Ramforinkoidi]] * ''[[Pterodaustro]]'' * ''[[Arambourgiania]]'' * ''[[Campylognathoides]]'' * ''[[Pterorhynchus]]'' * ''[[Coloborhynchus]]'' * ''[[Istiodactylus]]'' * ''[[Ludodactylus]]'' * ''[[Preondactylus]]'' * ''[[Peteinosaurus]]'' * ''[[Angustinaripterus]]'' * ''[[Bellubrunnus]]'' * ''[[Sericipterus]]'' * ''[[Scaphognathus]]'' * [[Popis rodova pterosaura]] * ''[[Aerotitan]]'' * ''[[Amblydectes]]'' * ''[[Aerodactylus]]'' * [[Popis rodova dinosaura]] * ''[[Bakonydraco]]'' * ''[[Ctenochasma]]'' * ''[[Cycnorhamphus]]'' * ''[[Dsungaripterus]]'' * ''[[Feilongus]]'' * ''[[Germanodactylus]]'' * ''[[Gnathosaurus]]'' * ''[[Zhejiangopterus]]'' * ''[[Tupandactylus]]'' * ''[[Thalassodromeus]]'' * ''[[Rhamphorhynchus]]'' * ''[[Sinopterus]]'' * ''[[Ningchengopterus]]'' * [[Klasifikacija dinosaura]] * ''[[Nemicolopterus]]'' * ''[[Liaoningopterus]]'' * ''[[Lonchodectes]]'' * ''[[Nurhachius]]'' * ''[[Noripterus]]'' * ''[[Haopterus]]'' * [[Filogenija pterosaura]] * [[Alosauridi]] * [[Terizinosauridi]] * [[Plateosauridi]] * [[Ceratosauridi]] * [[Abelisauri]] * ''[[Homo naledi]]'' * [[Efekat recentnosti]] * [[Signor-Lippsov efekat]] * [[Jaz sauropoda]] * [[Paleoparazitologija]] * [[Arheoparazitologija]] {{div col end}} qt8opuzklel1phagrvtreqsljzv3gks 0 133431 42711196 42711069 2026-10-15T22:24:11Z Kent Wang 396758 Chemins de ronde of Castelo dos Mouros 388.jpg; Views of Castelo dos Mouros from the walls 380.jpg 42711196 wikitext text/x-wiki {{Naselje (HR) | ime = Sintra | ime_genitiv = Sintre | izvorno_ime = | translit_jezik1 = | translit_jezik1_vrsta = | translit_jezik1_info = | slika_panorama = Palácio Nacional de Sintra from above 74.jpg | veličina_slike =250px | opis_slike = Panorama grada sa pogledom na ''Palácio Nacional de Sintra'' | slika_zastava = Pt-snt1.png | slika_zastava_veličina = 60px | slika_pečat = | slika_pečat_veličina = | slika_grb = Brasão de Armas de Sintra.svg | slika_grb_veličina = 60px | slika_amblem_prazno = | slika_amblem_prazno_veličina = | slika_amblem_prazno_opis = | nadimak = | geslo = | širina-stupnjevi = 38 | širina-minute = 47 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi = 9 | dužina-minute = 25 | dužina-oznaka = W | lokacija_ime = [[Popis država|Država]] | lokacija_info = {{flag|Portugal}} | lokacija1_ime = [[Portugalske regije|Regija]] | lokacija1_info = [[Veliki Lisabon]] | lokacija2_ime = Distrikt | lokacija2_info = [[Distinkt Lisabon]] | lokacija3_ime = | lokacija3_info = | utemeljenje_ime = Osnivanje | utemeljenje_datum = 1154. | dijelovi = Agualva, Algueirão-Mem Martins, Almargem do Bispo, Belas, Cacém, Casal de Cambra, Colares, Massamá, Mira-Sintra, Monte Abraão, Montelavar, Pêro Pinheiro, Queluz, Rio de Mouro, Santa Maria e São Miguel, São João das Lampas, São Marcos, São Martinho, São Pedro de Penaferrim, Terrugem | vrsta_dijelova =freguesias | d1-d50 | vrsta_vlasti = | vlast_bilješke = | titula_vođe = [[Gradonačelnik]] | ime_vođe = Largo Dr. Vergílio Horta | stranka_vođe = | površina_bilješke = | površina_ukupna = 316 06 km² | visina = 528 m | visina_izvor = | visina_max = | visina_min = | stanovništvo_godina = 2005. | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo = | stanovništvo_gustoća = | stanovništvo_uže = 26 738 <ref name=mon/> | stanovništvo_uže_gustoća = | stanovništvo_šire = 454 188 | stanovništvo_šire_gustoća = 1437.03 /km² | vremenska_zona = | utc_pomak = | vremenska_zona_DST = | utc_pomak_DST = | poštanski_broj = 2714-501 | pozivni_broj = | web_stranica = [http://www.cm-sintra.pt/Default.aspx Câmara Municipal de Sintra] | slika_karta = LocalSintra.svg | veličina_karte = | opis_karte = Položaj Sintre u Portugalu | slika_lokacijska_karta_država = }} '''Sintra''' je grad od 26 738 stanovnika <ref name=mon>{{cite web | url =http://www.mongabay.com/igapo/2005_world_city_populations/Portugal.html | title =''2005 population estimates for cities in Portugal '' | accessdate = 8. 11. 2011 | language=engleski | publisher=mongabay }}</ref> i istoimena općina u sredini [[Portugal]]a, u [[Veliki Lisabon|Regiji Veliki Lisabon]] (distrikt [[Lisabon]]). ''Sintra'' je udaljena svega 30&nbsp;km od [[Lisabon]]a, u pravcu zapada, i 15&nbsp;km od [[Atlantik|atlanskog oceana]], kod [[rt]]a [[Cabo da Roca]] i 20&nbsp;km od morskog ljetovališta [[Cascais]]. Okolica Sintre je kraj pun blagih pošumljenih brežuljaka, posebne mikroklime (ljeti je u Sintri puno svježije i ugodnije nego u [[Lisabon]]u) zbog tog je Sintra i njena okolica, odavnina ladanjski kraj, u kojem su brojni portugalski vladari i moćnici gradili svoje ljetne rezidencije od [[15. vijek|15.]] do [[19. vijek]]a. Upravo zbog te kombinacije, ubavog pejzaža (Gorje Sintra/Serra da Sintra, Park prirode Sintra-Cascais) i brojnih kulturno-historijskih spomenika (Castelo dos Mouros, Palácio Nacional da Pena, Palácio Nacional de Sintra) Sintra i njena okolica uvršteni su [[1995]]. na [[UNESCO]]-vu [[Lista mjesta svjetske baštine u Evropi|Listu mjesta svjetske baštine u Evropi]].<ref name=unesco>{{cite web | url =http://whc.unesco.org/en/list/723 | title =''Cultural Landscape of Sintra'' | accessdate = 8. 11. 2011 | language=engleski | publisher=Unesco }}</ref> == Historija == U ranom [[Srednji vijek|srednjeg vijeku]] na mjestu današnjeg grada egzistiralo je naselje '''Suntria''', koje je u [[indoeuropski jezici|indoeuropskim jezicima]] značilo "zvijezda" ili "sunce", to naselje spomenuo je i [[Klaudije Ptolomej]] kao Planina mjeseca (''Serra da Lua''). [[Datoteka:Views of Castelo dos Mouros from the walls 380.jpg|thumb|left|240px|Pogled sa utvrde ''Castelo dos Mouros'' na Sintru]] Današnju ''Sintru'' osnovali su [[Mauri]] krajem [[8. vijek|8]]. ili početkom [[9. vijek]]a kad su izgradili utvrdu na brdu iznad grada, koja se danas zove "''Castelo dos Mouros''". [[Arapi|arapski]] [[geograf]] [[Al-Bakri]] je u [[11. vijek]]u opisao ''Sintru'' kao ''mjesto vječno obavijeno u neprolaznom maglom''. Kralj [[Afonso I. Portugalski|Afonso I.]] uspio je pobjediti [[Almoravidi|Almoravide]] [[1139]]., nakon te pobjede oslobodio je [[Lisabon]] i Sintru [[1147]]. Tako da se kao službena godina osnivanja grada slavi - [[1154]]., kad je kralj [[Afonso I. Portugalski|Afonso I.]] izgradio [[Kapela|kapelu]] sv. Petra (Igreja de São Pedro de Penaferim) unutar [[Mauri|maurske]] utvrde - ''Castelo dos Mouros'' - kao prvi [[Kršćanstvo|kršćanski]] sakralni objekt u tom kraju. Kad se [[Kristofor Kolumbo]] vraćao sa svog prvog putovanja u [[Amerika|Ameriku]] - [[1493]]., prvi komad kopna koji je ugledao bile su visoke bijele stijene [[rt]]a [[Cabo da Roca]] kod Sintre, koje su mu pomogle da uplovi u lisabonsku luku. Veliki portugalski [[arhitekt]] i graditelj Diogo Boitaca, izgradio je po nalogu kralja [[Manuel I. Portugalski|Manuel I.]] na brdu iznad grada [[1507]]. [[jeronimiti|jeronimitski]] [[samostan]] ''Nossa Senhora da Pena'' u stilu kasne [[Gotika|gotike]] ([[Manuelski stil]]). Samostan je teško stradao u katastrofalnom [[potres]]u [[1755]]., kad je stradao i [[Lisabon]], tako da je od njega danas ostala samo [[kapela]], koja se nalazi unutar kompleksa ''Palácio Nacional da Pena''. [[Datoteka:Ippar-palacio-pena-aerea.jpg|thumb|240px|left|Pogled na ''Palácio Nacional da Pena'' iz zraka]] U palači Queluz je [[1808]]. potpisan ''Sporazum iz Sintre'' između [[portugal]]sko - [[Velika Britanija|britanskih]] koalicionih snaga i [[napoleon]]ovih okupacionih snaga, nakon kojeg su se [[Francuzi]] povukli iz Portugala. [[Englezi|Engleski]] pjesnik [[Lord Byron]] boravio je u Sintri u dva navrata, krajem i početkom [[19. vijek]]a, oduševljen njenom ljepotom, [[1809]]. napisao je svome prijatelju Francisu Hodgsonu: ''I do not know how to describe to you the strange beauties of Cintra; it is, perhaps, more beautiful than sublime, more gorgeous than beautiful...''<ref name=byr>{{cite web | url =http://www.archive.org/stream/lordbyronschilde00dalgrich/lordbyronschilde00dalgrich_djvu.txt | title =''Full text of "Lord Byron's Childe Harold's pilgrimage to Portugal" '' | accessdate = 8. 11. 2011 | language=engleski | publisher=Archive Organisation }}</ref> == Atrakcije Sintre == {{UNESKO kutijica |WHS = Krajolik Sintre |Image = Ayuntamiento, Sintra, Portugal, 2019-05-25, DD 01.jpg |State Party = {{flag|Portugal}} |Type = Kulturno dobro |Criteria = ii, iv, v |ID = |Link = http://whc.unesco.org/en/list/723 |Region = [[Spisak mesta Svetske baštine u Evropi|Evropa]] |Year = [[1995]] |Session = 19. |Session = |Extension = |Danger = ne }} ''Sintra'' se sastoji se od tri različita dijela: ''Sao Pedro'' je trgovački dio grada, ''Estefania'' je kvart oko željezničkog kolodvora sa velikim javnim parkom a ''Vila Velha'' je kvart gdje se nalazi kraljevska palača. Dve najveće atrakcije su [[Mauri|maurska]] utvrda - ''Castelo dos Mouros'' iz 8.-9. vijeka, na brdu iznad grada, i nekadašnja kraljevska rezidencija, danas ''Palácio Nacional de Sintra'' iz 15.-16. vijeka u samome središtu. U široj okolici grada, nalaze su brojne rezidencije, sa raskošnim parkovima, podignute naročito tokom [[19. vijek]]a. Objekti pod zaštitom [[UNESCO|Unesca]] u Sintri su: * ''Castelo dos Mouros'' je [[Mauri|maurska]] utvrda iznad grada, izgrađena krajem [[8. vijek|8]]. i početkom [[9. vijek]]a, od koje je jedan njen dio potpuno rekonstruiran u [[19. vijek]]u kao neogotički vidikovac. * ''Palácio Nacional de Sintra'' (''Nacionalna palača Sintra'') ili samo ''Palácio da Vila'' (Gradska palača) je najbolje sačuvana srednjovjekovna kraljevska [[palača]] u Portugalu; koja je kontinuirano bila u toj funkciji od [[15. vijek|15]]. do [[19. vijek]]a. * ''Palača Seteais'' ([[1783]].-[[1787]].) je [[neoklasicizam|neoklasicistička]] palača u središtu grada, izgrađena je kao rezidencija [[Holandija|holandskog]] [[Konzul (predstavnik)|konzula]] Daniela Gildemeestera. * ''Palácio Nacional da Pena'' (Nacionalna palača Pena) izgrađena je kao rezidencija kralja [[Ferdinando II. Portugalski|Ferdinanda II.]] ([[1842]].-[[1854]].), na mjestu urušenog jeronomitskog samostana iz [[16. vijek]]a. To je [[historicizam|historicistička]] građevina, mješavina brojnih stilova; [[gotika]], [[islamska arhitektura]]. * ''Palácio de Monserrate'' (Palača Monserrat) je egzotična kraljevska ljetna rezidencija, koju je [[1858]]. godine projektirao engleski arhitekt James Knowles za portugalskog nadvojvodu od Monserata, Francisa Cooka To je pitoreskna [[historicizam|historicistička]] građevina, sa brojnim egzotičnim [[Indijska umjetnost|indijsko]]-mogulskim arhitektonskim detaljima. * Pored Sintre nalazi se neogotička rezidencija ''Quinta da Regaleira'' na površini od 4 [[Hektar|ha]], izgrađena između [[1904]].- [[1910]]. za bogatu porodicu iz [[Porto|Porta]]. To je luksuzni posjed sa palačom, kapelom i velikim [[park]]om punim egzotičnog bilja, s jezerima, umjetnim [[spilja]]ma, bunarima, šetnicama sa klupama, [[fontana]]ma i brojnim paviljonskim objektima. U okolici Sintre, nalaze se slijedeći interesantni objekti, i naselja; ** Rezidencija ''Quinta da Penha Verde'' Prvu rezidenciju na tom mjestu dao je sagraditi u [[16. vijek]]u kapetan i podkralj Portugala João de Castro,<ref name=unesco/> a kasnije su je dograđivali i restaurirali njegovi nasljednici. konačni oblik toj rezidenciji dao je arhitekt ''Possidónio da Silva'' u [[19. vijek]]u.<ref name=unesco/> ** 9&nbsp;km od Sintre nalazi se mjesto ''Colares'', poznato po svojim aromatičnim rozeima i plaži Azenhas do Mar ** 18&nbsp;km nalazi se [[rt]] [[Cabo da Roca]], najzapadnija točka Evrope, koju su [[Antički Rim|rimljani]] zvali ''Promontorium magnum''. == Rast stanovništva općine Sintra == {| {{prettytable}} ! colspan="9" | stanovništvo Sintre od 1801. - 2004. |- | align="center" | [[1801]] | align="center" | [[1849]] | align="center" | [[1900]] | align="center" | [[1930]] | align="center" | [[1960]] | align="center" | [[1981]] | align="center" | [[1991]] | align="center" | [[2001]] | align="center" | [[2004]] |- | align="center" | 12486 | align="center" | 17129 | align="center" | 26074 | align="center" | 37986 | align="center" | 79964 | align="center" | 226428 | align="center" | 260951 | align="center" | 363749 | align="center" | 409482 |} == Galerija slika == <gallery perrow="5"> Datoteka:Palacio Nacional, Sintra, Portugal, 2019-05-25, DD 70.jpg|<center>''Palácio Nacional de Sintra'' Datoteka:Chemins de ronde of Castelo dos Mouros 388.jpg|<center>''Castelo dos Mouros'' Datoteka:Pena National Palace.JPG|<center>''Palácio Nacional da Pena'' Datoteka:Palácio de Seteais.jpg|<center>Palača Seteais Datoteka:Monserrate500.jpg|<center>Palácio de Monserrate Datoteka:Sintra znimok 4.jpg|<center>''Palácio Quinta da Regaleira'' Datoteka:Queluz Palace façade and Triton fountain.JPG|<center>Palácio Nacional de Queluz </gallery> == Gradovi prijatelji == {| cellpadding="10" |- valign="top" | Sintra je ima ugovore o prijateljstvu sa slijedećim gradovima : * {{flag|Zelenortska Republika}}, [[Vila Nova Sintra]] od 1995.<ref name=twin/> * {{flag|Japan}}, [[Omura]] od 1997.<ref name=twin/> * {{flag|Brazil}}, [[Petrópolis]] od 1997.<ref name=twin/> * {{flag|Sao Tome i Principe}}, [[Trinidade]] od 1997.<ref name=twin/> || * {{flag|Angola}}, [[Lobito]] od 1997.<ref name=twin/> * {{flag|Gvineja Bisau}}, [[Bissau]] od 1997.<ref name=twin/> * {{flag|Maroko}}, [[El Jadida]] od 1988.<ref name=twin/> * {{flag|SAD}}, [[Honolulu]] od 1998.<ref name=twin/> * {{flag|Mozambik}}, [[Namaacha]] od 1999.<ref name=twin/> * {{flag|Kuba}}, [[Havana]] od 2000.<ref name=twin>{{cite web | url =http://www.cm-sintra.pt/Artigo.aspx?ID=3214 | title =''Towns twinned with Sintra'' | accessdate =8. 11. 2011 | language =engleski | publisher =Câmara Municipal de Sintra | archive-date =2008-06-08 | archive-url =https://web.archive.org/web/20080608003800/http://www.cm-sintra.pt/Artigo.aspx?ID=3214 }}</ref> |} == Napomene == {{izvori}} == Vanjske veze == {{commonscat|Sintra}} * [http://www.cm-sintra.pt/Default.aspx Câmara Municipal de Sintra] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111021014038/http://www.cm-sintra.pt/Default.aspx |date=2011-10-21 }} {{en icon}} * [http://www.flickr.com/photos/vitor107/sets/1419655/ Fotografije iz Sintre, na portalu Flickr] {{Svjetska baština u Portugalu}} [[Kategorija:Gradovi u Portugalu]] [[Kategorija:Svjetska baština u Portugalu]] 15gfjdz23zqjq9jaoupt6krzj0zb69k 10 141671 42711190 42711088 2026-10-15T21:10:18Z Ziv 187261 ([[c:GR|GR]]) [[File:Merchant Flag and War Ensign of the Kingdom of Sardinia (1814-1816).svg]] → [[File:Merchant Flag and War Ensign of the Savoyard States (1814-1816).svg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] · corr. 42711190 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Kraljevina Sardinija | shortname alias = Sardinija | flag alias = Civil Flag and Civil Ensign of the Savoyard States (1816-1848).svg | flag alias-1720 = State Flag of the Savoyard States (late 16th - late 18th century).svg | flag alias-1799 = Merchant Flag of the Kingdom of Sardinia (c.1799-1802).svg | flag alias-1785 = War Ensign of the Savoyard States (1785-1802).svg | flag alias-1802 = Merchant Flag of the Kingdom of Sardinia (1802-1814).svg | flag alias-1802-War = War Ensign of the Kingdom of Sardinia (1802-1814).svg | flag alias-1814 = Merchant Flag and War Ensign of the Savoyard States (1814-1816).svg | flag alias-1816 = Civil Flag and Civil Ensign of the Savoyard States (1816-1848).svg | flag alias-1816-State = State Flag and War Ensign of the Savoyard States (1816-1848).svg | flag alias-1816-War = War Ensign of the Savoyard States (1816-1848) aspect ratio 31-76.svg | flag alias-1848 = Flag of the Kingdom of Sardinia (1848-1851).svg | flag alias-1851 = Flag of Italy (1861-1946) crowned.svg | flag alias-savoyard = Savoyard flag.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> <noinclude> | var1 = 1720 | var2 = 1785 | var3 = 1799 | var4 = 1802 | var5 = 1802-War | var6 = 1814 | var7 = 1816 | var8 = 1816-State | var9 = 1816-War | var10 = 1848 | var11 = 1851 | var12 = savoyard | related1 = Sardinija </noinclude> }}<noinclude> </noinclude> amh0q11cef2xowrnjvuj5ig0ejh8b02 0 147478 42711187 42418380 2026-10-15T20:35:10Z ~2026-55188-83 402097 tipografske greške 42711187 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | ime = Vojin Đurašinović | slika = | širina_slike = 250px | opis_slike = | puno_ime = | datum_rođenja = 27. 12. 1919 | mjesto_rođenja = Veliki Bastaji | država_rođenja = | datum_smrti = 18. 5. 1982 | mjesto_smrti = | država_smrti = | državljanstvo = | zanimanje = Politički komesar | supružnik = | djeca = | roditelji = }} '''Vojin Đurašinović – Kostja''' ([[1919]] — [[1982]]), učesnik [[Narodnooslobodilačka borba|Narodnooslobodilačke borbe]], društveno-politički radnik [[Socijalistička Republika Srbija|SR Srbije]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođen je [[27. decembra]] 1919. godine u selu [[Veliki Bastaji|Veliki Bastasi]] kod [[Daruvar]]a, u porodici siromašnog [[zemljoradnja|zemljoradnika]]. Osnovnu školu završio je u rodnom selu. Godine [[1932]], otišao je u [[Beograd]] na izučavanje vodoinstalaterskog zanata. Posle četiri godine šegrtovanja, postao je radnik-monter. Postepeno se uključio u [[radnički pokret]]. U [[maj]]u [[1940]]. godine, otišao je na odsluženje vojnog roka u tenkovski bataljon. S vremenom se povezao sa [[komunisti]]ma. Njegova veza bio je limarski radnik iz Beograda, Dobrivoje Filipović. === Narodnooslobodilačka borba === [[Aprilski rat]] [[1941]], zatekao je Đurašinovića na odsluženju vojnog roka. Uspeo je da izbegne zarobljavanje i vratio se u Beograd, gde se odmah povezao sa [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističkom partijom Jugoslavije]] preko Filipovića. Uskoro su Vojin i Dobrivoje, pod rukovodstvom partijske organizacije iz Rakovice, ušli u sastav jedne diverzantske grupe. Početkom [[jul]]a, učestvovao je u paljenju kamiona pred zgradom Nemačke komande na [[Crveni Krst (Beograd)|Crvenom krstu]]. Učestvovao je u još nekoliko diverzantskih akcija, nakon čega je otišao u [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizane]]. Dana [[17. avgust]]a, grupa od 30 beogradskih radnika i studenata, među kojima i Vojin, otišla je na [[Kosmaj]]. Od te grupe formirana je Druga četa [[Kosmajski partizanski odred|Kosmajskog partizanskog odreda]]. Već početkom [[septembar|septembra]], Vojin je postao jedan od boljih puškomitraljezaca Kosmajskog odreda. U to je vreme postao kandidat za članstvo u KPJ. Tada je dobio i nadimak ''Kostja'', po sovjetskom filmu ''[[Pastir Kostja]]''. Odred je krajem [[oktobar|oktobra]] imao nekoliko težih ranjenika, pa je odlučeno da ih se prebaci na slobodnu teritoriju [[Užička republika|Užičke republike]]. Vojin je sa nekoliko drugova bio određen da bude pratnja ranjenicima. Na putu do [[Užice|Užica]], [[četnici]] su zarobili pratnju i ranjenike kod sela [[Moravci (Ljig)|Moravci]] kod [[Ljig]]a. Predali su ih [[Nemci]]ma kod [[Slovac|Slovca]], koji su krenuli da ih odvedu u [[Valjevo]]. Vojin je uspeo da pobegne, nakon čega je stigao u Užice i priključio se svom odredu na [[Zlatibor]]u, koji se tada povlačio u [[Sandžak (oblast)|Sandžak]]. [[Decembar|Decembra]] 1941. godine, Vojin je primljen u članstvo KPJ i postao zamenik [[komandant|komandira]] čete. Početkom [[januar]]a [[1942]], Kosmajski odred se vratio u [[Srbija|Srbiju]] na Kosmaj, dok je Vojin ostao u bolnici u [[Nova Varoš|Novoj Varoši]]. Nakon lečenja je prešao u Užički bataljon, koji je [[1. mart]]a 1942. ušao u sastav [[Druga proleterska udarna brigada|Druge proleterske brigade]]. Sa svojim bataljonom, unutar Druge proleterske brigade, učestvovao je u borbi sa četnicima kod [[Gat]]a u [[Hercegovina|Hercegovini]] [[jun]]a 1942. godine. U toj je borbi bio ranjen. Posle toga, bio je postavljen za [[politički komesar|političkog komesara]] Četvrtog bataljona Druge proleterske brigade. Krajem decembra 1942. godine, kada je Druga proleterska brigada ponovo napala [[ustaše|ustaško]] uporište [[Kupres]], Vojin je bio određen za komandira tankete (oklopna kola) kojom je trebalo upasti u Kupres i uneti pomutnju među ustašama. Plan nije uspeo, ali je Vojin izvršio uspešno izvlačenje članova tima. Pritom je bio ranjen više puta. Usled zadobijenih rana, Vojin je bio među 4.000 ranjenika koji su prešli [[Neretva|Neretvu]] tokom [[Bitka na Neretvi|Četvrte neprijateljske ofanzive]]. Posle [[bitka na Sutjesci|bitke na Sutjesci]], bio je postavljen za zamenika političkog komesara Četvrtog bataljona Druge proleterske brigade. Bio je ranjen po treći put [[maj]]a [[1944]]. godine, u okršaju na planini [[Zlatar (planina)|Zlatar]] za vreme prodora [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge proleterske]] i [[Peta krajiška divizija NOVJ|Pete krajiške divizije]]. Njegov bataljon je u borbama oko [[Varda|Varde]] štitio bolnicu i u kritičnoj situaciji Vojin je pomagao borcima u prenošenju ranjenika. Polovinom 1944. godine, bio je postavljen za zamenika političkog komesara Druge proleterske brigade i na toj je dužnosti ostao do kraja rata. === Posleratna karijera === Posle rata, isprva je bio politički komesar Druge tenkovske brigade, a zatim je otišao na rad u političko odeljenje [[Četvrta jugoslovenska armija|Četvrte armije JA]]. Kasnije je prešao na službu u Državnu bezbednost Srbije, gde je ostao do odlaska u penziju [[1966]]. godine. Posle toga je živeo u Beogradu i bio aktivan u društveno-političkim organizacijama. Bio je član Saveta republike Srbije. Bio je prvi predsednik Šahovskog saveza Beograda od [[1957]]. do [[1967]]. godine.<ref>{{Cite web |title=Beochess.rs |url=http://www.beochess.rs/istorija/istorija.htm |access-date=2012-02-10 |archive-date=2010-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101023084448/http://www.beochess.rs/istorija/istorija.htm |dead-url=yes }}</ref> Umro je 1982. godine u Beogradu. Sahranjen je u [[Aleja zaslužnih građana na Novom groblju u Beogradu|Aleji zaslužnih građana]] na [[Novo groblje (Beograd)|Novom groblju]] u Beogradu. Danas po njemu nosi ime jedna ulica u beogradskom naselju [[Mirijevo]] na [[Gradska opština Zvezdara|Zvezdari]].<ref>[http://www.nadji.info/ulica/5324/vojina-djurasinovica-kostje-11050-beograd-zvezdara Nadji.info]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Literarni rad i odlikovanja == Autor je knjige „Rat i šah”, izdane [[1983]]. godine. Nosilac je [[Partizanska spomenica 1941.|Partizanske spomenice 1941.]] i više [[Ordeni i medalje SFRJ|jugoslovenskih odlikovanja]]. [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]] odlikovan je [[20. decembar|20. decembra]] [[1951]]. godine. == Reference == {{izvori}} == Literatura == * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]'''. „Mladost“, Beograd 1975. godina. {{Narodni heroji-Slavonija}} {{Lifetime|1919|1982|Đurašinović, Vojin}} [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] [[Kategorija:Hrvatski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] eckq94jkkej7yp5pq6vxy8nt19tqj7r 0 155119 42711195 42655293 2026-10-15T22:23:04Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42711195 wikitext text/x-wiki {{Naselje | ime =Como | ime_genitiv =Coma | izvorno_ime =<small>Comune di Como</small> | slika_panorama = Altocomo.jpg | veličina_slike =280px | opis_slike = Pogled na grad i njegovo jezero | slika_zastava = Flag of Como.svg | slika_zastava_veličina =60px | slika_pečat = | slika_pečat_veličina = | slika_grb = | slika_grb_veličina = | slika_karta = | veličina_karte = | opis_karte = | slika_karta1 = | veličina_karte1 = | opis_karte1 = | slika_lokacijska_karta_država = Italija | nadimak = | geslo = | širina-stupnjevi =45 | širina-minute =49 | širina-oznaka =N | dužina-stupnjevi =9 | dužina-minute =5 | dužina-oznaka =E | lokacija_ime =[[Popis država|Država]] | lokacija_info ={{flag|Italija}} | lokacija1_ime = Regija | lokacija1_info =[[Lombardija]] | lokacija2_ime =Provincija | lokacija2_info =[[Como (provincija)|Como (CO)]] | lokacija3_ime = | lokacija3_info = | dijelovi= Albate, Breccia, Camerlata, Camnago Volta, Civiglio, Garzola, Lora, Monte Olimpino, Cardina, Muggiò, Ponte Chiasso, Prestino, Rebbio, Sagnino, Tavernola | vrsta_dijelova =frazioni | d1-d50 | vrsta_vlasti = | vlast_bilješke = | titula_vođe = Gradonačelnik | ime_vođe = Mario Landriscina | stranka_vođe = | površina_bilješke = | površina_ukupna =37.34 km² | visina =201 m | stanovništvo_godina =1. januar 2009 | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo =84.085<ref name=stat>{{Cite web |title=Statistiche demografiche ISTAT, Comune: Como 1 Gennaio 2009 |url=http://demo.istat.it/pop2009/index.html |access-date=2012-05-07 |archive-date=2016-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160415181308/http://demo.istat.it/pop2009/index.html |dead-url=yes }}</ref> | stanovništvo_gustoća =2260.2 km² | stanovništvo_uže = | stanovništvo_uže_gustoća = | stanovništvo_šire = | vremenska_zona = | utc_pomak =+1 | vremenska_zona_DST =CEST | utc_pomak_DST =+2 | poštanski_broj =22100 | pozivni_broj =031 | gradovi_prijatelji = | prazno_ime = | prazno_info = | prazno1_ime = | web_stranica = [http://www.comune.como.it www.comune.como] | bilješke = }} '''Como''' je grad i općina u [[Lombardija|Lombardiji]] udaljena oko 45&nbsp;km sjeverno od [[Milano|Milana]]. Como je [[glavni grad]] istoimene provicije [[Como (provincija)|Como]]. Leži je na južnim obalama istoimenog jezera [[Como (jezero)|Como]] i ima 84.085 stanovnika<ref name=stat/>. Jezero Como i [[Alpe]] tvore čarobnu kombinaciju tako da je Como neobično popularna turistička destinacija već od [[19. vijek]]a, od tad je Como ladanjsko mjesto, sa brojnim spomenicima: [[crkva]]ma, [[park]]ovima, [[muzej]]ima, [[Teatar|teatrima]], palačama i lijepom hortikulturom. == Historija == [[Datoteka:DuomoComo3.JPG|thumb|left|240px|Katedrala i Broletto]] Brda oko grada bila su naseljena još od [[Brončano doba|brončanog doba]], tu je živjelo [[Kelti|keltsko]] pleme Orobi. Ostaci njihova naselja još su uvijek vidljivi na jugozapadnim brežuljcima.<ref name=stor>{{cite web | url =http://www.comune.como.it/citta/conoscere-como/storia/ | title =''Dalla preistoria ai giorni nostri'' | accessdate =5. 5. 2012 | language =talijanski | publisher =Comune di Como | archivedate =2012-06-11 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20120611231940/http://www.comune.como.it/citta/conoscere-como/storia/ | deadurl =yes }}</ref> Oko [[1. vijek pne.|1. vijeka pne.]], grad i okolica postali su dijelom [[Rimska Republika|Rimske Republike]]. Prvo središte grada bilo je na obližnjim brežuljcima, ali se vremenom grad spustio uz obale jezera po nalogu [[Gaj Julije Cezar|Julija Cezara]], koji je dao isušiti močvare na jugu jezera i izgradio tipični utvrđeni rimski grad sa pravilnim rasporedom ulica. Taj novoosnovani grad dobio je ime ''Novum Comum'' i dobio status [[Municipijum|municipija]].<ref name=stor/> [[Franci]] su [[774]]. godine zauzeli Como, nakon tog je postao živo sjedište trgovačke aktivnosti. Oko [[1127]]. godine Como je izgubio rat koji je vodio čitavu dekadu sa susjednim [[Milano]]m. Nekoliko dekada kasnije, uz pomoć [[Fridrik I. Barbarossa|Fridrika Barbarosse]], Komaski su se osvetili Milanezima za poraz, tad je Milano razoren. Barbarossa je [[1162]]. godine dao izgraditi nekoliko obrambenih utvrda i tornjeva uz zidine oko grada, od kojih je samo jedna (Baradello) ostala do današnjih dana.<ref name=stor/> Nakon toga historija Coma vezana je uz [[Milansko Vojvodstvo|Ducato di Milano]], tad se dogodila i francuska invazija i dominacija [[Španjolci|Španjolaca]], koja je trajala sve do [[1714]].<ref name=stor/> kada je grad potpao pod [[Sveto Rimsko Carstvo]].<ref name=stor/> Nakon toga je grad zauzeo [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] kad se spustio u [[Lombardija|Lombardiju]] [[1796]]. godine i vladao do [[1815]]. godine. Poslije Napoleona toga ponovno vladaju Austrijsko Carstvo|Austrijanci sve do [[1859]]. i dolaska [[Giuseppe Garibaldi|Giuseppea Garibaldija]], kad je grad oslobođen od [[Austrijsko Carstvo|Austrijanaca]] i postao dio novoosnovane [[Kraljevina Italija|Kraljevine Italije]].<ref name=stor/> Pri kraju [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], u okolici Coma je zarobljen od strane [[Italija|talijanskih]] [[Partizani|partizana]] [[Benito Mussolini]] koji se preko Coma htio prebaciti u [[Švicarska|Švicarsku]]. Nakon zarobljavanja je strijeljan u nedalekom gradiću Giulino di Mezzegra, koji leži nešto sjevernije na jezeru. == Znamenitosti == Como je i danas prepun zgrada koje su istesali njegovi poznati graditelji znani kao ''[[maestri comacini]]'' (majstori iz Coma) po kojima je grad bio slavan. Maestri comacini, klesari, arhitekti i dekorateri bili su poznati od [[srednji vijek|srednjeg vijeka]] nadalje, oni su širom Evrope pronosili svoju graditeljsku vještinu koja je postala poznata kao lombardijski stil gradnje. Centar grada je trg iz [[19. vijek]]a Piazza Cavour, iz kojeg se račvaju promenade na istok i zapad uz obalu jezera.<ref name=brit/> [[Datoteka:Como Dom.jpg|thumb|280px|right|[[Katedrala]] Santa Maria Assunta]] [[Datoteka:Como San Fedele.jpg|left|thumb|240px|Crkva San Fedele]] === Sakralni objekti === * [[Katedrala]] (Duomo) Santa Maria Assunta, čija je gradnja započela [[1396]] godine na mjestu starije [[Romanika|romaničke]] crkve Santa Maria Maggiore je najznačajniji sakralni objekt u Comu.<ref name=brit/> Fasada je dovršena[[1457]]., sa karakterističnim [[Gotika|gotičkom]] [[Rozeta|rozetom]] i [[portal]]om na kojem su dvije [[Renesansa|renesansne]] skulpture poznatih komaskija [[Plinije Stariji|Plinija Starijeg]] i Plinija Mlađeg. Gradnja katedrale dovršena je tek [[1740]]., to je građevina [[tlocrt]]a u obliku latinskog križa, s [[Gotika|gotičkim]] [[Brod (arhitektura)|brodom]] i dva bočna broda podijeljena [[Stup|pilastrima]], a [[transept]] sa svojim [[apsida]]ma je iz doba [[Renesansa|renesanse]]. Unutrašnjost katedrale krije bogato dekorirana korska sjedala iz [[16. vijek]]a, [[Tapiserija|tapiserije]] [[Giuseppe Arcimboldo|Giuseppea Arcimboldija]] te slike Bernardina Luinija i Gaudenza Ferrarija. * San Fedele je [[Romanika|romanička]] crkva podignuta oko [[1120]]. godine na temeljima starije građevine. Izvorni [[zvonik]] je obnovljen u novije vrijeme. Glavna atrakcija ove crkve su poznata drvena vrata San Fedele, sa raskošnom skulptorskom dekoracijom. * Crkvu Sant'Agostino izgradili su [[cisterciti]] početkom [[14. vijek]]a, ona je potpuno obnovljena u [[20. vijek]]u. Unutrašnjost crkve je [[barok]]izrana, ali ima dijelova [[Freska|fresaka]] od [[15. vijek|15.]] do [[17. vijek]]a. * [[Romanika|Romanička]] bazilika Sant'Abbondio koju je osobno posvetio [[papa]] [[Urban II.]] [[1095]] Crkva ima brojne slike iz [[11. vijek]]a i freske iz [[14. vijek]]a. * Crkva San Carpoforo iz [[11. vijek]]a, s [[Apsida|apsidom]] i [[Kripta|kriptom]] iz [[12. vijek]]a. Prema predaji, podignuta je na ostatcima rimskog hrama posvećenog bogu [[Merkur (mitologija)|Merkuru]] da se u nju smjeste relikvije lokalnih kršćanskih mučenika. === Svjetovni objekti i spomenici === * Stara gradska vijećnica, zvana Broletto * Casa del Fascio, vjeroratno najpoznatije djelo Giuseppea Terragnia, jedno od temeljnih djela evropske moderne arhitekture. * Monumento ai caduti (spomenik ratnim žrtvama) djelo Giuseppe Terragnija * Teatro Sociale, djelo Giuseppea Cusia * Villa Olmo, izgrađena [[1797]] godine u duhu [[neoklasicizam|neoklasicizma]] za obitelj Odescalchi. U toj vili odsjeli su mnoge slavne osobe; [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]], [[Ugo Foscolo]], [[Klemens Wenzel Lothar Metternich|princ Metternich]], nadvojvoda [[Franjo Ferdinand|Ferdinand]], [[Giuseppe Garibaldi]]. Danas je namjenjena za izložbe. * Monumentalna fontana, poznata i kao [[Alessandro Volta|Voltina]] fontana, podignuta je u počast Voltinom izumu [[Baterija|bateriji]]. Fontanu su podigli [[arhitekt]] Carlo Cattaneo i slikar Mario Radice. * Ostaci srednjovjekovnih zidina grada * Castello Baradello, mala srednjovjekovna utvrda s pogledom na grad, to je jedina preostala utvrda od svih koje je sagradio [[Fridrik I. Barbarossa|Fridrik Barbarossa]] oko [[1158]] godine. * Jedan od kurioziteta Coma bila je takozvana Rockefellerova fontana koje danas stoji u [[Zoološki vrt|Zoološkom vrtu]] u [[Bronx, New York|Bronxu]] ([[New York]]) koja je nekad stajala na Piazzi Cavour uz jezero, nju je kupio [[1902]]. William Rockefeller za tadašnjih 3 500 [[Talijanska lira|lirai]] preselio u New York.<ref>{{cite web |title=Bronx Park Highlights |url=http://www.nycgovparks.org/parks/bronxpark/highlights/13298 | language=engleski |accessdate=5. 05. 2012}}</ref> === Muzeji === * Arheološki muzej P. Giovio * Historijski muzej * Pinacoteca * Tempio Voltiano, muzej posvećen [[Alessandro Volta|Alessandru Volti]] * Muzej svile * Villa Olmo (galerija) == Klima == {{Infookvir vrijeme |mjesto =<!--Como|-->Como |location = Como |Jan-Sij_sr_maks=6 |Feb-Velj_sr_maks=8 |Mar-Ožu_sr_maks=13 |Apr-Tra_sr_maks=17 |Maj-Svi_sr_maks=20 |Jun-Lip_sr_maks=26 |Jul-Srp_sr_maks=29 |Aug-Kol_sr_maks=27 |Sep-Ruj_sr_maks=23 |Okt-Lis_sr_maks=19 |Nov-Stu_sr_maks=12 |Dec-Pro_sr_maks=9 |God_sr_maks=19 |Jan-Sij_sr_min=-2 |Feb-Velj_sr_min=-1 |Mar-Ožu_sr_min=4 |Apr-Tra_sr_min=7 |Maj-Svi_sr_min=12 |Jun-Lip_sr_min=16 |Jul-Srp_sr_min=21 |Aug-Kol_sr_min=19 |Sep-Ruj_sr_min=13 |Okt-Lis_sr_min=9 |Nov-Stu_sr_min=4 |Dec-Pro_sr_min=2 |God_sr_min=8 |Jan-Sij_obo=78.7 |Feb-Velj_obo=73.7 |Mar-Ožu_obo=109.2 |Apr-Tra_obo=157.5 |Maj-Svi_obo=200.7 |Jun-Lip_obo=175.3 |Jul-Srp_obo=137.2 |Aug-Kol_obo=172.7 |Sep-Ruj_obo=160 |Okt-Lis_obo=147.3 |Nov-Stu_obo=127 |Dec-Pro_obo=66 |God_obo=1 605.3 |Izvor=<ref name=weat>{{cite web | url =http://www.weather.com/outlook/travel/businesstraveler/wxclimatology/monthly/ITXX0024 | title =''Monthly Averages for Como, Italy '' | accessdate =5. 5. 2012 | publisher =The Weather Channel Service | archivedate =2012-10-18 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20121018140506/http://www.weather.com/outlook/travel/businesstraveler/wxclimatology/monthly/ITXX0024 | deadurl =yes }}</ref> }} Como većinu godine ima vlažnu gotovo [[Vlažna subtropska klima|suptropsku klimu]], zime nisu duge, ali su maglovite, vlažne i prohladne sa povremenim razdobljima mraza, kad prodre [[sibir]]ska [[anticiklona]]. Proljeća i jeseni su ugodne, a ljeta znaju biti neobično vruća i vlažna, sa iznenadnim olujama. Vjetar je prilično rijedak. Zagađenje zraka čak i iznad dopuštenih razina je osobito poraslo u zimskim mjesecima kada se hladni zrak spusti uz tlo i ne giba. [[Datoteka:Jean-Baptiste-Camille_Corot_-_Como_and_Lake_Como.jpg|thumb|240px|left|Grad i jezero, slika [[Camille Corot]]a iz [[1834]].]] == Privreda == Privreda Coma, do kraja [[1980e|1980-ih]], bila je temeljena na industriji, naročito vezana na proizvodnji [[Svila|svile]],<ref name=brit>{{cite web | url =http://www.britannica.com/EBchecked/topic/129450/Como | title =''Como'' | accessdate = 5. 5. 2012 | language=engleski | publisher=Encyclopædia Britannica Online }}</ref> (po tome je Como bio poznat u svjetskim razmjerima), ali u posljednjih nekoliko godina zbog jeftinih prozvoda iz [[Kina|Kine]] značajno je smanjen profit, te su mnoga manja i srednja poduzeća propala. Zbog toga se Como sve više deindustrijalizira, te industrijski sektor više nije pokretač privrede, već su to usluge, te naročito [[turizam]], koji postaje sve važniji faktor lokalne ekonomije.<ref name=brit/> Nakon što su slavni [[SAD|američki]] glumac [[George Clooney]] i [[Engleska|engleski]] rocker [[Matthew Bellamy]] kupili vile na jezeru, mnogi se nadaju da će to dati poticaj za turistički rast. [[Datoteka:ComoPalace.jpg|thumb|right|260px|Villa Olmo]] == Poznati sugrađani == * [[Plinije Stariji]] (Gaius Plinius Secundus, [[23]]. – [[79]].), [[Antički Rim|antički]] [[pisac]] i ugledni [[naučnik]] koji je napisao djelo ''[[Naturalis Historia]]''. * [[Plinije Mlađi]] (Gaius Plinius Caecilius Secundus, 63. – oko 113.), [[pravnik]] i antički [[pisac]]. * Paolo Giovio (1483–1552), [[fizičar]] i historičar poznat po svojoj kronici Talijanski ratovi. * [[Inocent XI.|Benedetto Odescalchi]] (1611.-1689.) poznat kao papa Inocent XI. * [[Alessandro Volta]] (1745.–1827.) fizičar poznat po otkriću [[Baterija|baterije]] [[1800]].<ref>{{Cite web |title=Alessandro Volta (1745-1827) |url=http://www.corrosion-doctors.org/Biographies/VoltaBio.htm |access-date=2012-05-07 |archive-date=2021-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210125104338/http://www.corrosion-doctors.org/Biographies/VoltaBio.htm }}</ref> * Cosima Liszt (1837.-1930.) kćer [[Franz Liszt|Franza Liszta]] i druga žena [[Richard Wagner|Richarda Wagnera]]. * Mario Radice (1898.-1987.) [[Apstraktna umjetnost|apstraktni]] [[slikar]] * Manlio Rho (1901.-1957) apstraktni slikar * Giuseppe Terragni (1904.–1943.) arhitekt, pionir talijanskog modernizma * [[Gabriele Oriali]] (1952.-) nogometaš, član talijanske momčadi iz 1982. * [[Gianluca Zambrotta]] (1977.-), nogometaš, član talijanske momčadi sa [[Svjetsko prvenstvo u nogometu - Njemačka 2006.|Svjetskog prvenstva u nogometu - Njemačka 2006.]] == Gradovi prijatelji == * {{flagicon|Njemačka}} [[Fulda]] (od 1960.) * {{flagicon|Japan}} [[Tokamachi]] (od 1975.) * {{flagicon|Palestinska samouprava}} [[Nablus]] (od 1998.) * {{flagicon|Izrael}} [[Netanja]] (od 2004.) * {{flagicon|Italija}} [[Trst]] (od 2008.) == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Como}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/129450/Como Como na portalu Encyclopædia Britannica Online] {{en icon}} * [http://www.comune.como.it/ Službene stranice grada] {{it icon}} {{en icon}} * [https://web.archive.org/web/20120530070546/http://www.comocomera.it/ Historijske slike grada] * [http://www.lakecomo.it/ Službene stranice Turističkog ureda grada] {{it icon}} {{en icon}} * [http://www.turismo.como.it/en/ Turizam u Comu]{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{en icon}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Como| ]] [[Kategorija:Gradovi u Lombardiji]] 82nduu4zabt1uzq8384bhff9ggr04bt 0 161506 42711149 42680514 2026-10-15T13:55:10Z Snow Lion Fenian 144979 /* */ 42711149 wikitext text/x-wiki {{Grad u SAD | naziv = Montgomery | izvorni_naziv = | slika = Montgomery Alabama panorama.jpg | opis_slike = | gradska_zastava = Flag of Montgomery, Alabama.svg | grb = | savezna_država = {{flag|Alabama}} | okrug = | osnivanje = | stanovništvo = 205.764 | godina_stanovništvo = 2010. | gustina = | aglomeracija = | godina_aglomeracija = | površina = | nadmorska_visina = | gšir = 32.361667 | gduž = -86.279167 | vremenska_zona = | dan_grada = | ZIP_kod = | pozivni_broj = | FIPS_kod = 51000 | GNIS_kod = | veb-strana = | gradonačelnik = }} '''Montgomery''' je [[glavni grad]] u [[Sjedinjene Američke Države|američke]] savezne države [[Alabama]]. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu su živela 205.764 stanovnika.<ref>{{Cite web|url= http://mcdc.missouri.edu/webrepts/pl94trends/Alabama_stplace2.html|title= Alabama Trend Report 2: State and Complete Places|accessdate= 2. 7. 2012.|work= |publisher= |date= |archivedate= 2012-09-18|archiveurl= https://web.archive.org/web/20120918043144/http://mcdc.missouri.edu/webrepts/pl94trends/Alabama_stplace2.html|deadurl= yes}}</ref> == Historija == [[Datoteka:Alabama River flood downtown 1886.jpg|mini|left|Poplavljeni Montgomery 1886, ulica u downtownu nakon što se izlila rijeka Alabama.]] Prije dolaska Europljana je prostor grada bio naseljen [[Alabama Indijanci]]ma. Na prostoru današnjeg Montgomerya su postojala indijanska naselja Ikanatchati i Towassa. Prvi Europljanin koji je došao na taj prostor je bio španjolski istraživač [[Hernando de Soto (istraživač)|Hernando de Soto]] koji je 1540. posjetio Towassu. Prvi Europljanin koji se naselio na tom prostoru je bio [[Škoti|škotski]] trgovac James McQueen koji je stigao 1716. godine. 1717. su [[Francuzi]] sagradili trgovačku postaju Fort Toulouse sjeveroistočno od današnjeg Montgomerya. Britanci su taj teritorij stekli nakon rata protiv Francuza i Indijanaca 1764. Europljani su se na taj prostor vrlo sporo doseljavali. Okrug Montgomery je osnovan 1816. godine. Prvu grupu naseljenika je vodio general John Scott. On je osnovao grad Alabama Town u blizini današnjeg Montgomerya. Kasnije je Andrew Dexter osnovao grad New Philadelphia. Ta dva grada su ujedinjena 1819. i tako je stvoren grad Montgomery. Grad je nazvan po generalu [[Richard Montgomery|Richardu Montgomeryu]] koji je poginuo u [[Američki rat za nezavisnost|Američkom ratu za neovisnost]]. U njemu se razvila trgovina pamukom, te je brzo rastao. Od 1821. je počeo voziti parobrod Harriet po rijeci Alabami. 1832. je sagrađena željeznička pruga do države [[Georgia|Georgije]]. Montgomery je brzo rastao i postao najznačajniji u Alabami. Zbog toga je 1846. glavni grad Alabame premješten iz Tuscaloose u Montgomery. Montgomery je bio jedan od najznačajnijih gradova na jugu SAD-a, te je u njemu 1861. održan sastanak na kojem su se Alabama, [[Georgia]], [[Florida]], [[Louisiana]], [[Mississippi]] i [[Južna Karolina]] odvojile od SAD-a i formirale [[Konfederativne Države Amerike]]. Time je počeo [[Američki građanski rat]]. Montgomery je postao glavni grad Konfederativnih Država Amerike i u njemu je inauguriran njihov predsjednik [[Jefferson Davis]]. Kasnije je glavni grad premješten u grad [[Richmond, Virginia|Richmond]] u [[Virginia|Virginiji]] koji je bio bliže liniji fronte. Montgomery nije pretjerano stradao u građanskom ratu. Montgomery je 1886. bio prvi grad u SAD-u koji je uveo električni tramvaj. Nakon toga se stanovništvo počinje više naseljavati u predgrađima, a manje u centru. 1910. su [[braća Wright]] osnovala letačku školu. Nakon 2. svj. rata je na jugu SAD-a ojačao pokret američkih crnaca za veća prava, a Montgomery je bio jedan od centara tog pokreta. Negov vođa, [[Martin Luther King, Jr.|Martin Luther King]], je bio pastor u jednoj crkvi u Montgomeryu i tamo počeo svoje djelovanje. Jedan od značajnih simbola tog pokreta je bila crna krojačica [[Rosa Parks]] koja je 1955. odbila u autobusu u Montgomeryu ustupiti mjesto bijelcu, te je zbog toga uhićena, što je izazvalo masovne prosvjede crnaca koji su doveli do ukidanja segregacije u autobusima, što je bila prva veća pobjeda crnaca. 1965. je Martin Luther King organizirao Marš u Montgomery s ciljem postizanja glasačkih prava crnaca. [[Datoteka:Alabama State Capitol.jpg|lijevo|250px|thumb|Sjedište vlade Alabame]] == Demografija == {| border=1 cellpadding=4 cellspacing=0 class="toccolours" style="align: left; margin: 0.5em 0 0 0; border-style: solid; border: 1px solid #999; border-right-width: 2px; border-bottom-width: 2px; border-collapse: collapse; font-size: 100%;" |- | style="background:#ddffdd;" | '''Grupa''' | colspan=1 style="background:#ddffdd;" align="center" | '''2000.''' | colspan=1 style="background:#ddffdd;" align="center" | '''2010.''' |- | style="background:#f3fff3;" | Belci | align="right" | 94.868 (47,1%) | align="right" | 74.227 (36,1%) |- | style="background:#f3fff3;" | Crnci | align="right" | 100.048 (49,6%) | align="right" | 116.524 (56,6%) |- | style="background:#f3fff3;" | Azijati | align="right" | 2.146 (1,1%) | align="right" | 4.609 (2,2%) |- | style="background:#f3fff3;" | Hispanoamerikanci | align="right" | 2.484 (1,2%) | align="right" | 7.998 (3,9%) |- | style="background:#f3fff3;" | Ukupno | align="right" | 201.568 | align="right" | 205.764 |} == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{MorrisEncyclopediaOfAmericanHistory}} * {{MancallEncyclopediaOfAmericanHistory}} * {{KutlerDictionaryOfAmericanHistory}} * {{BoyerOxfordCompanionToUnitedStatesHistory}} * {{KazinConcisePrincetonEncyclopedia}} * {{KaneAmericanCounties2004}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Portal-lat|SAD}} {{Montgomery County, Alabama-lat}} {{Okruzi Alabame-lat}} {{Podjela SAD}} {{klica-grad-SAD}} [[Kategorija:Gradovi u Alabami]] [[Kategorija:Glavni gradovi američkih saveznih država]] 1ot87ebekomez14pfai076jfifue1bx 0 172993 42711160 42515775 2026-10-15T15:36:28Z ~2026-55403-08 402010 PRAVO 42711160 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = Ivan Tasovac |image = Иван Тасовац.jpg |office = Ministar kulture i informisanja |primeminister = |term_start = |term_end = |predecessor = [[Bratislav Petković]] <small>(v.d.)</small> |successor = |office1 = |president1 = |term_start1 = |term_end1 = |predecessor1 = |successor1 = |birth_date = {{birth date and age|1966|6|21|df=y}} |birth_place = [[Beograd]], [[Socijalistička Republika Srbija|Srbija]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|FNRJ]] |death_date = |death_place = |party = |spouse = |alma_mater = Konzervatorijum „P. I. Čajkovski“ u Moskvi |signature = |website = }} '''Ivan Tasovac''' ([[Beograd]], [[21. 6.|21. jun]] [[1966]] - [[Beograd]], [[29. septembar]] [[2021]]) je srpski pijanista, direktor [[Beogradska filharmonija|Beogradske filharmonije]] od 23. marta 2001. godine.'''Moguće u rodu sa poznatom kraljicom mode Tatjanom Tasovac.I kraljem ulicnog fudbala TODOR TASOVAC''' == Biografija == Rođen je kao sin glumca [[Predrag Tasovac|Predraga Tasovca]] i Marije, profesorke klavira u muzičkoj školi „Mokranjac“. Diplomirao je [[klavir]] na Konzervatorijumu „[[Petar Čajkovski|P. I. Čajkovski]]“ u [[Moskva|Moskvi]] u klasi profesora [[Sergej Dorenjski|Sergeja Dorenjskog]].<ref>[http://prijemni.infostud.com/saveti-uspesnih/8/Ivan-Tasovac/ Saveti uspešnih - Ivan Tasovac (Infostud)]</ref> Bio je član žirija u serijalu „[[Ja imam talenat]]“ koji se prikazuje u [[Srbija|Srbiji]] od 2009. godine.<ref>[http://www.blic.rs/Zabava/Vesti/97490/Ivan-Tasovac-clan-zirija-u-emisiji-Ja-imam-talenat Ivan Tasovac član žirija u emisiji „Ja imam talenat“ („Blic“, 17. jun 2009)]</ref> [[Vreme (nedeljnik)|''Vreme'']] ga je izabrao za ličnost godine 2011.<ref>[http://www.b92.net/kultura/vesti.php?nav_category=271&yyyy=2011&mm=12&dd=26&nav_id=568969 Vreme: Tasovac je ličnost godine (B92, 26. decembar 2011)]</ref> == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Ivan Tasovac}} * [http://www.rts.rs/page/tv/ci/story/17/%D0%A0%D0%A2%D0%A1+1/771834/%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC+%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BE%D0%BC%3A+%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD+%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86.html Balkanskom ulicom - Ivan Tasovac (RTS, 3. oktobar 2010)] * [http://www.nin.co.rs/2003-06/12/29292.html Pijanista drži reč - intervju („NIN“, 12. jun 2003)] * [http://www.b92.net/zivot/licni_prostor.php?nav_id=309785&fs=1 Ivan Tasovac - uspešnost na originalan način („B92“, 23. jul 2008)] * [http://www.vreme.com/cms/view.php?id=840862 Ko, kako i koliko - intervju („Vreme“, 12. mart 2009)] * [http://www.standard.rs/vesti/40-kultura/4859-ivan-tasovac-srbin-koga-u-zagrebu-dre-za-nedostinog-uzora-.html Ivan Tasovac: Srbin koga u Zagrebu drže za nedostižnog uzora (28. jun 2010)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101129190642/http://standard.rs/vesti/40-kultura/4859-ivan-tasovac-srbin-koga-u-zagrebu-dre-za-nedostinog-uzora-.html |date=2010-11-29 }} {{Životni vijek|1966|2021|Tasovac, Ivan}} [[Kategorija:Biografije, Beograd]] [[Kategorija:Jugoslavenski pijanisti]] [[Kategorija:Srpski pijanisti]] [[Kategorija:Srpski političari]] gh652p607umm12jp2m0sudyl92dpk3o 42711215 42711160 2026-10-16T07:32:43Z Vipz 151311 Vraćena izmjena korisnika/korisnice [[Special:Contributions/~2026-55403-08|~2026-55403-08]] ([[User talk:~2026-55403-08|razgovor]]) na posljednju izmjenu korisnika/korisnice [[User:Jaksaaaa|Jaksaaaa]] 42515775 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = Ivan Tasovac |image = Иван Тасовац.jpg |office = Ministar kulture i informisanja |primeminister = |term_start = |term_end = |predecessor = [[Bratislav Petković]] <small>(v.d.)</small> |successor = |office1 = |president1 = |term_start1 = |term_end1 = |predecessor1 = |successor1 = |birth_date = {{birth date and age|1966|6|21|df=y}} |birth_place = [[Beograd]], [[Socijalistička Republika Srbija|Srbija]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|FNRJ]] |death_date = |death_place = |party = |spouse = |alma_mater = Konzervatorijum „P. I. Čajkovski“ u Moskvi |signature = |website = }} '''Ivan Tasovac''' ([[Beograd]], [[21. 6.|21. jun]] [[1966]] - [[Beograd]], [[29. septembar]] [[2021]]) je srpski pijanista, direktor [[Beogradska filharmonija|Beogradske filharmonije]] od 23. marta 2001. godine.'''Moguće u rodu sa poznatom kraljicom mode Tatjanom Tasovac.''' == Biografija == Rođen je kao sin glumca [[Predrag Tasovac|Predraga Tasovca]] i Marije, profesorke klavira u muzičkoj školi „Mokranjac“. Diplomirao je [[klavir]] na Konzervatorijumu „[[Petar Čajkovski|P. I. Čajkovski]]“ u [[Moskva|Moskvi]] u klasi profesora [[Sergej Dorenjski|Sergeja Dorenjskog]].<ref>[http://prijemni.infostud.com/saveti-uspesnih/8/Ivan-Tasovac/ Saveti uspešnih - Ivan Tasovac (Infostud)]</ref> Bio je član žirija u serijalu „[[Ja imam talenat]]“ koji se prikazuje u [[Srbija|Srbiji]] od 2009. godine.<ref>[http://www.blic.rs/Zabava/Vesti/97490/Ivan-Tasovac-clan-zirija-u-emisiji-Ja-imam-talenat Ivan Tasovac član žirija u emisiji „Ja imam talenat“ („Blic“, 17. jun 2009)]</ref> [[Vreme (nedeljnik)|''Vreme'']] ga je izabrao za ličnost godine 2011.<ref>[http://www.b92.net/kultura/vesti.php?nav_category=271&yyyy=2011&mm=12&dd=26&nav_id=568969 Vreme: Tasovac je ličnost godine (B92, 26. decembar 2011)]</ref> == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Ivan Tasovac}} * [http://www.rts.rs/page/tv/ci/story/17/%D0%A0%D0%A2%D0%A1+1/771834/%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC+%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BE%D0%BC%3A+%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD+%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86.html Balkanskom ulicom - Ivan Tasovac (RTS, 3. oktobar 2010)] * [http://www.nin.co.rs/2003-06/12/29292.html Pijanista drži reč - intervju („NIN“, 12. jun 2003)] * [http://www.b92.net/zivot/licni_prostor.php?nav_id=309785&fs=1 Ivan Tasovac - uspešnost na originalan način („B92“, 23. jul 2008)] * [http://www.vreme.com/cms/view.php?id=840862 Ko, kako i koliko - intervju („Vreme“, 12. mart 2009)] * [http://www.standard.rs/vesti/40-kultura/4859-ivan-tasovac-srbin-koga-u-zagrebu-dre-za-nedostinog-uzora-.html Ivan Tasovac: Srbin koga u Zagrebu drže za nedostižnog uzora (28. jun 2010)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101129190642/http://standard.rs/vesti/40-kultura/4859-ivan-tasovac-srbin-koga-u-zagrebu-dre-za-nedostinog-uzora-.html |date=2010-11-29 }} {{Životni vijek|1966|2021|Tasovac, Ivan}} [[Kategorija:Biografije, Beograd]] [[Kategorija:Jugoslavenski pijanisti]] [[Kategorija:Srpski pijanisti]] [[Kategorija:Srpski političari]] b8hmodow7pqj0ge8iyf7d42bfrp5tzr 42711216 42711215 2026-10-16T07:33:26Z Vipz 151311 Poništena izmjena [[Special:Diff/42515775|42515775]] korisnika/korisnice [[Special:Contributions/Jaksaaaa|Jaksaaaa]] ([[User talk:Jaksaaaa|razgovor]]), vandalizam 42711216 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = Ivan Tasovac |image = Иван Тасовац.jpg |office = Ministar kulture i informisanja |primeminister = |term_start = |term_end = |predecessor = [[Bratislav Petković]] <small>(v.d.)</small> |successor = |office1 = |president1 = |term_start1 = |term_end1 = |predecessor1 = |successor1 = |birth_date = {{birth date and age|1966|6|21|df=y}} |birth_place = [[Beograd]], [[Socijalistička Republika Srbija|Srbija]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|FNRJ]] |death_date = |death_place = |party = |spouse = |alma_mater = Konzervatorijum „P. I. Čajkovski“ u Moskvi |signature = |website = }} '''Ivan Tasovac''' ([[Beograd]], [[21. 6.|21. jun]] [[1966]] - [[Beograd]], [[29. septembar]] [[2021]]) je srpski pijanista, direktor [[Beogradska filharmonija|Beogradske filharmonije]] od 23. marta 2001. godine. == Biografija == Rođen je kao sin glumca [[Predrag Tasovac|Predraga Tasovca]] i Marije, profesorke klavira u muzičkoj školi „Mokranjac“. Diplomirao je [[klavir]] na Konzervatorijumu „[[Petar Čajkovski|P. I. Čajkovski]]“ u [[Moskva|Moskvi]] u klasi profesora [[Sergej Dorenjski|Sergeja Dorenjskog]].<ref>[http://prijemni.infostud.com/saveti-uspesnih/8/Ivan-Tasovac/ Saveti uspešnih - Ivan Tasovac (Infostud)]</ref> Bio je član žirija u serijalu „[[Ja imam talenat]]“ koji se prikazuje u [[Srbija|Srbiji]] od 2009. godine.<ref>[http://www.blic.rs/Zabava/Vesti/97490/Ivan-Tasovac-clan-zirija-u-emisiji-Ja-imam-talenat Ivan Tasovac član žirija u emisiji „Ja imam talenat“ („Blic“, 17. jun 2009)]</ref> [[Vreme (nedeljnik)|''Vreme'']] ga je izabrao za ličnost godine 2011.<ref>[http://www.b92.net/kultura/vesti.php?nav_category=271&yyyy=2011&mm=12&dd=26&nav_id=568969 Vreme: Tasovac je ličnost godine (B92, 26. decembar 2011)]</ref> == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Ivan Tasovac}} * [http://www.rts.rs/page/tv/ci/story/17/%D0%A0%D0%A2%D0%A1+1/771834/%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC+%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BE%D0%BC%3A+%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD+%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86.html Balkanskom ulicom - Ivan Tasovac (RTS, 3. oktobar 2010)] * [http://www.nin.co.rs/2003-06/12/29292.html Pijanista drži reč - intervju („NIN“, 12. jun 2003)] * [http://www.b92.net/zivot/licni_prostor.php?nav_id=309785&fs=1 Ivan Tasovac - uspešnost na originalan način („B92“, 23. jul 2008)] * [http://www.vreme.com/cms/view.php?id=840862 Ko, kako i koliko - intervju („Vreme“, 12. mart 2009)] * [http://www.standard.rs/vesti/40-kultura/4859-ivan-tasovac-srbin-koga-u-zagrebu-dre-za-nedostinog-uzora-.html Ivan Tasovac: Srbin koga u Zagrebu drže za nedostižnog uzora (28. jun 2010)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101129190642/http://standard.rs/vesti/40-kultura/4859-ivan-tasovac-srbin-koga-u-zagrebu-dre-za-nedostinog-uzora-.html |date=2010-11-29 }} {{Životni vijek|1966|2021|Tasovac, Ivan}} [[Kategorija:Biografije, Beograd]] [[Kategorija:Jugoslavenski pijanisti]] [[Kategorija:Srpski pijanisti]] [[Kategorija:Srpski političari]] 1g77os9sv5vd2y9imaazhjdsy9f81zs 0 174371 42711191 42710237 2026-10-15T21:19:22Z Sundostund 20142 /* Povlačenje iz Srbije */ 42711191 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Litorale Adriatico.svg|thumb|[[Operativna zona Jadransko primorje]], stecište jugoslovenskih kolaboracionista 1945. godine.]] [[File:Četnički vojvoda Momčilo Đujić (drugi sleva) u društvu s Dimitrijem Ljotićem (treći sleva) negde u Sloveniji 1945.jpg|thumb|Četnički vojvoda [[Momčilo Đujić]] (u sredini) u društvu s Dimitrijem Ljotićem (prvi slijeva), vjerovatno u Sloveniji 1945.]] '''Povlačenje četnika sa nemačkom vojskom 1944-45''' predstavlja završnu fazu [[Drugi svjetski rat u Jugoslaviji|Drugog svetskog rata u Jugoslaviji]], kada su zajedno sa okupacionim trupama i njihovi lokalni suradnici počeli napuštati svoje prostore. Povlačeći se sa Nemcima, četničke su jedinice usput zajedno vodile borbe protiv partizana.<ref name="Saslušanje">[https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih]</ref> U pograničnim oblastima Trećeg Rajha ([[Operativna zona Jadransko primorje]]), Nemci su pokušali da objedine sve kvislinške snage u borbi protiv [[NOVJ|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]]. Reichsführer SS-a [[Heinrich Himmler]] je lično bio zainteresiran da se četnici skoncentrišu u Istri i Slovenskom primorju, kako bi ih uvrstio u [[SS]].<ref>AVII, Na, F. 3/Bon, s. 957.</ref><ref name="Pop izdaje"/> Istovremeno, u oslobođenu Srbiju su slate [[Lovačke grupe Jugoistok|diverzantske grupe]], obučene od [[Gestapo]]a, radi slabljenja napora [[NOVJ|Narodnooslobodilačke vojske]] koja je vodila teške borbe protiv [[Wehrmacht]]a na [[Sremski front|Sremskom frontu]]. [[15. mart]]a 1945. godine, sve jugoslovenske kvislinške snage na teritoriji Trećeg Rajha objedinjene su pod vrhovnom komandom generala [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]], a izravnom komandom njegovog generala [[Miodrag Damjanović|Damjanovića]]. Tu su bili [[četnici]] [[Momčilo Đujić|Đujića]] i [[Dobrosav Jevđević|Jevđevića]], zatim [[Srpski dobrovoljački korpus]] [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]] ([[ljotićevci]]), Nedićeva [[Srpska državna straža]] ([[nedićevci]]), slovenski kolaboracionisti okupljeni oko generala [[Ivan Prezelj|Ivana Prezelja]], generala [[Lev Rupnik|Leva Rupnika]] i biskupa Rožmana ([[Slovensko domobranstvo]], [[Slovenski četnici]]), kao i grupa Hrvata iz pročetničke »Hrvatske armije« pod komandom generala [[Matija Parac|Matije Parca]]. Sva ta vojska zajedno nije imala više od 25.000 vojnika.<ref name="Pop izdaje"/> Sve kvislinške jedinice (uključujući i ruske) prikupljene u operativnoj zoni Jadransko primorje činile su jedinstvenu borbenu cjelinu pod komandom zloglasnog austrijskog [[nacist]]e i [[SS]] vođe [[Odilo Globocnik|Odila Globočnika]].<ref name="Pop izdaje"/> Mihailović je sredinom [[april]]a [[1945]]. slao emisare u [[Zagreb]], pokušavajući da ostvari saradnju sa [[Hrvatske oružane snage|snagama NDH]]. Nemački diplomata [[Herman Nojbaher|Nojbaher]] je poticao saradnju srpskih kvislinga i [[Ante Pavelić]]a, koji je izrazio spremnost da sa Srbima nađe "neki modus vivendi", ali za realizaciju takvih planova bilo je suviše kasno.<ref>https://www.znaci.org/00001/11_77.htm</ref> [[29. 4.]] je došlo do kapitulacija nemačkih snaga u severnoj Italiji, Austriji, Štajerskoj i Koruškoj. Mnogi kvislinzi su do poslednjeg trenutka gajili iluzije da će ih Amerikanci prihvatiti i naoružati da nastave borbu protiv [[komunizam|komunizma]]. == Povlačenje iz Srbije == [[Datoteka:Nazi Germany.svg|thumb|[[Treći Rajh]] sa pripojenim delovima [[Slovenija|Slovenije]].]] {{main|Bitka za Srbiju|Proboj Nijemaca i četnika iz Srbije}} {{izdvojeni citat|- -Razgovor načelnika štaba Jugoistoka [Š] i generala v. Buttlara [B]: -B.: Da li je moguće prevesti Dražu Mihajlovića na našu stranu (izvještaj poslanika Neubachera Führeru)? -Š.: Sumnjam da možemo prevesti njega lično, ali moramo prevesti sve njegove grupe. To, međutim ide samo s teškim oružjem. Razgovor sa generalom Buhleom nije bio uspješan. -B.: Molim za odgovarajući telegram: Mišljenje glavnokomandujućeg Jugoistoka po pitanju Draže Mihajlovića i traženje oružja u razumnim granicama.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=194&broj=193 NARA, T311, Roll 194, frame no. 000187.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.v.Buttlar : Wie beurteilen Sie die Aussichten den DM für uns einzuspannen (Meldung des Min.Neubacher an Führer). <br /> Chef : Ob man DM selber noch einspannen kann, bezweifle ich, aber wir müssen alle seine Gruppen an uns binden und das geht aber nur mit schweren Waffen. Ferngesprach mit Gen.Buhle war ohne Erfolg. <br /> Gen.v.Butlar : Ich bitte um diesbezgl.Fernschreiben : Stellungnahme des OB.Südost zur DM–Sache und vernünftige Waffenorderung."}})</ref>|Stenogrami telefonskih razgovora od 4. oktobra 1944.}} {{izdvojeni citat|Draža Mihailović će nastaviti borbu protiv komunizma. Njegove jedinice se već bore sa Titovim trupama i imaju djelomično vezu sa njemačkim jedinicama (pukovnik v. Jungfeld, general Müller). Sada je stvar u tome, kako upotrebiti četničke jedince kao prethodnice i osiguranje za komunikacije prilikom predstojećeg izmještanja njemačkih trupa iz Srbije. Pritom se neće moći izbjeći da četnici, prateći moguće pokrete njemačkih trupa ka zapadu, ne dospiju na tlo Hrvatske.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=51&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000045—000046.] <br /> ({{jez-njem|"D.M. wird weiterhin Kampf gegen den Kommunismus führen. Seine Verbände stehen nach wie vor gegen den Titobanden und haben zum Teil auch die notwendige Bindung an die deutsche Truppe (Oberst von Jungfeld, General Müller). Es wird nunmehr darauf ankommen, die Cetniks bei den zu erwartenden Absatzbewegungen der deutschen Truppe in Serbien als eine Art Vorhut einzusetzen, die die rückwärtigen Verbindungen durch Kampf gegen die dortständigen kommunistischen Banden öffnen. Dabei ist nicht zu vermeiden, dass die Cetniks im Zuge möglicher Rückverlegung der deutschen Kräfte in Serbien nach Westen auf kroatisches Gebiet übertreten."}})</ref><ref>[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]</ref>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} Kad su u oktobru 1944. [[bitka za Srbiju|Nijemci istjerani iz Srbije]], sa njima su pošli mnogi Srbi odani Nediću, Ljotiću i Mihailoviću; povlačenje je bilo organizirano, njemačko poslanstvo u Beogradu je s tom namjerom izdavalo putovnice i četnicima. {{izdvojeni citat|Čim je nestalo nemačke podrške, srušile su se različite kvislinške administracije. Nedić je otišao iz Beograda s Nemcima. Pavelić se pripremao da pobegne iz Zagreba. Vojne i poluvojne formacije, koje su organizovali, ili su se predavale ili povlačile na sever zajedno sa neprijateljevim jedinicama koje su odstupale.<ref name="ReferenceC">https://www.znaci.org/00001/1_17.htm</ref>|[[Fitzroy MacLean]]}} Nemačka [[Armijska grupa E]] bila je prinuđena na proboj preko [[Sandžak]]a prema [[Sarajevo|Sarajevu]].<ref name="znaci.net">[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Ratni dnevnik Komande Armijske grupe E], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - prilog broj 2</ref> Jedini raspoloživ put vodio je preko [[Sjenica|Sjenice]] i [[Prijepolje|Prijepolja]]. Na isti pravac bila je orijentisana i glavnina snaga [[JVuO]] koja se povlačila iz centralne Srbije, izbegavajući sukob sa sovjetskom [[Crvena armija|Crvenom armijom]].<ref name="ReferenceA">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_87.htm Direktiva Štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 21. oktobra 1944. komandantima jurišnih grupa za prodor u Sandžak], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 87</ref> Na tom području bile su prisutne slabije snage NOVJ (oko 4.000 boraca). Komanda [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] je postigla sporazum sa ovom grupom JVuO o sadejstvu u borbi protiv NOVJ.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_171.htm Izveštaj Komande Armijske grupe E komandantu Jugoistoka o postignutom sporazumu sa četnicima], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 171</ref> {{izdvojeni citat|Jače nepr. jedinice, dobro naoružane, na izgrađenim položajima zap. od Prijepolja i na visovima s obe strane doline Lima. Prema verodostojnim izveštajima četnika, u rejonu Nove Varoši nalaze se najmanje 2 brigade 37. divizije, pojačane delovima koji su otišli iz Prijepolja, sa neprekidnim priticanjem iz sev. dela Priboja i tesnaca puta u Bijelom Brdu. U rejonu Sjenice prikupljanje oko 14.000 četnika, koji će krenuti preko Pljevalja i Sarajeva prema zapadu.<ref name="znaci.net"/>|Ratni dnevnik Komande Armijske grupe E od 31. 10. 1944.}} Koncentrični napad Nijemaca, [[Srpski udarni korpus|Srpskog udarnog korpusa]] i ojačane [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO]] na izlazni pravac [[Sjenica]] - [[Prijepolje]] počeo je [[22. oktobar|22. oktobra]] [[1944]]. Borbena grupa Šojerlen je, koristeći ojačanja, nakon oštrih borbi uspela da ovlada Sjenicom [[24. oktobar|24. oktobra]], Prijepoljem [[1. novembar|1. novembra]] i [[Višegrad]]om [[11. novembar|11. novembra]]. Radi razvijanja u širinu i smanjivanja marševske gustine, snage [[JVuO]] su, nakon savladavanja deonice [[Sjenica]] - [[Prijepolje]], usmerene preko [[Pljevlja|Pljevalja]] u istočnu [[Bosna|Bosnu]].<ref name="ReferenceB">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_95.htm Zapovest Dragutina Keserovića od 3. novembra 1944. komandantima potčinjenih jedinica za grupisanje snaga i dejstva u dolini Lima], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 95</ref> Ovim marševskim putem izvuklo se u istočnu [[Bosna|Bosnu]] oko 85.000 Nemaca<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_174.htm Izveštaj Komande Armijske grupe E o brojnom stanju], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 174</ref> i oko 20.000 četnika. Umešnim korišćenjem terena i znatnim borbenim angažovanjem, [[37. sandžačka divizija NOVJ|37.]] i zatim [[27. istočnobosanska divizija NOVJ|27. divizija NOVJ]] (tokom [[Borbe na komunikaciji Višegrad - Sarajevo novembra 1944|proboja od Višegrada do Sarajeva]]) uspele su da zadrže ovu grupaciju preko mesec dana. Tokom tog proboja i marša Nemci i njihovi saputnici bili su izloženi frontalnim i bočnim napadima, kao i intenzivnim dejstvima [[Balkansko ratno vazduhoplovstvo|savezničkog vazduhoplovstva]], od čega su pretrpeli ozbiljne gubitke u ljudstvu i tehnici. {{izdvojeni citat|Pokret Draže Mihajlovića: Suprotno od Titovih bandi, koje Rusi čvrsto vode, pokret Draže Mihajlovića se nalazi u raskoraku između straha od crvenog neprijatelja i nade u dosad izostalu anglo-američku pomoć. Njihova volja za borbu protiv komunizma je nesmanjena; dijelom je vode uz njemačku pomoć, a dijelom se nadaju engleskoj pomoći, posebno u albansko-crnogorskoj oblasti i u Makedoniji. Na ovo zadnje treba obratiti pažnju radi podjele uticajnih sfera između Anglo-Amerikanaca. Iako odbačeni od svih strana, kod četnika je očigledan kurs koji, s jedne strane, stremi ka uništenju njihovog glavnog neprijatelja Tita po svaku cijenu, a s druge se i dalje nada u političku i praktičnu pomoć od strane Anglo-Amerikanaca.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=887&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000881—000882.]</ref>|Večernji izvještaj obavještajnog odjeljenja Armijske grupe F (8. novembar 1944. godine)}} [[3. novembra]] na molbu četničkog delegata [[Dobroslav Jevđević|Jevđevića]] iz Vrhovnog štaba Draže Mihailovića, održan je sastanak sa načelnikom Obaveštajnog odeljenja [[Grupa armija E|Grupe armija E]]. Draža Mihailović se nalazio sa oko 40.000 četnika u rejonu između Novog Pazara i [[Višegrad]]a. Na sastanku je dogovoreno: {{izdvojeni citat|1.) Četnici će pratiti i potpomagati nemačke trupe u njihovom nastupanju do Sarajeva. 2.) Četnici ukazuju da će posle razjašnjenja situacije u savezničkom štabu za vezu: a) u slučaju predaje Jugoslavije boljševizmu krenuti zajedno sa Nemcima na sever; b) u slučaju da Englezi (u sporazumu sa Rusijom) proklamuju samostalnost Jugoslavije, u prvo vreme ostati na širem području Sarajeva, da bi sa ove baze nastavili borbu protiv Tita.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »E« ZA PERIOD OD 1. OKTOBRA DO 31. DECEMBRA 1944.</ref>}} {{izdvojeni citat|Upotreba četnika u različitim područjima je je dala dobre rezultate. Pogotovo je njihovo poznavanje terena i izviđačka aktivnost protiv Titovih bandi od koristi Wehrmachtu. Naslanjanje četnika na Wehrmacht je ipak samo posljedica njihove slabosti u odnosu na Titove snage. Oružana intervencija Anglo-amerikanaca bi sigurno izazvala njihov trenutačni prelazak u neprijateljski tabor.<ref>NAW, T-314, Roll 1630, 000770: Uputstvo načelnika štaba 91. armijskog korpusa o „srpskim četnicima“. (decembar 1944)</ref>|Uputstvo načelnika štaba 91. armijskog korpusa o „srpskim četnicima“. (decembar 1944)}} Potpukovnik [[Zaharije Ostojić]] (pseudonim »Branko«) u depeši od 10. novembra izvještava majora [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] (»Ram—Hari«) o veoma teškoj situaciji u kojoj su se četničke trupe našle nakon [[SSSR|sovjetskog]] prodora na [[Balkan]] i [[Beogradska operacija|oslobođenja Beograda]]: {{izdvojeni citat|Dobio sam tvoje depeše od 8 novembra. Najnovija situacija sledeća: Glavne snage Rusa i partizana u reonu Beograda i Srema. U unutrašnjosti Srbije slabije snage. Neke naše jedinice vraćene su na svoje terene. 20.000 četnika iz Srbije zajedno sa Švabama na reonu Sjenica — Prijepolje — Pljevlje. Ove snage izbiće na Drinu. Crveni u Srbiji vrše užasni teror. [[Predrag Raković|Raković]] koji je najduže radio sa Rusima morao je pobeći od njih i kreće ka Sandžaku. U Istočnoj Bosni štab III korpusa crvenih sa 38 divizijom u Tuzli i 27 u Sokolovićima i Vlasenici. Nemci drže Zvornik, Bijeljinu, Brčko. Višegrad, Romaniju i Praču. U zapadnoj Bosni svega četiri brigade crvenih. Nemci i ustaše drže sva veća mesta i polako se povlače ka Zagrebu. Moral naših boraca u Bosni još na visini, ali nikoga ne mogu pokrenuti ka Crnoj Gori, dok Englezi iz Grčke ne pređu granicu ili se iskrcaju na obali. Sa obućom, municijom, hranom i odelom vrlo se slabo stoji.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_133.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša Istaknutog dela štaba Vrhovne komande od 7. avgusta 1944. do 7. januara 1945. godine]</ref>}} Vrijedi pomenuti i tumačenje generala Milana Nedića u istrazi pred isljednicima novih jugoslovenskih vlasti. Naime, general Nedić je u iskazu datom 5. januara 1946. godine naglasio koliko je njemački okupator, pri [[Proboj Armijske grupe E iz Grčke|izvlačenju svojih trupâ sa Balkana]], računao na pripadnike [[Hrvatske oružane snage|Hrvatskih oružanih snaga]], [[SDK]] i JVuO: {{izdvojeni citat|Dr [[Hermann Neubacher|Nojbaher]] prilično se zadržao, koje u [[Beograd]]u, koje u [[Osijek]]u, gde je bio štab komande Zid-ost. [tj. Jugoistok — prim.] armija generala [[Maximilian von Weichs|Vajksa]]. On se je zadržao tamo da sa [[Dimitrije Ljotić|Mitom Ljotićem]] uredi pitanje dobrovoljačkog korpusa, koji je od [[Vinkovci|Vinkovaca]] do Osijeka prebačen železnicom. U Osijeku zadržao se samo toliko da ga Nojbaher predstavi generalu Vajksu, a potom transportuje za [[Postojna|Postojnu]], [[Slovenska Bistrica|Slovensku Bistricu]] i [[Rijeka|Rijeku]]. Docnije je došao vojvoda [[Dobroslav Jevđević|Jevđević]] (Dobrosav) sa svojim četnicima u Postojnu, pa u [[Trst]], i [[Momčilo Đujić|pop Đujić]] (Momčilo) iz Dalmacije sa svojim četnicima za Goricu. Namera je bila dr Nojbahera da tu stvori veću srpsku vojsku i uputi je na jugozapad da sa hrvatskom vojskom brani [[NDH]] i pomogne generala [[Alexander Löhr|Lera]] izvući iz teškog položaja u koji je zapao.<ref name="Milan Borković 1944">[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/356, fus. 40.</ref>|General [[Milan Nedić]]}} Decembra 1944. godine, došlo je do pregovora sa Nemcima i generalom Nedićem u [[Beč]]u o udruženju kvislinških snaga, pod kontrolom nemačke vlasti. Predlog sporazuma je predviđao potčinjavanje svih Mihailovićevih jedinica pod zapovedništvo nemačke vojske, angažovanje četnika koji se nalaze u Bosni protiv komunista, prema nemačkom uputstvu, koncentrisanje četničkih jedinica koje se povlače iz Srbije u prostor koji im nemačke trupe budu odredile, delegiranje nemačkog oficira za vezu u štab Ostojića.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_130.htm OPŠTI USLOVI SPORAZUMA O SARADNJI IZMEĐU ČETNIKA I NEMAČKIH JEDINICA PRIPREMLJENI ZA PREGOVORE DECEMBRA 1944. GODINE]</ref> Potisnute s matičnog teritorija, četničke formacije iz Srbije i drugih oblasti stalno su se osipale, a njihov [[moral]] opadao. Mnogi četnici u zemlji su iskoristili [[Amnestija|amnestiju]] i pridružili se partizanima. Drugi su se pridružili ljotićevcima i nedićevcima u povlačenju na sever s Nemcima.<ref name="ReferenceC"/> == Operacije četnika u Bosni == {{main|Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni 1944.|Bosanska golgota}} [[Datoteka:Mihailovic u Bosni 1944.jpg|mini|Veliki četnički zbor u selu [[Osječani]], u Bosni, oktobra 1944. Govori američki obaveštajac [[Robert Mekdauel]].]] [[Datoteka:Mihailovic i muslimani u Bosni 1944.jpg|mini|[[Draža Mihailović]] i [[Robert Mekdauel]] sa muslimanskim prvacima u Bosni.]] {{izdvojeni citat|Jednog dana (decembra 1944) pojavio se preda mnom iznenada jedan četnički general sa dva generalštabna oficira (bili su aktivni u srpskoj vojsci) i rekao sledeće: Kad su Rusi upali u Srbiju, njegovih 40.000 četnika povuklo se preko Drine i stoje na obali Bosne 10-20 km od Maglaja. Oni su spremni da se stave pod nemačku komandu i prime moju podršku prema istoku, dok bih ja trebalo da im stavim na raspolaganje neophodnu pešadijsku municiju.<ref>Stefan Hedrich: Erinnerungen an ein wechselvolles Leben in den Jahren 1880-1975. strane 115. i dalje, citirano prema: https://www.znaci.org/00001/181.htm Roland Kaltenegger: Totenkopf & Edelweiß], (Ares verlag, Graz), četvrti deo: Das Kriegsjahr 1944 (Ares verlag, Graz) strana 268. ({{jez-nem|Eines Tages (Dezember 1944) tauchten bei mir plötzlich ein Cetnik-General mit 2 Generalstäblern auf (gewesene aktive Offiziere der serbischen Armee) und erzählten mir Folgendes: Beim Einmarsch der Russen in Serbien seien 40.000 Tschetniks über die Drina zurückgewichen und stünden nun am rechten Bosnaufer auf 10—20 km vor Maglaj. Sie seien bereit, sich unter deutsches Kommando zu stellen und meine Rückendeckung gegen Osten zu übernehmen, wenn ich ihnen die nötige Infanteriemunition zur Verfügung stelle.}})</ref>|[[Stefan Hedrich]], SS-oberfirer i inspektor u glavnom štabu [[SS]], nadležan za sjeverozapadnu Bosnu}} Razbijeni u Srbiji, Mihailovićevi četnici (njih 15.000 do 18.000) izbjegli su u Bosnu, nakon što je otpala mogućnost proboja do obale [[Jadran]]a. U Bosnu su se povlačili zajedno s dijelovima [[Grupa armija »E«|Grupe armija »E«]], i služili su kao »zaštitnica Nemcima«.<ref>AVII, Ča, 77, 12/5.</ref> [[11. novembra]] Komanda Grupe armija »E« izveštava da se general [[Miroslav Trifunović]] s 18.000 četnika kreće u pravcu Foče štiteći bokove njemačkim trupama.<ref>AVII, Na, f. 311, r. 185, s. 1231</ref> Na pregovorima sa [[Dobroslav Jevđević|Jevđevićem]], Nemci su uspeli da usmere snage [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] iz jugozapadne [[Srbija|Srbije]] u pravcu [[Sarajevo|Sarajeva]], u smeru kretanja vlastitih snaga: {{izdvojeni citat|3. 11, na molbu četničkog delegata majora Jevđevića iz Vrhovnog štaba Draže Mihailovića, održan je sastanak sa načelnikom Obaveštajnog odeljenja Grupe armija. Draža Mihailović sada se nalazi sa oko 40.000 četnika u rejonu između Novog Pazara i Višegrada.<ref name="znaci.net"/>}} Između četnika i Nemaca vođeni su pregovori o snabdevanju i njihovom daljem angažovanju. Mihailovićev predstavnik na ovim pregovorima bio je pukovnik [[Gojko Borota]], komandant Romanijskog korpusa JVuO.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_130.htm Opšti uslovi sporazuma o saradnji između četnika i nemačkih jedinica pripremljeni za pregovore decembra 1944. godine], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 130</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Ratni dnevnik Armijske grupe E 1.10.1944-31.12.1944], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - prilog broj 2, (5. decembar 1944)</ref> Na ovim pregovorima konačno je postignut dogovor o nastupanju u pravcu [[Zvornik]]a, koji je Nemcima odgovarao. O ovome je štab [[Armijska grupa E|Armijske grupe "E"]] [[10. 12.|10. decembra]] obavestio potčinjene komande. {{izdvojeni citat|10. 12. 1944. Operat. odeljenje (Sarajevo) Saradnja sa četnicima. Telegram 34. i 91. arm. korpusu, 5. SS-brd. arm. korpusu i Korpusnoj grupi »Kibler«: 1) Četnici na maršu u širi rejon Valjeva privremeno će preći preko područja Rogatica — Ljubovija — Zvornik — Kladanj. 2) Draža Mihajlović garantuje najlojalnije držanje prema nemačkim jedinicama i nudi saradnju. Znak raspoznavanja za saradnju između nemačkih jedinica i četnika je: Mitrovica. 3) Četnike u što većoj meri koristiti za službu izviđanja. Materijalna pomoć može im se obezbediti u ograničenim razmerama ukoliko se stave na raspolaganje za borbu protiv bandi. 4) K-da Grupe armija obavestila je hrvatske vlasti o navedenom kretanju.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Ratni dnevnik Armijske grupe E 1.10.1944-31.12.1944], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - prilog broj 2, (10. decembar 1944)</ref>}} Tokom decembra 1944. godine, Mihailović je preduzeo veliku [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni 1944.|četničku ofanzivu u istočnoj Bosni]]. Ovaj napad izveden je kao pomoćni udar u toku napora [[Armijska grupa E|Armijske grupe "E"]] da se probije na [[Sremski front]] i ratište severno od Drave, gde je vladala akutna kriza. Takođe je pomogao napor [[Armijska grupa E|Armijske grupe "E"]] da uspostavi poprečnu vezu između [[Sarajevo|Sarajeva]] i fronta u donjem toku [[Drina (reka)|Drine]]. 16. decembra 1944, general Mihailović piše pukovniku [[Petru Simiću]] (pseudonim »Rodi«), komandantu Severne grupe bosanskih korpusa JVuO, da partizani predstavljaju »glavnog neprijatelja« četničkog pokreta: {{izdvojeni citat|Sa 10.000 srbijanskih snaga neračunajući bosanske, krećem pravcem Han Pijesak — Vlasenica — Šekovići — Tuzla i pravcem Olovo — Kladanj — Stupari — Zavrtnice. Preduzmite odmah energične napade prema oblasti Tuzle sa svim snagama. Vi znate ko je glavni neprijatelj i napadati ga. Nemojte da u ovom momentu stvarate i druge neprijatelje. Ponavljam, najenergičnije koncentrične napade u oblasti Tuzle sa svima snagama.<ref name="Depeše"/>}} Mihailovićeva ofanziva je uzvedena prema željama Komande Jugoistoka, uz njihovu saglasnost i uz nemačku pomoć u municiji i zbrinjavanju ranjenika. Pored četnika, nemački proboj podržavaju i ustaše: {{izdvojeni citat|5. SS brdski korpus: [...] Krećući se od Kalinovika sa sjeveru, jače banditske snage potisle četnička osiguranja od Trnova ka Kasindolu (6 [kilometara] južno od Sarajeva). 1. bataljon 734. lovačkog puka, prebačen iz Podromanije motorizovanim transportom, stupio u kontranapad u saradnji sa ustašama i četnicima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=352&rec=311&roll=195 NAW, T-311, Roll 195, 000343: Tajni dnevni izvještaj komande Jugoistoka (23. decembar 1944.)]</ref>|Tajni dnevni izvještaj nemačke komande Jugoistoka (23. decembar 1944.)}} 28. decembra, Draža Mihailović šalje depešu kapetanu [[Stevan Leko Damjanović|Stevanu Leku Damjanoviću]] (pseudonim »Hektor«) u kojoj ga podsjeća da u borbi protiv snaga NOVJ stoje na raspolaganju sva moguća sredstva: {{izdvojeni citat|Nemojte se ženirati, da komuniste udarite u leđa u svakoj prilici. Oni su nas, dok smo napadali Nemce kod Bileće i na Sokolcu uvek napadali u leđa.<ref name="Depeše"/>}} Mihailovićeva ofanziva završila se neuspešno, porazom u bici za Tuzlu. Nakon ovog poraza došlo je do izvesnog osipanja u redovima [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]]. [[Srpska državna straža|Srpski udarni korpus]] odmarširao je Nemcima u [[Sarajevo]], da bi bio transportovan vozovima u [[Slovenija|Sloveniju]],<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_134.htm Izveštaj šefa propagandno-obaveštajne službe i sudstva Zeničkog korpusa od 8. januara 1945. načelniku štaba Vrhovne komande o razgovoru sa štabom Srpskog udarnog korpusa], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 134</ref> a ostale snage izvukle su se preko [[Ozren (Bosna i Hercegovina)|Ozrena]] prema [[Modriča|Modriči]]. {{izdvojeni citat|Suzbijajte sve glasove o nekom našem krahu, suprotno tome širite da mi nismo begunci već se i dalje borimo dokle god možemo na svome terenu.<ref name="Depeše">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_192.htm IZVOD IZ KNJIGE POSLATIH DEPEŠA ŠTABA VRHOVNE KOMANDE OD 12. DECEMBRA 1944. DO 7. APRILA 1945.GODINE]</ref>|Depeša generala Mihailovića od 27. januara 1945. god.}} Tokom februara i marta [[1945]]. četnici su zajedno sa nemačkim snagama učestvovali u borbama protiv pokušaja [[Druga armija JA|Druge armije JA]] da preseče saobraćajnicu u dolini [[bosna (rijeka)|reke Bosne]]. General Mihailović je pod svojom komandom u Bosni, sem četnika, imao i neke kvislinške muslimanske jedinice i delove Srpske državne straže.<ref name="Saslušanje"/> {{izdvojeni citat|Hvatajte što čvršće veze sa svima vrstama milicija i objedinite ih u zajedničkoj borbi.<ref name="Depeše"/>|Depeša generala Mihailovića od 22. marta 1945. god.}} Kad su Nijemci u oktobru 1944. istjerani iz Srbije, a ostaci četnika pobjegli u Bosnu, [[Milan Aćimović]] je postao glavna veza Draže Mihailovića sa specijalnim poslanikom Ministarstva inostranih poslova [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Hermann Neubacher|Hermannom Neubacherom]] u [[Beč]]u.<ref>https://www.znaci.org/00001/40_45.htm Jozo Tomasevich: CETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945</ref> U memoarima, Nojbaher tvrdi da je Mihailović zadržao svoj oportunistički stav prema njemačkom okupatoru sve do kraja rata: {{izdvojeni citat|Početkom 1945, u vreme naših poslednjih borbi u Hrvatskoj, kada je povlačenje naših trupa sa tog prostora bilo samo pitanje dana, Draža Mihailović mi se obratio direktnom molbom - i to preko svojih poverljivih ljudi u Beču - da mu pružim pomoć u vezi sa naoružanjem njegovih jedinica. Tokom nekoliko dana ja sam čak imao direktnu radio-vezu sa njegovim glavnim štabom u Bosni. Moj poverljiv čovek bio je poslednji put kod Draže u aprilu 1945.<ref>https://www.znaci.org/00001/172_7.pdf</ref>|[[Hermann Neubacher]]}} Pred kraj rata je njemačka služba bezbednosti ([[Sicherheitsdienst]]) uspostavila radio vezu sa Mihailovićevim štabom. Radio-veza je primarno služila da četnicima omogući slanje zahteva za snabdevanjem njemačkim vlastima.<ref>WASH-REG-INT-74, XX 7619, File 160, Box 28, Entry 109, RG 226, NA.</ref> U Bosni se Mihailović još dva puta sastao sa Šterkerom i Aćimovićem.<ref name="Saslušanje"/> Mihailović se sastajao sa Nojbaherovim izaslanikom prilikom povlačenja iz Srbije za Bosnu septembra 1944. godine i dva puta u Bosni u oblasti Sarajeva koncem 1944. godine i početkom 1945. godine. Sastancima između Mihailovića i Nemaca prisustvovao je i američki pukovnik [[Robert Mekdauel|Mak Dauel]], američki obaveštajac koji je tražio od Nemaca da polože oružje isključivo Mihailoviću, a Mihailovića uveravao da [[Sjedinjene Američke Države]] pomažu isključivo njega i njegovu organizaciju.<ref name="Presuda">[https://www.znaci.org/00001/60_3_34.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima]</ref> Početkom [[april]]a 1945. njemački major Šterker donio je Mihailoviću [[Alexander Löhr|Löhrovu]] poruku da je voljan da se preda angloameričkim snagama.<ref>Jozo Tomasevich, Četnici u drugom svjetskom ratu, Zagreb 1979, 398 i 400</ref> Mihailović je, pak, inzistirao da se njemačke trupe stave pod njegovu komandu kao »naši državljani«.<ref>AVII, Ča, 276, 6/1-44, uputstvo potčinjenim od 3. aprila 1945</ref> == Povlačenje Đujićevih četnika == {{main|Dinarska četnička divizija}} U drugoj polovini oktobra 1944. godine, jedinice [[NOVJ]] su prešle u ofenzivu za oslobođenje Dalmacije. 21. oktobra Đujić naređuje svojim jedinicama da se prikupe na [[Dalmatinsko Kosovo|Dalmatinskom Kosovu]], »jer mi našu živu snagu moramo da očuvamo za odsudni momenat«. Đujić je procijenio da Nijemci »napuštaju teren Jugoslavije«, pa dok se još drže u Dalmaciji, »moramo blagovremeno da izvršimo pripajanje svih naših manjih odvojenih i usamljenih grupa glavnini«.<ref>AH, Ča, 1.</ref> O ubrzanom povlačenju četnika i Nemaca iz Dalmacije govori nemački kapetan Rettich: [[Datoteka:Djujicevi cetnici povlacenje.jpg|mini|Povlačenje Đujićevih četnika, uporedo sa Nemcima, na teritoriju Trećeg Rajha.]] {{izdvojeni citat|»Stojim usred ovog haosa i ne mogu da sprečim katastrofu. Prvi put u ovom ratu gubim nerve i urlam kao pas na lancu. Opterećenje živaca poslednjih dana bilo je odviše veliko. A sad još i ovo potresno razočaranje što moji ljudi ovako beže. U toku dana je više puta pokušano da se zadrže mase naših jedinica koje su se bez smetnje žurno povlačile i da se uspostavi jedna nova linija. Ali četnici, kojih ima mnogo na ovom prostoru, beže potpuno rastureni i sve povlače za sobom.<ref>Franz Schraml, Kriegsschauplatz Kroatien, die deutsch-kroatischen Legionsdivisionen, Kurt Vowinckel Verlag, Neckargemünd, 1962, 207.</ref>|Zapis kapetana Retticha o povlačenju Nemaca i četnika iz Dalmacije}} Đujić 7. novembra šalje »najhitniju« depešu s naznakom »SOS« komandi Sjeverne grupe bosanskih korpusa: {{izdvojeni citat|»Jeste li krenuli. Gde ste i kada će te doći ovamo. Situacija na vrhuncu kritična kod nas. Ako ne stignete u najkraćem roku propadamo svi. Ponavljam: ako ne stignete u najkraćem roku propadamo svi. Đujić«.<ref>AVII, Ča, 206, 36/1.</ref>}} Novembra 1944. godine, došlo je do [[Kninska operacija 1944.|bitke za Knin]] sa [[NOVJ|Narodnooslobodilačkom vojskom Jugoslavije]] koja je oslobađala zemlju od okupatora. [[Momčilo Đujić]] je sa glavninom snaga četničke [[Dinarska četnička divizija|Dinarske divizije]] krenuo u proboj prema sjeveru 1. prosinca, dan prije odlučnog [[Kninska operacija|napada NOVJ na Knin]].<ref>[[Todor Radošević|Radošević, Todor]]: ''Ofanziva za oslobođenje Dalmacije (1. IX - 9. XII 1944.)'', Beograd: Vojnoistorijski institut, 1965, str. 277</ref><ref>[[Fikreta Jelić-Butić|Jelić-Butić, Fikreta]]: ''Četnici u Hrvatskoj 1941-1945.'', Zagreb: Globus, 1986, str. 239-240</ref> U izveštaju Dinarske divizije nemačkoj komandi [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog armijskog korpusa]] od [[1. decembra]] [[1944]]. godine, četnici najavljuju svoje napuštanje Kninskog fronta: {{izdvojeni citat|Četnička komanda sa svim svojim oružanim snagama od meseca septembra prošle godine radi i sarađuje sa Nemačkom vojskom u ovim krajevima iskreno i lojalno. Ovo su nam nalagali naši zajednički interesi u borbi protivu zajedničkog neprijatelja. Ova se saradnja produžila sve do danas. Kada je pre skoro meseca dana otpočela velika partizanska ofanziva na Knin i kada su četnici izgubili jedan veći deo teritorije četnici su uvideli da je više ovde njihova borba uzaludna jer da će ipak morati jednog dana napustiti ovu teritoriju. To je od strane predstavnika ove komande majora Mijovića tačno rečeno Komandantu Nemačkog Korpusa u Kninu. Sa strane gospodina generala komandanta Korpusa je izražena želja da ne treba da se rastavljamo nego da do kraja zajednički podelimo sudbinu pa šta nam bude.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_115.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4], Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 115.</ref>|Izveštaj Dinarske četničke divizije komandi štaba [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. korpusa Vermahta]] ([[1. decembra]] [[1944]].)}} Kad su Đujićevi četnici napustili nemački front kod Knina, u hronici njemačke [[373. legionarska divizija|373. divizije]] je zapisano: {{izdvojeni citat|Do osetnog slabljenja fronta kod Knina došlo je kad je 6-7.000 ljudi jaka četnička grupa vođena od popa Momčila pešačkim maršem prebačena u oblast Karlovca. Razlog koji je ovo izazvao je neprijateljstvo sa ustašama, pa je rešeno da se formira jedan četnički korpus u oblasti Ljubljane. Marševski pokret bio je pomognut od strane 373. divizije koliko god je to bilo moguće.<ref>[https://www.znaci.org/00001/180.htm Franz Schraml: KRIEGSSCHAUPLATZ KROATIEN], Kurt Vowinckel Verlag, Neckargemünd 1962. strana 207 ({{jez-nem|Eine empfindliche Schwächung des Frontabschnittes bei Knin trat dadurch ein, daß eine bisher nordwestlich der Stadt gestandene, etwa 6—7000 Mann starke, von dem Popen Momčilo geführte Cetnikgruppe im Fußmarsch in die Gegend von Karlovac verlegt wurde. Der Grund des Abzuges war Verfeindung mit der Ustascha, auch hieß es, daß im Raum von Laibach ein Cetnikkorps aufgestellt würde. Die Marschbewegung wurde so gut als möglich von der 373. Div. unterstützt.}})</ref>|Hronika njemačke [[373. legionarska divizija|373. legionarske divizije]]}} Đujićevci se povlače na sjever uz podršku dijelova [[373. legionarska divizija|373. divizije]] [[Vermaht]]a. Proboj iz okruženja za mnoge je bio poguban. [[Brane Bogunović]], [[Boško Asanović]] i stotine drugih su zarobljeni. Major Mijović je poginuo u zoru 3. decembra na obali [[Radljevac|Radljevca]]. Tu se vojvodi priključio njemački general [[Alois Windisch]], komandant [[264. divizija|264. divizije]], sa svega oko 200 preostalih vojnika.<ref name="Pop izdaje"/> 12. decembra general Gustav Fehn je u pravcu pokreta četničkih jedinica poslao nekoliko nemačkih i ustaških bataljona, kako bi četnicima otvorili komunikaciju [[Ličko Petrovo Selo]]—Vaganac—Drežnik—Grad—Rakovica—[[Saborski]]—[[Plaški]].<ref name="Pop izdaje"/> Četnici usput provode prisilnu mobilizaciju praćenu žestokim zastrašivanjem stanovništva. Đujić Mihailoviću javlja: {{izdvojeni citat|»Naši su na putu popalili mnoga sela.«<ref>Zb. NOR, XIV/4, 714.</ref>|Izveštaj Đujića Mihailoviću}} Nije pouzdano utvrđeno koliko je četnika bilo u koloni. Partizanski izvori govore o dvije do dvije i po hiljade četnika.<ref name="Pop izdaje"/> Domobranski general Tomašević je sredinom decembra javio »da je oko 5000 četnika s obitelji stiglo preko Drežnik-Grada u Plaški, odakle produžavaju u Njemačku«.<ref>Zb. NOR, V/36, 687.</ref> Dana 21. prosinca stižu u dolinu [[Gacka (rijeka)|Gacke]]; tu su im se priključili četnici iz gornje Like. Nakon što su im prišli svi četnici sjeverozapadne Like i neki bosanski četnici, izvještaj o brojnom stanju Dinarske divizije 25. decembra navodi 4561 četnika.<ref>AVII, H-V/750.</ref> Po planu generala Mihailovića, Đujić je, dolaskom na [[Kapela|Kapelu]], završio povlačenje. Vrhovna komanda [[JVUO]] je tražila da se Đujić tu zadrži, jačajući frontu ispred Rijeke, na pravcu Brlog—Kupa. {{izdvojeni citat|»U osnovi se ne slažem sa napuštanjem terena i odlaskom za Istru. U Sloveniju i na Istru treba poslati građanske izbeglice koje treba spasiti. Vojnici moraju da produže borbu na celom prostranstvu Jugoslavije. Ni u kom slučaju naši vojnici ne smeju biti izbeglice.«<ref>Zb. NOR, XIV/4, 909.</ref>|Mihailovićev odgovor Đujiću}} Đujić je, pak, uporno tražio slobodan prolaz do Rajha. Poglavnik NDH [[Ante Pavelić]], na zahtjev Nijemaca, izdaje [[21. prosinca]] [[1944.]] zapovijed da se Đujićevim četnicima omogući prolaz preko [[Zagreb]]a i [[Zaprešić]]a ka granici Reicha. On se poziva na sporazum između vlade NDH i vlade Trećeg Reicha, prema kojemu će se otpremiti "četnička skupina popa Đujića, ukupne jakosti oko 6.000 ljudi, iz područja južno od Bihaća i južne Like prema sjeveru u Njemačku". U naredbi se kao "vjerojatni smjerovi pokreta" navodi pravac Bihać-Bos. Novi-Kostajnica-Novska-Dugo Selo-Zagreb-Zaprešić-granica, ili Gospić-Ogulin-Karlovac-Zagreb-Zaprešić-granica. Pavelić je naredio da se spomenuta grupacija "bezuvjetno nesmetano" propusti, prijeteći ratnim sudom onima koji bi to ometali. Četnike je do granice trebala pratiti jedna vojna jedinica NDH.<ref>[https://www.znaci.org/00001/41_18.htm Fikreta Jelić Butić: Četnici u Hrvatskoj 1941-1945: Bijeg pred snagama NOP-a]</ref><ref name="povijest.net">[http://povijest.net/sadrzaj/hrvatska/hr-ww2/842-odlazak-cetnicke-divizije-iz-kninske-krajine-i-predaja-saveznicima.html Domagoj Zovak, prof.: Odlazak četničke divizije iz kninske krajine i predaja saveznicima]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, preuzeto 1. travnja 2012.</ref> {{izdvojeni citat|»Z a p o v i e d a m : 1. — da sve naše oružane postrojbe označenim smjerovima bezuvjetno nesmetano propuste ovu četničku skupinu u svom prolazu. Tko se ogrieši ovoj zapoviedi stavit će se pred Ratni sud shodno okružnici Glavnog Stana Poglavnika br. 124/taj. od 13. 12. 44. 2. — da četničku skupinu Popa Đujića u pokretu prema sjeveru do njemačke granice prati popratna postrojba hrvatskih oružanih snaga, koja se u sporazumu s njemačkim zapovjedničtvima ima brinuti za uredan i nesmetan prolaz skupine. 3. — ukoliko pomenuta četnička skupina bude prolazila područje pojedinih hrvatskih zapovjedničtava, odgovorni zapovjednici izvjestit će odmah i najžurnije Minors-Operod.«<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_233.htm Zapovest poglavnika Nezavisne Države Hrvatske od 21. decembra 1944. oružanim jedinicama (na pravcima Bihać — Bosanski Novi — Kostajnica — Zagreb — Slovenija i Gospić — Ogulin — Karlovac — Zagreb — Slovenija) da neometano propuste i obezbede prolaz Dinarskoj četničkoj diviziji prilikom njenog prebacivanja u Sloveniju]</ref>|Naređenje Ante Pavelića od 21. decembra 1944. godine za bezbjedan propust vojvode Momčila Đujića i Dinarske divizije JVuO ka Trećem Reichu}} U međuvremenu, 17. decembra, [[ustaše]] su u [[Hrvatska Kostajnica|Kostajnici]] poubijali 123 (ili 147<ref>Zb. NOR, XIX/4, 714.</ref>) ranjenika Dinarske divizije, koji su bili prevoženi [[vlak]]om. Zato Đujić izbjegava taj put. Đujić uz pomoć [[Dimitrije Ljotić|Ljotića]], koji već boravi tamo, dobija dozvolu Nijemaca da pređe u Istru i djelove Slovenije (tada [[Operativna zona Jadran]]). Ujutro 26. decembra iz [[Brlog]]a je krenulo oko 4500 četnika. Gdje god su mogli, upadali su u hrvatska sela i terorizirali narod, a neka sela su zapalili. U Hrvatskom primorju — javlja Okružni komitet KPH za Primorje — četnici su »napravili totalnu pljačku, paljevine i ubistva među narodom«.<ref name="Pop izdaje"/> Preko [[Velebit]]a i primorja, vršeći usput teror nad stanovništvom, Đujićevi četnici i dio njihovih obitelji dolaze [[1. siječnja]] [[1945]]. u [[Viškovo]]. Unutar granica Rajha Đujićevi četnici se spajaju sa postrojbama [[Srpski dobrovoljački korpus|Srpskog dobrovoljačkog korpusa]] i drugim kolaboracionistima pod zapovjedništvom [[Dobroslav Jevđević|Dobroslava Jevđevića]] i [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]]. Ljotić je Neubachera depešom [[2. januar]]a obavijestio da je stiglo oko 4500 Đujićevih četnika, 1000 ličkih četnika i oko 500 izbeglica, bolesnih, dece i ranjenika. "''Borbeni moral odličan. Hranu primaju od Nemaca''."<ref name="Pop izdaje"/> Po naređenju SS-[[gruppenführer]]a [[Odilo Globočnik|Odila Globočnika]], komandanta SS-a i policije u Operativnoj zoni Jadransko primorje, u sastav Dinarske divizije je uključena i štabna četa SS-[[sturmbannführer]]a [[Ernst Lerch|Ernsta Lercha]]. Ta [[SS]] četa je imala »zadatak da ličnim dodirom s komandantima brigada uprosti prenošenje naređenja, da ličnim primerom aktivira delatnost četnika i da zajedno s njima vrši izviđanja u celoj Vipavskoj dolini radi sprečavanja infiltriranja banditskih snaga iz Trnovskog gozda.«<ref>Zb. NOR, VI/19, 842.</ref> SS vođa Globocnik izvijestio je najvišu njemačku komandu kako su »izvršenim posedanjem uporišta delovima četničke Dinarske divizije« njegove, tj. njemačke »policijske jedinice oslobođene za druge zadatke«.<ref>Zb. NOR, VI/19, 824</ref> Sa četnicima je u Sloveniju stiglo i nekoliko angloameričkih avijatičara, koje je Đujić predao Nemcima. O Đujićevom postupku je od strane Dobroslava Jevđevića obaviješten i Mihailović,<ref>Zb. NOR, XIV/4, 729.</ref><ref>AVII, 276, 16, 1 - 2 7 .</ref> koji je samo prokomentarisao: »Svaki će polagati račune za svoj rad.«<ref>Zb. NOR, XIV/4, 923.</ref> {{izdvojeni citat|Pop Đujić sa oko 4.000 vojnika otišao u Istru. Njegove snage bi se dislocirale u dolini Vipave. Pri izvlačenju imao vrlo male gubitke. Njegova saradnja sa broj 11 prekoračila granice. On čak i padobrance predaje broju 11. Javno se neprijateljski izjašnjava protivu saveznika.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/4_14_4_156.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba četničke Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 26. februara 1945. godine]</ref>|Iz depeše koju su Vrhovnoj komandi JVuO poslali delegati Draže Mihailovića u Sloveniji, 8. januar 1945. godine}} Delegati Draže Mihailovića u Sloveniji major [[Vasilije Marović]] i kapetan [[Ilija Jeftić]], u depeši poslatoj Vrhovnoj komandi 10. januara 1945. godine, optužuju vojvodu Đujića za samovolju. Naime, dvojica četničkih oficira tvrde da Đujić odbija da se povinuje Jevđevićevim naređenjima »jer veruje da će svoj cilj postići preko Ljotića i Nemaca«, zatim da su u njegovu štabu uvijek prisutna dva njemačka oficira, te da jedan od njih, pod pseudonimom Branko Lazarević i u četničkoj uniformi, zapravo komanduje divizijom: {{izdvojeni citat|Major Kapetanović i Đujićeva savetodavka Stanić, nedavno došli iz Nemačke i doneli sobom veću sumu novca. Sigurno je da su u nemačkoj obaveštajnoj službi. Vređajući, klevetajući Čiču i V. K. Đujić traži opravdanje za svoje postupke. On javno pozdravlja nemačke oficire [[Rimski pozdrav|rimskim pozdravom]] i protiv svoga uređenja iz inata radi na štetu opštu. Jevđević je apsolutno odan Čiči pokušava da ga urazumi.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/4_14_4_156.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba četničke Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 26. februara 1945. godine]</ref>}} == Povlačenje Đurišićevih četnika == {{main|Pavle Đurišić|Proboj četnika i Nemaca iz Crne Gore}} {{izdvojeni citat|On [Pavle Đurišić — prim.] je bio opasan nemački saveznik. Meni je uvek bilo savršeno jasno da bismo mi za Pavla Đurišića, u slučaju invazije zapadnih sila na Balkan, ponovo postali njegov najveći neprijatelj. Kada je započelo povlačenje nemačkih trupa iz Crne Gore, Pavle Đurišić je krenuo sa njima. Tokom napornih marševa po planinskom terenu, tokom operacije povlačenja prolazili smo i kroz područja koja su kontrolisali partizani. Njegove trupe vodile su borbu sa partizanima i time nemačkim trupama olakšale evakuaciju sa tog prostora.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], str. 176.</ref>|[[Hermann Neubacher]]}} Tokom septembra i oktobra [[1944]]. snage NOVJ zauzele su [[Gacko]], [[Berane]], [[Nikšić]], [[Kolašin]], [[Mojkovac]], [[Bijelo Polje]], [[Prijepolje]], [[Pljevlja]], [[Trebinje]], [[Bileća|Bileću]] i [[Grahovo]], čime se [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|njemački 21. korpus]] našao u potpunoj izolaciji. Pod komandom [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. nemačkog korpusa]] borila se četnička grupacija [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]], koju su Nemci procenili na 10.000 ljudi.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_174.htm Pregled brojnog stanja jedinica potčinjenih Grupi armija »E« na dan 16. 11. 1944. godine, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII - Dokumenti Nemačkog rajha, knjiga 4], Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 174.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=382&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frames no. 000376—000377.]</ref> Nakon dugotrajnih teških borbi i obostranih ozbiljnih gubitaka, [[18. decembra]] [[1944]]. su Nijemci i četnici probili blokadu. Zajedno sa njemačkim trupama, Crnu Goru su napustili i četnici potpukovnika [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]]. Oko 7000 četnika iz Crne Gore, kojima se pridružilo oko 1300 iz Hercegovine, uputilo se u sjevernu Bosnu, s pravcem prema Istri i Slovenskom primorju.<ref>AVII, Na, f. 311, r. 185, s. 1208.</ref> Pored naoružanih četnika iz Crne Gore, bilo je oko 2000 izbjeglica.<ref>AVII, Ča, k. 276. reg. br. 16/1-8.</ref> SS-[[gruppenführer]] i general-potpukovnik policije [[Odilo Globočnik]] je u vezi s pokretom Đurišićevog [[Crnogorski dobrovoljački korpus|Crnogorskog dobrovoljačkog korpusa]] (»12.000 navodno odličnih boraca i 1.500 žena, dece, staraca i ranjenih«) od vlasti [[NDH]] i komande Jugoistoka tražio da se »istome osigura slobodan prolaz, kao što je učinjeno sa četnicima popa Đujića«. O formacijskom jedinstvu CDK i [[Dimitrije Ljotić|Ljotićevog]] [[Srpski dobrovoljački korpus|Srpskog dobrovoljačkog korpusa]], kao i o ideološkom svjetonazoru Pavla Đurišića, Odilo Globočnik (ili njegov pomoćnik SS-[[sturmbannführer]] [[Ernst Lerch]], koji je parafirao ovaj dokument) zapaža sljedeće: {{izdvojeni citat|Vojvoda Đurišić je ranije pripadao četnicima Draže Mihailovića te bi verovatno još i danas mogao da održava uske veze s njim. On je ipak svoje snage odvojio i one nose naziv CDK, koji je uključen u srpske dobrovolj. jedinice generala Mušickog. On je istovremeno postao potpukovnik SDK i zamenik generala Mušickog. Ova grupa najoštrije suzbija težnje za nezavisnošću Crne Gore i danas se drži opšte političke linije ministra Ljotića, tj. nacionalnog jedinstva svih srpskih plemena.<ref>[https://znaci.org/zb/4_6_19.htm Zbornik NOR-a – tom VI – Borbe u Sloveniji – knjiga 19. – 1. III – 15. V 1945. godine, Vojnoistorijski institut], Beograd, 1975, dok. 158, str. 815.</ref>|Obaveštenje komandanta SS i policije u Operativnoj zoni Jadransko primorje od 2. marta 1945. o dolasku u Istru Crnogorskog dobrovoljačkog korpusa}} U međuvremenu, javio se Pavelićev prijatelj [[Sekula Drljević]] sa predlogom da Pavlu Đurišiću garantuje povlačenje ako svoje trupe preimenuje u »[[Crnogorska narodna vojska|Crnogorsku narodnu vojsku]]« i stavi ih pod komandu Drljevića. Đurišić i dio bliskih suradnika Draže Mihailovića, među kojima [[Dragiša Vasić]] i [[Zaharije Ostojić]], prihvaćaju Drljevićevu ponudu i kreću u povlačenje preko NDH. O položaju trupa pod Đurišićevom zapovjedništvom u novim okolnostima, kapetan [[Vladimir Tešanović]], komandant 2. sarajevske četničke brigade, obavijestio je 8. aprila preko štaba Srednjobosanskog korpusa JVuO i samog generala Dražu Mihailovića: {{izdvojeni citat|Situacija dana 7—IV u Lijevču polju: Jedinice vojvode Pavla Đurišića usled teške situacije, a zavedeni propagandom Sekula Đorđevića [sic!] odlučile su da se predaju ustašama, odnosno Sekuli Drljeviću, koji se proglasio vrhovnim komandantom Crnogorske vojske nezavisne Crne Gore. Na pregovorima koji su vodili Pavlovi delegati sa nekim Pavelićevim izaslanikom, zaključeno je da se Crnogorci ne razoružavaju i imaju se dislocirati na području Hrvatske po nahođenju hrv. vlasti. — Bosanci i Srbijanci imaju se smatrati ratnim zarobljenicima.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_193.htm Obaveštenje komandanta 2. sarajevske brigade od 8. aprila 1945. komandantu Srednjobosanskog korpusa o predaji crnogorskih četničkih jedinica ustašama]</ref>}} No, Đurišić je pokušavao izigrati Drljevića. Odlučuje da ipak neće preći Savu, kako je dogovoreno, već svoje kolone vodi prema Bosanskoj krajini. Ustaše su [[4. april]]a te kolone zaustavili na Lijevča-polju. Poslije žestoke [[bitka na Lijevča polju|bitke na Lijevča polju]], četnici se predaju ustašama i Drljeviću.<ref>Zb. NOR, XIV/970.</ref> Glavnina zarobljenih trupa se, kao »[[Crnogorska narodna vojska]]« pod Drljevićevom komandom, narednih dana uključuje u sastav ustaških zdrugova, a četničko vodstvo je likvidirano u [[Logor Jasenovac|logoru Jasenovac]], uključujući Đurišića, Ostojića, Vasića, [[Petar Baćović|Petra Baćovića]] i druge.<ref>R. Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941 — 1945, Cetinje, 1977, str. 505, 515. i 527.</ref> Svoju verziju smrti Pavla Đurišića u ustaškom logoru dao je po sjećanju rekonstruisati i Hitlerov »ministar za Jugoistok« [[Hermann Neubacher]]: {{izdvojeni citat|Kasnije je Pavle Đurišić sklopio ugovor sa ustaškim trupama Ante Pavelića, da bi mogao da prođe sa svojim jedinicama kroz Hrvatsku i Istru. Tamo su se već nalazile i druge četničke jedinice, kao i Ljotićevi dobrovoljci. Ustaše, za koje su do poslednjeg trenutka glavni neprijatelj ostali pravoslavni Srbi, nisu ispoštovali dogovor, postavili su mu zasedu i pobili jedan deo njegovog odreda. Svi četnički oficiri bili su uhvaćeni i ubijeni. Pavle Đurišić bio je, zajedno sa nekoliko svojih drugova, spaljen.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], str. 176—177.</ref>}} == Politički planovi == Radi ostvarenja plana o ujedinjenju svih "nacionalnih snaga" Nemci su pokušali da angažuju i patrijarha Gavrila i vladiku Nikolaja Velimirovića. U prvoj polovini decembra 1944. godine, Nojbaher je naredio da se oni puste iz logora u Bavarskoj, gde su bili internirani, i doprate u Beč. Nojbaher je pozvao Milana Nedića, Dimitrija Ljotića, Milana Aćimovića, ministra Velibora Jonića i druge, da prisustvuju dolasku patrijarha i vladike u Beč. Uveliko se govorilo kako će se sazvati sabor pravoslavnih crkava (ruske, rumunske, hrvatske i srpske), te kako će se na tom saboru osuditi boljševička pravoslavna crkva. Nojbaher je smatrao da dovođenje srpskih crkvenlh velikodostojnika predstavlja veliki politički uspeh za njega.<ref name="Milovanović">[https://www.znaci.org/00001/11_77.htm Nikola Milovanović: PLAN KOMANDE LOVAČKIH GRUPA JUGOISTOK]</ref> Nojbaher je, po Ljotićevom savetu, premesto crkvene dostojnike na [[Vrpsko jezero]] u Koruškoj, zbog bombardovanja Beča. Ljotić je Mihailoviću javljao da je sa slovenskim nacionalistima »postigao sporazum i oni su obrazovali Nacionalni komitet koji će proglasiti slobodnu federativnu jedinicu Kraljevine Jugoslavije — Sloveniju — koja ne priznaje Tita nego Kralja Petra II.« Zamolio je Mihailovića da dođe u Sloveniju da »vodi operacije«.<ref>Boško N. Kostić, ''Za istoriju naših dana'', Lille, 1949. 211—212</ref> [[24. januar]]a 1945. Mihailović je javio emigrantskoj vladi da su se sporazumeli [[Slovenska ljudska stranka]], socijalisti i [[Jugoslovenska nacionalna stranka]] i sastavili »Narodni odbor za Sloveniju«. Odbor je proglasio [[slovensko domobranstvo]] »narodnom vojskom«, a "veliku Sloveniju" (sa [[Istra|Istrom]] i [[Trst]]om) delom »Federativne Jugoslavije« pod Karađorđevićem. Mihailović još kaže da "odbor priznaje đenerala Mihailovića i nastavlja borbu protivu komunista i okupatora".<ref name="Depeše"/> Nameravali su da traže od Anglo-Amerikanaca da Titovim trupama ne dozvole ulazak u Sloveniju, već da anglo-američke trupe kao savezničke uđu u Sloveniju.<ref name="Milovanović"/> Bilo je u planu i da se obrazuje Srpski komitet, u kojem bi [[Aleksandar Cincar-Marković]] bio ministar inostranih poslova, predsednik [[Nikolaj Velimirović]], a članovi Ljotić i Aćimović. O ovim političkim kombinacijama govori se u telegramu koji je [[31. januar]]a Mihailoviću poslao [[Dobroslav Jevđević]]: {{izdvojeni citat|U sredu stiže ministar Nojbaher sa Ljotićem i Nedićem. Izgleda da dolazi i patrijarh. Preuzeo sam sve da mi politički ne budemo izigrani i tražio u vezi s tim objašnjenje sa Đujićem. Povodom vesti ljotićevaca da će obrazovati vladu u koju će ući Đujić uz blagoslov patrijarhov, imao sam dug razgovor sa Đujićem. Đujić je izjavio da neće ući ni u kakvu političku kombinaciju sa Ljotićem. To će saopštiti Ljotiću. Prema tome, sa te strane nema nikakvih razloga za uznemirenost.<ref name="Milovanović"/>}} Početkom 1945. godine dolazi do razdora između Ljotića i Nedića. Glavni razlog bilo je Ljotićevo nastojanje da se raspusti [[Nedićeva vlada|Nedićeva kvislinška vlada]], a da se umesto nje obrazuje "komitet spasa" u koji bi ušli predstavnici svih kolaboracionističkih grupa. Zadatak ovog "komiteta" je trebalo da bude prikupljanje svih ostataka razbijenih četničkih i kvislinških formacija iz Srbije, Slovenije i Hrvatske (s izuzetkom ustaških), od kojih bi se, na teritoriji Slovenije, obrazovala "nacionalna armija" sposobna da se suprotstavi [[NOVJ]].<ref name="Milovanović"/> == Zbližavanje četnika i ustaša == [[Datoteka:Stepinac.jpg|minijatura|Zagrebački nadbiskup [[Alojzije Stepinac]], sa kim je Draža Mihailović pokušao da uspostavi vezu.]] [[File:Povlačenje crnogorskih četnika prema zapadu. Zagreb, svibanj 1945.webp|thumb|Povlačenje crnogorskih četnika ka Trećem Reichu (Zagreb, [[svibanj]] 1945)]] Nakon [[bitka za Srbiju|poraza u Srbiji]], general Mihailović je pokušao da prestroji »Jugoslovensku vojsku u otadžbini« iz isključivo srpske formacije u združenu snagu srpskih, hrvatskih i muslimanskih jedinica, pri čemu je četničko rukovodstvo izrazilo spremnost da se odrekne zamisli o [[Etničko čišćenje|etnički čistoj]] »[[velika Srbija|velikoj Srbiji]]«.<ref>AVII, Ča, 276, 6/1-32-</ref> [[29. novembra]] 1944. Mihailović je pisao ustaškom poručniku, »bratu Mati Matićeviću«, komandantu [[Hrvatske oružane snage|oružanih snaga NDH]] u oblasti [[Vareš]]a, povodom dogovora o priključenju "Jugoslovenskoj vojsci u domovini" i punoj saradnji "protiv zajedničkog neprijatelja": {{izdvojeni citat|Sada nam se otvaraju široki putevi da dosadašnji rad još pojačamo i da dođe do pune sloge i saradnje protiv zajedničkog neprijatelja. Jedinice pod vašom komandom će ubuduće nositi ime hrvatske jedinice u sastavu jugoslovenske vojske u domovini pod hrvatskom zastavom, a sa nazivom jednog od hrvatskih velikana prema Vašem izboru (na primer »1. Hrvatski korpus Stjepana Radića«)... Mi Vas, brate Mato, već sada smatramo u tajnoj suradnji sa nama, a ako uspijemo da naša suradnja bude javna biti će to od najvećeg značaja za cijeli naš narod.<ref>[http://www.znaci.org/00001/4_14_4_109.htm PISMO DRAŽE MIHAILOVlĆA OD 29. NOVEMBRA 1944. USTAŠKOM PORUČNIKU MATI MATIĆEVlĆU O ZNAČAJU SARADNJE IZMEĐU USTAŠA I ČETNIKA] (Zb. NOR-a, XIV/4, str. 426—429.)</ref>|Pismo četničkog vođe Mihailovića ustaškom poručniku Mati Matićeviću od 29. novembra 1944.}} [[1. decembra]] [[1944]]. Mihailović je izdao naredbu, u ime kralja [[Petar II Karađorđević|Petra Karađorđevića]], koji ga se već bio odrekao, kojom unapređuje Matićevića u čin kapetana II klase.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_112.htm NAREDBA DRAŽE MIHAILOVIĆA OD 1. DECEMBRA 1944. POVODOM UNAPREĐENJA USTAŠKOG PORUČNIKA MATE MATIĆEVIVĆA U ČlN PEŠADIJSKOG KAPETANA II KLASE] (Zb. NOR, XIV/4, 432)</ref> Istog dana, [[1. decembra]] 1944. Mihailović je doneo uredbu kojom predviđa da JVO čine »Srpska, Hrvatska i Slovenačka armija i grupa Muslimanskih korpusa«, pod jedinstvenom komandom Mihailovića.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_111.htm UREDBA O FORMACIJI JUGOSLOVENSKE VOJSKE U OTADŽBINI] (Zbornik, XIV, 4, str. 431.)</ref> Tendecija približavanja četnika Draže Mihailovića hrvatskim kvislinškim vlastima u trenutku kada se trupe Wehrmachta nalaze u povlačenju s Balkana, konstatovana je potkraj decembra 1944. i od strane njemačkog opunomoćenog generala u [[NDH]]: {{izdvojeni citat|Prema izvješću pouzdanog agenta, Draža Mihajlović je izrazio namjeru da se bori skupa sa ustašama i domobranima, jer je njihov zajednički glavni cilj uništenje komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=443&rec=311&roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000427.] <br /> ({{jez-njem|"Nach zuverlässiger V–Mann–Meldung soll Draza Mihajlovic geäussert haben, er wolle mit den Ustascha und Domobranen zusammen kämpfen, da das gemeinsame Hauptziel die Vernichtung des Kommunismus sei."}})</ref><ref name="Jozo Tomasevich 1945">[https://znaci.org/00001/40_82.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje POSLJEDNJI DANI NA VUČJAKU]</ref>|Izvještaj njemačkog opunomoćenog generala u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj od 24. XII 1944.}} U telegramu poslatom pretposljednjeg dana 1944. godine iz [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], kapetan Merrem izvještava o borbama koje u [[Zapadna Bosna|zapadnoj Bosni]] vode [[Hrvatske oružane snage]] (HOS) i [[JVuO]] protiv [[NOVJ]]: {{izdvojeni citat|"Prema iskazu prebjega, zapadno od [[Jajce|Jajca]] traju borbe između četnika i ustaša sa jedne, i Titovih bandi s druge strane."<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=442&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000433.] <br /> ({{jez-njem|"Nach Überl.Auss. W Jajce Kämpfe zwischen Cetniks und Ustaschen einerseits mit Tito–Banden andererseits."}})</ref>|Ispravka za večernji izvještaj obavještajnog odjeljenja od 29. decembra 1944 (30. decembar 1944.).}} [[18. 1.|18. januara]] na području donjeg toka [[Bosna (rijeka)|rijeke Bosne]] snage [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] su sklopile sporazum sa snagama NDH.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_144.htm Izveštaj komande Smederevskog korpusa JVuO od 23. januara 1945. načelniku štaba Vrhovne komande], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 144</ref> [[7. februar]]a 1945. godine general Mihailović naređuje svojim potčinjenima saradnju sa ustašama u Gračanici: {{izdvojeni citat|Sa ustašama u [[Gračanica (grad)|Gračanici]] održavati najprijateljskije veze.<ref name="Depeše"/>|Depeša generala Mihailovića od 7. februara 1945. godine}} Već narednog dana, general Dragoljub Mihailović šalje depešu potpukovniku [[Dragoslav Račić|Dragoslavu Račiću]] (pseudonim »Miki«), u kojoj o ustašama zapisuje: {{izdvojeni citat|Ustaše dižu glavu u Bosni, ali znajte da ima dve vrste ustaša. Samo su idejne ustaše naši neprijatelji, a ostali prestavljaju miliciju, koja je sa nama u saradnji.<ref name="Depeše"/><ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 276, registarski broj 6/1.</ref>|Depeša generala Mihailovića od 8. februara 1945. godine}} [[2. mart]]a [[1945]]. godine četnički vođa Draža Mihailović nalaže svom opunomoćeniku u [[Zagreb]]u hvatanje što čvršće veze sa zagrebačkim nadbiskupom [[Alojzije Stepinac|Alojzijem Stepincem]]: {{izdvojeni citat|Nastanite da sa Stepincem, ponavljam sa Stepincem uhvatite što čvršću vezu i upoznate ga sa celim našim programom i radom... Ako možete učinite mu zvaničnu posetu, da bismo sa tim stvorili sporazum protiv komunista... Samo o tome Mačekovci nesmeju da znaju ništa, jer u isto vreme treba raditi sa mačekovcima.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_4_192.htm IZVOD IZ KNJIGE POSLATIH DEPEŠA ŠTABA VRHOVNE KOMANDE OD 12. DECEMBRA 1944. DO 7. APRILA 1945.GODINE</ref>|Depeša [[Draža Mihailović|Draže Mihailovića]] od 2. marta 1945. godine}} == Mihailovićeva delegacija Paveliću == General Mihailović je slao izaslanike u [[Zagreb]], glavni grad [[NDH]], radi uspostavljanja kontakta. Mihailovićevi emisari su u Zagrebu pregovarali s Mačekom i Pavelićem. Pregovori su na različitim nivoima vođeni tokom marta i aprila, uvijek »u cilju vođenja jedne zajedničke borbe protivu partizana«.<ref>Zb. NOR, XIV/4, 984—985.</ref> Prema svedočenju [[Vladimir Košak|Vladimira Košaka]], tadašnjeg ambasadora [[NDH]] u Berlinu i ministra državne riznice (finansija) u vladi Ante Pavelića do aprila 1943. godine, dva emisara Draže Mihailovića su posetila Pavelića tokom aprila 1945. i sklopili aranžmane čiji je cilj bio isključenje međusobne borbe između ustaša i četnika, kako bi se olakšala zajednička borba protiv partizana.<ref name="Ispitivanje"/> U Zagreb je išao i nemački izaslanik za Balkan [[Herman Nojbaher]] nastojeći da ostvari saradnju između srpskih kvislinga i [[Ante Pavelić]]a, koji je izrazio spremnost da sa Srbima nađe "neki modus vivendi". Pavelić je prvi put Mihailovićevu delegaciju primio [[17. april]]a. S poglavnikom su bili [[Andrija Artuković]], general [[Ante Moškov]] i [[Juco Rukavina]]. Na drugom sastanku, [[18. april]]a, bili su još prisutni i generali [[Đorđe Gruić]] i [[Vjekoslav Luburić]]. General Đukić je iznio Mihailovićeve molbe da se četnicima osigura slobodan prolaz, da im se dodijeli hrana, lijekovi i municija, kao i da ustaše oslobode ranjenike zarobljene na [[Vučijak (planina)|Vučijaku]]. Na trećem sastanku, [[22. april]]a, Pavelić i Đukić su se sporazumjeli o svim četničkim zahtjevima: poslani su kamioni s lijekovima i municijom, bolnica je oslobođena i, što je najvažnije, izdana su potrebna naređenja da se Mihailovićeva grupa propusti za Sloveniju.<ref name="Pop izdaje"/> Ustaške vlasti su smatrale da bi se preko četnika moglo doći do Angloamerikanaca.<ref name="Pop izdaje"/> == Ujedinjenje četnika i ljotićevaca == [[Datoteka:Parac, Đujić, Mušicki and Damjanović in 1945.jpg|mini|desno|250p|General [[Matija Parac]], vojvoda [[Momčilo Đujić]], te generali [[Kosta Mušicki]] i [[Miodrag Damjanović]], skupa sa pripadnicima [[Dinarska divizija|Dinarske divizije JVuO]] i [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]], prilikom predaje savezničkim snagama ([[Trst]], proljeće 1945. godine)]] Odlična ilustracija o bliskim vezama koje su, po pristizanju u [[Slovenija|Sloveniju]], četničke vođe s teritorije [[NDH]] gajile sa političkim i vojnim rukovodstvom [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]], nalazi se u knjizi<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana — Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 192.</ref> [[Dimitrije Ljotić|Ljotićevog]] sekretara [[Boška Kostića]]: {{izdvojeni citat|Od prvog sastanka između D. Ljotića i M. Đujića uzajamno poverenje i srdačnost u odnosima nisu prestajali. Sve važnije stvari oko naših nacionalnih jedinica i sva pitanja od opšteg narodnog interesa pretresana su i rešavana zajednički između Ljotića, Đujića, Mušickog i Jevđevića.|[[Boško N. Kostić]], lični sekretar [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]]}} [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za Jugoistok, ovako opisuje koncentraciju četničko-dobrovoljačkih snagâ: {{izdvojeni citat|U martu i aprilu 1945. boravio sam na prostoru Trsta. Tu se se sakupile jake snage naoružanih četnika i Ljotićevih dobrovoljaca. Oni su uspostavili front, koji nije bio tako jasno definisan, protiv Titovih partizana. Prisutan je bio vođa bosanskih četnika dr Jevđević sa oko dve hiljade svojih ljudi, kao i dalmatinski sveštenik pop Đujić sa oko šest hiljada boraca. Njima treba dodati i Ljotića sa, otprilike, tri hiljade dobrovoljaca. Njima se pridružilo i nekoliko hiljada srpskih civila. Meni je, pre svega, bilo stalo do toga da proučim stvar i da jasno utvrdim da li bi ove srpske trupe mogle da budu opasne po Nemačku, kada bi, recimo, došle u kontakt sa anglo-američkim snagama, a one nisu bile daleko od Trsta.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], str. 182.</ref>|[[Hermann Neubacher]]}} Posredovanjem vojvode [[Momčilo Đujić|Đujića]], u Sloveniji se Ljotić sastao sa komandantom [[Plava garda|slovenačkih četnika]], generalom [[Ivan Prezelj|Ivanom Prezeljom]]. Na sastanku Ljotića, Đujića i Prezelja, održanom u [[Ljubljana|Ljubljani]], došlo je do punog saglasja o zajedničkom delovanju. Prethodno, Mihailović je 9. januara 1945. obaviješten od strane svojih delegata u Sloveniji majora Vasilija Marovića i kapetana Ilije Jeftića da se vojvoda Đujić u [[Trst]]u sastao sa Ljotićem i generalom [[Leon Rupnik|Leonom Rupnikom]]: {{izdvojeni citat|U Trstu su konferisali: jedan Hitlerov delegat, Rupnik, Ljotić i Đujić. Đujić je tvrdio da je Ljotić jedini prestavnik srpskog naroda. On napada pored saveznika i naš pokret. Ljotićevci tvrde da će Đujić ući u sastav njihov. Jevđeviću kao prestavniku našega pokreta preti opasnost da bude interniran, jer Đujić hoće preko Nemaca i Ljotića da potčini njegovo ljudstvo sebi, a njega da odstrani.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/4_14_4_156.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba četničke Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 26. februara 1945. godine]</ref>}} Vojvoda [[Dobroslav Jevđević]] (pseudonim »Vilda«) šalje 1. januara 1945. depešu Draži Mihailoviću u kojoj navodi da je izvjesno stvaranje »vojnog saveza« sa [[Slovensko domobranstvo|Slovenskim domobranstvom]] i Ljotićevim [[Srpski dobrovoljački korpus|Srpskim dobrovoljačkim korpusom]]: {{izdvojeni citat|Svu vojsku ćemo sastaviti u jednu diviziju 7.000 ljud. 1.000 Ličana ostalo je kod mene, a daćemo Đujiću Slovenske saveznike. Napravićemo zajednički vojni savez sa Ljotićem i domobrancima. Sećate se kad ste mi davali primer kako drugi ratuju protiv okupatora, sad ulažem sav autoritet da ti drugi ni izjavama ni delima na našu štetu ne uvrede Saveznike. Vilda.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/4_14_4_156.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba četničke Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 26. februara 1945. godine]</ref>}} 18. januara 1945, vojvoda Dobroslav Jevđević obavještava Vrhovnu komandu JVuO i Dražu Mihailovića o daljim planovima za povlačenje kolaboracionističkih snaga ka Sloveniji: {{izdvojeni citat|Ljotić otišao u Beč sa misijom da obezbedi hranu za 6.000 ljudi Pavla Đurišića, da dovede ovde 2.000 srpske državne straže iz Bosne, da razgovara o mogućnosti prevođenja ostalih naših vojnika (snaga) ovde, da izradi jedan avion sa kojim će do Ljubljane doći jedna delegacija u Sarajevo do Vas. U delegaciji bi bila dva njegova delegata, đeneral Parma, jedan moj i jedan Đujićev delegat. Đujić poslao depešu Pavlu da traži da svakako sa svim snagama dođe ovamo. Ja sam protivan tome.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/4_14_4_156.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba četničke Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 26. februara 1945. godine]</ref>}} Na drugoj strani, Mihailović je bio nezadovoljan borbenim angažmanom [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]], tj. [[Srpskog udarnog korpusa]]. O tome svjedoči depeša upućena 12. februara 1945. jednom njegovom neimenovanom saradniku (pseudonim »Parma«): {{izdvojeni citat|Što se tiče Nedićeva plana o nekoj njegovoj vladi, to su čiste Nedićeve gluposti. Što se tiče S.D.S. to su obični begunci, koji nisu bili u stanju ni tri meseca da izdrže u šumi. Kad sam ih primio ja sam im obećao samo teškoću i borbu. Čim su se uverili, pobegli su, kod svojih starih gospodara. To je vrlo žalosna stvar, naročito kada se ima na umu da je tamo bilo mnogo aktivnih oficira. Zbog ljudstva koje će jednog dana opet prići nama, ja ćutim.<ref name="Depeše"/>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Ljotić je iz Slovenije, u dogovoru sa Nojbaherom, [[28. februar]]a 1945. poslao delegaciju na čelu sa [[Milan Aćimović|Aćimovićem]] iz Bistrice u štab Draže Mihailovića u Bosni. Ljotićeva delegacija je stigla u Bosnu [[15. mart]]a. Poruka je glasila da žele objedinjenje svih nacionalnih snaga i da Mihailović preuzme komandu. Ljotić je molio đenerala Mihailovića da sa celokupnom vojskom dođe u Sloveniju da lično vodi operacije. Trebalo je da se sve "nacionalne snage" koncentrišu u operativnoj zoni Jadran. Po Ljotićevoj proceni tu će se odigrati odlučna bitka između nacionalista i komunista.<ref name="Milovanović"/> [[Datoteka:Patrijarh Gavrilo Dožić, Episkop Nikolaj Velimirović, vojvoda Momčilo Đujić, Dimitrije Ljotić i drugi u Sloveniji 1945. godine.png|mini|[[Milan Cvjetićanin]] (treći slijeva), komandant Bosanskog četničkog korpusa „Gavrilo Princip“, đeneral [[Miodrag Damjanović]], pomoćnik đenerala [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]]a, patrijarh srpski [[Gavrilo Dožić|Gavrilo]], vladika žički [[Nikolaj Velimirović|Nikolaj]], vojvoda [[Momčilo Đujić]] i vođa [[ZBOR]]-a [[Dimitrije Ljotić]], u [[Slovenija|Sloveniji]] 1945. godine.]] General Mihailović je, sa radošću, prihvatio predlog i odgovorio Ljotiću [[16. mart]]a: {{izdvojeni citat|Sa radošću pozdravljam Vaš rad na objedinjavanju svih nacionalnih snaga i ako u poslednjem momentu. Vremena još ima ipak da se najnužnije organizuje i poveže. [[Kosta Mušicki|Kosta]] i Vaš delegat preneli su mi sve Vaše poruke i budite uvereni da ih ja primam od prve do poslednje. Visoki gospodin koji nam je trebao sada mnogo pomoći, otkazao nam je, a pomoć nam je toliko nužna. Zato Vas molim da Vi nasebe primite sve da bi nam se ova pomoć ostvarila i da pronađete mogućnosti sa našim ljudima da bi se ona ostvarila i da dođe do nas. Poslaću moje ljude sa ovlašćenjima koji uživaju moje puno poverenje a koji će uživati i Vaše. Bez obzira na sve teškoće koje preživljujemo, ja sam uveren da ćemo uz Božju pomoć u borbi za Kralja i Otadžbinu postići sve što želimo.<ref name="Milovanović"/>}} U depeši poslatoj 21. marta 1945, general Mihailović napominje vojvodi Momčilu Đujiću da se oficiri iz Srpske državne straže, kako bi napredovali u hijerarhiji JVuO, prethodno moraju dokazati u borbi: {{izdvojeni citat|One iz S.D.S. držati naročito pod kontrolom i na nižim dužnostima da polože ispit pa tek kad se uverite da valjaju tek onda ih rasporedite na komandne položaje, ukoliko se uverite da je potrebno i da valjaju.<ref name="ReferenceD">[https://znaci.org/00001/4_14_4_192.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša štaba Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 7. aprila 1945. godine]</ref>}} [[File:Vladika Nikolaj kod dobrovoljaca u Ilirskoj Bistrici.png|mini|Vladika žički [[Nikolaj Velimirović]] u posjeti srpskim dobrovoljcima u [[Ilirska Bistrica|Ilirskoj Bistrici]]. Salutiraju mu (slijeva na desno): [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]ev ađutant potporučnik D. Bogićević i potporučnik Đ. Ćosić, dok mu vrata od automobila pridržava poručnik Varjaški, ađutant generala [[Miodrag Damjanović|Miodraga Damjanovića]]. Iza vladike Nikolaja (s četničkom, crnom kapom na glavi) vojvoda [[Momčilo Đujić]].]] Vojvoda Momčilo Đujić obavještava 30. marta 1945. komandante Bosanskog, Dalmatinskog i Ličkog korpusa JVuO o ujedinjenju Mihailovićevih četnika i Ljotićevih dobrovoljaca, kao i o pripremama za zajednički udar na jedinice [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Jugoslovenske armije]]: {{izdvojeni citat|Naša delegacija stigla je od Čiče gde je sav posao uspešno završen. Dobrovoljci su ušli u sastav J.V.U.O. pod Čičinu Komandu. Čiča je ovamo poslao svoga pomoćnika đenerala Damjanovića radi važnih zadataka. S njim sam već bio u Bistrici. Ovih dana on vrši inspekciju dobrovoljačkog Korpusa i našeg IV. korpusa kod Vojvode g. Jevđevića. Sutra imam ponovan sastanak s njim u Trstu odakle treba da uputimo naše delegate na front V. Armije Američke, da uhvate vezu. Izvođenje ovog posla meni je stavljeno u dužnost od Čiče.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_184.htm Obaveštenje Štaba Dinarske četničke divizije od 30. marta 1945. komandantima korpusa o planu i pripremama za napad na snage Jugoslovenske armije]</ref>}} Mihailović je sve do početka aprila 1945. gajio iluzije o produžetku njemačkog prisustva u Bosni, budući da je naslon na okupatora bila jedina garancija opstanka četničkih snagâ na području sjeverne Bosne. O tome rječito svjedoče dvije Mihailovićeve depeše. U prvoj depeši (31. mart 1945) general Mihailović obavještava Dimitrija Ljotića o daljim namjerama: {{izdvojeni citat|Iako je u Nemačkoj vrlo teška situacija, ipak nemačke trupe u Bosni vrše veliku ofanzivu protiv komunista. Po svem izgledu, što se podudara i sa Vašim izveštajem, da Nemci hoće da razviju gerilu ne samo u Nemačkoj već i na Balkanu. Do sada mi ne vidimo nikakve poteze nemačkog povlačenja iz Jugoslavije. Naprotiv, sada su u vrlo oštroj ofanzivi protiv komunista u oblasti Sarajeva i Tuzle. Mi smo čak u stanju da verujemo po izvesnim znacima i po ovakvom radu Nemaca u Jugoslaviji da oni možda imaju i neki sporazum sa Anglosaksoncima. Mi moramo razviti što jaču gerilu na celom prostoru Jugoslavije.<ref name="ReferenceD">[https://znaci.org/00001/4_14_4_192.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša štaba Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 7. aprila 1945. godine]</ref>}} U drugoj depeši od 3. aprila 1945. godine, upućenoj [[Stevan Leko Damjanović|Stevanu Leki Damjanoviću]], komandantu Majevičkog korpusa JVuO, Mihailović sugeriše sljedeće: {{izdvojeni citat|Posmatrajte sve što se dešava kod br. 11 (četnička šifra za Nijemce — nap.) i izveštavajte nas stalno. Ispitajte tačno razlog zašto napuštaju Bijeljinu i okolinu. Pokušajte da na slučaj da se br. 11 povlači da ih pridobijete da ostanu pod našom komandom kao naši državljani.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1985, str. 967.</ref><ref>Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 422.</ref>}} U radiogramu Ljotiću od 1. aprila 1945. on je napisao: {{izdvojeni citat|Mi moramo razviti što jaču gerilu u celom našem prostoru Jugoslavije. U komunističkim redovima veliko je rasulo naročito u Srbiji. Narod u Srbiji nas željno očekuje i kad olista šuma prepuniće šume i planine.<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana - Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 238—239.</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} U poruci poslatoj Ljotiću 11. aprila, Mihailović navodi: {{izdvojeni citat|Što se tiče ustanka u Srbiji to je sam narod koji se diže i to se ne može sprečiti. Ja samo koristim situaciju koja se time stvara.<ref name="Jozo Tomasevich 1945">[https://znaci.org/00001/40_82.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje POSLJEDNJI DANI NA VUČJAKU]</ref>}} Mihailović je poslao generala [[Miodrag Damjanović|Miodraga Damjanovića]], pukovnika [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubu Jovanovića Patka]] i potpukovnika [[Siniša Ocokoljić|Sinišu Ocokoljića]] (tzv. Istaknuti deo Vrhovnog štaba) u Sloveniju radi preuzimanja komande nad združenim kvislinškim snagama.<ref name="Saslušanje"/> General Damjanović je, nakon povratka iz zarobljeništva u Njemačkoj, bio šef kabineta [[Milan Nedić|Milana Nedića]], a od kraja 1944. i zamjenik komandanta JVuO, tj. generala Mihailovića. General Dragoljub Mihailović potpisao je 16. marta 1945. punomoćje kojim se general Miodrag Damjanović ovlašćuje da preuzme komandu nad svim »nacionalnim snagama« u Sloveniji: {{izdvojeni citat|Ovim ovlašćujem svoga pomoćnika đenerala Miodraga M. Damjanovića: da kao ''Istaknuti deo Vrhovne komande'' dejstvuje u Zapadnom delu naše Otadžbine i po potrebi u moje ime uzme pod svoju komandu sve nacionalne snage koje se tamo nalaze. Đeneral Damjanović formiraće svoj štab od ljudstva koje povede odavde kao i od onog koje uzme iz jedinica i sa terena. <br> Po mojim instrukcijama đeneral Damjanović donosiće shodne odluke i izdavati potrebna naređenja, a o ovome obavestiti sve nadležne u zapadnom delu Otadžbine, koje pozivam da se ovoj mojoj odluci pokoravaju. <br> Štab đenerala Damjanovića nosiće naziv “Gorski štab br. 1. v.”<ref>[http://www.udruzenje-bkjv-draza-mihailovic.org/%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B1%D0%B0-%D1%92%D0%B5%D0%BD-%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%99%D1%83%D0%B1%D0%B0-%D0%BC%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0/?lang=src Наредба и пуномоћје ђенерала Драгољуба Михаиловића за ђенерала Дамјановића]</ref>}} [[15. april]]a, general Damjanović je u pograničnoj zoni Trećeg Rajha izdao naredbu koja glasi: {{izdvojeni citat|Na osnovu ovlašćenja br. 300 od 16. marta 1945. načelnika štaba Vrhovne komande Jugoslovenske vojske u Otadžbini, armijskog đenerala Dragoljuba Mihailovića, formirao sam istaknuti deo štaba Vrhovne Komande, koji će nositi naziv 'Gorski štab br. 1b' i pod današnjim danom primam pod svoju komandu sve naše nacionalne snage u ovim krajevima.<ref name="Milovanović"/>}} == Front na granicama Rajha == {{main|Operativna zona Jadransko primorje|Operacija Winterende|Operacija Frühlingsanfang}} [[Datoteka:1945-04-15GerWW2BattlefrontAtlas.jpg|thumb||Front u Europi [[15. april]]a 1945.]] Novembra 1944, štab [[Srpski dobrovoljački korpus|Srpskog dobrovoljačkog korpusa]] bio je smješten u [[Postojna|Postojni]], dok se Ljotić nalazio u [[Ilirska Bistrica|Ilirskoj Bistrici]]. U decembru su im se priključili pripadnici [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]] i [[Srpske granične straže]] zajedno sa svojim vođstvom, kad su napustili generala Mihailovića i njegove četničke jedinice u Bosni.<ref name="Pop izdaje">[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.]</ref> [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 146-2007-0188, Odilo Globocnik.jpg|mini|[[Gruppenführer]] [[Šucštafel|SS]]-a [[Odilo Globocnik]], zapovjednik kvislinških formacija na granicama [[Treći Reich|Velikonjemačkog Rajha]].]] Ljotić se iz Austrije prebacio u Sloveniju i Istru, gde su se prikupljali ostaci Dobrovoljačkog korpusa i četničkih jedinica Dobrosava Jevđevića i Momčila Đujića. Govorilo se da će na proleće početi ofanziva, u kojoj će učestvovati i kvislinške snage. Obrazovaće se 'odbor trojice' za rukovođenje operacijama, koji bi činili Ljotić, Đujić i Jevđević.<ref name="Milovanović"/> Đujić i Jevđević su dovedeni kod patrijarha srpskog [[Gavrilo Dožić|Gavrila Dožića]]. Govorilo se da će srpski patrijarh obići trupe i blagosloviti vojnike i da je sve gotovo za ofanzivu.<ref name="Milovanović"/> [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-N0301-503, General Wlassow mit Soldaten der ROA.jpg|mini|[[Andrej Vlasov]] i pripadnici kvislinške "[[Ruska oslobodilačka armija|Ruske oslobodilačke armije]]" 1944.]] SS vođa [[Odilo Globocnik]], zapovednik kvislinških formacija u operativnoj zoni Jadran, naredio je [[6. mart]]a 1945. godine: {{izdvojeni citat|Svaka jedinica koja ovde dođe dužna je da sve učini za odlučujuću akciju u ovome ratu, a time i za sopstvene nacionalne interese... Svojim rasporedom one ne samo da sačinjavaju sistem obezbeđenja koji zatvara mesta prodora banditskih formacija, nego služe i za to da obezbeđuju odbrambena postrojenja ispred granice Rajha i da predusretnu iskrcavanje neprijatelja. A ova organizacija i zaštita granice Rajha jedan je od preduslova da jednoga dana budu u stanju da vode borbu za svoju domovinu. Isto važi i za srpske jedinice. I oni izrađuju svoje organizacije, obučavaju se vojnički i obezbeđuju područje koje će istovremeno biti koncentrijski prostor za ponovno posedanje njihove domovine. Uprkos svoj teškoj situaciji u snabdevanju, Nemački Rajh je spreman i u stanju da pruži svojim vernim saborcima sve ono što povećava njihovu borbenu sposobnost. Nemačko rukovodstvo ovim pokazuje svoju vernost prema svakome ko se sa njim bori za konačnu pobedu. Stoga od jedinica stranih nacionalnosti očekujem da na ovu vernost, radi stvarnog krajnjeg uspeha, odgovore vernošću. Naše najviše načelo je uništiti svakog onog neprijatelja koji se bori protiv Nemačkog Rajha ili narodnosti koja je u savezu s njim. To je boljševizam i svaki njegov saveznik, pa ma u kom obliku on istupio. Nemačko rukovodstvo danas mora da zahteva da bude uklonjen svaki onaj koji odbacuje zamisao tvorca pravedne Evrope Adolfa Hitlera...<ref name="Pop izdaje"/>|Naredba [[Odilo Globocnik|Odila Globocnika]] od [[6. mart]]a 1945.}} Na osnovu prethodnog ekspozea, on je naredio stvaranje Radne zajednice na čijem čelu je SS-šturmbanfirer [[Ernst Lerh]], a u njoj se nalaze i predstavnici svih kvislinških grupa, među kojima su predstavnik kozaka generala Domanova, predstavnik Severokavkazaca pod komandom SS-štandartfirera Tojermana i kapetana Tojrera, predstavnik Srpskog dobrovoljačkog korpusa, predstavnik vojvode Đujića i predstavnik vojvode Jevđevića.<ref>Zb. NOR, VI/19, 819-821.</ref> U ovu »Radnu zajednicu« nisu bili uključeni slovenački i hrvatski domobrani, za koje je bio zadužen SS poručnik Rossbacher. [[Datoteka:Globocnik obilazi trupe u Trstu.jpg|thumb|Viši [[SS]] i policijski vođa [[Odilo Globocnik]] obilazi trupe u [[Trst]]u, glavnom gradu [[Operativna zona Jadransko primorje|Operativne zone Jadransko primorje]].]] General-potpukovnik Globočnik naređuje 19. marta 1945. majoru Lerhu da svoju štabnu četu, jačine oko 120 ljudi, stavi pod komandu komandanta SS i policije u [[Gorica|Gorici]], nakon čega bi četa bila raspoređena među brigadama iz sastava Dinarske divizije JVuO: {{izdvojeni citat|Četa ima zadatak da ličnim dodirom s k-dantima brigada uprosti prenošenje naređenja, da ličnim primerom aktivira delatnost četnika i da zajedno s njima vrši izviđanje u celoj Vipavskoj dolini radi sprečavanja infiltriranja banditskih snaga iz Trnovskog gozda. SS-šturmbanfirer Lerh održavaće najužu vezu s vojvodom Đujićem.<ref>[https://znaci.org/zb/4_6_19.htm Zbornik NOR-a – tom VI – Borbe u Sloveniji – knjiga 19. – 1. III – 15. V 1945. godine, Vojnoistorijski institut], Beograd, 1975, dok. 158, str. 842.</ref>|Naređenje komandanta SS i policije u Operativnoj zoni Jadransko primorje od 19. marta 1945. o dodeljivanju Štabne čete četničkoj Dinarskoj diviziji za vreme operacije „[[Operacija Početak proljeća|Frilingsanfang]]”}} [[15. mart]]a, u operativnoj zoni Jadran je izvršeno objedinjavanje četničkih i ljotićevskih snaga pod komandom generala [[Miodrag Damjanović|Damjanovića]]. To su bile snage koje su imali uza se [[Momčilo Đujić]], [[Dimitrije Ljotić]] i [[Dobrosav Jevđević]].<ref name="Saslušanje"/> U pograničnoj zoni Trećeg Rajha oni formiraju jedinstvenu postrojbu pod zapovjedništvom [[SS|SS-ovca]] [[Odilo Globočnik|Odila Globočnika]]. Objedinjene Ljotićeve i četničke jedinice pod komandom generala Damjanovića, a u sastavu [[SS]] divizije, vršile su poslednje pripreme da zajedno sa okupatorskim snagama zaustave snažan prodor Jugoslovenske armije prema Istri i Julijskoj krajini.<ref name="Milovanović"/> Četnici su intenzivno obučavani uz pomoć nemačkih oficira.<ref name="Milovanović"/> {{izdvojeni citat|Po svem izgledu, da Nemci hoće da razviju gerilu ne samo u Nemačkoj već i na Balkanu.«<ref name="Depeše"/>|Depeša generala Mihailovića od 1. aprila 1945 god.}} Napori kolaboracionista, zajedno s Vermahtom, bili su usmjereni na uništenje snaga [[Deveti korpus NOVJ|9. korpusa NOVJ]]. Proleća 1945. godini, snage [[Vermaht]]a su zajedno sa snagama [[Srpski dobrovoljački korpus (Drugi svetski rat)|Srpskog dobrovoljačkog korpusa]], [[Andrej Vlasov|Vlasovljeve]] [[Ruska oslobodilačka armija|Ruske oslobodilačke armije]], [[četnici]]ma i [[ustaše|ustašama]], preduzeli nekoliko prodora na [[slobodna teritorija|slobodnu teritoriju]], a [[19. mart]]a su otpočeli poslednju i najžešću ofanzivu. U neprekidnim teškim borbama do [[3. april]]a, naročito na području oko [[Cerkno|Cerkna]], u [[Trnovski Gozd|Trnovskom Gozdu]] i na Banjškoj planoti, jedinice IX korpusa pretrpele su teške gubitke.<ref>Deveti slovenački korpus, u Vojna enciklopedija (knjiga druga). Beograd 1971. godina.</ref> Nemačko-kvislinške snage su uspostavile front na granicama Rajha, pokušavajući da zadrže snage nadiruće Jugoslovenske armije. Na prostoru [[Kamnik]] — [[Ljubljana]] — [[Gorica]] — [[Jesenice]] je bilo ukupno 20.200 njemačko-kvislinških vojnika, uključujući glavninu Đujićevih snaga. Na prostoru [[Kočevje]] — [[Gomanjce]] — [[Postojna]] je bilo 10.300 vojnika, uključujući tri puka Ljotićevih dobrovoljaca, dva njemačka SS puka i Jevđevićev korpus.<ref>Uroš Kostić, Oslobođenje Istre, Slovenačkog primorja i Trsta 1945, Beograd 1978, str. 244.</ref> Tu su nemačko-kvislinške jedinice dočekale dijelove 4. armije JA i bile razbijene, djelomično zarobljene ili odbačene preko Soče. [[12. april]]a je probijen [[Sremski front]], a [[Jugoslovenska armija]] je silovito prodrla na zapad. Uveče istog dana, general Damjanović je izdao naređenje »nacionalnim jedinicama« za povlačenje. »Usled nastale situacije opštim povlačenjem Nemaca iz ovih krajeva preko Soče u pravcu Udina« naredio je »da se i naše snage blagovremeno prebace na desnu obalu reke Soče«. Započela je opšta bežanija. == Ljotićeva pogibija == [[23. april]]a 1945. u saobraćajnoj nesreći kod [[Ajdovščina|Ajdovščine]] je poginuo vođa fašističkog pokreta "[[Zbor]]" [[Dimitrije Ljotić]], bežeći ispred [[Jugoslovenska armija|Jugoslovenske armije]]. Ovo je bio težak udarac za kvislinške snage: {{izdvojeni citat|Da je odsečena samo jedna grana, stablo ne bi mnogo osetilo, ali stablo je odsečeno do korena, i nama je nanesen veliki bol. Aj, Bože! To je tvoja volja i mi joj se moramo pokoravati. Ljotić je bio ne samo naš, on je pripadao čovečanstvu, Evropi, svetu... On nije bio samo državnik, on je bio hrišćanin državnik... To je bio političar sa krstom. Mi blagodarimo njemu, Njegova Svetost i ja, zahvaljujemo mu što smo došli iz zatočenja do Beča, i od Beča ovamo. Mi ne možemo to nikada zaboraviti najvernijem sinu srpstva... On je dao odgovor na sva pitanja. On je u svojoj ideologiji obuhvatio sve grane narodnog života.<ref name="Milovanović"/>|Govor [[Nikolaj Velimirović|Nikolaja Velimirovića]] na odru Dimitrija Ljotića}} [[Boško N. Kostić]], Ljotićev lični sekretar, u svojim ratnim memoarima prenosi riječi [[Vladika|vladike]] [[Nikolaj Velimirović|Nikolaja Velimirovića]] nad odrom Dimitrija Ljotića: {{izdvojeni citat|On je bio veliki čovek. Ono što je posadio, uhvatilo je duboka korena. I sve što je uradio, mirisaće. Dobrovoljci, pevajte u slavu Dimitrija Ljotića! Četnici, pletite vence slave! Srbi, spominjite se Dimitrija Ljotića! Pala je najveća žrtva. Bože, ne traži više. Bože, dosta, molimo Te: uzeo si mnogo i kao najveću žrtvu, njega! Bože, neka bude dosta. Ja verujem da je ova velika žrtva kapija koja će nas dovesti do slobode. Dimitrije Ljotić je kapija naše nove Otadžbine.<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana – Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 256.</ref>}} Takođe, sekretar Kostić navodi i sljedeće: {{izdvojeni citat|Sutradan, 25 aprila, izvršena je sahrana Dimitrija Ljotića. U ime djenerala Draže Mihajlovića na odar pokojnog Ljotića položio je venac djeneral [[Miodrag Damjanović]]. Položeni su brojni venci od strane sviju nacionalnih jedinica, kao i od slovenačkog stanovništva.<ref>Boško N. Kostić, n. d., str. 258.</ref>}} [[Hermann Neubacher]] takođe piše o Ljotićevoj pogibiji u memoarskoj knjizi “Specijalni zadatak Balkan”: {{izdvojeni citat|Poslednji razgovor sa Ljotićem sam vodio krajem aprila 1945. On me je zamolio da patrijarha Gavrila i mitropolita Nikolaja prebacim preko Švajcarske u Englesku i Ameriku, kako bi srpski nacionalni glas mogao tamo da se čuje i da ima svog zagovornika. Sa Ljotićem sam, takođe, razgovarao o tome šta da se radi kada dođe do sloma nemačkog fronta u Italiji. Postavilo se pitanje: kako da se nađe odstupnica za ove srpske jedinice? Dan posle našeg razgovora Ljotić je doživeo saobraćajnu nesreću: njegov auto naišao je noću na rupu na mostu koji je oštetila avionska bomba i njegova kola survala su se u provaliju. On je ostao na mestu mrtav.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], str. 182.</ref>|[[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za Jugoistok }} Ljotićeva pogibija je doprinela tome što u glavnoj bitci sa [[NOVJ]] nije bilo snažnog vojničkog jedinstva.<ref name="Pop izdaje"/> Od [[21. april|21.]] do [[24. april]]a, jedinice 9. korpusa likvidirale su neprijateljska uporišta na Banjskoj planoti i u zapadnom delu Čerpovanske doline. Potom, 9. korpus je sa 30. divizijom do [[27. april]]a izbio na Komenski kras i učestvovao u oslobođenju [[Opčine|Opčina]] i [[Trst]]a od [[29. april]]a do [[1. maj]]a, a sa 31. divizijom u oslobođenju [[Nabrežina|Nabrežine]] [[30. april]]a, [[Monfalkone]]a i Gorice 1. maja. == Mihailovićev pokušaj proboja == {{main|Bitka na Zelengori}} Ocenivši da je glavnina Jugoslovenske armije na zapadu zemlje, Mihailović je pokušao proboj ka Srbiji. On je sredinom aprila s oko 10.000 do 12.000 četnika krenuo desnom obalom Save na zapad, a onda naglo skrenuo jugoistočno. Maršovali su kroz planinske predjele pored Fojnice, preko Ivan-planine i zapadnih padina Bjelašnice sjeveroistočno od [[Konjic]]a pa južno od [[Kalinovik]]a, s namerom da se dohvate [[Brod (Foča)|Broda]] na Drini. Dalje bi produžili kroz [[Sandžak]] do Srbije. Izabrani pravac je vodio kroz planinska područja, šumovita i besputna, radi izbegavanja domašaja 2. armije JA. Na tom pravcu je trebalo savladati mnoštvo teških terenskih prepreka, što je imalo za posljedicu gubljenje teže ratne opreme i ostavljanje bolesnika i ranjenika koji nisu imali fizičke snage da to izdrže. Ovo zlopaćenje, među četnicima upamćeno kao "[[bosanska golgota]]", je dovelo do demoralizacije razočaranja u vodstvo. Glavnina četničkih snaga je ubrzo potom uništena tokom [[bitka na Zelengori|bitke na Zelengori]] 12. i 13. maja [[1945]]. godine. Na Zelengori je poginuo i [[Milan Aćimović]]. == Kapitulacija Nemačke == {{main|Kapitulacija Nemačke}} Probojem [[Sremski front|sremskog fronta]] [[12. april]]a [[1945]]. godine, usledila je brza propast [[NDH]]. [[3. maj]]a 1945, vlada NDH je odlučila da se sa ostacima [[Hrvatske oružane snage|oružanih snaga NDH]] povuče preko nekadašnje granice [[Treći Rajh|Trećeg Rajha]], kako bi izbegla gnjev [[Jugoslovenska armija|Jugoslovenske armije]] i predala se Britanskoj vojsci. No, istodobno je nastupila i propast [[Treći Rajh|Trećeg Rajha]]. Nemački general u Italiji von Vietinghoff potpisao je [[29. travnja]] predaju svih snaga pod svojim zapovjedništvom, a taj je sporazum stupio na snagu [[2. svibnja]]. Gotovo istovremeno, [[bitka za Berlin|pao je Berlin]]: {{izdvojeni citat|Berlin kapitulirao pred ruskim vojnim snagama. Na čelu junačkih branioca Berlina pao je Firer.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 2. maja 1943.}} Čak i nakon pada Berlina i kapitulacije pred zapadnim Saveznicima, Nijemci su pokušavali nastaviti borbu sa Sovjetima i Jugoslovenima: {{izdvojeni citat|Došlo je do primirja sa Englezima, sa maršalom Montgomerijem, a u ime Nemačke, dogovor je sklopio admiral Denic, jer je rat protiv Zapadnih sila izgubio smisao i nepotrebno vodi do gubitka dragocene nemačke krvi. Ovaj dogovor o primirju važi za područje severne Nemačke. Otpor prema Sovjetima, međutim, nastavlja se i dalje. Amerikanci osvojili Linc. Početak češkog ustanka protiv Nemaca u Pragu. <br />Naše jedinice vode borbu sa neprijateljem oko Rijeke, Opatije i Trsta.<ref name="Živković">[http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta]</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 5. maja 1943.}} {{izdvojeni citat|U dogovoru sa Nemcima, Englezi osvojili Kopenhagen. I na celom području britanske operacione ratne zone, na severozapadu Nemačke, vlada primirje. U Italiji, prema dogovoru, vlada primirje. <br />Naše povlačenje iz Hrvatske odvija se po planu. <br />Vodimo žestoke borbe sa Rusima na prostoru Češke i Kurlanda.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 6. maja 1943.}} U danima nakon kapitulacije Nemačke, četničke i ustaške snage su odbijale da se predaju Jugoslovenskoj armiji, pokušavajući da izvrše proboj. == Izručenje kolaboracionista == {{main|Poljanska bitka|Blajburška predaja}} [[File:Grupa četnika zarobljenih sredinom maja 1945. na širem prostoru Celje — Dravograd.jpg|thumb|Grupa četnika zarobljenih sredinom maja 1945. na širem prostoru Celje — Dravograd]] Na kraju rata, početkom svibnja [[1945.]] godine, Đujićevi četnici su uglavnom prešli u Italiju i predali se anglo-američkim snagama. Amerikanci su zarobljene četnike uputili u logor [[Palma Nova]], nakon čega su emigrirali u razne zemlje Zapadne Europe, Sjeverne Amerike i Južne Amerike. U svibnju [[1945.]] godine u južnoj Austriji ([[Koruška (Austrija)|Koruškoj]]) je veliki broj zarobljenih ruskih kvislinga izručen [[SSSR]]-u, dok su zarobljeni slovenski, hrvatski i srpski kvislinzi ([[domobranci]], [[ustaše]] i [[Hrvatsko domobranstvo (NDH)|domobrani]], te [[Četnici u Drugom svjetskom ratu|četnici]]) izručeni [[DFJ|Jugoslaviji]], odnosno [[Jugoslavenska Armija|Jugoslavenskoj Armiji]]. Veliki broj njih su likvidirani (vidi [[blajburški pokolj]]). 5. svibnja 1945. godine oko 12.000 četnika pod komandom generala Damjanovića, plus civili (i žene i djeca), predali su se Novozelanđanima u [[Palmanova|Palmanovi]] blizu [[Trst]]a. Damjanović izjavljuje novozelandskim časnicima, koji ništa ne znaju o situaciji u Jugoslaviji, da su oni "kraljevska vojska", vjerna kralju [[Petar II (kralj Jugoslavije)|Petru]]. On i njegovi vojnici bili su uvjereni da će ih zapadni saveznici s veseljem prihvatiti, dodatno nahraniti i naoružati, i da će se kao njihovi saveznici vratiti natrag i boriti protiv komunista. Bili su šokirani saznavši da takav rat nije u planu.<ref>[[Nikolaj Tolstoj]], ''Ministar i pokolji'', Zagreb 1991. str. 31-33 i 37.</ref> Razoružani četnici i ljotićevci su smješteni u zarobljeničke logore, uglavnom u mjestu [[Eboli]]. Nedića i Mušickog su saveznici izručili Jugoslaviji, a Đujić i Jevđević su se, uz pomoć svojih jakih veza u Italiji, uspjeli sakriti u seminarijima [[Rimska kurija|katoličke kurije]], izbjegavši izručenje.<ref name="Pop izdaje"/> {{izdvojeni citat|U 02:41 Nemačka potpisala bezuslovnu kapitulaciju u francuskom gradu [[Reims]]u. <br />Nastavljamo sa povlačenjem naših trupa iz Hrvatske.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 7. maja 1945.}} {{izdvojeni citat|Od danas u 00:01 Nemačka objavila kapitulaciju: treba obustaviti svako neprijateljstvo protiv svih naših dosadašnjih protivnika, i to na svim ratištima. Ako dođe do bilo kog napada ili upotrebe oružja od strane bilo kog pripadnika nemačke vojske, takav deluje u suprotnosti sa odlukom Vrhovne komande Vermahta i samim time šteti interesima nemačkog naroda.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 9. maja 1945.}} Glavnina [[Hrvatske oružane snage|snaga NDH]] pod komandom generala [[Ivo Herenčić|Herenčića]] se predala britanskoj vojsci blizu [[Blajburg]]a u Austriji, danima nakon njemačke kapitulacije. Tamošnji britanski zapovednik je odbio prihvatiti predaju pošto su po njegovoj interpretaciji ratnog prava te jedinice izgubile pravo na status vojne jedinice i postale oružana banda kada su odbile priznati naređenje o kapitulaciji osovinskih snaga od [[7.5.]] 1945. i nastavili borbe. Dana [[15. maj]]a [[1945]], britanski general [[Patrik Skot]] je izručio sve zarobljenike jugoslovenskim snagama, čiji je komandant bio [[Milan Basta]], politički komesar [[51. vojvođanska divizija NOVJ|51. vojvođanske divizije]].<ref>Marco Picone Chiodo: In nome della resa: L'Italia nella guerra, 1940-1945 (Testimonianze fra cronaca e storia), Mursia 1990 str. 559</ref> Sam general Herenčić je izbegao izručenje i kasnije završio u Argentini. == Suđenje Mihailoviću == {{main|Beogradski proces}} [[Datoteka:Beogradski proces.jpg|thumb|Optuženi na beogradskom procesu.]] Na [[Beogradski proces|posleratnom suđenju]] u [[Beograd]]u [[1946]]. godine suđeno je generalu Mihailoviću i ostalim kolaboracionistima zbog saradnje sa okupatorom tokom rata. Svedok Marković Vojislav je svedočio o zajedničkom maršu četnika sa Nemcima: :Pretsednik: Jeste li u to vreme povlačeći se susreli nemačke jedinice pošto su se i one povlačile? :Svedok Marković: Jesmo, na istom drumu su maršovale. :Pretsednik: Kako, maršovali zajedno sa vama? :Svedok Marković: Nemci su maršovali drumom, a mi smo bili levo. :Pretsednik: Jeste li zajedno sa Nemcima išli? :Svedok Marković: Tako je vodio general [[Miroslav Trifunović|Trifunović]]. :Pretsednik: Je li izdao vama naređenje da se povlačite zajedno sa Nemcima? :Svedok Marković: Izdao je da se povlačimo. :Pretsednik: A šta je kazao za Nemce? :Svedok Marković: Da se Nemci ne diraju, a Nemci neće dirati nas.<ref name="Ispitivanje"/> [[Vladimir Košak]], bivši ambasador [[NDH]] u Berlinu, svjedočio je o saradnji Mihailovića i Pavelića: {{izdvojeni citat|Prvi put sam čuo od savjetnika poslanstva u Berlinu Vjekoslava Ivakovića, posljednjih dana aprila mjeseca 1945. u Austriji, a zatim i u Zagrebu da su dva emisara Draže Mihailovića posjetila Pavelića i sklopili aranžmane... O gornjim vezama Pavelića i Mihailovića nisam čuo ni sa jedne strane sem od njemačkog ministra... Moj utisak po tim aranžmanima bio je taj da je njihov cilj i svrha bila isključenje međusobne borbe između ustaša i četnika, kako bi se olakšala zajednička borba jednih i drugih protiv partizana.<ref name="Ispitivanje">[https://www.znaci.org/00001/60_2_9.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Ispitivanje svedoka i čitanje dokumenata]</ref>}} Optuženi Mihailović je priznao da je nakon oslobođenja Srbije slao izaslanike u glavni grad NDH radi hvatanja kontakta. [[Datoteka:Draža pred sudom.jpg|mini|desno|Optuženi [[Dragoljub Mihailović]] pred Vrhovnim sudom u Beogradu [[1946]].]] :Pretsednik: Da li ste slali advokata Brašića kadgod za Zagreb? :Optuženi: Jesam. :Pretsednik: Ko je svršio tu stvar oko slanja Brašića za Zagreb? :Optuženi: Ja mislim pop Savo. :Pretsednik: Zašto je Brašić slat u Zagreb? :Optuženi: Sam je tražio. Došao je sa generalom Trifunovićem i učinio mi je predlog, pošto je meni trebalo da se na svaki način povežem sa Zagrebom.<ref name="Saslušanje"/> Mihailović je nakon početnog poricanja, priznao da je njegov izaslanik uhvatio vezu sa ustaškim štabom. :Pretsednik: U redu. Kad se Brašić vratio iz Zagreba u kakvoj je uniformi bio? :Optuženi: U nemačkoj uniformi. :Pretsednik: Da li je imao još s kim da hvata veze sem sa mačekovcima i domobranima. :Optuženi: Ni sa kim više. Apsolutno. Ono što optužnica iznosi da je dobio zadatak da hvata vezu sa Stepincem i Pavelićem to nije istina. :Pretsednik: Kako nije istina, objasnite? :Optuženi: Taj zadatak nije dat. Ako bi mu ja i prepustio da hvata vezu sa nekim ustašama, to je zato da bi mogao da legalizuje boravak, jer on, kao obaveštajni organ, smatram da ima pravo na sve. :Pretsednik: Da li je uhvatio vezu sa ustaškim štabom? :Optuženi: Jeste, nešto mi je nejasno u tome, kao da jeste.<ref name="Saslušanje"/> Mihailović je 1946. godine osuđen na smrt za veleizdaju i ratne zločine. == Izvori == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Proboj Armijske grupe "E" iz Grčke]] * [[Proboj XXI brdskog korpusa iz okruženja]] * [[Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak]] * [[Proboj Armijske grupe "E" kroz istočnu Bosnu]] * [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944]] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} {{Kolaboracija u Jugoslaviji}} {{Authority control}} {{Izabran}} [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] [[Kategorija:Jugoslavija u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1945.]] [[Kategorija:Operativna zona Jadransko primorje]] 3yz3ceipr7pjszliwo4cfgtv9scw284 42711205 42711191 2026-10-16T04:20:58Z Sundostund 20142 /* Povlačenje Đurišićevih četnika */ 42711205 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Litorale Adriatico.svg|thumb|[[Operativna zona Jadransko primorje]], stecište jugoslovenskih kolaboracionista 1945. godine.]] [[File:Četnički vojvoda Momčilo Đujić (drugi sleva) u društvu s Dimitrijem Ljotićem (treći sleva) negde u Sloveniji 1945.jpg|thumb|Četnički vojvoda [[Momčilo Đujić]] (u sredini) u društvu s Dimitrijem Ljotićem (prvi slijeva), vjerovatno u Sloveniji 1945.]] '''Povlačenje četnika sa nemačkom vojskom 1944-45''' predstavlja završnu fazu [[Drugi svjetski rat u Jugoslaviji|Drugog svetskog rata u Jugoslaviji]], kada su zajedno sa okupacionim trupama i njihovi lokalni suradnici počeli napuštati svoje prostore. Povlačeći se sa Nemcima, četničke su jedinice usput zajedno vodile borbe protiv partizana.<ref name="Saslušanje">[https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih]</ref> U pograničnim oblastima Trećeg Rajha ([[Operativna zona Jadransko primorje]]), Nemci su pokušali da objedine sve kvislinške snage u borbi protiv [[NOVJ|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]]. Reichsführer SS-a [[Heinrich Himmler]] je lično bio zainteresiran da se četnici skoncentrišu u Istri i Slovenskom primorju, kako bi ih uvrstio u [[SS]].<ref>AVII, Na, F. 3/Bon, s. 957.</ref><ref name="Pop izdaje"/> Istovremeno, u oslobođenu Srbiju su slate [[Lovačke grupe Jugoistok|diverzantske grupe]], obučene od [[Gestapo]]a, radi slabljenja napora [[NOVJ|Narodnooslobodilačke vojske]] koja je vodila teške borbe protiv [[Wehrmacht]]a na [[Sremski front|Sremskom frontu]]. [[15. mart]]a 1945. godine, sve jugoslovenske kvislinške snage na teritoriji Trećeg Rajha objedinjene su pod vrhovnom komandom generala [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]], a izravnom komandom njegovog generala [[Miodrag Damjanović|Damjanovića]]. Tu su bili [[četnici]] [[Momčilo Đujić|Đujića]] i [[Dobrosav Jevđević|Jevđevića]], zatim [[Srpski dobrovoljački korpus]] [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]] ([[ljotićevci]]), Nedićeva [[Srpska državna straža]] ([[nedićevci]]), slovenski kolaboracionisti okupljeni oko generala [[Ivan Prezelj|Ivana Prezelja]], generala [[Lev Rupnik|Leva Rupnika]] i biskupa Rožmana ([[Slovensko domobranstvo]], [[Slovenski četnici]]), kao i grupa Hrvata iz pročetničke »Hrvatske armije« pod komandom generala [[Matija Parac|Matije Parca]]. Sva ta vojska zajedno nije imala više od 25.000 vojnika.<ref name="Pop izdaje"/> Sve kvislinške jedinice (uključujući i ruske) prikupljene u operativnoj zoni Jadransko primorje činile su jedinstvenu borbenu cjelinu pod komandom zloglasnog austrijskog [[nacist]]e i [[SS]] vođe [[Odilo Globocnik|Odila Globočnika]].<ref name="Pop izdaje"/> Mihailović je sredinom [[april]]a [[1945]]. slao emisare u [[Zagreb]], pokušavajući da ostvari saradnju sa [[Hrvatske oružane snage|snagama NDH]]. Nemački diplomata [[Herman Nojbaher|Nojbaher]] je poticao saradnju srpskih kvislinga i [[Ante Pavelić]]a, koji je izrazio spremnost da sa Srbima nađe "neki modus vivendi", ali za realizaciju takvih planova bilo je suviše kasno.<ref>https://www.znaci.org/00001/11_77.htm</ref> [[29. 4.]] je došlo do kapitulacija nemačkih snaga u severnoj Italiji, Austriji, Štajerskoj i Koruškoj. Mnogi kvislinzi su do poslednjeg trenutka gajili iluzije da će ih Amerikanci prihvatiti i naoružati da nastave borbu protiv [[komunizam|komunizma]]. == Povlačenje iz Srbije == [[Datoteka:Nazi Germany.svg|thumb|[[Treći Rajh]] sa pripojenim delovima [[Slovenija|Slovenije]].]] {{main|Bitka za Srbiju|Proboj Nijemaca i četnika iz Srbije}} {{izdvojeni citat|- -Razgovor načelnika štaba Jugoistoka [Š] i generala v. Buttlara [B]: -B.: Da li je moguće prevesti Dražu Mihajlovića na našu stranu (izvještaj poslanika Neubachera Führeru)? -Š.: Sumnjam da možemo prevesti njega lično, ali moramo prevesti sve njegove grupe. To, međutim ide samo s teškim oružjem. Razgovor sa generalom Buhleom nije bio uspješan. -B.: Molim za odgovarajući telegram: Mišljenje glavnokomandujućeg Jugoistoka po pitanju Draže Mihajlovića i traženje oružja u razumnim granicama.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=194&broj=193 NARA, T311, Roll 194, frame no. 000187.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.v.Buttlar : Wie beurteilen Sie die Aussichten den DM für uns einzuspannen (Meldung des Min.Neubacher an Führer). <br /> Chef : Ob man DM selber noch einspannen kann, bezweifle ich, aber wir müssen alle seine Gruppen an uns binden und das geht aber nur mit schweren Waffen. Ferngesprach mit Gen.Buhle war ohne Erfolg. <br /> Gen.v.Butlar : Ich bitte um diesbezgl.Fernschreiben : Stellungnahme des OB.Südost zur DM–Sache und vernünftige Waffenorderung."}})</ref>|Stenogrami telefonskih razgovora od 4. oktobra 1944.}} {{izdvojeni citat|Draža Mihailović će nastaviti borbu protiv komunizma. Njegove jedinice se već bore sa Titovim trupama i imaju djelomično vezu sa njemačkim jedinicama (pukovnik v. Jungfeld, general Müller). Sada je stvar u tome, kako upotrebiti četničke jedince kao prethodnice i osiguranje za komunikacije prilikom predstojećeg izmještanja njemačkih trupa iz Srbije. Pritom se neće moći izbjeći da četnici, prateći moguće pokrete njemačkih trupa ka zapadu, ne dospiju na tlo Hrvatske.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=51&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000045—000046.] <br /> ({{jez-njem|"D.M. wird weiterhin Kampf gegen den Kommunismus führen. Seine Verbände stehen nach wie vor gegen den Titobanden und haben zum Teil auch die notwendige Bindung an die deutsche Truppe (Oberst von Jungfeld, General Müller). Es wird nunmehr darauf ankommen, die Cetniks bei den zu erwartenden Absatzbewegungen der deutschen Truppe in Serbien als eine Art Vorhut einzusetzen, die die rückwärtigen Verbindungen durch Kampf gegen die dortständigen kommunistischen Banden öffnen. Dabei ist nicht zu vermeiden, dass die Cetniks im Zuge möglicher Rückverlegung der deutschen Kräfte in Serbien nach Westen auf kroatisches Gebiet übertreten."}})</ref><ref>[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]</ref>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} Kad su u oktobru 1944. [[bitka za Srbiju|Nijemci istjerani iz Srbije]], sa njima su pošli mnogi Srbi odani Nediću, Ljotiću i Mihailoviću; povlačenje je bilo organizirano, njemačko poslanstvo u Beogradu je s tom namjerom izdavalo putovnice i četnicima. {{izdvojeni citat|Čim je nestalo nemačke podrške, srušile su se različite kvislinške administracije. Nedić je otišao iz Beograda s Nemcima. Pavelić se pripremao da pobegne iz Zagreba. Vojne i poluvojne formacije, koje su organizovali, ili su se predavale ili povlačile na sever zajedno sa neprijateljevim jedinicama koje su odstupale.<ref name="ReferenceC">https://www.znaci.org/00001/1_17.htm</ref>|[[Fitzroy MacLean]]}} Nemačka [[Armijska grupa E]] bila je prinuđena na proboj preko [[Sandžak]]a prema [[Sarajevo|Sarajevu]].<ref name="znaci.net">[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Ratni dnevnik Komande Armijske grupe E], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - prilog broj 2</ref> Jedini raspoloživ put vodio je preko [[Sjenica|Sjenice]] i [[Prijepolje|Prijepolja]]. Na isti pravac bila je orijentisana i glavnina snaga [[JVuO]] koja se povlačila iz centralne Srbije, izbegavajući sukob sa sovjetskom [[Crvena armija|Crvenom armijom]].<ref name="ReferenceA">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_87.htm Direktiva Štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 21. oktobra 1944. komandantima jurišnih grupa za prodor u Sandžak], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 87</ref> Na tom području bile su prisutne slabije snage NOVJ (oko 4.000 boraca). Komanda [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] je postigla sporazum sa ovom grupom JVuO o sadejstvu u borbi protiv NOVJ.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_171.htm Izveštaj Komande Armijske grupe E komandantu Jugoistoka o postignutom sporazumu sa četnicima], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 171</ref> {{izdvojeni citat|Jače nepr. jedinice, dobro naoružane, na izgrađenim položajima zap. od Prijepolja i na visovima s obe strane doline Lima. Prema verodostojnim izveštajima četnika, u rejonu Nove Varoši nalaze se najmanje 2 brigade 37. divizije, pojačane delovima koji su otišli iz Prijepolja, sa neprekidnim priticanjem iz sev. dela Priboja i tesnaca puta u Bijelom Brdu. U rejonu Sjenice prikupljanje oko 14.000 četnika, koji će krenuti preko Pljevalja i Sarajeva prema zapadu.<ref name="znaci.net"/>|Ratni dnevnik Komande Armijske grupe E od 31. 10. 1944.}} Koncentrični napad Nijemaca, [[Srpski udarni korpus|Srpskog udarnog korpusa]] i ojačane [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO]] na izlazni pravac [[Sjenica]] - [[Prijepolje]] počeo je [[22. oktobar|22. oktobra]] [[1944]]. Borbena grupa Šojerlen je, koristeći ojačanja, nakon oštrih borbi uspela da ovlada Sjenicom [[24. oktobar|24. oktobra]], Prijepoljem [[1. novembar|1. novembra]] i [[Višegrad]]om [[11. novembar|11. novembra]]. Radi razvijanja u širinu i smanjivanja marševske gustine, snage [[JVuO]] su, nakon savladavanja deonice [[Sjenica]] - [[Prijepolje]], usmerene preko [[Pljevlja|Pljevalja]] u istočnu [[Bosna|Bosnu]].<ref name="ReferenceB">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_95.htm Zapovest Dragutina Keserovića od 3. novembra 1944. komandantima potčinjenih jedinica za grupisanje snaga i dejstva u dolini Lima], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 95</ref> Ovim marševskim putem izvuklo se u istočnu [[Bosna|Bosnu]] oko 85.000 Nemaca<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_174.htm Izveštaj Komande Armijske grupe E o brojnom stanju], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 174</ref> i oko 20.000 četnika. Umešnim korišćenjem terena i znatnim borbenim angažovanjem, [[37. sandžačka divizija NOVJ|37.]] i zatim [[27. istočnobosanska divizija NOVJ|27. divizija NOVJ]] (tokom [[Borbe na komunikaciji Višegrad - Sarajevo novembra 1944|proboja od Višegrada do Sarajeva]]) uspele su da zadrže ovu grupaciju preko mesec dana. Tokom tog proboja i marša Nemci i njihovi saputnici bili su izloženi frontalnim i bočnim napadima, kao i intenzivnim dejstvima [[Balkansko ratno vazduhoplovstvo|savezničkog vazduhoplovstva]], od čega su pretrpeli ozbiljne gubitke u ljudstvu i tehnici. {{izdvojeni citat|Pokret Draže Mihajlovića: Suprotno od Titovih bandi, koje Rusi čvrsto vode, pokret Draže Mihajlovića se nalazi u raskoraku između straha od crvenog neprijatelja i nade u dosad izostalu anglo-američku pomoć. Njihova volja za borbu protiv komunizma je nesmanjena; dijelom je vode uz njemačku pomoć, a dijelom se nadaju engleskoj pomoći, posebno u albansko-crnogorskoj oblasti i u Makedoniji. Na ovo zadnje treba obratiti pažnju radi podjele uticajnih sfera između Anglo-Amerikanaca. Iako odbačeni od svih strana, kod četnika je očigledan kurs koji, s jedne strane, stremi ka uništenju njihovog glavnog neprijatelja Tita po svaku cijenu, a s druge se i dalje nada u političku i praktičnu pomoć od strane Anglo-Amerikanaca.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=887&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000881—000882.]</ref>|Večernji izvještaj obavještajnog odjeljenja Armijske grupe F (8. novembar 1944. godine)}} [[3. novembra]] na molbu četničkog delegata [[Dobroslav Jevđević|Jevđevića]] iz Vrhovnog štaba Draže Mihailovića, održan je sastanak sa načelnikom Obaveštajnog odeljenja [[Grupa armija E|Grupe armija E]]. Draža Mihailović se nalazio sa oko 40.000 četnika u rejonu između Novog Pazara i [[Višegrad]]a. Na sastanku je dogovoreno: {{izdvojeni citat|1.) Četnici će pratiti i potpomagati nemačke trupe u njihovom nastupanju do Sarajeva. 2.) Četnici ukazuju da će posle razjašnjenja situacije u savezničkom štabu za vezu: a) u slučaju predaje Jugoslavije boljševizmu krenuti zajedno sa Nemcima na sever; b) u slučaju da Englezi (u sporazumu sa Rusijom) proklamuju samostalnost Jugoslavije, u prvo vreme ostati na širem području Sarajeva, da bi sa ove baze nastavili borbu protiv Tita.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »E« ZA PERIOD OD 1. OKTOBRA DO 31. DECEMBRA 1944.</ref>}} {{izdvojeni citat|Upotreba četnika u različitim područjima je je dala dobre rezultate. Pogotovo je njihovo poznavanje terena i izviđačka aktivnost protiv Titovih bandi od koristi Wehrmachtu. Naslanjanje četnika na Wehrmacht je ipak samo posljedica njihove slabosti u odnosu na Titove snage. Oružana intervencija Anglo-amerikanaca bi sigurno izazvala njihov trenutačni prelazak u neprijateljski tabor.<ref>NAW, T-314, Roll 1630, 000770: Uputstvo načelnika štaba 91. armijskog korpusa o „srpskim četnicima“. (decembar 1944)</ref>|Uputstvo načelnika štaba 91. armijskog korpusa o „srpskim četnicima“. (decembar 1944)}} Potpukovnik [[Zaharije Ostojić]] (pseudonim »Branko«) u depeši od 10. novembra izvještava majora [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] (»Ram—Hari«) o veoma teškoj situaciji u kojoj su se četničke trupe našle nakon [[SSSR|sovjetskog]] prodora na [[Balkan]] i [[Beogradska operacija|oslobođenja Beograda]]: {{izdvojeni citat|Dobio sam tvoje depeše od 8 novembra. Najnovija situacija sledeća: Glavne snage Rusa i partizana u reonu Beograda i Srema. U unutrašnjosti Srbije slabije snage. Neke naše jedinice vraćene su na svoje terene. 20.000 četnika iz Srbije zajedno sa Švabama na reonu Sjenica — Prijepolje — Pljevlje. Ove snage izbiće na Drinu. Crveni u Srbiji vrše užasni teror. [[Predrag Raković|Raković]] koji je najduže radio sa Rusima morao je pobeći od njih i kreće ka Sandžaku. U Istočnoj Bosni štab III korpusa crvenih sa 38 divizijom u Tuzli i 27 u Sokolovićima i Vlasenici. Nemci drže Zvornik, Bijeljinu, Brčko. Višegrad, Romaniju i Praču. U zapadnoj Bosni svega četiri brigade crvenih. Nemci i ustaše drže sva veća mesta i polako se povlače ka Zagrebu. Moral naših boraca u Bosni još na visini, ali nikoga ne mogu pokrenuti ka Crnoj Gori, dok Englezi iz Grčke ne pređu granicu ili se iskrcaju na obali. Sa obućom, municijom, hranom i odelom vrlo se slabo stoji.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_133.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša Istaknutog dela štaba Vrhovne komande od 7. avgusta 1944. do 7. januara 1945. godine]</ref>}} Vrijedi pomenuti i tumačenje generala Milana Nedića u istrazi pred isljednicima novih jugoslovenskih vlasti. Naime, general Nedić je u iskazu datom 5. januara 1946. godine naglasio koliko je njemački okupator, pri [[Proboj Armijske grupe E iz Grčke|izvlačenju svojih trupâ sa Balkana]], računao na pripadnike [[Hrvatske oružane snage|Hrvatskih oružanih snaga]], [[SDK]] i JVuO: {{izdvojeni citat|Dr [[Hermann Neubacher|Nojbaher]] prilično se zadržao, koje u [[Beograd]]u, koje u [[Osijek]]u, gde je bio štab komande Zid-ost. [tj. Jugoistok — prim.] armija generala [[Maximilian von Weichs|Vajksa]]. On se je zadržao tamo da sa [[Dimitrije Ljotić|Mitom Ljotićem]] uredi pitanje dobrovoljačkog korpusa, koji je od [[Vinkovci|Vinkovaca]] do Osijeka prebačen železnicom. U Osijeku zadržao se samo toliko da ga Nojbaher predstavi generalu Vajksu, a potom transportuje za [[Postojna|Postojnu]], [[Slovenska Bistrica|Slovensku Bistricu]] i [[Rijeka|Rijeku]]. Docnije je došao vojvoda [[Dobroslav Jevđević|Jevđević]] (Dobrosav) sa svojim četnicima u Postojnu, pa u [[Trst]], i [[Momčilo Đujić|pop Đujić]] (Momčilo) iz Dalmacije sa svojim četnicima za Goricu. Namera je bila dr Nojbahera da tu stvori veću srpsku vojsku i uputi je na jugozapad da sa hrvatskom vojskom brani [[NDH]] i pomogne generala [[Alexander Löhr|Lera]] izvući iz teškog položaja u koji je zapao.<ref name="Milan Borković 1944">[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/356, fus. 40.</ref>|General [[Milan Nedić]]}} Decembra 1944. godine, došlo je do pregovora sa Nemcima i generalom Nedićem u [[Beč]]u o udruženju kvislinških snaga, pod kontrolom nemačke vlasti. Predlog sporazuma je predviđao potčinjavanje svih Mihailovićevih jedinica pod zapovedništvo nemačke vojske, angažovanje četnika koji se nalaze u Bosni protiv komunista, prema nemačkom uputstvu, koncentrisanje četničkih jedinica koje se povlače iz Srbije u prostor koji im nemačke trupe budu odredile, delegiranje nemačkog oficira za vezu u štab Ostojića.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_130.htm OPŠTI USLOVI SPORAZUMA O SARADNJI IZMEĐU ČETNIKA I NEMAČKIH JEDINICA PRIPREMLJENI ZA PREGOVORE DECEMBRA 1944. GODINE]</ref> Potisnute s matičnog teritorija, četničke formacije iz Srbije i drugih oblasti stalno su se osipale, a njihov [[moral]] opadao. Mnogi četnici u zemlji su iskoristili [[Amnestija|amnestiju]] i pridružili se partizanima. Drugi su se pridružili ljotićevcima i nedićevcima u povlačenju na sever s Nemcima.<ref name="ReferenceC"/> == Operacije četnika u Bosni == {{main|Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni 1944.|Bosanska golgota}} [[Datoteka:Mihailovic u Bosni 1944.jpg|mini|Veliki četnički zbor u selu [[Osječani]], u Bosni, oktobra 1944. Govori američki obaveštajac [[Robert Mekdauel]].]] [[Datoteka:Mihailovic i muslimani u Bosni 1944.jpg|mini|[[Draža Mihailović]] i [[Robert Mekdauel]] sa muslimanskim prvacima u Bosni.]] {{izdvojeni citat|Jednog dana (decembra 1944) pojavio se preda mnom iznenada jedan četnički general sa dva generalštabna oficira (bili su aktivni u srpskoj vojsci) i rekao sledeće: Kad su Rusi upali u Srbiju, njegovih 40.000 četnika povuklo se preko Drine i stoje na obali Bosne 10-20 km od Maglaja. Oni su spremni da se stave pod nemačku komandu i prime moju podršku prema istoku, dok bih ja trebalo da im stavim na raspolaganje neophodnu pešadijsku municiju.<ref>Stefan Hedrich: Erinnerungen an ein wechselvolles Leben in den Jahren 1880-1975. strane 115. i dalje, citirano prema: https://www.znaci.org/00001/181.htm Roland Kaltenegger: Totenkopf & Edelweiß], (Ares verlag, Graz), četvrti deo: Das Kriegsjahr 1944 (Ares verlag, Graz) strana 268. ({{jez-nem|Eines Tages (Dezember 1944) tauchten bei mir plötzlich ein Cetnik-General mit 2 Generalstäblern auf (gewesene aktive Offiziere der serbischen Armee) und erzählten mir Folgendes: Beim Einmarsch der Russen in Serbien seien 40.000 Tschetniks über die Drina zurückgewichen und stünden nun am rechten Bosnaufer auf 10—20 km vor Maglaj. Sie seien bereit, sich unter deutsches Kommando zu stellen und meine Rückendeckung gegen Osten zu übernehmen, wenn ich ihnen die nötige Infanteriemunition zur Verfügung stelle.}})</ref>|[[Stefan Hedrich]], SS-oberfirer i inspektor u glavnom štabu [[SS]], nadležan za sjeverozapadnu Bosnu}} Razbijeni u Srbiji, Mihailovićevi četnici (njih 15.000 do 18.000) izbjegli su u Bosnu, nakon što je otpala mogućnost proboja do obale [[Jadran]]a. U Bosnu su se povlačili zajedno s dijelovima [[Grupa armija »E«|Grupe armija »E«]], i služili su kao »zaštitnica Nemcima«.<ref>AVII, Ča, 77, 12/5.</ref> [[11. novembra]] Komanda Grupe armija »E« izveštava da se general [[Miroslav Trifunović]] s 18.000 četnika kreće u pravcu Foče štiteći bokove njemačkim trupama.<ref>AVII, Na, f. 311, r. 185, s. 1231</ref> Na pregovorima sa [[Dobroslav Jevđević|Jevđevićem]], Nemci su uspeli da usmere snage [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] iz jugozapadne [[Srbija|Srbije]] u pravcu [[Sarajevo|Sarajeva]], u smeru kretanja vlastitih snaga: {{izdvojeni citat|3. 11, na molbu četničkog delegata majora Jevđevića iz Vrhovnog štaba Draže Mihailovića, održan je sastanak sa načelnikom Obaveštajnog odeljenja Grupe armija. Draža Mihailović sada se nalazi sa oko 40.000 četnika u rejonu između Novog Pazara i Višegrada.<ref name="znaci.net"/>}} Između četnika i Nemaca vođeni su pregovori o snabdevanju i njihovom daljem angažovanju. Mihailovićev predstavnik na ovim pregovorima bio je pukovnik [[Gojko Borota]], komandant Romanijskog korpusa JVuO.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_130.htm Opšti uslovi sporazuma o saradnji između četnika i nemačkih jedinica pripremljeni za pregovore decembra 1944. godine], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 130</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Ratni dnevnik Armijske grupe E 1.10.1944-31.12.1944], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - prilog broj 2, (5. decembar 1944)</ref> Na ovim pregovorima konačno je postignut dogovor o nastupanju u pravcu [[Zvornik]]a, koji je Nemcima odgovarao. O ovome je štab [[Armijska grupa E|Armijske grupe "E"]] [[10. 12.|10. decembra]] obavestio potčinjene komande. {{izdvojeni citat|10. 12. 1944. Operat. odeljenje (Sarajevo) Saradnja sa četnicima. Telegram 34. i 91. arm. korpusu, 5. SS-brd. arm. korpusu i Korpusnoj grupi »Kibler«: 1) Četnici na maršu u širi rejon Valjeva privremeno će preći preko područja Rogatica — Ljubovija — Zvornik — Kladanj. 2) Draža Mihajlović garantuje najlojalnije držanje prema nemačkim jedinicama i nudi saradnju. Znak raspoznavanja za saradnju između nemačkih jedinica i četnika je: Mitrovica. 3) Četnike u što većoj meri koristiti za službu izviđanja. Materijalna pomoć može im se obezbediti u ograničenim razmerama ukoliko se stave na raspolaganje za borbu protiv bandi. 4) K-da Grupe armija obavestila je hrvatske vlasti o navedenom kretanju.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Ratni dnevnik Armijske grupe E 1.10.1944-31.12.1944], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - prilog broj 2, (10. decembar 1944)</ref>}} Tokom decembra 1944. godine, Mihailović je preduzeo veliku [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni 1944.|četničku ofanzivu u istočnoj Bosni]]. Ovaj napad izveden je kao pomoćni udar u toku napora [[Armijska grupa E|Armijske grupe "E"]] da se probije na [[Sremski front]] i ratište severno od Drave, gde je vladala akutna kriza. Takođe je pomogao napor [[Armijska grupa E|Armijske grupe "E"]] da uspostavi poprečnu vezu između [[Sarajevo|Sarajeva]] i fronta u donjem toku [[Drina (reka)|Drine]]. 16. decembra 1944, general Mihailović piše pukovniku [[Petru Simiću]] (pseudonim »Rodi«), komandantu Severne grupe bosanskih korpusa JVuO, da partizani predstavljaju »glavnog neprijatelja« četničkog pokreta: {{izdvojeni citat|Sa 10.000 srbijanskih snaga neračunajući bosanske, krećem pravcem Han Pijesak — Vlasenica — Šekovići — Tuzla i pravcem Olovo — Kladanj — Stupari — Zavrtnice. Preduzmite odmah energične napade prema oblasti Tuzle sa svim snagama. Vi znate ko je glavni neprijatelj i napadati ga. Nemojte da u ovom momentu stvarate i druge neprijatelje. Ponavljam, najenergičnije koncentrične napade u oblasti Tuzle sa svima snagama.<ref name="Depeše"/>}} Mihailovićeva ofanziva je uzvedena prema željama Komande Jugoistoka, uz njihovu saglasnost i uz nemačku pomoć u municiji i zbrinjavanju ranjenika. Pored četnika, nemački proboj podržavaju i ustaše: {{izdvojeni citat|5. SS brdski korpus: [...] Krećući se od Kalinovika sa sjeveru, jače banditske snage potisle četnička osiguranja od Trnova ka Kasindolu (6 [kilometara] južno od Sarajeva). 1. bataljon 734. lovačkog puka, prebačen iz Podromanije motorizovanim transportom, stupio u kontranapad u saradnji sa ustašama i četnicima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=352&rec=311&roll=195 NAW, T-311, Roll 195, 000343: Tajni dnevni izvještaj komande Jugoistoka (23. decembar 1944.)]</ref>|Tajni dnevni izvještaj nemačke komande Jugoistoka (23. decembar 1944.)}} 28. decembra, Draža Mihailović šalje depešu kapetanu [[Stevan Leko Damjanović|Stevanu Leku Damjanoviću]] (pseudonim »Hektor«) u kojoj ga podsjeća da u borbi protiv snaga NOVJ stoje na raspolaganju sva moguća sredstva: {{izdvojeni citat|Nemojte se ženirati, da komuniste udarite u leđa u svakoj prilici. Oni su nas, dok smo napadali Nemce kod Bileće i na Sokolcu uvek napadali u leđa.<ref name="Depeše"/>}} Mihailovićeva ofanziva završila se neuspešno, porazom u bici za Tuzlu. Nakon ovog poraza došlo je do izvesnog osipanja u redovima [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]]. [[Srpska državna straža|Srpski udarni korpus]] odmarširao je Nemcima u [[Sarajevo]], da bi bio transportovan vozovima u [[Slovenija|Sloveniju]],<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_134.htm Izveštaj šefa propagandno-obaveštajne službe i sudstva Zeničkog korpusa od 8. januara 1945. načelniku štaba Vrhovne komande o razgovoru sa štabom Srpskog udarnog korpusa], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 134</ref> a ostale snage izvukle su se preko [[Ozren (Bosna i Hercegovina)|Ozrena]] prema [[Modriča|Modriči]]. {{izdvojeni citat|Suzbijajte sve glasove o nekom našem krahu, suprotno tome širite da mi nismo begunci već se i dalje borimo dokle god možemo na svome terenu.<ref name="Depeše">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_192.htm IZVOD IZ KNJIGE POSLATIH DEPEŠA ŠTABA VRHOVNE KOMANDE OD 12. DECEMBRA 1944. DO 7. APRILA 1945.GODINE]</ref>|Depeša generala Mihailovića od 27. januara 1945. god.}} Tokom februara i marta [[1945]]. četnici su zajedno sa nemačkim snagama učestvovali u borbama protiv pokušaja [[Druga armija JA|Druge armije JA]] da preseče saobraćajnicu u dolini [[bosna (rijeka)|reke Bosne]]. General Mihailović je pod svojom komandom u Bosni, sem četnika, imao i neke kvislinške muslimanske jedinice i delove Srpske državne straže.<ref name="Saslušanje"/> {{izdvojeni citat|Hvatajte što čvršće veze sa svima vrstama milicija i objedinite ih u zajedničkoj borbi.<ref name="Depeše"/>|Depeša generala Mihailovića od 22. marta 1945. god.}} Kad su Nijemci u oktobru 1944. istjerani iz Srbije, a ostaci četnika pobjegli u Bosnu, [[Milan Aćimović]] je postao glavna veza Draže Mihailovića sa specijalnim poslanikom Ministarstva inostranih poslova [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Hermann Neubacher|Hermannom Neubacherom]] u [[Beč]]u.<ref>https://www.znaci.org/00001/40_45.htm Jozo Tomasevich: CETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945</ref> U memoarima, Nojbaher tvrdi da je Mihailović zadržao svoj oportunistički stav prema njemačkom okupatoru sve do kraja rata: {{izdvojeni citat|Početkom 1945, u vreme naših poslednjih borbi u Hrvatskoj, kada je povlačenje naših trupa sa tog prostora bilo samo pitanje dana, Draža Mihailović mi se obratio direktnom molbom - i to preko svojih poverljivih ljudi u Beču - da mu pružim pomoć u vezi sa naoružanjem njegovih jedinica. Tokom nekoliko dana ja sam čak imao direktnu radio-vezu sa njegovim glavnim štabom u Bosni. Moj poverljiv čovek bio je poslednji put kod Draže u aprilu 1945.<ref>https://www.znaci.org/00001/172_7.pdf</ref>|[[Hermann Neubacher]]}} Pred kraj rata je njemačka služba bezbednosti ([[Sicherheitsdienst]]) uspostavila radio vezu sa Mihailovićevim štabom. Radio-veza je primarno služila da četnicima omogući slanje zahteva za snabdevanjem njemačkim vlastima.<ref>WASH-REG-INT-74, XX 7619, File 160, Box 28, Entry 109, RG 226, NA.</ref> U Bosni se Mihailović još dva puta sastao sa Šterkerom i Aćimovićem.<ref name="Saslušanje"/> Mihailović se sastajao sa Nojbaherovim izaslanikom prilikom povlačenja iz Srbije za Bosnu septembra 1944. godine i dva puta u Bosni u oblasti Sarajeva koncem 1944. godine i početkom 1945. godine. Sastancima između Mihailovića i Nemaca prisustvovao je i američki pukovnik [[Robert Mekdauel|Mak Dauel]], američki obaveštajac koji je tražio od Nemaca da polože oružje isključivo Mihailoviću, a Mihailovića uveravao da [[Sjedinjene Američke Države]] pomažu isključivo njega i njegovu organizaciju.<ref name="Presuda">[https://www.znaci.org/00001/60_3_34.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima]</ref> Početkom [[april]]a 1945. njemački major Šterker donio je Mihailoviću [[Alexander Löhr|Löhrovu]] poruku da je voljan da se preda angloameričkim snagama.<ref>Jozo Tomasevich, Četnici u drugom svjetskom ratu, Zagreb 1979, 398 i 400</ref> Mihailović je, pak, inzistirao da se njemačke trupe stave pod njegovu komandu kao »naši državljani«.<ref>AVII, Ča, 276, 6/1-44, uputstvo potčinjenim od 3. aprila 1945</ref> == Povlačenje Đujićevih četnika == {{main|Dinarska četnička divizija}} U drugoj polovini oktobra 1944. godine, jedinice [[NOVJ]] su prešle u ofenzivu za oslobođenje Dalmacije. 21. oktobra Đujić naređuje svojim jedinicama da se prikupe na [[Dalmatinsko Kosovo|Dalmatinskom Kosovu]], »jer mi našu živu snagu moramo da očuvamo za odsudni momenat«. Đujić je procijenio da Nijemci »napuštaju teren Jugoslavije«, pa dok se još drže u Dalmaciji, »moramo blagovremeno da izvršimo pripajanje svih naših manjih odvojenih i usamljenih grupa glavnini«.<ref>AH, Ča, 1.</ref> O ubrzanom povlačenju četnika i Nemaca iz Dalmacije govori nemački kapetan Rettich: [[Datoteka:Djujicevi cetnici povlacenje.jpg|mini|Povlačenje Đujićevih četnika, uporedo sa Nemcima, na teritoriju Trećeg Rajha.]] {{izdvojeni citat|»Stojim usred ovog haosa i ne mogu da sprečim katastrofu. Prvi put u ovom ratu gubim nerve i urlam kao pas na lancu. Opterećenje živaca poslednjih dana bilo je odviše veliko. A sad još i ovo potresno razočaranje što moji ljudi ovako beže. U toku dana je više puta pokušano da se zadrže mase naših jedinica koje su se bez smetnje žurno povlačile i da se uspostavi jedna nova linija. Ali četnici, kojih ima mnogo na ovom prostoru, beže potpuno rastureni i sve povlače za sobom.<ref>Franz Schraml, Kriegsschauplatz Kroatien, die deutsch-kroatischen Legionsdivisionen, Kurt Vowinckel Verlag, Neckargemünd, 1962, 207.</ref>|Zapis kapetana Retticha o povlačenju Nemaca i četnika iz Dalmacije}} Đujić 7. novembra šalje »najhitniju« depešu s naznakom »SOS« komandi Sjeverne grupe bosanskih korpusa: {{izdvojeni citat|»Jeste li krenuli. Gde ste i kada će te doći ovamo. Situacija na vrhuncu kritična kod nas. Ako ne stignete u najkraćem roku propadamo svi. Ponavljam: ako ne stignete u najkraćem roku propadamo svi. Đujić«.<ref>AVII, Ča, 206, 36/1.</ref>}} Novembra 1944. godine, došlo je do [[Kninska operacija 1944.|bitke za Knin]] sa [[NOVJ|Narodnooslobodilačkom vojskom Jugoslavije]] koja je oslobađala zemlju od okupatora. [[Momčilo Đujić]] je sa glavninom snaga četničke [[Dinarska četnička divizija|Dinarske divizije]] krenuo u proboj prema sjeveru 1. prosinca, dan prije odlučnog [[Kninska operacija|napada NOVJ na Knin]].<ref>[[Todor Radošević|Radošević, Todor]]: ''Ofanziva za oslobođenje Dalmacije (1. IX - 9. XII 1944.)'', Beograd: Vojnoistorijski institut, 1965, str. 277</ref><ref>[[Fikreta Jelić-Butić|Jelić-Butić, Fikreta]]: ''Četnici u Hrvatskoj 1941-1945.'', Zagreb: Globus, 1986, str. 239-240</ref> U izveštaju Dinarske divizije nemačkoj komandi [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog armijskog korpusa]] od [[1. decembra]] [[1944]]. godine, četnici najavljuju svoje napuštanje Kninskog fronta: {{izdvojeni citat|Četnička komanda sa svim svojim oružanim snagama od meseca septembra prošle godine radi i sarađuje sa Nemačkom vojskom u ovim krajevima iskreno i lojalno. Ovo su nam nalagali naši zajednički interesi u borbi protivu zajedničkog neprijatelja. Ova se saradnja produžila sve do danas. Kada je pre skoro meseca dana otpočela velika partizanska ofanziva na Knin i kada su četnici izgubili jedan veći deo teritorije četnici su uvideli da je više ovde njihova borba uzaludna jer da će ipak morati jednog dana napustiti ovu teritoriju. To je od strane predstavnika ove komande majora Mijovića tačno rečeno Komandantu Nemačkog Korpusa u Kninu. Sa strane gospodina generala komandanta Korpusa je izražena želja da ne treba da se rastavljamo nego da do kraja zajednički podelimo sudbinu pa šta nam bude.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_115.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4], Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 115.</ref>|Izveštaj Dinarske četničke divizije komandi štaba [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. korpusa Vermahta]] ([[1. decembra]] [[1944]].)}} Kad su Đujićevi četnici napustili nemački front kod Knina, u hronici njemačke [[373. legionarska divizija|373. divizije]] je zapisano: {{izdvojeni citat|Do osetnog slabljenja fronta kod Knina došlo je kad je 6-7.000 ljudi jaka četnička grupa vođena od popa Momčila pešačkim maršem prebačena u oblast Karlovca. Razlog koji je ovo izazvao je neprijateljstvo sa ustašama, pa je rešeno da se formira jedan četnički korpus u oblasti Ljubljane. Marševski pokret bio je pomognut od strane 373. divizije koliko god je to bilo moguće.<ref>[https://www.znaci.org/00001/180.htm Franz Schraml: KRIEGSSCHAUPLATZ KROATIEN], Kurt Vowinckel Verlag, Neckargemünd 1962. strana 207 ({{jez-nem|Eine empfindliche Schwächung des Frontabschnittes bei Knin trat dadurch ein, daß eine bisher nordwestlich der Stadt gestandene, etwa 6—7000 Mann starke, von dem Popen Momčilo geführte Cetnikgruppe im Fußmarsch in die Gegend von Karlovac verlegt wurde. Der Grund des Abzuges war Verfeindung mit der Ustascha, auch hieß es, daß im Raum von Laibach ein Cetnikkorps aufgestellt würde. Die Marschbewegung wurde so gut als möglich von der 373. Div. unterstützt.}})</ref>|Hronika njemačke [[373. legionarska divizija|373. legionarske divizije]]}} Đujićevci se povlače na sjever uz podršku dijelova [[373. legionarska divizija|373. divizije]] [[Vermaht]]a. Proboj iz okruženja za mnoge je bio poguban. [[Brane Bogunović]], [[Boško Asanović]] i stotine drugih su zarobljeni. Major Mijović je poginuo u zoru 3. decembra na obali [[Radljevac|Radljevca]]. Tu se vojvodi priključio njemački general [[Alois Windisch]], komandant [[264. divizija|264. divizije]], sa svega oko 200 preostalih vojnika.<ref name="Pop izdaje"/> 12. decembra general Gustav Fehn je u pravcu pokreta četničkih jedinica poslao nekoliko nemačkih i ustaških bataljona, kako bi četnicima otvorili komunikaciju [[Ličko Petrovo Selo]]—Vaganac—Drežnik—Grad—Rakovica—[[Saborski]]—[[Plaški]].<ref name="Pop izdaje"/> Četnici usput provode prisilnu mobilizaciju praćenu žestokim zastrašivanjem stanovništva. Đujić Mihailoviću javlja: {{izdvojeni citat|»Naši su na putu popalili mnoga sela.«<ref>Zb. NOR, XIV/4, 714.</ref>|Izveštaj Đujića Mihailoviću}} Nije pouzdano utvrđeno koliko je četnika bilo u koloni. Partizanski izvori govore o dvije do dvije i po hiljade četnika.<ref name="Pop izdaje"/> Domobranski general Tomašević je sredinom decembra javio »da je oko 5000 četnika s obitelji stiglo preko Drežnik-Grada u Plaški, odakle produžavaju u Njemačku«.<ref>Zb. NOR, V/36, 687.</ref> Dana 21. prosinca stižu u dolinu [[Gacka (rijeka)|Gacke]]; tu su im se priključili četnici iz gornje Like. Nakon što su im prišli svi četnici sjeverozapadne Like i neki bosanski četnici, izvještaj o brojnom stanju Dinarske divizije 25. decembra navodi 4561 četnika.<ref>AVII, H-V/750.</ref> Po planu generala Mihailovića, Đujić je, dolaskom na [[Kapela|Kapelu]], završio povlačenje. Vrhovna komanda [[JVUO]] je tražila da se Đujić tu zadrži, jačajući frontu ispred Rijeke, na pravcu Brlog—Kupa. {{izdvojeni citat|»U osnovi se ne slažem sa napuštanjem terena i odlaskom za Istru. U Sloveniju i na Istru treba poslati građanske izbeglice koje treba spasiti. Vojnici moraju da produže borbu na celom prostranstvu Jugoslavije. Ni u kom slučaju naši vojnici ne smeju biti izbeglice.«<ref>Zb. NOR, XIV/4, 909.</ref>|Mihailovićev odgovor Đujiću}} Đujić je, pak, uporno tražio slobodan prolaz do Rajha. Poglavnik NDH [[Ante Pavelić]], na zahtjev Nijemaca, izdaje [[21. prosinca]] [[1944.]] zapovijed da se Đujićevim četnicima omogući prolaz preko [[Zagreb]]a i [[Zaprešić]]a ka granici Reicha. On se poziva na sporazum između vlade NDH i vlade Trećeg Reicha, prema kojemu će se otpremiti "četnička skupina popa Đujića, ukupne jakosti oko 6.000 ljudi, iz područja južno od Bihaća i južne Like prema sjeveru u Njemačku". U naredbi se kao "vjerojatni smjerovi pokreta" navodi pravac Bihać-Bos. Novi-Kostajnica-Novska-Dugo Selo-Zagreb-Zaprešić-granica, ili Gospić-Ogulin-Karlovac-Zagreb-Zaprešić-granica. Pavelić je naredio da se spomenuta grupacija "bezuvjetno nesmetano" propusti, prijeteći ratnim sudom onima koji bi to ometali. Četnike je do granice trebala pratiti jedna vojna jedinica NDH.<ref>[https://www.znaci.org/00001/41_18.htm Fikreta Jelić Butić: Četnici u Hrvatskoj 1941-1945: Bijeg pred snagama NOP-a]</ref><ref name="povijest.net">[http://povijest.net/sadrzaj/hrvatska/hr-ww2/842-odlazak-cetnicke-divizije-iz-kninske-krajine-i-predaja-saveznicima.html Domagoj Zovak, prof.: Odlazak četničke divizije iz kninske krajine i predaja saveznicima]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, preuzeto 1. travnja 2012.</ref> {{izdvojeni citat|»Z a p o v i e d a m : 1. — da sve naše oružane postrojbe označenim smjerovima bezuvjetno nesmetano propuste ovu četničku skupinu u svom prolazu. Tko se ogrieši ovoj zapoviedi stavit će se pred Ratni sud shodno okružnici Glavnog Stana Poglavnika br. 124/taj. od 13. 12. 44. 2. — da četničku skupinu Popa Đujića u pokretu prema sjeveru do njemačke granice prati popratna postrojba hrvatskih oružanih snaga, koja se u sporazumu s njemačkim zapovjedničtvima ima brinuti za uredan i nesmetan prolaz skupine. 3. — ukoliko pomenuta četnička skupina bude prolazila područje pojedinih hrvatskih zapovjedničtava, odgovorni zapovjednici izvjestit će odmah i najžurnije Minors-Operod.«<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_233.htm Zapovest poglavnika Nezavisne Države Hrvatske od 21. decembra 1944. oružanim jedinicama (na pravcima Bihać — Bosanski Novi — Kostajnica — Zagreb — Slovenija i Gospić — Ogulin — Karlovac — Zagreb — Slovenija) da neometano propuste i obezbede prolaz Dinarskoj četničkoj diviziji prilikom njenog prebacivanja u Sloveniju]</ref>|Naređenje Ante Pavelića od 21. decembra 1944. godine za bezbjedan propust vojvode Momčila Đujića i Dinarske divizije JVuO ka Trećem Reichu}} U međuvremenu, 17. decembra, [[ustaše]] su u [[Hrvatska Kostajnica|Kostajnici]] poubijali 123 (ili 147<ref>Zb. NOR, XIX/4, 714.</ref>) ranjenika Dinarske divizije, koji su bili prevoženi [[vlak]]om. Zato Đujić izbjegava taj put. Đujić uz pomoć [[Dimitrije Ljotić|Ljotića]], koji već boravi tamo, dobija dozvolu Nijemaca da pređe u Istru i djelove Slovenije (tada [[Operativna zona Jadran]]). Ujutro 26. decembra iz [[Brlog]]a je krenulo oko 4500 četnika. Gdje god su mogli, upadali su u hrvatska sela i terorizirali narod, a neka sela su zapalili. U Hrvatskom primorju — javlja Okružni komitet KPH za Primorje — četnici su »napravili totalnu pljačku, paljevine i ubistva među narodom«.<ref name="Pop izdaje"/> Preko [[Velebit]]a i primorja, vršeći usput teror nad stanovništvom, Đujićevi četnici i dio njihovih obitelji dolaze [[1. siječnja]] [[1945]]. u [[Viškovo]]. Unutar granica Rajha Đujićevi četnici se spajaju sa postrojbama [[Srpski dobrovoljački korpus|Srpskog dobrovoljačkog korpusa]] i drugim kolaboracionistima pod zapovjedništvom [[Dobroslav Jevđević|Dobroslava Jevđevića]] i [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]]. Ljotić je Neubachera depešom [[2. januar]]a obavijestio da je stiglo oko 4500 Đujićevih četnika, 1000 ličkih četnika i oko 500 izbeglica, bolesnih, dece i ranjenika. "''Borbeni moral odličan. Hranu primaju od Nemaca''."<ref name="Pop izdaje"/> Po naređenju SS-[[gruppenführer]]a [[Odilo Globočnik|Odila Globočnika]], komandanta SS-a i policije u Operativnoj zoni Jadransko primorje, u sastav Dinarske divizije je uključena i štabna četa SS-[[sturmbannführer]]a [[Ernst Lerch|Ernsta Lercha]]. Ta [[SS]] četa je imala »zadatak da ličnim dodirom s komandantima brigada uprosti prenošenje naređenja, da ličnim primerom aktivira delatnost četnika i da zajedno s njima vrši izviđanja u celoj Vipavskoj dolini radi sprečavanja infiltriranja banditskih snaga iz Trnovskog gozda.«<ref>Zb. NOR, VI/19, 842.</ref> SS vođa Globocnik izvijestio je najvišu njemačku komandu kako su »izvršenim posedanjem uporišta delovima četničke Dinarske divizije« njegove, tj. njemačke »policijske jedinice oslobođene za druge zadatke«.<ref>Zb. NOR, VI/19, 824</ref> Sa četnicima je u Sloveniju stiglo i nekoliko angloameričkih avijatičara, koje je Đujić predao Nemcima. O Đujićevom postupku je od strane Dobroslava Jevđevića obaviješten i Mihailović,<ref>Zb. NOR, XIV/4, 729.</ref><ref>AVII, 276, 16, 1 - 2 7 .</ref> koji je samo prokomentarisao: »Svaki će polagati račune za svoj rad.«<ref>Zb. NOR, XIV/4, 923.</ref> {{izdvojeni citat|Pop Đujić sa oko 4.000 vojnika otišao u Istru. Njegove snage bi se dislocirale u dolini Vipave. Pri izvlačenju imao vrlo male gubitke. Njegova saradnja sa broj 11 prekoračila granice. On čak i padobrance predaje broju 11. Javno se neprijateljski izjašnjava protivu saveznika.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/4_14_4_156.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba četničke Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 26. februara 1945. godine]</ref>|Iz depeše koju su Vrhovnoj komandi JVuO poslali delegati Draže Mihailovića u Sloveniji, 8. januar 1945. godine}} Delegati Draže Mihailovića u Sloveniji major [[Vasilije Marović]] i kapetan [[Ilija Jeftić]], u depeši poslatoj Vrhovnoj komandi 10. januara 1945. godine, optužuju vojvodu Đujića za samovolju. Naime, dvojica četničkih oficira tvrde da Đujić odbija da se povinuje Jevđevićevim naređenjima »jer veruje da će svoj cilj postići preko Ljotića i Nemaca«, zatim da su u njegovu štabu uvijek prisutna dva njemačka oficira, te da jedan od njih, pod pseudonimom Branko Lazarević i u četničkoj uniformi, zapravo komanduje divizijom: {{izdvojeni citat|Major Kapetanović i Đujićeva savetodavka Stanić, nedavno došli iz Nemačke i doneli sobom veću sumu novca. Sigurno je da su u nemačkoj obaveštajnoj službi. Vređajući, klevetajući Čiču i V. K. Đujić traži opravdanje za svoje postupke. On javno pozdravlja nemačke oficire [[Rimski pozdrav|rimskim pozdravom]] i protiv svoga uređenja iz inata radi na štetu opštu. Jevđević je apsolutno odan Čiči pokušava da ga urazumi.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/4_14_4_156.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba četničke Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 26. februara 1945. godine]</ref>}} == Povlačenje Đurišićevih četnika == {{main|Pavle Đurišić|Proboj četnika i Nemaca iz Crne Gore}} {{izdvojeni citat|On [Pavle Đurišić — prim.] je bio opasan nemački saveznik. Meni je uvek bilo savršeno jasno da bismo mi za Pavla Đurišića, u slučaju invazije zapadnih sila na Balkan, ponovo postali njegov najveći neprijatelj. Kada je započelo povlačenje nemačkih trupa iz Crne Gore, Pavle Đurišić je krenuo sa njima. Tokom napornih marševa po planinskom terenu, tokom operacije povlačenja prolazili smo i kroz područja koja su kontrolisali partizani. Njegove trupe vodile su borbu sa partizanima i time nemačkim trupama olakšale evakuaciju sa tog prostora.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], str. 176.</ref>|[[Hermann Neubacher]]}} Tokom septembra i oktobra [[1944]]. snage NOVJ zauzele su [[Gacko]], [[Berane]], [[Nikšić]], [[Kolašin]], [[Mojkovac]], [[Bijelo Polje]], [[Prijepolje]], [[Pljevlja]], [[Trebinje]], [[Bileća|Bileću]] i [[Grahovo]], čime se [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|njemački 21. korpus]] našao u potpunoj izolaciji. Pod komandom [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. nemačkog korpusa]] borila se četnička grupacija [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]], koju su Nemci procenili na 10.000 ljudi.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_174.htm Pregled brojnog stanja jedinica potčinjenih Grupi armija »E« na dan 16. 11. 1944. godine, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII - Dokumenti Nemačkog rajha, knjiga 4], Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 174.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=382&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frames no. 000376—000377.]</ref> Nakon dugotrajnih teških borbi i obostranih ozbiljnih gubitaka, [[18. decembra]] [[1944]]. su Nijemci i četnici probili blokadu. Zajedno sa njemačkim trupama, Crnu Goru su napustili i četnici potpukovnika [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]]. Oko 7000 četnika iz Crne Gore, kojima se pridružilo oko 1300 iz Hercegovine, uputilo se u sjevernu Bosnu, s pravcem prema Istri i Slovenskom primorju.<ref>AVII, Na, f. 311, r. 185, s. 1208.</ref> Pored naoružanih četnika iz Crne Gore, bilo je oko 2000 izbjeglica.<ref>AVII, Ča, k. 276. reg. br. 16/1-8.</ref> SS-[[gruppenführer]] i general-potpukovnik policije [[Odilo Globočnik]] je u vezi s pokretom Đurišićevog [[Crnogorski dobrovoljački korpus|Crnogorskog dobrovoljačkog korpusa]] (»12.000 navodno odličnih boraca i 1.500 žena, dece, staraca i ranjenih«) od vlasti [[NDH]] i komande Jugoistoka tražio da se »istome osigura slobodan prolaz, kao što je učinjeno sa četnicima popa Đujića«. O formacijskom jedinstvu CDK i [[Dimitrije Ljotić|Ljotićevog]] [[Srpski dobrovoljački korpus|Srpskog dobrovoljačkog korpusa]], kao i o ideološkom svjetonazoru Pavla Đurišića, Odilo Globočnik (ili njegov pomoćnik SS-[[sturmbannführer]] [[Ernst Lerch]], koji je parafirao ovaj dokument) zapaža sljedeće: {{izdvojeni citat|Vojvoda Đurišić je ranije pripadao četnicima Draže Mihailovića te bi verovatno još i danas mogao da održava uske veze s njim. On je ipak svoje snage odvojio i one nose naziv CDK, koji je uključen u srpske dobrovolj. jedinice generala Mušickog. On je istovremeno postao potpukovnik SDK i zamenik generala Mušickog. Ova grupa najoštrije suzbija težnje za nezavisnošću Crne Gore i danas se drži opšte političke linije ministra Ljotića, tj. nacionalnog jedinstva svih srpskih plemena.<ref>[https://znaci.org/zb/4_6_19.htm Zbornik NOR-a – tom VI – Borbe u Sloveniji – knjiga 19. – 1. III – 15. V 1945. godine, Vojnoistorijski institut], Beograd, 1975, dok. 158, str. 815.</ref>|Obaveštenje komandanta SS i policije u Operativnoj zoni Jadransko primorje od 2. marta 1945. o dolasku u Istru Crnogorskog dobrovoljačkog korpusa}} U međuvremenu, javio se Pavelićev prijatelj [[Sekula Drljević]] sa predlogom da Pavlu Đurišiću garantuje povlačenje ako svoje trupe preimenuje u »[[Crnogorska narodna vojska (1945)|Crnogorsku narodnu vojsku]]« i stavi ih pod komandu Drljevića. Đurišić i dio bliskih suradnika Draže Mihailovića, među kojima [[Dragiša Vasić]] i [[Zaharije Ostojić]], prihvaćaju Drljevićevu ponudu i kreću u povlačenje preko NDH. O položaju trupa pod Đurišićevom zapovjedništvom u novim okolnostima, kapetan [[Vladimir Tešanović]], komandant 2. sarajevske četničke brigade, obavijestio je 8. aprila preko štaba Srednjobosanskog korpusa JVuO i samog generala Dražu Mihailovića: {{izdvojeni citat|Situacija dana 7—IV u Lijevču polju: Jedinice vojvode Pavla Đurišića usled teške situacije, a zavedeni propagandom Sekula Đorđevića [sic!] odlučile su da se predaju ustašama, odnosno Sekuli Drljeviću, koji se proglasio vrhovnim komandantom Crnogorske vojske nezavisne Crne Gore. Na pregovorima koji su vodili Pavlovi delegati sa nekim Pavelićevim izaslanikom, zaključeno je da se Crnogorci ne razoružavaju i imaju se dislocirati na području Hrvatske po nahođenju hrv. vlasti. — Bosanci i Srbijanci imaju se smatrati ratnim zarobljenicima.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_193.htm Obaveštenje komandanta 2. sarajevske brigade od 8. aprila 1945. komandantu Srednjobosanskog korpusa o predaji crnogorskih četničkih jedinica ustašama]</ref>}} No, Đurišić je pokušavao izigrati Drljevića. Odlučuje da ipak neće preći Savu, kako je dogovoreno, već svoje kolone vodi prema Bosanskoj krajini. Ustaše su [[4. april]]a te kolone zaustavili na Lijevča-polju. Poslije žestoke [[bitka na Lijevča polju|bitke na Lijevča polju]], četnici se predaju ustašama i Drljeviću.<ref>Zb. NOR, XIV/970.</ref> Glavnina zarobljenih trupa se, kao »[[Crnogorska narodna vojska]]« pod Drljevićevom komandom, narednih dana uključuje u sastav ustaških zdrugova, a četničko vodstvo je likvidirano u [[Logor Jasenovac|logoru Jasenovac]], uključujući Đurišića, Ostojića, Vasića, [[Petar Baćović|Petra Baćovića]] i druge.<ref>R. Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941 — 1945, Cetinje, 1977, str. 505, 515. i 527.</ref> Svoju verziju smrti Pavla Đurišića u ustaškom logoru dao je po sjećanju rekonstruisati i Hitlerov »ministar za Jugoistok« [[Hermann Neubacher]]: {{izdvojeni citat|Kasnije je Pavle Đurišić sklopio ugovor sa ustaškim trupama Ante Pavelića, da bi mogao da prođe sa svojim jedinicama kroz Hrvatsku i Istru. Tamo su se već nalazile i druge četničke jedinice, kao i Ljotićevi dobrovoljci. Ustaše, za koje su do poslednjeg trenutka glavni neprijatelj ostali pravoslavni Srbi, nisu ispoštovali dogovor, postavili su mu zasedu i pobili jedan deo njegovog odreda. Svi četnički oficiri bili su uhvaćeni i ubijeni. Pavle Đurišić bio je, zajedno sa nekoliko svojih drugova, spaljen.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], str. 176—177.</ref>}} == Politički planovi == Radi ostvarenja plana o ujedinjenju svih "nacionalnih snaga" Nemci su pokušali da angažuju i patrijarha Gavrila i vladiku Nikolaja Velimirovića. U prvoj polovini decembra 1944. godine, Nojbaher je naredio da se oni puste iz logora u Bavarskoj, gde su bili internirani, i doprate u Beč. Nojbaher je pozvao Milana Nedića, Dimitrija Ljotića, Milana Aćimovića, ministra Velibora Jonića i druge, da prisustvuju dolasku patrijarha i vladike u Beč. Uveliko se govorilo kako će se sazvati sabor pravoslavnih crkava (ruske, rumunske, hrvatske i srpske), te kako će se na tom saboru osuditi boljševička pravoslavna crkva. Nojbaher je smatrao da dovođenje srpskih crkvenlh velikodostojnika predstavlja veliki politički uspeh za njega.<ref name="Milovanović">[https://www.znaci.org/00001/11_77.htm Nikola Milovanović: PLAN KOMANDE LOVAČKIH GRUPA JUGOISTOK]</ref> Nojbaher je, po Ljotićevom savetu, premesto crkvene dostojnike na [[Vrpsko jezero]] u Koruškoj, zbog bombardovanja Beča. Ljotić je Mihailoviću javljao da je sa slovenskim nacionalistima »postigao sporazum i oni su obrazovali Nacionalni komitet koji će proglasiti slobodnu federativnu jedinicu Kraljevine Jugoslavije — Sloveniju — koja ne priznaje Tita nego Kralja Petra II.« Zamolio je Mihailovića da dođe u Sloveniju da »vodi operacije«.<ref>Boško N. Kostić, ''Za istoriju naših dana'', Lille, 1949. 211—212</ref> [[24. januar]]a 1945. Mihailović je javio emigrantskoj vladi da su se sporazumeli [[Slovenska ljudska stranka]], socijalisti i [[Jugoslovenska nacionalna stranka]] i sastavili »Narodni odbor za Sloveniju«. Odbor je proglasio [[slovensko domobranstvo]] »narodnom vojskom«, a "veliku Sloveniju" (sa [[Istra|Istrom]] i [[Trst]]om) delom »Federativne Jugoslavije« pod Karađorđevićem. Mihailović još kaže da "odbor priznaje đenerala Mihailovića i nastavlja borbu protivu komunista i okupatora".<ref name="Depeše"/> Nameravali su da traže od Anglo-Amerikanaca da Titovim trupama ne dozvole ulazak u Sloveniju, već da anglo-američke trupe kao savezničke uđu u Sloveniju.<ref name="Milovanović"/> Bilo je u planu i da se obrazuje Srpski komitet, u kojem bi [[Aleksandar Cincar-Marković]] bio ministar inostranih poslova, predsednik [[Nikolaj Velimirović]], a članovi Ljotić i Aćimović. O ovim političkim kombinacijama govori se u telegramu koji je [[31. januar]]a Mihailoviću poslao [[Dobroslav Jevđević]]: {{izdvojeni citat|U sredu stiže ministar Nojbaher sa Ljotićem i Nedićem. Izgleda da dolazi i patrijarh. Preuzeo sam sve da mi politički ne budemo izigrani i tražio u vezi s tim objašnjenje sa Đujićem. Povodom vesti ljotićevaca da će obrazovati vladu u koju će ući Đujić uz blagoslov patrijarhov, imao sam dug razgovor sa Đujićem. Đujić je izjavio da neće ući ni u kakvu političku kombinaciju sa Ljotićem. To će saopštiti Ljotiću. Prema tome, sa te strane nema nikakvih razloga za uznemirenost.<ref name="Milovanović"/>}} Početkom 1945. godine dolazi do razdora između Ljotića i Nedića. Glavni razlog bilo je Ljotićevo nastojanje da se raspusti [[Nedićeva vlada|Nedićeva kvislinška vlada]], a da se umesto nje obrazuje "komitet spasa" u koji bi ušli predstavnici svih kolaboracionističkih grupa. Zadatak ovog "komiteta" je trebalo da bude prikupljanje svih ostataka razbijenih četničkih i kvislinških formacija iz Srbije, Slovenije i Hrvatske (s izuzetkom ustaških), od kojih bi se, na teritoriji Slovenije, obrazovala "nacionalna armija" sposobna da se suprotstavi [[NOVJ]].<ref name="Milovanović"/> == Zbližavanje četnika i ustaša == [[Datoteka:Stepinac.jpg|minijatura|Zagrebački nadbiskup [[Alojzije Stepinac]], sa kim je Draža Mihailović pokušao da uspostavi vezu.]] [[File:Povlačenje crnogorskih četnika prema zapadu. Zagreb, svibanj 1945.webp|thumb|Povlačenje crnogorskih četnika ka Trećem Reichu (Zagreb, [[svibanj]] 1945)]] Nakon [[bitka za Srbiju|poraza u Srbiji]], general Mihailović je pokušao da prestroji »Jugoslovensku vojsku u otadžbini« iz isključivo srpske formacije u združenu snagu srpskih, hrvatskih i muslimanskih jedinica, pri čemu je četničko rukovodstvo izrazilo spremnost da se odrekne zamisli o [[Etničko čišćenje|etnički čistoj]] »[[velika Srbija|velikoj Srbiji]]«.<ref>AVII, Ča, 276, 6/1-32-</ref> [[29. novembra]] 1944. Mihailović je pisao ustaškom poručniku, »bratu Mati Matićeviću«, komandantu [[Hrvatske oružane snage|oružanih snaga NDH]] u oblasti [[Vareš]]a, povodom dogovora o priključenju "Jugoslovenskoj vojsci u domovini" i punoj saradnji "protiv zajedničkog neprijatelja": {{izdvojeni citat|Sada nam se otvaraju široki putevi da dosadašnji rad još pojačamo i da dođe do pune sloge i saradnje protiv zajedničkog neprijatelja. Jedinice pod vašom komandom će ubuduće nositi ime hrvatske jedinice u sastavu jugoslovenske vojske u domovini pod hrvatskom zastavom, a sa nazivom jednog od hrvatskih velikana prema Vašem izboru (na primer »1. Hrvatski korpus Stjepana Radića«)... Mi Vas, brate Mato, već sada smatramo u tajnoj suradnji sa nama, a ako uspijemo da naša suradnja bude javna biti će to od najvećeg značaja za cijeli naš narod.<ref>[http://www.znaci.org/00001/4_14_4_109.htm PISMO DRAŽE MIHAILOVlĆA OD 29. NOVEMBRA 1944. USTAŠKOM PORUČNIKU MATI MATIĆEVlĆU O ZNAČAJU SARADNJE IZMEĐU USTAŠA I ČETNIKA] (Zb. NOR-a, XIV/4, str. 426—429.)</ref>|Pismo četničkog vođe Mihailovića ustaškom poručniku Mati Matićeviću od 29. novembra 1944.}} [[1. decembra]] [[1944]]. Mihailović je izdao naredbu, u ime kralja [[Petar II Karađorđević|Petra Karađorđevića]], koji ga se već bio odrekao, kojom unapređuje Matićevića u čin kapetana II klase.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_112.htm NAREDBA DRAŽE MIHAILOVIĆA OD 1. DECEMBRA 1944. POVODOM UNAPREĐENJA USTAŠKOG PORUČNIKA MATE MATIĆEVIVĆA U ČlN PEŠADIJSKOG KAPETANA II KLASE] (Zb. NOR, XIV/4, 432)</ref> Istog dana, [[1. decembra]] 1944. Mihailović je doneo uredbu kojom predviđa da JVO čine »Srpska, Hrvatska i Slovenačka armija i grupa Muslimanskih korpusa«, pod jedinstvenom komandom Mihailovića.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_111.htm UREDBA O FORMACIJI JUGOSLOVENSKE VOJSKE U OTADŽBINI] (Zbornik, XIV, 4, str. 431.)</ref> Tendecija približavanja četnika Draže Mihailovića hrvatskim kvislinškim vlastima u trenutku kada se trupe Wehrmachta nalaze u povlačenju s Balkana, konstatovana je potkraj decembra 1944. i od strane njemačkog opunomoćenog generala u [[NDH]]: {{izdvojeni citat|Prema izvješću pouzdanog agenta, Draža Mihajlović je izrazio namjeru da se bori skupa sa ustašama i domobranima, jer je njihov zajednički glavni cilj uništenje komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=443&rec=311&roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000427.] <br /> ({{jez-njem|"Nach zuverlässiger V–Mann–Meldung soll Draza Mihajlovic geäussert haben, er wolle mit den Ustascha und Domobranen zusammen kämpfen, da das gemeinsame Hauptziel die Vernichtung des Kommunismus sei."}})</ref><ref name="Jozo Tomasevich 1945">[https://znaci.org/00001/40_82.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje POSLJEDNJI DANI NA VUČJAKU]</ref>|Izvještaj njemačkog opunomoćenog generala u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj od 24. XII 1944.}} U telegramu poslatom pretposljednjeg dana 1944. godine iz [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], kapetan Merrem izvještava o borbama koje u [[Zapadna Bosna|zapadnoj Bosni]] vode [[Hrvatske oružane snage]] (HOS) i [[JVuO]] protiv [[NOVJ]]: {{izdvojeni citat|"Prema iskazu prebjega, zapadno od [[Jajce|Jajca]] traju borbe između četnika i ustaša sa jedne, i Titovih bandi s druge strane."<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=442&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000433.] <br /> ({{jez-njem|"Nach Überl.Auss. W Jajce Kämpfe zwischen Cetniks und Ustaschen einerseits mit Tito–Banden andererseits."}})</ref>|Ispravka za večernji izvještaj obavještajnog odjeljenja od 29. decembra 1944 (30. decembar 1944.).}} [[18. 1.|18. januara]] na području donjeg toka [[Bosna (rijeka)|rijeke Bosne]] snage [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] su sklopile sporazum sa snagama NDH.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_144.htm Izveštaj komande Smederevskog korpusa JVuO od 23. januara 1945. načelniku štaba Vrhovne komande], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 144</ref> [[7. februar]]a 1945. godine general Mihailović naređuje svojim potčinjenima saradnju sa ustašama u Gračanici: {{izdvojeni citat|Sa ustašama u [[Gračanica (grad)|Gračanici]] održavati najprijateljskije veze.<ref name="Depeše"/>|Depeša generala Mihailovića od 7. februara 1945. godine}} Već narednog dana, general Dragoljub Mihailović šalje depešu potpukovniku [[Dragoslav Račić|Dragoslavu Račiću]] (pseudonim »Miki«), u kojoj o ustašama zapisuje: {{izdvojeni citat|Ustaše dižu glavu u Bosni, ali znajte da ima dve vrste ustaša. Samo su idejne ustaše naši neprijatelji, a ostali prestavljaju miliciju, koja je sa nama u saradnji.<ref name="Depeše"/><ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 276, registarski broj 6/1.</ref>|Depeša generala Mihailovića od 8. februara 1945. godine}} [[2. mart]]a [[1945]]. godine četnički vođa Draža Mihailović nalaže svom opunomoćeniku u [[Zagreb]]u hvatanje što čvršće veze sa zagrebačkim nadbiskupom [[Alojzije Stepinac|Alojzijem Stepincem]]: {{izdvojeni citat|Nastanite da sa Stepincem, ponavljam sa Stepincem uhvatite što čvršću vezu i upoznate ga sa celim našim programom i radom... Ako možete učinite mu zvaničnu posetu, da bismo sa tim stvorili sporazum protiv komunista... Samo o tome Mačekovci nesmeju da znaju ništa, jer u isto vreme treba raditi sa mačekovcima.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_4_192.htm IZVOD IZ KNJIGE POSLATIH DEPEŠA ŠTABA VRHOVNE KOMANDE OD 12. DECEMBRA 1944. DO 7. APRILA 1945.GODINE</ref>|Depeša [[Draža Mihailović|Draže Mihailovića]] od 2. marta 1945. godine}} == Mihailovićeva delegacija Paveliću == General Mihailović je slao izaslanike u [[Zagreb]], glavni grad [[NDH]], radi uspostavljanja kontakta. Mihailovićevi emisari su u Zagrebu pregovarali s Mačekom i Pavelićem. Pregovori su na različitim nivoima vođeni tokom marta i aprila, uvijek »u cilju vođenja jedne zajedničke borbe protivu partizana«.<ref>Zb. NOR, XIV/4, 984—985.</ref> Prema svedočenju [[Vladimir Košak|Vladimira Košaka]], tadašnjeg ambasadora [[NDH]] u Berlinu i ministra državne riznice (finansija) u vladi Ante Pavelića do aprila 1943. godine, dva emisara Draže Mihailovića su posetila Pavelića tokom aprila 1945. i sklopili aranžmane čiji je cilj bio isključenje međusobne borbe između ustaša i četnika, kako bi se olakšala zajednička borba protiv partizana.<ref name="Ispitivanje"/> U Zagreb je išao i nemački izaslanik za Balkan [[Herman Nojbaher]] nastojeći da ostvari saradnju između srpskih kvislinga i [[Ante Pavelić]]a, koji je izrazio spremnost da sa Srbima nađe "neki modus vivendi". Pavelić je prvi put Mihailovićevu delegaciju primio [[17. april]]a. S poglavnikom su bili [[Andrija Artuković]], general [[Ante Moškov]] i [[Juco Rukavina]]. Na drugom sastanku, [[18. april]]a, bili su još prisutni i generali [[Đorđe Gruić]] i [[Vjekoslav Luburić]]. General Đukić je iznio Mihailovićeve molbe da se četnicima osigura slobodan prolaz, da im se dodijeli hrana, lijekovi i municija, kao i da ustaše oslobode ranjenike zarobljene na [[Vučijak (planina)|Vučijaku]]. Na trećem sastanku, [[22. april]]a, Pavelić i Đukić su se sporazumjeli o svim četničkim zahtjevima: poslani su kamioni s lijekovima i municijom, bolnica je oslobođena i, što je najvažnije, izdana su potrebna naređenja da se Mihailovićeva grupa propusti za Sloveniju.<ref name="Pop izdaje"/> Ustaške vlasti su smatrale da bi se preko četnika moglo doći do Angloamerikanaca.<ref name="Pop izdaje"/> == Ujedinjenje četnika i ljotićevaca == [[Datoteka:Parac, Đujić, Mušicki and Damjanović in 1945.jpg|mini|desno|250p|General [[Matija Parac]], vojvoda [[Momčilo Đujić]], te generali [[Kosta Mušicki]] i [[Miodrag Damjanović]], skupa sa pripadnicima [[Dinarska divizija|Dinarske divizije JVuO]] i [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]], prilikom predaje savezničkim snagama ([[Trst]], proljeće 1945. godine)]] Odlična ilustracija o bliskim vezama koje su, po pristizanju u [[Slovenija|Sloveniju]], četničke vođe s teritorije [[NDH]] gajile sa političkim i vojnim rukovodstvom [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]], nalazi se u knjizi<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana — Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 192.</ref> [[Dimitrije Ljotić|Ljotićevog]] sekretara [[Boška Kostića]]: {{izdvojeni citat|Od prvog sastanka između D. Ljotića i M. Đujića uzajamno poverenje i srdačnost u odnosima nisu prestajali. Sve važnije stvari oko naših nacionalnih jedinica i sva pitanja od opšteg narodnog interesa pretresana su i rešavana zajednički između Ljotića, Đujića, Mušickog i Jevđevića.|[[Boško N. Kostić]], lični sekretar [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]]}} [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za Jugoistok, ovako opisuje koncentraciju četničko-dobrovoljačkih snagâ: {{izdvojeni citat|U martu i aprilu 1945. boravio sam na prostoru Trsta. Tu se se sakupile jake snage naoružanih četnika i Ljotićevih dobrovoljaca. Oni su uspostavili front, koji nije bio tako jasno definisan, protiv Titovih partizana. Prisutan je bio vođa bosanskih četnika dr Jevđević sa oko dve hiljade svojih ljudi, kao i dalmatinski sveštenik pop Đujić sa oko šest hiljada boraca. Njima treba dodati i Ljotića sa, otprilike, tri hiljade dobrovoljaca. Njima se pridružilo i nekoliko hiljada srpskih civila. Meni je, pre svega, bilo stalo do toga da proučim stvar i da jasno utvrdim da li bi ove srpske trupe mogle da budu opasne po Nemačku, kada bi, recimo, došle u kontakt sa anglo-američkim snagama, a one nisu bile daleko od Trsta.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], str. 182.</ref>|[[Hermann Neubacher]]}} Posredovanjem vojvode [[Momčilo Đujić|Đujića]], u Sloveniji se Ljotić sastao sa komandantom [[Plava garda|slovenačkih četnika]], generalom [[Ivan Prezelj|Ivanom Prezeljom]]. Na sastanku Ljotića, Đujića i Prezelja, održanom u [[Ljubljana|Ljubljani]], došlo je do punog saglasja o zajedničkom delovanju. Prethodno, Mihailović je 9. januara 1945. obaviješten od strane svojih delegata u Sloveniji majora Vasilija Marovića i kapetana Ilije Jeftića da se vojvoda Đujić u [[Trst]]u sastao sa Ljotićem i generalom [[Leon Rupnik|Leonom Rupnikom]]: {{izdvojeni citat|U Trstu su konferisali: jedan Hitlerov delegat, Rupnik, Ljotić i Đujić. Đujić je tvrdio da je Ljotić jedini prestavnik srpskog naroda. On napada pored saveznika i naš pokret. Ljotićevci tvrde da će Đujić ući u sastav njihov. Jevđeviću kao prestavniku našega pokreta preti opasnost da bude interniran, jer Đujić hoće preko Nemaca i Ljotića da potčini njegovo ljudstvo sebi, a njega da odstrani.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/4_14_4_156.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba četničke Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 26. februara 1945. godine]</ref>}} Vojvoda [[Dobroslav Jevđević]] (pseudonim »Vilda«) šalje 1. januara 1945. depešu Draži Mihailoviću u kojoj navodi da je izvjesno stvaranje »vojnog saveza« sa [[Slovensko domobranstvo|Slovenskim domobranstvom]] i Ljotićevim [[Srpski dobrovoljački korpus|Srpskim dobrovoljačkim korpusom]]: {{izdvojeni citat|Svu vojsku ćemo sastaviti u jednu diviziju 7.000 ljud. 1.000 Ličana ostalo je kod mene, a daćemo Đujiću Slovenske saveznike. Napravićemo zajednički vojni savez sa Ljotićem i domobrancima. Sećate se kad ste mi davali primer kako drugi ratuju protiv okupatora, sad ulažem sav autoritet da ti drugi ni izjavama ni delima na našu štetu ne uvrede Saveznike. Vilda.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/4_14_4_156.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba četničke Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 26. februara 1945. godine]</ref>}} 18. januara 1945, vojvoda Dobroslav Jevđević obavještava Vrhovnu komandu JVuO i Dražu Mihailovića o daljim planovima za povlačenje kolaboracionističkih snaga ka Sloveniji: {{izdvojeni citat|Ljotić otišao u Beč sa misijom da obezbedi hranu za 6.000 ljudi Pavla Đurišića, da dovede ovde 2.000 srpske državne straže iz Bosne, da razgovara o mogućnosti prevođenja ostalih naših vojnika (snaga) ovde, da izradi jedan avion sa kojim će do Ljubljane doći jedna delegacija u Sarajevo do Vas. U delegaciji bi bila dva njegova delegata, đeneral Parma, jedan moj i jedan Đujićev delegat. Đujić poslao depešu Pavlu da traži da svakako sa svim snagama dođe ovamo. Ja sam protivan tome.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/4_14_4_156.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba četničke Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 26. februara 1945. godine]</ref>}} Na drugoj strani, Mihailović je bio nezadovoljan borbenim angažmanom [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]], tj. [[Srpskog udarnog korpusa]]. O tome svjedoči depeša upućena 12. februara 1945. jednom njegovom neimenovanom saradniku (pseudonim »Parma«): {{izdvojeni citat|Što se tiče Nedićeva plana o nekoj njegovoj vladi, to su čiste Nedićeve gluposti. Što se tiče S.D.S. to su obični begunci, koji nisu bili u stanju ni tri meseca da izdrže u šumi. Kad sam ih primio ja sam im obećao samo teškoću i borbu. Čim su se uverili, pobegli su, kod svojih starih gospodara. To je vrlo žalosna stvar, naročito kada se ima na umu da je tamo bilo mnogo aktivnih oficira. Zbog ljudstva koje će jednog dana opet prići nama, ja ćutim.<ref name="Depeše"/>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Ljotić je iz Slovenije, u dogovoru sa Nojbaherom, [[28. februar]]a 1945. poslao delegaciju na čelu sa [[Milan Aćimović|Aćimovićem]] iz Bistrice u štab Draže Mihailovića u Bosni. Ljotićeva delegacija je stigla u Bosnu [[15. mart]]a. Poruka je glasila da žele objedinjenje svih nacionalnih snaga i da Mihailović preuzme komandu. Ljotić je molio đenerala Mihailovića da sa celokupnom vojskom dođe u Sloveniju da lično vodi operacije. Trebalo je da se sve "nacionalne snage" koncentrišu u operativnoj zoni Jadran. Po Ljotićevoj proceni tu će se odigrati odlučna bitka između nacionalista i komunista.<ref name="Milovanović"/> [[Datoteka:Patrijarh Gavrilo Dožić, Episkop Nikolaj Velimirović, vojvoda Momčilo Đujić, Dimitrije Ljotić i drugi u Sloveniji 1945. godine.png|mini|[[Milan Cvjetićanin]] (treći slijeva), komandant Bosanskog četničkog korpusa „Gavrilo Princip“, đeneral [[Miodrag Damjanović]], pomoćnik đenerala [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]]a, patrijarh srpski [[Gavrilo Dožić|Gavrilo]], vladika žički [[Nikolaj Velimirović|Nikolaj]], vojvoda [[Momčilo Đujić]] i vođa [[ZBOR]]-a [[Dimitrije Ljotić]], u [[Slovenija|Sloveniji]] 1945. godine.]] General Mihailović je, sa radošću, prihvatio predlog i odgovorio Ljotiću [[16. mart]]a: {{izdvojeni citat|Sa radošću pozdravljam Vaš rad na objedinjavanju svih nacionalnih snaga i ako u poslednjem momentu. Vremena još ima ipak da se najnužnije organizuje i poveže. [[Kosta Mušicki|Kosta]] i Vaš delegat preneli su mi sve Vaše poruke i budite uvereni da ih ja primam od prve do poslednje. Visoki gospodin koji nam je trebao sada mnogo pomoći, otkazao nam je, a pomoć nam je toliko nužna. Zato Vas molim da Vi nasebe primite sve da bi nam se ova pomoć ostvarila i da pronađete mogućnosti sa našim ljudima da bi se ona ostvarila i da dođe do nas. Poslaću moje ljude sa ovlašćenjima koji uživaju moje puno poverenje a koji će uživati i Vaše. Bez obzira na sve teškoće koje preživljujemo, ja sam uveren da ćemo uz Božju pomoć u borbi za Kralja i Otadžbinu postići sve što želimo.<ref name="Milovanović"/>}} U depeši poslatoj 21. marta 1945, general Mihailović napominje vojvodi Momčilu Đujiću da se oficiri iz Srpske državne straže, kako bi napredovali u hijerarhiji JVuO, prethodno moraju dokazati u borbi: {{izdvojeni citat|One iz S.D.S. držati naročito pod kontrolom i na nižim dužnostima da polože ispit pa tek kad se uverite da valjaju tek onda ih rasporedite na komandne položaje, ukoliko se uverite da je potrebno i da valjaju.<ref name="ReferenceD">[https://znaci.org/00001/4_14_4_192.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša štaba Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 7. aprila 1945. godine]</ref>}} [[File:Vladika Nikolaj kod dobrovoljaca u Ilirskoj Bistrici.png|mini|Vladika žički [[Nikolaj Velimirović]] u posjeti srpskim dobrovoljcima u [[Ilirska Bistrica|Ilirskoj Bistrici]]. Salutiraju mu (slijeva na desno): [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]ev ađutant potporučnik D. Bogićević i potporučnik Đ. Ćosić, dok mu vrata od automobila pridržava poručnik Varjaški, ađutant generala [[Miodrag Damjanović|Miodraga Damjanovića]]. Iza vladike Nikolaja (s četničkom, crnom kapom na glavi) vojvoda [[Momčilo Đujić]].]] Vojvoda Momčilo Đujić obavještava 30. marta 1945. komandante Bosanskog, Dalmatinskog i Ličkog korpusa JVuO o ujedinjenju Mihailovićevih četnika i Ljotićevih dobrovoljaca, kao i o pripremama za zajednički udar na jedinice [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Jugoslovenske armije]]: {{izdvojeni citat|Naša delegacija stigla je od Čiče gde je sav posao uspešno završen. Dobrovoljci su ušli u sastav J.V.U.O. pod Čičinu Komandu. Čiča je ovamo poslao svoga pomoćnika đenerala Damjanovića radi važnih zadataka. S njim sam već bio u Bistrici. Ovih dana on vrši inspekciju dobrovoljačkog Korpusa i našeg IV. korpusa kod Vojvode g. Jevđevića. Sutra imam ponovan sastanak s njim u Trstu odakle treba da uputimo naše delegate na front V. Armije Američke, da uhvate vezu. Izvođenje ovog posla meni je stavljeno u dužnost od Čiče.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_184.htm Obaveštenje Štaba Dinarske četničke divizije od 30. marta 1945. komandantima korpusa o planu i pripremama za napad na snage Jugoslovenske armije]</ref>}} Mihailović je sve do početka aprila 1945. gajio iluzije o produžetku njemačkog prisustva u Bosni, budući da je naslon na okupatora bila jedina garancija opstanka četničkih snagâ na području sjeverne Bosne. O tome rječito svjedoče dvije Mihailovićeve depeše. U prvoj depeši (31. mart 1945) general Mihailović obavještava Dimitrija Ljotića o daljim namjerama: {{izdvojeni citat|Iako je u Nemačkoj vrlo teška situacija, ipak nemačke trupe u Bosni vrše veliku ofanzivu protiv komunista. Po svem izgledu, što se podudara i sa Vašim izveštajem, da Nemci hoće da razviju gerilu ne samo u Nemačkoj već i na Balkanu. Do sada mi ne vidimo nikakve poteze nemačkog povlačenja iz Jugoslavije. Naprotiv, sada su u vrlo oštroj ofanzivi protiv komunista u oblasti Sarajeva i Tuzle. Mi smo čak u stanju da verujemo po izvesnim znacima i po ovakvom radu Nemaca u Jugoslaviji da oni možda imaju i neki sporazum sa Anglosaksoncima. Mi moramo razviti što jaču gerilu na celom prostoru Jugoslavije.<ref name="ReferenceD">[https://znaci.org/00001/4_14_4_192.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša štaba Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 7. aprila 1945. godine]</ref>}} U drugoj depeši od 3. aprila 1945. godine, upućenoj [[Stevan Leko Damjanović|Stevanu Leki Damjanoviću]], komandantu Majevičkog korpusa JVuO, Mihailović sugeriše sljedeće: {{izdvojeni citat|Posmatrajte sve što se dešava kod br. 11 (četnička šifra za Nijemce — nap.) i izveštavajte nas stalno. Ispitajte tačno razlog zašto napuštaju Bijeljinu i okolinu. Pokušajte da na slučaj da se br. 11 povlači da ih pridobijete da ostanu pod našom komandom kao naši državljani.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1985, str. 967.</ref><ref>Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 422.</ref>}} U radiogramu Ljotiću od 1. aprila 1945. on je napisao: {{izdvojeni citat|Mi moramo razviti što jaču gerilu u celom našem prostoru Jugoslavije. U komunističkim redovima veliko je rasulo naročito u Srbiji. Narod u Srbiji nas željno očekuje i kad olista šuma prepuniće šume i planine.<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana - Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 238—239.</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} U poruci poslatoj Ljotiću 11. aprila, Mihailović navodi: {{izdvojeni citat|Što se tiče ustanka u Srbiji to je sam narod koji se diže i to se ne može sprečiti. Ja samo koristim situaciju koja se time stvara.<ref name="Jozo Tomasevich 1945">[https://znaci.org/00001/40_82.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje POSLJEDNJI DANI NA VUČJAKU]</ref>}} Mihailović je poslao generala [[Miodrag Damjanović|Miodraga Damjanovića]], pukovnika [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubu Jovanovića Patka]] i potpukovnika [[Siniša Ocokoljić|Sinišu Ocokoljića]] (tzv. Istaknuti deo Vrhovnog štaba) u Sloveniju radi preuzimanja komande nad združenim kvislinškim snagama.<ref name="Saslušanje"/> General Damjanović je, nakon povratka iz zarobljeništva u Njemačkoj, bio šef kabineta [[Milan Nedić|Milana Nedića]], a od kraja 1944. i zamjenik komandanta JVuO, tj. generala Mihailovića. General Dragoljub Mihailović potpisao je 16. marta 1945. punomoćje kojim se general Miodrag Damjanović ovlašćuje da preuzme komandu nad svim »nacionalnim snagama« u Sloveniji: {{izdvojeni citat|Ovim ovlašćujem svoga pomoćnika đenerala Miodraga M. Damjanovića: da kao ''Istaknuti deo Vrhovne komande'' dejstvuje u Zapadnom delu naše Otadžbine i po potrebi u moje ime uzme pod svoju komandu sve nacionalne snage koje se tamo nalaze. Đeneral Damjanović formiraće svoj štab od ljudstva koje povede odavde kao i od onog koje uzme iz jedinica i sa terena. <br> Po mojim instrukcijama đeneral Damjanović donosiće shodne odluke i izdavati potrebna naređenja, a o ovome obavestiti sve nadležne u zapadnom delu Otadžbine, koje pozivam da se ovoj mojoj odluci pokoravaju. <br> Štab đenerala Damjanovića nosiće naziv “Gorski štab br. 1. v.”<ref>[http://www.udruzenje-bkjv-draza-mihailovic.org/%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B1%D0%B0-%D1%92%D0%B5%D0%BD-%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%99%D1%83%D0%B1%D0%B0-%D0%BC%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0/?lang=src Наредба и пуномоћје ђенерала Драгољуба Михаиловића за ђенерала Дамјановића]</ref>}} [[15. april]]a, general Damjanović je u pograničnoj zoni Trećeg Rajha izdao naredbu koja glasi: {{izdvojeni citat|Na osnovu ovlašćenja br. 300 od 16. marta 1945. načelnika štaba Vrhovne komande Jugoslovenske vojske u Otadžbini, armijskog đenerala Dragoljuba Mihailovića, formirao sam istaknuti deo štaba Vrhovne Komande, koji će nositi naziv 'Gorski štab br. 1b' i pod današnjim danom primam pod svoju komandu sve naše nacionalne snage u ovim krajevima.<ref name="Milovanović"/>}} == Front na granicama Rajha == {{main|Operativna zona Jadransko primorje|Operacija Winterende|Operacija Frühlingsanfang}} [[Datoteka:1945-04-15GerWW2BattlefrontAtlas.jpg|thumb||Front u Europi [[15. april]]a 1945.]] Novembra 1944, štab [[Srpski dobrovoljački korpus|Srpskog dobrovoljačkog korpusa]] bio je smješten u [[Postojna|Postojni]], dok se Ljotić nalazio u [[Ilirska Bistrica|Ilirskoj Bistrici]]. U decembru su im se priključili pripadnici [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]] i [[Srpske granične straže]] zajedno sa svojim vođstvom, kad su napustili generala Mihailovića i njegove četničke jedinice u Bosni.<ref name="Pop izdaje">[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.]</ref> [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 146-2007-0188, Odilo Globocnik.jpg|mini|[[Gruppenführer]] [[Šucštafel|SS]]-a [[Odilo Globocnik]], zapovjednik kvislinških formacija na granicama [[Treći Reich|Velikonjemačkog Rajha]].]] Ljotić se iz Austrije prebacio u Sloveniju i Istru, gde su se prikupljali ostaci Dobrovoljačkog korpusa i četničkih jedinica Dobrosava Jevđevića i Momčila Đujića. Govorilo se da će na proleće početi ofanziva, u kojoj će učestvovati i kvislinške snage. Obrazovaće se 'odbor trojice' za rukovođenje operacijama, koji bi činili Ljotić, Đujić i Jevđević.<ref name="Milovanović"/> Đujić i Jevđević su dovedeni kod patrijarha srpskog [[Gavrilo Dožić|Gavrila Dožića]]. Govorilo se da će srpski patrijarh obići trupe i blagosloviti vojnike i da je sve gotovo za ofanzivu.<ref name="Milovanović"/> [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-N0301-503, General Wlassow mit Soldaten der ROA.jpg|mini|[[Andrej Vlasov]] i pripadnici kvislinške "[[Ruska oslobodilačka armija|Ruske oslobodilačke armije]]" 1944.]] SS vođa [[Odilo Globocnik]], zapovednik kvislinških formacija u operativnoj zoni Jadran, naredio je [[6. mart]]a 1945. godine: {{izdvojeni citat|Svaka jedinica koja ovde dođe dužna je da sve učini za odlučujuću akciju u ovome ratu, a time i za sopstvene nacionalne interese... Svojim rasporedom one ne samo da sačinjavaju sistem obezbeđenja koji zatvara mesta prodora banditskih formacija, nego služe i za to da obezbeđuju odbrambena postrojenja ispred granice Rajha i da predusretnu iskrcavanje neprijatelja. A ova organizacija i zaštita granice Rajha jedan je od preduslova da jednoga dana budu u stanju da vode borbu za svoju domovinu. Isto važi i za srpske jedinice. I oni izrađuju svoje organizacije, obučavaju se vojnički i obezbeđuju područje koje će istovremeno biti koncentrijski prostor za ponovno posedanje njihove domovine. Uprkos svoj teškoj situaciji u snabdevanju, Nemački Rajh je spreman i u stanju da pruži svojim vernim saborcima sve ono što povećava njihovu borbenu sposobnost. Nemačko rukovodstvo ovim pokazuje svoju vernost prema svakome ko se sa njim bori za konačnu pobedu. Stoga od jedinica stranih nacionalnosti očekujem da na ovu vernost, radi stvarnog krajnjeg uspeha, odgovore vernošću. Naše najviše načelo je uništiti svakog onog neprijatelja koji se bori protiv Nemačkog Rajha ili narodnosti koja je u savezu s njim. To je boljševizam i svaki njegov saveznik, pa ma u kom obliku on istupio. Nemačko rukovodstvo danas mora da zahteva da bude uklonjen svaki onaj koji odbacuje zamisao tvorca pravedne Evrope Adolfa Hitlera...<ref name="Pop izdaje"/>|Naredba [[Odilo Globocnik|Odila Globocnika]] od [[6. mart]]a 1945.}} Na osnovu prethodnog ekspozea, on je naredio stvaranje Radne zajednice na čijem čelu je SS-šturmbanfirer [[Ernst Lerh]], a u njoj se nalaze i predstavnici svih kvislinških grupa, među kojima su predstavnik kozaka generala Domanova, predstavnik Severokavkazaca pod komandom SS-štandartfirera Tojermana i kapetana Tojrera, predstavnik Srpskog dobrovoljačkog korpusa, predstavnik vojvode Đujića i predstavnik vojvode Jevđevića.<ref>Zb. NOR, VI/19, 819-821.</ref> U ovu »Radnu zajednicu« nisu bili uključeni slovenački i hrvatski domobrani, za koje je bio zadužen SS poručnik Rossbacher. [[Datoteka:Globocnik obilazi trupe u Trstu.jpg|thumb|Viši [[SS]] i policijski vođa [[Odilo Globocnik]] obilazi trupe u [[Trst]]u, glavnom gradu [[Operativna zona Jadransko primorje|Operativne zone Jadransko primorje]].]] General-potpukovnik Globočnik naređuje 19. marta 1945. majoru Lerhu da svoju štabnu četu, jačine oko 120 ljudi, stavi pod komandu komandanta SS i policije u [[Gorica|Gorici]], nakon čega bi četa bila raspoređena među brigadama iz sastava Dinarske divizije JVuO: {{izdvojeni citat|Četa ima zadatak da ličnim dodirom s k-dantima brigada uprosti prenošenje naređenja, da ličnim primerom aktivira delatnost četnika i da zajedno s njima vrši izviđanje u celoj Vipavskoj dolini radi sprečavanja infiltriranja banditskih snaga iz Trnovskog gozda. SS-šturmbanfirer Lerh održavaće najužu vezu s vojvodom Đujićem.<ref>[https://znaci.org/zb/4_6_19.htm Zbornik NOR-a – tom VI – Borbe u Sloveniji – knjiga 19. – 1. III – 15. V 1945. godine, Vojnoistorijski institut], Beograd, 1975, dok. 158, str. 842.</ref>|Naređenje komandanta SS i policije u Operativnoj zoni Jadransko primorje od 19. marta 1945. o dodeljivanju Štabne čete četničkoj Dinarskoj diviziji za vreme operacije „[[Operacija Početak proljeća|Frilingsanfang]]”}} [[15. mart]]a, u operativnoj zoni Jadran je izvršeno objedinjavanje četničkih i ljotićevskih snaga pod komandom generala [[Miodrag Damjanović|Damjanovića]]. To su bile snage koje su imali uza se [[Momčilo Đujić]], [[Dimitrije Ljotić]] i [[Dobrosav Jevđević]].<ref name="Saslušanje"/> U pograničnoj zoni Trećeg Rajha oni formiraju jedinstvenu postrojbu pod zapovjedništvom [[SS|SS-ovca]] [[Odilo Globočnik|Odila Globočnika]]. Objedinjene Ljotićeve i četničke jedinice pod komandom generala Damjanovića, a u sastavu [[SS]] divizije, vršile su poslednje pripreme da zajedno sa okupatorskim snagama zaustave snažan prodor Jugoslovenske armije prema Istri i Julijskoj krajini.<ref name="Milovanović"/> Četnici su intenzivno obučavani uz pomoć nemačkih oficira.<ref name="Milovanović"/> {{izdvojeni citat|Po svem izgledu, da Nemci hoće da razviju gerilu ne samo u Nemačkoj već i na Balkanu.«<ref name="Depeše"/>|Depeša generala Mihailovića od 1. aprila 1945 god.}} Napori kolaboracionista, zajedno s Vermahtom, bili su usmjereni na uništenje snaga [[Deveti korpus NOVJ|9. korpusa NOVJ]]. Proleća 1945. godini, snage [[Vermaht]]a su zajedno sa snagama [[Srpski dobrovoljački korpus (Drugi svetski rat)|Srpskog dobrovoljačkog korpusa]], [[Andrej Vlasov|Vlasovljeve]] [[Ruska oslobodilačka armija|Ruske oslobodilačke armije]], [[četnici]]ma i [[ustaše|ustašama]], preduzeli nekoliko prodora na [[slobodna teritorija|slobodnu teritoriju]], a [[19. mart]]a su otpočeli poslednju i najžešću ofanzivu. U neprekidnim teškim borbama do [[3. april]]a, naročito na području oko [[Cerkno|Cerkna]], u [[Trnovski Gozd|Trnovskom Gozdu]] i na Banjškoj planoti, jedinice IX korpusa pretrpele su teške gubitke.<ref>Deveti slovenački korpus, u Vojna enciklopedija (knjiga druga). Beograd 1971. godina.</ref> Nemačko-kvislinške snage su uspostavile front na granicama Rajha, pokušavajući da zadrže snage nadiruće Jugoslovenske armije. Na prostoru [[Kamnik]] — [[Ljubljana]] — [[Gorica]] — [[Jesenice]] je bilo ukupno 20.200 njemačko-kvislinških vojnika, uključujući glavninu Đujićevih snaga. Na prostoru [[Kočevje]] — [[Gomanjce]] — [[Postojna]] je bilo 10.300 vojnika, uključujući tri puka Ljotićevih dobrovoljaca, dva njemačka SS puka i Jevđevićev korpus.<ref>Uroš Kostić, Oslobođenje Istre, Slovenačkog primorja i Trsta 1945, Beograd 1978, str. 244.</ref> Tu su nemačko-kvislinške jedinice dočekale dijelove 4. armije JA i bile razbijene, djelomično zarobljene ili odbačene preko Soče. [[12. april]]a je probijen [[Sremski front]], a [[Jugoslovenska armija]] je silovito prodrla na zapad. Uveče istog dana, general Damjanović je izdao naređenje »nacionalnim jedinicama« za povlačenje. »Usled nastale situacije opštim povlačenjem Nemaca iz ovih krajeva preko Soče u pravcu Udina« naredio je »da se i naše snage blagovremeno prebace na desnu obalu reke Soče«. Započela je opšta bežanija. == Ljotićeva pogibija == [[23. april]]a 1945. u saobraćajnoj nesreći kod [[Ajdovščina|Ajdovščine]] je poginuo vođa fašističkog pokreta "[[Zbor]]" [[Dimitrije Ljotić]], bežeći ispred [[Jugoslovenska armija|Jugoslovenske armije]]. Ovo je bio težak udarac za kvislinške snage: {{izdvojeni citat|Da je odsečena samo jedna grana, stablo ne bi mnogo osetilo, ali stablo je odsečeno do korena, i nama je nanesen veliki bol. Aj, Bože! To je tvoja volja i mi joj se moramo pokoravati. Ljotić je bio ne samo naš, on je pripadao čovečanstvu, Evropi, svetu... On nije bio samo državnik, on je bio hrišćanin državnik... To je bio političar sa krstom. Mi blagodarimo njemu, Njegova Svetost i ja, zahvaljujemo mu što smo došli iz zatočenja do Beča, i od Beča ovamo. Mi ne možemo to nikada zaboraviti najvernijem sinu srpstva... On je dao odgovor na sva pitanja. On je u svojoj ideologiji obuhvatio sve grane narodnog života.<ref name="Milovanović"/>|Govor [[Nikolaj Velimirović|Nikolaja Velimirovića]] na odru Dimitrija Ljotića}} [[Boško N. Kostić]], Ljotićev lični sekretar, u svojim ratnim memoarima prenosi riječi [[Vladika|vladike]] [[Nikolaj Velimirović|Nikolaja Velimirovića]] nad odrom Dimitrija Ljotića: {{izdvojeni citat|On je bio veliki čovek. Ono što je posadio, uhvatilo je duboka korena. I sve što je uradio, mirisaće. Dobrovoljci, pevajte u slavu Dimitrija Ljotića! Četnici, pletite vence slave! Srbi, spominjite se Dimitrija Ljotića! Pala je najveća žrtva. Bože, ne traži više. Bože, dosta, molimo Te: uzeo si mnogo i kao najveću žrtvu, njega! Bože, neka bude dosta. Ja verujem da je ova velika žrtva kapija koja će nas dovesti do slobode. Dimitrije Ljotić je kapija naše nove Otadžbine.<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana – Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 256.</ref>}} Takođe, sekretar Kostić navodi i sljedeće: {{izdvojeni citat|Sutradan, 25 aprila, izvršena je sahrana Dimitrija Ljotića. U ime djenerala Draže Mihajlovića na odar pokojnog Ljotića položio je venac djeneral [[Miodrag Damjanović]]. Položeni su brojni venci od strane sviju nacionalnih jedinica, kao i od slovenačkog stanovništva.<ref>Boško N. Kostić, n. d., str. 258.</ref>}} [[Hermann Neubacher]] takođe piše o Ljotićevoj pogibiji u memoarskoj knjizi “Specijalni zadatak Balkan”: {{izdvojeni citat|Poslednji razgovor sa Ljotićem sam vodio krajem aprila 1945. On me je zamolio da patrijarha Gavrila i mitropolita Nikolaja prebacim preko Švajcarske u Englesku i Ameriku, kako bi srpski nacionalni glas mogao tamo da se čuje i da ima svog zagovornika. Sa Ljotićem sam, takođe, razgovarao o tome šta da se radi kada dođe do sloma nemačkog fronta u Italiji. Postavilo se pitanje: kako da se nađe odstupnica za ove srpske jedinice? Dan posle našeg razgovora Ljotić je doživeo saobraćajnu nesreću: njegov auto naišao je noću na rupu na mostu koji je oštetila avionska bomba i njegova kola survala su se u provaliju. On je ostao na mestu mrtav.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], str. 182.</ref>|[[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za Jugoistok }} Ljotićeva pogibija je doprinela tome što u glavnoj bitci sa [[NOVJ]] nije bilo snažnog vojničkog jedinstva.<ref name="Pop izdaje"/> Od [[21. april|21.]] do [[24. april]]a, jedinice 9. korpusa likvidirale su neprijateljska uporišta na Banjskoj planoti i u zapadnom delu Čerpovanske doline. Potom, 9. korpus je sa 30. divizijom do [[27. april]]a izbio na Komenski kras i učestvovao u oslobođenju [[Opčine|Opčina]] i [[Trst]]a od [[29. april]]a do [[1. maj]]a, a sa 31. divizijom u oslobođenju [[Nabrežina|Nabrežine]] [[30. april]]a, [[Monfalkone]]a i Gorice 1. maja. == Mihailovićev pokušaj proboja == {{main|Bitka na Zelengori}} Ocenivši da je glavnina Jugoslovenske armije na zapadu zemlje, Mihailović je pokušao proboj ka Srbiji. On je sredinom aprila s oko 10.000 do 12.000 četnika krenuo desnom obalom Save na zapad, a onda naglo skrenuo jugoistočno. Maršovali su kroz planinske predjele pored Fojnice, preko Ivan-planine i zapadnih padina Bjelašnice sjeveroistočno od [[Konjic]]a pa južno od [[Kalinovik]]a, s namerom da se dohvate [[Brod (Foča)|Broda]] na Drini. Dalje bi produžili kroz [[Sandžak]] do Srbije. Izabrani pravac je vodio kroz planinska područja, šumovita i besputna, radi izbegavanja domašaja 2. armije JA. Na tom pravcu je trebalo savladati mnoštvo teških terenskih prepreka, što je imalo za posljedicu gubljenje teže ratne opreme i ostavljanje bolesnika i ranjenika koji nisu imali fizičke snage da to izdrže. Ovo zlopaćenje, među četnicima upamćeno kao "[[bosanska golgota]]", je dovelo do demoralizacije razočaranja u vodstvo. Glavnina četničkih snaga je ubrzo potom uništena tokom [[bitka na Zelengori|bitke na Zelengori]] 12. i 13. maja [[1945]]. godine. Na Zelengori je poginuo i [[Milan Aćimović]]. == Kapitulacija Nemačke == {{main|Kapitulacija Nemačke}} Probojem [[Sremski front|sremskog fronta]] [[12. april]]a [[1945]]. godine, usledila je brza propast [[NDH]]. [[3. maj]]a 1945, vlada NDH je odlučila da se sa ostacima [[Hrvatske oružane snage|oružanih snaga NDH]] povuče preko nekadašnje granice [[Treći Rajh|Trećeg Rajha]], kako bi izbegla gnjev [[Jugoslovenska armija|Jugoslovenske armije]] i predala se Britanskoj vojsci. No, istodobno je nastupila i propast [[Treći Rajh|Trećeg Rajha]]. Nemački general u Italiji von Vietinghoff potpisao je [[29. travnja]] predaju svih snaga pod svojim zapovjedništvom, a taj je sporazum stupio na snagu [[2. svibnja]]. Gotovo istovremeno, [[bitka za Berlin|pao je Berlin]]: {{izdvojeni citat|Berlin kapitulirao pred ruskim vojnim snagama. Na čelu junačkih branioca Berlina pao je Firer.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 2. maja 1943.}} Čak i nakon pada Berlina i kapitulacije pred zapadnim Saveznicima, Nijemci su pokušavali nastaviti borbu sa Sovjetima i Jugoslovenima: {{izdvojeni citat|Došlo je do primirja sa Englezima, sa maršalom Montgomerijem, a u ime Nemačke, dogovor je sklopio admiral Denic, jer je rat protiv Zapadnih sila izgubio smisao i nepotrebno vodi do gubitka dragocene nemačke krvi. Ovaj dogovor o primirju važi za područje severne Nemačke. Otpor prema Sovjetima, međutim, nastavlja se i dalje. Amerikanci osvojili Linc. Početak češkog ustanka protiv Nemaca u Pragu. <br />Naše jedinice vode borbu sa neprijateljem oko Rijeke, Opatije i Trsta.<ref name="Živković">[http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta]</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 5. maja 1943.}} {{izdvojeni citat|U dogovoru sa Nemcima, Englezi osvojili Kopenhagen. I na celom području britanske operacione ratne zone, na severozapadu Nemačke, vlada primirje. U Italiji, prema dogovoru, vlada primirje. <br />Naše povlačenje iz Hrvatske odvija se po planu. <br />Vodimo žestoke borbe sa Rusima na prostoru Češke i Kurlanda.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 6. maja 1943.}} U danima nakon kapitulacije Nemačke, četničke i ustaške snage su odbijale da se predaju Jugoslovenskoj armiji, pokušavajući da izvrše proboj. == Izručenje kolaboracionista == {{main|Poljanska bitka|Blajburška predaja}} [[File:Grupa četnika zarobljenih sredinom maja 1945. na širem prostoru Celje — Dravograd.jpg|thumb|Grupa četnika zarobljenih sredinom maja 1945. na širem prostoru Celje — Dravograd]] Na kraju rata, početkom svibnja [[1945.]] godine, Đujićevi četnici su uglavnom prešli u Italiju i predali se anglo-američkim snagama. Amerikanci su zarobljene četnike uputili u logor [[Palma Nova]], nakon čega su emigrirali u razne zemlje Zapadne Europe, Sjeverne Amerike i Južne Amerike. U svibnju [[1945.]] godine u južnoj Austriji ([[Koruška (Austrija)|Koruškoj]]) je veliki broj zarobljenih ruskih kvislinga izručen [[SSSR]]-u, dok su zarobljeni slovenski, hrvatski i srpski kvislinzi ([[domobranci]], [[ustaše]] i [[Hrvatsko domobranstvo (NDH)|domobrani]], te [[Četnici u Drugom svjetskom ratu|četnici]]) izručeni [[DFJ|Jugoslaviji]], odnosno [[Jugoslavenska Armija|Jugoslavenskoj Armiji]]. Veliki broj njih su likvidirani (vidi [[blajburški pokolj]]). 5. svibnja 1945. godine oko 12.000 četnika pod komandom generala Damjanovića, plus civili (i žene i djeca), predali su se Novozelanđanima u [[Palmanova|Palmanovi]] blizu [[Trst]]a. Damjanović izjavljuje novozelandskim časnicima, koji ništa ne znaju o situaciji u Jugoslaviji, da su oni "kraljevska vojska", vjerna kralju [[Petar II (kralj Jugoslavije)|Petru]]. On i njegovi vojnici bili su uvjereni da će ih zapadni saveznici s veseljem prihvatiti, dodatno nahraniti i naoružati, i da će se kao njihovi saveznici vratiti natrag i boriti protiv komunista. Bili su šokirani saznavši da takav rat nije u planu.<ref>[[Nikolaj Tolstoj]], ''Ministar i pokolji'', Zagreb 1991. str. 31-33 i 37.</ref> Razoružani četnici i ljotićevci su smješteni u zarobljeničke logore, uglavnom u mjestu [[Eboli]]. Nedića i Mušickog su saveznici izručili Jugoslaviji, a Đujić i Jevđević su se, uz pomoć svojih jakih veza u Italiji, uspjeli sakriti u seminarijima [[Rimska kurija|katoličke kurije]], izbjegavši izručenje.<ref name="Pop izdaje"/> {{izdvojeni citat|U 02:41 Nemačka potpisala bezuslovnu kapitulaciju u francuskom gradu [[Reims]]u. <br />Nastavljamo sa povlačenjem naših trupa iz Hrvatske.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 7. maja 1945.}} {{izdvojeni citat|Od danas u 00:01 Nemačka objavila kapitulaciju: treba obustaviti svako neprijateljstvo protiv svih naših dosadašnjih protivnika, i to na svim ratištima. Ako dođe do bilo kog napada ili upotrebe oružja od strane bilo kog pripadnika nemačke vojske, takav deluje u suprotnosti sa odlukom Vrhovne komande Vermahta i samim time šteti interesima nemačkog naroda.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 9. maja 1945.}} Glavnina [[Hrvatske oružane snage|snaga NDH]] pod komandom generala [[Ivo Herenčić|Herenčića]] se predala britanskoj vojsci blizu [[Blajburg]]a u Austriji, danima nakon njemačke kapitulacije. Tamošnji britanski zapovednik je odbio prihvatiti predaju pošto su po njegovoj interpretaciji ratnog prava te jedinice izgubile pravo na status vojne jedinice i postale oružana banda kada su odbile priznati naređenje o kapitulaciji osovinskih snaga od [[7.5.]] 1945. i nastavili borbe. Dana [[15. maj]]a [[1945]], britanski general [[Patrik Skot]] je izručio sve zarobljenike jugoslovenskim snagama, čiji je komandant bio [[Milan Basta]], politički komesar [[51. vojvođanska divizija NOVJ|51. vojvođanske divizije]].<ref>Marco Picone Chiodo: In nome della resa: L'Italia nella guerra, 1940-1945 (Testimonianze fra cronaca e storia), Mursia 1990 str. 559</ref> Sam general Herenčić je izbegao izručenje i kasnije završio u Argentini. == Suđenje Mihailoviću == {{main|Beogradski proces}} [[Datoteka:Beogradski proces.jpg|thumb|Optuženi na beogradskom procesu.]] Na [[Beogradski proces|posleratnom suđenju]] u [[Beograd]]u [[1946]]. godine suđeno je generalu Mihailoviću i ostalim kolaboracionistima zbog saradnje sa okupatorom tokom rata. Svedok Marković Vojislav je svedočio o zajedničkom maršu četnika sa Nemcima: :Pretsednik: Jeste li u to vreme povlačeći se susreli nemačke jedinice pošto su se i one povlačile? :Svedok Marković: Jesmo, na istom drumu su maršovale. :Pretsednik: Kako, maršovali zajedno sa vama? :Svedok Marković: Nemci su maršovali drumom, a mi smo bili levo. :Pretsednik: Jeste li zajedno sa Nemcima išli? :Svedok Marković: Tako je vodio general [[Miroslav Trifunović|Trifunović]]. :Pretsednik: Je li izdao vama naređenje da se povlačite zajedno sa Nemcima? :Svedok Marković: Izdao je da se povlačimo. :Pretsednik: A šta je kazao za Nemce? :Svedok Marković: Da se Nemci ne diraju, a Nemci neće dirati nas.<ref name="Ispitivanje"/> [[Vladimir Košak]], bivši ambasador [[NDH]] u Berlinu, svjedočio je o saradnji Mihailovića i Pavelića: {{izdvojeni citat|Prvi put sam čuo od savjetnika poslanstva u Berlinu Vjekoslava Ivakovića, posljednjih dana aprila mjeseca 1945. u Austriji, a zatim i u Zagrebu da su dva emisara Draže Mihailovića posjetila Pavelića i sklopili aranžmane... O gornjim vezama Pavelića i Mihailovića nisam čuo ni sa jedne strane sem od njemačkog ministra... Moj utisak po tim aranžmanima bio je taj da je njihov cilj i svrha bila isključenje međusobne borbe između ustaša i četnika, kako bi se olakšala zajednička borba jednih i drugih protiv partizana.<ref name="Ispitivanje">[https://www.znaci.org/00001/60_2_9.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Ispitivanje svedoka i čitanje dokumenata]</ref>}} Optuženi Mihailović je priznao da je nakon oslobođenja Srbije slao izaslanike u glavni grad NDH radi hvatanja kontakta. [[Datoteka:Draža pred sudom.jpg|mini|desno|Optuženi [[Dragoljub Mihailović]] pred Vrhovnim sudom u Beogradu [[1946]].]] :Pretsednik: Da li ste slali advokata Brašića kadgod za Zagreb? :Optuženi: Jesam. :Pretsednik: Ko je svršio tu stvar oko slanja Brašića za Zagreb? :Optuženi: Ja mislim pop Savo. :Pretsednik: Zašto je Brašić slat u Zagreb? :Optuženi: Sam je tražio. Došao je sa generalom Trifunovićem i učinio mi je predlog, pošto je meni trebalo da se na svaki način povežem sa Zagrebom.<ref name="Saslušanje"/> Mihailović je nakon početnog poricanja, priznao da je njegov izaslanik uhvatio vezu sa ustaškim štabom. :Pretsednik: U redu. Kad se Brašić vratio iz Zagreba u kakvoj je uniformi bio? :Optuženi: U nemačkoj uniformi. :Pretsednik: Da li je imao još s kim da hvata veze sem sa mačekovcima i domobranima. :Optuženi: Ni sa kim više. Apsolutno. Ono što optužnica iznosi da je dobio zadatak da hvata vezu sa Stepincem i Pavelićem to nije istina. :Pretsednik: Kako nije istina, objasnite? :Optuženi: Taj zadatak nije dat. Ako bi mu ja i prepustio da hvata vezu sa nekim ustašama, to je zato da bi mogao da legalizuje boravak, jer on, kao obaveštajni organ, smatram da ima pravo na sve. :Pretsednik: Da li je uhvatio vezu sa ustaškim štabom? :Optuženi: Jeste, nešto mi je nejasno u tome, kao da jeste.<ref name="Saslušanje"/> Mihailović je 1946. godine osuđen na smrt za veleizdaju i ratne zločine. == Izvori == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Proboj Armijske grupe "E" iz Grčke]] * [[Proboj XXI brdskog korpusa iz okruženja]] * [[Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak]] * [[Proboj Armijske grupe "E" kroz istočnu Bosnu]] * [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944]] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} {{Kolaboracija u Jugoslaviji}} {{Authority control}} {{Izabran}} [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] [[Kategorija:Jugoslavija u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1945.]] [[Kategorija:Operativna zona Jadransko primorje]] 8okkhwyqstkfz9w1ykths08kijzsc9u 42711207 42711205 2026-10-16T04:23:37Z Sundostund 20142 /* Povlačenje Đurišićevih četnika */ 42711207 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Litorale Adriatico.svg|thumb|[[Operativna zona Jadransko primorje]], stecište jugoslovenskih kolaboracionista 1945. godine.]] [[File:Četnički vojvoda Momčilo Đujić (drugi sleva) u društvu s Dimitrijem Ljotićem (treći sleva) negde u Sloveniji 1945.jpg|thumb|Četnički vojvoda [[Momčilo Đujić]] (u sredini) u društvu s Dimitrijem Ljotićem (prvi slijeva), vjerovatno u Sloveniji 1945.]] '''Povlačenje četnika sa nemačkom vojskom 1944-45''' predstavlja završnu fazu [[Drugi svjetski rat u Jugoslaviji|Drugog svetskog rata u Jugoslaviji]], kada su zajedno sa okupacionim trupama i njihovi lokalni suradnici počeli napuštati svoje prostore. Povlačeći se sa Nemcima, četničke su jedinice usput zajedno vodile borbe protiv partizana.<ref name="Saslušanje">[https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih]</ref> U pograničnim oblastima Trećeg Rajha ([[Operativna zona Jadransko primorje]]), Nemci su pokušali da objedine sve kvislinške snage u borbi protiv [[NOVJ|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]]. Reichsführer SS-a [[Heinrich Himmler]] je lično bio zainteresiran da se četnici skoncentrišu u Istri i Slovenskom primorju, kako bi ih uvrstio u [[SS]].<ref>AVII, Na, F. 3/Bon, s. 957.</ref><ref name="Pop izdaje"/> Istovremeno, u oslobođenu Srbiju su slate [[Lovačke grupe Jugoistok|diverzantske grupe]], obučene od [[Gestapo]]a, radi slabljenja napora [[NOVJ|Narodnooslobodilačke vojske]] koja je vodila teške borbe protiv [[Wehrmacht]]a na [[Sremski front|Sremskom frontu]]. [[15. mart]]a 1945. godine, sve jugoslovenske kvislinške snage na teritoriji Trećeg Rajha objedinjene su pod vrhovnom komandom generala [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]], a izravnom komandom njegovog generala [[Miodrag Damjanović|Damjanovića]]. Tu su bili [[četnici]] [[Momčilo Đujić|Đujića]] i [[Dobrosav Jevđević|Jevđevića]], zatim [[Srpski dobrovoljački korpus]] [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]] ([[ljotićevci]]), Nedićeva [[Srpska državna straža]] ([[nedićevci]]), slovenski kolaboracionisti okupljeni oko generala [[Ivan Prezelj|Ivana Prezelja]], generala [[Lev Rupnik|Leva Rupnika]] i biskupa Rožmana ([[Slovensko domobranstvo]], [[Slovenski četnici]]), kao i grupa Hrvata iz pročetničke »Hrvatske armije« pod komandom generala [[Matija Parac|Matije Parca]]. Sva ta vojska zajedno nije imala više od 25.000 vojnika.<ref name="Pop izdaje"/> Sve kvislinške jedinice (uključujući i ruske) prikupljene u operativnoj zoni Jadransko primorje činile su jedinstvenu borbenu cjelinu pod komandom zloglasnog austrijskog [[nacist]]e i [[SS]] vođe [[Odilo Globocnik|Odila Globočnika]].<ref name="Pop izdaje"/> Mihailović je sredinom [[april]]a [[1945]]. slao emisare u [[Zagreb]], pokušavajući da ostvari saradnju sa [[Hrvatske oružane snage|snagama NDH]]. Nemački diplomata [[Herman Nojbaher|Nojbaher]] je poticao saradnju srpskih kvislinga i [[Ante Pavelić]]a, koji je izrazio spremnost da sa Srbima nađe "neki modus vivendi", ali za realizaciju takvih planova bilo je suviše kasno.<ref>https://www.znaci.org/00001/11_77.htm</ref> [[29. 4.]] je došlo do kapitulacija nemačkih snaga u severnoj Italiji, Austriji, Štajerskoj i Koruškoj. Mnogi kvislinzi su do poslednjeg trenutka gajili iluzije da će ih Amerikanci prihvatiti i naoružati da nastave borbu protiv [[komunizam|komunizma]]. == Povlačenje iz Srbije == [[Datoteka:Nazi Germany.svg|thumb|[[Treći Rajh]] sa pripojenim delovima [[Slovenija|Slovenije]].]] {{main|Bitka za Srbiju|Proboj Nijemaca i četnika iz Srbije}} {{izdvojeni citat|- -Razgovor načelnika štaba Jugoistoka [Š] i generala v. Buttlara [B]: -B.: Da li je moguće prevesti Dražu Mihajlovića na našu stranu (izvještaj poslanika Neubachera Führeru)? -Š.: Sumnjam da možemo prevesti njega lično, ali moramo prevesti sve njegove grupe. To, međutim ide samo s teškim oružjem. Razgovor sa generalom Buhleom nije bio uspješan. -B.: Molim za odgovarajući telegram: Mišljenje glavnokomandujućeg Jugoistoka po pitanju Draže Mihajlovića i traženje oružja u razumnim granicama.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=194&broj=193 NARA, T311, Roll 194, frame no. 000187.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.v.Buttlar : Wie beurteilen Sie die Aussichten den DM für uns einzuspannen (Meldung des Min.Neubacher an Führer). <br /> Chef : Ob man DM selber noch einspannen kann, bezweifle ich, aber wir müssen alle seine Gruppen an uns binden und das geht aber nur mit schweren Waffen. Ferngesprach mit Gen.Buhle war ohne Erfolg. <br /> Gen.v.Butlar : Ich bitte um diesbezgl.Fernschreiben : Stellungnahme des OB.Südost zur DM–Sache und vernünftige Waffenorderung."}})</ref>|Stenogrami telefonskih razgovora od 4. oktobra 1944.}} {{izdvojeni citat|Draža Mihailović će nastaviti borbu protiv komunizma. Njegove jedinice se već bore sa Titovim trupama i imaju djelomično vezu sa njemačkim jedinicama (pukovnik v. Jungfeld, general Müller). Sada je stvar u tome, kako upotrebiti četničke jedince kao prethodnice i osiguranje za komunikacije prilikom predstojećeg izmještanja njemačkih trupa iz Srbije. Pritom se neće moći izbjeći da četnici, prateći moguće pokrete njemačkih trupa ka zapadu, ne dospiju na tlo Hrvatske.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=51&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000045—000046.] <br /> ({{jez-njem|"D.M. wird weiterhin Kampf gegen den Kommunismus führen. Seine Verbände stehen nach wie vor gegen den Titobanden und haben zum Teil auch die notwendige Bindung an die deutsche Truppe (Oberst von Jungfeld, General Müller). Es wird nunmehr darauf ankommen, die Cetniks bei den zu erwartenden Absatzbewegungen der deutschen Truppe in Serbien als eine Art Vorhut einzusetzen, die die rückwärtigen Verbindungen durch Kampf gegen die dortständigen kommunistischen Banden öffnen. Dabei ist nicht zu vermeiden, dass die Cetniks im Zuge möglicher Rückverlegung der deutschen Kräfte in Serbien nach Westen auf kroatisches Gebiet übertreten."}})</ref><ref>[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]</ref>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} Kad su u oktobru 1944. [[bitka za Srbiju|Nijemci istjerani iz Srbije]], sa njima su pošli mnogi Srbi odani Nediću, Ljotiću i Mihailoviću; povlačenje je bilo organizirano, njemačko poslanstvo u Beogradu je s tom namjerom izdavalo putovnice i četnicima. {{izdvojeni citat|Čim je nestalo nemačke podrške, srušile su se različite kvislinške administracije. Nedić je otišao iz Beograda s Nemcima. Pavelić se pripremao da pobegne iz Zagreba. Vojne i poluvojne formacije, koje su organizovali, ili su se predavale ili povlačile na sever zajedno sa neprijateljevim jedinicama koje su odstupale.<ref name="ReferenceC">https://www.znaci.org/00001/1_17.htm</ref>|[[Fitzroy MacLean]]}} Nemačka [[Armijska grupa E]] bila je prinuđena na proboj preko [[Sandžak]]a prema [[Sarajevo|Sarajevu]].<ref name="znaci.net">[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Ratni dnevnik Komande Armijske grupe E], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - prilog broj 2</ref> Jedini raspoloživ put vodio je preko [[Sjenica|Sjenice]] i [[Prijepolje|Prijepolja]]. Na isti pravac bila je orijentisana i glavnina snaga [[JVuO]] koja se povlačila iz centralne Srbije, izbegavajući sukob sa sovjetskom [[Crvena armija|Crvenom armijom]].<ref name="ReferenceA">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_87.htm Direktiva Štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 21. oktobra 1944. komandantima jurišnih grupa za prodor u Sandžak], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 87</ref> Na tom području bile su prisutne slabije snage NOVJ (oko 4.000 boraca). Komanda [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] je postigla sporazum sa ovom grupom JVuO o sadejstvu u borbi protiv NOVJ.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_171.htm Izveštaj Komande Armijske grupe E komandantu Jugoistoka o postignutom sporazumu sa četnicima], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 171</ref> {{izdvojeni citat|Jače nepr. jedinice, dobro naoružane, na izgrađenim položajima zap. od Prijepolja i na visovima s obe strane doline Lima. Prema verodostojnim izveštajima četnika, u rejonu Nove Varoši nalaze se najmanje 2 brigade 37. divizije, pojačane delovima koji su otišli iz Prijepolja, sa neprekidnim priticanjem iz sev. dela Priboja i tesnaca puta u Bijelom Brdu. U rejonu Sjenice prikupljanje oko 14.000 četnika, koji će krenuti preko Pljevalja i Sarajeva prema zapadu.<ref name="znaci.net"/>|Ratni dnevnik Komande Armijske grupe E od 31. 10. 1944.}} Koncentrični napad Nijemaca, [[Srpski udarni korpus|Srpskog udarnog korpusa]] i ojačane [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO]] na izlazni pravac [[Sjenica]] - [[Prijepolje]] počeo je [[22. oktobar|22. oktobra]] [[1944]]. Borbena grupa Šojerlen je, koristeći ojačanja, nakon oštrih borbi uspela da ovlada Sjenicom [[24. oktobar|24. oktobra]], Prijepoljem [[1. novembar|1. novembra]] i [[Višegrad]]om [[11. novembar|11. novembra]]. Radi razvijanja u širinu i smanjivanja marševske gustine, snage [[JVuO]] su, nakon savladavanja deonice [[Sjenica]] - [[Prijepolje]], usmerene preko [[Pljevlja|Pljevalja]] u istočnu [[Bosna|Bosnu]].<ref name="ReferenceB">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_95.htm Zapovest Dragutina Keserovića od 3. novembra 1944. komandantima potčinjenih jedinica za grupisanje snaga i dejstva u dolini Lima], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 95</ref> Ovim marševskim putem izvuklo se u istočnu [[Bosna|Bosnu]] oko 85.000 Nemaca<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_174.htm Izveštaj Komande Armijske grupe E o brojnom stanju], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 174</ref> i oko 20.000 četnika. Umešnim korišćenjem terena i znatnim borbenim angažovanjem, [[37. sandžačka divizija NOVJ|37.]] i zatim [[27. istočnobosanska divizija NOVJ|27. divizija NOVJ]] (tokom [[Borbe na komunikaciji Višegrad - Sarajevo novembra 1944|proboja od Višegrada do Sarajeva]]) uspele su da zadrže ovu grupaciju preko mesec dana. Tokom tog proboja i marša Nemci i njihovi saputnici bili su izloženi frontalnim i bočnim napadima, kao i intenzivnim dejstvima [[Balkansko ratno vazduhoplovstvo|savezničkog vazduhoplovstva]], od čega su pretrpeli ozbiljne gubitke u ljudstvu i tehnici. {{izdvojeni citat|Pokret Draže Mihajlovića: Suprotno od Titovih bandi, koje Rusi čvrsto vode, pokret Draže Mihajlovića se nalazi u raskoraku između straha od crvenog neprijatelja i nade u dosad izostalu anglo-američku pomoć. Njihova volja za borbu protiv komunizma je nesmanjena; dijelom je vode uz njemačku pomoć, a dijelom se nadaju engleskoj pomoći, posebno u albansko-crnogorskoj oblasti i u Makedoniji. Na ovo zadnje treba obratiti pažnju radi podjele uticajnih sfera između Anglo-Amerikanaca. Iako odbačeni od svih strana, kod četnika je očigledan kurs koji, s jedne strane, stremi ka uništenju njihovog glavnog neprijatelja Tita po svaku cijenu, a s druge se i dalje nada u političku i praktičnu pomoć od strane Anglo-Amerikanaca.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=887&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000881—000882.]</ref>|Večernji izvještaj obavještajnog odjeljenja Armijske grupe F (8. novembar 1944. godine)}} [[3. novembra]] na molbu četničkog delegata [[Dobroslav Jevđević|Jevđevića]] iz Vrhovnog štaba Draže Mihailovića, održan je sastanak sa načelnikom Obaveštajnog odeljenja [[Grupa armija E|Grupe armija E]]. Draža Mihailović se nalazio sa oko 40.000 četnika u rejonu između Novog Pazara i [[Višegrad]]a. Na sastanku je dogovoreno: {{izdvojeni citat|1.) Četnici će pratiti i potpomagati nemačke trupe u njihovom nastupanju do Sarajeva. 2.) Četnici ukazuju da će posle razjašnjenja situacije u savezničkom štabu za vezu: a) u slučaju predaje Jugoslavije boljševizmu krenuti zajedno sa Nemcima na sever; b) u slučaju da Englezi (u sporazumu sa Rusijom) proklamuju samostalnost Jugoslavije, u prvo vreme ostati na širem području Sarajeva, da bi sa ove baze nastavili borbu protiv Tita.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »E« ZA PERIOD OD 1. OKTOBRA DO 31. DECEMBRA 1944.</ref>}} {{izdvojeni citat|Upotreba četnika u različitim područjima je je dala dobre rezultate. Pogotovo je njihovo poznavanje terena i izviđačka aktivnost protiv Titovih bandi od koristi Wehrmachtu. Naslanjanje četnika na Wehrmacht je ipak samo posljedica njihove slabosti u odnosu na Titove snage. Oružana intervencija Anglo-amerikanaca bi sigurno izazvala njihov trenutačni prelazak u neprijateljski tabor.<ref>NAW, T-314, Roll 1630, 000770: Uputstvo načelnika štaba 91. armijskog korpusa o „srpskim četnicima“. (decembar 1944)</ref>|Uputstvo načelnika štaba 91. armijskog korpusa o „srpskim četnicima“. (decembar 1944)}} Potpukovnik [[Zaharije Ostojić]] (pseudonim »Branko«) u depeši od 10. novembra izvještava majora [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] (»Ram—Hari«) o veoma teškoj situaciji u kojoj su se četničke trupe našle nakon [[SSSR|sovjetskog]] prodora na [[Balkan]] i [[Beogradska operacija|oslobođenja Beograda]]: {{izdvojeni citat|Dobio sam tvoje depeše od 8 novembra. Najnovija situacija sledeća: Glavne snage Rusa i partizana u reonu Beograda i Srema. U unutrašnjosti Srbije slabije snage. Neke naše jedinice vraćene su na svoje terene. 20.000 četnika iz Srbije zajedno sa Švabama na reonu Sjenica — Prijepolje — Pljevlje. Ove snage izbiće na Drinu. Crveni u Srbiji vrše užasni teror. [[Predrag Raković|Raković]] koji je najduže radio sa Rusima morao je pobeći od njih i kreće ka Sandžaku. U Istočnoj Bosni štab III korpusa crvenih sa 38 divizijom u Tuzli i 27 u Sokolovićima i Vlasenici. Nemci drže Zvornik, Bijeljinu, Brčko. Višegrad, Romaniju i Praču. U zapadnoj Bosni svega četiri brigade crvenih. Nemci i ustaše drže sva veća mesta i polako se povlače ka Zagrebu. Moral naših boraca u Bosni još na visini, ali nikoga ne mogu pokrenuti ka Crnoj Gori, dok Englezi iz Grčke ne pređu granicu ili se iskrcaju na obali. Sa obućom, municijom, hranom i odelom vrlo se slabo stoji.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_133.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša Istaknutog dela štaba Vrhovne komande od 7. avgusta 1944. do 7. januara 1945. godine]</ref>}} Vrijedi pomenuti i tumačenje generala Milana Nedića u istrazi pred isljednicima novih jugoslovenskih vlasti. Naime, general Nedić je u iskazu datom 5. januara 1946. godine naglasio koliko je njemački okupator, pri [[Proboj Armijske grupe E iz Grčke|izvlačenju svojih trupâ sa Balkana]], računao na pripadnike [[Hrvatske oružane snage|Hrvatskih oružanih snaga]], [[SDK]] i JVuO: {{izdvojeni citat|Dr [[Hermann Neubacher|Nojbaher]] prilično se zadržao, koje u [[Beograd]]u, koje u [[Osijek]]u, gde je bio štab komande Zid-ost. [tj. Jugoistok — prim.] armija generala [[Maximilian von Weichs|Vajksa]]. On se je zadržao tamo da sa [[Dimitrije Ljotić|Mitom Ljotićem]] uredi pitanje dobrovoljačkog korpusa, koji je od [[Vinkovci|Vinkovaca]] do Osijeka prebačen železnicom. U Osijeku zadržao se samo toliko da ga Nojbaher predstavi generalu Vajksu, a potom transportuje za [[Postojna|Postojnu]], [[Slovenska Bistrica|Slovensku Bistricu]] i [[Rijeka|Rijeku]]. Docnije je došao vojvoda [[Dobroslav Jevđević|Jevđević]] (Dobrosav) sa svojim četnicima u Postojnu, pa u [[Trst]], i [[Momčilo Đujić|pop Đujić]] (Momčilo) iz Dalmacije sa svojim četnicima za Goricu. Namera je bila dr Nojbahera da tu stvori veću srpsku vojsku i uputi je na jugozapad da sa hrvatskom vojskom brani [[NDH]] i pomogne generala [[Alexander Löhr|Lera]] izvući iz teškog položaja u koji je zapao.<ref name="Milan Borković 1944">[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/356, fus. 40.</ref>|General [[Milan Nedić]]}} Decembra 1944. godine, došlo je do pregovora sa Nemcima i generalom Nedićem u [[Beč]]u o udruženju kvislinških snaga, pod kontrolom nemačke vlasti. Predlog sporazuma je predviđao potčinjavanje svih Mihailovićevih jedinica pod zapovedništvo nemačke vojske, angažovanje četnika koji se nalaze u Bosni protiv komunista, prema nemačkom uputstvu, koncentrisanje četničkih jedinica koje se povlače iz Srbije u prostor koji im nemačke trupe budu odredile, delegiranje nemačkog oficira za vezu u štab Ostojića.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_130.htm OPŠTI USLOVI SPORAZUMA O SARADNJI IZMEĐU ČETNIKA I NEMAČKIH JEDINICA PRIPREMLJENI ZA PREGOVORE DECEMBRA 1944. GODINE]</ref> Potisnute s matičnog teritorija, četničke formacije iz Srbije i drugih oblasti stalno su se osipale, a njihov [[moral]] opadao. Mnogi četnici u zemlji su iskoristili [[Amnestija|amnestiju]] i pridružili se partizanima. Drugi su se pridružili ljotićevcima i nedićevcima u povlačenju na sever s Nemcima.<ref name="ReferenceC"/> == Operacije četnika u Bosni == {{main|Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni 1944.|Bosanska golgota}} [[Datoteka:Mihailovic u Bosni 1944.jpg|mini|Veliki četnički zbor u selu [[Osječani]], u Bosni, oktobra 1944. Govori američki obaveštajac [[Robert Mekdauel]].]] [[Datoteka:Mihailovic i muslimani u Bosni 1944.jpg|mini|[[Draža Mihailović]] i [[Robert Mekdauel]] sa muslimanskim prvacima u Bosni.]] {{izdvojeni citat|Jednog dana (decembra 1944) pojavio se preda mnom iznenada jedan četnički general sa dva generalštabna oficira (bili su aktivni u srpskoj vojsci) i rekao sledeće: Kad su Rusi upali u Srbiju, njegovih 40.000 četnika povuklo se preko Drine i stoje na obali Bosne 10-20 km od Maglaja. Oni su spremni da se stave pod nemačku komandu i prime moju podršku prema istoku, dok bih ja trebalo da im stavim na raspolaganje neophodnu pešadijsku municiju.<ref>Stefan Hedrich: Erinnerungen an ein wechselvolles Leben in den Jahren 1880-1975. strane 115. i dalje, citirano prema: https://www.znaci.org/00001/181.htm Roland Kaltenegger: Totenkopf & Edelweiß], (Ares verlag, Graz), četvrti deo: Das Kriegsjahr 1944 (Ares verlag, Graz) strana 268. ({{jez-nem|Eines Tages (Dezember 1944) tauchten bei mir plötzlich ein Cetnik-General mit 2 Generalstäblern auf (gewesene aktive Offiziere der serbischen Armee) und erzählten mir Folgendes: Beim Einmarsch der Russen in Serbien seien 40.000 Tschetniks über die Drina zurückgewichen und stünden nun am rechten Bosnaufer auf 10—20 km vor Maglaj. Sie seien bereit, sich unter deutsches Kommando zu stellen und meine Rückendeckung gegen Osten zu übernehmen, wenn ich ihnen die nötige Infanteriemunition zur Verfügung stelle.}})</ref>|[[Stefan Hedrich]], SS-oberfirer i inspektor u glavnom štabu [[SS]], nadležan za sjeverozapadnu Bosnu}} Razbijeni u Srbiji, Mihailovićevi četnici (njih 15.000 do 18.000) izbjegli su u Bosnu, nakon što je otpala mogućnost proboja do obale [[Jadran]]a. U Bosnu su se povlačili zajedno s dijelovima [[Grupa armija »E«|Grupe armija »E«]], i služili su kao »zaštitnica Nemcima«.<ref>AVII, Ča, 77, 12/5.</ref> [[11. novembra]] Komanda Grupe armija »E« izveštava da se general [[Miroslav Trifunović]] s 18.000 četnika kreće u pravcu Foče štiteći bokove njemačkim trupama.<ref>AVII, Na, f. 311, r. 185, s. 1231</ref> Na pregovorima sa [[Dobroslav Jevđević|Jevđevićem]], Nemci su uspeli da usmere snage [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] iz jugozapadne [[Srbija|Srbije]] u pravcu [[Sarajevo|Sarajeva]], u smeru kretanja vlastitih snaga: {{izdvojeni citat|3. 11, na molbu četničkog delegata majora Jevđevića iz Vrhovnog štaba Draže Mihailovića, održan je sastanak sa načelnikom Obaveštajnog odeljenja Grupe armija. Draža Mihailović sada se nalazi sa oko 40.000 četnika u rejonu između Novog Pazara i Višegrada.<ref name="znaci.net"/>}} Između četnika i Nemaca vođeni su pregovori o snabdevanju i njihovom daljem angažovanju. Mihailovićev predstavnik na ovim pregovorima bio je pukovnik [[Gojko Borota]], komandant Romanijskog korpusa JVuO.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_130.htm Opšti uslovi sporazuma o saradnji između četnika i nemačkih jedinica pripremljeni za pregovore decembra 1944. godine], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 130</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Ratni dnevnik Armijske grupe E 1.10.1944-31.12.1944], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - prilog broj 2, (5. decembar 1944)</ref> Na ovim pregovorima konačno je postignut dogovor o nastupanju u pravcu [[Zvornik]]a, koji je Nemcima odgovarao. O ovome je štab [[Armijska grupa E|Armijske grupe "E"]] [[10. 12.|10. decembra]] obavestio potčinjene komande. {{izdvojeni citat|10. 12. 1944. Operat. odeljenje (Sarajevo) Saradnja sa četnicima. Telegram 34. i 91. arm. korpusu, 5. SS-brd. arm. korpusu i Korpusnoj grupi »Kibler«: 1) Četnici na maršu u širi rejon Valjeva privremeno će preći preko područja Rogatica — Ljubovija — Zvornik — Kladanj. 2) Draža Mihajlović garantuje najlojalnije držanje prema nemačkim jedinicama i nudi saradnju. Znak raspoznavanja za saradnju između nemačkih jedinica i četnika je: Mitrovica. 3) Četnike u što većoj meri koristiti za službu izviđanja. Materijalna pomoć može im se obezbediti u ograničenim razmerama ukoliko se stave na raspolaganje za borbu protiv bandi. 4) K-da Grupe armija obavestila je hrvatske vlasti o navedenom kretanju.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Ratni dnevnik Armijske grupe E 1.10.1944-31.12.1944], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - prilog broj 2, (10. decembar 1944)</ref>}} Tokom decembra 1944. godine, Mihailović je preduzeo veliku [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni 1944.|četničku ofanzivu u istočnoj Bosni]]. Ovaj napad izveden je kao pomoćni udar u toku napora [[Armijska grupa E|Armijske grupe "E"]] da se probije na [[Sremski front]] i ratište severno od Drave, gde je vladala akutna kriza. Takođe je pomogao napor [[Armijska grupa E|Armijske grupe "E"]] da uspostavi poprečnu vezu između [[Sarajevo|Sarajeva]] i fronta u donjem toku [[Drina (reka)|Drine]]. 16. decembra 1944, general Mihailović piše pukovniku [[Petru Simiću]] (pseudonim »Rodi«), komandantu Severne grupe bosanskih korpusa JVuO, da partizani predstavljaju »glavnog neprijatelja« četničkog pokreta: {{izdvojeni citat|Sa 10.000 srbijanskih snaga neračunajući bosanske, krećem pravcem Han Pijesak — Vlasenica — Šekovići — Tuzla i pravcem Olovo — Kladanj — Stupari — Zavrtnice. Preduzmite odmah energične napade prema oblasti Tuzle sa svim snagama. Vi znate ko je glavni neprijatelj i napadati ga. Nemojte da u ovom momentu stvarate i druge neprijatelje. Ponavljam, najenergičnije koncentrične napade u oblasti Tuzle sa svima snagama.<ref name="Depeše"/>}} Mihailovićeva ofanziva je uzvedena prema željama Komande Jugoistoka, uz njihovu saglasnost i uz nemačku pomoć u municiji i zbrinjavanju ranjenika. Pored četnika, nemački proboj podržavaju i ustaše: {{izdvojeni citat|5. SS brdski korpus: [...] Krećući se od Kalinovika sa sjeveru, jače banditske snage potisle četnička osiguranja od Trnova ka Kasindolu (6 [kilometara] južno od Sarajeva). 1. bataljon 734. lovačkog puka, prebačen iz Podromanije motorizovanim transportom, stupio u kontranapad u saradnji sa ustašama i četnicima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=352&rec=311&roll=195 NAW, T-311, Roll 195, 000343: Tajni dnevni izvještaj komande Jugoistoka (23. decembar 1944.)]</ref>|Tajni dnevni izvještaj nemačke komande Jugoistoka (23. decembar 1944.)}} 28. decembra, Draža Mihailović šalje depešu kapetanu [[Stevan Leko Damjanović|Stevanu Leku Damjanoviću]] (pseudonim »Hektor«) u kojoj ga podsjeća da u borbi protiv snaga NOVJ stoje na raspolaganju sva moguća sredstva: {{izdvojeni citat|Nemojte se ženirati, da komuniste udarite u leđa u svakoj prilici. Oni su nas, dok smo napadali Nemce kod Bileće i na Sokolcu uvek napadali u leđa.<ref name="Depeše"/>}} Mihailovićeva ofanziva završila se neuspešno, porazom u bici za Tuzlu. Nakon ovog poraza došlo je do izvesnog osipanja u redovima [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]]. [[Srpska državna straža|Srpski udarni korpus]] odmarširao je Nemcima u [[Sarajevo]], da bi bio transportovan vozovima u [[Slovenija|Sloveniju]],<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_134.htm Izveštaj šefa propagandno-obaveštajne službe i sudstva Zeničkog korpusa od 8. januara 1945. načelniku štaba Vrhovne komande o razgovoru sa štabom Srpskog udarnog korpusa], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 134</ref> a ostale snage izvukle su se preko [[Ozren (Bosna i Hercegovina)|Ozrena]] prema [[Modriča|Modriči]]. {{izdvojeni citat|Suzbijajte sve glasove o nekom našem krahu, suprotno tome širite da mi nismo begunci već se i dalje borimo dokle god možemo na svome terenu.<ref name="Depeše">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_192.htm IZVOD IZ KNJIGE POSLATIH DEPEŠA ŠTABA VRHOVNE KOMANDE OD 12. DECEMBRA 1944. DO 7. APRILA 1945.GODINE]</ref>|Depeša generala Mihailovića od 27. januara 1945. god.}} Tokom februara i marta [[1945]]. četnici su zajedno sa nemačkim snagama učestvovali u borbama protiv pokušaja [[Druga armija JA|Druge armije JA]] da preseče saobraćajnicu u dolini [[bosna (rijeka)|reke Bosne]]. General Mihailović je pod svojom komandom u Bosni, sem četnika, imao i neke kvislinške muslimanske jedinice i delove Srpske državne straže.<ref name="Saslušanje"/> {{izdvojeni citat|Hvatajte što čvršće veze sa svima vrstama milicija i objedinite ih u zajedničkoj borbi.<ref name="Depeše"/>|Depeša generala Mihailovića od 22. marta 1945. god.}} Kad su Nijemci u oktobru 1944. istjerani iz Srbije, a ostaci četnika pobjegli u Bosnu, [[Milan Aćimović]] je postao glavna veza Draže Mihailovića sa specijalnim poslanikom Ministarstva inostranih poslova [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Hermann Neubacher|Hermannom Neubacherom]] u [[Beč]]u.<ref>https://www.znaci.org/00001/40_45.htm Jozo Tomasevich: CETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945</ref> U memoarima, Nojbaher tvrdi da je Mihailović zadržao svoj oportunistički stav prema njemačkom okupatoru sve do kraja rata: {{izdvojeni citat|Početkom 1945, u vreme naših poslednjih borbi u Hrvatskoj, kada je povlačenje naših trupa sa tog prostora bilo samo pitanje dana, Draža Mihailović mi se obratio direktnom molbom - i to preko svojih poverljivih ljudi u Beču - da mu pružim pomoć u vezi sa naoružanjem njegovih jedinica. Tokom nekoliko dana ja sam čak imao direktnu radio-vezu sa njegovim glavnim štabom u Bosni. Moj poverljiv čovek bio je poslednji put kod Draže u aprilu 1945.<ref>https://www.znaci.org/00001/172_7.pdf</ref>|[[Hermann Neubacher]]}} Pred kraj rata je njemačka služba bezbednosti ([[Sicherheitsdienst]]) uspostavila radio vezu sa Mihailovićevim štabom. Radio-veza je primarno služila da četnicima omogući slanje zahteva za snabdevanjem njemačkim vlastima.<ref>WASH-REG-INT-74, XX 7619, File 160, Box 28, Entry 109, RG 226, NA.</ref> U Bosni se Mihailović još dva puta sastao sa Šterkerom i Aćimovićem.<ref name="Saslušanje"/> Mihailović se sastajao sa Nojbaherovim izaslanikom prilikom povlačenja iz Srbije za Bosnu septembra 1944. godine i dva puta u Bosni u oblasti Sarajeva koncem 1944. godine i početkom 1945. godine. Sastancima između Mihailovića i Nemaca prisustvovao je i američki pukovnik [[Robert Mekdauel|Mak Dauel]], američki obaveštajac koji je tražio od Nemaca da polože oružje isključivo Mihailoviću, a Mihailovića uveravao da [[Sjedinjene Američke Države]] pomažu isključivo njega i njegovu organizaciju.<ref name="Presuda">[https://www.znaci.org/00001/60_3_34.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima]</ref> Početkom [[april]]a 1945. njemački major Šterker donio je Mihailoviću [[Alexander Löhr|Löhrovu]] poruku da je voljan da se preda angloameričkim snagama.<ref>Jozo Tomasevich, Četnici u drugom svjetskom ratu, Zagreb 1979, 398 i 400</ref> Mihailović je, pak, inzistirao da se njemačke trupe stave pod njegovu komandu kao »naši državljani«.<ref>AVII, Ča, 276, 6/1-44, uputstvo potčinjenim od 3. aprila 1945</ref> == Povlačenje Đujićevih četnika == {{main|Dinarska četnička divizija}} U drugoj polovini oktobra 1944. godine, jedinice [[NOVJ]] su prešle u ofenzivu za oslobođenje Dalmacije. 21. oktobra Đujić naređuje svojim jedinicama da se prikupe na [[Dalmatinsko Kosovo|Dalmatinskom Kosovu]], »jer mi našu živu snagu moramo da očuvamo za odsudni momenat«. Đujić je procijenio da Nijemci »napuštaju teren Jugoslavije«, pa dok se još drže u Dalmaciji, »moramo blagovremeno da izvršimo pripajanje svih naših manjih odvojenih i usamljenih grupa glavnini«.<ref>AH, Ča, 1.</ref> O ubrzanom povlačenju četnika i Nemaca iz Dalmacije govori nemački kapetan Rettich: [[Datoteka:Djujicevi cetnici povlacenje.jpg|mini|Povlačenje Đujićevih četnika, uporedo sa Nemcima, na teritoriju Trećeg Rajha.]] {{izdvojeni citat|»Stojim usred ovog haosa i ne mogu da sprečim katastrofu. Prvi put u ovom ratu gubim nerve i urlam kao pas na lancu. Opterećenje živaca poslednjih dana bilo je odviše veliko. A sad još i ovo potresno razočaranje što moji ljudi ovako beže. U toku dana je više puta pokušano da se zadrže mase naših jedinica koje su se bez smetnje žurno povlačile i da se uspostavi jedna nova linija. Ali četnici, kojih ima mnogo na ovom prostoru, beže potpuno rastureni i sve povlače za sobom.<ref>Franz Schraml, Kriegsschauplatz Kroatien, die deutsch-kroatischen Legionsdivisionen, Kurt Vowinckel Verlag, Neckargemünd, 1962, 207.</ref>|Zapis kapetana Retticha o povlačenju Nemaca i četnika iz Dalmacije}} Đujić 7. novembra šalje »najhitniju« depešu s naznakom »SOS« komandi Sjeverne grupe bosanskih korpusa: {{izdvojeni citat|»Jeste li krenuli. Gde ste i kada će te doći ovamo. Situacija na vrhuncu kritična kod nas. Ako ne stignete u najkraćem roku propadamo svi. Ponavljam: ako ne stignete u najkraćem roku propadamo svi. Đujić«.<ref>AVII, Ča, 206, 36/1.</ref>}} Novembra 1944. godine, došlo je do [[Kninska operacija 1944.|bitke za Knin]] sa [[NOVJ|Narodnooslobodilačkom vojskom Jugoslavije]] koja je oslobađala zemlju od okupatora. [[Momčilo Đujić]] je sa glavninom snaga četničke [[Dinarska četnička divizija|Dinarske divizije]] krenuo u proboj prema sjeveru 1. prosinca, dan prije odlučnog [[Kninska operacija|napada NOVJ na Knin]].<ref>[[Todor Radošević|Radošević, Todor]]: ''Ofanziva za oslobođenje Dalmacije (1. IX - 9. XII 1944.)'', Beograd: Vojnoistorijski institut, 1965, str. 277</ref><ref>[[Fikreta Jelić-Butić|Jelić-Butić, Fikreta]]: ''Četnici u Hrvatskoj 1941-1945.'', Zagreb: Globus, 1986, str. 239-240</ref> U izveštaju Dinarske divizije nemačkoj komandi [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog armijskog korpusa]] od [[1. decembra]] [[1944]]. godine, četnici najavljuju svoje napuštanje Kninskog fronta: {{izdvojeni citat|Četnička komanda sa svim svojim oružanim snagama od meseca septembra prošle godine radi i sarađuje sa Nemačkom vojskom u ovim krajevima iskreno i lojalno. Ovo su nam nalagali naši zajednički interesi u borbi protivu zajedničkog neprijatelja. Ova se saradnja produžila sve do danas. Kada je pre skoro meseca dana otpočela velika partizanska ofanziva na Knin i kada su četnici izgubili jedan veći deo teritorije četnici su uvideli da je više ovde njihova borba uzaludna jer da će ipak morati jednog dana napustiti ovu teritoriju. To je od strane predstavnika ove komande majora Mijovića tačno rečeno Komandantu Nemačkog Korpusa u Kninu. Sa strane gospodina generala komandanta Korpusa je izražena želja da ne treba da se rastavljamo nego da do kraja zajednički podelimo sudbinu pa šta nam bude.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_115.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4], Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 115.</ref>|Izveštaj Dinarske četničke divizije komandi štaba [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. korpusa Vermahta]] ([[1. decembra]] [[1944]].)}} Kad su Đujićevi četnici napustili nemački front kod Knina, u hronici njemačke [[373. legionarska divizija|373. divizije]] je zapisano: {{izdvojeni citat|Do osetnog slabljenja fronta kod Knina došlo je kad je 6-7.000 ljudi jaka četnička grupa vođena od popa Momčila pešačkim maršem prebačena u oblast Karlovca. Razlog koji je ovo izazvao je neprijateljstvo sa ustašama, pa je rešeno da se formira jedan četnički korpus u oblasti Ljubljane. Marševski pokret bio je pomognut od strane 373. divizije koliko god je to bilo moguće.<ref>[https://www.znaci.org/00001/180.htm Franz Schraml: KRIEGSSCHAUPLATZ KROATIEN], Kurt Vowinckel Verlag, Neckargemünd 1962. strana 207 ({{jez-nem|Eine empfindliche Schwächung des Frontabschnittes bei Knin trat dadurch ein, daß eine bisher nordwestlich der Stadt gestandene, etwa 6—7000 Mann starke, von dem Popen Momčilo geführte Cetnikgruppe im Fußmarsch in die Gegend von Karlovac verlegt wurde. Der Grund des Abzuges war Verfeindung mit der Ustascha, auch hieß es, daß im Raum von Laibach ein Cetnikkorps aufgestellt würde. Die Marschbewegung wurde so gut als möglich von der 373. Div. unterstützt.}})</ref>|Hronika njemačke [[373. legionarska divizija|373. legionarske divizije]]}} Đujićevci se povlače na sjever uz podršku dijelova [[373. legionarska divizija|373. divizije]] [[Vermaht]]a. Proboj iz okruženja za mnoge je bio poguban. [[Brane Bogunović]], [[Boško Asanović]] i stotine drugih su zarobljeni. Major Mijović je poginuo u zoru 3. decembra na obali [[Radljevac|Radljevca]]. Tu se vojvodi priključio njemački general [[Alois Windisch]], komandant [[264. divizija|264. divizije]], sa svega oko 200 preostalih vojnika.<ref name="Pop izdaje"/> 12. decembra general Gustav Fehn je u pravcu pokreta četničkih jedinica poslao nekoliko nemačkih i ustaških bataljona, kako bi četnicima otvorili komunikaciju [[Ličko Petrovo Selo]]—Vaganac—Drežnik—Grad—Rakovica—[[Saborski]]—[[Plaški]].<ref name="Pop izdaje"/> Četnici usput provode prisilnu mobilizaciju praćenu žestokim zastrašivanjem stanovništva. Đujić Mihailoviću javlja: {{izdvojeni citat|»Naši su na putu popalili mnoga sela.«<ref>Zb. NOR, XIV/4, 714.</ref>|Izveštaj Đujića Mihailoviću}} Nije pouzdano utvrđeno koliko je četnika bilo u koloni. Partizanski izvori govore o dvije do dvije i po hiljade četnika.<ref name="Pop izdaje"/> Domobranski general Tomašević je sredinom decembra javio »da je oko 5000 četnika s obitelji stiglo preko Drežnik-Grada u Plaški, odakle produžavaju u Njemačku«.<ref>Zb. NOR, V/36, 687.</ref> Dana 21. prosinca stižu u dolinu [[Gacka (rijeka)|Gacke]]; tu su im se priključili četnici iz gornje Like. Nakon što su im prišli svi četnici sjeverozapadne Like i neki bosanski četnici, izvještaj o brojnom stanju Dinarske divizije 25. decembra navodi 4561 četnika.<ref>AVII, H-V/750.</ref> Po planu generala Mihailovića, Đujić je, dolaskom na [[Kapela|Kapelu]], završio povlačenje. Vrhovna komanda [[JVUO]] je tražila da se Đujić tu zadrži, jačajući frontu ispred Rijeke, na pravcu Brlog—Kupa. {{izdvojeni citat|»U osnovi se ne slažem sa napuštanjem terena i odlaskom za Istru. U Sloveniju i na Istru treba poslati građanske izbeglice koje treba spasiti. Vojnici moraju da produže borbu na celom prostranstvu Jugoslavije. Ni u kom slučaju naši vojnici ne smeju biti izbeglice.«<ref>Zb. NOR, XIV/4, 909.</ref>|Mihailovićev odgovor Đujiću}} Đujić je, pak, uporno tražio slobodan prolaz do Rajha. Poglavnik NDH [[Ante Pavelić]], na zahtjev Nijemaca, izdaje [[21. prosinca]] [[1944.]] zapovijed da se Đujićevim četnicima omogući prolaz preko [[Zagreb]]a i [[Zaprešić]]a ka granici Reicha. On se poziva na sporazum između vlade NDH i vlade Trećeg Reicha, prema kojemu će se otpremiti "četnička skupina popa Đujića, ukupne jakosti oko 6.000 ljudi, iz područja južno od Bihaća i južne Like prema sjeveru u Njemačku". U naredbi se kao "vjerojatni smjerovi pokreta" navodi pravac Bihać-Bos. Novi-Kostajnica-Novska-Dugo Selo-Zagreb-Zaprešić-granica, ili Gospić-Ogulin-Karlovac-Zagreb-Zaprešić-granica. Pavelić je naredio da se spomenuta grupacija "bezuvjetno nesmetano" propusti, prijeteći ratnim sudom onima koji bi to ometali. Četnike je do granice trebala pratiti jedna vojna jedinica NDH.<ref>[https://www.znaci.org/00001/41_18.htm Fikreta Jelić Butić: Četnici u Hrvatskoj 1941-1945: Bijeg pred snagama NOP-a]</ref><ref name="povijest.net">[http://povijest.net/sadrzaj/hrvatska/hr-ww2/842-odlazak-cetnicke-divizije-iz-kninske-krajine-i-predaja-saveznicima.html Domagoj Zovak, prof.: Odlazak četničke divizije iz kninske krajine i predaja saveznicima]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, preuzeto 1. travnja 2012.</ref> {{izdvojeni citat|»Z a p o v i e d a m : 1. — da sve naše oružane postrojbe označenim smjerovima bezuvjetno nesmetano propuste ovu četničku skupinu u svom prolazu. Tko se ogrieši ovoj zapoviedi stavit će se pred Ratni sud shodno okružnici Glavnog Stana Poglavnika br. 124/taj. od 13. 12. 44. 2. — da četničku skupinu Popa Đujića u pokretu prema sjeveru do njemačke granice prati popratna postrojba hrvatskih oružanih snaga, koja se u sporazumu s njemačkim zapovjedničtvima ima brinuti za uredan i nesmetan prolaz skupine. 3. — ukoliko pomenuta četnička skupina bude prolazila područje pojedinih hrvatskih zapovjedničtava, odgovorni zapovjednici izvjestit će odmah i najžurnije Minors-Operod.«<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_233.htm Zapovest poglavnika Nezavisne Države Hrvatske od 21. decembra 1944. oružanim jedinicama (na pravcima Bihać — Bosanski Novi — Kostajnica — Zagreb — Slovenija i Gospić — Ogulin — Karlovac — Zagreb — Slovenija) da neometano propuste i obezbede prolaz Dinarskoj četničkoj diviziji prilikom njenog prebacivanja u Sloveniju]</ref>|Naređenje Ante Pavelića od 21. decembra 1944. godine za bezbjedan propust vojvode Momčila Đujića i Dinarske divizije JVuO ka Trećem Reichu}} U međuvremenu, 17. decembra, [[ustaše]] su u [[Hrvatska Kostajnica|Kostajnici]] poubijali 123 (ili 147<ref>Zb. NOR, XIX/4, 714.</ref>) ranjenika Dinarske divizije, koji su bili prevoženi [[vlak]]om. Zato Đujić izbjegava taj put. Đujić uz pomoć [[Dimitrije Ljotić|Ljotića]], koji već boravi tamo, dobija dozvolu Nijemaca da pređe u Istru i djelove Slovenije (tada [[Operativna zona Jadran]]). Ujutro 26. decembra iz [[Brlog]]a je krenulo oko 4500 četnika. Gdje god su mogli, upadali su u hrvatska sela i terorizirali narod, a neka sela su zapalili. U Hrvatskom primorju — javlja Okružni komitet KPH za Primorje — četnici su »napravili totalnu pljačku, paljevine i ubistva među narodom«.<ref name="Pop izdaje"/> Preko [[Velebit]]a i primorja, vršeći usput teror nad stanovništvom, Đujićevi četnici i dio njihovih obitelji dolaze [[1. siječnja]] [[1945]]. u [[Viškovo]]. Unutar granica Rajha Đujićevi četnici se spajaju sa postrojbama [[Srpski dobrovoljački korpus|Srpskog dobrovoljačkog korpusa]] i drugim kolaboracionistima pod zapovjedništvom [[Dobroslav Jevđević|Dobroslava Jevđevića]] i [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]]. Ljotić je Neubachera depešom [[2. januar]]a obavijestio da je stiglo oko 4500 Đujićevih četnika, 1000 ličkih četnika i oko 500 izbeglica, bolesnih, dece i ranjenika. "''Borbeni moral odličan. Hranu primaju od Nemaca''."<ref name="Pop izdaje"/> Po naređenju SS-[[gruppenführer]]a [[Odilo Globočnik|Odila Globočnika]], komandanta SS-a i policije u Operativnoj zoni Jadransko primorje, u sastav Dinarske divizije je uključena i štabna četa SS-[[sturmbannführer]]a [[Ernst Lerch|Ernsta Lercha]]. Ta [[SS]] četa je imala »zadatak da ličnim dodirom s komandantima brigada uprosti prenošenje naređenja, da ličnim primerom aktivira delatnost četnika i da zajedno s njima vrši izviđanja u celoj Vipavskoj dolini radi sprečavanja infiltriranja banditskih snaga iz Trnovskog gozda.«<ref>Zb. NOR, VI/19, 842.</ref> SS vođa Globocnik izvijestio je najvišu njemačku komandu kako su »izvršenim posedanjem uporišta delovima četničke Dinarske divizije« njegove, tj. njemačke »policijske jedinice oslobođene za druge zadatke«.<ref>Zb. NOR, VI/19, 824</ref> Sa četnicima je u Sloveniju stiglo i nekoliko angloameričkih avijatičara, koje je Đujić predao Nemcima. O Đujićevom postupku je od strane Dobroslava Jevđevića obaviješten i Mihailović,<ref>Zb. NOR, XIV/4, 729.</ref><ref>AVII, 276, 16, 1 - 2 7 .</ref> koji je samo prokomentarisao: »Svaki će polagati račune za svoj rad.«<ref>Zb. NOR, XIV/4, 923.</ref> {{izdvojeni citat|Pop Đujić sa oko 4.000 vojnika otišao u Istru. Njegove snage bi se dislocirale u dolini Vipave. Pri izvlačenju imao vrlo male gubitke. Njegova saradnja sa broj 11 prekoračila granice. On čak i padobrance predaje broju 11. Javno se neprijateljski izjašnjava protivu saveznika.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/4_14_4_156.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba četničke Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 26. februara 1945. godine]</ref>|Iz depeše koju su Vrhovnoj komandi JVuO poslali delegati Draže Mihailovića u Sloveniji, 8. januar 1945. godine}} Delegati Draže Mihailovića u Sloveniji major [[Vasilije Marović]] i kapetan [[Ilija Jeftić]], u depeši poslatoj Vrhovnoj komandi 10. januara 1945. godine, optužuju vojvodu Đujića za samovolju. Naime, dvojica četničkih oficira tvrde da Đujić odbija da se povinuje Jevđevićevim naređenjima »jer veruje da će svoj cilj postići preko Ljotića i Nemaca«, zatim da su u njegovu štabu uvijek prisutna dva njemačka oficira, te da jedan od njih, pod pseudonimom Branko Lazarević i u četničkoj uniformi, zapravo komanduje divizijom: {{izdvojeni citat|Major Kapetanović i Đujićeva savetodavka Stanić, nedavno došli iz Nemačke i doneli sobom veću sumu novca. Sigurno je da su u nemačkoj obaveštajnoj službi. Vređajući, klevetajući Čiču i V. K. Đujić traži opravdanje za svoje postupke. On javno pozdravlja nemačke oficire [[Rimski pozdrav|rimskim pozdravom]] i protiv svoga uređenja iz inata radi na štetu opštu. Jevđević je apsolutno odan Čiči pokušava da ga urazumi.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/4_14_4_156.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba četničke Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 26. februara 1945. godine]</ref>}} == Povlačenje Đurišićevih četnika == {{main|Pavle Đurišić|Proboj četnika i Nemaca iz Crne Gore}} {{izdvojeni citat|On [Pavle Đurišić — prim.] je bio opasan nemački saveznik. Meni je uvek bilo savršeno jasno da bismo mi za Pavla Đurišića, u slučaju invazije zapadnih sila na Balkan, ponovo postali njegov najveći neprijatelj. Kada je započelo povlačenje nemačkih trupa iz Crne Gore, Pavle Đurišić je krenuo sa njima. Tokom napornih marševa po planinskom terenu, tokom operacije povlačenja prolazili smo i kroz područja koja su kontrolisali partizani. Njegove trupe vodile su borbu sa partizanima i time nemačkim trupama olakšale evakuaciju sa tog prostora.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], str. 176.</ref>|[[Hermann Neubacher]]}} Tokom septembra i oktobra [[1944]]. snage NOVJ zauzele su [[Gacko]], [[Berane]], [[Nikšić]], [[Kolašin]], [[Mojkovac]], [[Bijelo Polje]], [[Prijepolje]], [[Pljevlja]], [[Trebinje]], [[Bileća|Bileću]] i [[Grahovo]], čime se [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|njemački 21. korpus]] našao u potpunoj izolaciji. Pod komandom [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. nemačkog korpusa]] borila se četnička grupacija [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]], koju su Nemci procenili na 10.000 ljudi.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_174.htm Pregled brojnog stanja jedinica potčinjenih Grupi armija »E« na dan 16. 11. 1944. godine, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII - Dokumenti Nemačkog rajha, knjiga 4], Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 174.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=382&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frames no. 000376—000377.]</ref> Nakon dugotrajnih teških borbi i obostranih ozbiljnih gubitaka, [[18. decembra]] [[1944]]. su Nijemci i četnici probili blokadu. Zajedno sa njemačkim trupama, Crnu Goru su napustili i četnici potpukovnika [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]]. Oko 7000 četnika iz Crne Gore, kojima se pridružilo oko 1300 iz Hercegovine, uputilo se u sjevernu Bosnu, s pravcem prema Istri i Slovenskom primorju.<ref>AVII, Na, f. 311, r. 185, s. 1208.</ref> Pored naoružanih četnika iz Crne Gore, bilo je oko 2000 izbjeglica.<ref>AVII, Ča, k. 276. reg. br. 16/1-8.</ref> SS-[[gruppenführer]] i general-potpukovnik policije [[Odilo Globočnik]] je u vezi s pokretom Đurišićevog [[Crnogorski dobrovoljački korpus|Crnogorskog dobrovoljačkog korpusa]] (»12.000 navodno odličnih boraca i 1.500 žena, dece, staraca i ranjenih«) od vlasti [[NDH]] i komande Jugoistoka tražio da se »istome osigura slobodan prolaz, kao što je učinjeno sa četnicima popa Đujića«. O formacijskom jedinstvu CDK i [[Dimitrije Ljotić|Ljotićevog]] [[Srpski dobrovoljački korpus|Srpskog dobrovoljačkog korpusa]], kao i o ideološkom svjetonazoru Pavla Đurišića, Odilo Globočnik (ili njegov pomoćnik SS-[[sturmbannführer]] [[Ernst Lerch]], koji je parafirao ovaj dokument) zapaža sljedeće: {{izdvojeni citat|Vojvoda Đurišić je ranije pripadao četnicima Draže Mihailovića te bi verovatno još i danas mogao da održava uske veze s njim. On je ipak svoje snage odvojio i one nose naziv CDK, koji je uključen u srpske dobrovolj. jedinice generala Mušickog. On je istovremeno postao potpukovnik SDK i zamenik generala Mušickog. Ova grupa najoštrije suzbija težnje za nezavisnošću Crne Gore i danas se drži opšte političke linije ministra Ljotića, tj. nacionalnog jedinstva svih srpskih plemena.<ref>[https://znaci.org/zb/4_6_19.htm Zbornik NOR-a – tom VI – Borbe u Sloveniji – knjiga 19. – 1. III – 15. V 1945. godine, Vojnoistorijski institut], Beograd, 1975, dok. 158, str. 815.</ref>|Obaveštenje komandanta SS i policije u Operativnoj zoni Jadransko primorje od 2. marta 1945. o dolasku u Istru Crnogorskog dobrovoljačkog korpusa}} U međuvremenu, javio se Pavelićev prijatelj [[Sekula Drljević]] sa predlogom da Pavlu Đurišiću garantuje povlačenje ako svoje trupe preimenuje u »[[Crnogorska narodna vojska (1945)|Crnogorsku narodnu vojsku]]« i stavi ih pod komandu Drljevića. Đurišić i dio bliskih suradnika Draže Mihailovića, među kojima [[Dragiša Vasić]] i [[Zaharije Ostojić]], prihvaćaju Drljevićevu ponudu i kreću u povlačenje preko NDH. O položaju trupa pod Đurišićevom zapovjedništvom u novim okolnostima, kapetan [[Vladimir Tešanović]], komandant 2. sarajevske četničke brigade, obavijestio je 8. aprila preko štaba Srednjobosanskog korpusa JVuO i samog generala Dražu Mihailovića: {{izdvojeni citat|Situacija dana 7—IV u Lijevču polju: Jedinice vojvode Pavla Đurišića usled teške situacije, a zavedeni propagandom Sekula Đorđevića [sic!] odlučile su da se predaju ustašama, odnosno Sekuli Drljeviću, koji se proglasio vrhovnim komandantom Crnogorske vojske nezavisne Crne Gore. Na pregovorima koji su vodili Pavlovi delegati sa nekim Pavelićevim izaslanikom, zaključeno je da se Crnogorci ne razoružavaju i imaju se dislocirati na području Hrvatske po nahođenju hrv. vlasti. — Bosanci i Srbijanci imaju se smatrati ratnim zarobljenicima.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_193.htm Obaveštenje komandanta 2. sarajevske brigade od 8. aprila 1945. komandantu Srednjobosanskog korpusa o predaji crnogorskih četničkih jedinica ustašama]</ref>}} No, Đurišić je pokušavao izigrati Drljevića. Odlučuje da ipak neće preći Savu, kako je dogovoreno, već svoje kolone vodi prema Bosanskoj krajini. Ustaše su [[4. april]]a te kolone zaustavili na Lijevča-polju. Poslije žestoke [[bitka na Lijevča polju|bitke na Lijevča polju]], četnici se predaju ustašama i Drljeviću.<ref>Zb. NOR, XIV/970.</ref> Glavnina zarobljenih trupa se, kao »[[Crnogorska narodna vojska (1945)|Crnogorska narodna vojska]]« pod Drljevićevom komandom, narednih dana uključuje u sastav ustaških zdrugova, a četničko vodstvo je likvidirano u [[Logor Jasenovac|logoru Jasenovac]], uključujući Đurišića, Ostojića, Vasića, [[Petar Baćović|Petra Baćovića]] i druge.<ref>R. Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941 — 1945, Cetinje, 1977, str. 505, 515. i 527.</ref> Svoju verziju smrti Pavla Đurišića u ustaškom logoru dao je po sjećanju rekonstruisati i Hitlerov »ministar za Jugoistok« [[Hermann Neubacher]]: {{izdvojeni citat|Kasnije je Pavle Đurišić sklopio ugovor sa ustaškim trupama Ante Pavelića, da bi mogao da prođe sa svojim jedinicama kroz Hrvatsku i Istru. Tamo su se već nalazile i druge četničke jedinice, kao i Ljotićevi dobrovoljci. Ustaše, za koje su do poslednjeg trenutka glavni neprijatelj ostali pravoslavni Srbi, nisu ispoštovali dogovor, postavili su mu zasedu i pobili jedan deo njegovog odreda. Svi četnički oficiri bili su uhvaćeni i ubijeni. Pavle Đurišić bio je, zajedno sa nekoliko svojih drugova, spaljen.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], str. 176—177.</ref>}} == Politički planovi == Radi ostvarenja plana o ujedinjenju svih "nacionalnih snaga" Nemci su pokušali da angažuju i patrijarha Gavrila i vladiku Nikolaja Velimirovića. U prvoj polovini decembra 1944. godine, Nojbaher je naredio da se oni puste iz logora u Bavarskoj, gde su bili internirani, i doprate u Beč. Nojbaher je pozvao Milana Nedića, Dimitrija Ljotića, Milana Aćimovića, ministra Velibora Jonića i druge, da prisustvuju dolasku patrijarha i vladike u Beč. Uveliko se govorilo kako će se sazvati sabor pravoslavnih crkava (ruske, rumunske, hrvatske i srpske), te kako će se na tom saboru osuditi boljševička pravoslavna crkva. Nojbaher je smatrao da dovođenje srpskih crkvenlh velikodostojnika predstavlja veliki politički uspeh za njega.<ref name="Milovanović">[https://www.znaci.org/00001/11_77.htm Nikola Milovanović: PLAN KOMANDE LOVAČKIH GRUPA JUGOISTOK]</ref> Nojbaher je, po Ljotićevom savetu, premesto crkvene dostojnike na [[Vrpsko jezero]] u Koruškoj, zbog bombardovanja Beča. Ljotić je Mihailoviću javljao da je sa slovenskim nacionalistima »postigao sporazum i oni su obrazovali Nacionalni komitet koji će proglasiti slobodnu federativnu jedinicu Kraljevine Jugoslavije — Sloveniju — koja ne priznaje Tita nego Kralja Petra II.« Zamolio je Mihailovića da dođe u Sloveniju da »vodi operacije«.<ref>Boško N. Kostić, ''Za istoriju naših dana'', Lille, 1949. 211—212</ref> [[24. januar]]a 1945. Mihailović je javio emigrantskoj vladi da su se sporazumeli [[Slovenska ljudska stranka]], socijalisti i [[Jugoslovenska nacionalna stranka]] i sastavili »Narodni odbor za Sloveniju«. Odbor je proglasio [[slovensko domobranstvo]] »narodnom vojskom«, a "veliku Sloveniju" (sa [[Istra|Istrom]] i [[Trst]]om) delom »Federativne Jugoslavije« pod Karađorđevićem. Mihailović još kaže da "odbor priznaje đenerala Mihailovića i nastavlja borbu protivu komunista i okupatora".<ref name="Depeše"/> Nameravali su da traže od Anglo-Amerikanaca da Titovim trupama ne dozvole ulazak u Sloveniju, već da anglo-američke trupe kao savezničke uđu u Sloveniju.<ref name="Milovanović"/> Bilo je u planu i da se obrazuje Srpski komitet, u kojem bi [[Aleksandar Cincar-Marković]] bio ministar inostranih poslova, predsednik [[Nikolaj Velimirović]], a članovi Ljotić i Aćimović. O ovim političkim kombinacijama govori se u telegramu koji je [[31. januar]]a Mihailoviću poslao [[Dobroslav Jevđević]]: {{izdvojeni citat|U sredu stiže ministar Nojbaher sa Ljotićem i Nedićem. Izgleda da dolazi i patrijarh. Preuzeo sam sve da mi politički ne budemo izigrani i tražio u vezi s tim objašnjenje sa Đujićem. Povodom vesti ljotićevaca da će obrazovati vladu u koju će ući Đujić uz blagoslov patrijarhov, imao sam dug razgovor sa Đujićem. Đujić je izjavio da neće ući ni u kakvu političku kombinaciju sa Ljotićem. To će saopštiti Ljotiću. Prema tome, sa te strane nema nikakvih razloga za uznemirenost.<ref name="Milovanović"/>}} Početkom 1945. godine dolazi do razdora između Ljotića i Nedića. Glavni razlog bilo je Ljotićevo nastojanje da se raspusti [[Nedićeva vlada|Nedićeva kvislinška vlada]], a da se umesto nje obrazuje "komitet spasa" u koji bi ušli predstavnici svih kolaboracionističkih grupa. Zadatak ovog "komiteta" je trebalo da bude prikupljanje svih ostataka razbijenih četničkih i kvislinških formacija iz Srbije, Slovenije i Hrvatske (s izuzetkom ustaških), od kojih bi se, na teritoriji Slovenije, obrazovala "nacionalna armija" sposobna da se suprotstavi [[NOVJ]].<ref name="Milovanović"/> == Zbližavanje četnika i ustaša == [[Datoteka:Stepinac.jpg|minijatura|Zagrebački nadbiskup [[Alojzije Stepinac]], sa kim je Draža Mihailović pokušao da uspostavi vezu.]] [[File:Povlačenje crnogorskih četnika prema zapadu. Zagreb, svibanj 1945.webp|thumb|Povlačenje crnogorskih četnika ka Trećem Reichu (Zagreb, [[svibanj]] 1945)]] Nakon [[bitka za Srbiju|poraza u Srbiji]], general Mihailović je pokušao da prestroji »Jugoslovensku vojsku u otadžbini« iz isključivo srpske formacije u združenu snagu srpskih, hrvatskih i muslimanskih jedinica, pri čemu je četničko rukovodstvo izrazilo spremnost da se odrekne zamisli o [[Etničko čišćenje|etnički čistoj]] »[[velika Srbija|velikoj Srbiji]]«.<ref>AVII, Ča, 276, 6/1-32-</ref> [[29. novembra]] 1944. Mihailović je pisao ustaškom poručniku, »bratu Mati Matićeviću«, komandantu [[Hrvatske oružane snage|oružanih snaga NDH]] u oblasti [[Vareš]]a, povodom dogovora o priključenju "Jugoslovenskoj vojsci u domovini" i punoj saradnji "protiv zajedničkog neprijatelja": {{izdvojeni citat|Sada nam se otvaraju široki putevi da dosadašnji rad još pojačamo i da dođe do pune sloge i saradnje protiv zajedničkog neprijatelja. Jedinice pod vašom komandom će ubuduće nositi ime hrvatske jedinice u sastavu jugoslovenske vojske u domovini pod hrvatskom zastavom, a sa nazivom jednog od hrvatskih velikana prema Vašem izboru (na primer »1. Hrvatski korpus Stjepana Radića«)... Mi Vas, brate Mato, već sada smatramo u tajnoj suradnji sa nama, a ako uspijemo da naša suradnja bude javna biti će to od najvećeg značaja za cijeli naš narod.<ref>[http://www.znaci.org/00001/4_14_4_109.htm PISMO DRAŽE MIHAILOVlĆA OD 29. NOVEMBRA 1944. USTAŠKOM PORUČNIKU MATI MATIĆEVlĆU O ZNAČAJU SARADNJE IZMEĐU USTAŠA I ČETNIKA] (Zb. NOR-a, XIV/4, str. 426—429.)</ref>|Pismo četničkog vođe Mihailovića ustaškom poručniku Mati Matićeviću od 29. novembra 1944.}} [[1. decembra]] [[1944]]. Mihailović je izdao naredbu, u ime kralja [[Petar II Karađorđević|Petra Karađorđevića]], koji ga se već bio odrekao, kojom unapređuje Matićevića u čin kapetana II klase.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_112.htm NAREDBA DRAŽE MIHAILOVIĆA OD 1. DECEMBRA 1944. POVODOM UNAPREĐENJA USTAŠKOG PORUČNIKA MATE MATIĆEVIVĆA U ČlN PEŠADIJSKOG KAPETANA II KLASE] (Zb. NOR, XIV/4, 432)</ref> Istog dana, [[1. decembra]] 1944. Mihailović je doneo uredbu kojom predviđa da JVO čine »Srpska, Hrvatska i Slovenačka armija i grupa Muslimanskih korpusa«, pod jedinstvenom komandom Mihailovića.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_111.htm UREDBA O FORMACIJI JUGOSLOVENSKE VOJSKE U OTADŽBINI] (Zbornik, XIV, 4, str. 431.)</ref> Tendecija približavanja četnika Draže Mihailovića hrvatskim kvislinškim vlastima u trenutku kada se trupe Wehrmachta nalaze u povlačenju s Balkana, konstatovana je potkraj decembra 1944. i od strane njemačkog opunomoćenog generala u [[NDH]]: {{izdvojeni citat|Prema izvješću pouzdanog agenta, Draža Mihajlović je izrazio namjeru da se bori skupa sa ustašama i domobranima, jer je njihov zajednički glavni cilj uništenje komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=443&rec=311&roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000427.] <br /> ({{jez-njem|"Nach zuverlässiger V–Mann–Meldung soll Draza Mihajlovic geäussert haben, er wolle mit den Ustascha und Domobranen zusammen kämpfen, da das gemeinsame Hauptziel die Vernichtung des Kommunismus sei."}})</ref><ref name="Jozo Tomasevich 1945">[https://znaci.org/00001/40_82.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje POSLJEDNJI DANI NA VUČJAKU]</ref>|Izvještaj njemačkog opunomoćenog generala u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj od 24. XII 1944.}} U telegramu poslatom pretposljednjeg dana 1944. godine iz [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], kapetan Merrem izvještava o borbama koje u [[Zapadna Bosna|zapadnoj Bosni]] vode [[Hrvatske oružane snage]] (HOS) i [[JVuO]] protiv [[NOVJ]]: {{izdvojeni citat|"Prema iskazu prebjega, zapadno od [[Jajce|Jajca]] traju borbe između četnika i ustaša sa jedne, i Titovih bandi s druge strane."<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=442&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000433.] <br /> ({{jez-njem|"Nach Überl.Auss. W Jajce Kämpfe zwischen Cetniks und Ustaschen einerseits mit Tito–Banden andererseits."}})</ref>|Ispravka za večernji izvještaj obavještajnog odjeljenja od 29. decembra 1944 (30. decembar 1944.).}} [[18. 1.|18. januara]] na području donjeg toka [[Bosna (rijeka)|rijeke Bosne]] snage [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] su sklopile sporazum sa snagama NDH.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_144.htm Izveštaj komande Smederevskog korpusa JVuO od 23. januara 1945. načelniku štaba Vrhovne komande], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 144</ref> [[7. februar]]a 1945. godine general Mihailović naređuje svojim potčinjenima saradnju sa ustašama u Gračanici: {{izdvojeni citat|Sa ustašama u [[Gračanica (grad)|Gračanici]] održavati najprijateljskije veze.<ref name="Depeše"/>|Depeša generala Mihailovića od 7. februara 1945. godine}} Već narednog dana, general Dragoljub Mihailović šalje depešu potpukovniku [[Dragoslav Račić|Dragoslavu Račiću]] (pseudonim »Miki«), u kojoj o ustašama zapisuje: {{izdvojeni citat|Ustaše dižu glavu u Bosni, ali znajte da ima dve vrste ustaša. Samo su idejne ustaše naši neprijatelji, a ostali prestavljaju miliciju, koja je sa nama u saradnji.<ref name="Depeše"/><ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 276, registarski broj 6/1.</ref>|Depeša generala Mihailovića od 8. februara 1945. godine}} [[2. mart]]a [[1945]]. godine četnički vođa Draža Mihailović nalaže svom opunomoćeniku u [[Zagreb]]u hvatanje što čvršće veze sa zagrebačkim nadbiskupom [[Alojzije Stepinac|Alojzijem Stepincem]]: {{izdvojeni citat|Nastanite da sa Stepincem, ponavljam sa Stepincem uhvatite što čvršću vezu i upoznate ga sa celim našim programom i radom... Ako možete učinite mu zvaničnu posetu, da bismo sa tim stvorili sporazum protiv komunista... Samo o tome Mačekovci nesmeju da znaju ništa, jer u isto vreme treba raditi sa mačekovcima.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_4_192.htm IZVOD IZ KNJIGE POSLATIH DEPEŠA ŠTABA VRHOVNE KOMANDE OD 12. DECEMBRA 1944. DO 7. APRILA 1945.GODINE</ref>|Depeša [[Draža Mihailović|Draže Mihailovića]] od 2. marta 1945. godine}} == Mihailovićeva delegacija Paveliću == General Mihailović je slao izaslanike u [[Zagreb]], glavni grad [[NDH]], radi uspostavljanja kontakta. Mihailovićevi emisari su u Zagrebu pregovarali s Mačekom i Pavelićem. Pregovori su na različitim nivoima vođeni tokom marta i aprila, uvijek »u cilju vođenja jedne zajedničke borbe protivu partizana«.<ref>Zb. NOR, XIV/4, 984—985.</ref> Prema svedočenju [[Vladimir Košak|Vladimira Košaka]], tadašnjeg ambasadora [[NDH]] u Berlinu i ministra državne riznice (finansija) u vladi Ante Pavelića do aprila 1943. godine, dva emisara Draže Mihailovića su posetila Pavelića tokom aprila 1945. i sklopili aranžmane čiji je cilj bio isključenje međusobne borbe između ustaša i četnika, kako bi se olakšala zajednička borba protiv partizana.<ref name="Ispitivanje"/> U Zagreb je išao i nemački izaslanik za Balkan [[Herman Nojbaher]] nastojeći da ostvari saradnju između srpskih kvislinga i [[Ante Pavelić]]a, koji je izrazio spremnost da sa Srbima nađe "neki modus vivendi". Pavelić je prvi put Mihailovićevu delegaciju primio [[17. april]]a. S poglavnikom su bili [[Andrija Artuković]], general [[Ante Moškov]] i [[Juco Rukavina]]. Na drugom sastanku, [[18. april]]a, bili su još prisutni i generali [[Đorđe Gruić]] i [[Vjekoslav Luburić]]. General Đukić je iznio Mihailovićeve molbe da se četnicima osigura slobodan prolaz, da im se dodijeli hrana, lijekovi i municija, kao i da ustaše oslobode ranjenike zarobljene na [[Vučijak (planina)|Vučijaku]]. Na trećem sastanku, [[22. april]]a, Pavelić i Đukić su se sporazumjeli o svim četničkim zahtjevima: poslani su kamioni s lijekovima i municijom, bolnica je oslobođena i, što je najvažnije, izdana su potrebna naređenja da se Mihailovićeva grupa propusti za Sloveniju.<ref name="Pop izdaje"/> Ustaške vlasti su smatrale da bi se preko četnika moglo doći do Angloamerikanaca.<ref name="Pop izdaje"/> == Ujedinjenje četnika i ljotićevaca == [[Datoteka:Parac, Đujić, Mušicki and Damjanović in 1945.jpg|mini|desno|250p|General [[Matija Parac]], vojvoda [[Momčilo Đujić]], te generali [[Kosta Mušicki]] i [[Miodrag Damjanović]], skupa sa pripadnicima [[Dinarska divizija|Dinarske divizije JVuO]] i [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]], prilikom predaje savezničkim snagama ([[Trst]], proljeće 1945. godine)]] Odlična ilustracija o bliskim vezama koje su, po pristizanju u [[Slovenija|Sloveniju]], četničke vođe s teritorije [[NDH]] gajile sa političkim i vojnim rukovodstvom [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]], nalazi se u knjizi<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana — Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 192.</ref> [[Dimitrije Ljotić|Ljotićevog]] sekretara [[Boška Kostića]]: {{izdvojeni citat|Od prvog sastanka između D. Ljotića i M. Đujića uzajamno poverenje i srdačnost u odnosima nisu prestajali. Sve važnije stvari oko naših nacionalnih jedinica i sva pitanja od opšteg narodnog interesa pretresana su i rešavana zajednički između Ljotića, Đujića, Mušickog i Jevđevića.|[[Boško N. Kostić]], lični sekretar [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]]}} [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za Jugoistok, ovako opisuje koncentraciju četničko-dobrovoljačkih snagâ: {{izdvojeni citat|U martu i aprilu 1945. boravio sam na prostoru Trsta. Tu se se sakupile jake snage naoružanih četnika i Ljotićevih dobrovoljaca. Oni su uspostavili front, koji nije bio tako jasno definisan, protiv Titovih partizana. Prisutan je bio vođa bosanskih četnika dr Jevđević sa oko dve hiljade svojih ljudi, kao i dalmatinski sveštenik pop Đujić sa oko šest hiljada boraca. Njima treba dodati i Ljotića sa, otprilike, tri hiljade dobrovoljaca. Njima se pridružilo i nekoliko hiljada srpskih civila. Meni je, pre svega, bilo stalo do toga da proučim stvar i da jasno utvrdim da li bi ove srpske trupe mogle da budu opasne po Nemačku, kada bi, recimo, došle u kontakt sa anglo-američkim snagama, a one nisu bile daleko od Trsta.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], str. 182.</ref>|[[Hermann Neubacher]]}} Posredovanjem vojvode [[Momčilo Đujić|Đujića]], u Sloveniji se Ljotić sastao sa komandantom [[Plava garda|slovenačkih četnika]], generalom [[Ivan Prezelj|Ivanom Prezeljom]]. Na sastanku Ljotića, Đujića i Prezelja, održanom u [[Ljubljana|Ljubljani]], došlo je do punog saglasja o zajedničkom delovanju. Prethodno, Mihailović je 9. januara 1945. obaviješten od strane svojih delegata u Sloveniji majora Vasilija Marovića i kapetana Ilije Jeftića da se vojvoda Đujić u [[Trst]]u sastao sa Ljotićem i generalom [[Leon Rupnik|Leonom Rupnikom]]: {{izdvojeni citat|U Trstu su konferisali: jedan Hitlerov delegat, Rupnik, Ljotić i Đujić. Đujić je tvrdio da je Ljotić jedini prestavnik srpskog naroda. On napada pored saveznika i naš pokret. Ljotićevci tvrde da će Đujić ući u sastav njihov. Jevđeviću kao prestavniku našega pokreta preti opasnost da bude interniran, jer Đujić hoće preko Nemaca i Ljotića da potčini njegovo ljudstvo sebi, a njega da odstrani.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/4_14_4_156.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba četničke Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 26. februara 1945. godine]</ref>}} Vojvoda [[Dobroslav Jevđević]] (pseudonim »Vilda«) šalje 1. januara 1945. depešu Draži Mihailoviću u kojoj navodi da je izvjesno stvaranje »vojnog saveza« sa [[Slovensko domobranstvo|Slovenskim domobranstvom]] i Ljotićevim [[Srpski dobrovoljački korpus|Srpskim dobrovoljačkim korpusom]]: {{izdvojeni citat|Svu vojsku ćemo sastaviti u jednu diviziju 7.000 ljud. 1.000 Ličana ostalo je kod mene, a daćemo Đujiću Slovenske saveznike. Napravićemo zajednički vojni savez sa Ljotićem i domobrancima. Sećate se kad ste mi davali primer kako drugi ratuju protiv okupatora, sad ulažem sav autoritet da ti drugi ni izjavama ni delima na našu štetu ne uvrede Saveznike. Vilda.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/4_14_4_156.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba četničke Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 26. februara 1945. godine]</ref>}} 18. januara 1945, vojvoda Dobroslav Jevđević obavještava Vrhovnu komandu JVuO i Dražu Mihailovića o daljim planovima za povlačenje kolaboracionističkih snaga ka Sloveniji: {{izdvojeni citat|Ljotić otišao u Beč sa misijom da obezbedi hranu za 6.000 ljudi Pavla Đurišića, da dovede ovde 2.000 srpske državne straže iz Bosne, da razgovara o mogućnosti prevođenja ostalih naših vojnika (snaga) ovde, da izradi jedan avion sa kojim će do Ljubljane doći jedna delegacija u Sarajevo do Vas. U delegaciji bi bila dva njegova delegata, đeneral Parma, jedan moj i jedan Đujićev delegat. Đujić poslao depešu Pavlu da traži da svakako sa svim snagama dođe ovamo. Ja sam protivan tome.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/4_14_4_156.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba četničke Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 26. februara 1945. godine]</ref>}} Na drugoj strani, Mihailović je bio nezadovoljan borbenim angažmanom [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]], tj. [[Srpskog udarnog korpusa]]. O tome svjedoči depeša upućena 12. februara 1945. jednom njegovom neimenovanom saradniku (pseudonim »Parma«): {{izdvojeni citat|Što se tiče Nedićeva plana o nekoj njegovoj vladi, to su čiste Nedićeve gluposti. Što se tiče S.D.S. to su obični begunci, koji nisu bili u stanju ni tri meseca da izdrže u šumi. Kad sam ih primio ja sam im obećao samo teškoću i borbu. Čim su se uverili, pobegli su, kod svojih starih gospodara. To je vrlo žalosna stvar, naročito kada se ima na umu da je tamo bilo mnogo aktivnih oficira. Zbog ljudstva koje će jednog dana opet prići nama, ja ćutim.<ref name="Depeše"/>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Ljotić je iz Slovenije, u dogovoru sa Nojbaherom, [[28. februar]]a 1945. poslao delegaciju na čelu sa [[Milan Aćimović|Aćimovićem]] iz Bistrice u štab Draže Mihailovića u Bosni. Ljotićeva delegacija je stigla u Bosnu [[15. mart]]a. Poruka je glasila da žele objedinjenje svih nacionalnih snaga i da Mihailović preuzme komandu. Ljotić je molio đenerala Mihailovića da sa celokupnom vojskom dođe u Sloveniju da lično vodi operacije. Trebalo je da se sve "nacionalne snage" koncentrišu u operativnoj zoni Jadran. Po Ljotićevoj proceni tu će se odigrati odlučna bitka između nacionalista i komunista.<ref name="Milovanović"/> [[Datoteka:Patrijarh Gavrilo Dožić, Episkop Nikolaj Velimirović, vojvoda Momčilo Đujić, Dimitrije Ljotić i drugi u Sloveniji 1945. godine.png|mini|[[Milan Cvjetićanin]] (treći slijeva), komandant Bosanskog četničkog korpusa „Gavrilo Princip“, đeneral [[Miodrag Damjanović]], pomoćnik đenerala [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]]a, patrijarh srpski [[Gavrilo Dožić|Gavrilo]], vladika žički [[Nikolaj Velimirović|Nikolaj]], vojvoda [[Momčilo Đujić]] i vođa [[ZBOR]]-a [[Dimitrije Ljotić]], u [[Slovenija|Sloveniji]] 1945. godine.]] General Mihailović je, sa radošću, prihvatio predlog i odgovorio Ljotiću [[16. mart]]a: {{izdvojeni citat|Sa radošću pozdravljam Vaš rad na objedinjavanju svih nacionalnih snaga i ako u poslednjem momentu. Vremena još ima ipak da se najnužnije organizuje i poveže. [[Kosta Mušicki|Kosta]] i Vaš delegat preneli su mi sve Vaše poruke i budite uvereni da ih ja primam od prve do poslednje. Visoki gospodin koji nam je trebao sada mnogo pomoći, otkazao nam je, a pomoć nam je toliko nužna. Zato Vas molim da Vi nasebe primite sve da bi nam se ova pomoć ostvarila i da pronađete mogućnosti sa našim ljudima da bi se ona ostvarila i da dođe do nas. Poslaću moje ljude sa ovlašćenjima koji uživaju moje puno poverenje a koji će uživati i Vaše. Bez obzira na sve teškoće koje preživljujemo, ja sam uveren da ćemo uz Božju pomoć u borbi za Kralja i Otadžbinu postići sve što želimo.<ref name="Milovanović"/>}} U depeši poslatoj 21. marta 1945, general Mihailović napominje vojvodi Momčilu Đujiću da se oficiri iz Srpske državne straže, kako bi napredovali u hijerarhiji JVuO, prethodno moraju dokazati u borbi: {{izdvojeni citat|One iz S.D.S. držati naročito pod kontrolom i na nižim dužnostima da polože ispit pa tek kad se uverite da valjaju tek onda ih rasporedite na komandne položaje, ukoliko se uverite da je potrebno i da valjaju.<ref name="ReferenceD">[https://znaci.org/00001/4_14_4_192.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša štaba Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 7. aprila 1945. godine]</ref>}} [[File:Vladika Nikolaj kod dobrovoljaca u Ilirskoj Bistrici.png|mini|Vladika žički [[Nikolaj Velimirović]] u posjeti srpskim dobrovoljcima u [[Ilirska Bistrica|Ilirskoj Bistrici]]. Salutiraju mu (slijeva na desno): [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]ev ađutant potporučnik D. Bogićević i potporučnik Đ. Ćosić, dok mu vrata od automobila pridržava poručnik Varjaški, ađutant generala [[Miodrag Damjanović|Miodraga Damjanovića]]. Iza vladike Nikolaja (s četničkom, crnom kapom na glavi) vojvoda [[Momčilo Đujić]].]] Vojvoda Momčilo Đujić obavještava 30. marta 1945. komandante Bosanskog, Dalmatinskog i Ličkog korpusa JVuO o ujedinjenju Mihailovićevih četnika i Ljotićevih dobrovoljaca, kao i o pripremama za zajednički udar na jedinice [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Jugoslovenske armije]]: {{izdvojeni citat|Naša delegacija stigla je od Čiče gde je sav posao uspešno završen. Dobrovoljci su ušli u sastav J.V.U.O. pod Čičinu Komandu. Čiča je ovamo poslao svoga pomoćnika đenerala Damjanovića radi važnih zadataka. S njim sam već bio u Bistrici. Ovih dana on vrši inspekciju dobrovoljačkog Korpusa i našeg IV. korpusa kod Vojvode g. Jevđevića. Sutra imam ponovan sastanak s njim u Trstu odakle treba da uputimo naše delegate na front V. Armije Američke, da uhvate vezu. Izvođenje ovog posla meni je stavljeno u dužnost od Čiče.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_184.htm Obaveštenje Štaba Dinarske četničke divizije od 30. marta 1945. komandantima korpusa o planu i pripremama za napad na snage Jugoslovenske armije]</ref>}} Mihailović je sve do početka aprila 1945. gajio iluzije o produžetku njemačkog prisustva u Bosni, budući da je naslon na okupatora bila jedina garancija opstanka četničkih snagâ na području sjeverne Bosne. O tome rječito svjedoče dvije Mihailovićeve depeše. U prvoj depeši (31. mart 1945) general Mihailović obavještava Dimitrija Ljotića o daljim namjerama: {{izdvojeni citat|Iako je u Nemačkoj vrlo teška situacija, ipak nemačke trupe u Bosni vrše veliku ofanzivu protiv komunista. Po svem izgledu, što se podudara i sa Vašim izveštajem, da Nemci hoće da razviju gerilu ne samo u Nemačkoj već i na Balkanu. Do sada mi ne vidimo nikakve poteze nemačkog povlačenja iz Jugoslavije. Naprotiv, sada su u vrlo oštroj ofanzivi protiv komunista u oblasti Sarajeva i Tuzle. Mi smo čak u stanju da verujemo po izvesnim znacima i po ovakvom radu Nemaca u Jugoslaviji da oni možda imaju i neki sporazum sa Anglosaksoncima. Mi moramo razviti što jaču gerilu na celom prostoru Jugoslavije.<ref name="ReferenceD">[https://znaci.org/00001/4_14_4_192.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša štaba Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 7. aprila 1945. godine]</ref>}} U drugoj depeši od 3. aprila 1945. godine, upućenoj [[Stevan Leko Damjanović|Stevanu Leki Damjanoviću]], komandantu Majevičkog korpusa JVuO, Mihailović sugeriše sljedeće: {{izdvojeni citat|Posmatrajte sve što se dešava kod br. 11 (četnička šifra za Nijemce — nap.) i izveštavajte nas stalno. Ispitajte tačno razlog zašto napuštaju Bijeljinu i okolinu. Pokušajte da na slučaj da se br. 11 povlači da ih pridobijete da ostanu pod našom komandom kao naši državljani.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1985, str. 967.</ref><ref>Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 422.</ref>}} U radiogramu Ljotiću od 1. aprila 1945. on je napisao: {{izdvojeni citat|Mi moramo razviti što jaču gerilu u celom našem prostoru Jugoslavije. U komunističkim redovima veliko je rasulo naročito u Srbiji. Narod u Srbiji nas željno očekuje i kad olista šuma prepuniće šume i planine.<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana - Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 238—239.</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} U poruci poslatoj Ljotiću 11. aprila, Mihailović navodi: {{izdvojeni citat|Što se tiče ustanka u Srbiji to je sam narod koji se diže i to se ne može sprečiti. Ja samo koristim situaciju koja se time stvara.<ref name="Jozo Tomasevich 1945">[https://znaci.org/00001/40_82.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje POSLJEDNJI DANI NA VUČJAKU]</ref>}} Mihailović je poslao generala [[Miodrag Damjanović|Miodraga Damjanovića]], pukovnika [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubu Jovanovića Patka]] i potpukovnika [[Siniša Ocokoljić|Sinišu Ocokoljića]] (tzv. Istaknuti deo Vrhovnog štaba) u Sloveniju radi preuzimanja komande nad združenim kvislinškim snagama.<ref name="Saslušanje"/> General Damjanović je, nakon povratka iz zarobljeništva u Njemačkoj, bio šef kabineta [[Milan Nedić|Milana Nedića]], a od kraja 1944. i zamjenik komandanta JVuO, tj. generala Mihailovića. General Dragoljub Mihailović potpisao je 16. marta 1945. punomoćje kojim se general Miodrag Damjanović ovlašćuje da preuzme komandu nad svim »nacionalnim snagama« u Sloveniji: {{izdvojeni citat|Ovim ovlašćujem svoga pomoćnika đenerala Miodraga M. Damjanovića: da kao ''Istaknuti deo Vrhovne komande'' dejstvuje u Zapadnom delu naše Otadžbine i po potrebi u moje ime uzme pod svoju komandu sve nacionalne snage koje se tamo nalaze. Đeneral Damjanović formiraće svoj štab od ljudstva koje povede odavde kao i od onog koje uzme iz jedinica i sa terena. <br> Po mojim instrukcijama đeneral Damjanović donosiće shodne odluke i izdavati potrebna naređenja, a o ovome obavestiti sve nadležne u zapadnom delu Otadžbine, koje pozivam da se ovoj mojoj odluci pokoravaju. <br> Štab đenerala Damjanovića nosiće naziv “Gorski štab br. 1. v.”<ref>[http://www.udruzenje-bkjv-draza-mihailovic.org/%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B1%D0%B0-%D1%92%D0%B5%D0%BD-%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%99%D1%83%D0%B1%D0%B0-%D0%BC%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0/?lang=src Наредба и пуномоћје ђенерала Драгољуба Михаиловића за ђенерала Дамјановића]</ref>}} [[15. april]]a, general Damjanović je u pograničnoj zoni Trećeg Rajha izdao naredbu koja glasi: {{izdvojeni citat|Na osnovu ovlašćenja br. 300 od 16. marta 1945. načelnika štaba Vrhovne komande Jugoslovenske vojske u Otadžbini, armijskog đenerala Dragoljuba Mihailovića, formirao sam istaknuti deo štaba Vrhovne Komande, koji će nositi naziv 'Gorski štab br. 1b' i pod današnjim danom primam pod svoju komandu sve naše nacionalne snage u ovim krajevima.<ref name="Milovanović"/>}} == Front na granicama Rajha == {{main|Operativna zona Jadransko primorje|Operacija Winterende|Operacija Frühlingsanfang}} [[Datoteka:1945-04-15GerWW2BattlefrontAtlas.jpg|thumb||Front u Europi [[15. april]]a 1945.]] Novembra 1944, štab [[Srpski dobrovoljački korpus|Srpskog dobrovoljačkog korpusa]] bio je smješten u [[Postojna|Postojni]], dok se Ljotić nalazio u [[Ilirska Bistrica|Ilirskoj Bistrici]]. U decembru su im se priključili pripadnici [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]] i [[Srpske granične straže]] zajedno sa svojim vođstvom, kad su napustili generala Mihailovića i njegove četničke jedinice u Bosni.<ref name="Pop izdaje">[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.]</ref> [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 146-2007-0188, Odilo Globocnik.jpg|mini|[[Gruppenführer]] [[Šucštafel|SS]]-a [[Odilo Globocnik]], zapovjednik kvislinških formacija na granicama [[Treći Reich|Velikonjemačkog Rajha]].]] Ljotić se iz Austrije prebacio u Sloveniju i Istru, gde su se prikupljali ostaci Dobrovoljačkog korpusa i četničkih jedinica Dobrosava Jevđevića i Momčila Đujića. Govorilo se da će na proleće početi ofanziva, u kojoj će učestvovati i kvislinške snage. Obrazovaće se 'odbor trojice' za rukovođenje operacijama, koji bi činili Ljotić, Đujić i Jevđević.<ref name="Milovanović"/> Đujić i Jevđević su dovedeni kod patrijarha srpskog [[Gavrilo Dožić|Gavrila Dožića]]. Govorilo se da će srpski patrijarh obići trupe i blagosloviti vojnike i da je sve gotovo za ofanzivu.<ref name="Milovanović"/> [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-N0301-503, General Wlassow mit Soldaten der ROA.jpg|mini|[[Andrej Vlasov]] i pripadnici kvislinške "[[Ruska oslobodilačka armija|Ruske oslobodilačke armije]]" 1944.]] SS vođa [[Odilo Globocnik]], zapovednik kvislinških formacija u operativnoj zoni Jadran, naredio je [[6. mart]]a 1945. godine: {{izdvojeni citat|Svaka jedinica koja ovde dođe dužna je da sve učini za odlučujuću akciju u ovome ratu, a time i za sopstvene nacionalne interese... Svojim rasporedom one ne samo da sačinjavaju sistem obezbeđenja koji zatvara mesta prodora banditskih formacija, nego služe i za to da obezbeđuju odbrambena postrojenja ispred granice Rajha i da predusretnu iskrcavanje neprijatelja. A ova organizacija i zaštita granice Rajha jedan je od preduslova da jednoga dana budu u stanju da vode borbu za svoju domovinu. Isto važi i za srpske jedinice. I oni izrađuju svoje organizacije, obučavaju se vojnički i obezbeđuju područje koje će istovremeno biti koncentrijski prostor za ponovno posedanje njihove domovine. Uprkos svoj teškoj situaciji u snabdevanju, Nemački Rajh je spreman i u stanju da pruži svojim vernim saborcima sve ono što povećava njihovu borbenu sposobnost. Nemačko rukovodstvo ovim pokazuje svoju vernost prema svakome ko se sa njim bori za konačnu pobedu. Stoga od jedinica stranih nacionalnosti očekujem da na ovu vernost, radi stvarnog krajnjeg uspeha, odgovore vernošću. Naše najviše načelo je uništiti svakog onog neprijatelja koji se bori protiv Nemačkog Rajha ili narodnosti koja je u savezu s njim. To je boljševizam i svaki njegov saveznik, pa ma u kom obliku on istupio. Nemačko rukovodstvo danas mora da zahteva da bude uklonjen svaki onaj koji odbacuje zamisao tvorca pravedne Evrope Adolfa Hitlera...<ref name="Pop izdaje"/>|Naredba [[Odilo Globocnik|Odila Globocnika]] od [[6. mart]]a 1945.}} Na osnovu prethodnog ekspozea, on je naredio stvaranje Radne zajednice na čijem čelu je SS-šturmbanfirer [[Ernst Lerh]], a u njoj se nalaze i predstavnici svih kvislinških grupa, među kojima su predstavnik kozaka generala Domanova, predstavnik Severokavkazaca pod komandom SS-štandartfirera Tojermana i kapetana Tojrera, predstavnik Srpskog dobrovoljačkog korpusa, predstavnik vojvode Đujića i predstavnik vojvode Jevđevića.<ref>Zb. NOR, VI/19, 819-821.</ref> U ovu »Radnu zajednicu« nisu bili uključeni slovenački i hrvatski domobrani, za koje je bio zadužen SS poručnik Rossbacher. [[Datoteka:Globocnik obilazi trupe u Trstu.jpg|thumb|Viši [[SS]] i policijski vođa [[Odilo Globocnik]] obilazi trupe u [[Trst]]u, glavnom gradu [[Operativna zona Jadransko primorje|Operativne zone Jadransko primorje]].]] General-potpukovnik Globočnik naređuje 19. marta 1945. majoru Lerhu da svoju štabnu četu, jačine oko 120 ljudi, stavi pod komandu komandanta SS i policije u [[Gorica|Gorici]], nakon čega bi četa bila raspoređena među brigadama iz sastava Dinarske divizije JVuO: {{izdvojeni citat|Četa ima zadatak da ličnim dodirom s k-dantima brigada uprosti prenošenje naređenja, da ličnim primerom aktivira delatnost četnika i da zajedno s njima vrši izviđanje u celoj Vipavskoj dolini radi sprečavanja infiltriranja banditskih snaga iz Trnovskog gozda. SS-šturmbanfirer Lerh održavaće najužu vezu s vojvodom Đujićem.<ref>[https://znaci.org/zb/4_6_19.htm Zbornik NOR-a – tom VI – Borbe u Sloveniji – knjiga 19. – 1. III – 15. V 1945. godine, Vojnoistorijski institut], Beograd, 1975, dok. 158, str. 842.</ref>|Naređenje komandanta SS i policije u Operativnoj zoni Jadransko primorje od 19. marta 1945. o dodeljivanju Štabne čete četničkoj Dinarskoj diviziji za vreme operacije „[[Operacija Početak proljeća|Frilingsanfang]]”}} [[15. mart]]a, u operativnoj zoni Jadran je izvršeno objedinjavanje četničkih i ljotićevskih snaga pod komandom generala [[Miodrag Damjanović|Damjanovića]]. To su bile snage koje su imali uza se [[Momčilo Đujić]], [[Dimitrije Ljotić]] i [[Dobrosav Jevđević]].<ref name="Saslušanje"/> U pograničnoj zoni Trećeg Rajha oni formiraju jedinstvenu postrojbu pod zapovjedništvom [[SS|SS-ovca]] [[Odilo Globočnik|Odila Globočnika]]. Objedinjene Ljotićeve i četničke jedinice pod komandom generala Damjanovića, a u sastavu [[SS]] divizije, vršile su poslednje pripreme da zajedno sa okupatorskim snagama zaustave snažan prodor Jugoslovenske armije prema Istri i Julijskoj krajini.<ref name="Milovanović"/> Četnici su intenzivno obučavani uz pomoć nemačkih oficira.<ref name="Milovanović"/> {{izdvojeni citat|Po svem izgledu, da Nemci hoće da razviju gerilu ne samo u Nemačkoj već i na Balkanu.«<ref name="Depeše"/>|Depeša generala Mihailovića od 1. aprila 1945 god.}} Napori kolaboracionista, zajedno s Vermahtom, bili su usmjereni na uništenje snaga [[Deveti korpus NOVJ|9. korpusa NOVJ]]. Proleća 1945. godini, snage [[Vermaht]]a su zajedno sa snagama [[Srpski dobrovoljački korpus (Drugi svetski rat)|Srpskog dobrovoljačkog korpusa]], [[Andrej Vlasov|Vlasovljeve]] [[Ruska oslobodilačka armija|Ruske oslobodilačke armije]], [[četnici]]ma i [[ustaše|ustašama]], preduzeli nekoliko prodora na [[slobodna teritorija|slobodnu teritoriju]], a [[19. mart]]a su otpočeli poslednju i najžešću ofanzivu. U neprekidnim teškim borbama do [[3. april]]a, naročito na području oko [[Cerkno|Cerkna]], u [[Trnovski Gozd|Trnovskom Gozdu]] i na Banjškoj planoti, jedinice IX korpusa pretrpele su teške gubitke.<ref>Deveti slovenački korpus, u Vojna enciklopedija (knjiga druga). Beograd 1971. godina.</ref> Nemačko-kvislinške snage su uspostavile front na granicama Rajha, pokušavajući da zadrže snage nadiruće Jugoslovenske armije. Na prostoru [[Kamnik]] — [[Ljubljana]] — [[Gorica]] — [[Jesenice]] je bilo ukupno 20.200 njemačko-kvislinških vojnika, uključujući glavninu Đujićevih snaga. Na prostoru [[Kočevje]] — [[Gomanjce]] — [[Postojna]] je bilo 10.300 vojnika, uključujući tri puka Ljotićevih dobrovoljaca, dva njemačka SS puka i Jevđevićev korpus.<ref>Uroš Kostić, Oslobođenje Istre, Slovenačkog primorja i Trsta 1945, Beograd 1978, str. 244.</ref> Tu su nemačko-kvislinške jedinice dočekale dijelove 4. armije JA i bile razbijene, djelomično zarobljene ili odbačene preko Soče. [[12. april]]a je probijen [[Sremski front]], a [[Jugoslovenska armija]] je silovito prodrla na zapad. Uveče istog dana, general Damjanović je izdao naređenje »nacionalnim jedinicama« za povlačenje. »Usled nastale situacije opštim povlačenjem Nemaca iz ovih krajeva preko Soče u pravcu Udina« naredio je »da se i naše snage blagovremeno prebace na desnu obalu reke Soče«. Započela je opšta bežanija. == Ljotićeva pogibija == [[23. april]]a 1945. u saobraćajnoj nesreći kod [[Ajdovščina|Ajdovščine]] je poginuo vođa fašističkog pokreta "[[Zbor]]" [[Dimitrije Ljotić]], bežeći ispred [[Jugoslovenska armija|Jugoslovenske armije]]. Ovo je bio težak udarac za kvislinške snage: {{izdvojeni citat|Da je odsečena samo jedna grana, stablo ne bi mnogo osetilo, ali stablo je odsečeno do korena, i nama je nanesen veliki bol. Aj, Bože! To je tvoja volja i mi joj se moramo pokoravati. Ljotić je bio ne samo naš, on je pripadao čovečanstvu, Evropi, svetu... On nije bio samo državnik, on je bio hrišćanin državnik... To je bio političar sa krstom. Mi blagodarimo njemu, Njegova Svetost i ja, zahvaljujemo mu što smo došli iz zatočenja do Beča, i od Beča ovamo. Mi ne možemo to nikada zaboraviti najvernijem sinu srpstva... On je dao odgovor na sva pitanja. On je u svojoj ideologiji obuhvatio sve grane narodnog života.<ref name="Milovanović"/>|Govor [[Nikolaj Velimirović|Nikolaja Velimirovića]] na odru Dimitrija Ljotića}} [[Boško N. Kostić]], Ljotićev lični sekretar, u svojim ratnim memoarima prenosi riječi [[Vladika|vladike]] [[Nikolaj Velimirović|Nikolaja Velimirovića]] nad odrom Dimitrija Ljotića: {{izdvojeni citat|On je bio veliki čovek. Ono što je posadio, uhvatilo je duboka korena. I sve što je uradio, mirisaće. Dobrovoljci, pevajte u slavu Dimitrija Ljotića! Četnici, pletite vence slave! Srbi, spominjite se Dimitrija Ljotića! Pala je najveća žrtva. Bože, ne traži više. Bože, dosta, molimo Te: uzeo si mnogo i kao najveću žrtvu, njega! Bože, neka bude dosta. Ja verujem da je ova velika žrtva kapija koja će nas dovesti do slobode. Dimitrije Ljotić je kapija naše nove Otadžbine.<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana – Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 256.</ref>}} Takođe, sekretar Kostić navodi i sljedeće: {{izdvojeni citat|Sutradan, 25 aprila, izvršena je sahrana Dimitrija Ljotića. U ime djenerala Draže Mihajlovića na odar pokojnog Ljotića položio je venac djeneral [[Miodrag Damjanović]]. Položeni su brojni venci od strane sviju nacionalnih jedinica, kao i od slovenačkog stanovništva.<ref>Boško N. Kostić, n. d., str. 258.</ref>}} [[Hermann Neubacher]] takođe piše o Ljotićevoj pogibiji u memoarskoj knjizi “Specijalni zadatak Balkan”: {{izdvojeni citat|Poslednji razgovor sa Ljotićem sam vodio krajem aprila 1945. On me je zamolio da patrijarha Gavrila i mitropolita Nikolaja prebacim preko Švajcarske u Englesku i Ameriku, kako bi srpski nacionalni glas mogao tamo da se čuje i da ima svog zagovornika. Sa Ljotićem sam, takođe, razgovarao o tome šta da se radi kada dođe do sloma nemačkog fronta u Italiji. Postavilo se pitanje: kako da se nađe odstupnica za ove srpske jedinice? Dan posle našeg razgovora Ljotić je doživeo saobraćajnu nesreću: njegov auto naišao je noću na rupu na mostu koji je oštetila avionska bomba i njegova kola survala su se u provaliju. On je ostao na mestu mrtav.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], str. 182.</ref>|[[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za Jugoistok }} Ljotićeva pogibija je doprinela tome što u glavnoj bitci sa [[NOVJ]] nije bilo snažnog vojničkog jedinstva.<ref name="Pop izdaje"/> Od [[21. april|21.]] do [[24. april]]a, jedinice 9. korpusa likvidirale su neprijateljska uporišta na Banjskoj planoti i u zapadnom delu Čerpovanske doline. Potom, 9. korpus je sa 30. divizijom do [[27. april]]a izbio na Komenski kras i učestvovao u oslobođenju [[Opčine|Opčina]] i [[Trst]]a od [[29. april]]a do [[1. maj]]a, a sa 31. divizijom u oslobođenju [[Nabrežina|Nabrežine]] [[30. april]]a, [[Monfalkone]]a i Gorice 1. maja. == Mihailovićev pokušaj proboja == {{main|Bitka na Zelengori}} Ocenivši da je glavnina Jugoslovenske armije na zapadu zemlje, Mihailović je pokušao proboj ka Srbiji. On je sredinom aprila s oko 10.000 do 12.000 četnika krenuo desnom obalom Save na zapad, a onda naglo skrenuo jugoistočno. Maršovali su kroz planinske predjele pored Fojnice, preko Ivan-planine i zapadnih padina Bjelašnice sjeveroistočno od [[Konjic]]a pa južno od [[Kalinovik]]a, s namerom da se dohvate [[Brod (Foča)|Broda]] na Drini. Dalje bi produžili kroz [[Sandžak]] do Srbije. Izabrani pravac je vodio kroz planinska područja, šumovita i besputna, radi izbegavanja domašaja 2. armije JA. Na tom pravcu je trebalo savladati mnoštvo teških terenskih prepreka, što je imalo za posljedicu gubljenje teže ratne opreme i ostavljanje bolesnika i ranjenika koji nisu imali fizičke snage da to izdrže. Ovo zlopaćenje, među četnicima upamćeno kao "[[bosanska golgota]]", je dovelo do demoralizacije razočaranja u vodstvo. Glavnina četničkih snaga je ubrzo potom uništena tokom [[bitka na Zelengori|bitke na Zelengori]] 12. i 13. maja [[1945]]. godine. Na Zelengori je poginuo i [[Milan Aćimović]]. == Kapitulacija Nemačke == {{main|Kapitulacija Nemačke}} Probojem [[Sremski front|sremskog fronta]] [[12. april]]a [[1945]]. godine, usledila je brza propast [[NDH]]. [[3. maj]]a 1945, vlada NDH je odlučila da se sa ostacima [[Hrvatske oružane snage|oružanih snaga NDH]] povuče preko nekadašnje granice [[Treći Rajh|Trećeg Rajha]], kako bi izbegla gnjev [[Jugoslovenska armija|Jugoslovenske armije]] i predala se Britanskoj vojsci. No, istodobno je nastupila i propast [[Treći Rajh|Trećeg Rajha]]. Nemački general u Italiji von Vietinghoff potpisao je [[29. travnja]] predaju svih snaga pod svojim zapovjedništvom, a taj je sporazum stupio na snagu [[2. svibnja]]. Gotovo istovremeno, [[bitka za Berlin|pao je Berlin]]: {{izdvojeni citat|Berlin kapitulirao pred ruskim vojnim snagama. Na čelu junačkih branioca Berlina pao je Firer.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 2. maja 1943.}} Čak i nakon pada Berlina i kapitulacije pred zapadnim Saveznicima, Nijemci su pokušavali nastaviti borbu sa Sovjetima i Jugoslovenima: {{izdvojeni citat|Došlo je do primirja sa Englezima, sa maršalom Montgomerijem, a u ime Nemačke, dogovor je sklopio admiral Denic, jer je rat protiv Zapadnih sila izgubio smisao i nepotrebno vodi do gubitka dragocene nemačke krvi. Ovaj dogovor o primirju važi za područje severne Nemačke. Otpor prema Sovjetima, međutim, nastavlja se i dalje. Amerikanci osvojili Linc. Početak češkog ustanka protiv Nemaca u Pragu. <br />Naše jedinice vode borbu sa neprijateljem oko Rijeke, Opatije i Trsta.<ref name="Živković">[http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta]</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 5. maja 1943.}} {{izdvojeni citat|U dogovoru sa Nemcima, Englezi osvojili Kopenhagen. I na celom području britanske operacione ratne zone, na severozapadu Nemačke, vlada primirje. U Italiji, prema dogovoru, vlada primirje. <br />Naše povlačenje iz Hrvatske odvija se po planu. <br />Vodimo žestoke borbe sa Rusima na prostoru Češke i Kurlanda.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 6. maja 1943.}} U danima nakon kapitulacije Nemačke, četničke i ustaške snage su odbijale da se predaju Jugoslovenskoj armiji, pokušavajući da izvrše proboj. == Izručenje kolaboracionista == {{main|Poljanska bitka|Blajburška predaja}} [[File:Grupa četnika zarobljenih sredinom maja 1945. na širem prostoru Celje — Dravograd.jpg|thumb|Grupa četnika zarobljenih sredinom maja 1945. na širem prostoru Celje — Dravograd]] Na kraju rata, početkom svibnja [[1945.]] godine, Đujićevi četnici su uglavnom prešli u Italiju i predali se anglo-američkim snagama. Amerikanci su zarobljene četnike uputili u logor [[Palma Nova]], nakon čega su emigrirali u razne zemlje Zapadne Europe, Sjeverne Amerike i Južne Amerike. U svibnju [[1945.]] godine u južnoj Austriji ([[Koruška (Austrija)|Koruškoj]]) je veliki broj zarobljenih ruskih kvislinga izručen [[SSSR]]-u, dok su zarobljeni slovenski, hrvatski i srpski kvislinzi ([[domobranci]], [[ustaše]] i [[Hrvatsko domobranstvo (NDH)|domobrani]], te [[Četnici u Drugom svjetskom ratu|četnici]]) izručeni [[DFJ|Jugoslaviji]], odnosno [[Jugoslavenska Armija|Jugoslavenskoj Armiji]]. Veliki broj njih su likvidirani (vidi [[blajburški pokolj]]). 5. svibnja 1945. godine oko 12.000 četnika pod komandom generala Damjanovića, plus civili (i žene i djeca), predali su se Novozelanđanima u [[Palmanova|Palmanovi]] blizu [[Trst]]a. Damjanović izjavljuje novozelandskim časnicima, koji ništa ne znaju o situaciji u Jugoslaviji, da su oni "kraljevska vojska", vjerna kralju [[Petar II (kralj Jugoslavije)|Petru]]. On i njegovi vojnici bili su uvjereni da će ih zapadni saveznici s veseljem prihvatiti, dodatno nahraniti i naoružati, i da će se kao njihovi saveznici vratiti natrag i boriti protiv komunista. Bili su šokirani saznavši da takav rat nije u planu.<ref>[[Nikolaj Tolstoj]], ''Ministar i pokolji'', Zagreb 1991. str. 31-33 i 37.</ref> Razoružani četnici i ljotićevci su smješteni u zarobljeničke logore, uglavnom u mjestu [[Eboli]]. Nedića i Mušickog su saveznici izručili Jugoslaviji, a Đujić i Jevđević su se, uz pomoć svojih jakih veza u Italiji, uspjeli sakriti u seminarijima [[Rimska kurija|katoličke kurije]], izbjegavši izručenje.<ref name="Pop izdaje"/> {{izdvojeni citat|U 02:41 Nemačka potpisala bezuslovnu kapitulaciju u francuskom gradu [[Reims]]u. <br />Nastavljamo sa povlačenjem naših trupa iz Hrvatske.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 7. maja 1945.}} {{izdvojeni citat|Od danas u 00:01 Nemačka objavila kapitulaciju: treba obustaviti svako neprijateljstvo protiv svih naših dosadašnjih protivnika, i to na svim ratištima. Ako dođe do bilo kog napada ili upotrebe oružja od strane bilo kog pripadnika nemačke vojske, takav deluje u suprotnosti sa odlukom Vrhovne komande Vermahta i samim time šteti interesima nemačkog naroda.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 9. maja 1945.}} Glavnina [[Hrvatske oružane snage|snaga NDH]] pod komandom generala [[Ivo Herenčić|Herenčića]] se predala britanskoj vojsci blizu [[Blajburg]]a u Austriji, danima nakon njemačke kapitulacije. Tamošnji britanski zapovednik je odbio prihvatiti predaju pošto su po njegovoj interpretaciji ratnog prava te jedinice izgubile pravo na status vojne jedinice i postale oružana banda kada su odbile priznati naređenje o kapitulaciji osovinskih snaga od [[7.5.]] 1945. i nastavili borbe. Dana [[15. maj]]a [[1945]], britanski general [[Patrik Skot]] je izručio sve zarobljenike jugoslovenskim snagama, čiji je komandant bio [[Milan Basta]], politički komesar [[51. vojvođanska divizija NOVJ|51. vojvođanske divizije]].<ref>Marco Picone Chiodo: In nome della resa: L'Italia nella guerra, 1940-1945 (Testimonianze fra cronaca e storia), Mursia 1990 str. 559</ref> Sam general Herenčić je izbegao izručenje i kasnije završio u Argentini. == Suđenje Mihailoviću == {{main|Beogradski proces}} [[Datoteka:Beogradski proces.jpg|thumb|Optuženi na beogradskom procesu.]] Na [[Beogradski proces|posleratnom suđenju]] u [[Beograd]]u [[1946]]. godine suđeno je generalu Mihailoviću i ostalim kolaboracionistima zbog saradnje sa okupatorom tokom rata. Svedok Marković Vojislav je svedočio o zajedničkom maršu četnika sa Nemcima: :Pretsednik: Jeste li u to vreme povlačeći se susreli nemačke jedinice pošto su se i one povlačile? :Svedok Marković: Jesmo, na istom drumu su maršovale. :Pretsednik: Kako, maršovali zajedno sa vama? :Svedok Marković: Nemci su maršovali drumom, a mi smo bili levo. :Pretsednik: Jeste li zajedno sa Nemcima išli? :Svedok Marković: Tako je vodio general [[Miroslav Trifunović|Trifunović]]. :Pretsednik: Je li izdao vama naređenje da se povlačite zajedno sa Nemcima? :Svedok Marković: Izdao je da se povlačimo. :Pretsednik: A šta je kazao za Nemce? :Svedok Marković: Da se Nemci ne diraju, a Nemci neće dirati nas.<ref name="Ispitivanje"/> [[Vladimir Košak]], bivši ambasador [[NDH]] u Berlinu, svjedočio je o saradnji Mihailovića i Pavelića: {{izdvojeni citat|Prvi put sam čuo od savjetnika poslanstva u Berlinu Vjekoslava Ivakovića, posljednjih dana aprila mjeseca 1945. u Austriji, a zatim i u Zagrebu da su dva emisara Draže Mihailovića posjetila Pavelića i sklopili aranžmane... O gornjim vezama Pavelića i Mihailovića nisam čuo ni sa jedne strane sem od njemačkog ministra... Moj utisak po tim aranžmanima bio je taj da je njihov cilj i svrha bila isključenje međusobne borbe između ustaša i četnika, kako bi se olakšala zajednička borba jednih i drugih protiv partizana.<ref name="Ispitivanje">[https://www.znaci.org/00001/60_2_9.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Ispitivanje svedoka i čitanje dokumenata]</ref>}} Optuženi Mihailović je priznao da je nakon oslobođenja Srbije slao izaslanike u glavni grad NDH radi hvatanja kontakta. [[Datoteka:Draža pred sudom.jpg|mini|desno|Optuženi [[Dragoljub Mihailović]] pred Vrhovnim sudom u Beogradu [[1946]].]] :Pretsednik: Da li ste slali advokata Brašića kadgod za Zagreb? :Optuženi: Jesam. :Pretsednik: Ko je svršio tu stvar oko slanja Brašića za Zagreb? :Optuženi: Ja mislim pop Savo. :Pretsednik: Zašto je Brašić slat u Zagreb? :Optuženi: Sam je tražio. Došao je sa generalom Trifunovićem i učinio mi je predlog, pošto je meni trebalo da se na svaki način povežem sa Zagrebom.<ref name="Saslušanje"/> Mihailović je nakon početnog poricanja, priznao da je njegov izaslanik uhvatio vezu sa ustaškim štabom. :Pretsednik: U redu. Kad se Brašić vratio iz Zagreba u kakvoj je uniformi bio? :Optuženi: U nemačkoj uniformi. :Pretsednik: Da li je imao još s kim da hvata veze sem sa mačekovcima i domobranima. :Optuženi: Ni sa kim više. Apsolutno. Ono što optužnica iznosi da je dobio zadatak da hvata vezu sa Stepincem i Pavelićem to nije istina. :Pretsednik: Kako nije istina, objasnite? :Optuženi: Taj zadatak nije dat. Ako bi mu ja i prepustio da hvata vezu sa nekim ustašama, to je zato da bi mogao da legalizuje boravak, jer on, kao obaveštajni organ, smatram da ima pravo na sve. :Pretsednik: Da li je uhvatio vezu sa ustaškim štabom? :Optuženi: Jeste, nešto mi je nejasno u tome, kao da jeste.<ref name="Saslušanje"/> Mihailović je 1946. godine osuđen na smrt za veleizdaju i ratne zločine. == Izvori == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Proboj Armijske grupe "E" iz Grčke]] * [[Proboj XXI brdskog korpusa iz okruženja]] * [[Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak]] * [[Proboj Armijske grupe "E" kroz istočnu Bosnu]] * [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944]] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} {{Kolaboracija u Jugoslaviji}} {{Authority control}} {{Izabran}} [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] [[Kategorija:Jugoslavija u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1945.]] [[Kategorija:Operativna zona Jadransko primorje]] 59xtnijw47jqtdcl8ka7qbae7w3w9jy 0 174638 42711183 42710884 2026-10-15T20:01:05Z Sundostund 20142 42711183 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojni sukob |sukob = Proboj Nemaca i četnika iz Srbije<br>(Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak) |deo = [[Proboj Armijske grupe E iz Grčke|Proboja Armijske grupe E iz Grčke]] |slika = Proboj Nemaca i četnika iz Srbije za istočnu Bosnu, decembra 1944.jpg |opis_slike = Proboj Nemaca i četnika iz Srbije, preko Sandžaka, za istočnu Bosnu, decembra 1944. |datum = [[22. 10.|22. oktobar]]-[[1. 12.|1. decembar]] [[1944]]. |mesto = [[Sandžak]] - [[Istočna Bosna]] |uzrok = |teritorija = |rezultat = Pobeda [[Wehrmacht|Vermahta]] * uspešan proboj Nemaca i četnika u Bosnu * uspostavljanje [[Drinski front|Drinskog fronta]] |strana1 = {{flagicon|Treći Reich}} [[Wehrmacht|Vermaht]] <br /> {{flagicon image|Chetniks Flag.svg}} [[Četnici u drugom svjetskom ratu|Četnici]] |strana2 = {{flagicon|DFJ}} [[NOVJ]] <br /> {{flagicon|UK}} [[Balkansko ratno vazduhoplovstvo|Savezničko vazduhoplovstvo]] |jedinice1 = {{flagicon|Treći Reich}} Prethodnica Scheuerlen<br />{{flagicon|Treći Reich}} [[22. korpus (Nemačka)|22. nemački korpus]]<br />{{flagicon|Treći Reich}} [[91. korpus za specijalnu upotrebu (Nemačka)|91. nemački korpus za specijalnu upotrebu]]<br />{{flagicon image|Chetniks Flag.svg}} glavnina [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] iz [[Srbija|Srbije]] (14.000<ref name="Ratni dnevnik Armijske grupe E"/> - 18.000<ref name="Četničke depeše od 10.9.1944. do 12.1.1945.">[http://www.znaci.org/00001/4_14_4_137.htm Izvod iz knjige primljenih depeša Istaknutog dela štaba Četničke vrhovne komande od 10. septembra 1944. do 12. januara 1945. godine]</ref>) |jedinice2 = {{flagicon|DFJ}} [[37. sandžačka divizija]]<br />{{flagicon|DFJ}} [[7. crnogorska omladinska brigada]]<br />{{flagicon|UK}} [[Balkansko ratno vazduhoplovstvo]] |komandant1 = {{flagicon|Treći Reich}} [[Alexander Löhr]], komandant [[Armijska grupa E|Armije E]]<br />{{flagicon image|Chetniks Flag.svg}} [[Miroslav Trifunović]]<br />{{flagicon image|Chetniks Flag.svg}} [[Dragoslav Račić]]<br />{{flagicon image|Chetniks Flag.svg}} [[Dragutin Keserović]] |komandant2 = {{flagicon|DFJ}} [[Radovan Vukanović]], komandant [[Drugi udarni korpus NOVJ|2. korpusa]] |snaga1 = 105.000 |snaga2 = 4.000 |gubici1 = |gubici2 = |gubici3 = }} '''Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak''' (kodno ime '''operacija Zeleni put'''<ref>https://znaci.org/zb/4_12_4_219.htm</ref>, poznato kao '''povlačenje Nemaca i četnika iz Srbije''', '''proboj Nijemaca i četnika iz Srbije''' i slično) je bila operacija proboja nemačke [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] kroz [[Sandžak]], kroz neprijateljsku partizansku teritoriju, u kojoj su kao pomoćne trupe koristili četnike pod njihovom komandom. Usled [[Bitka za Srbiju|poraza četničkih i nemačkih snaga prikupljenih u Srbiji]] tokom septembra i oktobra [[1944]], za Armijsku grupe E je zatvoren pravac manevra prema Beogradu, pa je ona bila prisiljena da izbori za sebe alternativni pravac preko Sandžaka i istočne Bosne. Zeleni put ({{jez-nem|Strasse Grün}}) je predstavljao liniju [[Proboj Armijske grupe E iz Grčke|izvlačenja nemačke vojske iz Grčke]] na pravcu: [[Kosovska Mitrovica]] – [[Novi Pazar]] – [[Prijepolje]] – [[Priboj]] – [[Višegrad]].<ref name="Ratni dnevnik Armijske grupe E"/> U ovom proboju kroz [[NOVJ|partizansku]] teritoriju, Vermahtu su se pridružili i [[četnici]]. Nakon [[bitka za Srbiju 1944.|oslobođenja Srbije]], nemačka [[Armijska grupa E]] bila je prinuđena na proboj preko [[Sandžak]]a prema [[Sarajevo|Sarajevu]].<ref name="Ratni dnevnik Armijske grupe E">[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Ratni dnevnik Komande Armijske grupe E], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - prilog broj 2</ref> Jedini raspoloživ put vodio je preko [[Sjenica|Sjenice]] i [[Prijepolje|Prijepolja]]. Na isti pravac bila je orijentisana i glavnina snaga [[JVuO]] koje su se povlačile iz centralne Srbije, izbegavajući sukob sa neprijateljski nastrojenom sovjetskom [[Crvena armija|Crvenom armijom]].<ref name="ReferenceA">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_87.htm Direktiva Štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 21. oktobra 1944. komandantima jurišnih grupa za prodor u Sandžak], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 87</ref> Na tom području bile su prisutne slabije snage NOVJ (oko 4.000 boraca). Stoga je Komanda [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] postigla sporazum sa ovom grupom JVuO o sadejstvu u borbi protiv NOVJ.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_171.htm Izveštaj Komande Armijske grupe E komandantu Jugoistoka o postignutom sporazumu sa četnicima], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 171</ref> Koncentrični napad nemačke grupe Šojerlen, [[Srpska državna straža|Srpskog udarnog korpusa]] i ojačane [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO]] na izlazni pravac [[Sjenica]] - [[Prijepolje]] počeo je [[22. 10.|22. oktobra]] [[1944]]. Borbena grupa Šojerlen je, koristeći ojačanja, nakon oštrih borbi uspela da ovlada Sjenicom [[24. 10.|24. oktobra]], Prijepoljem [[1. 11.|1. novembra]] i [[Višegrad]]om [[11. 11.|11. novembra]]. Radi razvijanja u širinu i smanjivanja marševske gustine, snage [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] su, nakon savladavanja deonice [[Sjenica]] - [[Prijepolje]], usmerene preko [[Pljevlja|Pljevalja]] u istočnu [[Bosna|Bosnu]].<ref name="ReferenceB">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_95.htm Zapovest Dragutina Keserovića od 3. novembra 1944. komandantima potčinjenih jedinica za grupisanje snaga i dejstva u dolini Lima], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 95</ref> Ovim marševskim putem izvuklo se u istočnu [[Bosna|Bosnu]] oko 85.000 Nemaca<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_174.htm Izveštaj Komande Armijske grupe E o brojnom stanju], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 174</ref> i oko 20.000 četnika. Umešnim korišćenjem terena i znatnim borbenim angažovanjem, [[37. sandžačka divizija NOVJ|37.]] i zatim [[27. istočnobosanska divizija NOVJ|27. divizija NOVJ]] (tokom [[operacija Zeleni put II|proboja od Višegrada do Sarajeva]]) uspele su da zadrže ovu grupaciju preko mesec dana. Tokom tog proboja i marša Nemci i njihovi saputnici bili su izloženi frontalnim i bočnim napadima, kao i intenzivnim savezničkim vazdušnim dejstvima, od čega su pretrpeli ozbiljne gubitke u ljudstvu i tehnici. == Pozadina == === Oslobođenje Srbije === {{main|Bitka za Srbiju}} Tokom jula i avgusta [[1944]]. [[Sandžak]] je bio žarište najintenzivnijih operacija i najveće koncentracije njemačkih trupa i [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] ([[operacija Rübezahl|operacija Ribecal]], [[operacija Draufgänger|operacija Draufgenger]]). [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] je vršila koncentraciju za prodor u [[Srbija|Srbiju]], a nemačka [[Komanda Jugoistoka (Nemačka)|Komanda Jugoistoka]] preduzela je niz krupnih operacija da to spreči. Kako su te operacije okončane nemačkim neuspehom i snage [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] prodrle u [[Srbija|Srbiju]], a tokom septembra došlo do pojave Crvene armije na istočnoj granici, došlo je do nagle dekoncentracije snaga iz [[Sandžak]]a. Kad je početkom septembra 2. puk [[Divizija Brandenburg|Brandenburg]], koji je bio osovina okupacionih snaga, premešten na sever, lokalne snage [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] su u kratkom roku izbacile preostale slabije snage, četnike i muslimansku miliciju iz svih gradova u [[Sandžak]]u, velikog dela istočne [[Bosna|Bosne]] i [[Srbija|Srbije]], sve do [[Zapadna Morava|Zapadne Morave]]. Vrlo skromne snage NOVJ ([[37. sandžačka divizija NOVJ|37. divizija]], [[Sedma crnogorska omladinska brigada NOVJ|7. crnogorska (omladinska) brigada]] i nekoliko teritorijalnih odreda, oko 4.000 ljudi) držale su pod svojom kontrolom prostor od linije [[Goražde]] - [[Višegrad]] - [[Užice]] - [[Požega]] na severu, do [[tara (rijeka)|reke Tare]] na jugu. Ove snage oslobodile su [[Bijelo Polje]] [[9. 9.|9. septembra]], [[Mojkovac]] [[13. 9.|13. septembra]], [[Berane]] [[15. 9.|15. septembra]], [[Prijepolje]] [[29. 9.|29. septembra]], [[Pljevlja]] [[1. 10.|1. oktobra]], [[Goražde]] [[7. 10.|7. oktobra]], [[Višegrad]] [[9. 10.|9. oktobra]], [[Ivanjica|Ivanjicu]] i [[Arilje]] početkom oktobra, [[Sjenica|Sjenicu]] [[15. 10.|15. oktobra]]. {{izdvojeni citat|Draža Mihailović će nastaviti borbu protiv komunizma... Sada je stvar u tome, kako upotrebiti četničke jedince kao prethodnice i osiguranje za komunikacije prilikom predstojećeg izmještanja njemačkih trupa iz Srbije.<ref>[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]</ref>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} Polovinom oktobra 1944. godine, situaciju u centralnoj Srbiji pred sâm [[Beogradska operacija|pad Beograda]] na sljedeći način opisuje general-major [[Erich Schmidt-Richberg]], tada u svojstvu načelnika štaba Armijske grupe »E«: {{izdvojeni citat|Istovremeno, Vrhovna komanda je saznala da je 34. armijski korpus (pod komandom generala Milera) vodio teške borbe kod [[Kragujevac|Kragujevca]] i da se razmak između njega i [[Beograd]]a povećavao. U [[Kruševac|Kruševcu]] su se, prema izveštajima, nalazili nemačka terenska komanda i bataljon [[Ruski zaštitni korpus|Ruskog korpusa]] (»[[Bijela garda (Rusija)|beli Rusi]]« koji su se borili na nemačkoj strani), dok je izvan grada bila stacionirana jedna neutralna četnička grupa. Duž železničke pruge [[Mitrovica]]–[[Raška]]–[[Kraljevo]] bile su raspoređene slične ruske jedinice radi obezbeđenja pruge; isto tako, neutralni četnici i nekoliko manjih [[Srpska državna straža|Nedićevih grupa]] u okolini.<ref>[https://www.znaci.org/00001/289.htm Erich Schmidt-Richberg: DER ENDKAMPF AUF DEM BALKAN], strana 44. <br /> ({{jez-njem|"Gleichzeitig erfuhr das Oberkommando, daß das XXXIV. A.K., General Müller, bei Kragujevac in schwerem Kampf stehe, die Lücke zwischen ihm und Belgrad im Wachsen sei. In Kruševac solle noch eine deutsche Feldkommandantur und ein Bataillon vom russischen Korps (auf deutscher Seite kämpfende Weißrussen), außerhalb der Stadt eine neutrale Četnikgruppe stehen. An der Bahn Mitrovica–Raška–Kraljevo standen ebenfalls solche Russen als Eisenbahnsicherung, im Gelände gleichfalls neutrale Četniks und einige kleine Nedićgruppen."}})</ref>}} === Dolazak Nemaca iz Grčke === {{main|Proboj Armijske grupe E iz Grčke}} [[Datoteka:Proboj 21 AK okt dec 1944.png|mini|[[Proboj Armijske grupe E iz Grčke|Proboj Armije E iz Grčke]], kojoj su se usput pridruživale nemačke i četničke snage.]] Međutim, razvoj ratnih operacija učinio je u drugoj polovini oktobra [[1944]]. ovo područje još jednom pozornicom odlučujućih zbivanja. Naime, [[Armijska grupa E]] iz [[Grčka|Grčke]], budući da joj je presečen moravski pravac, bila je prinuđena da orijentiše svoj proboj na pravac od [[Novi Pazar|Novog Pazara]] preko [[Sandžak]]a prema [[Sarajevo|Sarajevu]]. {{izdvojeni citat|18. 10. 1944 Naša namera je da, dovlačenjem preostalih snaga, osposobimo Milera da u rejonu sev. i ist. od Kraljeva bezuslovno spreči prodor protivnika iz Kraljeva. Sa drugim snagama [treba] otvoriti put preko Novog Pazara ka Višegradu. Na teritoriji k-ta oruž. snaga u Makedoniji situacija se danas stabilizovala. Lanc će tamo sutra preuzeti komandu. Cilj ove naše operacije je od sada da se celokupne snage Jugoistoka prikupe na teritoriji zapadne Hrvatske, da bi se odavde mogla povesti odbrana jug. ist. granice Rajha i to po mogućstvu ofanzivno. Za ovo, Grupa armija »E« mora za sebe da oslobodi borbom i drži otvorenim sledeće pravce puteva koji vode na prostoriju Mostar — Sarajevo: *Put A: Uroševac — Prizren — Kukes — Skadar — Podgorica — Nikšić — Trebinje — Mostar. *Put B: Raška, odnosno Mitrovica — Novi Pazar — Sjenica — Prijepolje — Višegrad, odnosno Prijepolje — Pljevlja — Goražde — Rogatica — Sarajevo: *Put C: Kraljevo — Čačak — Užice a odavde, kao C1, dalje vodi preko Višegrada — Rogatice za Sarajevo. Kao C2 dalje vodi preko Zvornik — Tuzla za Doboj. Dok će se za putne pravce A i C izboriti k-de 21. korpusa, odnosno Korpusa »Miler«, uz raspored sopstvenih snaga po dubini, dotle će se za otvaranje putnog pravca B upotrebiti Specijalni štab »Šojerlen«. Posle dostizanja rejona Višegrad, Specijalni štab »Šojerlen« ima za zadatak da, u povezanosti sa snagama K-de 2. okl. arm., izgradi novu pozadinsku bazu Grupe armija »E« uz držanje otvorenim puteva koji vode prema Višegradu.<ref name="Ratni dnevnik Armijske grupe E"/>}} === Sabiranje četnika i Nemaca u Kraljevu === {{main|Borbe za Kraljevački mostobran}} [[File:Četnički predstavnici kod Armijske grupe E stižu u Kraljevo, septembra 1944.jpg|thumb|Četnički predstavnici kod Armije E stižu u Kraljevo, septembra 1944.]] [[File:Kraljevo, ispraćaj regruta, septembra 1944.jpg|thumb|Žene ispraćaju regrute u JVuO na centralnom gradskom trgu u Kraljevu.]] {{izdvojeni citat|Držanje četnika u celoj Srbiji sve više neprijateljsko, sa učestalim prepadima na nem. jedinice i naseljena mesta; izuzetak je južna [sic] Srbija gde se Račić, pod njemačkom komandom, tuče protiv komunista.<ref>[https://www.znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=193&broj=433 National Archive Washington, arhivska oznaka T311, Roll 193, frame no. 000430.]</ref>|Savetovanje kod načelnika štaba Armijske grupe F (11.9.44).}} I pored mestimičnih akata neprijateljstva raznih četničkih grupa prema Nemcima, glavne snage [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] tokom septembra i prvih dana oktobra borile su se protiv NOVJ u saradnji sa Nemcima i pod nemačkim rukovodstvom. Glavna mobilna formacija bila je [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa]] pod komandom [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]]. {{izdvojeni citat|Uprkos svojoj slabosti, Račićeve jedinice nastavljaju borbu protiv partizana. Usled jakog partizanskog pritiska, još četničkih jedinica, uključujući i one iz Istočne Srbije, izrazile su spremnost za daljnu borbu protiv komunizma u saradnji sa Wehrmachtom... Akcije četnika u Istočnoj Bosni i Hercegovini su, izgleda, izvedene bez saglasnosti Vrhovne komande.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=194&broj=101 National Archive Washington, arhivska oznaka T311, Roll 194, frame no. 000095.]</ref>|Dodatak za savetovanje kod načelnika štaba Armijske grupe F (2.10.44).}} Četvrta grupa jurišnih korpusa sa pridruženim jedinicama bila je, nakon [[Bitka na Jelovoj gori|poraza kod Jelove gore]], [[Oslobođenje Valjeva septembra 1944.|gubitka Valjeva]] i [[Oslobođenje Aranđelovca septembra 1944.|Aranđelovca]], a zatim i poraza u okolini Krupnja, potisnuta prema Šapcu i Beogradu. Odatle su je Nemci transportovali u okolinu Kraljeva počev od 3. oktobra. Najviše nemačko vojno, političko, policijsko i rukovodstvo SS-s na Balkanu održalo je 8. oktobra savetovanje na kojem su doneli odluku da glavninu JVuO upotrebe u prethodnici i kao bočnu zaštitnicu prilikom proboja Armijske grupe E prema Bosni (tj. na teritoriju NDH). {{izdvojeni citat| (prim: [[Hermann Neubacher|Neubacher]]ovo izlaganje) c) Draža Mihailović će nastaviti borbu protiv komunizma. Njegove jedinice se već bore sa Titovim trupama i imaju delomično vezu sa njemačkim jedinicama (pukovnik v. Jungfeld, general Müller). Sada je stvar u tome, kako upotrebiti četničke jedince kao prethodnice i osiguranje za komunikacije prilikom predstojećeg izmeštanja nemačkih trupa iz Srbije... Na kraju je (prim: Viši SS i policijski vođa za Srbiju Behrends) skrenuo pažnju na to da je u četničke redove uspeo ubaciti dovoljno jake grupe [[Sicherheitsdienst|Službe bezbednosti]], koje imaju ostati sa četnicima i ubuduće. Na to je glavnokomandujući ([[Maximilian von Weichs|von Weichs]]) primetio da je već i to dovoljan razlog zašto bi se vodstvo nad četnicima trebalo poveriti isključivo Višem SS i policijskom vođi.<ref>[https://www.znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=51&roll=194 Memorandum sa savetovanja visokih nemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, održanog 8. oktobra 1944, National Archive Washington, T311, Roll 194, frames no. 000045-00047.]</ref>}} Na taj način, snage [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] koncentrisane su sredinom oktobra u oblasti [[Zapadna Morava|Zapadne Morave]], usmerene na isti pravac proboja.<ref name="ReferenceA"/> Ključna deonica koju je trebalo savladati bio je put [[Sjenica]] - [[Prijepolje]]. == Naređenja za operaciju == [[File:Četnički predstavnik i avijatičar Luftwaffe-a u Kraljevu, septembra 1944.jpg|thumb|Četnički predstavnik (moguće [[Dragoslav Račić]]) i neimenovani podoficir njemačkog [[Luftwaffe]]a u [[Kraljevo|Kraljevu]], nakon [[Operacija Nedelja pacova|operacije Ratweek]], septembar 1944. godine.]] Početak nemačkog proboja planiran je za [[22. 10.|22. oktobar]] [[1944]]. Tog dana je general Šojerlen pokrenuo svoju borbenu grupu iz [[Novi Pazar|Novog Pazara]]. U dnevniku Komande armijske grupe za dan 21. 10. 1944. postoji zabeleška o tome: {{izdvojeni citat| Spec. štab »Šojerlen« dobija sledeći zadatak: a) raščišćavanje i obezbeđenje puta Novi Pazar — Sjenica — Prijepolje — Višegrad. Po uspostavljanju veze sa snagama koje Komanda 2. okl. armije upućuje iz Sarajeva, sa delom snaga što pre očistiti i obezbediti i put Višegrad — Užice — Kraljevo, da bi se ovde pomoglo rasterećenju Milerovog korpusa...<ref name="Ratni dnevnik Armijske grupe E"/>}} Na osnovu ovoga je pukovnik Dragutin Redić izdao zapovest [[Srpski udarni korpus|Srpskom udarnom korpusu]], nekadašnjoj Nedićevoj jedinici stavljenoj pod komandu JVuO: {{izdvojeni citat|Na osnovu naknadno prikupljenih podataka u toku vođenih borbi 21 i 22. oktobra između Duge Poljane i Sjenice i južno od iste nalaze se jače komunističke snage jačine oko 1000— 1500 ljudi. Ove komunističke snage raspolažu sa šest bacača i dosta automatskog oružja. U cilju izvršenja dobivenog zadatka Srpski udarni korpus mora da ovlada Sjenicom. Ovaj zadatak korpus će izvršiti u sadejstvu sa nemačkim jedinicama koje nastupaju istim pravcem kao i Srpski Udarni korpus. Zbog toga što jedinice SUK ne raspolažu sa potrebnim teškim pešadiskim i artileriskim naoružanjem, to će nemačke jedinice svojim artiljerijskim naoružanjem, bacačima i artiljerijom, uništavati komunističke centre otpora na pravcu nadiranja jedinica SUK.<ref>[https://www.znaci.org/zb/4.php?broj=356&vol=14&bk=4 Zapovest Štaba 2. divizije Srpskog udarnog korpusa od 24. oktobra 1944. potčinjenim jedinicama za napad na jedinice NOVJ u rejonu Sjenice], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 91</ref>}} Potpukovnik [[Dragoslav Račić]] izdao je direktivu i zapovest svojoj grupi korpusa: {{izdvojeni citat|NAREĐUJEM: 1. — Prva jurišna grupa polazi u napad 23. oktobra u 7 časova sa koncentraciske prostorije opštim pravcem drum za Sjenicu...}} == Tok operacije == === Borbe za Sjenicu === [[File:Zarobljeni Nemci u Sjenici 1944.jpg|thumb|Zarobljeni Nemci u Sjenici od boraca 8. srpske brigade, 1944. godine.]] 23. oktobra 1944. godine dokumenti Armijske grupe F beleže zajedničku borbu Nemaca i četnika protiv partizana.<ref>[https://www.znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=194&broj=656 Ic Abendmeldung, 23.10.44, National Archive Washington, arhivska oznaka T311 roll 194, frame 650]</ref> [[25. 10.|25. oktobra]] prethodnica nemačke grupe Šojerlen uspela je da odbaci delove [[Sedma crnogorska omladinska brigada NOVJ|7. crnogorske]] i [[Četvrta sandžačka brigada NOVJ|4. sandžačke brigade NOVJ]], te su njeni oklopno-motorizovani delovi pred veče ušli u [[Sjenica|Sjenicu]]. [[Sjenica]] je postala centar koncentracije snaga [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] koje su pristizale preko [[Novi Pazar|Novog Pazara]], i glavnine snaga [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]], koje su pristizale preko [[Ivanjica|Ivanjice]]. Iz tog razloga [[Sjenica]] je bila česta meta savezničkog bombardovanja od kojih su Nemci i četnici imali znatne gubitke, ali su i civili teško stradali.<ref>Radomir Milošević - Čeda: ZAKASNELI RAPORT, Interprint, Beograd 1996 - strane 81-83</ref> Pošto su se neprijateljske namere jasno iskazale, došlo je i do koncentrisanja snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]. Sve raspoložive snage obe strane angažovane su na malom prostoru od [[Sjenica|Sjenice]] do [[Prijepolje|Prijepolja]]. Prethodnica Šojerlen odmah je nastavila nastupanje prema [[Prijepolje|Prijepolju]] [[27. 10.|27. oktobra]] rano ujutro. Na ovaj pravac štab Drugog korpusa usmerio je [[Treća proleterska sandžačka udarna brigada|3. proletersku brigadu]], dok je [[Sedma crnogorska omladinska brigada NOVJ|7. crnogorska]] ostala na prostoru između [[Novi Pazar|Novog Pazara]] i [[Sjenica|Sjenice]], sa zadatkom da napada nemačke transporte iz zaseda i onemogući saobraćaj. Kombinovane nemačke snage uspele su da ovladaju putem od [[Sjenica|Sjenice]] do [[Prijepolje|Prijepolja]] energičnim napadom i da [[29. 10.|29. oktobra]] uđu u [[Prijepolje]], uspevši da stvore i manji mostobran na levoj obali [[Lim (rijeka)|Lima]]. {{izdvojeni citat|18000 srpskih boraca na maršu za Čajniče. Prvi ešalon danas ulazi u Prijepolje. Prvog novembra verovatno ćemo stići u Čajniče. Tamo treba da se sastanemo. Treba prikupiti sve što se može od hrane. Nemci idu istim putem, armija maršala Lera.<ref>[https://www.znaci.org/zb/4.php?broj=586&bk=4&vol=14 Depeša Dragoslava Račića Zahariju Ostojiću od 29. X. 1944, Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, strana 583]</ref>|Depeša Dragoslava Račića Zahariju Ostojiću od 29. X. 1944}} Međutim, tokom noći [[Treća proleterska sandžačka udarna brigada|3. sandžačka brigada]] odbacila ih je kontranapadom, i borbe za grad su se nastavile. U međuvremenu je [[Peta sandžačka brigada NOVJ|5. sandžačka brigada]] izvela energičan napad sa pravca severa, od Bistrice, na put [[Sjenica]]-[[Prijepolje]]. U oštrim borbama obe strane imale su znatne gubitke. Među poginulima bio je i [[Živko Džuver]], politički komesar [[Peta sandžačka brigada NOVJ|5. sandžačke brigade]], [[narodni heroj]]. === Borbe za Prijepolje === [[File:Proboj Armijske grupe E iz Srbije za istočnu Bosnu, decembra 1944.jpg|thumb|Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak, decembra 1944.]] Nemci su uspeli da obnove mostobran na levoj obali [[Lim (rijeka)|Lima]] tokom noći [[30. 10.|30. oktobra]]/[[1. 11.|1. novembra]]. Uprkos gubicima i borbama duž celog puta od Novog Pazara, njima su stalno pristizala jaka pojačanja. Štab [[Drugi udarni korpus NOVJ|2. korpusa NOVJ]] je uskoro rokirao [[Sedma crnogorska omladinska brigada NOVJ|7. crnogorsku]] prema jugu, pogrešno procenivši da Nemci pripremaju napad u pravcu [[Berane|Berana]]. Tako je prema [[Prijepolje|Prijepolju]] kao čvornoj tački nemačkog napada ostala orijentisana samo [[37. sandžačka divizija NOVJ|37. divizija]]. Snažan otpor partizana zabeležen je i u ratnom dnevniku komande [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] od 31. 10. 1944. godine: {{izdvojeni citat| Jače nepr. jedinice, dobro naoružane, na izgrađenim položajima zap. od Prijepolja i na visovima s obe strane doline Lima. Prema verodostojnim izveštajima četnika, u rejonu Nove Varoši nalaze se najmanje 2 brigade 37. divizije, pojačane delovima koji su otišli iz Prijepolja, sa neprekidnim priticanjem iz sev. dela Priboja i tesnaca puta u Bijelom Brdu. U rejonu Sjenice prikupljanje oko 14.000 četnika, koji će krenuti preko Pljevalja i Sarajeva prema zapadu.<ref name="Ratni dnevnik Armijske grupe E"/>}} Potpukovnik [[Dragoslav Račić]] (pseudonim »Živojin«) poslao je Istaknutom delu štaba četničke Vrhovne komande 4. novembra depešu sljedeće sadržine: {{izdvojeni citat|U Prijepolju mi i broj 11 [šifra za Nijemce — prim.]. Između Prijepolja i Pl[j]ev[a]lja jedna crvena brigada. Prebacili smo na levu obalu Lima 1.000 naših ljudi. Sutra prelazimo ja i [[Dragutin Keserović|Keser]] još sa 3.000 i preduzimamo pokret ka Pljevlju. Oko Bijelog Polja slabe snage crvenih. Nemci još drže Kraljevo, Čačak i Užice. Žurite da se tamo pre sastanemo. Pošalji mi hitno ka Pljevlju Rajlića i Ružića.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_137.htm Izvod iz Knjige primljenih depeša Istaknutog dela štaba četničke Vrhovne komande od 10. septembra 1944. do 12. januara 1945. godine]</ref>}} Nemci su se uz pomoć pristižućih ešelona 22. korpusa tokom [[2. 11.|2. novembra]] učvrstili u okolini [[Prijepolje|Prijepolja]] i stvorili osnovicu za dalje nastupanje. === Proboj ka Višegradu === [[File:Povlačenje nemačkih jedinica kroz Sandžak i Bosnu 1944.jpg|thumb|Povlačenje nemačkih jedinica kroz Sandžak i Bosnu 1944.]] [[Datoteka:Żołnierze niemieccy pchają samochody w trudnym terenie na froncie bałkańskim (2-571).jpg|mini|Njemački vojnici guraju kamione duž nasipa od drvenih blokova postavljenih na glibavoj cesti, u blizini Višegrada, decembra 1944.]] Glavni pravac napredovanja bio je niz [[Lim (rijeka)|Lim]] prema [[Priboj]]u i [[Višegrad]]u, a sporedni od [[Prijepolje|Prijepolja]] prema [[Pljevlja|Pljevljima]]. Na pravcu prema [[Višegrad]]u u odbrani po dubini raspoređene su [[4. sandžačka brigada NOVJ|4.]] i [[5. sandžačka brigada NOVJ|5. sandžačka brigada]], a na pljevaljskom pravcu [[Treća proleterska sandžačka udarna brigada|Treća]]. Nemački večernji izveštaj od 3.11.1944. javlja o upotrebi četnika u proboju dolinom Lima: {{izdvojeni citat|Crna Gora: na mostobranu na zapadnoj obali Lima, 1000 četnika upotrebljeno u borbi protiv komunista.<ref>[https://www.znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=194&broj=811 Ic Abendmeldung, 23.10.44, National Archive Washington, arhivska oznaka T311 roll 194, frame 805] <br /> ({{jez-njem|"Montenegro: Im Brückenkopf W – Ufer Lim 1.000 Cetniks zum Kampf gegen Kommunisten eingesetzt."}})</ref>}} Prethodnica Šojerlen dosegla je [[Višegrad]] nakon iscrpljujućih i krvavih borbi [[11. 11.|11. novembra]]. Međutim, naišla je na znatne probleme i u svom daljem nastupanju prema [[Sarajevo|Sarajevu]]. U ovom periodu komunikaciju [[Višegrad]]-[[Sarajevo]] držala je [[27. istočnobosanska divizija NOVJ|27. divizija NOVJ]], dok je [[37. sandžačka divizija NOVJ|37.]] ostala u zahvatu [[Prijepolje|Prijepolja]] vršeći snažan pritisak na komunikacije u ovoj čvornoj tački. U tom trenutku se [[Armijska grupa E]] našla u neugodnom položaju. Njenih 85.000 ljudi koji su predstavljali središnji ešelon, a pored njih i oko 20.000 glavnine [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]], našlo se na malom prostoru na maršu između doline Ibra i Višegrada, izloženo intenzivnim napadima iz vazduha, pritisku [[13. korpus NOVJ|13. korpusa NOVJ]] i Bugara sa istoka i efikasnom otporu na zapadu. {{izdvojeni citat|5. 11. 1944. Grupa armija »E« nastaviće povlačenje prema severu i severozapadu sa najvećim mogućim ubrzanjem, uz jako obezbeđivanje svog istočnog i sev. boka, starajući se o bezuslovnom osiguranju planskog odvijanja kretanja, da bi se po prelasku Drine i uspostavljanju naslona na snage K-de 2. oklopne armije u Hercegovim i u donjem toku Save, mogla grupisati za izvršenje novih zadataka. Za povlačenje stoje na raspolaganju putevi: *plavi: Bitolj — Elbasan — Skadar — Podgorica — Trebinje — Mostar, *ljubičasti: Štimlje — Prizren — Kukes — Skadar, *crveni: Prizren — Peć — Andrijevica — Berane — Pljevlja — Uvac, *zeleni: Mitrovica — Novi Pazar — Prijepolje — Priboj — Višegrad, *smeđi: Uroševac — Raška — Kraljevo, *crni: Kraljevo — Čačak — Užice — Višegrad — Rogatica — Sarajevo.<ref name="Ratni dnevnik Armijske grupe E"/>}} === Borbe za Pljevlja === [[File:Sahrana poginulih tokom proboja Armijske grupe E kroz Sandžak, decembra 1944.jpg|thumb|Sahrana poginulih Nemaca tokom proboja kroz Sandžak, decembra 1944.]] Stoga je formirana jača oklopno-motorizovana kolona koja je [[8. 11.|8. novembra]] prodrla u [[Pljevlja]], otvorivši tako alternativni pravac, koji snage [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] i [[SUK]] nisu bile u stanju da otvore samostalno.<ref name="ReferenceB"/> Na ovaj pravac odmah su usmerene sve snage [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]]. Time ih je nemačka komanda iskoristila kao levu pobočnicu, raširila zahvat nastupanja smanjivši koncentraciju neprijateljskog pritiska, i ujedno rasteretila pretrpane marševske komunikacije izložene zastojima i napadima iz vazduha. Nemci su bili svesni da, i pored zajedničke borbe i zajedničkih taktičkih ciljeva, uvek mogu očekivati četničke prepade na svoja manja izložena odeljenja, kako to oslikava sledeći izveštaj: {{izdvojeni citat|Grupa Marković (2500—3000), u sporazumu sa nem. vojskom, osigurava odsek Mitrovica — Raška (mesta uklj.) — Novi Pazar. Izviđanje protiv Bugara, Tita i Sovjeta. Do sada nije bilo ozbiljnih incidenata. Potrebna je opreznost. [[Miroslav Trifunović|Trifunović]] sa oko 10.000 četnika [[Dragoslav Račić|Račića]] i [[Dragutin Keserović|Keserovića]], uporedno sa nem. pokretima u rejonu Prijepolje. Pravac marša Foča. U početku učešće u borbenim dejstvima na nemačkoj strani (zaštita bokova). U poslednje vreme samo saputnici. Utisak: dokle god postoje zajednički interesi — uopšte mir. Ako vide mogućnost uspeha, bezuslovno treba očekivati prepade na nemački [[Wehrmacht|Vermaht]], naročito na odvojene grupe.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%B5_%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%98%D0%B0_%22%D0%95%22_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%83_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_11.11.1944. Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.], Vojnoistorijski institut, NAV--T-311, r. 184.</ref>|Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11. novembra 1944.}} Sandžak je predstavljao područje na kome su se sabrala većina srbijanskih četničkih jedinicâ, što se vidi i iz jedne jutarnje obavijesti poslate 17. novembra 1944. godine iz štaba [[Armijska grupa E|Armijske grupe »E«]]: {{izdvojeni citat|Crna Gora: Napadi dijelova Bokeljske brigade i [[Divizija Garibaldi|divizije Garibaldi]] na nacionalističke snage jugoistočno od [[Kotor]]a. Četničke jedinice pod Račićem se prebacuju iz Pljevalja u [[Bijelo Polje]]; povlačenje grupe Lukačević iz [[Foča|Foče]] u Pljevlja. Srbi nacionalisti pod komandom generala Trifunovića marširaju ka Prijepolju.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=342&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000336.] <br /> ({{jez-njem|"Morgenmeldung Okdo.H.Gr.E Ia/Ic vom 17.11.1944. </br> Montenegro: Angriffe Teile Boka–Brig. u. Garibaldi–Div. gegen Nat. SO Kotor (FAT). Cetnik–Verbände Racic aus Plevlja in Verlegung nach Bjelopolje, Abzug Gruppe Lukacevic aus Foca nach Plevlja. Nat. Serben unter Führung Gen. Trifunovic auf dem Marsch nach Prijepolje."}})</ref>}} Nemci su Pljevlja prepustili četnicima, usmerivši ih prema Čajniču i Goraždu. Međutim, već narednog dana, [[18. 11.|18]]/[[19. 11.|19. novembra]] [[Treća proleterska sandžačka udarna brigada|3. sandžačka brigada]] je energičnim naletom razbila četnike i oslobodila [[Pljevlja]]. Tom prilikom poginuo je komandant Moravičkog korpusa JVuO Gordić. Glavnina [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] prešla je preko Boljanića u istočnu [[Bosna|Bosnu]]. Suštinu njemačko-četničke taktičke saradnje precizno je u svojim kasnijim sjećanjima opisao Milenko Solarić, tada oficir SUK-a: {{izdvojeni citat|Nemci, pak, imaju koristi od naših obezbeđenja, jer mi, obezbeđujući sebe, štitimo i njih. Zapravo, omogućujemo im da se sigurnije kreću... Zanimljivo je da Nemci nisu pošli istim pravcem kojim i mi, već za Rudo. A most su za nas gradili – rezonovao sam – zato što im je trebalo levo bočno obezbeđenje.<ref>Milenko Solarić: Naličje "Bosanske golgote" ili kako sam postao pripadnik SDK, Zapisi iz dobrovoljačke borbe, I, Minhen, 1955, str. 26</ref>}} == Posledice == {{main|Operacija Zeleni put II|Drinski front}} [[File:Evakuacija Armijske grupe E iz Srbije, decembra 1944.jpg|thumb|Deo mehanizacije Armijske grupe E evakuisane vozovima, decembra 1944.]] {{izdvojeni citat|Upotreba četnika u različitim područjima je je dala dobre rezultate. Pogotovo je njihovo poznavanje terena i izviđačka aktivnost protiv Titovih bandi od koristi Wehrmachtu. Naslanjanje četnika na Wehrmacht je ipak samo posljedica njihove slabosti u odnosu na Titove snage. Oružana intervencija Anglo-amerikanaca bi sigurno izazvala njihov trenutačni prelazak u neprijateljski tabor.<ref>NAW, T-314, Roll 1630, 000770: Uputstvo načelnika štaba 91. armijskog korpusa o „srpskim četnicima“. (decembar 1944)</ref>|Uputstvo načelnika štaba 91. armijskog korpusa o „srpskim četnicima“. (decembar 1944)}} Nakon konačnog oslobođenja [[Pljevlja|Pljevalja]], i [[Treća proleterska sandžačka udarna brigada|3. sandžačka brigada]] usmerila je pritisak na komunikaciju [[Prijepolje]] - [[Priboj]] i okolne zaštitnice. Ovim putem prošla je tokom tri nedelje u gustom marševskom poretku glavnina nemačkog 22. i 91. korpusa, što je predstavljalo priliku za postavljanje uspešnih zaseda i nanošenje teških gubitaka. {{izdvojeni citat|Kao odmazdu za napad kod sela Halinovići i Karaula od 29. novembra 1944, naređeno paljenje sela Donji Goračići, Miševići i Muškovina, konfiskacija stoke i namirnica, te hapšenje muških stanovnika. Sela Halinovići i Karaula, koja jako simpatišu sa gerilcima, će biti kažnjena sa konfiskacijom trećine tamošnjeg stočnog fonda.<ref>NAW, T-314, Roll 1630, 000293-4: Izvod iz ratnog dnevnika operativnog odjeljenja 91. armijskog korpusa za 30. novembar 1944.</ref>|Iz ratnog dnevnika 91. nemačkog armijskog korpusa za 30. novembar 1944.}} Novi Pazar oslobođen je [[30. 11.|30. novembra]] kad su u grad sa istoka ušle 22. srpska i 9. bugarska divizija, potiskujući nemačke zaštitnice. [[Prijepolje]] će međutim biti poprište još jedne dramatične epizode - [[Proboj nemačkog 21. korpusa 1944/45|proboja nemačkog 21. korpusa]] iz okruženja, tako da je [[Prijepolje]] konačno oslobođeno tek [[10. 1.|10. januara]] [[1945]]. Taktički, ova operacija može se smatrati pobedom osovinskih snaga. Međutim, nemačke i [[četnici|četničke]] snage pretrpele su prilikom proboja znatne gubitke. Verovatno najvažniji taktički rezultat predstavlja tronedeljno zadržavanje ove jake gorbene grupacije u periodu krize nemačke odbrane severno od Save i Drave i onemogućavanje njenog uticaja (više informacija u člancima [[Ofanziva Trećeg ukrajinskog fronta u južnoj Mađarskoj]] i [[Sremski front]]). == Suđenje Mihailoviću == {{main|Beogradski proces}} [[Datoteka:Beogradski proces.jpg|thumb|Optuženi na beogradskom procesu.]] Na [[Beogradski proces|posleratnom suđenju]] u [[Beograd]]u [[1946]]. godine suđeno je generalu Mihailoviću i ostalim kolaboracionistima zbog saradnje sa okupatorom tokom rata. Tokom suđenja je bilo reči i o zajedničkom maršu četnika sa Vermahtom: :Pretsednik: Jeste li u to vreme povlačeći se susreli nemačke jedinice pošto su se i one povlačile? :Svedok Marković: Jesmo, na istom drumu su maršovale. :Pretsednik: Kako, maršovali zajedno sa vama? :Svedok Marković: Nemci su maršovali drumom, a mi smo bili levo. :Pretsednik: Jeste li zajedno sa Nemcima išli? :Svedok Marković: Tako je vodio general [[Miroslav Trifunović|Trifunović]]. :Pretsednik: Je li izdao vama naređenje da se povlačite zajedno sa Nemcima? :Svedok Marković: Izdao je da se povlačimo. :Pretsednik: A šta je kazao za Nemce? :Svedok Marković: Da se Nemci ne diraju, a Nemci neće dirati nas.<ref name="Ispitivanje">[https://www.znaci.org/00001/60_2_9.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Ispitivanje svedoka i čitanje dokumenata]</ref> Četnički vođa Dragoljub Mihailović u Jugoslaviji je osuđen na smrt streljanjem zbog saradnje sa okupatorom i ratnih zločina. Nakon 2000-ih je u Srbiji rehabilitovan. == Literatura == * [https://www.znaci.org/00001/291.htm Karl Hnilicka: DAS ENDE AUF DEM BALKAN 1944/45], Musterschmidt-Verlag Göttingen (Gebundene Ausgabe - 1970). {{de}} * [https://www.znaci.org/00001/289.htm Erich Schmidt-Richberg: DER ENDKAMPF AUF DEM BALKAN], Vowinckel (Gebundene Ausgabe - 1955). {{de}} * [https://www.znaci.org/00001/228.htm Vojni istorijski institut: ZAVRŠNE OPERACIJE ZA OSLOBOĐENjE JUGOSLAVIJE 1944-45], Beograd 1957. * [https://www.znaci.org/00001/153.htm OSLOBODILAČKI RAT NARODA JUGOSLAVIJE - knjiga 2], prepravljeno i dopunjeno izdanje, Vojnoistorijski institut, Beograd 1963. * [https://www.znaci.org/00001/4_12_4_218.htm Ratni dnevnik komande Grupe armija »F« za period od 1. jula do 31. decembra 1944. godine] - Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Prilog 1, Vojnoistorijski institut, Beograd * [https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Ratni dnevnik komande Grupe armija »E« za period od 1. oktobra do 31. decembra 1944. godine] - Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Prilog 2, Vojnoistorijski institut, Beograd * [https://www.znaci.org/00001/4_14_4.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, četnički dokumenti], Vojnoistorijski institut Beograd * [https://www.znaci.org/00001/4_1_14.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom I (borbe u Srbiji), knjiga 14 - 15-31. oktobar 1944.], Vojnoistorijski institut Beograd * [https://www.znaci.org/00001/4_1_16.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom I (borbe u Srbiji), knjiga 16 - borbe u Sandžaku 1942 - 1944.], Vojnoistorijski institut Beograd * [https://www.znaci.org/00001/272.htm Čedo Drulović: 37. SANDžAČKA DIVIZIJA], Vojnoistorijski institut, Beograd 1983. * [https://www.znaci.org/00001/235.htm Živojin Nikolić Brka: 22. DIVIZIJA], Narodna knjiga, Beograd 1972. * [https://www.znaci.org/00001/237.htm Petar Višnjić; Bitka za Srbiju 2], Beogradska knjiga, Beograd 1984. * [https://www.znaci.org/00001/64.htm Mitar Đurišić: SEDMA OMLADINSKA], Vojnoizdavački zavod, Beograd 1973. == Reference == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Operacija Zeleni put II]] * [[Proboj Nijemaca i četnika iz Crne Gore]] * [[Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)]] * [[Proboj Armijske grupe E iz Grčke]] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Proboj Armijske grupe E iz Grčke]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]] [[Kategorija:Bitke Drugog svjetskog rata]] [[Kategorija:Jugoslavija u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Jugoslovenska vojska u otadžbini]] [[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Zajedničke borbe JVUO i Nemaca]] [[Kategorija:Saradnja NOVJ i Saveznika]] [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] l98lgh15g0xmi792ceous8xeomf9vat 42711184 42711183 2026-10-15T20:01:43Z Sundostund 20142 42711184 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojni sukob |sukob = Proboj Nemaca i četnika iz Srbije<br>(Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak) |deo = [[Proboj Armijske grupe E iz Grčke|Proboja Armijske grupe E iz Grčke]] |slika = Proboj Nemaca i četnika iz Srbije za istočnu Bosnu, decembra 1944.jpg |opis_slike = Proboj Nemaca i četnika iz Srbije, preko Sandžaka, za istočnu Bosnu, decembra 1944. |datum = [[22. 10.|22. oktobar]]-[[1. 12.|1. decembar]] [[1944]]. |mesto = [[Sandžak]] - [[Istočna Bosna]] |uzrok = |teritorija = |rezultat = Pobeda [[Wehrmacht|Vermahta]] * uspešan proboj Nemaca i četnika u Bosnu * uspostavljanje [[Drinski front|Drinskog fronta]] |strana1 = {{flagicon|Treći Reich}} [[Wehrmacht|Vermaht]] <br /> {{flagicon image|Chetniks Flag.svg}} [[Četnici u drugom svjetskom ratu|Četnici]] |strana2 = {{flagicon|DFJ}} [[NOVJ]] <br /> {{flagicon|UK}} [[Balkansko ratno vazduhoplovstvo|Savezničko vazduhoplovstvo]] |jedinice1 = {{flagicon|Treći Reich}} Prethodnica Scheuerlen<br />{{flagicon|Treći Reich}} [[22. korpus (Nemačka)|22. nemački korpus]]<br />{{flagicon|Treći Reich}} [[91. korpus za specijalnu upotrebu (Nemačka)|91. nemački korpus za specijalnu upotrebu]]<br />{{flagicon image|Chetniks Flag.svg}} glavnina [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] iz [[Srbija|Srbije]] (14.000<ref name="Ratni dnevnik Armijske grupe E"/> - 18.000<ref name="Četničke depeše od 10.9.1944. do 12.1.1945.">[http://www.znaci.org/00001/4_14_4_137.htm Izvod iz knjige primljenih depeša Istaknutog dela štaba Četničke vrhovne komande od 10. septembra 1944. do 12. januara 1945. godine]</ref>) |jedinice2 = {{flagicon|DFJ}} [[37. sandžačka divizija]]<br />{{flagicon|DFJ}} [[7. crnogorska omladinska brigada]]<br />{{flagicon|UK}} [[Balkansko ratno vazduhoplovstvo]] |komandant1 = {{flagicon|Treći Reich}} [[Alexander Löhr]], komandant [[Armijska grupa E|Armije E]]<br />{{flagicon image|Chetniks Flag.svg}} [[Miroslav Trifunović]]<br />{{flagicon image|Chetniks Flag.svg}} [[Dragoslav Račić]]<br />{{flagicon image|Chetniks Flag.svg}} [[Dragutin Keserović]] |komandant2 = {{flagicon|DFJ}} [[Radovan Vukanović]], komandant [[Drugi udarni korpus NOVJ|2. korpusa]] |snaga1 = 105.000 |snaga2 = 4.000 |gubici1 = |gubici2 = |gubici3 = }} '''Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak''' (kodno ime '''operacija Zeleni put'''<ref>https://znaci.org/zb/4_12_4_219.htm</ref>, poznato kao '''povlačenje Nemaca i četnika iz Srbije''', '''proboj Nijemaca i četnika iz Srbije''' i slično) je bila operacija proboja nemačke [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] kroz [[Sandžak]], kroz neprijateljsku partizansku teritoriju, u kojoj su kao pomoćne trupe koristili četnike pod njihovom komandom. Usled [[Bitka za Srbiju|poraza četničkih i nemačkih snaga prikupljenih u Srbiji]] tokom septembra i oktobra [[1944]], za Armijsku grupe E je zatvoren pravac manevra prema Beogradu, pa je ona bila prisiljena da izbori za sebe alternativni pravac preko Sandžaka i istočne Bosne. Zeleni put ({{jez-nem|Strasse Grün}}) je predstavljao liniju [[Proboj Armijske grupe E iz Grčke|izvlačenja nemačke vojske iz Grčke]] na pravcu: [[Kosovska Mitrovica]] – [[Novi Pazar]] – [[Prijepolje]] – [[Priboj]] – [[Višegrad]].<ref name="Ratni dnevnik Armijske grupe E"/> U ovom proboju kroz [[NOVJ|partizansku]] teritoriju, Vermahtu su se pridružili i [[četnici]]. Nakon oslobođenja Srbije, nemačka [[Armijska grupa E]] bila je prinuđena na proboj preko [[Sandžak]]a prema [[Sarajevo|Sarajevu]].<ref name="Ratni dnevnik Armijske grupe E">[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Ratni dnevnik Komande Armijske grupe E], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - prilog broj 2</ref> Jedini raspoloživ put vodio je preko [[Sjenica|Sjenice]] i [[Prijepolje|Prijepolja]]. Na isti pravac bila je orijentisana i glavnina snaga [[JVuO]] koje su se povlačile iz centralne Srbije, izbegavajući sukob sa neprijateljski nastrojenom sovjetskom [[Crvena armija|Crvenom armijom]].<ref name="ReferenceA">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_87.htm Direktiva Štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 21. oktobra 1944. komandantima jurišnih grupa za prodor u Sandžak], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 87</ref> Na tom području bile su prisutne slabije snage NOVJ (oko 4.000 boraca). Stoga je Komanda [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] postigla sporazum sa ovom grupom JVuO o sadejstvu u borbi protiv NOVJ.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_171.htm Izveštaj Komande Armijske grupe E komandantu Jugoistoka o postignutom sporazumu sa četnicima], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 171</ref> Koncentrični napad nemačke grupe Šojerlen, [[Srpska državna straža|Srpskog udarnog korpusa]] i ojačane [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO]] na izlazni pravac [[Sjenica]] - [[Prijepolje]] počeo je [[22. 10.|22. oktobra]] [[1944]]. Borbena grupa Šojerlen je, koristeći ojačanja, nakon oštrih borbi uspela da ovlada Sjenicom [[24. 10.|24. oktobra]], Prijepoljem [[1. 11.|1. novembra]] i [[Višegrad]]om [[11. 11.|11. novembra]]. Radi razvijanja u širinu i smanjivanja marševske gustine, snage [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] su, nakon savladavanja deonice [[Sjenica]] - [[Prijepolje]], usmerene preko [[Pljevlja|Pljevalja]] u istočnu [[Bosna|Bosnu]].<ref name="ReferenceB">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_95.htm Zapovest Dragutina Keserovića od 3. novembra 1944. komandantima potčinjenih jedinica za grupisanje snaga i dejstva u dolini Lima], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 95</ref> Ovim marševskim putem izvuklo se u istočnu [[Bosna|Bosnu]] oko 85.000 Nemaca<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_174.htm Izveštaj Komande Armijske grupe E o brojnom stanju], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 174</ref> i oko 20.000 četnika. Umešnim korišćenjem terena i znatnim borbenim angažovanjem, [[37. sandžačka divizija NOVJ|37.]] i zatim [[27. istočnobosanska divizija NOVJ|27. divizija NOVJ]] (tokom [[operacija Zeleni put II|proboja od Višegrada do Sarajeva]]) uspele su da zadrže ovu grupaciju preko mesec dana. Tokom tog proboja i marša Nemci i njihovi saputnici bili su izloženi frontalnim i bočnim napadima, kao i intenzivnim savezničkim vazdušnim dejstvima, od čega su pretrpeli ozbiljne gubitke u ljudstvu i tehnici. == Pozadina == === Oslobođenje Srbije === {{main|Bitka za Srbiju}} Tokom jula i avgusta [[1944]]. [[Sandžak]] je bio žarište najintenzivnijih operacija i najveće koncentracije njemačkih trupa i [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] ([[operacija Rübezahl|operacija Ribecal]], [[operacija Draufgänger|operacija Draufgenger]]). [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] je vršila koncentraciju za prodor u [[Srbija|Srbiju]], a nemačka [[Komanda Jugoistoka (Nemačka)|Komanda Jugoistoka]] preduzela je niz krupnih operacija da to spreči. Kako su te operacije okončane nemačkim neuspehom i snage [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] prodrle u [[Srbija|Srbiju]], a tokom septembra došlo do pojave Crvene armije na istočnoj granici, došlo je do nagle dekoncentracije snaga iz [[Sandžak]]a. Kad je početkom septembra 2. puk [[Divizija Brandenburg|Brandenburg]], koji je bio osovina okupacionih snaga, premešten na sever, lokalne snage [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] su u kratkom roku izbacile preostale slabije snage, četnike i muslimansku miliciju iz svih gradova u [[Sandžak]]u, velikog dela istočne [[Bosna|Bosne]] i [[Srbija|Srbije]], sve do [[Zapadna Morava|Zapadne Morave]]. Vrlo skromne snage NOVJ ([[37. sandžačka divizija NOVJ|37. divizija]], [[Sedma crnogorska omladinska brigada NOVJ|7. crnogorska (omladinska) brigada]] i nekoliko teritorijalnih odreda, oko 4.000 ljudi) držale su pod svojom kontrolom prostor od linije [[Goražde]] - [[Višegrad]] - [[Užice]] - [[Požega]] na severu, do [[tara (rijeka)|reke Tare]] na jugu. Ove snage oslobodile su [[Bijelo Polje]] [[9. 9.|9. septembra]], [[Mojkovac]] [[13. 9.|13. septembra]], [[Berane]] [[15. 9.|15. septembra]], [[Prijepolje]] [[29. 9.|29. septembra]], [[Pljevlja]] [[1. 10.|1. oktobra]], [[Goražde]] [[7. 10.|7. oktobra]], [[Višegrad]] [[9. 10.|9. oktobra]], [[Ivanjica|Ivanjicu]] i [[Arilje]] početkom oktobra, [[Sjenica|Sjenicu]] [[15. 10.|15. oktobra]]. {{izdvojeni citat|Draža Mihailović će nastaviti borbu protiv komunizma... Sada je stvar u tome, kako upotrebiti četničke jedince kao prethodnice i osiguranje za komunikacije prilikom predstojećeg izmještanja njemačkih trupa iz Srbije.<ref>[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]</ref>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} Polovinom oktobra 1944. godine, situaciju u centralnoj Srbiji pred sâm [[Beogradska operacija|pad Beograda]] na sljedeći način opisuje general-major [[Erich Schmidt-Richberg]], tada u svojstvu načelnika štaba Armijske grupe »E«: {{izdvojeni citat|Istovremeno, Vrhovna komanda je saznala da je 34. armijski korpus (pod komandom generala Milera) vodio teške borbe kod [[Kragujevac|Kragujevca]] i da se razmak između njega i [[Beograd]]a povećavao. U [[Kruševac|Kruševcu]] su se, prema izveštajima, nalazili nemačka terenska komanda i bataljon [[Ruski zaštitni korpus|Ruskog korpusa]] (»[[Bijela garda (Rusija)|beli Rusi]]« koji su se borili na nemačkoj strani), dok je izvan grada bila stacionirana jedna neutralna četnička grupa. Duž železničke pruge [[Mitrovica]]–[[Raška]]–[[Kraljevo]] bile su raspoređene slične ruske jedinice radi obezbeđenja pruge; isto tako, neutralni četnici i nekoliko manjih [[Srpska državna straža|Nedićevih grupa]] u okolini.<ref>[https://www.znaci.org/00001/289.htm Erich Schmidt-Richberg: DER ENDKAMPF AUF DEM BALKAN], strana 44. <br /> ({{jez-njem|"Gleichzeitig erfuhr das Oberkommando, daß das XXXIV. A.K., General Müller, bei Kragujevac in schwerem Kampf stehe, die Lücke zwischen ihm und Belgrad im Wachsen sei. In Kruševac solle noch eine deutsche Feldkommandantur und ein Bataillon vom russischen Korps (auf deutscher Seite kämpfende Weißrussen), außerhalb der Stadt eine neutrale Četnikgruppe stehen. An der Bahn Mitrovica–Raška–Kraljevo standen ebenfalls solche Russen als Eisenbahnsicherung, im Gelände gleichfalls neutrale Četniks und einige kleine Nedićgruppen."}})</ref>}} === Dolazak Nemaca iz Grčke === {{main|Proboj Armijske grupe E iz Grčke}} [[Datoteka:Proboj 21 AK okt dec 1944.png|mini|[[Proboj Armijske grupe E iz Grčke|Proboj Armije E iz Grčke]], kojoj su se usput pridruživale nemačke i četničke snage.]] Međutim, razvoj ratnih operacija učinio je u drugoj polovini oktobra [[1944]]. ovo područje još jednom pozornicom odlučujućih zbivanja. Naime, [[Armijska grupa E]] iz [[Grčka|Grčke]], budući da joj je presečen moravski pravac, bila je prinuđena da orijentiše svoj proboj na pravac od [[Novi Pazar|Novog Pazara]] preko [[Sandžak]]a prema [[Sarajevo|Sarajevu]]. {{izdvojeni citat|18. 10. 1944 Naša namera je da, dovlačenjem preostalih snaga, osposobimo Milera da u rejonu sev. i ist. od Kraljeva bezuslovno spreči prodor protivnika iz Kraljeva. Sa drugim snagama [treba] otvoriti put preko Novog Pazara ka Višegradu. Na teritoriji k-ta oruž. snaga u Makedoniji situacija se danas stabilizovala. Lanc će tamo sutra preuzeti komandu. Cilj ove naše operacije je od sada da se celokupne snage Jugoistoka prikupe na teritoriji zapadne Hrvatske, da bi se odavde mogla povesti odbrana jug. ist. granice Rajha i to po mogućstvu ofanzivno. Za ovo, Grupa armija »E« mora za sebe da oslobodi borbom i drži otvorenim sledeće pravce puteva koji vode na prostoriju Mostar — Sarajevo: *Put A: Uroševac — Prizren — Kukes — Skadar — Podgorica — Nikšić — Trebinje — Mostar. *Put B: Raška, odnosno Mitrovica — Novi Pazar — Sjenica — Prijepolje — Višegrad, odnosno Prijepolje — Pljevlja — Goražde — Rogatica — Sarajevo: *Put C: Kraljevo — Čačak — Užice a odavde, kao C1, dalje vodi preko Višegrada — Rogatice za Sarajevo. Kao C2 dalje vodi preko Zvornik — Tuzla za Doboj. Dok će se za putne pravce A i C izboriti k-de 21. korpusa, odnosno Korpusa »Miler«, uz raspored sopstvenih snaga po dubini, dotle će se za otvaranje putnog pravca B upotrebiti Specijalni štab »Šojerlen«. Posle dostizanja rejona Višegrad, Specijalni štab »Šojerlen« ima za zadatak da, u povezanosti sa snagama K-de 2. okl. arm., izgradi novu pozadinsku bazu Grupe armija »E« uz držanje otvorenim puteva koji vode prema Višegradu.<ref name="Ratni dnevnik Armijske grupe E"/>}} === Sabiranje četnika i Nemaca u Kraljevu === {{main|Borbe za Kraljevački mostobran}} [[File:Četnički predstavnici kod Armijske grupe E stižu u Kraljevo, septembra 1944.jpg|thumb|Četnički predstavnici kod Armije E stižu u Kraljevo, septembra 1944.]] [[File:Kraljevo, ispraćaj regruta, septembra 1944.jpg|thumb|Žene ispraćaju regrute u JVuO na centralnom gradskom trgu u Kraljevu.]] {{izdvojeni citat|Držanje četnika u celoj Srbiji sve više neprijateljsko, sa učestalim prepadima na nem. jedinice i naseljena mesta; izuzetak je južna [sic] Srbija gde se Račić, pod njemačkom komandom, tuče protiv komunista.<ref>[https://www.znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=193&broj=433 National Archive Washington, arhivska oznaka T311, Roll 193, frame no. 000430.]</ref>|Savetovanje kod načelnika štaba Armijske grupe F (11.9.44).}} I pored mestimičnih akata neprijateljstva raznih četničkih grupa prema Nemcima, glavne snage [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] tokom septembra i prvih dana oktobra borile su se protiv NOVJ u saradnji sa Nemcima i pod nemačkim rukovodstvom. Glavna mobilna formacija bila je [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa]] pod komandom [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]]. {{izdvojeni citat|Uprkos svojoj slabosti, Račićeve jedinice nastavljaju borbu protiv partizana. Usled jakog partizanskog pritiska, još četničkih jedinica, uključujući i one iz Istočne Srbije, izrazile su spremnost za daljnu borbu protiv komunizma u saradnji sa Wehrmachtom... Akcije četnika u Istočnoj Bosni i Hercegovini su, izgleda, izvedene bez saglasnosti Vrhovne komande.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=194&broj=101 National Archive Washington, arhivska oznaka T311, Roll 194, frame no. 000095.]</ref>|Dodatak za savetovanje kod načelnika štaba Armijske grupe F (2.10.44).}} Četvrta grupa jurišnih korpusa sa pridruženim jedinicama bila je, nakon [[Bitka na Jelovoj gori|poraza kod Jelove gore]], [[Oslobođenje Valjeva septembra 1944.|gubitka Valjeva]] i [[Oslobođenje Aranđelovca septembra 1944.|Aranđelovca]], a zatim i poraza u okolini Krupnja, potisnuta prema Šapcu i Beogradu. Odatle su je Nemci transportovali u okolinu Kraljeva počev od 3. oktobra. Najviše nemačko vojno, političko, policijsko i rukovodstvo SS-s na Balkanu održalo je 8. oktobra savetovanje na kojem su doneli odluku da glavninu JVuO upotrebe u prethodnici i kao bočnu zaštitnicu prilikom proboja Armijske grupe E prema Bosni (tj. na teritoriju NDH). {{izdvojeni citat| (prim: [[Hermann Neubacher|Neubacher]]ovo izlaganje) c) Draža Mihailović će nastaviti borbu protiv komunizma. Njegove jedinice se već bore sa Titovim trupama i imaju delomično vezu sa njemačkim jedinicama (pukovnik v. Jungfeld, general Müller). Sada je stvar u tome, kako upotrebiti četničke jedince kao prethodnice i osiguranje za komunikacije prilikom predstojećeg izmeštanja nemačkih trupa iz Srbije... Na kraju je (prim: Viši SS i policijski vođa za Srbiju Behrends) skrenuo pažnju na to da je u četničke redove uspeo ubaciti dovoljno jake grupe [[Sicherheitsdienst|Službe bezbednosti]], koje imaju ostati sa četnicima i ubuduće. Na to je glavnokomandujući ([[Maximilian von Weichs|von Weichs]]) primetio da je već i to dovoljan razlog zašto bi se vodstvo nad četnicima trebalo poveriti isključivo Višem SS i policijskom vođi.<ref>[https://www.znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=51&roll=194 Memorandum sa savetovanja visokih nemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, održanog 8. oktobra 1944, National Archive Washington, T311, Roll 194, frames no. 000045-00047.]</ref>}} Na taj način, snage [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] koncentrisane su sredinom oktobra u oblasti [[Zapadna Morava|Zapadne Morave]], usmerene na isti pravac proboja.<ref name="ReferenceA"/> Ključna deonica koju je trebalo savladati bio je put [[Sjenica]] - [[Prijepolje]]. == Naređenja za operaciju == [[File:Četnički predstavnik i avijatičar Luftwaffe-a u Kraljevu, septembra 1944.jpg|thumb|Četnički predstavnik (moguće [[Dragoslav Račić]]) i neimenovani podoficir njemačkog [[Luftwaffe]]a u [[Kraljevo|Kraljevu]], nakon [[Operacija Nedelja pacova|operacije Ratweek]], septembar 1944. godine.]] Početak nemačkog proboja planiran je za [[22. 10.|22. oktobar]] [[1944]]. Tog dana je general Šojerlen pokrenuo svoju borbenu grupu iz [[Novi Pazar|Novog Pazara]]. U dnevniku Komande armijske grupe za dan 21. 10. 1944. postoji zabeleška o tome: {{izdvojeni citat| Spec. štab »Šojerlen« dobija sledeći zadatak: a) raščišćavanje i obezbeđenje puta Novi Pazar — Sjenica — Prijepolje — Višegrad. Po uspostavljanju veze sa snagama koje Komanda 2. okl. armije upućuje iz Sarajeva, sa delom snaga što pre očistiti i obezbediti i put Višegrad — Užice — Kraljevo, da bi se ovde pomoglo rasterećenju Milerovog korpusa...<ref name="Ratni dnevnik Armijske grupe E"/>}} Na osnovu ovoga je pukovnik Dragutin Redić izdao zapovest [[Srpski udarni korpus|Srpskom udarnom korpusu]], nekadašnjoj Nedićevoj jedinici stavljenoj pod komandu JVuO: {{izdvojeni citat|Na osnovu naknadno prikupljenih podataka u toku vođenih borbi 21 i 22. oktobra između Duge Poljane i Sjenice i južno od iste nalaze se jače komunističke snage jačine oko 1000— 1500 ljudi. Ove komunističke snage raspolažu sa šest bacača i dosta automatskog oružja. U cilju izvršenja dobivenog zadatka Srpski udarni korpus mora da ovlada Sjenicom. Ovaj zadatak korpus će izvršiti u sadejstvu sa nemačkim jedinicama koje nastupaju istim pravcem kao i Srpski Udarni korpus. Zbog toga što jedinice SUK ne raspolažu sa potrebnim teškim pešadiskim i artileriskim naoružanjem, to će nemačke jedinice svojim artiljerijskim naoružanjem, bacačima i artiljerijom, uništavati komunističke centre otpora na pravcu nadiranja jedinica SUK.<ref>[https://www.znaci.org/zb/4.php?broj=356&vol=14&bk=4 Zapovest Štaba 2. divizije Srpskog udarnog korpusa od 24. oktobra 1944. potčinjenim jedinicama za napad na jedinice NOVJ u rejonu Sjenice], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 91</ref>}} Potpukovnik [[Dragoslav Račić]] izdao je direktivu i zapovest svojoj grupi korpusa: {{izdvojeni citat|NAREĐUJEM: 1. — Prva jurišna grupa polazi u napad 23. oktobra u 7 časova sa koncentraciske prostorije opštim pravcem drum za Sjenicu...}} == Tok operacije == === Borbe za Sjenicu === [[File:Zarobljeni Nemci u Sjenici 1944.jpg|thumb|Zarobljeni Nemci u Sjenici od boraca 8. srpske brigade, 1944. godine.]] 23. oktobra 1944. godine dokumenti Armijske grupe F beleže zajedničku borbu Nemaca i četnika protiv partizana.<ref>[https://www.znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=194&broj=656 Ic Abendmeldung, 23.10.44, National Archive Washington, arhivska oznaka T311 roll 194, frame 650]</ref> [[25. 10.|25. oktobra]] prethodnica nemačke grupe Šojerlen uspela je da odbaci delove [[Sedma crnogorska omladinska brigada NOVJ|7. crnogorske]] i [[Četvrta sandžačka brigada NOVJ|4. sandžačke brigade NOVJ]], te su njeni oklopno-motorizovani delovi pred veče ušli u [[Sjenica|Sjenicu]]. [[Sjenica]] je postala centar koncentracije snaga [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] koje su pristizale preko [[Novi Pazar|Novog Pazara]], i glavnine snaga [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]], koje su pristizale preko [[Ivanjica|Ivanjice]]. Iz tog razloga [[Sjenica]] je bila česta meta savezničkog bombardovanja od kojih su Nemci i četnici imali znatne gubitke, ali su i civili teško stradali.<ref>Radomir Milošević - Čeda: ZAKASNELI RAPORT, Interprint, Beograd 1996 - strane 81-83</ref> Pošto su se neprijateljske namere jasno iskazale, došlo je i do koncentrisanja snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]. Sve raspoložive snage obe strane angažovane su na malom prostoru od [[Sjenica|Sjenice]] do [[Prijepolje|Prijepolja]]. Prethodnica Šojerlen odmah je nastavila nastupanje prema [[Prijepolje|Prijepolju]] [[27. 10.|27. oktobra]] rano ujutro. Na ovaj pravac štab Drugog korpusa usmerio je [[Treća proleterska sandžačka udarna brigada|3. proletersku brigadu]], dok je [[Sedma crnogorska omladinska brigada NOVJ|7. crnogorska]] ostala na prostoru između [[Novi Pazar|Novog Pazara]] i [[Sjenica|Sjenice]], sa zadatkom da napada nemačke transporte iz zaseda i onemogući saobraćaj. Kombinovane nemačke snage uspele su da ovladaju putem od [[Sjenica|Sjenice]] do [[Prijepolje|Prijepolja]] energičnim napadom i da [[29. 10.|29. oktobra]] uđu u [[Prijepolje]], uspevši da stvore i manji mostobran na levoj obali [[Lim (rijeka)|Lima]]. {{izdvojeni citat|18000 srpskih boraca na maršu za Čajniče. Prvi ešalon danas ulazi u Prijepolje. Prvog novembra verovatno ćemo stići u Čajniče. Tamo treba da se sastanemo. Treba prikupiti sve što se može od hrane. Nemci idu istim putem, armija maršala Lera.<ref>[https://www.znaci.org/zb/4.php?broj=586&bk=4&vol=14 Depeša Dragoslava Račića Zahariju Ostojiću od 29. X. 1944, Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, strana 583]</ref>|Depeša Dragoslava Račića Zahariju Ostojiću od 29. X. 1944}} Međutim, tokom noći [[Treća proleterska sandžačka udarna brigada|3. sandžačka brigada]] odbacila ih je kontranapadom, i borbe za grad su se nastavile. U međuvremenu je [[Peta sandžačka brigada NOVJ|5. sandžačka brigada]] izvela energičan napad sa pravca severa, od Bistrice, na put [[Sjenica]]-[[Prijepolje]]. U oštrim borbama obe strane imale su znatne gubitke. Među poginulima bio je i [[Živko Džuver]], politički komesar [[Peta sandžačka brigada NOVJ|5. sandžačke brigade]], [[narodni heroj]]. === Borbe za Prijepolje === [[File:Proboj Armijske grupe E iz Srbije za istočnu Bosnu, decembra 1944.jpg|thumb|Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak, decembra 1944.]] Nemci su uspeli da obnove mostobran na levoj obali [[Lim (rijeka)|Lima]] tokom noći [[30. 10.|30. oktobra]]/[[1. 11.|1. novembra]]. Uprkos gubicima i borbama duž celog puta od Novog Pazara, njima su stalno pristizala jaka pojačanja. Štab [[Drugi udarni korpus NOVJ|2. korpusa NOVJ]] je uskoro rokirao [[Sedma crnogorska omladinska brigada NOVJ|7. crnogorsku]] prema jugu, pogrešno procenivši da Nemci pripremaju napad u pravcu [[Berane|Berana]]. Tako je prema [[Prijepolje|Prijepolju]] kao čvornoj tački nemačkog napada ostala orijentisana samo [[37. sandžačka divizija NOVJ|37. divizija]]. Snažan otpor partizana zabeležen je i u ratnom dnevniku komande [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] od 31. 10. 1944. godine: {{izdvojeni citat| Jače nepr. jedinice, dobro naoružane, na izgrađenim položajima zap. od Prijepolja i na visovima s obe strane doline Lima. Prema verodostojnim izveštajima četnika, u rejonu Nove Varoši nalaze se najmanje 2 brigade 37. divizije, pojačane delovima koji su otišli iz Prijepolja, sa neprekidnim priticanjem iz sev. dela Priboja i tesnaca puta u Bijelom Brdu. U rejonu Sjenice prikupljanje oko 14.000 četnika, koji će krenuti preko Pljevalja i Sarajeva prema zapadu.<ref name="Ratni dnevnik Armijske grupe E"/>}} Potpukovnik [[Dragoslav Račić]] (pseudonim »Živojin«) poslao je Istaknutom delu štaba četničke Vrhovne komande 4. novembra depešu sljedeće sadržine: {{izdvojeni citat|U Prijepolju mi i broj 11 [šifra za Nijemce — prim.]. Između Prijepolja i Pl[j]ev[a]lja jedna crvena brigada. Prebacili smo na levu obalu Lima 1.000 naših ljudi. Sutra prelazimo ja i [[Dragutin Keserović|Keser]] još sa 3.000 i preduzimamo pokret ka Pljevlju. Oko Bijelog Polja slabe snage crvenih. Nemci još drže Kraljevo, Čačak i Užice. Žurite da se tamo pre sastanemo. Pošalji mi hitno ka Pljevlju Rajlića i Ružića.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_137.htm Izvod iz Knjige primljenih depeša Istaknutog dela štaba četničke Vrhovne komande od 10. septembra 1944. do 12. januara 1945. godine]</ref>}} Nemci su se uz pomoć pristižućih ešelona 22. korpusa tokom [[2. 11.|2. novembra]] učvrstili u okolini [[Prijepolje|Prijepolja]] i stvorili osnovicu za dalje nastupanje. === Proboj ka Višegradu === [[File:Povlačenje nemačkih jedinica kroz Sandžak i Bosnu 1944.jpg|thumb|Povlačenje nemačkih jedinica kroz Sandžak i Bosnu 1944.]] [[Datoteka:Żołnierze niemieccy pchają samochody w trudnym terenie na froncie bałkańskim (2-571).jpg|mini|Njemački vojnici guraju kamione duž nasipa od drvenih blokova postavljenih na glibavoj cesti, u blizini Višegrada, decembra 1944.]] Glavni pravac napredovanja bio je niz [[Lim (rijeka)|Lim]] prema [[Priboj]]u i [[Višegrad]]u, a sporedni od [[Prijepolje|Prijepolja]] prema [[Pljevlja|Pljevljima]]. Na pravcu prema [[Višegrad]]u u odbrani po dubini raspoređene su [[4. sandžačka brigada NOVJ|4.]] i [[5. sandžačka brigada NOVJ|5. sandžačka brigada]], a na pljevaljskom pravcu [[Treća proleterska sandžačka udarna brigada|Treća]]. Nemački večernji izveštaj od 3.11.1944. javlja o upotrebi četnika u proboju dolinom Lima: {{izdvojeni citat|Crna Gora: na mostobranu na zapadnoj obali Lima, 1000 četnika upotrebljeno u borbi protiv komunista.<ref>[https://www.znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=194&broj=811 Ic Abendmeldung, 23.10.44, National Archive Washington, arhivska oznaka T311 roll 194, frame 805] <br /> ({{jez-njem|"Montenegro: Im Brückenkopf W – Ufer Lim 1.000 Cetniks zum Kampf gegen Kommunisten eingesetzt."}})</ref>}} Prethodnica Šojerlen dosegla je [[Višegrad]] nakon iscrpljujućih i krvavih borbi [[11. 11.|11. novembra]]. Međutim, naišla je na znatne probleme i u svom daljem nastupanju prema [[Sarajevo|Sarajevu]]. U ovom periodu komunikaciju [[Višegrad]]-[[Sarajevo]] držala je [[27. istočnobosanska divizija NOVJ|27. divizija NOVJ]], dok je [[37. sandžačka divizija NOVJ|37.]] ostala u zahvatu [[Prijepolje|Prijepolja]] vršeći snažan pritisak na komunikacije u ovoj čvornoj tački. U tom trenutku se [[Armijska grupa E]] našla u neugodnom položaju. Njenih 85.000 ljudi koji su predstavljali središnji ešelon, a pored njih i oko 20.000 glavnine [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]], našlo se na malom prostoru na maršu između doline Ibra i Višegrada, izloženo intenzivnim napadima iz vazduha, pritisku [[13. korpus NOVJ|13. korpusa NOVJ]] i Bugara sa istoka i efikasnom otporu na zapadu. {{izdvojeni citat|5. 11. 1944. Grupa armija »E« nastaviće povlačenje prema severu i severozapadu sa najvećim mogućim ubrzanjem, uz jako obezbeđivanje svog istočnog i sev. boka, starajući se o bezuslovnom osiguranju planskog odvijanja kretanja, da bi se po prelasku Drine i uspostavljanju naslona na snage K-de 2. oklopne armije u Hercegovim i u donjem toku Save, mogla grupisati za izvršenje novih zadataka. Za povlačenje stoje na raspolaganju putevi: *plavi: Bitolj — Elbasan — Skadar — Podgorica — Trebinje — Mostar, *ljubičasti: Štimlje — Prizren — Kukes — Skadar, *crveni: Prizren — Peć — Andrijevica — Berane — Pljevlja — Uvac, *zeleni: Mitrovica — Novi Pazar — Prijepolje — Priboj — Višegrad, *smeđi: Uroševac — Raška — Kraljevo, *crni: Kraljevo — Čačak — Užice — Višegrad — Rogatica — Sarajevo.<ref name="Ratni dnevnik Armijske grupe E"/>}} === Borbe za Pljevlja === [[File:Sahrana poginulih tokom proboja Armijske grupe E kroz Sandžak, decembra 1944.jpg|thumb|Sahrana poginulih Nemaca tokom proboja kroz Sandžak, decembra 1944.]] Stoga je formirana jača oklopno-motorizovana kolona koja je [[8. 11.|8. novembra]] prodrla u [[Pljevlja]], otvorivši tako alternativni pravac, koji snage [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] i [[SUK]] nisu bile u stanju da otvore samostalno.<ref name="ReferenceB"/> Na ovaj pravac odmah su usmerene sve snage [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]]. Time ih je nemačka komanda iskoristila kao levu pobočnicu, raširila zahvat nastupanja smanjivši koncentraciju neprijateljskog pritiska, i ujedno rasteretila pretrpane marševske komunikacije izložene zastojima i napadima iz vazduha. Nemci su bili svesni da, i pored zajedničke borbe i zajedničkih taktičkih ciljeva, uvek mogu očekivati četničke prepade na svoja manja izložena odeljenja, kako to oslikava sledeći izveštaj: {{izdvojeni citat|Grupa Marković (2500—3000), u sporazumu sa nem. vojskom, osigurava odsek Mitrovica — Raška (mesta uklj.) — Novi Pazar. Izviđanje protiv Bugara, Tita i Sovjeta. Do sada nije bilo ozbiljnih incidenata. Potrebna je opreznost. [[Miroslav Trifunović|Trifunović]] sa oko 10.000 četnika [[Dragoslav Račić|Račića]] i [[Dragutin Keserović|Keserovića]], uporedno sa nem. pokretima u rejonu Prijepolje. Pravac marša Foča. U početku učešće u borbenim dejstvima na nemačkoj strani (zaštita bokova). U poslednje vreme samo saputnici. Utisak: dokle god postoje zajednički interesi — uopšte mir. Ako vide mogućnost uspeha, bezuslovno treba očekivati prepade na nemački [[Wehrmacht|Vermaht]], naročito na odvojene grupe.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%B5_%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%98%D0%B0_%22%D0%95%22_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%83_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_11.11.1944. Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.], Vojnoistorijski institut, NAV--T-311, r. 184.</ref>|Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11. novembra 1944.}} Sandžak je predstavljao područje na kome su se sabrala većina srbijanskih četničkih jedinicâ, što se vidi i iz jedne jutarnje obavijesti poslate 17. novembra 1944. godine iz štaba [[Armijska grupa E|Armijske grupe »E«]]: {{izdvojeni citat|Crna Gora: Napadi dijelova Bokeljske brigade i [[Divizija Garibaldi|divizije Garibaldi]] na nacionalističke snage jugoistočno od [[Kotor]]a. Četničke jedinice pod Račićem se prebacuju iz Pljevalja u [[Bijelo Polje]]; povlačenje grupe Lukačević iz [[Foča|Foče]] u Pljevlja. Srbi nacionalisti pod komandom generala Trifunovića marširaju ka Prijepolju.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=342&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000336.] <br /> ({{jez-njem|"Morgenmeldung Okdo.H.Gr.E Ia/Ic vom 17.11.1944. </br> Montenegro: Angriffe Teile Boka–Brig. u. Garibaldi–Div. gegen Nat. SO Kotor (FAT). Cetnik–Verbände Racic aus Plevlja in Verlegung nach Bjelopolje, Abzug Gruppe Lukacevic aus Foca nach Plevlja. Nat. Serben unter Führung Gen. Trifunovic auf dem Marsch nach Prijepolje."}})</ref>}} Nemci su Pljevlja prepustili četnicima, usmerivši ih prema Čajniču i Goraždu. Međutim, već narednog dana, [[18. 11.|18]]/[[19. 11.|19. novembra]] [[Treća proleterska sandžačka udarna brigada|3. sandžačka brigada]] je energičnim naletom razbila četnike i oslobodila [[Pljevlja]]. Tom prilikom poginuo je komandant Moravičkog korpusa JVuO Gordić. Glavnina [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] prešla je preko Boljanića u istočnu [[Bosna|Bosnu]]. Suštinu njemačko-četničke taktičke saradnje precizno je u svojim kasnijim sjećanjima opisao Milenko Solarić, tada oficir SUK-a: {{izdvojeni citat|Nemci, pak, imaju koristi od naših obezbeđenja, jer mi, obezbeđujući sebe, štitimo i njih. Zapravo, omogućujemo im da se sigurnije kreću... Zanimljivo je da Nemci nisu pošli istim pravcem kojim i mi, već za Rudo. A most su za nas gradili – rezonovao sam – zato što im je trebalo levo bočno obezbeđenje.<ref>Milenko Solarić: Naličje "Bosanske golgote" ili kako sam postao pripadnik SDK, Zapisi iz dobrovoljačke borbe, I, Minhen, 1955, str. 26</ref>}} == Posledice == {{main|Operacija Zeleni put II|Drinski front}} [[File:Evakuacija Armijske grupe E iz Srbije, decembra 1944.jpg|thumb|Deo mehanizacije Armijske grupe E evakuisane vozovima, decembra 1944.]] {{izdvojeni citat|Upotreba četnika u različitim područjima je je dala dobre rezultate. Pogotovo je njihovo poznavanje terena i izviđačka aktivnost protiv Titovih bandi od koristi Wehrmachtu. Naslanjanje četnika na Wehrmacht je ipak samo posljedica njihove slabosti u odnosu na Titove snage. Oružana intervencija Anglo-amerikanaca bi sigurno izazvala njihov trenutačni prelazak u neprijateljski tabor.<ref>NAW, T-314, Roll 1630, 000770: Uputstvo načelnika štaba 91. armijskog korpusa o „srpskim četnicima“. (decembar 1944)</ref>|Uputstvo načelnika štaba 91. armijskog korpusa o „srpskim četnicima“. (decembar 1944)}} Nakon konačnog oslobođenja [[Pljevlja|Pljevalja]], i [[Treća proleterska sandžačka udarna brigada|3. sandžačka brigada]] usmerila je pritisak na komunikaciju [[Prijepolje]] - [[Priboj]] i okolne zaštitnice. Ovim putem prošla je tokom tri nedelje u gustom marševskom poretku glavnina nemačkog 22. i 91. korpusa, što je predstavljalo priliku za postavljanje uspešnih zaseda i nanošenje teških gubitaka. {{izdvojeni citat|Kao odmazdu za napad kod sela Halinovići i Karaula od 29. novembra 1944, naređeno paljenje sela Donji Goračići, Miševići i Muškovina, konfiskacija stoke i namirnica, te hapšenje muških stanovnika. Sela Halinovići i Karaula, koja jako simpatišu sa gerilcima, će biti kažnjena sa konfiskacijom trećine tamošnjeg stočnog fonda.<ref>NAW, T-314, Roll 1630, 000293-4: Izvod iz ratnog dnevnika operativnog odjeljenja 91. armijskog korpusa za 30. novembar 1944.</ref>|Iz ratnog dnevnika 91. nemačkog armijskog korpusa za 30. novembar 1944.}} Novi Pazar oslobođen je [[30. 11.|30. novembra]] kad su u grad sa istoka ušle 22. srpska i 9. bugarska divizija, potiskujući nemačke zaštitnice. [[Prijepolje]] će međutim biti poprište još jedne dramatične epizode - [[Proboj nemačkog 21. korpusa 1944/45|proboja nemačkog 21. korpusa]] iz okruženja, tako da je [[Prijepolje]] konačno oslobođeno tek [[10. 1.|10. januara]] [[1945]]. Taktički, ova operacija može se smatrati pobedom osovinskih snaga. Međutim, nemačke i [[četnici|četničke]] snage pretrpele su prilikom proboja znatne gubitke. Verovatno najvažniji taktički rezultat predstavlja tronedeljno zadržavanje ove jake gorbene grupacije u periodu krize nemačke odbrane severno od Save i Drave i onemogućavanje njenog uticaja (više informacija u člancima [[Ofanziva Trećeg ukrajinskog fronta u južnoj Mađarskoj]] i [[Sremski front]]). == Suđenje Mihailoviću == {{main|Beogradski proces}} [[Datoteka:Beogradski proces.jpg|thumb|Optuženi na beogradskom procesu.]] Na [[Beogradski proces|posleratnom suđenju]] u [[Beograd]]u [[1946]]. godine suđeno je generalu Mihailoviću i ostalim kolaboracionistima zbog saradnje sa okupatorom tokom rata. Tokom suđenja je bilo reči i o zajedničkom maršu četnika sa Vermahtom: :Pretsednik: Jeste li u to vreme povlačeći se susreli nemačke jedinice pošto su se i one povlačile? :Svedok Marković: Jesmo, na istom drumu su maršovale. :Pretsednik: Kako, maršovali zajedno sa vama? :Svedok Marković: Nemci su maršovali drumom, a mi smo bili levo. :Pretsednik: Jeste li zajedno sa Nemcima išli? :Svedok Marković: Tako je vodio general [[Miroslav Trifunović|Trifunović]]. :Pretsednik: Je li izdao vama naređenje da se povlačite zajedno sa Nemcima? :Svedok Marković: Izdao je da se povlačimo. :Pretsednik: A šta je kazao za Nemce? :Svedok Marković: Da se Nemci ne diraju, a Nemci neće dirati nas.<ref name="Ispitivanje">[https://www.znaci.org/00001/60_2_9.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Ispitivanje svedoka i čitanje dokumenata]</ref> Četnički vođa Dragoljub Mihailović u Jugoslaviji je osuđen na smrt streljanjem zbog saradnje sa okupatorom i ratnih zločina. Nakon 2000-ih je u Srbiji rehabilitovan. == Literatura == * [https://www.znaci.org/00001/291.htm Karl Hnilicka: DAS ENDE AUF DEM BALKAN 1944/45], Musterschmidt-Verlag Göttingen (Gebundene Ausgabe - 1970). {{de}} * [https://www.znaci.org/00001/289.htm Erich Schmidt-Richberg: DER ENDKAMPF AUF DEM BALKAN], Vowinckel (Gebundene Ausgabe - 1955). {{de}} * [https://www.znaci.org/00001/228.htm Vojni istorijski institut: ZAVRŠNE OPERACIJE ZA OSLOBOĐENjE JUGOSLAVIJE 1944-45], Beograd 1957. * [https://www.znaci.org/00001/153.htm OSLOBODILAČKI RAT NARODA JUGOSLAVIJE - knjiga 2], prepravljeno i dopunjeno izdanje, Vojnoistorijski institut, Beograd 1963. * [https://www.znaci.org/00001/4_12_4_218.htm Ratni dnevnik komande Grupe armija »F« za period od 1. jula do 31. decembra 1944. godine] - Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Prilog 1, Vojnoistorijski institut, Beograd * [https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Ratni dnevnik komande Grupe armija »E« za period od 1. oktobra do 31. decembra 1944. godine] - Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Prilog 2, Vojnoistorijski institut, Beograd * [https://www.znaci.org/00001/4_14_4.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, četnički dokumenti], Vojnoistorijski institut Beograd * [https://www.znaci.org/00001/4_1_14.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom I (borbe u Srbiji), knjiga 14 - 15-31. oktobar 1944.], Vojnoistorijski institut Beograd * [https://www.znaci.org/00001/4_1_16.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom I (borbe u Srbiji), knjiga 16 - borbe u Sandžaku 1942 - 1944.], Vojnoistorijski institut Beograd * [https://www.znaci.org/00001/272.htm Čedo Drulović: 37. SANDžAČKA DIVIZIJA], Vojnoistorijski institut, Beograd 1983. * [https://www.znaci.org/00001/235.htm Živojin Nikolić Brka: 22. DIVIZIJA], Narodna knjiga, Beograd 1972. * [https://www.znaci.org/00001/237.htm Petar Višnjić; Bitka za Srbiju 2], Beogradska knjiga, Beograd 1984. * [https://www.znaci.org/00001/64.htm Mitar Đurišić: SEDMA OMLADINSKA], Vojnoizdavački zavod, Beograd 1973. == Reference == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Operacija Zeleni put II]] * [[Proboj Nijemaca i četnika iz Crne Gore]] * [[Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)]] * [[Proboj Armijske grupe E iz Grčke]] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Proboj Armijske grupe E iz Grčke]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]] [[Kategorija:Bitke Drugog svjetskog rata]] [[Kategorija:Jugoslavija u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Jugoslovenska vojska u otadžbini]] [[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Zajedničke borbe JVUO i Nemaca]] [[Kategorija:Saradnja NOVJ i Saveznika]] [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] oo94bh8iob3xdrmsgwbfswnzzy9sy2b 0 184755 42711189 42412486 2026-10-15T21:06:33Z Ziv 187261 ([[c:GR|GR]]) [[File:Flag of the Kingdom of Sardinia.svg]] → [[File:War ensign of the Savoyard States (1783-1802).svg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] · corr. 42711189 wikitext text/x-wiki {{Okvir bivše zemlje svijeta |ime=Republika Genova |hr_ime=Republika Genova |izvorno_ime=<small>Repúbrica de Zêna</small><br /><small>Serenissima Repubblica di Genova</small> |genitiv = Republike Genove |kontinent = [[Evropa]] |regija = [[Apeninski poluotok]] |status = |era = |godina_start = [[1005]] |godina_kraj = [[1797]]. |datum_start = |datum_kraj = [[14. jun]] [[1797]]. |događaj_start = |događaj_kraj = [[Napoleonski ratovi]] |p1 = Kraljevina Italija (Srednji vijek) |flag_p1 = |s1 = Ligurska Republika |flag_s1 = Flag of Genoa.svg |s2 = Kraljevina Sardinija |flag_s2 = War ensign of the Savoyard States (1783-1802).svg |zastava = Flag of Genoa.svg |zastava_i = |grb = Coat of arms of Republic of Genoa (early).svg |grb_i = |mapa = Repubblica di Genova.png |glavni_grad = [[Genova]] |vlada_tip = Aristokratska republika |titula_vođa = [[Dužd]] |vođa1 = [[Simone Boccanegra]] |godina_vođa1 = [[1339]]. - [[1344]]. |vođa2 = [[Giacomo Maria Brignole]] |godina_vođa2 = [[1795]]. - [[1797]]. |događaj1 = [[Ligurska Republika|Raspad]] |datum_događaj1 = [[14. jun]] [[1797]]. |događaj2 = Ponovna uspostava |datum_događaj2 = [[26. april]] [[1814]]. |jezik = [[Ligurski jezik (romanski)|ligurski]] [[latinski]] i [[talijanski]] |vjera = [[katolicizam]] |valuta = Genovino }} '''Republika Genova''' (punim nazivom zapravo '''Presvijetla Republika Genova''', [[Ligurski jezik (romanski)|ligurski]]: ''Repúbrica de Zêna'', [[talijanski jezik|talijanski]]: ''Serenissima Repubblica di Genova'') je ime historijske države na [[Apeninski poluotok|Apeninskom poluotoku]] koja je egzistirala od [[1005]]. sve do [[1797]]. kad su je okupirale [[Napoleon Bonaparte|napoleonske]] trupe.<ref name=tre/> == Historija == Republika Genova razvila se iz [[Srednji vijek|srednjovjekovne]] slobodne gradske komune [[Genova|Genove]]. Od samog svog početka počela se sukobljavati sa rivalskim državama onog doba oko prevlasti na moru; [[Mletačka Republika|Mletačkom Republikom]] i [[Republika Pisa|Republikom Pisom]]. Nakon velike pobjede u pomorskoj [[Bitka kod Melorije|Bitci kod Melorije]] ([[1284]]) nad flotom [[Pisa|Pise]] ''Republika Genova'' postala je gospodar Tirenskog mora i kontrolirala Sardiniju, Korziku i Siciliju. Rivalstvo sa [[Mletačka Republika|Venecijom]] trajalo je do [[14. vijek]]a, sve do katastrofalnog poraza genoveške flote u [[Bitka kod Chioggie|Bitci kod Chioggie]] [[1379]].<ref name=tre>{{cite web |url=http://www.treccani.it/enciclopedia/repubblica-di-genova/ |title = ''Genova, Repubblica di'' |publisher = Treccani Enciclopedia Italiana |language = talijanski |accessdate = 06. 10. 2012}}</ref> nakon kojeg se Republika Genova povukla iz [[Jadran]]a. === Vrhunac moći === Na vrhuncu svoje moći ''Republika Genova'' imala je brojne kolonije po [[Mediteran]]u, od [[Jeruzalem]]a, [[Jaffa|Jaffe]], [[Cipar|Cipra]], [[Sirija|Sirije]], [[Rodos]]a. === Propast Republike Genove === Za [[Francuska revolucija|francuske revolucije]], prva [[Apeninski poluotok|apeninska]] republika koju je [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] srušio bila je ''Republika Genova'', koja je [[1797]]. postala francuski protektorat pod imenom [[Ligurska Republika]]. Nakon tog je [[Napoleon Bonaparte|napoleonsko]] [[Prvo Francusko Carstvo]] [[Aneksija|anektiralo]] [[Ligurska Republika|Ligursku Republiku]] [[1805]]. Đenovežani su se pobunili protiv [[Francuska|francuske]] vladavine [[1814]]., oslobodili grad i ponovno uspostavili svoju Republiku [[26. april]]a [[1814]]., koja je vrlo kratko trajala, samo do [[Bečki kongres|Bečkog kongresa]] koji je odlučio da se Genova priključi [[Kraljevina Sardinija|Kraljevini Sardiniji]]. == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Republic of Genoa}} * [http://www.treccani.it/enciclopedia/repubblica-di-genova/ ''Genova, Repubblica di'' na portalu Treccani Enciclopedia Italiana] {{it icon}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Historija Genove]] [[Kategorija:Historija Italije po periodima]] [[Kategorija:Srednjovjekovne države]] [[Kategorija:Novovjekovne države]] [[Kategorija:Bivše države u Evropi]] ba1whm2ckhpc5eg1649ioqsjveuemp1 0 227600 42711203 41271529 2026-10-16T04:06:03Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42711203 wikitext text/x-wiki '''Damaspija''' ([[Perzijski jezik|perz.]] ''Jāmāspi''<ref>[http://www.iranicaonline.org/articles/damaspia-gk Damaspija (enciklopedija Iranica, Rüdiger Schmitt)]</ref>) je bila [[Perzijanci|perzijska]] kraljica odnosno žena [[Artakserkso I.|Artakserksa I.]], vladara [[Ahemenidska Monarhija|Perzijske Monarhije]]. Iz njihovog braka rođen je [[Kserkso II.]], legitimni nasljednik Artakserksa I. Damaspija je najvjerojatnije bila etnička [[Perzijanci|Perzijanka]]. Prema [[Stara Grčka|grčkom]] historičaru [[Ktezije|Kteziju]], kralj Artakserkso I. i njegova žena poginuli su istog dana [[424. pne.]] najvjerojatnije za vrijeme vojne ekspedicije, nakon čega su njihova tijela odnešena u Perziju. [[Kserkso II.]] nasljedio je oca, no nakon samo 45 dana ubio ga je polubrat [[Sogdijan]]<ref>{{Cite web |title=Kserkso II. i Sogdijan (Livius.org) |url=http://www.livius.org/x/xerxes/xerxes_ii.html |access-date=2013-06-13 |archive-date=2006-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061211121904/http://www.livius.org/x/xerxes/xerxes_ii.html |dead-url=yes }}</ref>. Kratki sadržaji [[Antika|antičkih]] djela što ih je obrađivao [[Focije I.]] jedini su izvor koji spominje Damaspiju<ref>{{Cite web |title=Focijevi sažeci Ktezijevih djela 47. (Livius.org) |url=http://www.livius.org/ct-cz/ctesias/photius_persica2.html#%A747 |access-date=2013-06-13 |archive-date=2012-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120111172659/http://www.livius.org/ct-cz/ctesias/photius_persica2.html#%A747 |dead-url=yes }}</ref>. Dokumenti iz [[Babilon]]a koji datiraju iz doba vladavine Artakserksa I. spominju „kraljičinu kuću“ no nije pouzdano odnosi li se to na njegovu ženu Damaspiju, ili na majku [[Amestrija|Amestriju]]<ref>{{Cite web |url=http://www.questia.com/library/book/women-in-ancient-persia-559-331-bc-by-maria-brosius.jsp |title=Maria Brosius: „Žene u antičkoj Perziji“ (''Women in Ancient Persia'') |access-date=2013-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120706042151/http://www.questia.com/library/book/women-in-ancient-persia-559-331-bc-by-maria-brosius.jsp |archive-date=2012-07-06 |url-status=dead}}</ref>. == Veze == * [[Artakserkso I.]] * [[Kserkso II.]] * [[Ahemenidska Monarhija|Perzijska Monarhija]] == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.iranicaonline.org/articles/damaspia-gk Damaspija (enciklopedija Iranica, Rüdiger Schmitt)] * [http://www.livius.org/ct-cz/ctesias/photius_persica2.html#%A747 Focijevi sažeci Ktezijevih djela 47. (Livius.org)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111172659/http://www.livius.org/ct-cz/ctesias/photius_persica2.html#%A747 |date=2012-01-11 }} * [https://web.archive.org/web/20120706042151/http://www.questia.com/library/book/women-in-ancient-persia-559-331-bc-by-maria-brosius.jsp Maria Brosius: ''Women in Ancient Persia'', Clarendon Press, Oxford, 1998.] [[Kategorija:Ahemenidske kraljice i princeze]] jcq58njrjvhv71idl27kuvhndy08luy 0 239594 42711176 41050975 2026-10-15T17:55:42Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42711176 wikitext text/x-wiki {{For|pornografsku glumicu|Charley Chase (pornografska glumica)}} {{Infokutija glumac | ime = Charley Chase | rodno_ime = Charles Joseph Parrott | slika = Charleychase.jpg | datum_rođenja = {{birth date|1893|10|20|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Baltimore]] | datum_smrti = {{death date and age|1940|06|20|1893|10|20|df=y}} | mjesto_smrti = [[Hollywood (Kalifornija)|Hollywood]] | zanimanje = komičar, glumac, scenarist, režiser, tekstopsiac | supružnik = Bebe Eltinge <br /><small>(vj. 1914-1940; njegova smrt)</small> | alias = Charlie Chase, Charles Chase, Charles Parrott, Jimmy Jump | period = 1912-1940 | rodbina = [[James Parrott]] (brat) }} '''Charley Chase''' (20. oktobar 1893 – 20. jun 1940) bio je [[SAD|američki]] komičar, glumac, scenarist i filmski režiser, najpoznatiji po nastupima u [[kratki film|kratkim]] [[filmska komedija|komedijama]] [[Hal Roach|Hala Roacha]]. Karijeru je započeo kao adolescent u [[vodvilj]]ima prije nego što je 1912. imao filmski debi, a potom nastupao kao dio postave [[Keystone Cops|Keystoneskih policajaca]]. Tokom karijere je surađivao s nekim od najpoznatijih komičara svog vremena; bez problema se prilagodio [[zvučni film|zvučnoj eri]] te, između ostalih radio sa komičarskom trojkom [[Three Stooges]]. Posljednje godine života mu je obilježila porodična tragedija, odnosno smrt brata [[James Parrott|Jamesa Parrotta]] uzrokovana ovisnošću od narkotika. Chase je sebe smatrao odgovornim te se odao piću i umro od srčanog udara. == Izabrana filmografija == * ''[[The Masquerader (1914 film)|The Masquerader]]'' (1914) * ''[[All Wet (1924 film)|All Wet]]'' (1924) * ''[[Mighty Like a Moose]]'' (1926) * ''[[Crazy Like a Fox (1926 film)|Crazy Like a Fox]]'' (1926) * ''[[Call of the Cuckoo]]'' (1927) * ''[[Fluttering Hearts (1927 film)|Fluttering Hearts]]'' (1927) * ''[[Limousine Love]]'' (1928) * ''[[The Pip From Pittsburgh]]'' (1931) * ''[[Sons of the Desert]]'' (1933) * ''[[Public Ghost #1]]'' (1935) * ''[[On the Wrong Trek]]'' (1936) * ''[[The Heckler (1940 film)|The Heckler]]'' (1940) == Izvori == {{Reflist}} == Vanjske veze == * [https://web.archive.org/web/20150925065523/http://www.charley-chase.com/ The World of Charley Chase] * {{IMDb name|153713}} * [http://www.virtual-history.com/movie/person/1551/charley-chase Charley Chase] at Virtual History {{ThreeStooges}} {{Lifetime|1893|1940|Chase, Charley}} [[Kategorija:Američki komičari]] [[Kategorija:Američki filmski glumci]] [[Kategorija:Američki filmski režiseri]] [[Kategorija:Vodviljski zabavljači]] 2pd8212n4nhavbaobf321haufkytnlf 2 252974 42711224 42710914 2026-10-16T10:00:39Z Duma 16555 42711224 wikitext text/x-wiki [[File:Allens rule, Lepus, hare, ears, Earth.png|alt=Earth, ears, hare, Lepus|thumb|Uši [[Lepus arcticus|arktičkog zeca]] su kraće od ušiju mnogih zečeva iz toplijih područja.<ref>{{Cite book|last=FRYDRÝŠEK|first=Karel|title=Biomechanika 1|publisher=VSB – Technical University of Ostrava, Faculty of Mechanical Engineering, Department of Applied Mechanics|year=2019|isbn=978-80-248-4263-9|location=Ostrava, Czech Republic|pages=338–339}}</ref>|250x250px]] '''Allenovo pravilo''' je [[biološka pravila|ekogeografsko pravilo]] koje je formulisao [[Joel Asaph Allen]] 1877. godine,<ref>{{cite journal |first=Joel Asaph |last=Allen |authorlink=Joel Asaph Allen |title=The influence of Physical conditions in the genesis of species |journal=Radical Review |year=1877 |volume=1 |pages=108–140 |url=http://people.wku.edu/charles.smith/biogeog/ALLE1877.htm}}</ref><ref>{{cite book |first=Barry Holstun |last=Lopez |year=1986 |title=Arctic Dreams: Imagination and Desire in a Northern Landscape |publisher=Scribner |url=https://books.google.com/books?id=Y-WxJYMD5HsC |isbn=978-0-684-18578-1}}</ref> koje u širem smislu tvrdi da životinje prilagođene hladnoj klimi imaju kraće i deblje [[udovi|udove]] i tjelesne dodatke od životinja prilagođenih toploj klimi. Preciznije, ono navodi da [[Odnos površine i zapremine|odnos tjelesne površine i zapremine]] kod [[homeoterm]]nih životinja varira sa prosječnom temperaturom staništa na koje su prilagođene (tj. odnos je nizak u hladnoj klimi, a visok u vrućoj klimi). == Objašnjenje == [[File:Allen_rule_example.svg|thumb|Tri pravougaone prizme su sastavljene od osam [[jedinična kocka|jediničnih kocki]]. Kompozitna kocka sa stranom 2 ima zapreminu od 8 jedinica³, ali površinu od samo 24 jedinice². Pravougaona prizma širine tri kocke, dužine jedne kocke i visine četiri kocke ima istu zapreminu, ali površinu od 28 jedinica². Slaganjem u jednu kolonu dobijaju se 34 jedinice².]] Allenovo pravilo predviđa da [[endoterm]]ne životinje s istom zapreminom tijela trebaju imati različite [[površina|površine]] koje će ili pomoći ili otežati njihovo odvođenje topline. Budući da životinje koje žive u hladnoj klimi trebaju zadržati što više topline, Allenovo pravilo predviđa da su morale razviti relativno niske [[Odnos površine i zapremine|omjer površine i zapremine]] kako bi svele na minimum površinu preko koje se gubi toplina. Za životinje koje žive u toplim klimama, Allenovo pravilo predviđa suprotno: da bi trebalo da imaju relativno visok omjer površine i zapremine. Budući da bi se životinje s niskim omjerom površine i zapremine brzo pregrijale, životinje u toplim klimama bi, prema pravilu, trebale imati visok omjer kako bi maksimizirale površinu preko koje gube toplinu.<ref name="Ashizawa">Ashizawa, K. et al. (2007). Growth of height and leg length of children in Beijing and Xilinhot, China. In Anthropological Science. 116(1). Pages 67 & 68. Retrieved January 22, 2017, from [https://www.jstage.jst.go.jp/article/ase/116/1/116_070130/_pdf link].</ref> [[File:Comparison of surface area vs volume of shapes.svg|thumb|Grafikoni površine, ''A'' u odnosu na zapreminu, ''V'' Platonovih čvrstih tijela i sfere, koji pokazuju da okrugli oblici s istom zapreminom imaju manju površinu.]] == Kod životinja == Iako postoje brojni izuzeci, čini se da mnoge životinjske populacije odgovaraju predviđanjima Allenovog pravila. [[Polarni medvjed]] ima zdepaste udove i vrlo kratke uši, što je u skladu s Allenovim pravilom, kao i [[snježni leopard]].<ref>{{cite web |first=C. Michael |last=Hogan |date=November 18, 2008 |url=http://www.igoterra.com/artspec_information.asp?thingid=36084 |title=Polar Bear: ''Ursus maritimus'' |website=iGoTerra}}</ref> R.L. Nudds i S.A. Oswald su 2007. proučavali dužine dijelova nogu kod [[morske ptice|morskih ptica]] koji su izloženi vanjskim uvjetima i otkrili su da one negativno koreliraju sa ''Tm''axdiff (tjelesnom temperaturom minus minimalnom temperaturom okoline), što je u skladu sa Allenovim pravilom.<ref name="Nudd"/> J.S. Alho i kolege tvrdili su da su dužine [[goljenica|goljenice]] i [[bedrena kost|bedrene kosti]] najveće u populacijama [[Rana temporaria|livadske žabe]] koje su autohtone na srednjim geografskim širinama, što je u skladu s predviđanjima Allenovog pravila za [[ektoterm]]ne [[organizam|organizme]].<ref name="Alho"/> [[Populacija (biologija)|Populacije]] iste vrste s različitih [[geografska širina|geografskih širina]] također mogu slijediti Allenovo pravilo.<ref>{{cite journal |author-link1=Peter L. Hurd |last1=Hurd |first1=Peter L. |last2=van Anders |first2=Sari M. |date=2007 |title=Letter To The Editor: Latitude, Digit Ratios, and Allen's and Bergmann's Rules: A Comment on Loehlin, McFadden, Medland, and Martin (2006) |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=36 |issue=2 |pages=139–141 |doi=10.1007/s10508-006-9149-9|pmid=17333323 |hdl=2027.42/83881 |s2cid=2690330 |url=https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/2027.42/83881/1/latitude_digit_ratios_a_comment_on_loehlin.pdf |hdl-access=free }}</ref> R.L. Nudds i S.A. Oswald su 2007. godine tvrdili da su empirijski dokazi Allenovog pravila slabi, čak i ako se ono smatra "utvrđenim ekološkim načelom".<ref name="Nudd"/> Rekli su da dokazi za Allenovo pravilo uglavnom potiču iz istraživanja pojedinačnih vrsta, budući da su istraživanja sa više vrsta "zbunjena" efektima skaliranja [[Bergmannovo pravilo|Bergmannovog pravila]] i alternativnim adaptacijama koje su u suprotnosti s [[predviđanje|predviđanjima]] Allenovog pravila.<ref name="Nudd">{{cite journal |last1=Nudds |first1=R.L. |last2=Oswald |first2=S.A. |title=An Interspecific Test of Allen's Rule: Evolutionary Implications for Endothermic Species |journal=Evolution |date=December 2007 |volume=61 |issue=12 |pages=2839–2848 |doi=10.1111/j.1558-5646.2007.00242.x |pmid=17941837|s2cid=28694340 |doi-access=free }}</ref> J.S. Alho i kolege su 2011. tvrdili da se Allenovo pravilo može primijeniti i na [[ektoterm]]e, čija tjelesna temperatura zavisi od okoline, iako je prvobitno formulirano samo za [[endoterm]]e. Po njihovom mišljenju, ektotermi s nižim omjerom površine i zapremine bi se sporije zagrijavali i hladili, a ovaj otpor promjeni temperature mogao bi biti adaptivan u "termički heterogenim okruženjima". Alho je izjavio da je došlo do obnovljenog interesa za Allenovo pravilo zbog globalnog zagrijavanja i "[[mikroevolucija|mikroevolucijskih]] promjena" koje ono predviđa.<ref name="Alho">{{cite journal |last1=Alho |first1=J. S. |last2=Herczeg |first2=G. |last3=Laugen |first3=A. |display-authors=etal |date=2011 |title=Allen's Rule Revisited: Quantitative Genetics of Extremity Length in the Common Frog Along a Latitudinal Gradient |journal=Journal of Evolutionary Biology |volume=24 |issue=1 |pages=59–70 |doi=10.1111/j.1420-9101.2010.02141.x |pmid=20964781 |s2cid=32746448 |doi-access=free }}</ref> == Kod ljudi == [[File:Eskimo group - NARA - 523819.jpg|thumb|Grupa [[eskim]]a koju je uslikao [[William Dinwiddie]] (1894)]] Marked differences in limb lengths have been observed when different portions of a given human population reside at different altitudes. Environments at higher altitudes generally experience lower ambient temperatures. In [[Peru]], individuals who lived at higher elevations tended to have shorter limbs, whereas those from the same population who inhabited the more low-lying coastal areas generally had longer limbs and larger trunks.<ref>{{cite journal |first=Karen J. |last=Weinstein |title=Body Proportions in Ancient Andeans from High and Low Altitudes |journal=American Journal of Physical Anthropology |date=November 2005 |volume=128 |issue=3 |pages=569–585 |doi=10.1002/ajpa.20137 |pmid=15895419}}</ref> Katzmarzyk and Leonard similarly noted that human populations appear to follow the predictions of Allen's rule.<ref name="Katzmarzyk and Leonard"/>^:494 There is a negative association between [[body mass index]] and mean annual temperature for indigenous human populations,<ref name="Katzmarzyk and Leonard"/>^:490 meaning that people who originate from colder regions have a heavier build for their height and people who originate from warmer regions have a lighter build for their height. Relative sitting height is also negatively correlated with temperature for [[Indigenous peoples|indigenous]] human [[Population (human biology)|population]]s,<ref name="Katzmarzyk and Leonard"/>^:487–88 meaning that people who originate from colder regions have proportionally shorter legs for their height and people who originate from warmer regions have proportionally longer legs for their height.<ref name="Katzmarzyk and Leonard">{{cite journal |last1=Katzmarzyk |first1=Peter T. |last2=Leonard |first2=William R. |date=1998 |title=Climatic Influences on Human Body Size and Proportions: Ecological Adaptations and Secular Trends |journal=American Journal of Physical Anthropology |volume=106 |issue=4 |pages=483–503 |doi=10.1002/(SICI)1096-8644(199808)106:4<483::AID-AJPA4>3.0.CO;2-K |pmid=9712477}}</ref> [[File:Mean annual temperature and brachial index in selected modern populations.jpg|thumb|Srednja godišnja temperatura i proporcije udova u odabranim današnjim populacijama.]] In 1968, A.T. Steegman investigated the assumption that Allen's rule caused the structural configuration of the face of human populations adapted to polar climate. Steegman did an experiment that involved the survival of rats in the cold. Steegman said that the rats with narrow [[Nasal passage|nasal]] passages, broader faces, shorter tails and shorter legs survived the best in the cold. Steegman said that the experimental results had similarities with the Arctic Mongoloids, particularly the [[Eskimo]] and [[Aleut]], because these have similar [[Morphology (biology)|morphological]] features in accordance with Allen's rule: a narrow nasal passage, relatively large heads, long to round heads, large jaws, relatively large bodies, and short limbs.<ref>{{cite journal |last1=Steegmann |first1=A.T. |last2=Platner |first2=W.S. |date=January 1968 |title=Experimental cold modification of cranio-facial morphology |journal=American Journal of Physical Anthropology |volume=28 |issue=1 |pages=17–30 |doi=10.1002/ajpa.1330280111 |pmid=5659959 }}</ref> Allen's rule may have also resulted in wide noses and alveolar and/or maxillary prognathism being more common in human populations in warmer regions, and the opposite in colder regions.<ref>{{Cite journal |last1=Rae |first1=Todd C. |last2=Koppe |first2=Thomas |last3=Stringer |first3=Chris B. |date=27 October 2010 |title=The Neanderthal face is not cold adapted |url=https://edisciplinas.usp.br/pluginfile.php/6200375/mod_resource/content/1/The%20neanderthal%20face%20is%20not%20cold%20adapted%20%28Rae%20et%20al%202011%29.pdf |access-date=5 May 2024 |website=Moodle USP: e-Disciplinas|pmid=21183202 |doi=10.1016/j.jhevol.2010.10.003 |volume=60 |pages=234–9 }}</ref> == Mehanizam == Faktor koji doprinosi Allenovom pravilu kod [[kičmenjak]]a može biti to što rast [[hrskavica|hrskavice]] barem djelimično zavisi od temperature. Temperatura može direktno uticati na rast hrskavice, što pruža blisko biološko objašnjenje za ovo pravilo. Eksperimentatori su uzgajali [[miš]]eve na 7, 21 ili 27 stepeni Celzijusa, a zatim su mjerili njihove repove i uši. Otkrili su da su repovi i uši bili značajno kraći kod miševa uzgojenih na hladnoći u poređenju sa miševima uzgojenim na toplijim temperaturama, iako je njihova ukupna tjelesna težina bila ista. Također su otkrili da su miševi držani na hladnoći imali manji protok krvi u [[ekstremitet]]ima. Kada su pokušali [[osifikacija|uzgajati uzorke kostiju]] na različitim temperaturama, istraživači su otkrili da su uzorci uzgojeni na toplijim temperaturama imali znatno veći rast hrskavice od onih uzgojenih na hladnijim temperaturama.<ref>{{cite web |title=Hot weather for longer legs |website=Science News |publisher=The Naked Scientists |date=December 2008 |url=http://www.thenakedscientists.com/HTML/content/news/news/1549/}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Serrat |first1=Maria A. |last2=King |first2=Donna |last3=Lovejoy |first3=C. Owen |year=2008 |title=Temperature regulates limb length in homeotherms by directly modulating cartilage growth |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]] |volume=105 |issue=49 |pages=19348–19353 |doi=10.1073/pnas.0803319105 |pmid=19047632 |pmc=2614764 |bibcode=2008PNAS..10519348S |url=http://www.pnas.org/content/105/49/19348.full.pdf|doi-access=free }}</ref> == Povezano == * [[Bergmannovo pravilo]], koje povezuje geografsku širinu sa tjelesnom masom kod životinja * [[Glogerovo pravilo]], koje povezuje vlažnost s pigmentacijom kod životinja * [[Adaptacije na hladnoću i vrućinu kod ljudi]] == Reference == {{reflist|30em}} Kategorija:Biološka pravila Kategorija:Fiziologija crvb7qxk4d4d0tvhc11tj87xjh3zmgn 42711227 42711224 2026-10-16T10:33:39Z Duma 16555 /* Kod ljudi */ 42711227 wikitext text/x-wiki [[File:Allens rule, Lepus, hare, ears, Earth.png|alt=Earth, ears, hare, Lepus|thumb|Uši [[Lepus arcticus|arktičkog zeca]] su kraće od ušiju mnogih zečeva iz toplijih područja.<ref>{{Cite book|last=FRYDRÝŠEK|first=Karel|title=Biomechanika 1|publisher=VSB – Technical University of Ostrava, Faculty of Mechanical Engineering, Department of Applied Mechanics|year=2019|isbn=978-80-248-4263-9|location=Ostrava, Czech Republic|pages=338–339}}</ref>|250x250px]] '''Allenovo pravilo''' je [[biološka pravila|ekogeografsko pravilo]] koje je formulisao [[Joel Asaph Allen]] 1877. godine,<ref>{{cite journal |first=Joel Asaph |last=Allen |authorlink=Joel Asaph Allen |title=The influence of Physical conditions in the genesis of species |journal=Radical Review |year=1877 |volume=1 |pages=108–140 |url=http://people.wku.edu/charles.smith/biogeog/ALLE1877.htm}}</ref><ref>{{cite book |first=Barry Holstun |last=Lopez |year=1986 |title=Arctic Dreams: Imagination and Desire in a Northern Landscape |publisher=Scribner |url=https://books.google.com/books?id=Y-WxJYMD5HsC |isbn=978-0-684-18578-1}}</ref> koje u širem smislu tvrdi da životinje prilagođene hladnoj klimi imaju kraće i deblje [[udovi|udove]] i tjelesne dodatke od životinja prilagođenih toploj klimi. Preciznije, ono navodi da [[Odnos površine i zapremine|odnos tjelesne površine i zapremine]] kod [[homeoterm]]nih životinja varira sa prosječnom temperaturom staništa na koje su prilagođene (tj. odnos je nizak u hladnoj klimi, a visok u vrućoj klimi). == Objašnjenje == [[File:Allen_rule_example.svg|thumb|Tri pravougaone prizme su sastavljene od osam [[jedinična kocka|jediničnih kocki]]. Kompozitna kocka sa stranom 2 ima zapreminu od 8 jedinica³, ali površinu od samo 24 jedinice². Pravougaona prizma širine tri kocke, dužine jedne kocke i visine četiri kocke ima istu zapreminu, ali površinu od 28 jedinica². Slaganjem u jednu kolonu dobijaju se 34 jedinice².]] Allenovo pravilo predviđa da [[endoterm]]ne životinje s istom zapreminom tijela trebaju imati različite [[površina|površine]] koje će ili pomoći ili otežati njihovo odvođenje topline. Budući da životinje koje žive u hladnoj klimi trebaju zadržati što više topline, Allenovo pravilo predviđa da su morale razviti relativno niske [[Odnos površine i zapremine|omjer površine i zapremine]] kako bi svele na minimum površinu preko koje se gubi toplina. Za životinje koje žive u toplim klimama, Allenovo pravilo predviđa suprotno: da bi trebalo da imaju relativno visok omjer površine i zapremine. Budući da bi se životinje s niskim omjerom površine i zapremine brzo pregrijale, životinje u toplim klimama bi, prema pravilu, trebale imati visok omjer kako bi maksimizirale površinu preko koje gube toplinu.<ref name="Ashizawa">Ashizawa, K. et al. (2007). Growth of height and leg length of children in Beijing and Xilinhot, China. In Anthropological Science. 116(1). Pages 67 & 68. Retrieved January 22, 2017, from [https://www.jstage.jst.go.jp/article/ase/116/1/116_070130/_pdf link].</ref> [[File:Comparison of surface area vs volume of shapes.svg|thumb|Grafikoni površine, ''A'' u odnosu na zapreminu, ''V'' Platonovih čvrstih tijela i sfere, koji pokazuju da okrugli oblici s istom zapreminom imaju manju površinu.]] == Kod životinja == Iako postoje brojni izuzeci, čini se da mnoge životinjske populacije odgovaraju predviđanjima Allenovog pravila. [[Polarni medvjed]] ima zdepaste udove i vrlo kratke uši, što je u skladu s Allenovim pravilom, kao i [[snježni leopard]].<ref>{{cite web |first=C. Michael |last=Hogan |date=November 18, 2008 |url=http://www.igoterra.com/artspec_information.asp?thingid=36084 |title=Polar Bear: ''Ursus maritimus'' |website=iGoTerra}}</ref> R.L. Nudds i S.A. Oswald su 2007. proučavali dužine dijelova nogu kod [[morske ptice|morskih ptica]] koji su izloženi vanjskim uvjetima i otkrili su da one negativno koreliraju sa ''Tm''axdiff (tjelesnom temperaturom minus minimalnom temperaturom okoline), što je u skladu sa Allenovim pravilom.<ref name="Nudd"/> J.S. Alho i kolege tvrdili su da su dužine [[goljenica|goljenice]] i [[bedrena kost|bedrene kosti]] najveće u populacijama [[Rana temporaria|livadske žabe]] koje su autohtone na srednjim geografskim širinama, što je u skladu s predviđanjima Allenovog pravila za [[ektoterm]]ne [[organizam|organizme]].<ref name="Alho"/> [[Populacija (biologija)|Populacije]] iste vrste s različitih [[geografska širina|geografskih širina]] također mogu slijediti Allenovo pravilo.<ref>{{cite journal |author-link1=Peter L. Hurd |last1=Hurd |first1=Peter L. |last2=van Anders |first2=Sari M. |date=2007 |title=Letter To The Editor: Latitude, Digit Ratios, and Allen's and Bergmann's Rules: A Comment on Loehlin, McFadden, Medland, and Martin (2006) |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=36 |issue=2 |pages=139–141 |doi=10.1007/s10508-006-9149-9|pmid=17333323 |hdl=2027.42/83881 |s2cid=2690330 |url=https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/2027.42/83881/1/latitude_digit_ratios_a_comment_on_loehlin.pdf |hdl-access=free }}</ref> R.L. Nudds i S.A. Oswald su 2007. godine tvrdili da su empirijski dokazi Allenovog pravila slabi, čak i ako se ono smatra "utvrđenim ekološkim načelom".<ref name="Nudd"/> Rekli su da dokazi za Allenovo pravilo uglavnom potiču iz istraživanja pojedinačnih vrsta, budući da su istraživanja sa više vrsta "zbunjena" efektima skaliranja [[Bergmannovo pravilo|Bergmannovog pravila]] i alternativnim adaptacijama koje su u suprotnosti s [[predviđanje|predviđanjima]] Allenovog pravila.<ref name="Nudd">{{cite journal |last1=Nudds |first1=R.L. |last2=Oswald |first2=S.A. |title=An Interspecific Test of Allen's Rule: Evolutionary Implications for Endothermic Species |journal=Evolution |date=December 2007 |volume=61 |issue=12 |pages=2839–2848 |doi=10.1111/j.1558-5646.2007.00242.x |pmid=17941837|s2cid=28694340 |doi-access=free }}</ref> J.S. Alho i kolege su 2011. tvrdili da se Allenovo pravilo može primijeniti i na [[ektoterm]]e, čija tjelesna temperatura zavisi od okoline, iako je prvobitno formulirano samo za [[endoterm]]e. Po njihovom mišljenju, ektotermi s nižim omjerom površine i zapremine bi se sporije zagrijavali i hladili, a ovaj otpor promjeni temperature mogao bi biti adaptivan u "termički heterogenim okruženjima". Alho je izjavio da je došlo do obnovljenog interesa za Allenovo pravilo zbog globalnog zagrijavanja i "[[mikroevolucija|mikroevolucijskih]] promjena" koje ono predviđa.<ref name="Alho">{{cite journal |last1=Alho |first1=J. S. |last2=Herczeg |first2=G. |last3=Laugen |first3=A. |display-authors=etal |date=2011 |title=Allen's Rule Revisited: Quantitative Genetics of Extremity Length in the Common Frog Along a Latitudinal Gradient |journal=Journal of Evolutionary Biology |volume=24 |issue=1 |pages=59–70 |doi=10.1111/j.1420-9101.2010.02141.x |pmid=20964781 |s2cid=32746448 |doi-access=free }}</ref> == Kod ljudi == [[File:Eskimo group - NARA - 523819.jpg|thumb|Grupa [[eskim]]a koju je uslikao [[William Dinwiddie]] (1894)]] Značajne razlike u dužini udova uočene su kada različiti dijelovi određene ljudske populacije žive na različitim nadmorskim visinama. Okruženja na većim nadmorskim visinama uglavnom imaju nižu temperaturu okoline. U [[Peru]]u, osobe koje su živjele na većim nadmorskim visinama obično su imale kraće udove, dok su dijelovi iste populacije iz nižih obalnih područja uglavnom imali duže udove i veći trup.<ref>{{cite journal |first=Karen J. |last=Weinstein |title=Body Proportions in Ancient Andeans from High and Low Altitudes |journal=American Journal of Physical Anthropology |date=November 2005 |volume=128 |issue=3 |pages=569–585 |doi=10.1002/ajpa.20137 |pmid=15895419}}</ref> Katzmarzyk i Leonard su slično primijetili da ljudske populacije naizgled slijede predviđanja Allenovog pravila.<ref name="Katzmarzyk and Leonard"/>^:494 Postoji negativna povezanost između [[indeks tjelesne mase|indeksa tjelesne mase]] i srednje godišnje temperature za autohtone ljudske populacije,<ref name="Katzmarzyk and Leonard"/>^:490 što znači da ljudi koji potiču iz hladnijih regija imaju težu građu za svoju visinu, a ljudi koji potiču iz toplijih regija imaju lakšu građu za svoju visinu. Relativna visina sjedenja također je u negativnoj korelaciji s temperaturom za [[Autohtoni narodi|autohtone]] ljudske [[populacija|populacije]],<ref name="Katzmarzyk and Leonard"/>^:487–88 što znači da ljudi koji potiču iz hladnijih regija imaju proporcionalno kraće noge za svoju visinu, a ljudi koji potiču iz toplijih regija imaju proporcionalno duže noge za svoju visinu.<ref name="Katzmarzyk and Leonard">{{cite journal |last1=Katzmarzyk |first1=Peter T. |last2=Leonard |first2=William R. |date=1998 |title=Climatic Influences on Human Body Size and Proportions: Ecological Adaptations and Secular Trends |journal=American Journal of Physical Anthropology |volume=106 |issue=4 |pages=483–503 |doi=10.1002/(SICI)1096-8644(199808)106:4<483::AID-AJPA4>3.0.CO;2-K |pmid=9712477}}</ref> [[File:Mean annual temperature and brachial index in selected modern populations.jpg|thumb|Srednja godišnja temperatura i proporcije udova u odabranim današnjim populacijama.]] A.T. Steegman je 1968. istražio pretpostavku da je Allenovo pravilo uzrokovalo strukturnu konfiguraciju lica ljudskih populacija prilagođenih polarnoj klimi. Steegman je proveo eksperiment kojim se proučavalo preživljavanje pacova na hladnoći. Steegman je rekao da su pacovi s uskim [[Nosna sluznica|nosnim prolazima]], širim licima, kraćim repovima i kraćim nogama najbolje preživljavali na hladnoći. Steegman je rekao da eksperimentalni rezultati imaju sličnosti s arktičkim Mongoloidima, naročito [[Eskimi]]ma i [[Aleuti]]ma, jer oni imaju slične morfološke osobine u skladu s Allenovim pravilom: uzak nosni prolaz, relativno veliku glavu, dugu do okruglu glavu, veliku vilicu, relativno veliko tijelo i kratke udove.<ref>{{cite journal |last1=Steegmann |first1=A.T. |last2=Platner |first2=W.S. |date=January 1968 |title=Experimental cold modification of cranio-facial morphology |journal=American Journal of Physical Anthropology |volume=28 |issue=1 |pages=17–30 |doi=10.1002/ajpa.1330280111 |pmid=5659959 }}</ref> Allenovo pravilo je možda također rezultiralo time da su široki nosevi i alveolarni/maksilarni prognatizam češći kod ljudskih populacija u toplijim regijama, a suprotno u hladnijim regijama.<ref>{{Cite journal |last1=Rae |first1=Todd C. |last2=Koppe |first2=Thomas |last3=Stringer |first3=Chris B. |date=27 October 2010 |title=The Neanderthal face is not cold adapted |url=https://edisciplinas.usp.br/pluginfile.php/6200375/mod_resource/content/1/The%20neanderthal%20face%20is%20not%20cold%20adapted%20%28Rae%20et%20al%202011%29.pdf |access-date=5 May 2024 |website=Moodle USP: e-Disciplinas|pmid=21183202 |doi=10.1016/j.jhevol.2010.10.003 |volume=60 |pages=234–9 }}</ref> == Mehanizam == Faktor koji doprinosi Allenovom pravilu kod [[kičmenjak]]a može biti to što rast [[hrskavica|hrskavice]] barem djelimično zavisi od temperature. Temperatura može direktno uticati na rast hrskavice, što pruža blisko biološko objašnjenje za ovo pravilo. Eksperimentatori su uzgajali [[miš]]eve na 7, 21 ili 27 stepeni Celzijusa, a zatim su mjerili njihove repove i uši. Otkrili su da su repovi i uši bili značajno kraći kod miševa uzgojenih na hladnoći u poređenju sa miševima uzgojenim na toplijim temperaturama, iako je njihova ukupna tjelesna težina bila ista. Također su otkrili da su miševi držani na hladnoći imali manji protok krvi u [[ekstremitet]]ima. Kada su pokušali [[osifikacija|uzgajati uzorke kostiju]] na različitim temperaturama, istraživači su otkrili da su uzorci uzgojeni na toplijim temperaturama imali znatno veći rast hrskavice od onih uzgojenih na hladnijim temperaturama.<ref>{{cite web |title=Hot weather for longer legs |website=Science News |publisher=The Naked Scientists |date=December 2008 |url=http://www.thenakedscientists.com/HTML/content/news/news/1549/}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Serrat |first1=Maria A. |last2=King |first2=Donna |last3=Lovejoy |first3=C. Owen |year=2008 |title=Temperature regulates limb length in homeotherms by directly modulating cartilage growth |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]] |volume=105 |issue=49 |pages=19348–19353 |doi=10.1073/pnas.0803319105 |pmid=19047632 |pmc=2614764 |bibcode=2008PNAS..10519348S |url=http://www.pnas.org/content/105/49/19348.full.pdf|doi-access=free }}</ref> == Povezano == * [[Bergmannovo pravilo]], koje povezuje geografsku širinu sa tjelesnom masom kod životinja * [[Glogerovo pravilo]], koje povezuje vlažnost s pigmentacijom kod životinja * [[Adaptacije na hladnoću i vrućinu kod ljudi]] == Reference == {{reflist|30em}} Kategorija:Biološka pravila Kategorija:Fiziologija e9jz3dcxq9ajf4lzflp1rwiwu32dyoi 42711230 42711227 2026-10-16T10:41:50Z Duma 16555 42711230 wikitext text/x-wiki [[File:NovitatesZoologicae18_Pl10.png|thumb|right|Primjer Glogerovog pravila kod alžirskih podvrsta ševe ''[[Galerida theklae]]''. S lijeva na desno:<br/> ''G.t. "harterti"'' (=''ruficolor'') iz toplih i vlažnih obalnih ravnica<br/> ''G.t. "hilgerti"'' (=''superflua'') iz hladnijih i sušnijih Atlaskih planina<br/> ''G.t. "deichleri"'' (=''carolinae'') iz vruće i vrlo suhe Sahare]] '''Gloger's rule''' is an [[ecogeographical rule]] which states that within a species of [[Warm-blooded|endotherms]], more heavily [[biological pigment|pigmented]] forms tend to be found in more [[humid]] environments, e.g. near the [[equator]]. It was named after the zoologist [[Constantin Wilhelm Lambert Gloger]], who first remarked upon this phenomenon in 1833 in a review of [[covariation]] of climate and [[aves|avian]] [[plumage]] color.<ref>{{harvnb|Gloger|1833}}</ref> [[Erwin Stresemann]] later noted that the idea had been expressed even earlier by [[Peter Simon Pallas]] in ''Zoographia Rosso-Asiatica'' (1811).<ref>{{harvnb|Stresemann|1975}}</ref> Gloger found that birds in more humid habitats tended to be darker than their relatives from regions with higher [[arid]]ity. Over 90% of 52 North American bird species studied conform to this rule.<ref>{{harvnb|Zink|Remsen|1986}}</ref> One explanation of Gloger's rule in the case of birds appears to be the increased resistance of dark feathers to feather- or hair-degrading bacteria such as ''[[Bacillus licheniformis]]''. Feathers in humid environments have a greater bacterial load, and humid environments are more suitable for microbial growth; dark feathers or hair are more difficult to break down.<ref>{{harvnb|Burtt|Ichida|2004}}</ref> More resilient [[eumelanin]]s (dark brown to black) are deposited in hot and humid regions, whereas in arid regions, [[pheomelanin]]s (reddish to sandy color) predominate due to the benefit of [[crypsis]]. Gloger's rule concerns coloration visible to humans. However, about 55% of solar energy is in the [[Infrared|near-infrared]]. A study found that [[northern bobwhite]] populations whose back plumage was equally dark in visible light absorbed different shares of sunlight across the ultraviolet-to-near-infrared range, with birds from Iowa, the coolest of the three areas sampled, absorbing the most.<ref>{{Cite journal |last=Lee |first=T |last2=Barrett |first2=M |last3=Pilon |first3=L |last4=Shultz |first4=A J |last5=McGlynn |first5=T |date=2026-01-14 |title=Population- and Species-Level Variation in Near- and Mid-infrared Radiation in Birds: A Preliminary Analysis |url=https://academic.oup.com/iob/article/doi/10.1093/iob/obag006/8502142 |journal=Integrative Organismal Biology |language=en |volume=8 |issue=1 |doi=10.1093/iob/obag006 |issn=2517-4843 |pmc=13048275 |pmid=41939003}}</ref> Among [[mammal]]s, there is a marked tendency in equatorial and [[tropical]] regions to have a darker skin color than poleward relatives. In this case, the underlying cause is probably the need to better protect against the more intense solar [[UV radiation]] at lower latitudes. However, absorption of a certain amount of UV radiation is necessary for the production of certain [[vitamin]]s, notably [[vitamin D]] (see also [[osteomalacia]]). Gloger's rule is also found among human populations.<ref>{{harvnb|Ember|Ember|Peregrine|2002}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Chaplin |first=George |date=2004 |title=Geographic distribution of environmental factors influencing human skin coloration |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ajpa.10263 |journal=American Journal of Physical Anthropology |language=en |volume=125 |issue=3 |pages=292–302 |doi=10.1002/ajpa.10263 |issn=0002-9483|url-access=subscription }}</ref> Populations that evolved in sunnier environments closer to the equator tend to be darker-pigmented than populations originating farther from the equator. There are exceptions, however; among the most well known are the [[Tibetan people|Tibetan]]s and [[Inuit]], who have darker skin than might be expected from their native latitudes. In the first case, this is apparently an adaptation to the extremely high UV radiation on the [[Tibetan Plateau]], whereas in the second case, the necessity to absorb UV radiation is alleviated by the Inuit's diet, which is naturally rich in [[vitamin D]], and the year-round snow and ice, which effectively reflects UV into the environment.{{cn|date=October 2021}} == Povezano == * [[Allenovo pravilo]] * [[Bergmannovo pravilo]] – korelacija geografske širine sa tjelesnom masom kod životinja == Reference == {{Reflist}} == Izvori == * {{cite journal | last1 = Burtt | first1 = Edward H. Jr. | last2 = Ichida | first2 = Jann M. | year = 2004 | title = Gloger's Rule, feather-degrading bacteria, and color variation among Song Sparrows | journal = [[The Condor (journal)|The Condor]] | volume = 106 | issue = 3 | pages = 681–686 | issn = 0010-5422 | doi = 10.1650/7383 | s2cid = 5857742 | url = http://www.public.asu.edu/~kjmcgraw/pubs/Condor04b.pdf | access-date = 2007-11-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121120194024/http://www.public.asu.edu/~kjmcgraw/pubs/Condor04b.pdf | archive-date = 2012-11-20 | url-status = live }} * {{cite book | last1 = Ember | first1 = Carol R. | author-link1 = Carol R. Ember | last2 = Ember | first2 = Melvin | author-link2=Melvin Ember | last3 = Peregrine | first3 = Peter N. | author-link3=Peter N. Peregrine | date=2002 | title = Anthropology | publisher = [[Prentice Hall]] | edition = 10th | isbn = 978-0-13-091836-9 | oclc = 47018472 | lccn = 2001033927 | url = https://archive.org/details/anthropology0010embe_o0l0 | url-access = registration }} * {{cite book | last = Gloger | first = Constantin Wilhelm Lambert | author-link = Constantin Wilhelm Lambert Gloger | year = 1833 | title = Das Abändern der Vögel durch Einfluss des Klimas |trans-title=The Evolution of Birds Through the Impact of Climate | publisher = [[August Schulz]] | location = Breslau | chapter = §. 5. Abänderungsweise der einzelnen, einer Veränderung durch das Klima unterworfenen Farben | pages = 11–24 | isbn = 978-3-8364-2744-9 | oclc = 166097356 | language = de | chapter-url = https://archive.org/details/Gloger1833nh20H/page/11 }} * {{cite book | last1 = Stresemann | first1 = Erwin | author-link = Erwin Stresemann | translator1-last = Epstein | translator1-first = Hans J. | translator2-last = Epstein | translator2-first = Cathleen | editor-first = G. William | editor-last = Cottrell | date=August 1975 | title = Ornithology: from Aristotle to the present | publisher = [[Harvard University Press]] | location = Cambridge, MA | page = 70 | isbn = 978-0-674-64485-4 | oclc = 1499768 | lccn = 74025035 | url = https://archive.org/details/ornithologyfroma0000stre/page/70/ | url-access = registration }} * {{cite book |last1=Zink |first1=Robert M. |last2=Remsen |first2=James V. Jr. |author2-link=James Van Remsen Jr. |editor1-last=Johnston |editor1-first=Richard F. |editor1-link=Richard F. Johnston |title=Current Ornithology |date=1986 |publisher=Plenum Press |location=New York, NY |isbn=0-306-42352-9 |pages=1–69 |chapter-url=https://archive.org/details/currentornitholo0004unse/page/n18 |chapter=Evolutionary Processes and Patterns of Geographic Variation in Birds |volume=4 |chapter-url-access=registration}} == Daljnje čitanje == * {{cite journal |last1=Lai |first1=Yung-Chih |last2=Shiroishi |first2=Toshihiko |last3=Moriwaki |first3=Kazuo |last4=Motokawa |first4=Masaharu |last5=Yu |first5=Hon-Tsen |title=Variation of coat color in house mice throughout Asia |journal=[[Journal of Zoology]] |date=March 2008 |volume=274 |issue=3 |pages=270–276 |doi=10.1111/j.1469-7998.2007.00382.x |publisher=Wiley |issn=0952-8369}} Kategorija:Biološka pravila Kategorija:Zoologija 1xv1ou2dcovnl9aedhnj8lymueg7grg 0 257502 42711168 42710943 2026-10-15T16:20:38Z Alekol 2231 /* Oktobar/Listopad */ 42711168 wikitext text/x-wiki {{Godina nav|2026}} {{otheruses}} {{Godina u drugim kalendarima|2026}} Godina '''2026''' (MMXXVI) je [[redovna godina koja počinje u četvrtak]]. * UN-ova Međunarodna godina: pašnjaka i stočara; volontera za održivi razvoj; zemljoradnica. * Nove godine: 火马 [[Kineska nova godina|kineska]] 17. 2.; ☪ islamska 16. 6.; ✡ [[Roš Hašana]] 11/12. 9. * Uskrs: ✝ zapadni 5. 4.; 🞣 istočni 12. 4. * Bajram: Ramazanski 20. 3.; Kurban 27. 5. == Događaji == === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - Bugarska je 21. članica [[eurozona|eurozone]], 1,95583 [[bugarski lev|leva]] za euro. * 1. 1. - Požar u baru u [[Crans-Montana|Crans-Montani]], stradalo je 40 ljudi. * 1. 1. - Demokratski socijalista [[Zohran Mamdani]] je gradonačelnik [[New York]]a. * [[2. 1.]] - Šesti dan protesta u Iranu, iniciranih ekonomskom krizom. [[Donald Trump|Trump]] izjavljuje da će intervenisati ako demonstranti budu ubijani. * 2. 1. - [[Ciudad de la Paz (Ekvatorska Gvineja)|Ciudad de la Paz]] je novi glavni grad [[Ekvatorska Gvineja|Ekvatorske Gvineje]], u kontinentalnom delu zemlje, umesto [[Malabo]]a na ostrvu [[Bioko]]. * 2 - 4. 1. - Jemenski građanski rat: jemenska vlada je uz saudijsku pomoć povratila teritorije izgubljene u ofanzivi Južnog prijelaznog vijeća prošlog mjeseca (muhafaze [[Hadramaut (muhafaza)|Hadramaut]] i [[Al-Mahra (muhafaza)|Al-Mahra]]). Na otoku [[Sokotra]] su blokirani turisti. [[Datoteka:Nicolas Maduro on board the USS Iwo Jima (cropped).jpg|120px|mini|lijevo|[[Nicolás Maduro|Maduro]]]] * [[3. 1.]] - Operacija ''Absolute Resolve'': američki udari u [[Venecuela|Venecueli]] i hvatanje predsednika [[Nicolás Maduro|Nicolása Madura]] i njegove supruge po optužbi za trgovinu narkoticima. Trump izjavljuje da će SAD upravljati zemljom do tranzicije, najavljuje dolazak američkih naftnih kompanija. V.d. predsednika je [[Delcy Rodríguez]]. * [[6. 1.]] - Grenlandska kriza: lideri nekoliko evropskih zemalja reafirmiraju podršku Danskoj i [[Grenland]]u povodom novih američkih potraživanja. * 6. 1. - Kontroverza oko chatbota [[Grok]] koji generira seksualizirane slike žena i djevojčica. * 6 - 10. 1. - Sukob između sirijske prelazne vlade i kurdskih Sirijskih demokratskih snaga u [[Alep]]u - po sporazumu o primirju, SDF napušta grad. Vlada zatim preduzima ofanzivu 13-tog. * [[7. 1.]] - Snage međunarodno priznate jemenske vlade ulaze u [[Aden]]. * [[8. 1.]] - Pojačanje protesta u Iranu, praćeno gašenjem interneta i oružanim suzbijanjem - stradale su hiljade demonstranata. * 8. 1. - Rat u Ukrajini: hipersonična balistička raketa [[Orešnik]] je uveče upotrebljena protiv [[Lavov]]a. * [[14. 1.]] - Zlato je ove sedmice prelazilo 4.600 dolara za uncu, vrhunac 4.638. * [[17. 1.]] - Trump objavljuje da uvodi dodatne carine za osam evropskih zemalja koje učestvuju u vojnoj vežbi ''Arctic Endurance'' i protive se američkom zauzeću Grenlanda (u Davosu 21-og ih otkazuje, kaže da neće primenjivati silu i da je postigao okvirni sporazum sa gen. sek. NATO-a). * 17. 1. - U Paragvaju je potpisan sporazum o slobodnoj trgovini između [[EU]] i [[Mercosur]] (potrebna je ratifikacija). * 17. 1. - Na snazi je sporazum UN o zaštiti oceana (kolokvijalno ''High Seas Treaty''), za očuvanje i održivo korištenje morske bioraznolikosti izvan nacionalne jurisdikcije. * [[20. 1.]] - U Zagrebu prikazan film "[[Svadba (2026.)|Svadba]]" - najgledaniji hrvatski film. * 20. 1. - Politička kriza u Bugarskoj (traje od 2021): predsednik [[Rumen Radev]] je podneo ostavku; potpredsednica [[Ilijana Jotova]] postaje prva žena predsednik 23-ćeg. * [[21. 1.]] - Blokada Filozofskog fakulteta u Novom Sadu zbog otkaza prof. Jeleni Kleut - policija je izbacila iz zgrade studente, profesore i građane. * [[22. 1.]] - Trump i predstavnici nekoliko zemalja su u Davosu potpisali povelju [[Odbor mira|Odbora mira]] (''Board of Peace''), koji je u novembru pomenut u rezoluciji SB UN 2803 kao prelazno upravno i nadzorno telo za Gazu. * 22. 1. - SAD su napustile [[Svjetska zdravstvena organizacija|Svjetsku zdravstvenu organizaciju]]. * [[23. 1.]] - Američki organ je produžio licencu Naftnoj industriji Srbije do 20. februara (mađarski MOL je objavio 19-tog da će preuzeti NIS od Gaspromnjefta). * [[24. 1.]] - Kriza u [[Minneapolis, Minnesota|Minneapolisu]]: nakon Renée Good 7-og, agenti ICE (Sprovođenje imigracije i carina) ubili su i Alexa Prettija. * 10 - [[25. 1.]] - Evropsko prvenstvo u vaterpolu, Beograd: Srbija 1, Hrvatska 6, Crna Gora 7. U all-star timu su [[Milan Glušac]], [[Dušan Mandić]] i [[Strahinja Rašović]]. * [[26. 1.]] - Talačka kriza u Gazi: Izraelci su našli telo poslednjeg taoca. * [[27. 1.]] - Samit EU-Indija u New Delhiju: postignut je sporazum o slobodnoj trgovini (potrebna ratifikacija). * 27. 1. - [[Južni Sudan]]: vladine snage, preds. [[Salva Kiir Mayardit|Salve Kiira]], pokrenule ofanzivu u državi Jonglei kako bi povratile pozicije koje su prošlog meseca zauzele opozicione snage zatvorenog bivšeg potpredsednika [[Riek Machar|Rieka Machara]]. * [[28. 1.]] - Urušavanje rudnika [[koltan]]a Rubaya na istoku DR Kongo: stradalo je preko 400 ljudi. * 28. 1.]] - [[Sarah Mullally]] je prva žena [[nadbiskup Canterburyja]]. * [[29. 1.]] - U [[Konjuh (Kruševac)|Konjuhu]] kod Kruševca zaplenjeno pet tona marihuane. * 29. 1. - Trump je potpisao izvršno naređenje o carini za zemlje koje snabdevaju [[Kuba|Kubu]] naftom; Meksiko je još pre dva dana otkazao isporuku - na Kubi se zaoštrava energetska kriza. * [[30. 1.]] - Predsednik Vučić je potpisao paket od pet izmena i dopuna pravosudnih zakona, tzv. Mrdićeve zakone. [[Datoteka:EFTA00001815 - Stone-walled driveway leads to a luxurious villa with palm trees and a coastal view featuring a black utility vehicle parked on the concrete pad.jpg|mini|Na "Epsteinovom otoku" 2019. ([[Little Saint James]], [[Američki Djevičanski Otoci]])]] * 30. 1. - Ministarstvo pravde SAD je objavilo 3,5 miliona dokumenata u vezi [[Jeffrey Epstein|Jeffreya Epsteina]]; novi fokus na bivšeg princa Andrewa i britanskog političara Petera Mandelsona. * 30. 1. - Nakon što je dostigla 5.500 dolara za uncu, cena zlata pada 9%, najviše od 1983. === Februar/Veljača === * 15. 1. - [[1. 2.]] - [[EHF Euro 2026.]] (Danska, Švedska Norveška): Danska 1, Hrvatska 3, Srbija 19, Crna Gora 23. U all-star timu je [[Mario Šoštarić]]. Doček rukometaša u Zagrebu 2-og je organizirala Vlada RH. * [[3. 2.]] - Islamisti ubili 160-200 ljudi u dva sela u zapadnoj nigerijskoj državi Kwara. * [[5. 2.]] - Istekao ugovor [[Novi START]] o redukciji nuklearnog naoružanja iz 2010. (Rusija je suspendovala učešće 2023). * 5. 2. - U Makedoniji je počela akcija u kojoj je zaplenjeno 40 tona marihuane. * [[6. 2.]] - [[Dow Jones Industrial Average|Dow Jones IA]] je prvi put prešao 50.000. * 6 - 22. 2. - Zimske olimpijske igre u [[Milano|Milanu]] i [[Cortina d'Ampezzo|Cortini d'Ampezzo]]. * [[8. 2.]] - Izbori za predsjednika Republike Srpske (od novembra): nakon ponavljanja glasanja na 136 biračkih mjesta, potvrđena je pobjeda [[Siniša Karan|Siniše Karana]] iz SNSD (inauguracija 17-og). * 8. 2. - Vanredni izbori u [[Japan]]u: [[Liberalna demokratska partija (Japan)|LDP]] premijerke [[Sanae Takaichi]] dobija dvotrećinsku većinu. * 8. 2. - [[Super Bowl]] LX u [[Santa Clara, California|Santa Clari]]: [[Seattle Seahawks]] - [[New England Patriots]] 29:13; u poluvremenu je nastupio portorikanski reper [[Bad Bunny]]. * [[12. 2.]] - Trump opozvao klasifikaciju gasova staklene bašte kao pretnje javnom zdravlju iz 2009, kao i standarde za emisije iz vozila. * 12. 2. - [[Vještačka inteligencija]]: kineska kompanija [[ByteDance]] objavila aplikaciju ''Seedance 2.0'' za generiranje videa - hollywoodski studiji prete tužbom za povredu intelektualnih prava. * [[19. 2.]] - Bivši princ Andrew je bio pritvoren zbog prestupa na javnoj funkciji. * 19. 2. - Bivši južnokorejski predsednik Yoon Suk Yeol osuđen na doživotnu kaznu za pobunu kada je proglasio ratno stanje u decembru 2024. * [[20. 2.]] - Vrhovni sud SAD presudio da predsednik nema pravo da uvodi carine prema zakonu iz 1977 (carine od 2. 4. 2025). Trump sutradan objavljuje globalne carine od 10% po zakonu iz 1962, što ubrzo povećava na 15%. * [[22. 2.]] - Fatalno ranjen ''El Mencho'', lider meksičkog narko-kartela Jalisco Nova Generacija - njegovi ljudi izvode više paljevinskih napada, blokada puteva i sukoba sa vlastima. * [[26. 2.]] - Eskalacija u Konfliktu Pakistana i Afganistana: afganski Talibani napadaju pakistanske položaje (nakon pakistanskih udara od 21-og), Pakistan kaže da je u punom ratu sa Afganistanom. * [[27. 2.]] - MUP objavio da je Hrvatska očišćena od mina. * [[28. 2.]] - Počinje Operacija Lav koji riče/Epska furija, izraelsko-američki udari na Iran sa željom promene režima. ** Ubijen je Vrhovni lider [[Ali Hamenei]] sa još nekoliko vojnih čelnika. Pogođena je škola za devojčice u Minabu na jugu zemlje, iranski mediji izveštavaju o 165 mrtvih. ** Iran uzvraća na Izrael i ciljeve u Persijskom zalivu. === Mart/Ožujak === [[Datoteka:Op epic fury timeline 100hrs - pentagon - mar4 - straight.jpg|mini|Prvih 100 sati rata u Zalivu]] * [[1. 3.]] - Dron pogodio britansku bazu Akrotiri na Kipru. * 1. 3. - Masakru u Abiemnomu na severu [[Južni Sudan|Južnog Sudana]]: omladinci, moguće [[Nuer]]i, napali su [[Dinka (narod)|Dinke]], ubijeno je najmanje 169 ljudi. * [[2. 3.]] - Obnovljen sukob između [[Hezbolah]]a i Izraela. Evakuacije sa juga Libana, gađanje meta na jugu Bejruta. * [[3. 3.]] - Još jedan odron u rudnicima [[koltan]]a Rubaya u prov. [[Nord-Kivu|Severni Kivu]], [[DR Kongo]], sa preko 200 mrtvih (u januaru je stradalo preko 400 ljudi). * [[4. 3.]] - Iranska fregata IRIS Dena je torpedovana blizu Šri Lanke. * [[5. 3.]] - Izbori u [[Nepal]]u, prvi od protesta Gen Z prošlog septembra: skoro dvotrećinska većina za Nacionalnu nezavisnu partiju, repera i gradonačelnika Katmandua [[Balen Shah]]a. * [[6. 3.]] - Kosovska predsednica [[Vjosa Osmani]] raspustila skupštinu dan nakon neuspelog biranja novog predsednika; "[[Samoopredeljenje (politička stranka)|Samoopredeljenje]]" se obraća Ustavnom sudu. * 7/[[8. 3.]] - Pogođeni rezervoari nafte kod Teherana, grad je obavijen dimom, pada crna kiša. Za novog Vrhovnog lidera Irana je izabran sin prethodnog, [[Mojtaba Khamenei]]. * [[9. 3.]] - Cena nafte prelazi 100 dolara po barelu, prvi put od 2022. Promet [[Hormuški tjesnac|Hormuškim tjesnacom]] je znatno otežan. * [[13. 3.]] - Gađane su vojne mete na iranskom ostrvu i naftnom terminalu [[Hark]]. * [[15. 3.]] - [[98. dodjela Oscara]]: najbolji film je ''[[One Battle After Another]]'', ukupno šest nagrada od 13 nominacija, uključujući novu kategoriju za [[kasting]]; ''[[Sinners (film iz 2025.)|Sinners]]'', četiri od rekordnih 16; ''[[Frankenstein (film iz 2025.)|Frankenstein]]'' tri od devet; ''[[KPop Demon Hunters]]'' dve od dve; ''[[Sentimental Value]]'' jedna, međunarodna, od devet; ''[[Hamnet (film)|Hamnet]]'' jedna od osam; ''[[Marty Supreme]]'' ništa od devet. * [[16. 3.]] - U pakistanskom udaru je pogođena bolnica, centar za rehabilitaciju narkomana, u Kabulu - lokalni izvori tvrde da ima na stotine mrtvih. * 16. 3. - Započete su izraelske kopnene operacije na jugu Libana - narednih dana se ruše mostovi na reci [[Litani]]. * 16. 3. - Nestanak struje na celoj Kubi (i opet 21-og). * [[17. 3.]] - U izraelskim napadima u Teheranu, ubijeni su tajnik Vrhovnog vijeća nacionalne sigurnosti [[Ali Laridžani]] i komandant Basidža, paravojne dragovoljačke milicije u okviru Revolucionarne garde, Golamreza Solejmani (sljedeće noći i ministar obavještajnih dijela Esmail Hatib). * [[18. 3.]] - Prvi, izraelski, napad na iransku hidrokarbonsku proizvodnju: najveće gasno polje, Južni Pars, koje deli sa [[Katar]]om. Iran odgovara udarom i velikom štetom na katarskom kompleks Ras Laffan za likvefakciju gasa. Ovo povlači obustavu rada kompanije QAFCO, koja proizvodi 14% svetske [[Urea|uree]].<ref>[https://www.theguardian.com/world/2026/apr/03/visual-guide-gulf-fertiliser-blockade ‘Food security timebomb’: a visual guide to the Gulf fertiliser blockade]. theguardian.com 3 Apr 2026</ref> * [[20. 3.]] - Iranci su ispalili dve rakete prema bazi Diego Garcia u sredini Indijskog okeana - jedna se raspala, druga presretnuta. * 20 - 22. 3. - Svetsko prvenstvo u dvoranskoj atletici, [[Toruń]]: srebro za [[Angelina Topić|Angelinu Topić]] u skoku u vis. * [[21. 3.]] - Nakon što je u Iranu gađano nuklearno postrojenje Natanz, iranske rakete pogađaju izraelska mesta Arad i [[Dimona]], nedaleko od nuklearnog centra. * [[22. 3.]] - Parlamentarni izbori u Sloveniji: vladajuće [[Gibanje Svoboda]] je opalo, ali je jedan mandat ispred Janšine [[Slovenska demokratska stranka|SDS]]. * 22. 3. - Lokalni izbori u Francuskoj, drugi krug. Socijalisti zadržali Pariz. * [[24. 3.]] - Potpisan ugovor o slobodnoj trgovini između EU i Australije. * 25 - 26. 3. - Sud u Novom Meksiku odredio 375 milona dolara globe Meti (Facebook i Instagram) jer je omogućila seksualnu eksploataciju dece; sutradan u Los Angelesu sud nalazi da su Meta i YouTube stvorili adiktivne proizvode koji štete mladim korisnicima. * [[26. 3.]] - Nevrijeme u Hrvatskoj. * 26. 3. - Uveče, studentkinja pala sa petog sprata Filozofskog fakulteta u Beogradu. * [[28. 3.]] - Jemenski Husi su ispalili prvu raketu prema Izraelu tokom Iranskog rata. * [[29. 3.]] - Lokalni izbori u 10 opština Srbije (Aranđelovac, Bajina Bašta, Bor, Kladovo, Knjaževac, Kula, Lučani, Majdanpek, Sevojno, Smederevska Palanka). Bilo je nasilja, [[Srpska napredna stranka|naprednjaci]] uglavnom pobeđuju, sa smanjenom podrškom. * [[31. 3.]] - BiH pobijedila Italiju na penale i plasirala se na Svjetsko prvenstvo; Italija nije uspjela treći put zaredom. === April/Travanj === [[Datoteka:Orion POV- Destination and Home (art002e009567).jpg|mini|[[Artemis II]]: brod Orion, Mĕsec i Zemlja]] * [[1. 4.]] - [[10. 4.]] - NASA-ina misija [[Artemis II]], sa posadom oko Meseca, prva iznad niske orbite od 1972; 6/7. 4. su obišli oko Meseca, na rekordnoj udaljenosti od 406.771 km od Zemlje. * [[3. 4.]] - U Iranu je oboren američki [[McDonnell Douglas F-15E Strike Eagle|F-15E]]: pilot je ubrzo spasen a oficir za oružne sisteme 5-tog (prilikom spašavanja Amerikanci uništili dva svoja aviona [[Lockheed C-130 Hercules|C-130]] i dva mala helikoptera [[MD Helicopters MH-6 Little Bird|MH-6]]). Oboren i [[Fairchild Republic A-10 Thunderbolt II|A-10]] kod Hormuškog tjesnaca. * [[5. 4.]] - Objavljeno da je blizu [[Kanjiža|Kanjiže]] pronađen eksploziv kod gasovoda koji vodi prema Mađarskoj. * [[7. 4.]] - Trump: "jedna civilizacija će umreti večeras" ako Iran ne prihvati sporazum. Sledeće noći je dogovoreno primirje na dva tjedna i otvaranje Tjesnaca. * [[8. 4.]] - Izrael smatra da Liban nije obuhvaćen primirjem, u jakim udarcima na Bejrut je stradalo preko 200 ljudi. Iran zatvara Tjesnac i gađa zaljevske zemlje. * [[12. 4.]] - Bez rezultata u pregovorima SAD-Iran u Islamabadu; Trump objavljuje blokadu Hormuškog tjesnaca. [[Datoteka:Bastion of Hungarian Freedom 2026 (44).jpg|mini|Budimpešta 2026.]] * 12. 4. - Parlamentarni izbori u Mađarskoj: partija ''Tisza'' [[Péter Magyar|Pétera Magyara]] pobjeđuje sa dvotrećinskom većinom zastupnika; [[Viktor Orbán|Orbán]] i [[Fidesz]] su proveli četiri mandata i 16 godina na vlasti. * [[13. 4.]] - SAD uvele pomorsku blokadu Irana. * [[16. 4.]] - Prvi ukrajinski napad na rafineriju i naftni terminal u [[Tuapse]]u, na crnomorskoj ruskoj obali - još tri talasa do 2. maja izazivaju veliku materijalnu i ekološku štetu. * [[17. 4.]] - Iran otvara Tjesnac tijekom lebanonskog primirja, ali ga zatvara već sutradan zbog nastavljene američke blokade. * [[19. 4.]] - Izbori u Bugarskoj, osmi za pet godina: Progresivna Bugarska bivšeg predsednika [[Rumen Radev|Radeva]] dobija apsolutnu većinu mandata. * [[23. 4.]] - Deblokirana pomoć EU od 90 milijardi eura za Ukrajinu. * [[25. 4.]] - [[Rat u Maliju]] i [[Rat u Sahelu]]: koordinirani napadi džihadista iz JNIM i [[Azavad|tuareških pobunjenika]] u više gradova [[Mali]]ja. * 25. 4. - Čovek je pucao blizu Večere dopisnika iz Bele kuće, kojoj su prisustvovali i čelnici SAD. * [[26. 4.]] - [[Sabastian Sawe]] je istrčao Londonski maraton za manje od dva sata. * [[28. 4.]] - RH i BiH potpisali u Dubrovniku sporazum o gradnji plinovoda [[Južna interkonekcija]]. * 28. 4. - Kosovski parlament ne uspeva izabrati novog predsednika - raspušten je, izbori će biti u junu. === Maj/Svibanj === * [[1. 5.]] - [[Ujedinjeni Arapski Emirati]] su napustili [[OPEC]]. * [[2. 5.]] - Ministarstvo obrane SAD objavilo da će povući 5.000 vojnika iz Njemačke (od ca. 36.000). * 2. 5. - Na holandskom kruzeru ''MV Hondius'' na Atlantiku je umrla druga osoba od [[hantavirus]]a, treća ukupno (brod stiže na Tenerife 10-tog, odakle ide evakuacija). * [[4. 5.]] - Američka operacija ''Project Freedom'': pratnja brodova u [[Hormuški tjesnac|Hormuškom tjesnacu]] (sutradan pauzirana). Iranci su gađali naftnu luku u Al Fudžajri. * [[7. 5.]] - Lokalni izbori u UK: uspeh za [[Reform UK]] i Zelene. Nacionalistički [[Plaid Cymru]] ima najviše mandata u Velškoj skupštini (laburisti su bili dominantni od 1922). U Škotskoj je pobedila [[Škotska nacionalna stranka]]. Veliki gubici za vladajuće laburiste na lokalu u Engleskoj. * [[11. 6.]] - [[Christian Schmidt]] potvrđuje da odlazi s pozicije [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|OHR]]. * 13 - 15. 5. - Trumpova državna poseta Kini. * [[14. 5.]] - Kriza na Kubi: ministar energije izjavljuje da nema više nafte i dizela. * 14. 5. - Potvrđena epidemija Bundibugyo, /bundibudžo/, [[ebola|ebole]] u provinciji [[Ituri]] DR Kongo (moguće da je počela još pre dva meseca). Bolest je prisutna i u Ugandi. [[SZO]] 17-tog objavljuje vanrednu situaciju od međunarodnog interesa. * 14. 5. - U napadu na Kijev ima 24 mrtvih, Ukrajina tri dana kasnije upućuje rafal prema Moskvi i Bjelgorodu. * [[15. 5.]] - Uhapšen načelnik beogradske policije Veselin Milić i još 11 osoba, među kojima tri policajca, tri dana nakon pucnjave u restoranu „27" na [[Senjak]]u i nestanka 52-godišnjeg muškarca (telo pronađeno u buretu, 21-og u Inđiji). * 15 - 29. 5. - Prikazuju se uspešni filmovi koji sa započeli kao postovi na YouTubeu: natprirodni horor ''Obsession'' (15.) i SF psihološki horor ''Backrooms'' (29. 5.). * 12 - [[16. 5.]] - Pesma Evrovizije u Beču. Pet zemalja bojkotira zbog učešća Izraela. Prva je [[Dara (bugarska pjevačica)|Dara]] iz Bugarske ("Bangaranga"), 15. Lelek iz Hrvatske ("Andromeda"), 17. Lavina iz Srbije ("Kraj mene"). * [[18. 5.]] - Tužba protiv Službe unutrašnjih prihoda (IRS) od strane preds. Trumpa i njegovih sinova rešena nagodbom: vlada SAD formira fond od blizu 1,8 milijardi dolara, ''Anti-Weaponization Fund'', za nadoknadu predsednikovim saveznicima koji tvrde da su nepravedno istraživani. U dodatku nagodbe se kaže da IRS prekida sve preglede poreskih prijava. * [[20. 5.]] - Vazdušna uzbuna u [[Vilnius]]u zbog drona blizu beloruske granice. * 20. 5. - Velika porota u Majamiju optužila [[Raúl Castro|Raúla Castra]] i dr. za ubistvo u obaranju dve emigrantske cesne 1996. * 20. 5. - Pojas presvete Bogorodice stigao iz svetogorskog manastira [[Vatoped]]a u Beograd, izložen je u Hramu Svetog Save do 6. juna, privukao je preko pola miliona poklonika. * [[23. 5.]] - Miting "Ti i ja, Slavija", u Beogradu, sa preko 180.000 okupljenih. Sukobi kod Pionirskog parka. Železnički saobraćaj u zemlji obustavljen ranije tokom dana. * [[24. 5.]] - Rusija gađala Ukrajinu sa 600 dronova i 90 raketa, uključujući hipersonični Orešnik, dva dana nakon što je u Starobjeljsku u Luganskoj oblasti pogođen pedagoški univerzitet, sa 21 žrtvom. * 24 - 28. 5. - Preds. Vučić u poseti Kini. * [[25. 5.]] - Objavljena papina enciklika ''Magnifica humanitas'': o očuvanju ljudske osobe u doba umjetne inteligencije. * [[26. 5.]] - Najtopliji majski dan u Engleskoj, malo preko 35 stepeni u [[Kraljevski botanički vrtovi u Kewu|vrtovima Kew]] u Londonu; toplotni val je na zapadu Evrope. U Indiji i Pakistanu ovih dana je preko 45 stepeni. * [[29. 5.]] - Prilikom ruskog napada na ukrajinske luke na Dunavu, jedan dron je pogodio zgradu u rumunskom [[Galați|Galacu]]. * [[30. 5.]] - Građanskom inicijativom je uklonjen naprednjački fasadni baner sa beogradske [[Palata Albanija|Palate Albanija]], jer su bili ugroženi ptići [[Bela čiopa|belih čiopa]]. * [[31. 5.]] - Izraelci zauzeli strateški položaj zamka Beaufort kod Nabatije u Libanu. === Jun/Juni/Lipanj === * [[1. 6.]] - Protesti u Albaniji, nazvani Flamingo revolucija - protivljenje gradnji luksuznog odmarališta kod Valone (ostrvo Sazan i laguna Narta, na inicijativu [[Jared Kushner|Jareda Kushnera]]) šire se i na Tiranu, pošto su aktivisti napadnuti od lokalnog obezbeđenja. * 2. i 9. 6. - Antiimigrantska osećanja u Ujedinjenom Kraljevstvu: objavljivanje snimka hapšenja Henryja Nowaka u [[Southampton]]u, pred smrt nakon što ga je ubo Sik, i 9-tog napad nožem na čoveka u [[Belfast]]u izazivaju proteste odn. nemire. * [[3. 6.]] - Oko 90 državljana Srbije vraćeno sa aerodroma u Tivtu, policija Crne Gore ih je ocenila kao "rizik po bezbednost". * 3. 6. - Ukrajinski dronovi pogodili naftni terminal u Sankt Peterburgu, na dan početka ekonomskog foruma, dan nakon što je u ruskim napadima poginulo 23 ljudi. * [[4. 6.]] - Pripadnik [[UNIFIL]] stariji vodnik Milovan Jovanović umro je od posledica minobacačke vatre na jugu Libana. * 4. 6. - [[Janez Janša]] je četvrti put premijer Slovenije. * [[5. 6.]] - Samit EU–Zapadni Balkan u Tivtu. * [[7. 6.]] - Vanredni izbori na Kosovu: Kurtijevo Samoopredeljenje 53/120 mandata (-4). [[Datoteka:2026-06-08 Ballroom construction and UFC arena White House Washington DC 13-23-11.jpg|mini|Borilište i gradilište kod Bele kuće]] * 7. 6. - Izbori u Armeniji: proeuropska stranka premijera [[Nikol Pašinjan|Pašinijana]] zadržava većinu. * 7. 6. - Iran ispalio rakete na Izrael, nakon dva meseca, zbog izraelskih udara na Bejrut. * [[9. 6.]] - Pošto je oboren američki [[Boeing AH-64 Apache|Apache]], dolazi do novog ciklusa udara sa Iranom. * [[10. 6.]] - Papa je blagoslovio Kulu Isusa Krista bazilike [[Sagrada Família]] u Barceloni, visine 172,5 metara. * 11. 6. - 19. 7. - [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|FIFA Svjetsko prvenstvo]] u Sjevernoj Americi. ** Bosna i Hercegovina: 12. 6. 1:1 sa Kanadom; 18. 6. gubi od Švicarske 4:1; 24. 6. pobjeđen Katar 3:1 - ide dalje. ** Hrvatska: 17. 6. gubi od Engleske 4:2; 23. 6. pobjeđena Panama 1:0; 27. 6. pobjeđena Gana 2:1 - ide dalje. * [[12. 6.]] - Firma [[SpaceX]] je izašla na berzu. [[Elon Musk]] je prvi bilioner (1.000 milijardi). * [[13. 6.]] - [[New York Knicks]] prvaci NBA nakon 53 godine. * [[14. 6.]] - Objavljeno da je postignut sporazum o okončanju rata između Irana i SAD. Zbog nastavljenih dejstava u Libanu, sporazum i otvorenost Hormuskog moreuza se više puta dovode u pitanje. * 14. 6. - ''UFC Freedom 250'': borilačka priredba na Južnom travnjaku Bele kuće. * [[15. 6.]] - U Kijevu su pogođeni saborna crkva Kijevo-pečerske lavre i Filmski studio Dovženko. * [[18. 6.]] - Najveći napad na Moskvu od 2022, opet pogođena velika rafinerija u Kapotnji, na Moskvu pada crna kiša. * 18. 6. - Kriza vođstva Laburističke partije u UK: gradonačelnik Manchestera Andy Burnham je ubedljivo dobio na dopunskim izborima za parlament. * [[19. 6.]] - Više javno tužilaštvo u Beogradu sumnjiči studente da su simulirali upotrebu zvučnog topa u martu 2025. * [[20. 6.]] - Protestni skup u Novom Sadu. * [[22. 6.]] - Britanski premijer [[Keir Starmer]] objavljuje da podnosi ostavku. * ca. 24. 6. - Val toplote na zapadu Evrope. Oboren junski rekord u Engleskoj (37,3 stepena 26-tog), u Francuskoj prosečno najtoplije ikada, s temperaturama do 44,3 stepena. * [[24. 6.]] - Dva jaka potresa u [[Venezuela|Venezueli]], preko 6.500 mrtvih. * [[27. 6.]] - Naprednjački skup u Beogradu. Preds. Vučić najavljuje da će podneti ostavku. * 27. 6. - Toplota se premešta u srednju Evropu: rekordi u Nemačkoj (41,5 stepen), Češkoj (40,6), Danskoj (37). * [[28. 6.]] - Studentski skup "Sve se vidi na Vidovdan" u Kraljevu. * [[29. 6.]] - Najtopliji junski dan u Beogradu, 38,9 stepeni. * [[30. 6.]] - Preko milion nedokumentovanih migranata i tražioca azila se prijavilo za regularizaciju statusa u Španiji. * 30. 6. - Protesti protiv imigracije u Južnoj Africi. === Jul/Juli/Srpanj === [[Datoteka:DamonNolanHathaway-byPhilipRomano.jpg|mini|180px|Pred premijeru "Odiseje"]] [[Datoteka:Enzo Fernandez Pau Cubarsi Argentina v Spain 19 July 2026-208.jpg|180px|mini|Finale Svjetskog kupa]] * [[1. 7.]] - Američki diplomata Louis Chrishock je imenovan za v.d. [[Visoki predstavnik za BiH|Visokog predstavnika za BiH]], dok EU i SAD ne postignu kompromis (Rusija ga ne prihvata). * 1. 7. - [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|FIFA Svjetsko prvenstvo]]: ** Bosna i Hercegovina: 1/2. 7. gubi od SAD 2:0. ** Hrvatska: 2/3. 7. gubi od Portugala 2:1. * [[2. 7.]] - U jakom napadu na Kijev gine 30 ljudi. * [[5. 7.]] - Američkom igraču Bolagunu suspendovana posledica crvenog kartona u meču sa BiH (SAD gube od Belgije 4:1). * [[6. 7.]] - Državna sahrana [[Ali Hamenei]]a (4 - 9. 7.): milioni ljudi učestvuju u pogrebnoj procesiji u Teheranu. Kovčeg je 8. 7. pronesen i iračkim gradovima Nadžaf i Kerbala. * [[8. 7.]] - Nakon razmene vatre, Trump kaže da je primirje sa Iranom "završeno". Uveče novi udari. * ca. 9. 7. - Treći talas vrućine na zapadu Evrope. * [[10. 7.]] - Putnik Ryanaira iz Srbije zamalo izleteo kroz razbijeni prozor. * [[11. 7.]] - Povijesno nizak vodostaj [[Drava|Drave]] kod Osijeka, -173. * 11. 7. - Pisac [[Vladimir Arsenijević]] pretučen ispod Brankovog mosta; komemoracija žrtvama Srebrenice otkazana. * [[15. 7.]] - Ukrajinski predsednik Zelenski smenio ministra odbrane Mihajla Fedorova, što izaziva proteste. * [[16. 7.]] - Preds. Trump u obraćanju naciji tvrdi da su se Kinezi mešali u izbore 2020. * [[17. 7.]] - U američkoj bazi u Jordanu poginula dva američka vojnika, nastavljaju se međusobni udari. * 17. 7. - Prikazan je film "[[Odiseja (2026.)|Odiseja]]" [[Christopher Nolan|Christophera Nolana]]. * [[18. 7.]] - Ukrajinski dronovi uništili dva skladište online maloprodaje ''Wildberries'' u okolini Moskve. * [[19. 7.]] - Finale Svjetskog prvenstva: '''Španija''' - Argentina 1:0 u produžecima. Prethodnog dana, u meču za treće mesto, Francuska - Engleska 4:6. [[Datoteka:Prime Minister Andy Burnham portrait (cropped).jpg|120px|mini|[[Andy Burnham]]]] * [[20. 7.]] - [[Andy Burnham]] je novi britanski premijer, sedmi od 2016. * 20. 7. - Nikaragvanski predsednik [[Daniel Ortega]] kaže da u zemlji više neće biti izbora. * [[23. 7.]] - Nafta je prelazila 100 dolara, nakon što su jemenski Husi gađali dva tankera u Crvenom moru. * [[24. 7.]] - Pošto su istekle carine uvedene u februaru, preds. Trump je uveo nove od 10% ili 12.5% za niz zemalja, uključujući EU, po klauzuli o prinudnom radu. * 24/25. 7. - Pauzirani američki napadi na Iran - nastavljaju se 29-tog, nakon iranskog pokušaja protiv Jordana. * [[25. 7.]] - Petoro planinara iz Bosne i Hercegovine stradalo na [[Elbrus]]u. * 25. 7. - Omladinski pokret "bubašvaba/žohara" u Indiji: ministar obrazovanja je dao ostavku nakon desetak dana protesta zbog skandala sa procurivanjem ispita. * ca. 2x. 7. - Veliki požari na zapadu Evrope: 50.000 ha u Ávili, zapadno od Madrida, najveći ikad u Španiji; preko 42.000 ha zapadno od [[Bordeaux]]a u Francuskoj, evakuirano je 220.000 ljudi. Još jedan talas vrućine.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2026/jul/27/france-and-spain-race-to-contain-huge-wildfires-before-fresh-heatwave-begins France and Spain race to contain huge wildfires before fresh heatwave begins] theguardian.com Mon 27 Jul 2026</ref> * [[26. 7.]] - [[Tadej Pogačar]] je osvojio peti [[Tour de France]]. * [[28. 7.]] - Predložena ''FIFA Forward Enterprise'', komercijalna filijala [[FIFA]]-e koja bi privatnim investitorima omogućila udeo u organizovanju takmičenja - izaziva dosta protesta, tako da se odustaje. * [[30. 7.]] - Možda 60.000 ljudi ilegalno ulaze iz Maroka u španjolsku [[Ceuta|Ceutu]], sutradan se polovica vraća, ubrzo skoro svi. * [[31. 7.]] - Objavljene analize pokazuju da je otpad zakopan u [[Gospić]]u opasan - 33.000 tona. * jul - Najtopliji jun-jul na zapadu Evrope. Najtopliji jul u svetskim morima. Najtopliji mesec ikada u SAD. === Avgust/August/Kolovoz === * jul/avgust - Vrućina u regionu, Dunav i druge reke historijski niske. Centar za razminiranje Srbije tokom meseca uklanja nemačka plovila [[Operacija Dunavski vilenjak|potopljena 1944]]. kod Prahova<ref>[https://klima101.rs/dunav-nizak-vodostaj-ratni-brodovi-motocikl-rimski-most-mamuti/ U toku je izvlačenje potopljene nemačke flote kod Prahova: Šta je sve izronilo iz presahlog Dunava?]. klima101.rs 14/08/2026</ref> * [[2. 8.]] - U Južnoj Koreji izmereno rekordnih 42,5°C. * [[5. 8.]] - Požar u [[Deliblatska peščara|Deliblatskoj peščari]], zahvatiće preko 3.500 ha. Požar je i na [[Stolovi]]ma kod Kraljeva. * ca. 6. 8. - Rekordne temperature u Austriji, Slovačkoj i Mađarskoj, 41-42°C. * [[7. 8.]] - U Mecci potpisan obrambeni pakt između [[Turska|Turske]], [[Saudijska Arabija|Saudijske Arabije]] i [[Pakistan]]a. * [[8. 8.]] - [[Volodimir Zelenskij]] u poseti Beogradu. * [[10. 8.]] - Zemljotres u kolumbijskom departmanu [[Chocó (departman)|Chocó]], 330 mrtvih. * [[12. 8.]] - Totalno [[pomračenje Sunca]] na zapadu Evrope.<ref>[http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsearch/SEsearchmap.php?Ecl=20260812 Total Solar Eclipse of 2026 August 12] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320164625/http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsearch/SEsearchmap.php?Ecl=20260812 |date=2015-03-20 }}, ''NASA''</ref> * [[13. 8.]] - Peti talas vrućine na zapadu Evrope. * [[14. 8.]] - Požar u [[Omiš]]u, stradala je jedna osoba. [[Datoteka:Пожар Делиблатска пешчара, ситуација 23.08.2026.png|160px|mini|Požar u Deliblatskoj peščari, stanje 23. 8.]] * 15/16. 8. - Zapaljen automobil tužioca u [[Valjevo|Valjevu]], građani i studenti se okupljaju sledeće večeri. * [[16. 8.]] - Poljski autobus, na povratku iz Međugorja, sleteo s puta u Mađarskoj - 12 mrtvih. * 16. 8. - Prosvjed u [[Gospić]]u zbog ilegalnog odlaganja otpada. * [[17. 8.]] - Rekordni niz: 23. uzastopni tropski dan u Beogradu<ref>[https://klima101.rs/rekord-tropskih-dana-beograd/ U Beogradu je oboren rekord: Ovo je sada najduži niz uzastopnih dana sa temperaturom preko 30 °C]. klima101.rs 17/08/2026</ref> (od 30. 7. do 7. 8. devet dana od 35 i više stepeni, do 38<ref>[https://www.accuweather.com/sr/rs/belgrade/298198/august-weather/298198 Beograd, Srbija Mesečna prognoza | AccuWeather]</ref>). Novi tropski dani već 19. 8. do 5. 9.. ** Zagreb ≥ 30 stupnjeva od 27. 7. (4 - 6. 8. 38 st.). Sarajevo ≥ 30 stupnjeva 29. 7. do 17. 8. i od 19. 7. * [[19. 8.]] - Nacionalni dug SAD prešao 40.000 milijardi dolara, oko 123% GDP.<ref>[https://www.theguardian.com/business/2026/aug/20/us-national-debt-republicans ‘Starve the beast’? The $40tn cost of Republicans’ false promises to cut spending]. theguardian.com Thu 20 Aug 2026</ref> * [[20. 8.]] - Objavljeno da se Demokratska autonomna administracija severne i istočne Sirije (ranije poznata i kao [[Sirijski Kurdistan]]) u potpunosti integrisala u [[Sirija|sirijsku]] državu. * 20 - 21. 8. - Izvanredna sjednica Sabora zbog otpada u Gospiću. * [[21. 8.]] - Dronovi pogađaju šoping centar u [[Krivi Rog|Krivom Rogu]], 16 mrtvih. * 21. 8. - Nastavlja se požar u Deliblatskoj peščari: nakon ruskog aviona, Srbija prihvata i pomoć iz EU. * 21. 8. - Trgovački pregovori između SAD i Kanade prekinuti bez dogovora, uvode se nove carine (Trump 27. 8. potpisao naređenje da se [[jezero Ontario]] promeni u jezero Amerika). [[Datoteka:Mudslide at Gyirong Port 2 (screenshot).png|mini|Bujica na graničnom prelazu Kine i Nepala]] * [[26. 8.]] - Razorna bujična poplava na granici Nepala i Kine, s velikim brojem poginulih. * [[28. 8.]] - Umro je kralj [[Harald V od Norveške]], nasljeđuje ga sin [[Haakon VIII od Norveške|Haakon VIII]]. * [[29. 8.]] - Dron pogodio skladište kod Buče u Ukrajini - u eksplozijama gine 38 ljudi. * 29. 8. - Referendum o nastavku pregovora o članstvu [[Island]]a u EU: odbijeno sa 52,8%. * 29. 8. - [[Filip Hrgović]] osvaja u Londonu IBF titulu u teškoj kategoriji, pobedom nad Mosesom Itaumom. * [[30. 8.]] - Lansiranje [[Svemirski teleskop Nancy Grace Roman|Svemirskog teleskopa Nancy Grace Roman]], za osmatranje u spektru od plave do infracrvene. * avgust - Mesec je globalno 1,65 stepeni iznad predindustrijskog nivoa, deli rekord sa julom 2023. * avgust - Rat u Ukrajini: pojačana ruska upotreba mlaznih dronova.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c804d9lyj2jo Russia's new jet-powered drones outpacing Ukraine's air defences with daily launches]. bbc.com 2026-09-10</ref> === Septembar/Rujan === [[Datoteka:"Hodaj za Liku, hodaj za Hrvatsku", Trg bana Jelačića, 5. srpnja 2026 - 3.jpg|180px|mini|lijevo|"Hodaj za Liku, hodaj za Hrvatsku"]] * [[2. 9.]] - Najmanje 14 aktivista u Srbiji je targetirano spywareom u vreme lokalnih izbora prošlog marta.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2026/sep/03/serbians-targeted-with-advanced-spyware Serbians targeted with spyware in country’s ‘largest documented wave of surveillance’]. theguardian.com 3 Sep 2026</ref> * 2. 9. - Potpisan naftni sporazum između SAD i Venecuele. * [[5. 9.]] - Prosvjed "Hodaj za Liku, hodaj za Hrvatsku" u Zagrebu. * [[6. 9.]] - Izbori u nemačkoj pokrajini [[Saksonija-Anhalt]]: [[AfD]] 43,8%, [[CDU]] 17,2%. [[Datoteka:Sahrana Ratka Mladića 2, Beograd.jpg|180px|mini|Sahrana Ratka Mladića]] * [[7. 9.]] - [[Ratko Mladić]] sahranjen u Beogradu. * [[8. 9.]] - Jemenski Husi su lansirali balističke rakete i dronove na nekoliko meta u Saudi Arabiji. U toku su pojačane borbe između Husa i zvanične jemenske vlade. * 8. 9. - SAD uništile pet iranskih tankera, na šta se odgovara udarima na brodove i na američku bazu u Jordanu. * [[9. 9.]] - U Srbiji raspisani izbori, za 25. oktobar: lista "Aleksandar Vučić - Ujedinjena Srbija" predala potpise 12-tog, "Studentska lista - studenti pobeđuju" (3) 14-tog. * [[10. 9.]] - Jemenski Husi zauzimaju lučki grad [[Moka (Jemen)|Moka]], sutradan i ostrvo Perim u moreuzu [[Bab-el-Mandeb]]. * [[11. 9.]] - Saudijski naftovod Istok-Zapad zatvoren zbog napada sa jugoistoka Iraka (opet radi 22-og). * [[12. 9.]] - Dario Amodei, direktor [[Anthropic]]a, poziva na usporenje razvoja AI zbog mogućnosti izmicanja kontroli. * [[13. 9.]] - Izbori u Švedskoj: leva opozicija dobija tri mandata više od vladajućih. * [[16. 9.]] - [[Hashim Thaçi]] prvostepeno osuđen u Hagu, pred specijalističkom većem za Kosovo, na 25 godina zatvora; Jakup Krasniqi 25, Kadri Veseli 18, Rexhep Selimi 13 godina. * 18 - 20. 9. - Izbori u Rusiji: uobičajena velika većina za [[Jedinstvena Rusija|Jedinstvenu Rusiju]], nije dozvoljeno učešće partije [[Jabloko]]. * [[20. 9.]] - Zemaljski izbori u Nemačkoj: AfD ima najviše glasova u [[Mecklenburg-Zapadna Pomeranija|Mecklenburg-Zapadnoj Pomeraniji]] (CDU ispod cenzusa) a u [[Berlin]]u ''[[Die Linke]]''. * [[21. 9.]] - ''Veoma jaki'' [[El Niño]] već dostiže rekordnih 3,05 stepeni, a maksimum je obično u novembru/decembru. Atlantska sezona uragana ima rekordni period bez uragana. * [[22. 9.]] - Potpisan sigurnosni sporazum SAD-Danska-Grenland. * [[23. 9.]] - Pobunjenička koalicija više etničkih organizacija pokrenula ofanzivu protiv etiopske vlade. * [[24. 9.]] - [[Xi Jinping]] u poseti Washingtonu. * [[27. 9.]] - [[OpenAI]] je pauzirao trening najnovijih modela nakon nekoliko izveštaja o neočekivanom ponašanju na sajtovima nekoliko vlada od letos. * 27. 9. - Aleksandar Vučić podnosi ostavku jer cilja mesto premijera; v.d. predsednika Republike je predsednica skupštine Ana Brnabić. * 27. 9. - Drumcreeski konflikt: [[Oranžisti]] su pokušali umanjeni marš Cestom Garvaghy u [[Portadown]]u, nakon 28 godina zabrane - konfrontacija sa katolicima traje nekoliko dana. * [[28. 9.]] - Štrajk [[Zagrebački električni tramvaj|ZET]] i podružnica [[Zagrebački holding|Zagrebačkog holdinga]] (proglašen nezakonitim 30-tog). * [[30. 9.]] - Flydubai Flight 1073: nakon incidenta u kokpitu, avion koji je leteo prema Tel Avivu je spušten u Saudi Arabiji. === Oktobar/Listopad === * [[1. 10.]] - Prekid diplomatskih odnosa [[Etiopija|Etiopije]] i [[Eritreja|Eritreje]], nakon ulaska eritrejskih snaga u [[Regija Afar|Afar]], zatim i [[Regija Tigraj|Tigreju]]. * [[2. 10.]] - Energetska kriza: lideri G7 odlučili pustiti 100 miliona barela nafte i [[dizel]]a iz rezervi (Trump je pretio zabranom izvoza dizela). * 2. 10. - Laborantkinja sa [[irkutsk]]og protivkužnog instituta umrla od pneumonije - ruski zvaničnici kažu da su svi kontakti negativni na kugu. * [[3. 10.]] - Etiopska vojska u [[Mek'ele]]u, glavnom gradu Tigreje. * [[4. 10.]] - [[Datoteka:Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg|20px|Grb BiH]] Izbori u BiH. Članovi [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]]: [[Denis Bećirović]], [[Željka Cvijanović]], [[Darijana Filipović]]. * [[5. 10.]] - Stambena kriza u Španjolskoj: premijer [[Pedro Sánchez]] zakazuje izvanredne izbore za 29. 11., nakon što je parlament odbio dva dekreta. * [[6. 10.]] - Obrazovna kriza u Francuskoj: protesti i blokade škola u više gradova. * [[9. 10.]] - U Risnu uhapšen ruski bloger Mihail Zvinčuk, sa bloga Rybar, zatim protjeran. * 9. 10. - Trump objavljuje da je postigao dogovor sa Putinom za kupovinu dizela. * 8. i 10. 10. - Husi gađaju [[rijad]]ski aerodrom: 15 poginulih, preko 300 ranjenih. * [[14. 10.]] - Studentski protesti u Albaniji: požar u jednom ministarstvu i dve banke. == Predviđeni događaji == * [[19. 10.]] - Referendum sa 10 pitanja u kanadskoj provinciji [[Alberta]], među kojima i da li treba raspisati referendum o nezavisnosti. * [[25. 10.]] - [[Datoteka:Standard of the President of the National Assembly of Serbia.svg|25px|Standarta predsednika skupštine Srbije]] Vanredni izbori u Srbiji. * [[27. 10.]] - Izbori u Izraelu. * [[3. 11.]] - Izbori na sredini mandata u SAD. * [[14. 11.]] - Prva Pesma Evrovizije Azija. * [[15. 11.]] - [[Voyager 1]] će biti udaljen svetlosni dan od Zemlje. * 19. 11. - Najavljena igra ''[[Grand Theft Auto VI]]''. * decembar? - [[Datoteka:Flag of the President of Serbia.svg|25px|Standarta predsednika Srbije]] Predsednički izbori u Srbiji. === Nepoznati datumi === == Rođenja == == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 2026.}} === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - [[Nexhat Daci]], kosovski političar, akademik ANUK (* [[1944]]) * [[2. 1.]] - [[Dejan Đurović]], glumac, spiker, voditelj (* [[1938]]) * [[5. 1.]] - [[Aldrich Ames]], špijun (* [[1941]]) * [[10. 1.]] - [[Erich von Däniken]], ufolog (* [[1935]]) * [[19. 1.]] - [[Valentino Garavani|Valentino]], modni kreator (* [[1932]]) * 19. 1. - [[Senka Veletanlić]], pevačica, glumica (* [[1936]]) * [[20. 1.]] - [[Beti Đorđević]], pevačica (* [[1946]]) * [[23. 1.]] - [[Dalibor Brun]], pjevač (* 1944) * [[30. 1.]] - [[Catherine O'Hara]], glumica (* [[1954]]) === Februar/Veljača === * [[3. 2.]] - [[Saif al-Islam Gaddafi]], libijski političar (* [[1972]]) * [[6. 2.]] - [[Miro Vuksanović]], književnik, akademik SANU (* [[1944]]) * [[7. 2.]] - [[Gordana Marić]], glumica, profesorka FDU (* * [[13. 2.]] - [[Ljiljana Pavić]], scenaristkinja (* [[1938]]) * 13. 2. - [[Tatjana Ječmenica]], teniserka, trener, selektor (* [[1978]]) * [[15. 2.]] - [[Robert Duvall]], glumac (* [[1931]]) * [[17. 2.]] - [[Jesse Jackson]], aktivist za ljudska prava (* [[1941]]) * [[18. 2.]] - [[Borislav Paravac]], bivši član Predsjedništva BiH (* [[1943]]) * 18. 2. - Ljiljana Zelen Karadžić (* [[1945]]) * [[20. 2.]] - [[Mirjana Kapetanović]], bh. književnica i novinarka (* [[1959]]) * [[21. 2.]] - [[Vladislav Jovanović]]. srpski diplomata (* [[1933]]) * 21. 2. - [[Dan Simmons]], književnik (* [[1948]]) * [[23. 2.]] - [[Dragoljub Dimitrijević]], vajar, profesor FPU (* [[1950]]) * [[25. 2.]] - [[Antonio Tejero]], neuspeli španski pučista (* [[1932]]) * [[27. 2.]] - [[Neil Sedaka]], kantautor, pijanist (* [[1939]]) * [[28. 2.]] - [[Ali Hamenei]], Vrhovni lider Irana (* [[1939]]) === Mart/Ožujak === * [[8. 3.]] - [[B. Wongar]] (Sreten Božić), književnik (* 1932) * 8. 3. - [[Vladimir Rakočević]], matematičar, akademik SANU (* [[1953]]) * [[14. 3.]] - [[Jürgen Habermas]], filozof, socijalni teoretičar (* [[1929]]) * [[17. 3.]] - [[Patrijarh gruzijski Ilija II]] (* [[1933]]) * 17. 3. - [[Ali Laridžani]], iranski političar (* [[1958]]) * [[19. 3.]] - [[Chuck Norris]], glumac, majstor borilačkih vještina (* [[1940]]) * 19. 3. - [[Umberto Bossi]], talijanski političar (* [[1941]]) * [[20. 3.]] - [[Robert Mueller]], bivši šef FBI, specijalni istražilac (* [[1944]]) * 20. 3. - [[Božo Koprivica]], književnik, dramaturg (* [[1950]]) * [[22. 3.]] - [[Lionel Jospin]], bivši francuski premijer (* [[1937]]) * 22. 3. - [[Hermann Huppen]], stripotvorac (* [[1938]]) * 22. 3. - [[Radoje Čupić]], glumac (* [[1958]]) * [[26. 3.]] - [[James Tolkan]], glumac (* [[1931]]) * [[30. 3.]] - [[Carlos Westendorp]], španjolski diplomat, bivši VP u BiH (* [[1937]]) === April/Travanj === * [[5. 4.]] - [[Vlatko Cvrtila]], profesor, gepolitički analitičar (* [[1965]]) * [[6. 4.]] - [[Christian Schwarz-Schilling]], njemački diplomat, bivši VP u BiH (* [[1930]]) * [[8. 4.]] - [[Duško Vujošević]], košarkaški trener (* [[1959]]) * [[9. 4.]] - [[Afrika Bambaataa]], pionir hip-hopa (* [[1957]]) * [[23. 4.]] - [[Rexhep Qosja]], književnik (* [[1936]]) === Maj/Svibanj === * [[1. 5.]] - [[Alex Zanardi]], vozač F1, paraolimpijac (* [[1966]]) * [[6. 5.]] - [[Ted Turner]], osnivač CNN (* [[1938]]) * 6. 5. - [[Vladimir Cvetković]], košarkaš, funkcioner FK Crvena Zvezda (* [[1941]]) * 6. 5. - [[Rajko Kasagić]], bivši premijer RS (* [[1942]]) * [[16. 5.]] - [[Predrag Koraksić]] Corax, karikaturista (* [[1933]]) * 16. 5. - [[Félicien Kabuga]], finansijer genocida u Ruandi (* [[1933]]) * [[21. 5.]] - [[Julienne Bušić]], otmičarka (* [[1948]]) * 21. 5. - [[Kyle Busch]], vozač NASCAR (* [[1985]]) * [[22. 5.]] - [[Dick Parry]], saksofonist ''Pink Floyd''-a (* [[1942]]) * [[25. 5.]] - [[Sonny Rollins]], džez saksofonista (* [[1930]]) * [[26. 5.]] - [[Dragoljub Mićunović]], filozof, srpski političar iz DS, DC (* [[1930]]) === Jun/Juni/Lipanj === * 4. 6 - [[Anthony Head]], glumac (* [[1954]]) * 4. 6 - [[Merdžane Satrapi]], autorica (* [[1969]]) * [[11. 6.]] - [[David Hockney]], umetnik (* [[1937]]) * [[20. 6.]] - [[Slavenka Drakulić]], književnica i publicistkinja (* [[1949]]) * [[22. 6.]] - [[Alan Greenspan]], bivši predsednik Federalne rezerve (* [[1926]]) * 22. 6. - [[Edin Numankadić]], likovni umjetnik (* [[1948]]) === Jul/Juli/Srpanj === * [[3. 7.]] - [[Zrinko Ogresta]], scenarist i redatelj (* [[1958]]) * [[8. 7.]] - [[Bonnie Tyler]], pjevačica (* [[1951]]) * [[10. 7.]] - [[Đorđe Kadijević]], reditelj, scenarista (* [[1933]]) * [[11. 7.]] - [[Lindsey Graham]], američki političar (* [[1955]]) * [[13. 7.]] - [[Sam Neill]], glumac (* [[1947) * [[20. 7.]] - [[Kevin Keegan]], fudbaler i trener (* [[1951]]) * [[21. 7.]] - [[Olivera Katarina]], glumica i pevačica (* [[1940]]) * 21. 7. - [[Damir Šaban]], glumac (* [[1958]]) * [[30. 7.]] - [[Milivoj Puhlovski]], redatelj i scenarist (* [[1947]]) * [[31. 7.]] - [[Franco Baresi]], fudbaler, trener (* [[1960]]) === Avgust/August/Kolovoz === * [[8. 8.]] - [[Ivo Šlaus]], fizičar, član HAZU (* [[1931]]) * [[12. 8.]] - [[Zhu Rongji]], bivši kineski premijer (* [[1928]]) * [[14. 8.]] - [[Yayoi Kusama]], umetnica (* [[1929]]) * [[15. 8.]] - [[Milena Zupančič]], glumica (* [[1946]]) * [[16. 8.]] - [[Hayden Panettiere]], glumica (* [[1989]]) * [[18. 8.]] - [[Vedrana Rudan]], književnica, novinarka (* [[1949]]) * [[25. 8.]] - [[Dolly Parton]], country muzičarka (* [[1946]]) * 25. 8. - [[Tim Curry]], glumac (* [[1946]]) * [[27. 8.]] - [[Ratko Mladić]], komandant VRS, osuđenik za ratne zločine (* [[1942]]) * [[28. 8.]] - [[Harald V od Norveške]] (* [[1937]]) * [[30. 8.]] - [[Stjepan Jimmy Stanić]], pjevač, glazbenik (* [[1929]]) * 30. 8. - [[Slobodan Šnajder]], pisac i publicist (* [[1948]]) * [[31. 8.]] - [[Édouard Balladur]], bivši francuski premijer (* [[1929]]) === Septembar/Rujan === * [[2. 9.]] - [[Raif Dizdarević]], bivši predsjednik Predsjedništva SFRJ (* [[1926]]) * 2. 9. - [[Gloria Steinem]], feministica, novinarka (* [[1934]]) * 2. 9. - [[Ivan Gudelj]], nogometaš (* [[1960]]) * [[8. 9.]] - [[Tung Chee-hwa]], hongkonški političar (* [[1937]]) * 8. 9. - [[Vlasta Maček]], šahistkinja (* [[1952]]) * [[11. 9.]] - [[Emma Bonino]], talijanska političarka (* [[1948]]) * [[14. 9.]] - [[Bob Mackie]], modni kreator (* [[1939]]) * [[15. 9.]] - [[Flora Brovina]], pesnikinja, aktivistkinja (* [[1949]]) * 15. 9. - [[Nebojša Radunović]], ginekolog, profesor, akademik SANU (* [[1954]]) * [[24. 9.]] - [[Milan Panić]], američki biznismen, premijer SRJ (* [[1929]]) * [[25. 9.]] - [[Zejnel Zejneli]], novinar i književnik (* [[1950]]) * [[28. 9.]] - [[Slavko Perović]], pevač (* [[1934]]) * 28. 9. - [[Andrea Zlatar-Violić]], teoretičarka književnosti, bivša ministrica kulture RH (* [[1961]]) === Oktobar/Listopad === * [[1. 10.]] - [[Biljana Plavšić]], bivša predsjednica RS, osuđena za ratne zločine (* [[1930]]) * [[5. 10.]] - [[Jeffrey Archer]], pisac, britanski političar (* [[1940]]) * [[6. 10.]] - [[Eva Marie Saint]], glumica (* [[1924]]) * 6. 10. - [[Bisera Alikadić]], književnica (* [[1939]]) * [[9. 10.]] - [[Goran Bare]], vokal "Majki" (* [[1965]]) == Nobelove nagrade == * [[Nobelova nagrada za fiziku|'''Fizika''']]: [[Francis Halzen]] (odlučujući doprinos Neutrinskoj opservatoriji ''IceCube'' i otkriće visokoenergetskih [[neutrino|neutrina]] [[Neutrinska astronomija|astrofizičkog porekla]]) * [[Nobelova nagrada za kemiju|'''Kemija''']]: [[Henri B. Kagan]] i [[Kensō Soai]] (otkriće nelinearnih efekata i [[autokataliza|autokatalize]] u asimetričnoj organskoj sintezi) * [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|'''Fiziologija i medicina''']]: [[Karl Deisseroth]], [[Peter Hegemann]] i [[Georg Nagel]] (otkrića u vezi svetlosno regulisanih [[Jonski kanal|jonskih kanala]] i [[Optogenetika|optogenetike]]) * [[Nobelova nagrada za književnost|'''Književnost''']]: [[Anne Carson]] ("razigrani dijalog sa klasičnom tradicijom") * [[Nobelova nagrada za mir|'''Mir''']]: [[Navi Pillay]] (napori za promociju mira i međunarodnog prava) * [[Nobelova nagrada za ekonomiju|'''Ekonomija''']]: [[Robert Ernest Hall]] i [[Michael Dean Woodford]] (rad na [[Mikroekonomija|mikroekonomskim]] temeljima [[Makroekonomija|makroekonomske]] [[Politika stabilizacije|stabilizacije]]) === Veze === [[Godišnji kalendar]] == Reference == {{izvori}} {{Commonscat}} [[Kategorija:2026.| ]] h04vrw9e6miqv87u68sjit6biqiuw1s 0 1269354 42711197 42669862 2026-10-15T23:17:18Z Д.Ильин 72356 42711197 wikitext text/x-wiki {{Chembox-lat | Watchedfields = | verifiedrevid = DB02650 | Name = Hloral | ImageFile = | ImageSize = | ImageAlt = | ImageCaption = | ImageFile1 = | ImageSize1 = | ImageAlt1 = | ImageCaption1 = | ImageFile2 = | ImageSize2 = | ImageAlt2 = | ImageCaption2 = | ImageFile3 = | ImageSize3 = | ImageAlt3 = | ImageCaption3 = | ImageFile4 = | ImageSize4 = | ImageAlt4 = | ImageCaption4 = | ImageFileL1 = Chloral-2D-skeletal.svg | ImageFileL1_Ref = {{chemboximage|correct|}} | ImageSizeL1 = | ImageAltL1 = | ImageCaptionL1 = | ImageFileR1 = Chloral-3D-vdW.png | ImageFileR1_Ref = {{chemboximage|correct|}} | ImageSizeR1 = | ImageAltR1 = | ImageCaptionR1 = | ImageFileL2 = | ImageFileL2_Ref = {{chemboximage|correct|}} | ImageSizeL2 = | ImageAltL2 = | ImageCaptionL2 = | ImageFileR2 = | ImageFileR2_Ref = {{chemboximage|correct|}} | ImageSizeR2 = | ImageAltR2 = | ImageCaptionR2 = | IUPACName = | IUPACName_hidden = yes | SystematicName = | OtherNames = | Section1 = {{Chembox Identifiers-lat | Abbreviations = | CASNo = | CASNo_Comment = | CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}} | CASNos = | CASOther = | PubChem = 6407 | PubChem_Ref = {{Pubchemcite|correct|Pubchem}} | PubChem_Comment = | PubChem5 = | PubChem5_Comment = | PubChemOther = | ChemSpiderID = 13863645 | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} | ChemSpiderID_Comment = | ChemSpiderID5 = | ChemSpiderIDOther = | EINECS = | EC-number = | EINECSCASNO = | UNNumber = | UNII = | UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | DrugBank = DB02650 | KEGG = | KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}} | MeSHName = | ChEBI = | ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | ChEMBL = | ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | RTECS = | ATCvet = | ATCCode_prefix = | ATCCode_suffix = | ATC_Supplemental = | SMILES = ClC(Cl)(Cl)C=O | InChI = | StdInChI = 1S/C2HCl3O/c3-2(4,5)1-6/h1H | StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChIKey = HFFLGKNGCAIQMO-UHFFFAOYSA-N | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | Beilstein = | Gmelin = | 3DMet = }} | Section2 = {{Chembox Properties-lat |C=2 |H=1 |Cl=3 |O=1 | MolarMass = 147,388 | Appearance = | Density = | MeltingPt = | Melting_notes = | BoilingPt = | Boiling_notes = | LogP = | VaporPressure = | HenryConstant = | AtmosphericOHRateConstant = | pKa = | pKb = | Solubility = | SolubleOther = | Solvent = | Sheet Resistance = | Methacrylate Equiv Wt = | Bulk Conductivity = }} | Section3 = {{Chembox Structure-lat | CrystalStruct = | Coordination = | MolShape = }} | Section4 = {{Chembox Thermochemistry-lat | DeltaHc = | DeltaHf = | Entropy = | HeatCapacity = }} | Section5 = {{Chembox Pharmacology-lat | AdminRoutes = | Bioavail = | Metabolism = | HalfLife = | ProteinBound = | Excretion = | Legal_status = | Legal_US = | Legal_UK = | Legal_AU = | Legal_CA = | PregCat = | PregCat_AU = | PregCat_US = }} | Section6 = {{Chembox Explosive-lat | ShockSens = | FrictionSens = | ExplosiveV = | REFactor = }} | Section7 = {{Chembox Hazards-lat | ExternalMSDS = | EUClass = | EUIndex = | MainHazards = | NFPA-H = | NFPA-F = | NFPA-R = | NFPA-O = | RPhrases = | SPhrases = | RSPhrases = | FlashPt = | Autoignition = | ExploLimits = | LD50 = | PEL = }} | Section8 = {{Chembox Related-lat | OtherAnions = | OtherCations = | OtherFunctn = | Function = | OtherCpds = }} }} '''Hloral''' je [[organsko jedinjenje]], koje sadrži 2 [[atom]]a [[ugljenik]]a i ima [[Molekulska masa|molekulsku masu]] od 147,388 [[Jedinica atomske mase|Da]].<ref>{{cite journal |title = DrugBank 3.0: a comprehensive resource for omics research on drugs |author = Knox C, Law V, Jewison T, Liu P, Ly S, Frolkis A, Pon A, Banco K, Mak C, Neveu V, Djoumbou Y, Eisner R, Guo AC, Wishart DS |journal = Nucleic Acids Res. |year = 2011 |volume = 39 |issue = Database issue |pages = D1035-41 | pmid =21059682 |doi = 10.1093/nar/gkq1126 |pmc = 3013709}}</ref><ref>{{cite journal |title = DrugBank: a knowledgebase for drugs, drug actions and drug targets |year = 2008 |volume = 36 |issue = Database issue |pages = D901-6 |pmid = 18048412 |author = David S. Wishart, Craig Knox, An Chi Guo, Dean Cheng, Savita Shrivastava, Dan Tzur, Bijaya Gautam, and Murtaza Hassanali |doi = 10.1093/nar/gkm958 |pmc = 2238889 |journal = Nucleic acids research}}</ref> == Osobine == {| class="wikitable sortable" |- ! Osobina !! Vrednost |- | [[Vodonična veza|Broj akceptora vodonika]] || 1 |- | [[Vodonična veza|Broj donora vodonika]] || 0 |- | [[Geometrija molekula|Broj rotacionih veza]] || 1 |- | [[Particioni koeficijent]]<ref>{{cite journal |author = Ghose, A.K., Viswanadhan V.N., and Wendoloski, J.J. |title = Prediction of Hydrophobic (Lipophilic) Properties of Small Organic Molecules Using Fragment Methods: An Analysis of AlogP and CLogP Methods |journal = J. Phys. Chem. A |year = 1998 |volume = 102 |pages = 3762-3772 |url = http://www.citeulike.org/user/gregoryross/article/2886898 |doi = 10.1021/jp980230o |pmid = |access-date = 2014-04-11 |archive-date = 2014-07-22 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140722010753/http://www.citeulike.org/user/gregoryross/article/2886898 |dead-url = yes }}</ref> (''ALogP'') || 1,5 |- | [[Rastvorljivost]]<ref>{{cite journal |title = Estimation of Aqueous Solubility of Chemical Compounds Using E-State Indices |author = Tetko IV, Tanchuk VY, Kasheva TN, Villa AE. |journal = Chem Inf. Comput. Sci. |year = 2001 |volume = 41 |pages = 1488-1493 |url = http://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ci000392t |pmid = 11749573 |doi = 10.1021/ci000392t }}</ref> (''logS'', log(''mol/L'')) || -2,0 |- | [[Polarna površina molekula|Polarna površina]]<ref>{{cite journal |title = Fast calculation of molecular polar surface area as a sum of fragment based contributions and its application to the prediction of drug transport properties |author = Ertl P., Rohde B., Selzer P. |journal = J. Med. Chem. |year = 2000 |volume = 43 |pages = 3714-3717 |url = http://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/jm000942e | pmid = 11020286 |doi = 10.1021/jm000942e }}</ref> (''PSA'', [[Ангстрем (јединица)|Ų]]) || 17,1 |} == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == {{refbegin}} * {{Clayden1st}} * {{March6th}} * {{Katritzky2nd}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Portal-lat|Hemija}} {{Commonscat-lat|Chloral}} * [http://www.drugbank.ca/drugs/DB02650 Chloral] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304220109/http://www.drugbank.ca/drugs/DB02650 |date=2016-03-04 }} [[Kategorija:Aldehidi]] [[Kategorija:Organohloridi]] nx2l6y01vyofk16dolgj0wvfu24wbgi 0 1361457 42711209 42523629 2026-10-16T05:43:06Z Gliwi 135182 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Roßleben.png]] → [[File:DEU Roßleben (Roßleben-Wiehe) COA.svg]] PNG → SVG 42711209 wikitext text/x-wiki {{Grad u Nemačkoj | naziv = Rosleben | izvorni_naziv = ''Roßleben'' | slika = | opis_slike = Rosleben | gradska_zastava = | grb = DEU Roßleben (Roßleben-Wiehe) COA.svg | država = [[Njemačka]] | pokrajina = [[Tiringija]] | lokacija = | osnivanje = | stanovništvo = 5.724<ref>Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.</ref> | gustina = 171 | aglomeracija = | površina = 33,4 | gšir = 51.29778 | gduž = 11.43333 | nadmorska_visina = 119 | registarska_oznaka = KYF (alt: ART) | pozivni_broj = 034672 | poštanski_kod = 06571 | dan_grada = | veb-strana = [http://www.stadt-rossleben.de www.stadt-rossleben.de] | gradonačelnik = ''Rainer Heuchel'' | stranka = SPD | ije = da }} '''Rosleben''' ({{jez-nem|Roßleben}}) je grad u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Tiringija]]. Jedno je od 50 opštinskih središta okruga [[Okrug Kifhojzer|Kifhojzer]]. Prema procjeni iz 2010. u gradu je živjelo 5.724 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 16065061. == Geografski i demografski podaci == [[Datoteka:Roßleben in KYF.png|mini|levo|250px|Položaj grada u okrugu Kifhojzer]] Rosleben se nalazi u saveznoj državi [[Tiringija]] u okrugu Kifhojzer. Grad se nalazi na nadmorskoj visini od 119 metara. Površina opštine iznosi 33,4&nbsp;km². U samom gradu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 5.724 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 171 stanovnika/km². == Međunarodna saradnja == <div style="width:30%"> {{partnerstvo_gradova_zaglavlje}} {{partnerstvo_gradova_red|[[Petit-Rederchin]]|[[Francuska]]|kontakt|[[2000]]}} {{partnerstvo_gradova_podnožje|Izvor<ref>[http://www.rgre.de/rgre-partnerschaften/?dt_orgname=Roßleben&dt_plz=&dt_einwohnerzahl_min=&dt_einwohnerzahl_max=&dt_bundesland=&aus_orgname=&aus_plz=&aus_land=&aus_kontinent=&partner_seit_von=&partner_seit_bis=&partner_form=&submit=Suche Savjet opština i regiona Evrope - Pregled međuopštinske saradnje], Pristupljeno 30. 6. 2010.</ref>}} </div> == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}} * {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}} * {{ShawUrbanHistoricalGeography}} * {{HomeGermany}} * {{HammDemographicChange}} * {{BerghahnModernGermany}} * {{KleinerAtlas}} * {{GrosserAtlas}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Portal Nemačka}} {{Commonscat|Roßleben}} * [http://www.stadt-rossleben.de Zvanični sajt opštine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150907014325/http://www.stadt-rossleben.de/ |date=2015-09-07 }} {{de}} * [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}} * [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}} * [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}} {{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Kifhojzer}} [[Kategorija:Gradovi u Tiringiji|Rosleben]] 654mnx1xl32iz5u5dhzypwpk0wksy2v 0 1362857 42711210 42532087 2026-10-16T05:55:25Z Gliwi 135182 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen von Hunderdorf.png]] → [[File:DEU Hunderdorf COA.svg]] PNG → SVG 42711210 wikitext text/x-wiki {{Grad u Nemačkoj | naziv = Hunderdorf | izvorni_naziv = ''Hunderdorf'' | slika = | opis_slike = | gradska_zastava = | grb = DEU Hunderdorf COA.svg | država = [[Njemačka]] | pokrajina = [[Bavarska]] | lokacija = | osnivanje = | stanovništvo = 3.299<ref>Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.</ref> | gustina = 148 | aglomeracija = | površina = 22,2 | gšir = 48.95 | gduž = 12.73333 | nadmorska_visina = 338 | registarska_oznaka = SR | pozivni_broj = 09422 | poštanski_kod = 94336 | dan_grada = | veb-strana = [http://www.hunderdorf.de/ www.hunderdorf.de] | gradonačelnik = ''Hans Hornberger'' | stranka = [[Hrišćansko-socijalna unija Bavarske|CSU]] | ije = da }} '''Hunderdorf''' ({{jez-nem|Hunderdorf}}) je opština u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Bavarska]]. Jedno je od 37 opštinskih središta okruga [[Okrug Štraubing-Bogen|Štraubing-Bogen]]. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 3.299 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 9278139. == Geografski i demografski podaci == [[Datoteka:Hunderdorf in SR.svg|mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Štraubing-Bogen]] Hunderdorf se nalazi u saveznoj državi [[Bavarska]] u okrugu Štraubing-Bogen. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 338 metara. Površina opštine iznosi 22,2&nbsp;km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 3.299 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 148 stanovnika/km². == Međunarodna saradnja == <div style="width:30%"> {{partnerstvo_gradova_zaglavlje}} {{partnerstvo_gradova_red|[[Sankt Johan am Vimberg]]|[[Austrija]]|partnerstvo|[[1987]]}} {{partnerstvo_gradova_podnožje|Izvor<ref>[http://www.rgre.de/rgre-partnerschaften/?dt_orgname=Hunderdorf&dt_plz=&dt_einwohnerzahl_min=&dt_einwohnerzahl_max=&dt_bundesland=&aus_orgname=&aus_plz=&aus_land=&aus_kontinent=&partner_seit_von=&partner_seit_bis=&partner_form=&submit=Suche Savjet opština i regiona Evrope - Pregled međuopštinske saradnje], Pristupljeno 30. 6. 2010.</ref>}} </div> == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}} * {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}} * {{ShawUrbanHistoricalGeography}} * {{HomeGermany}} * {{HammDemographicChange}} * {{BerghahnModernGermany}} * {{KleinerAtlas}} * {{GrosserAtlas}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Portal Nemačka}} {{Commonscat|Hunderdorf}} * [http://www.hunderdorf.de/ Zvanični sajt opštine] {{de}} * [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}} * [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}} * [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}} {{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Štraubing-Bogen}} foyx63guhosxmdaama5wwfyhiypkhuq 0 1452752 42711180 42356219 2026-10-15T18:44:25Z Ehrlich91 31090 42711180 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Makedoniji-lat |mesto = Vasiljevo |izvorno_ime = {{jez-mak|Василево}} |slika = Воздушен поглед на Василево.jpg |opis_slike = |opština = Vasiljevo |populacija = 2.174 |nadm visina = 230 |gšir = 41.4761 |gduž = 22.6417 |pozivni broj = 034 |poštanski kod = 2411 |registarska oznaka = SR }} '''Vasiljevo''' ({{jez-mak|Vasilevo}}) je naselje u [[Republika Makedonija|Republici Makedoniji]], u jugoistočnom delu države. Vasiljevo je sedište istoimene [[Opština Vasiljevo|opštine Vasiljevo]]. == Prirodni uslovi == Vasiljevo je smešteno u jugoistočnom delu [[Republika Makedonija|Republike Makedonije]]. Od najbližeg grada, [[Strumica|Strumice]], naselje je udaljeno 5 kilometara severno. Naselje Vasiljevo se nalazi u istorijskoj oblasti [[Strumica (oblast)|Strumica]]. Naselje je položeno u zapadnom delu plodnog [[Strumičko polje|Strumičkog polja]]. Istočno od naselja protiče [[Strumica (reka)|reka Strumica]]. Nadmorska visina naselja je približno 230 metara. Mesna klima je blaži oblik [[Kontinentalna klima|kontinentalne]] zbog blizine [[Egej]]a (žarka leta). == Historija == Po statistici sekretara [[Bugarska pravoslavna crkva|Bugarske egzarhije]], [[1905]]. godine Vasilevo je [[Bugari|bugarsko]] selo sa 224 stanovnika, vernika [[Bugarska pravoslavna crkva|Bugarske egzarhije]], a uz njih je u selu živelo i 24 [[Romi|Cigana]].<ref>Brancoff, D.M. "La Macedoine et sa Population Chretienne". Paris, 1905, r.118-119.</ref> U selu je radila bugarska škola. == Stanovništvo == Vasiljevo je prema poslednjem popisu iz [[2002.]] godine imalo 2.174 stanovnika. {| border=1 cellspacing=0 cellpadding=2 | '''Nacionalnost''' | '''Ukupno''' |- | [[Makedonci]] | 1 819 |- | [[Albanci]] | 0 |- | [[Turci]] | 349 |- | [[Romi]] | 0 |- | [[Vlasi]] | 0 |- | [[Srbi]] | 0 |- | [[Bošnjaci]] | 0 |- | ostali | 6 |- |} Pretežna veroispovest mesnog stanovništva je [[pravoslavlje]], a manjinska [[islam]]. == Napomene == <div class="references-small">{{reflist}}</div> * [http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.] == Vanjske veze == {{Commonscat|Vasilevo}} * [http://www.opstinavasilevo.gov.mk www.opstinavasilevo.gov.mk Zvanična stranica opštine Vasiljevo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211219091715/http://opstinavasilevo.gov.mk/ |date=2021-12-19 }} * [http://www.fallingrain.com/world/MK/0/Vasilevo.html Mape, aerodromi i vremenska situacija lokacija (Fallingrain)] {{Opština Vasiljevo}} [[Kategorija:Opština Vasiljevo]] 5kz9i99eo3xaww73hlyluif32t4qnhi 0 1452769 42711182 42290681 2026-10-15T19:35:34Z Ehrlich91 31090 42711182 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Makedoniji-lat |mesto = Visoka Mahala |izvorno_ime = {{jez-mak|Висока Маала}} |slika = Воздушен поглед на Висока Маала.jpg |opis_slike = |opština = Vasiljevo |populacija = 497 |nadm visina = 600 |gšir = 41.5553 |gduž = 22.6844 |pozivni broj = 034 |poštanski kod = 2411 |registarska oznaka = SR }} '''Visoka Mahala''' ({{jez-mak|Висока Маала}}) je naselje u [[Republika Makedonija|Republici Makedoniji]], u jugoistočnom delu države. Visoka Mahala je u sastavu [[Opština Vasiljevo|opštine Vasiljevo]]. == Prirodni uslovi == Visoka Mahala je smeštena u jugoistočnom delu [[Republika Makedonija|Republike Makedonije]]. Od najbližeg grada, [[Strumica|Strumice]], naselje je udaljeno 18 kilometara severno. Naselje Visoka Mahala se nalazi u istorijskoj oblasti [[Strumica (oblast)|Strumica]]. Naselje je položeno na južnim padinama [[Maleševske planine|Maleševskih planina]], severno od [[Strumičko polje|Strumičkog polja]]. Nadmorska visina naselja je približno 600 metara. Mesna klima je [[planinska klima|planinska]] zbog znatne nadmorske visine. == Stanovništvo == Visoka Mahala je prema poslednjem popisu iz [[2002]]. godine imala 457 stanovnika. Većinsko stanovništvo u naselju su [[Turci]] (100%). Pretežna veroispovest mesnog stanovništva je [[islam]]. == Izvori == * [http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.] == Vanjske veze == * [http://www.opstinavasilevo.gov.mk www.opstinavasilevo.gov.mk Zvanična stranica opštine Vasiljevo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211219091715/http://opstinavasilevo.gov.mk/ |date=2021-12-19 }} {{Opština Vasiljevo}} [[Kategorija:Opština Vasiljevo]] d5xl28ayypakbyh7phed8co3ldnu77h 0 1460371 42711225 42579500 2026-10-16T10:01:31Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42711225 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Slovačkoj |mesto = Diviaky nad Nitricou |originalni_naziv = Diviaky nad Nitricou |slika = Diviaky nad Nitricou - Kostol všetkých svätých 3.jpg |opis_slike = |gradska_zastava = Diviaky nad nitricou-prievidza-flag.svg |kraj = [[Trenčinski kraj|Trenčinski]] |okrug = Okrug Prievidza |nadm visina = 290 |poštanski_kod = |pozivni_broj = |registarska_oznaka = PD |gšir = 48.7650 |gduž = 18.4950 }} '''Diviaky nad Nitricou''' ({{jez-svk|Diviaky nad Nitricou}}) je naseljeno mjesto u okrugu Prievidza, u [[Trenčinski kraj|Trenčinskom kraju]], [[Slovačka|Republika Slovačka]]. == Stanovništvo == {{SK|pop|y}} Prema podacima o broju stanovnika iz {{SK|y}}. godine naselje je imalo {{SK|p}} stanovnika.<ref name="SK-P"/> === Etnički sastav === {{SK|etno}} === Religija === {{SK|relig}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{commonscat|Diviaky nad Nitricou}} * [https://web.archive.org/web/20140102174411/http://diviaky.sk/ Divjaki na Njitrici] {{sk}} {{klica-selo-Slovačka}} {{Okrug Prievidza}} [[Kategorija:Okrug Prievidza]] [[Kategorija:Trenčinski kraj]] g6oucj0v48hmrf7qc0smzgpw5tc53v2 0 1471590 42711152 42236173 2026-10-15T14:27:09Z Zafer 67648 Photo changed 42711152 wikitext text/x-wiki {{Ažuriranje}} {{Košarkaš |ime = Dario Šarić |slika = Dario Šarić 5 Anadolu Efes TBSL 20260927 (3) (cropped).JPG |slika_širina = |slika_opis = |država = {{flag|HRV}} |nadimak = ''Ši-Ši'' |datum_rođenja = [[8. travnja]] [[1994.]] |mjesto_rođenja = [[Šibenik]], [[Hrvatska]] |datum_smrti = |mjesto_smrti = |pozicija = [[playmaker]] / [[bek šuter]] / [[nisko krilo]] / [[krilni centar]] |visina = 208 cm |težina = 104 kg |sveučilište = |draft = |karijera = 2009.– |liga = [[Turska košarkaška liga|TBL]]<br />[[Euroliga]] |klub = [[Efes Pilsen S.K.|Anadolu Efes Istanbul]] (2014.–) |broj = |bivši_klubovi = OKK Dražen Petrović<br />[[KK Šibenik|KK Šibenik II]]<br />[[KK Dubrava]] (2010.–2011.)<br />[[KK Zagreb]] (2011.–2012.)<br />[[KK Cibona]] (2012.–2014.) |nagrade = |medalje = }} '''Dario Šarić''' ([[Šibenik]], [[8. travnja]] [[1994.]]) [[Hrvatska|hrvatski]] je profesionalni [[košarka]]š. Može igrati na pozicijama od [[playmaker|1]] do [[krilni centar|4]], a trenutačno je član [[Turska|turskog]] [[Efes Pilsen S.K.|Anadolu Efesa]] iz [[Istanbul]]a. Jedan je od najvećih europskih košarkaških talenata. === Klupska karijera === Šarić je igrao za Omladinski košarkaški klub "[[Dražen Petrović]]" iz [[Šibenik]]a. U svibnju [[2006.]] s njima je osvojio Otvorenog prvenstvo Hrvatske za dječake do 12 godine, a on je proglašen najboljim igračem prvenstva.<ref>{{Cite web |title=Prvaci Hrvatske dolaze iz Šibenika |url=http://www.kosarka.hr/main.asp?P=Vijest&J=HRV&VijestID=8036 |access-date=2014-07-26 |archivedate=2006-05-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060505050541/http://kosarka.hr/main.asp?P=vijest&J=HRV&VijestID=8036 |deadurl=yes }}</ref> S 15 godina narastao je do 202&nbsp;cm, te mu je visina omogućila da može igrati na četiri pozicije. U svibnju [[2009]]. na kadetskom prvenstvu Dalmacije za dječake rođene [[1994.]] godine i mlađe, Šibenik je osvojio prvo mjesto.<ref>[http://www.sportnet.hr/Vijest.aspx?ID=360636 Mlađi kadeti Šibenika prvaci Dalmacije]</ref> Šarić je bio najbolji igrač i strijelac turnira s 87 postignutih koševa. Svojim igrama privukao je pažnju mnogih europskih klubova, a najuporniji su bili ljudi iz [[Saski Baskonia|Tau Ceramice]], čiji su skauti već četiri godine pomno pratili njegov razvoj. Tijekom ljeta [[2009.]] privukao medijsku pažnju zbog navodnih bogatih ponuda španjolskih klubova. Spominjalo se čak 3 milijuna eura odštete.<ref>[http://www.slobodnadalmacija.hr/Ko%C5%A1arka/tabid/85/articleType/ArticleView/articleId/58755/Default.aspx Tau Ceramica nudi tri milijuna eura za košarkaša iz Šibenika]</ref> Tau Ceramica je tražila ugovor na 10 godina što je obitelj Šarić odbila jer su oni tražili ugovor na najviše 8 godina. Uz to Baski su predlagali takav ugovor po kojem Darijo može otići samo u SAD, a ne i u Europu. Tako su u mogućnost došle neke druge opcije iz Hrvatske, [[KK Cibona|Cibona]] ili [[KK Zagreb|Zagreb]]. Zagreb CO je poslao svoju ponudu,<ref>{{Cite web |title=Darijo Šarić odlazi u Zagreb |url=http://www.novi-tjednik.hr/sport/sport/2436-darijo-ari-odlazi-u-zagreb.html |access-date=2014-07-26 |archivedate=2014-04-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140428002214/http://www.novi-tjednik.hr/sport/sport/2436-darijo-ari-odlazi-u-zagreb.html |deadurl=yes }}</ref> koja je na kraju i prihvaćena,<ref>[http://www.sportnet.hr/Vijest.aspx?ID=382576 Šibensko čudo seli u Zagreb]</ref> a potpisu ugovora presudila je činjenica da u Zagrebu znaju raditi s mladima. No u sezoni 2011./2012. u Zagrebu mladi je košarkaš imao malenu minutažu. Šarić je [[27. travnja]] [[2014.]] sa [[KK Cibona|Cibonom]] osvojio [[ABA liga 2013./14.|ABA ligu]].<ref>[http://sportske.jutarnji.hr/cedevita---cibona-tko-ce-u-zagreb-donijeti-najveci-kosarkaski-trofej-u-posljednjih-27-godina-/1186871/ Briljantni Dario Šarić srušio Cedevitu i odveo Cibonu do prvog trofeja u regionalnoj ligi]</ref> [[24. lipnja]] [[2014.]] Dario je potpisao 2+1 ugovor s turskom momčadi [[Efes Pilsen S.K.|Anadolu Efes]]. Cibona je također primila 1.2 milijuna američkih dolara na ime otkupa od Anadou Efes. On je potpisao ugovor dana prije [[NBA draft]]a [[2014]]. Na [[NBA Draft]]u [[Orlando Magic]] je odabranom Šarića 12. u ukupnom poretku, oni su tada trgovalo tijekom nacrta sa [[Philadelphia 76ers|Philadelphiom]] za Elfrida Paytona.<ref>[http://www.jutarnji.hr/dario-saric-kao-12--pick-u-76ersima--najbolje-plasirani-hrvat-u-povijesti-nba-drafta/1202075/ Dario Šarić dvije godine u Efesu i izabran kao 12. pick na NBA draftu]</ref> === Reprezentativna karijera === [[15. kolovoza]] [[2010.]] osvojio je Europsko kadetsko prvenstvo te je imenovan najkorisnijim igračem natjecanja s prosjekom od 24,3 poena, 11,5 skokova i 5,8 asistencija po utakmici. U finalu, protiv reprezentacije Litve, Šarić je ostvario trostruki dvoznamenkasti učinak („triple double“): 30 poena, 11 skokova, 11 asistencija.<ref>{{Cite web |title=Dario Šarić MVP Europskog prvenstva |url=http://kosarka.hr/main.asp?dir=news&newsid=34684 |access-date=2014-07-26 |archivedate=2010-08-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100821215912/http://www.kosarka.hr/main.asp?dir=news&newsid=34684 |deadurl=yes }}</ref> Predvođeni fantastičnim Dariom Šarićem, [[2012.]], najdominantnijim 18-godišnjakom u ovom sportu trenutačno, hrvatski juniori [[19. kolovoza]] [[2012.]] pobijedili su Litvu u njezinoj dvorani i osvojili naslov prvaka Europe. Dario Šarić očekivano je izabran za najkorisnijeg igrača Europskog prvenstva i kao jedan, ali vrijedan hrvatski predstavnik ušao u najbolju petorku Europskog prvenstva. U finalu su mu asistirali Tomislav Gabrić s 14 poena, Mislav Brzoja s 10 poena, sedam skokova i pet asistencija, Jakov Mustapić s 11 poena i pet asistencija i Dominik Mavra s 10 ubačaja. Za [[hrvatska košarkaška reprezentacija|seniorsku reprezentaciju]] debitirao je [[24. kolovoza]] [[2012.]] u utakmici protiv Mađarske (89:65) u sklopu [[kvalifikacije za Europsko prvenstvo u košarci 2013.|kvalifikacija za EP 2013.]] Prve poene ubilježio je tri dana kasnije u utakmici protiv Austrije (82:75). == Osobni život == Njegov otac, [[Predrag Šarić]], najbolji je strijelac [[Šibenka|Šibenke]] u povijesti. == Priznanja == === Klupska priznanja === ;Juniorska klupska priznanja * Città di Roma Tournament (2010., 2011.) * [[:en:Nike International Junior Tournament|Nike International Junior Tournament]] (2011.) ;Seniorska klupska priznanja * [[Prva hrvatska košarkaška liga|Hrvatska liga]] ([[A-1 HKL 2012./13.|2013.]]) * [[Kup Krešimira Ćosića|Hrvatski kup]] (2013.) * [[ABA liga|Jadranska liga]] ([[ABA liga 2013./14.|2014.]]) === Reprezentativna priznanja === ;Juniorska reprezentativna priznanja * [[Europsko prvenstvo u košarci za igrače do 16 godina|Europsko prvenstvo za igrače do 16 godina]]: zlatna medalja ([[Europsko prvenstvo u košarci za igrače do 16 godina - Crna Gora 2010.|2010.]]) * [[Europsko prvenstvo u košarci za igrače do 18 godina|Europsko prvenstvo za igrače do 18 godina]]: zlatna medalja ([[Europsko prvenstvo u košarci za igrače do 18 godina - Litva i Latvija 2012.|2012.]]) === Individualna priznanja === * [[:en:Albert Schweitzer Tournament|Turnir Albert Schweitzer]]: "Burkhard Wildermuth" nagrada (2010.) * [[Europsko prvenstvo u košarci za igrače do 16 godina|Europsko prvenstvo za igrače do 16 godina]]: [[MVP]] ([[Europsko prvenstvo u košarci za igrače do 16 godina - Crna Gora 2010.|2010.]]) * [[:en:Nike International Junior Tournament#Format|Città di Roma Tournament]]: MVP (2010., 2011.) * [[:en:Nike International Junior Tournament|Nike International Junior Tournament]]: MVP (2011.) * [[Europsko prvenstvo u košarci za igrače do 18 godina|Europsko prvenstvo za igrače do 18 godina]]: MVP ([[Europsko prvenstvo u košarci za igrače do 18 godina - Litva i Latvija 2012.|2012.]]) * [[Svjetsko prvenstvo u košarci za igrače do 19 godina|Svjetsko prvenstvo za igrače do 19 godina]]: Ekipa turnira * [[Prva hrvatska košarkaška liga|Hrvatska liga]]: MVP finala ([[A-1 HKL 2012./13.|2013.]]) * [[FIBA Europe Young Men's Player of the Year Award]] (2013.) * [[ABA liga|Jadranska liga]]: MVP sezone, MVP finala ([[ABA liga 2013./14.|2014.]]) == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{commonscat|Dario Šarić}} * [http://www.draftexpress.com/profile/Dario-Saric-5706/ Profil] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180916164320/http://www.draftexpress.com/profile/Dario-Saric-5706/ |date=2018-09-16 }} na DraftExpress.com {{Sastav KK Cibona}} {{NBA draft 2014.}} {{Authority control}} {{lifetime|1994||Šarić, Dario}} [[Kategorija:Hrvatski košarkaši]] [[Kategorija:Košarkaši KK Zagreba]] [[Kategorija:Košarkaši KK Cibone]] [[Kategorija:Košarkaši Anadolu Efesa]] [[Kategorija:Košarkaši Philadelphia 76ersa]] [[Kategorija:Košarkaši Minnesota Timberwolvesa]] [[Kategorija:Košarkaši Phoenix Sunsa]] [[Kategorija:Krilni centri]] [[Kategorija:Hrvatski olimpijci]] [[Kategorija:Košarkaši na Ljetnim olimpijskim igrama 2016.]] [[Kategorija:Biografije, Šibenik]] 19p4whvpx57c4lfd2pzyq1qcpfrq0de 0 2316483 42711169 42055642 2026-10-15T17:03:47Z ~2026-55383-64 402029 Ažurirani podaci o stanovništvu, pozivnom broju, površini; dodana službena stranica. 42711169 wikitext text/x-wiki {{Naselje u Italiji | naziv = Cersosimo | izvorni_naziv = | država = {{flag|Italija}} [[Italija]] | regija = [[Basilicata]] | okrug = [[Potenza (provincija)|Potenza]] | slika = | opis_slike = | grb = | gradska_zastava = | osnivanje = | stanovništvo = 496 | godina_stanovništvo = 2026 | aglomeracija = | godina_aglomeracija = | gustina =19.76 | površina =24.75 | vremenska_zona =UTC+1 | poštanski_kod =85030 | pozivni_broj =0973 | registarska_oznaka =PZ | ostalo1l = | ostalo1 = | veb-strana =https://www.comune.cersosimo.pz.it/ | gradonačelnik = | stranka = | gšir = 40.04703 | gduž = 16.35059 | nadmorska_visina = 548 | geonameid = 3179025 }} '''Cersosimo''' je naselje u [[Italija|Italiji]] u provinciji [[Potenza (provincija)|Potenza]], u regiji [[Basilicata]]. Prema podacima iz 2026. u naselju živi 496 stanovnika.<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Istat">{{Istat}}</ref> Naselje se nalazi na [[Nadmorska visina|nadmorskoj visini]] od 548 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{MoliternoEncyclopediaOfContemporaryItalianCulture}} * {{ArmieroNatureAndHistoryInModernItaly}} * {{GuicciardiniHistoryOfItaly}} * {{DomenicoRegionsOfItaly}} * {{AveryNewCenturyItalianRenaissanceEncyclopedia}} * {{CoppaDictionaryOfModernItalianHistory}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Cersosimo}} {{Wikiatlas|Italy}} * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/it.html by the CIA Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170709111211/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/it.html |date=2017-07-09 }} * [http://www.trenitalia.it/en/index.html Italian Railways] * [http://www.parks.it/Eindex.html Italian National and Regional Parks] * [http://eudocs.lib.byu.edu/index.php/History_of_Italy:_Primary_Documents History of Italy: Primary Documents] * [http://www.fastionline.org/ List and maps of archaeological sites in Italy] * [http://vlib.iue.it/hist-italy/Index.html WWW-VL: History: Italy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210815124837/http://vlib.iue.it/hist-italy/Index.html |date=2021-08-15 }} at IUE {{Italijanska provincija Potenza}} {{Spisak provincija u Italiji}} {{Naselje-Italija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u provinciji Potenza]] syuwu1z9j8hbljoa2s5v982tmb0vn6l 42711170 42711169 2026-10-15T17:09:49Z ~2026-55383-64 402029 Dodana slika i opis slike. 42711170 wikitext text/x-wiki {{Naselje u Italiji | naziv = Cersosimo | izvorni_naziv = | država = {{flag|Italija}} [[Italija]] | regija = [[Basilicata]] | okrug = [[Potenza (provincija)|Potenza]] | slika =Cersosimo.jpg | opis_slike =Panorama Cersosima | grb = | gradska_zastava = | osnivanje = | stanovništvo = 496 | godina_stanovništvo = 2026 | aglomeracija = | godina_aglomeracija = | gustina =19.76 | površina =24.75 | vremenska_zona =UTC+1 | poštanski_kod =85030 | pozivni_broj =0973 | registarska_oznaka =PZ | ostalo1l = | ostalo1 = | veb-strana =https://www.comune.cersosimo.pz.it/ | gradonačelnik = | stranka = | gšir = 40.04703 | gduž = 16.35059 | nadmorska_visina = 548 | geonameid = 3179025 }} '''Cersosimo''' je naselje u [[Italija|Italiji]] u provinciji [[Potenza (provincija)|Potenza]], u regiji [[Basilicata]]. Prema podacima iz 2026. u naselju živi 496 stanovnika.<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Istat">{{Istat}}</ref> Naselje se nalazi na [[Nadmorska visina|nadmorskoj visini]] od 548 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{MoliternoEncyclopediaOfContemporaryItalianCulture}} * {{ArmieroNatureAndHistoryInModernItaly}} * {{GuicciardiniHistoryOfItaly}} * {{DomenicoRegionsOfItaly}} * {{AveryNewCenturyItalianRenaissanceEncyclopedia}} * {{CoppaDictionaryOfModernItalianHistory}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Cersosimo}} {{Wikiatlas|Italy}} * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/it.html by the CIA Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170709111211/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/it.html |date=2017-07-09 }} * [http://www.trenitalia.it/en/index.html Italian Railways] * [http://www.parks.it/Eindex.html Italian National and Regional Parks] * [http://eudocs.lib.byu.edu/index.php/History_of_Italy:_Primary_Documents History of Italy: Primary Documents] * [http://www.fastionline.org/ List and maps of archaeological sites in Italy] * [http://vlib.iue.it/hist-italy/Index.html WWW-VL: History: Italy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210815124837/http://vlib.iue.it/hist-italy/Index.html |date=2021-08-15 }} at IUE {{Italijanska provincija Potenza}} {{Spisak provincija u Italiji}} {{Naselje-Italija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u provinciji Potenza]] 5oey78vp4em3buxht78c1djobzthqas 0 3559016 42711200 42707391 2026-10-16T02:25:55Z Stephan1000000 137538 42711200 wikitext text/x-wiki {{Infokutija TV|naziv_emisije = American Horror Story|slika = [[File:American Horror Story.svg|frameless|upright=1.1|The title written in a distinctive font, white on black]]|žanr = {{Plainlist| *[[horor]] *[[erotski triler]]<ref>{{cite web|url=http://www.allmovie.com/movie/american-horror-story-tv-series-v554165|publisher=[[AllMovie]]|title=American Horror Story [TV Series (2011)|accessdate=26. I 2015|last=Droesch|first=Paul}}</ref> }}|kreator = {{Plainlist| * [[Ryan Murphy (pisac)|Ryan Murphy]] * [[Brad Falchuk]]}}|uloge = <!-- Do not add Lady Gaga or any other new cast members here until season 5 officially premieres in October 2015-->{{Plainlist| * [[Jessica Lange]] * [[Evan Peters]] * [[Sarah Paulson]] * [[Lily Rabe]] * [[Frances Conroy]] * [[Denis O'Hare]] * [[Taissa Farmiga]] * [[Emma Roberts]] * [[Kathy Bates]] * [[Dylan McDermott]] * [[Zachary Quinto]] * [[Angela Bassett]] * [[Connie Britton]] * [[Joseph Fiennes]] * [[Lizzie Brocheré]] * [[James Cromwell]] * [[Michael Chiklis]] * [[Finn Wittrock]] * [[Lady Gaga]]}}|kompozitor_uvodne_teme = {{Plainlist| *Cesar Davila-Irizarry * [[Charlie Clouser]]}}|kompozitor = [[James S. Levine]]<br/>Mac Quayle|zemlja= {{flag|Sjedinjene Države}}|jezik = [[engleski jezik|engleski]]|br_sezona = 13<!-- Do not change season count until a new season has premiered.-->|br_epizoda = 142<!-- Do not change episode count until a new episode has aired.-->|lista_epizoda = Lista epizoda American Horror Story|producent = {{Plainlist| *Alexis Martin Woodall *Patrick McKee * Robert M. Williams Jr.}}|lokacija = {{Plainlist| * [[Los Angeles, California|Los Angeles]] <small>(sezone 1–2)</small> * [[New Orleans, Louisiana|New Orleans]] <small>(sezona 3–)</small>}}|kamera = [[postavke jedne kamere|jedna kamera]]|trajanje = ~45 min. (po epizodi)|fotografija = Christopher Baffa <small>(pilot)</small><br/>Michael Goi|kompanija = {{Plainlist| *[[20th Century Fox Television]] *Ryan Murphy Productions *Brad Falchuk Teley-Vision}}|mreža = [[FX (TV kanal)|FX]]|početak = {{Start date|2011|10|5|df=y}}|kraj =|status = emitira se|srodna = ''[[American Crime Story]]''|website = http://www.fxnetworks.com/ahs|production_website =|opentheme =|izvršnI_producent = {{Plainlist| * [[Dante Di Loreto]] *Ryan Murphy *Brad Falchuk * [[Tim Minear]] * [[James Wong (producent)|James Wong]] * [[Jennifer Salt]] *[[Bradley Buecker]]}}|montaža = {{Plainlist| *Bradley Buecker *Doc Crotzer *Adam Penn <small>(sezona 4)</small>}}|website_title = Službeni website}} '''''Američka horor priča''''' (eng. ''American Horror Story'') je [[televizijska serija]] koju su kreirali i producirali Ryan Murphy i Brad Falchuk ([[Glee]]). Žanr serije je [[horor]]/[[drama]]. Radnja prve sezone serije ''[[Američka horor priča: Kuća ubojstava]]'' (eng. ''American Horror Story: Murder House'') se vrti oko obitelji Harmon: Bena, Vivien i njihove kćerke Violet koji se sele iz [[Boston]]a u [[Los Angeles]] nakon što Vivien doživi [[pobačaj]], a Ben okonča ljubavnu aferu sa svojom studenticom. Useljavaju se u veliku obnovljenu kuću, nesvjesni činjenice da je kuća opsjednuta duhovima (bivšim stanarima). Druga sezona serije ''[[Američka horor priča: Ludnica]]'' ''' '''(eng. ''American Horror Story: Asylum'') vodi nas u 1964. godinu, a radnja serije odvija se u instituciji za duševno poremećene kriminalce koju vodi čelična sestra Jude, časna sestra sa sumnjivom prošlosti. Iza zidova ove umobolnice opasnost vreba iza svakog ugla. Treća sezona serije ''[[Američka horor priča: Klan|Američka horor priča: Vještičja družba]]'' ''' '''(eng. ''American Horror Story: Coven'') odvija se u 1800-ima i u sadašnjosti a prati borbu između vještica i vudu-praktičara. Četvrta sezona serije imena: ''[[Američka horor priča: Cirkus nakaza]] (''eng.'' American Horror Story: Freak Show),'' počinje svoju priču u mirnom, sanjivom seocetu po imenu Jupiter na Floridi. Godina je 1952. Čudnovata skupina upravo je stigla u grad, što se poklopilo s neobičnom pojavom mračnog stvorenja koje ugrožava kako živote stanovnika tog gradića tako i nakaze. Ovo je priča o izvođačima i njihovu očajničkom putu preživljavanja u američkom svijetu cirkusa koji polako izumire. Peta sezona serije se zove [[Američka horor priča: Hotel]] (eng.'' American Horror Story: Hotel). Radnja se odvija u 2015. godini u Kaliforniji i priča se vrti oko nadprirodnog hotela, zaposlenih i posjetilaca. U ovoj sezoni se prvi put pojavljuje i Lady Gaga u ulozi vlasnice hotela.'' Šesta sezona je [[Američka horor priča: Izgubljena kolonija]] (eng.'' American Horror Story: Roanoke). Premijera sezone je bila 14. septembra 2016. i radnja još nije u potpunosti poznata, osim da se radi o bračnom paru koji se uselio u kuću u kojoj se dešavaju mnoge čudne stvari.'' ''Američka horor priča'' vrlo je pozitivno prihvaćena od strane televizijske kritike koja je pogotovo hvalila njezinu užasavajuću prirodu i jedinstvenu prezentaciju.<ref name="Barney">{{cite web|url=http://www.mercurynews.com/entertainment/ci_19012510?nclick_check=1|title=Chuck Barney: Scary, sexy 'American Horror Story' gets its freak on|last=Barney|first=Chuck|accessdate=30. rujna 2011.}}</ref> Serija je iz epizode u epizodu bila sve gledanija završivši prvu sezonu kao jedna od najgledanijih serija kabelskih televizija 2011. godine.<ref name="VanDerWerff">{{cite web|url=http://www.avclub.com/articles/american-horror-story-to-completely-ditch-season-o,67002/|title=American Horror Story to completely ditch season one characters, story, do something new in season two|last=VanDerWerff|first=Todd|work=The A.V. Club|accessdate=22. prosinca 2011.|archive-url=https://web.archive.org/web/20120415221355/http://www.avclub.com/articles/american-horror-story-to-completely-ditch-season-o%2C67002/|archive-date=2012-04-15|url-status=dead}}</ref> Prva sezona serije zaradila je mnoge nominacije za televizijske nagrade, od kojih svakako treba izdvojiti dvije nominacije za prestižnu nagradu [[Zlatni Globus]] u kategorijama najbolje serije i najbolje sporedne glumice ([[Jessica Lange]]).<ref name="tv.msn.com">[http://tv.msn.com/golden-globes/nominees-complete-list/story/ Nominees for the 69th Golden Globe Awards] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013084819/http://tv.msn.com/golden-globes/nominees-complete-list/story/ |date=2012-10-13 }}, 15. prosinca 2011.</ref> == Koncepcija serije == Kreatori serije Murphy i Falchuk započeli su raditi na ''Američkoj horor priči'' još i prije nego je produkcija na njihovoj popularnoj seriji [[Glee]] započela na televizijskoj mreži [[Fox]]. Murphy je želio napraviti nešto potpuno suprotno od svega onoga što je radio prije pa je tako započeo pisati ovu seriju. Izjavio je: "Radimo na jednom zanimljivom, slatkom, optimističnom djelu bez imalo cinizma pa sam odlučio napraviti nešto što se potpuno razlikuje od toga i pokazati drugačiju stranu svoje osobnosti".<ref>{{cite web|url=http://insidetv.ew.com/2011/10/05/american-horror-story-ryan-murphy-exclusive/|title='American Horror Story' co-creator Ryan Murphy talks premiere, his favorite scene, and identity of Rubber Man -- EXCLUSIVE|last=Stack|first=Tim|work=Entertainment Weekly|date=5. listopada 2011.|access-date=2015-03-16|archive-date=2015-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20150126170721/http://insidetv.ew.com/2011/10/05/american-horror-story-ryan-murphy-exclusive/|dead-url=yes}}</ref> Falchuk je bio zainteresiran idejom stavljanja horor priče u drugačiji smisao, naglasivši da je glavni cilj razvoja serije bilo zaplašivanje gledatelja. "Želimo da se gledatelji ne osjećaju potpuno sigurno nakon gledanja svake epizode", izjavio je.<ref>{{cite web |url=http://www.afterelton.com/tv/2011/10/ryan-murphy-brad-falchuk-interview-american-horror-story|title=Ryan Murphy and Brad Falchuk Talk "American Horror Story": Blood, Infidelity, and Zachary Quinto|last=Juergens|first=Brian|work=AFTERELTON|date=3. listopada 2011.}}</ref> Mračan ton serije zapravo je odraz poznate [[ABC|ABC-jeve]] sapunice ''Dark Shadows'' koju je Murphy bio prisiljen gledati sa svojom bakom dok je bio mlađi, kako bi osnažio.<ref>{{cite web|url=http://nymag.com/daily/entertainment/2011/08/ryan_murphy_talks_american_hor.html|title=Ryan Murphy Talks American Horror Story|last=Adalian|first=Josef|work=Vulture|date=6. kolovoza 2011.}}</ref> Od samog početka Murphy i Falchuk su planirali da će svaka sezona pričati različitu priču. Nakon što je završilo finale prve sezone Murphy je govorio o njegovim planovima za izmjenom glumačke postave i lokacija za drugu sezonu.<ref>{{cite web|url=http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2011/12/22/american-horror-story-will-scare-up-a-new-cast-and-new-haunted-home-for-season-2/|title=‘American Horror Story’ Will Scare Up a New Cast and New Haunted Home for Season 2|last=Itzkoff|first=Dave|work=[[The New York Times]]|date=22. prosinca 2011.}}</ref> Međutim, izjavio je da će se neki glumci koji su glumili u prvoj sezoni vratiti i u drugoj: "Oni koji će se vratiti pojavit će se kao potpuno drugačiji likovi, stvorenja, čudovišta i slično. Neće glumiti ono što su bili u prvoj sezoni." === Povijest razvijanja serije === U [[veljača|veljači]] [[2011.]] godine televizijska mreža FX službeno je objavila da je odobrila snimanje Pilot epizode s mogućnošću razvijanja kompletne serije od strane Ryana Murphyja i Brada Falchuka gdje će obojica pisati scenarije, a Murphy uz to i režirati epizode. Izvršni producent postao je Dante Di Loreto. Produkcija serije započela je u [[travanj|travnju]] iste godine.<ref>{{cite web|url=http://www.hitfix.com/articles/fx-orders-american-horror-story-from-glee-pair/|title=FX orders 'American Horror Story' from 'Glee' pair|last=Fienberg|first=Daniel|work=Entertainment Weekly|date=February 17, 2011|accessdate=17. veljače 2011.|archive-date=2015-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20150701041504/http://www.hitfix.com/articles/fx-orders-american-horror-story-from-glee-pair/}}</ref> [[18. srpnja]] 2011. FX je službeno objavio da je otkupio kompletnu prvu sezonu.<ref name="seriespickedup">[http://thefutoncritic.com/news/2011/07/18/fx-orders-american-horror-story-to-series-702212/20110718fx01/ FX Orders "American Horror Story" to Series]</ref> [[3. kolovoza]] 2011. godine službeno je objavljeno da su se scenarističkom timu serije pridružili Tim Minear, Jennifer Salt, James Wong i Jessica Sharzer.<ref>{{cite web |url=http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/american-horror-story-adds-tim-218735|title='American Horror Story' Adds Tim Minear, 3 More Writers (Exclusive)|last=Goldberg|first=Lesley|work=The Hollywood Reporter|date=August 3, 2011|accessdate=3. kolovoza 2011.}}</ref> ==Pregled sezona== === 1. sezona: [[Američka horor priča: Kuća ubojstava|Kuća ubojstava (2011.)]] === [[File:1120 Winchester Place Los Angeles CA.jpg|thumb|Kuća ubojstava iz prve sezone Američke horor priče, jeziva ali atraktivna.|191x191px]] Prva sezona serije ''Američka horor priča''''' '''ima glavni osvrt na nevjeru. Radnja se odvija u 2011. godini, a prati obitelj Harmon (psihijatra Bena (Dylan McDermott), njegovu ženu Vivien (Connie Britton), i njihovu kćer tinejdžericu Violet (Taissa Farmiga)), koja se seli iz Bostona u Los Angeles nakon što je Vivien imala pobačaj, te uhvatila Bena s drugom ženom u krevetu. Harmoni se sele u veliku preuređenu viktorijansku kuću, te uskoro susreću bivše stanare kuće, Langdone (Constance Langdon ([[Jessica Lange]]), i njeno dvoje djece, Tate (Evan Peters), i Adelide "Addy" (Jamie Brewer) i unakaženog Larryja Harveya (Denis O'Hare). Ben i Vivien pokušavaju svoju vezu vratiti na staro, a Violet pateći od depresije utjehu pronalazi u Tateu. Langdoni i Larry često utječu na živote Harmonovih, dok obitelj ne sazna da je kuća opsjednuta duhovima svih onih koji su umrli na imanju. ===2. sezona: [[Američka horor priča: Ludnica|Ludnica (2012.-2013.)]] === [[File:Americanhorrorstoryasylum.jpg|thumb|190x190px]] Druga sezona serije pod nazivom ''Američka horor priča: Ludnica''''' '''je o duševnom zdravlju i bolestima. Radnja ove priče odvija se 1964. godine i prati pacijente, doktore i časne sestre koji borave u Briarcliffu,[[psihijatrija|psihjijatrijska ustanova]] za duševno oboljele koja je otovrena za brigu kriminalno oboljelih. Među voditelje institucije ubraja se i časna sestra Jude ([[Jessica Lange]]), njezina štičenica sestra Mary Eunice (Lily Rabe), te osnivač institucije [[monsinjor]] Timothy Howard (Joseph Fiennes). Među doktorima koji su zaduženi za brigu o pacijentima u ludnici ubraja se i dr. Olived Thredson (Zachary Quinto), te sadistički znanstvenik dr. Arthur Arden (James Cromwell). Među pacijente, koji tvrde da su nepravedno institucionizirani ubraja se lezbijska novinarka Lana Winters (Sarah Paulson), osuđeni serijski ubojica Kit Walker (Evan Peters), te navodna ubojica sa sjekirom Grace Bertrand (Lizzie Brocheré). Stanovnici Briarcliffa često su izloženi nadnaravnim i znanstvenim utjecajima, uključujući [[opsjednuće|opsjednućima]] demona te otmicama izvanzemaljaca. ===3. sezona: [[Američka horor priča: Klan|Vještičja družba (2013.-2014.)]]=== 300 godina prošlo je od progona vještica u Salemu. Nekolicina preostalih ponovno je u opasnosti. Škola u New Orleansu uči mlade nadarene vještice kako da se uklope u društvo te da se ne otkriju kao vještice. Nakon dugog odsustva vrhovna vještica vraća se sa zadatkom da nauči mlade vještice kako da se bore protiv tlačitelja. Ova sezona uključuje vještice, progon vještica, incest, ropstvo, majke i kćeri te vještečarenje protiv vudua. Tema treće sezone serije je progon i tlaka. Ova sezona odvija se u današnje vrijeme i 1830-ima. === 4. sezona: [[Američka horor priča: Cirkus nakaza|Cirkus nakaza (2014.-2015.)]] === Četvrta sezona serije pod nazivom ''Američka horor priča: Cirkus nakaza'' govori o diskriminaciji određenih ljudi koji su u javnosti klasirani kao "nakaze". Radnja priče odvija se 1952. godine u uspavanom mirnom gradiću Jupiteru na Floridi i prati jednog od posljednjih Cirkusa nakaza koji se bore za opstanak i kojega vodi Elsa Mars ([[Jessica Lange]]). Prošla su desetljeća odkada su ljudi na cirkuse nakaza gledali kao na vrstu zavave, ali Elsa sanja o tome kako pronaći pravi dom za svoja "čudovišta" te kako da postane slavna. Kada su sijamske blizankinje Bette i Dott Tattler (Sarah Paulson) dovedene u bolnicu, Elsa u njima vidi šansu da se poveća promet u cirkusu, te se nadaju kako će sestre uspjeti spasiti trupu jednom zauvijek. Ostale članove trupe čine: Jimmy Darling (Evan Peters), mladić rođen sa sindaktilijom koji sanja o tome da ostavi cirkus i pronađe normalan život. Jimmyjeva majka, bradata gospođa Ethel Darling (Kathy Bates), Elsina je desna ruka u vođenju cirkusa i održavanju reda i zakona unutar šatora. Snagator iz Etheline burne prošlosti imena Dell Toledo (Michael Chiklis), i njegova troprsata žena Desiree Dupree (Angela Bassett) uzburkaju valove dolaskom u cirkus. U vremenu u kojemu započinje televizijska era, u kojoj se cirkusi i izvedbe uživo više toliko ne cijene, ovi pojedinci moraju prijeći preko onih koji ih sputavaju i koji im sude na temelju izgleda. Kako mračne tajne izlaze na vidjelo, postaje jasno kako Jupiter više nije toliko miran gradić kao što se mislilo, a za sve nemile događaje mještani okrivljuju "nakaze". === 5. sezona: [[Američka horor priča: Hotel|Hotel (2015.-2016.)]] === Radnja se odvija u 2015. u Kaliforniji u ukletom i retro hotelu "Kortez" kog je sagradio James March da bi bio mjesto za mučenje njegovih žrtava. Nakon njegove smrti, James je ostao u hotelu kao duh. Radnici hotela uključuju 111 godina staru vampiricu Elizabeth Johnson ([[Lady Gaga]]) koja je vlasnik hotela i menadžerku Iris. Od gostiju hotela, tu je duh narkomanke i prostitutke Sally, sin od menadžerke Iris, Donovan, koji je takođe vampir, transrodna konobarica Liz Taylor, bivša ljubavnica vlasnice hotela, Ramona Royale, muški model i ovisnik o ubistvima, Tristan Duffy, trenutni kupac hotela, Will Drake, detektiv koji proučava čudna dešavanja u hotelu, John Lowe, i njegova očajna žena, Alex. Kada se Lowe prijavi u hotel, nije ni svjestan da je na meti serijskog ubice. Glavne teme sezone uključuju ovisnost, ludost i oproštaj. Pored teme koja se dešava u moderno doba, mnoge scene su flashbackovi iz 1920-ih, 1970-ih, 1980-ih i 1990-ih, sa epilogom u 2022. === 6. sezona: [[Američka horor priča: Izgubljena kolonija|Izgubljena kolonija (2016.-2017.)]] === Radnja se odvija u 2016. u [[Sjeverna Karolina|Sjevernoj Karolini]]. Shelby Miller, njen muž Matt, i njegova sestra Lee, se pojavljuju u dokumentarcu koji se zove "''My Roanoke Nightmare" da bi pričali o nadprirodnim stvarima koje su doživjeli kada su se Shelby i Matt preselili iz [[Los Angeles]]a u Sjevernu Karolinu, nakon njenog pobačaja.'' ==Produkcija== === Snimanje === Pilot epizoda snimana je na lokaciji u kući u Country Club Parku, [[Los Angeles]] ([[Kalifornija]]). U njoj se odvija glavnina radnje. Kuću je dizajnirao i sagradio [[1908.]] godine Alfred Rosenheim, predsjednik odjela Američkog instituta arhitekata iz Los Angelesa, a prije je služila kao [[samostan]].<ref name="keeps">{{Cite news |first=David A. |last=Keeps |date=October 31, 2011 |title= Set Pieces: The haunted house of 'American Horror Story' |newspaper=[[Los Angeles Times]] |url=http://latimesblogs.latimes.com/home_blog/2011/10/american-horror-story-house.html|accessdate=5. studenog 2011.}}</ref><ref>{{cite web |first=Adrian Glick |last=Kudler |date=October 4, 2011 |title=''American Horror Story'' Gave Alfred Rosenheim House in Country Club Park an Early Halloween Costume |publisher=curbed.com |url=http://la.curbed.com/archives/2011/10/american_horror_story_gave_country_club_park_rosenheim_house_early_halloween_costume.php |accessdate=13. listopada 2011. |archive-date=2015-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150428085406/http://la.curbed.com/archives/2011/10/american_horror_story_gave_country_club_park_rosenheim_house_early_halloween_costume.php |url-status=dead }}</ref> Serija je snimana na setu koji je bio direktna replika kuće.<ref>{{Cite news |first=Jen |last=Chaney |date=5. listopada 2011. |title=Connie Britton on ‘American Horror Story,’ ‘Friday Night Lights’ and what she learned from Rob Zombie |newspaper=The Washington Post |url=http://www.washingtonpost.com/blogs/celebritology/post/connie-britton-on-american-horror-story-friday-night-lights-and-what-she-learned-from-rob-zombie/2011/10/05/gIQASLAiNL_blog.html |accessdate=13. listopada 2011.}}</ref> Detalji poput prozora ''Louis Comfort Tiffany'' i brončanih svjetiljki su ponovno kreirane kako bi očuvale pravi izgled kuće.<ref name="keeps"/> Zbog vrlo agresivnog produkcijskog rasporeda i čekanja na početak snimanja pilot epizode (druga sezona druge serije - [[Glee]] - čiji su ko-kreatori također Ryan Murphy i Brad Falchuk bila je pred završetkom) službeno je objavljeno da će finale prve sezone biti 30 minuta kraće nego je to planirano. Murphyju je ponuđena opcija od strane mreže da u potpunosti izbaci trinaestu epizodu i napravi jednosatno finale, ali je Murphy na kraju smislio plan za 90-minutno finale.<ref>Andreeva, Nellie (November 18, 2011).[http://www.deadline.com/2011/11/american-horror-story-two-hour-finale-will-be-trimmed-to-90-minutes/ 'American Horror Story' Two-Hour Finale Will Be Trimmed To 90 Minutes], [[Deadline.com]], 24. studenog 2011.</ref> === Glumačka ekipa === ==== 1. sezona ==== Connie Britton prva je glumica odabrana za glavnu žensku ulogu Vivien Harmon. Denis O'Hare drugi je glumac koji se pridružio ekipi u ulozi Larryja Harveya. Zatim Jessica Lange kao Constance Langdon, to je ujedino i njezina prva redovna uloga u televizijskoj seriji. Dylan McDermott pridružio se ubrzo nakon Lange, za glavnu mušku ulogu Bena Harmona. Taissa Farmiga i Evan Peters posljednji su glavni glumci serije koji su se pridružili, te u seriji igraju Violet Harmon i Tatea Langdona. ==== 2. sezona ==== U ožujku 2012. Murphy je otkrio kako će se druga sezona serije ponajviše vrtjeti oko lika sestre Jude koju je utjelovila Jessica Lange, sadističke časne sester koja vodi ludnicu. Evan Peters, Sarah Paulson, Lily Rabe i Zachary Quinto također se vraćaju kao glavna glumačka ekipa druge sezone. Evan Peters utjelovio je Kita Walkera, pacijenta optuženog za ubojstvo svoje žene. Sarah Paulson glumi lik Lane Winters, lezbijske novinarke koja postaje pacijent u ludnici zbog svoje seksualnosti i zbog želje da razotkrije uvjete u kakvima pacijenti žive unutar ustanove. Lik Lily Rabe je šeprtljava časna sestra Mary Eunice. Zachary Quinto utjelovljuje dr. Thredsona, psihijatra. Lizzie Brocheré pojavljuje se u liku Grace Bertrand, pacijentice optužene za ubojstvo svoje obitelji sjekirom. James Cromwell pojavljuje se u ulozi dr. Arthura Ardena, koji provodi zlobne i sadističke eksperimente na pacijentima. Joseph Fiennes je monsinjor Timothy Howard, simpatija sestre Jude. ==== 3. sezona ==== Producenti Ryan Murphy i Brad Falchuk su po završetku druge sezone najavili kako će se velika većina glumačke ekipe vratiti u drugačijim ulogama započevši s Jessicom Lange. Evan Peters i Sarah Paulson također su potvrdili svoj povratak u treću sezonu. Murphy je naveo kako će Lange utjeloviti lik "glamurozne žene mačke". Taissa Farmiga, Violet iz prve sezone glumit će djevojku uvrnute romanse koja se proteže kroz seriju. Lily Rabe je također potvrdila povratak u seriju. Seriji se također vratila i Frances Conroy koja glumi vješticu Myrtle Snow. Oskarovka Kathy Bates se pridružila glumačkoj ekipi američke horor priče zajedno s Angelom Bassett, Jamie Brewer, Gabourey Sidibe i prelijepom Emmom Roberts. ==== 4. sezona ==== Ryan Murphy potvrdio je povratak Jessice Lange u četvrtu sezonu, iako će igrati sporednu ulogu.^{[http://screencrush.com/american-horror-story-season-4-jessica-lange-leaving-reduced/ <nowiki>[22]</nowiki>]} Kathy Bates također se vraća, vjerovatno u glavnoj ulozi.^[22] U siječnju 2014. Murphy je otkrio da također želi Patti LuPone iz treće sezone natrag.^[58] 29. Ožujka 2014. Murphy je otkrio kako će se Sarah Paulson, Evan Peters, Frances Conroy, Emma Roberts, Danis O'Hare, Angela Bassett, Gabourey Sidibe i Jamie Brewer također pojaviti u četvrtoj sezoni serije.^[59] Na "PaleyFest-u 2014" Michael Chiklis pridružio se glumačkoj ekipi ulogom bivšeg muža lika Kathy Bates i oca lika Evana Petersa.^[60] === Uvodna špica === ''Uvodna špica Američke horor priče daje važne nagovještaje radnja i likova koji će se pojavljivati kroz sezonu.'' Za "Kuću ubojstava", Murphy je špicu opisao kao mini zagonetku te naveo kako će do devete epizode serije svaka slika unutar uvodne špice biti objašnjena, te je tako uspostavio svrhu uvodne špice za buduće sezone. Uvodnu špicu kreirali su Kyle Cooper i njegova tvrtka Prologue. Oni su također napravili špicu serije "Živi mrtvaci", i filma "Sedam" iz 1995. Muziku za vrijeme trajanja špice kompozirao je Cesar Davila-Irizarry i glazbenik Charlie Clouser. Kinematografiju i montažu odradili su Juan Ruiz Anchia i Gabriel J. Diaz. U [[Američka horor priča: Kuća ubojstava|prvoj sezoni serije]], uvodna špica smještena je u podrum kuće obitelji Harmon te uključuje slike posmrtnih beba, fetusa u staklenkama, lubanja, haljine za krštenje, uniforme medicinskih sestara, te siluetu koja drži krvave škare za uređenje vrta. U [[Američka horor priča: Ludnica|drugoj sezoni serije]], ista muzika je zadržana, a uvodna špica smještena je u ludnicu, koriste se elementi vikanja pacijenata, operiranja pacijenata sa zavojima oko face. Elementi također uključuju i mladu djevojku koja hoda unatraške na rukama i nogama prema vrhu stepenica, te facu kipa Djevice Marije na čijem se licu pojavi zlobni smijeh. U [[Američka horor priča: Vještičja družba|trećoj sezoni serije]], ista muzika je zadržana, i prvi put uvodna špica smještena je i u vanjski prostori. Snimci uključuju ljudske figure u crnim haljama sa dugačkim šiljatim kapama, koščato krilato stvorenje i snimke mrtvih koza, također se pojavljuje i minotaur koji se pojavljuje i tokom serije. Prvi put u pozadini imena glumaca se i pojavljuju određene slike, za razliku od prošlih sezona u kojima je pozadina imena bila crna. Neke of slika prikazuju vješanje vještica i "Santu Muerte". Ostali snimci uključuju čovjeka iz afričkog plemena s bijelim očima i zastrašujućim osmjehom, te vudu lutke. Na kraju špice figure u crnim haljama sa dugačkim šiljatim kapama plešu vještičji ples oko lomače na kojoj jedna od vještica gori. U [[Američka horor priča: Cirkus nakaza|četvrtoj sezoni serije]], uvodna špica uvelike se izmjenila, tematska muzika serije zadržana je sa dodatkom karnevalske melodije. Špica je sastavljena pomoću CGI-a i "kadar po kadar" animacije te prikazuje neobične likove kao što su kostur himere spojene sa čovjekom, slon koji vozi bicikl, kostur sa jednom glavom a dva tijela, stvorenje "vražjeg" izgleda, dječak sa deformiranim nogama u invalidskim kolicima, lik sa sidnaktilijom ruku i nogu, klaun koji vrti glavom 360°, žena sa trećom nogom na mjestu gdje bi trebale biti genitalije, te igračka zločestog majmuna sa cimbalima. U najavi su također i prikazani likovi čovjeka koji si zabija čavle u glavu, te gutača mačeva. Glavni moment koji se ponavlja kroz špicu je bušenje balona nožem i zvuk pucanja istog. == Promocija == Kao dio promocije serije mreža FX je krenula u kampanju nazvanu "House Call" u kojoj su se gledatelji od kuće mogli prijaviti i naći uživo s likom iz serije.<ref>{{cite web |url=http://www.cinemablend.com/television/American-Horror-Story-Continues-Creepy-Promos-Plus-Horror-House-Call-Campaign-34176.html|title=American Horror Story Continues Creepy Promos Plus A Horror House Call Campaign|last=Carp|first=Jesse|work=Television Blend|date=10. kolovoza 2011.|accessdate=10. kolovoza 2011.}}</ref> Prije nego je prikazana prva epizoda FX je objavio nekoliko tragova koji bi mogli razotkriti radnju serije. Svi tragovi postavljeni su na službenom [[YouTube]] kanalu serije. Bilo ih je sveukupno deset: "Cello", "Baby", "Couples", "Coffin", "Lying Down", "Fire", "Stairs", "Melt", "Red Cello" i "Rubber Bump".<ref>{{cite web |url=http://www.cinemablend.com/television/American-Horror-Story-Promos-Creepy-Clues-34082.html|title=American Horror Story Promos Are Creepy Clues|last=Carp|first=Jesse|work=Television Blend|date=5. kolovoza 2011.|accessdate=5. kolovoza 2011.}}</ref> [[15. rujna]] 2011. godine FX je kreirao [[internet]] stranicu koja je omogućavala posjetiteljima turu kuće kroz razna [[desetljeće|desetljeća]] i traženje različitih tragova.<ref>{{cite web |url=http://www.youregoingtodieinthere.com |title=You're Going To Die In There &#124; American Horror Story |publisher=Youregoingtodieinthere.com |date= |accessdate=28. prosinca 2011. |archivedate=2012-06-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120623020130/http://www.youregoingtodieinthere.com/ |deadurl=yes }}</ref> == Izvori == {{Izvori}} ==Vanjske veze== * {{Official website|http://www.fxnetworks.com/ahs}} * {{IMDb title|1844624|American Horror Story}} * [http://www.tv.com/shows/american-horror-story/ ''American Horror Story''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120408122839/http://www.tv.com/shows/american-horror-story |date=2012-04-08 }} at [[TV.com]] {{TVSvijek|2011|TRAJE|American Horror Story}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:Dramske serije]] mx94rl1ukriuju71ycchsgjzov4gbcd 0 4549016 42711226 42710853 2026-10-16T10:12:19Z Zavičajac 76707 42711226 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Tango au01.JPG|mini|[[Tango]] je zajednička nematerijalna svjetska baština [[Argentina|Argentine]] i [[Urugvaj]]a]] '''Lista nematerijalne kulturne baštine u Europi''' je popis [[UNESCO]]-va [[Nematerijalna kulturna baština|nematerijalne kulturne baštine]] [[Amerika|američkih]] država, prema abecednom redu i godini upisa. === Argentina === * 2009. - [[Tango]] * 2015. - [[Filete porteno]] * 2020. - [[Chamame]] * 2025. - [[Cuarteto]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/argentina-AR Nematerijalna kulturna baština u Argentini - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. oktobar 2026.]</ref> [[Datoteka:Mujeres aymara con siku y caja - flickr-photos-micahmacallen-85524669 (CC-BY-SA).jpg|mini|Folklorna baština naroda [[Aymara]] je zajednička nematerijalna baština više država ([[Bolivija]], [[Čile]] i [[Peru]])]] === Bahami === * 2023. - [[Junkano]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/bahamas-BS Nematerijalna kulturna baština u Bahamima - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. oktobar 2026.]</ref> === Barbados === * 2023. - [[Tradicije povezane s kopnenim brodovima na Barbadosu]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/barbados-BB Nematerijalna kulturna baština u Barbadosu - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. oktobar 2026.]</ref> === Belize === * 2008. - [[Jezik, ples i glazba naroda Garifuna]] * 2025. - [[Božićne proslave u Gales Point Manateeu]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/belize-BZ Nematerijalna kulturna baština u Belizeu - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. oktobar 2026.]</ref> === Bolivija === * 2008. - [[Astrologija Kallawaya]] * 2008. - [[Oruro]] * 2009. - [[Folklorna baština Aymara]] * 2012. - [[Ichapekene Piesta]] * 2014. - [[Pujllay i ayarichi]] * 2017. - [[Ritualna putovanja u La Pazu]] * 2019. - [[Proslava na dan svetog Trojstva]] * 2021. - [[Proslava Tarija]] * 2023. - [[Proslava Ch’utillos]] * 2025. - [[Proslava Djevice od Gvadalupe]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/bolivia-plurinational-state-of-BO Nematerijalna kulturna baština u Boliviji - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. oktobar 2026.]</ref> === Brazil === * 2008. - [[Samba de Roda]] * 2008. - [[Usmena i slikovna baština Wajapija]] * 2011. - [[Yaokwa]] * 2011. - [[Poziv za projekte Nacionalnog programa nematerijalne baštine]] * 2011. - [[Živi muzej Fandanga]] * 2012. - [[Frevo]] * 2013. - [[Proalava Majke božije u Belemu]] * 2014. - [[Capoeira]] * 2019. - [[Kulturni kompleks Bumba-meu-boi]] * 2024. - [[Izrada sira Minasa]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/brazil-BR Nematerijalna kulturna baština u Brazilu - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. oktobar 2026.]</ref> === Čile === * 2009. - [[Folklorna baština naroda Aymara]] * 2014. - [[Baile Chino]] * 2022. - [[Quinchamalí keramika]] * 2025. - [[Porodična tradicija cirkusa u Čileu]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/chile-CL Nematerijalna kulturna baština u Čileu - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. oktobar 2026.]</ref> === Dominikanska Republika === * 2008. - [[Cocolo]] * 2008. - Kulturni prostor [[Bratstvo Svetog Duha|Bratstva sv. Duha]] u [[Congos]]ima [[Villa Mella]] === {{flagcountry|EKV}} === * 2009. - Usmena baština i kulturne manifestacije naroda [[Zápara]] * 2012. - [[Toquilla]] * 2015. - [[Marimba]] [[Datoteka:Garifuna SanIsidro 1996-05 2.jpg|mini|Narod [[Garifuna]] u [[Honduras]]u]] === {{flagcountry|GUA}} === * 2008. - [[Jezik, ples i glazba naroda Garifuna]] * 2008. - [[Rabinal Achí]] [[Datoteka:Palenque1.jpg|mini|Spomenik robovima, [[San Basilio de Palenque]], [[Kolumbija]]]] === {{flagcountry|HON}} === * 2008. - [[Jezik, ples i glazba naroda Garifuna]] === {{flagcountry|JAM}} === * 2008. - Baština [[Maroon]]a u gradu [[Moore]] === Kolumbija === * 2008. - [[Kulturni prostor San Basilio de Palenque]] * 2008. - [[Barranquilla]] * 2009. - [[Veliki tjedan|Procesija Velikog tjedna]] * 2009. - [[Negros y Blancos]] * 2010. - [[Normativni sistem zajednice Wayuu]] * 2011. - [[Tradicionalna znanja naroda Yuruparí]] * 2012. - [[Quibdó|Festival sv. Franje Asiškog u Quidbu]] * 2015. - [[Marimba]] * 2015. - [[Vallenato muzika]] * 2017. - [[Ilano radne pjesme]] * 2019. - [[Zaštita tradicionalnih zanata za izgradnju mira]] * 2020. - [[Pasto lak mopa-mopa]] * 2022. - [[Sistem znanja predaka u Siera Nevadi]] * 2023. - [[Porodiljska njega]] * 2024. - [[Žive slike Galerasa, Sucre]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/colombia-CO Nematerijalna kulturna baština u Kolumbiji - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. oktobar 2026.]</ref> === Kostarika === * 2008. - [[Tradicija čuvanja volova i volovske zaprege]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/costa-rica-CR Nematerijalna kulturna baština u Kostariki - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. oktobar 2026.]</ref> === Kuba === * 2008. - [[La Tumba Francesa]] * 2016. - [[Rumba u Kubi]] * 2017. - [[Punto]] * 2018. - [[Las parrandas u srednjoj Kubi]] * 2022. - [[Svijetli rum]] * 2023. - [[Bolero]] * 2024. - [[Hljeb od kasave]] * 2025. - [[Son muzika i ples]] <ref>[https://ich.unesco.org/en/state/cuba-CU Nematerijalna kulturna baština u Kubi - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. oktobar 2026.]</ref> [[Datoteka:Day of the Dead at Tecomitl Cemetery.jpg|mini|Groblje za [[Dan mrtvih]], [[Mexico City]], [[Meksiko]]]] === Meksiko === * 2008. - Domorodačka proslava [[Dan mrtvih|Dana mrtvih]] * 2009. - Ritualna ceremonija naroda [[Voladores]] * 2009. - Živa tradicija i spomen mjesta plemena [[Tolimán]] naroda [[Otomí-Chichimeca]] uključujući [[Peña de Bernal]], čuvara svetog područja * 2010. - [[Parachicos]]i tradicionalnog siječanjskog festivala u gradu [[Chiapa de Corzo]] * 2010. - [[Pirekua]], tradicionalna pjesma naroda [[P’urhépecha]] * 2010. - Tradicionalna [[meksička kuhinja]], živa kultura predaka, na primjeru [[Michoacán]]a * 2011. - [[Mariachi]] === {{flagcountry|NIK}} === * 2008. - [[El Güegüense]] * 2008. - [[Jezik, ples i glazba naroda Garifuna]] [[Datoteka:Uros women of a island in Peru.jpg|mini|Tekstilna umjetnost naroda [[Uru]]]] === {{flagcountry|PER}} === * 2008. - Tekstilna umjetnost naroda [[Uru]] s otoka [[Taquile]] * 2008. - Usmena baština i kulturne manifestacije naroda [[Zápara]] * 2009. - Folklorna baština naroda [[Aymara]] * 2010. - [[Ples škara]] * 2011. - [[Eshuva]], pjevne molitve na jeziku [[Huachipairi]] naroda [[Harakmbet]]* * 2011. - Hodočašće na Svetište Gospodinu u [[Qoyllurit’i]]ju * 2014. - Festival [[Virgen de la Candelaria]] iz Puna * 2015. - [[Wititi]] === {{flagcountry|URU}} === * 2009. - Društveno kulturni prostor i običaji zajednice [[Candombe]] * 2009. - [[Tango]] === {{flagcountry|VEN}} === * 2014. - [[Mapoyo]] * 2015. - Tradicionalna znanja i tehnologije vezane za uzgoj i obradu biljke [[curagua]] == Povezano == * [[Lista nematerijalne kulturne baštine u Aziji i Oceaniji]] * [[Lista nematerijalne kulturne baštine u Africi]] * [[Lista nematerijalne kulturne baštine u Evropi]] * [[Lista nematerijalne kulturne baštine za hitnu zaštitu]] == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Masterpieces of the Oral and Intangible Heritage of Humanity}} * [http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=en&pg=00011 UNESCO-v reprezentativni popis nematerijalne svjetske baštine] [[Kategorija:Svjetska baština u Južnoj Americi|#]] [[Kategorija:Svjetska baština u Sjevernoj Americi|#]] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Americi]] [[Kategorija:Liste svjetske baštine]] j7nf4diicsnca96diz436iu4vng2sxl 0 4551343 42711206 41392932 2026-10-16T04:23:08Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42711206 wikitext text/x-wiki {{Infokutija glumac | ime = Dan Duryea | slika = Dan Duryea in Along Came Jones trailer.jpg | caption = u traileru za film ''[[Along Came Jones (film)|Along Came Jones]]'' (1945) | datum_rođenja = {{birth date|1907|01|23|df=y}} | mjesto_rođenja = [[White Plains, New York|White Plains]], [[New York (država)|New York]], [[SAD]] | datum_smrti = {{death date and age|1968|06|7|1907|01|23|df=y}} | mjesto_smrti = [[Los Angeles, California|Los Angeles]], [[Kalifornija]], SAD | zanimanje = glumac | period = 1933-1968 | supružnik = Helen Bryan (married 1932–1967, njegova smrt) | djeca = [[Peter Duryea]]<br>Richard Duryea (r. 1942) }} '''Dan Duryea''' (23. januar 1907 - 7. jun 1968) bio je [[SAD|američki]] glumac, najpoznatiji po karakternim ulogama u [[hollywood]]skim filmovima 1940-ih i 1950-ih, pri čemu su se posebno isticali likovi [[negativac]]a u [[vestern]]ima i [[film noir]]ima. Njegov sin [[Peter Duryea]] je 1960-ih nastupao kao televizijski glumac. == Filmografija == {{div col|col=2}} * ''[[The Tango on Broadway]]'' (1934) * ''[[The Little Foxes (film)|The Little Foxes]]'' (1941) * ''[[Ball of Fire]]'' (1941) * ''[[That Other Woman]]'' (1942) * ''[[The Pride of the Yankees]]'' (1942) * ''[[Sahara (1943 American film)|Sahara]]'' (1943) * ''[[Man from Frisco]]'' (1944) * ''[[None But the Lonely Heart (film)|None But the Lonely Heart]]'' (1944) * ''[[The Woman in the Window]]'' (1944) * ''[[Mrs. Parkington]]'' (1944) * ''[[Ministry of Fear]]'' (1944) * ''[[Main Street After Dark]]'' (1945) * ''[[The Great Flamarion]]'' (1945) * ''[[The Valley of Decision]]'' (1945) * ''[[Along Came Jones (film)|Along Came Jones]]'' (1945) * ''[[Lady on a Train]]'' (1945) * ''[[Scarlet Street]]'' (1945) * ''[[Black Angel (1946 film)|Black Angel]]'' (1946) * ''White Tie and Tails'' (1946) * ''[[Black Bart (1948 film)|Black Bart]]'' (1948) * ''[[Another Part of the Forest (film)|Another Part of the Forest]]'' (1948) * ''[[River Lady (film)|River Lady]]'' (1948) * ''[[Larceny (1948 film)|Larceny]]'' (1948) * ''[[Criss Cross (1949 film)|Criss Cross]]'' (1949) * ''[[Manhandled]]'' (1949) * ''[[Too Late for Tears]]'' (1949) ponovno prikazan kao ''Killer Bait'' 1955. godine * ''[[Johnny Stool Pigeon]]'' (1949) * ''[[One Way Street]]'' (1950) * ''[[Winchester '73]]'' (1950) * ''[[The Underworld Story]]'' (1950) * ''Al Jennings of Oklahoma'' (1951) * ''[[China Smith]]'' (1952–1956) * ''[[Schlitz Playhouse of Stars]]'' (1952–1956) * ''[[Chicago Calling]]'' (1952) * ''The New Adventures of [[China Smith]]'' (1953–1954) * ''[[Thunder Bay (film)|Thunder Bay]]'' (1953) * ''[[Sky Commando]]'' (1953) * ''[[36 Hours (1953 film)|36 Hours]]'' (alias ''Terror Street'') (1953) * ''[[World for Ransom]]'' (1954) * ''[[Ride Clear of Diablo]]'' (1954) * ''[[Rails Into Laramie]]'' (1954) * ''[[Silver Lode (1954 film)|Silver Lode]]'' (1954) * ''[[This Is My Love]]'' (1954) * ''[[Foxfire (1955 film)|Foxfire]]'' (1955) * ''[[The Marauders (1955 film)|The Marauders]]'' (1955) * ''[[Storm Fear]]'' (1955) * ''[[Battle Hymn (film)|Battle Hymn]]'' (1956) * ''[[Wagon Train]]'' (1957–1964) * ''[[The Burglar]]'' (1957) * ''[[Night Passage (film)|Night Passage]]'' (1957) * ''[[Slaughter on Tenth Avenue (film)|Slaughter on Tenth Avenue]]'' (1957) * ''[[Kathy O']]'' (1958) * ''[[Gundown at Sandoval]]'' (1959) * ''[[The Twilight Zone]]'' as Al Denton in "[[Mr. Denton on Doomsday]]" (1959) * ''[[Platinum High School]]'' (1960) * ''[[Bonanza]]'' "Badge Without Honor" (1960) * ''[[Six Black Horses]]'' (1962) * ''[[The Alfred Hitchcock Hour]]'' - "Bonfire" (1962) * ''[[Naked City (TV serija)|Naked City]] (Daughter, Am I In My Father's House?)'' (1962) * ''[[Route 66 (TV serija)|Route 66]] (A Cage in Search of a Bird)'' (1963) * ''[[Going My Way (TV series)|Going My Way]]'' kao Harold Harrison u epizodi "Mr. Second Chance" (1963) * ''[[The Alfred Hitchcock Hour]]'' - "Three Wives Too Many" (1964) * ''[[He Rides Tall]]'' (1964) * ''[[Do You Know This Voice?]]'' (1964) * ''[[Bonanza]]'' "Logan's Treasure" (1964) * ''[[Taggart (1964 film)|Taggart]]'' (1964) * ''[[Combat! (TV serija)]]'' kao Barton u epizodi "Dateline (1965) * ''[[Walk a Tightrope]]'' (1965) * ''[[The Bounty Killer (film)|The Bounty Killer]]'' (1965) * ''[[The Flight of the Phoenix (1965 film)|The Flight of the Phoenix]]'' (1965) * ''[[Un fiume di dollari]]'' (1966) * ''[[Incident at Phantom Hill]]'' (1966) * ''[[The Hills Run Red (1966 film)|The Hills Run Red]]'' (1966) * ''[[Five Golden Dragons]]'' (1967) * ''[[Winchester '73 (TV)]]'' (1967) * ''[[Peyton Place (TV serija)|Peyton Place]]'' (1967–1968) * ''[[The Bamboo Saucer]]'' (1968) {{div col end}} == Izvori == === Napomene === {{Reflist|30em}} === Literatura === {{Refbegin}} * Maltin, Leonard. "Dan Duryea". ''Leonard Maltin's Movie Encyclopedia.'' New York: Dutton, 1994. {{ISBN|0-525-93635-1}}. {{Refend}} {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160403185049/http://sarahbethonline.com/danduryea/ Dan Duryea Central] * {{IMDb name|2053|Dan Duryea}} * {{IBDB name|38811}} * [http://www.classicimages.com/1996/april/danduryea.shtml Duryea interview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050208085902/http://www.classicimages.com/1996/april/danduryea.shtml |date=2005-02-08 }} * {{Find a Grave|3084}} * [http://www.virtual-history.com/movie/person/1700/dan-duryea Photographs and literature on Dan Duryea] * [http://www.westernclippings.com/heavies/danduryea_charactersheavies.shtml Dan Duryea Article on "Western Clippings"] {{Lifetime|1907|1968|Duryea, Dan}} [[Kategorija:Američki filmski glumci]] [[Kategorija:Američki televizijski glumci]] o0avcku120hs29h7wt1v07fqdqhgppt 0 4599460 42711175 42695048 2026-10-15T17:40:55Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42711175 wikitext text/x-wiki {{Infokutija film | naslov = Chappie | slika = Chappie Logo.svg | director = [[Neill Blomkamp]] | producer = {{plainlist| * Neill Blomkamp * [[Simon Kinberg]] }} | writer = {{plainlist| * Neill Blomkamp * [[Terri Tatchell]] }} | starring = {{plainlist| * [[Sharlto Copley]] * [[Dev Patel]] * [[Watkin Tudor Jones|Ninja]] * [[Yolandi Visser|¥o-landi Vi$$er]] * [[Jose Pablo Cantillo]] * [[Sigourney Weaver]] * [[Hugh Jackman]] }} | music = [[Hans Zimmer]] | cinematography = [[Trent Opaloch]] | editing = {{plainlist| * [[Julian Clarke]] * [[Mark Goldblatt]] }} | studio = {{plainlist| * [[Media Rights Capital]] * [[Kinberg Genre]] }} | distributor = [[Columbia Pictures]] | released = {{Film date|2015|03|4|New York|df=y}} | runtime = 120 min.<!--Theatrical runtime: 120:11--><ref>{{cite web | url=http://www.bbfc.co.uk/releases/chappie-film | title=''CHAPPIE'' (15) | work=[[British Board of Film Classification]] | date=February 12, 2015 | accessdate=12. II 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150212201729/http://www.bbfc.co.uk/releases/chappie-film | archive-date=2015-02-12 | url-status=dead}}</ref> | country = {{flagcountry|SAD}}<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/movies/movie/472766/Chappie/overview|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150228102139/http://www.nytimes.com/movies/movie/472766/Chappie/overview|title=Chappie (2015)|work=[[Baseline (database)|Baseline]]|archivedate=February 28, 2015|accessdate=25. VI 2015|via=[[The New York Times]]}}</ref><ref name="screen-daily" /><br>{{flagcountry|ZAF}} | language = engleski | budget = 49 mil. $<ref name="BOM">{{cite web |url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=chappie.htm |title=Chappie (2015) |website=Box Office Mojo |accessdate=10. V 2015}}</ref> | gross = 102,1 mil. $<ref name="BOM" /> }} '''Čapi''' ({{jez-eng|Chappie}}) američki je [[naučna fantastika|naučnofantastični]] film iz [[2015]]. Film je režirao [[Južnoafrička Republika|južnoafrički]] reditelj [[Nil Blamkamp|Nila Blamkamp]]. Autori scenarija su [[Nil Blamkamp|Blamkamp]] i njegova supruga [[Terri Tatchell|Teri Tačel]]. Scenario je zasnovan na [[Nil Blamkamp|Blamkampovom]] kratkom filmu ''Tetra Vaal''.<ref>{{cite news|url=http://herocomplex.latimes.com/movies/trailer-chappie-brings-neill-blomkamps-childlike-robot-to-life/|title=Trailer: 'Chappie' brings Neill Blomkamp's childlike robot to life|last=Clark|first=Noelene|work=[http://Los%20Angeles%20Times Los Angeles Times]|date=Novembar 4, 2014|accessdate=Decembar 15, 2014}}</ref> Film je proizvela kuća ''"Media Rights Capital"'' na čelu sa producentom [[Sajmon Kinberg|Sajmonom Kinbergom]], a distributer filma je ''"Columbia Pictures"''. Budžet filma iznosio je 49 000 000 dolara, a film traje 120 minuta. Radnja filma je smeštena u [[Johanezburg]]u, gde je film i sniman, a govori o inteligentnom robotu-policajcu Čapiju. == Zaplet == Usled porasta stope kriminala u [[Johanezburg]]u, južnoafrička vlada od proizvođača oružja Tetraval kupuje nekoliko [[robot]]a namenjenih suzbijanju kriminala. Projektant robota je Dion Vilson. Vojni inženjer Vinsent Mur takođe je konstruisao teško naoružanog robota za borbu protiv kriminala, ali Vilson dobija ugovor sa vladom, što kod Mura izaziva netrpeljivost i ljubomoru. U slobodno vreme Vilson konstruiše softver koji će robotima omogućiti pojavu emocija i mišljenja, ali Tetraval odbija da testira softver. Vilson, želeći po svaku cenu da testira [[softver]], krade policijskog robota određenog za uništenje, kako bi na njemu testirao [[softver]]r. Na putu kući, presreću ga gangsteri Nindža, Jolandi i Jenki i pod pretnjom smrću nateraju Vilsona da reprogramira robota da se bori za interese kriminalaca. Vilson reprogramira robota, a gangsteri ga uče govoru i nadenu mu ime Čapi, da bi potom Vilsona izbacili iz svog skrovišta. Nindžova banda ima rok od nekoliko dana da isplati dug od 20 miliona dolara moćnom gangsteru Hipu. Iolandi gleda Čapija kao malo dete želeći da mu bude majka, dok u Nindži raste sve veće nestrpljenje kako zbog Čapijevog razvoja tako i zbog predstojećeg roka za dug. Nindža pokušava da trenira Čapija da bude gangster ostavljajući ga da se brine sam o sebi u opasnom [[Društvo|društvu]]. Nakon ranjavanja od strane lopova, biva praćen od strane Vinseta, koji planira da deaktivira svo Tetravalovo oružije osim MOOSE. Vinset uspešno izvlači zaštitni [[ključ]] za sopstvenu upotrebu, ali traumatizovani Čapi uspeva da pobegne i vraća se u skrovište. Jolandi grdi Nindžu zbog zlostavljanja, ali Čapi uprkos svemu prihvata Nindžovo izvinjenje. Vinset koristi zaštitni ključ kako bi instalirao [[virus]] u svim policijskim robotima, uključujući i Čapija. U [[Johanezburg|Johanesburgu]] kriminalci počinju da prave nemire na ulicama, dok Deon u međuvremenu odnosi Čapija u Tetravalovu fabriku na popravku. Nakon ponovnog pokretanja, Čapi primećuje kacigu koja se koristi za kontrolu MOOSE. Zatim u skrovištu uspevaju da prenesu svest u [[računar]], tako da mogu da promene tela kada im ova više ne budu od koristi. Nindžova banda koristi Čapija da upadnu u policijski kombi i ukradu novac, ova pljačka biva prikazivana na svim vestima. Međutim, Deon stiže na vreme da ih upozori da je Mišel Bredli dobio dozvolu za korišćenje svog teško naoružanog robota koji se daljinski kontroliše (MOOSE). [[Robot]] kreće ka skrovištu da ubije Deona i Čapija, međutim u skrovište dolazi i Hipo da naplati svoj dug. Nindža, Jenki i Hipo bivaju ubijeni u predstojećoj borbi, dok je Deon smrtno ranjen. Jolandi žrtvuje sebe da spasi Čapija tako što uništava robota (MOOSE) eksplozijom bombe. Besan zbog Jolandine smrti, Čapi odvozi Deona u [[Fabrika|fabriku]], zatim je obija i prinosi smrtno ranjenog Deona, prenosi njegovu svest u najbližem [[robot]]u pomoću modifikovane MOOSE kacige. Dok je pomagao svom tvorcu njegova baterija se bila skoro ispraznila, sada robot Deon bežičnim putem prenosi Čapijevu svest u najbližem robotu [[policija|policajcu]]. Deon i Čapi se kriju jer je [[policija]] raskinula ugovor sa Tetravalom. Ožalošćeni Čapi pronalazi fleš disk koji je označen sa:"Mamina svest, test rezervne kopije", koji sadrži kopiju Jolandine svesti koji je Čapi uzeo prilikom tesiranja na njoj. Čapi hakuje Tetravalov proizvodni pogon, zatim gradi robota koji podseća na Jolandi, i učitava sadržaj fleš diska. == Uloge == Oko ovog [[film]]skog otvarenja okupljena su neka od najpoznatijih imena [[Holivud]]a. [[Sharlto Copley|Šarlto Kopli]] je pozajmio glas glavnom protagonisti [[robot]]u Čapiju, prvoj [[Mašina|mašini]] koja je nakon svog reprogramiranja sposobna da razmišlja i oseća. {| class="wikitable" |- ! Glumac ! Uloga |- | [[Šarlto Kopli]] || Čapi (glas i pokreti) ({{jez-eng|Chappie}}) |- | [[Dev Patel]] || Dion Vilson ({{jez-eng|Deon Wilson}}) |- | [[Sigorni Viver]] || Mišel Bredli ({{jez-eng|Michelle Bradley}}) |- | [[Hju Džekman]] || Vinsent Mur ({{jez-eng|Vincent Moore}}) |- | [[Votkin Tjudor Džouns]] || Nindža ({{jez-eng|Ninja}}) |- | [[Jolandi Viser]] || Jolandi ({{jez-eng|Yolandi}}) |- | [[Hose Pablo Kantiljo]] || Jenki ({{jez-eng|Yankie}}) |- | [[Brandon Oret]] || Hipo ({{jez-eng|Hippo}}) |} == Distribucija == Čapi je [[film]] koji se bavi trenutno jednom od najaktuelnijih tema današnjeg vremena - a to je [[vještačka inteligencija|veštačka inteligencija]]. Svet nikada nije bio toliko opčinjen [[vještačka inteligencija|veštačkom inteligencijom]] kao danas, pa tako i cela filmska industrija izbacuje veliki broj [[film]]ova koji pokušavaju da prikažu na koji način će [[čovek]] u budućnosti stvoriti [[vještačka inteligencija|veštačku inteligenciju]], i hoće li se ona okrenuti protiv čovečanstva? Premijera [[film]]a u SAD bila je [[4. mart]]a [[2015]]. u [[Njujork]]u a [[Evropa|evropska premijera]] [[4. mart]]a [[2015]]. u [[Belgija|Belgiji]]. === Kritike === Kritike za najnoviji film [[Nil Blamkamp]]a su uglavnom bile negativne. Na sajtu [http://www.rottentomatoes.com www.rottentomatoes.com] film ima rejting 31% na osnovu 175 kritika sa prosečnom ocenom 4,9 od 10. Na konsenzusu sajta se ističe: „Čapi ima više ideja po kojima je režier [[Nil Blamkamp|Blamkamp]] postao poznat – i nažalost isto toliko narativnih nedostataka.“ Na drugom sajtu namenjenom prikupljanju kritika [http://www.metacritic.com www.metacritic.com] film ima rejting 41% od mogućih 100% na osnovu 39 kritika koje su dali kritičari. Džastin Čang u svojoj recenziji za časopis [http://variety.com variety.com] o filmu je napisao: ''“Veštačka inteligencija predstavljena u vidu jednog od glavnih žrtava rotoba Čapija je osrednje urađena, a sam akcioni film sa tematikom koja se proteže kroz njega daje nam oseća da je film dečiji i prilično zbunjujući.”''<ref>{{cite web|url=http://variety.com/2015/film/reviews/film-review-chappie-1201445845/|title=Film Review: 'Chappie'|last=Chang|first=Justin|work=[http://Variety%20(magazine) Variety] |date=Mart 4, 2015|accessdate=Mart 8, 2015}}</ref> Tod MekKarti za [http://www.hollywoodreporter.com www.hollywoodreporter.com] o filmu je napisao: ''“Sa jako lošom karakterizacijom likova, Čapi je korak dole za režisera [[Nil Blamkamp|Blamkampa]].''<ref>{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/movie/chappie/review/779116|title='Chappie': Film Review|last=McCarthy|first=Todd|work=[[Holivud reporter|The Hollywood Reporter]]|date=Mart 4, 2015|accessdate=Mart 8, 2015}}</ref> Tim Grison iz ''Skrin Internešnala'' ({{jez-eng|Screen International}}) piše: ''“Uprkos velikim ambicijama, Čapi je hrpa gvožđa i velika želja [[Nil Blamkamp|Blamkampa]] da stvari u filmu predstavi smisleno i uverljivo”''<ref name="screen-daily">{{cite web|url=http://www.screendaily.com/reviews/the latest/chappie/5083876.article?|title=Chappie|last=Grierson|first=Tim|work=[http://Screen%20International Screen International]|date=Mart 4, 2015|accessdate=Mart 8, 2015}}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, dok je njegova kolegenica Daragis za [http://www.nytimes.com www.nytimes.com] napisala da se režiser ''"bori sa materijalom"'', ali da ''"uspeva da zadrži pažnju gledaoca na film".''<ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2015/03/06/movies/review-chappie-a-smart-robot-in-a-violent-future.html?&_r=0|title=Review: 'Chappie': a Smart Robot in a Violent Future|last=Dargis|first=Manohla|work=[[Njujork tajms|The New York Times]]|date=Mart 5, 2015|accessdate=Mart 8, 2015}}</ref> Kenet Turan nazvao je ovo ostvarenje crtanim filmom koji je besmislen i nalazi se na jako lošem putu.<ref>{{cite news|url=http://www.latimes.com/entertainment/movies/la-et-mn-chappie-review-20150306-column.html?|title=Review Oddly, the robot is the least robotic thing about 'Chappie'|last=Turan|first=Kenneth|work=[http://Los%20Angeles%20Times Los Angeles Times]|date=Mart 5, 2015|accessdate=Mart 8, 2015}}</ref> === Zarada === Uprkos lošim kritikama [[film]] je zaradio 31,6 miliona dolara u [[Severna Amerika|Severnoj Americi]] i 70 miliona dolara na svim ostalim teritorijama gde je prikazivan, što čini ukupnu zaradu filma 102,1 milion dolara. [[Film]] je zaradio dvostruko više od svojih proizvodnih troškova, što ga čini uspešnim ostvarenjem kada je u pitanju zarada. == Nastavak filma == U [[Mart]]u [[2015]]-te godine režiser i tekstopisac [[Nil Blamkamp|Blamkamp]] izjavio da je napisao ovo naučno fantastično ostvarenje kao trilogiju. Iako je izjavio da nije u potpunosti razradio scenario za preostala dva dela on je napravio skicu i zna šta će u preostala dva dela da se dešava sa glavnim junacima. On nije poželeo da podeli sa publikom šta će se desiti, govoreći da ima želju da snimi i nastavke [[film]]a, tako da će publika imati priliku da odgleda šta će se sve dešavati sa Čapijem u bdućnosti. Međutim, još uvek niko iz produkcije ili izdavačke kuće nije potvrdio da je kupio prava na snimanje nastavka. Za sad samo [[Nil Blamkamp|Blamkamp]] ima želju i inicijativu da nastavi ovu “trilogiju”, dok se ostali iz [[film]]a nisu oglasili.<ref>{{cite web |url=http://www.ign.com/articles/2015/03/07/chappie-director-neill-blomkamp-on-his-robot-sci-fi-movie |title=''Chappie'' Director Neill Blomkamp on His Robot Sci-Fi Movie |last=Lasser|first=Josh|publisher=[[IGN]] |date=Mart 7, 2015 |accessdate=Mart 18, 2015}}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Čapi (film)}} * {{Official website|http://www.chappie-movie.com}} * {{IMDb title|1823672|Chappie}} * {{Mojo title|chappie|Chappie}} * {{Rotten Tomatoes|chappie|Chappie}} * ''[http://Chappie%20 Chappie]{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' na ''[http://www.metacritic.com www.metacritic.com]'' * [https://web.archive.org/web/20160304112550/http://www.counterpunch.org/2015/03/18/life-and-machines-at-the-bottom-of-the-pit/ Review by Kim Nicolini] ([[Mart]] [[2015]]), ''[http://www.counterpunch.org www.counterpunch.org]'' {{Neill Blomkamp}} [[Kategorija:Američki filmovi]] [[Kategorija:Južnoafrički filmovi]] [[Kategorija:SF-filmovi]] [[Kategorija:Akcije (filmovi)]] [[Kategorija:Trileri]] ayco6zxya6n6127sr2i52y3g62bkabg 0 4614877 42711231 42307581 2026-10-16T10:55:15Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42711231 wikitext text/x-wiki '''Dom kulture Studentski grad''' osnovan je u [[Beograd]]u 1971.godine. Dom kulture predstavlja obrazovnu ustanovu u okviru Ministarstva prosvete, nauke i tehnološkog razvoja [[Republika Srbija|Republike Srbije]]. Nalazi se u [[Bulevar Zorana Đinđića|Bulevaru Zorana Đinđića]] broj 179 na [[Novi Beograd|Novom Beogradu]]. Dom kulture Studentski grad namenjen je, prvenstveno potrebama mladih ljudi i raspolaže površinom od 5.000 m². U sklopu doma su velika sala površine 1.012 m², koju čine i dva foajea, galerija površine 92 m², letnja pozornica sa 800 mesta za sedenje, amfiteatar sa 200 mesta za sedenje i biblioteka sa čitaonicom površine 1.949 m².<ref>[http://www.dksg.rs Dom kulture Studentski grad]</ref> Dom kulture Studentski grad organizuje i veliki broj radionica, namenjenih mladima kao što su: novinarska radionica, radionica kreativnog pisanja, škola ikonpisa, foto radionica, perkusionistička radionica, kreativna radionica glume, radionica filmske režije, hor i likovnu radionicu za decu. == Povezano == * [[Studentski grad (Novi Beograd)]] * [[Dom kulture „Vuk Karadžić“]] * [[Biblioteka grada Beograda]] == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * [http://www.dksg.rs Zvanični sajt doma kulture studentski grad] * [https://web.archive.org/web/20130819225026/http://www.mpn.gov.rs/ Zvanični sajt Ministarstva prosvte, nauke i tehnološkog razvoja] [[Kategorija:Centri za kulturu u Srbiji]] [[Kategorija:Opština Novi Beograd]] d6ykel6zcreykxvkbwanqr7ab0ymb65 0 4624999 42711204 42401533 2026-10-16T04:06:50Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42711204 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | ime = Damjan Gruev <small>Дамјан Јованов Груев ([[Makedonski jezik|mk]])</small> <small>Дамян Йованов Груев ([[Bugarski jezik|bg]])</small> | prezime = | slika = DamianGuev--diebulgarischena00geor.jpeg | širina_slike = 220px | opis = Damjan Jovanov Gruev | puno_ime = | datum_rođenja = {{Birth date|1871|1|19|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Smiljevo]], [[Osmansko carstvo]] | datum_smrti = {{Death date and age|1906|12|23|1871|1|19|df=y}} | mjesto_smrti = [[Rusinovo]], [[Osmansko carstvo]] |ime_po_rođenju=}} '''Damjan (Dame) Jovanov Gruev''' ({{Lang-mk|Дамјан Јованов Груев}}, {{Lang-bg|Дамян Йованов Груев}}; [[Smiljevo]], [[17. januar]] [[1871]]. – [[Rusinovo]], [[23. decembar]] [[1906]].), bio je [[Makedonci|makedonski]]<ref>{{Cite book|author=Wojciech Roszkowski|author1=Jan Kofman|year=2016|title=Biographical Dictionary of Central and Eastern Europe in the Twentieth Century|language=English|page=320|publisher=Taylor & Francis|isbn=9781317475941}}</ref> učitelj, revolucionar i jedan od osnivača [[Unutrašnja makedonska revolucionarna organizacija|Makedonske revolucionarne organizacije]]. Grueva se smatra nacionalnim herojem kako u [[Sjeverna Makedonija|Severnoj Makedoniji]], tako i u [[Bugarska|Bugarskoj]].<ref>Alexis Heraclides, The Macedonian Question and the Macedonians: A History, Routledge, 2021, {{ISBN|9780429266362}}, p. 37.</ref> == Biografija == Gruev potiče iz [[Demir Hisar]]a, iz sela [[Smiljevo|Smiljeva]], gde je rođen 1871. godine. Završio je šesti razred u [[Bugarska muška gimnazija ,,sveti Ćiril i Metodije“ u Solunu|Solunskoj bugarskoj gimnaziji ''Sv. Kirila i Metodija'']]. U januaru [[1888]]. godine pridružio se grupi [[Petar Pop Arsov|Petra Pop Arsova]] i sa 19 članova putovao u [[Beograd]] na poziv srpskog [[Društvo Sveti Sava|društva Sveti Sava]], gde su završili gimnaziju. Društvo Sveti Sava je finansiralo njegovo školovanje na [[Velika škola|Velikoj školi]]. Isključen je iz škole [[1891]]. godine i napustio Beograd i otišao u [[Sofija|Sofiju]], gde je upisao ''Visoko sveučilište''. Isključen je 1891. godine i iz bugarske škole. U Sofiji se sa nekoliko istomišljenika udružio u ložu „Družba“, čijoj je plan bio promena 23. člana [[Berlinski kongres|Berlinskog kongresa]]. [[File:BASA-1782K-3-210-1-Dame Gruev.jpg|thumbnail|right|250px|Trup Grueva]] Nakon ubistva ministra finansija u vladi [[Kneževina Bugarska|Kneževine Bugarske]], [[Hristo Belčev|Hrista Belčeva]], [[27. mart]]a 1891. godine [[Kneževina Bugarska|Bugari]] su uhapsili Damijana Grueva i njegove drugove. U aprilu 1891. godine otputovao je u [[Makedonija (region)|Makedoniju]], gde mu u [[Bitolj]]u odbiju molbu za mesto učitelja, ali je uspeo da dobije to mesto u rodnom Smilevu. Taj posao nastavi u [[Prilep]]u, [[Solun]]u ([[1893]].). Tu je glavni incijator za osnivanje [[Unutrašnja makedonska revolucionarna organizacija|MROa]] 23. oktobra 1893. Damijan Gruev postane sekretar i računovođa te tajne organizacije, koja je kasnije promenila ime u [[Unutrašnja makedonska revolucionarna organizacija|VMRO]]. Sam Gruev je rekao da je organizacija napravljena po uzoru [[Unutrašnja revolucionarna organizacija]] [[Hristo Botev|Hrista Boteva]], [[Vasil Levski|Vasila Levskog]] i [[Georgi Benkovski|Georgija Benkovskog]]. Postavljen je za učitelja u [[Štip]]u za školsku godinu 1894/1895. godine, gde upoznaje [[Goce Delčev]]a i Tošeja Delivanova. Godine 1897. u Solunu je osnovano „[[Društvo protiv Srba]]“ čiji je cilj bio da „ognjem i mačem iskoreni Srbe iz Makedonije“. Na čelu ovog društva je bio Damjan Gruev.<ref name="Makedonsko pitanje">Feljton „Srpski četnici na početku dvadesetog veka“; prvi deo „Makedonsko pitanje“; novine „[[Glas javnosti|Glas Javnosti]]“ od 27. februara 2003. ([http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2003/02/27/srpski/F03022601.shtml članak na internetu; pristupljeno 4. septembra 2012.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202052911/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2003/02/27/srpski/F03022601.shtml |date=2022-12-02 }})</ref>[[Datoteka:Srpski izvestaj za smrtta na Dame Gruev.JPG|mini|Srpski izveštaj o smrti Dame Gruev, kako navodi jedan od njegove čete, koji je uspeo da se spasi. (Januar 9, 1907)]]Organi vlasti Osmanskog carstva su ga [[1897]]. godine proterale iz Soluna u Bitolj gde je [[6. avgust]]a [[1900]]. osuđen na 10 godina zatvora. Iako je bio u zatvoru rukovodio je VMRO. Godine [[1902]]. prebačen je u drugi zatvor u [[Bodrum kale]], gde upoznaje [[Hristo Tatarčev|Hrista Tatarčeva]], [[Hristo Matov|Hrista Matova]], [[Pere Tošev]]a, [[Ivan Hadži Nikolov|Ivana Hadži Nikolova]]. Amnestiran je već u proleće [[1903]]. <blockquote>''"Paša efendija, obraćam ti se... Makedonci (kao Dame Gruev) drže svoju reč, a ti, naime, treba da naučiš od nas pravila vojne časti... Nadamo se da ćemo sopstvenim snagama uništiti vaše hrabre vojnike i možda neće biti daleko čas, kada će sunce slobode zasjati nad krvlju natopljenom Makedonijom"''<ref>{{Cite web |title=Pismo Dame Gruev paši efendiji za vrijeme Ilindenskog ustanka |url=https://cdn.discordapp.com/attachments/874038201524813847/1142403612195176549/1903.png |access-date=2023-08-19 |archive-date=2023-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230819102609/https://cdn.discordapp.com/attachments/874038201524813847/1142403612195176549/1903.png }}</ref> </blockquote>Na kongresu u Smilevu maja 1903. godine izabran je pored [[Boris Sarafov|Borisa Stefanova]] i [[Atanas Lozančev|Atanasa Lozančeva]] za glavnog rukovodioca [[Ilindanski ustanak|Ilindanskog ustanka]] bitoljskog okružja. Dana 9. septembra 1903. poslao je pismo u [[Kneževina Bugarska|Bugarsku]], gde moli za pomoć. Posle propasti Ilindenskog ustanka javlja se razdor među makedonskim dejcima, koji se razdeliše na tri frakcije. Gruev i saborci [[Goce Delčev|Delčev]], [[Petar Acev]] i [[Georgi Sugarev|Sugarev]] ističu program "Makedonija - Makedoncima! - i nikom drugom". Javlja se između te tri grupe veliko neprijateljstvo, koje dovodi do međusobnih izdaja i ubistava. Godine [[1904]]. Gruev je zarobljen od srpskog vojvode [[Micko Krstić|Micka Krstića]] i bio njegov "rob" u Poreču, ali je na incijativu Pere Toševa, u srpskom predstavništvu u Sofiji, ubrzo pušten.<ref>[[Stanislav Krakov]], Plamen četništva, Beograd 1930, 192-197</ref> Gruev je izabran za predsednika{{činjenica}} CK-a oktobra 1905. na Rilskom kongresu. Damjan Gruev je poginuo 23. decembra [[1906]]. u selu [[Rusinovo]] prilikom borbe sa [[Osmansko carstvo|turskom]] poterom. Navodno su ga izdali [[Turci]]ma - Sarafisti.<ref>"Velika Srbija", Solun 25. jun 1916. godine</ref> Po drugom izvoru on je "ubit v Maleševsko v 1907. g."<ref>"Makedonskij golos", S.Petersburg 9. juna 1913. godine</ref> U skopskom pozorištu je 1937. godine izvedena pozorišna predstava "Zatočnici", po tekstu Anđelka Krstića Južnosrbijanca. U toj istorijskoj drami o četničkoj aktivnosti u Južnoj Srbiji, pojavljuju se likovi srpskih četničkih vojvoda, Micko Krstić, [[Jovan Babunski]] i [[Gligor Stojanović]] ali i "četnički vojvoda"(!) Damjan Grujev.<ref>"Vreme", Beograd 12. oktobra 1937. godine</ref> Grujev je bio "tvorac četničke akcije u Makedoniji".<ref>"Velika Srbija", Solun 15. april 1916. godine</ref> == Ostavština == [[Datoteka:Gruev, spomenik u Skoplju.JPG|mini|187x187piskel|Spomenik Damjanu Gruevu u [[Skoplje|Skoplju]]]] Bugarski historičar Jordan Badev napisao je, u biografiji Dame Grueva, ''"da umre za nacionalna dobra. U početku je mladi [[Makedonci|makedonski]] apostol [Dame Gruev] gledao samo na redove učitelja. I našao je, zaista, 5-6 ljudi - Luku Đerova, Nedelka Damjanova Kurtančeva, Nikolu Kočova i druge — i sa njima je formirao prvi skriveni, jedino obeleženi, revolucionarni krug"''.<ref>''[https://www.strumski.com/books/%d0%91%d0%b0%d0%b4%d0%b5%d0%b2%20%d0%b7%d0%b0%20%d0%94%d0%b0%d0%bc%d0%b5.pdf Даме Груевъ. Животъ и дѣло] ot'' Йорданъ Бадевъ ''(1943) stranica 24''</ref> Srednja škola u [[Sofija|Sofiji]]<ref>Регистър на училищата и университетите в България - [https://registarnauchilishtata.com/17-%D1%81%D1%83-%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D0%BD-%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%B5%D0%B2-%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F/ 17 Средно училище Дамян Груев, Град София]</ref> kao i uvala Gruev na ostrvu Greenwich, Južna Šetlandska ostrva, nose ime po Dametu Gruevu. Njegovo spominje se i u makedonskoj himni, "[[Denes nad Makedonija|Danas nad Makedonijom]]".<ref>Pål Kolstø, Strategies of Symbolic Nation-building in South Eastern Europe, Routledge, 2016, <nowiki>ISBN 1317049365</nowiki>, p. 188.</ref> U njegovu čast na Trgu Makedonije u Skoplju 2011. godine podignut je spomenik u okviru projekta ''[[Skoplje 2014]]''.<ref>Lucien J. Frary and Mara Kozelsky, Russian-Ottoman Borderlands: The Eastern Question Reconsidered, University of Wisconsin Pres, 2014, <nowiki>ISBN 0299298043</nowiki>, p. 331.</ref> == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{Commonscat|Dame Gruev}} * {{Cite journal|ref=harv|last=Šešum|first=Uroš|title=Društvo protiv Srba 1897-1902: Metodi i mere bugarske diplomatije, Egzarhije i Bugarsko-makedonsko-odrinske revolucionarne organizacije protiv širenja srpskog uticaja u Južnoj Staroj Srbiji i Makedoniji 1897-1902|journal=Srpske studije|issue=4|year=2013|pages=73-103|url=http://serbianstudies.weebly.com/uploads/2/6/6/1/26612077/4.2._srpske_studije_4.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20151123194458/http://serbianstudies.weebly.com/uploads/2/6/6/1/26612077/4.2._srpske_studije_4.pdf|archive-date=2015-11-23|access-date=2018-09-15|url-status=dead}} * [[Ljubomir Miletić]]: "[https://strumski.com/biblioteka/?id=337 Spomeni na Damjan Grujev, Boris Sarafov i Ivan Garvanov]", Sofija 1927. godine {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1871|1906|Gruev, Damjan}} [[Kategorija:Biografije, Makedonija]] [[Kategorija:Pedagozi]] [[Kategorija:Revolucionari]] [[Kategorija:Članovi VMRO-a]] jp6ile7o2ym1g6o9ymnn6vvidtysl8a 0 4653097 42711213 42694846 2026-10-16T07:22:05Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42711213 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=septembar 2026}} {{Infokutija biografija | ime = Demet Özdemir | slika = Demet Özdemir on Tolgshow.jpg | alt = | opis = Demet Özdemir | datum_rođenja = {{Birth date|1992|2|26}} | mjesto_rođenja = [[İzmit]], [[Turska]] | datum_smrti = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} --> | mjesto_smrti = | ostala_imena = | poznat_po = | zanimanje = glumica, model, plesač | nacionalnost = turska | godine_aktivnosti = 2013–danas }} '''Demet Özdemir''' (26. veljače 1992) turska je glumica, model i plesačica. Najpoznatija je po ulozi Sanem u romantičnoj komičnoj seriji ''Erkenci kuş''.<ref>https://onedio.com/haber/bir-donem-efes-kizi-olan-demet-ozdemir-in-oyunculuk-kariyerindeki-buyuk-yukselisi-741985</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Demet Özdemir - MF Yapım |url=https://mfyapim.com/person/demet-ozdemir/ |access-date=2026-09-27 |language=tr}}</ref> == Život i karijera == Özdemir je rođena 26. veljače 1992. kao najmlađe od troje djece. U [[Istanbul]] se iz rodnog [[İzmit]]a preselila s majkom i bratom i sestrom nakon razvoda roditelja, kad je imala sedam godina.<ref>http://www.milliyet.com.tr/demet-ozdemir-kimdir--gundem-2082249/</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.elmaelma.com/unluler/demet-ozdemir-kimdir-annesi-ve-ablasiyla-aci-dolu-hayati-babasinin-onunde-5b3ca37ff50d3d145c2fdd02 |access-date=2020-03-13 |archive-date=2021-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210429195407/https://www.elmaelma.com/unluler/demet-ozdemir-kimdir-annesi-ve-ablasiyla-aci-dolu-hayati-babasinin-onunde-5b3ca37ff50d3d145c2fdd02 |dead-url=yes }}</ref> Njena baka je bugarska Turkinja. Ona je iz Bugarske imigrirala u Tursku. Njezina baka i brat kasnije su se doselili u Njemačku.<ref>https://www.hurriyet.com.tr/kelebek/sohret-ailemizi-dagitti-26108043</ref><ref name=":1" /> U početku je bila pomoćna plesačica za Bengü, a kasnije se pridružila plesnoj skupini Efes kızları.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.heygirl.com.tr/roportaj/10288-efes-kizlari-sadece-heygirlde.html?start=3 |access-date=2020-03-13 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304142140/http://www.heygirl.com.tr/roportaj/10288-efes-kizlari-sadece-heygirlde.html?start=3 |dead-url=yes }}</ref> Özdemir se zatim pojavila u glazbenom spotu [[Mustafa Sandal|Mustafe Sandala]] "Ateş Et ve Unut"<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jqDnsKLSrnM</ref> i uskoro glumila u [[Foks televizija|Foxovoj]] novoj seriji ''Sana bir sır vereceğim'', zajedno s Esrom Ronabar, Muratom Hanom i Ekinom Koçom, portretirajući lik Aylin s električni moćima.<ref>{{Cite web |last=Meray |first=Berfin Ceren |title=I'll Tell You A Secret (Sana Bir Sır Vereceğim): A Tale of Mystery and Adventure |url=https://onedio.co/content/ill-tell-you-a-secret-sana-bir-sir-verecegim-a-tale-of-mystery-and-adventure-25122 |access-date=2026-09-27 |website=Onedio |language=en}}</ref> Kasnije je portretirala lik Ayle na u djelu ''Kurtu seyit ve şura'',<ref>{{Cite web |last=Beyazperde |date=2014-04-29 |title=Kurt Seyit ve Şura'nın Yeni Oyuncularına İlk Bakış |url=https://www.beyazperde.com/galerileri/diziler/galerileri-60813/ |access-date=2026-09-27 |website=Beyazperde |language=tr}}</ref> a ulogu Demet dobila je u filmu ''Tut sözünü''.<ref>{{Cite web |last=ŞAHAN |first=Erdal |date=2025-08-03 |title="Tut Sözünü" Filmi Konusu, Oyuncuları ve Detayları |url=https://www.ayakustuhaber.com/tut-sozunu-filmi-konusu-oyunculari-ve-detaylari |access-date=2026-09-27 |website=Ayak Üstü Haber |language=tr-TR}}</ref> Potom je glumila Aslı u seriji Star TV-a ''Çilek kokusu''.<ref>{{Cite web |last=Beyazperde |date=2015-05-27 |title=Star'ın Yaz Dizilerinden İlk Fragmanlar Görücüye Çıktı! |url=https://www.beyazperde.com/haberler/diziler/haberler-66565/ |access-date=2026-09-27 |website=Beyazperde |language=tr}}</ref> Özdemir se pojavila i u Bengüevom glazbenom spotu "Hodri Meydan".<ref>https://web.archive.org/web/20160506181201/http://www.mynet.com/magazin/detay/kultur-sanat/bengunun-klibinde-demet-ozdemir-surprizi/73869</ref> Od 2018. do 2019. godine igrala je glavnu ulogu Sanem u turskoj romantičnoj komičnoj seriji ''[[Erkenci kuş]]'' (Ptica ranoranilica{{\}}Prevrtljivo srce) kao par sa Canom Yamanuom.<ref>https://www.startv.com.tr/dizi/erkenci-kus</ref><ref>{{Cite web |date=2018-06-19 |title=Erkenci Kuş dizisi ne zaman başlayacak? İşte fragman |url=https://www.hurriyet.com.tr/kelebek/televizyon/erkenci-kus-dizisi-ne-zaman-baslayacak-iste-fragman-40871974 |access-date=2026-09-27 |website=Hürriyet |language=tr}}</ref> Nagradu za najbolju glumicu dobila je na Murex d'Or-u 2019. u Libanonu za ulogu u ovoj seriji.<ref>{{Cite web |url=http://www.ranini.tv/haber/36101/1/demet-ozdemir-ve-can-yaman-murex-dor-odul-torenine-gidiyor |title=Archive copy |access-date=2020-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190403234149/http://www.ranini.tv/haber/36101/1/demet-ozdemir-ve-can-yaman-murex-dor-odul-torenine-gidiyor |archive-date=2019-04-03 |url-status=dead}}</ref> U studenom 2019. postala je robna ambasadorica za [[Pantene]] u Turskoj.<ref name=":2">{{Cite web |last=Şimşek |first=Eylem |date=2019-11-17 |title=Pantene’in yeni marka yüzü: Demet Özdemir! {{!}} Fashion World Türkiye |url=https://fashionworldtr.com/guzellik/pantenein-yeni-marka-yuzu-demet-ozdemir/ |access-date=2026-09-27 |language=tr}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2023-01-19 |title=Güçlü saç, güçlü sen - MediaCat |url=https://mediacat.com/guclu-sac-guclu-sen-pantene-reklami/ |access-date=2026-09-27 |language=tr}}</ref> Özdemir igra glavnu ulogu Zeynep u ''Doğduğun ev kaderindir'' kao par sa İbrahimom Çelikkolom. Seriju producira OG Medya, a režira Çağrı Bayrak; premijerno je emitirana na TV8 25. prosinca 2019. Scenarij je inspiriran romanom dr. Gülseren Budayıcıoğlu, ''Camdaki kız'' (Djevojka na prozoru).<ref>{{Cite web |date=2019-12-26 |title=Doğduğun Ev Kaderindir hangi kitaptan uyarlama? Yazarından kitap hakkında açıklama |url=https://www.hurriyet.com.tr/kelebek/televizyon/dogdugun-ev-kaderindir-hangi-kitaptan-uyarlama-yazarindan-kitap-hakkinda-aciklama-41406345 |access-date=2026-09-27 |website=Hürriyet |language=tr}}</ref> == Filmografija == {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" |- bgcolor="#B0C4DE" align="center" |- ! colspan="4" style="background:LightSteelBlue"| Film |- ! God. ! Naslov ! Uloga ! Napomena |- | 2015 || ''[[Tut sözünü]]'' || Demet || |- | 2017 || ''Sen kiminle dans ediyorsun'' || Aysel ||glavna uloga |- |2022 |''Aşk Taktikleri'' |Aslı Yıldırım |glavna uloga |- |2023 |''Aşk Taktikleri'' ''2'' |Aslı Yıldırım |glavna uloga |- |2026 |''Djinn Wedding'' (''Cinlerin Düğünü'') |Ceren |Toronto International Film Festival 2026-Platform <ref>{{Cite web |date=2026-07-21 |title=New this year: TIFF expands 2026 Platform lineup and jury as Platform Award offers winning film direct path to International Feature Film Oscar consideration |url=https://tiff.net/press/news/new-this-year-tiff-expands-2026-platform-lineup-and-jury-as-platform-award-offers-winning-film-direct-path-to-international-feature-film-oscar-consideration |access-date=2026-09-27 |website=TIFF}}</ref> |- ! colspan="4" style="background:LightSteelBlue"| TV |- ! God. ! Naslov ! Uloga ! Napomena |- | 2013 || ''[[Sana bir sır vereceğim]]'' || Aylin Gündoğdu || glavna uloga |- | 2014 || ''[[Kurt seyit ve şura (serija)|Kurt seyit ve şura]]'' || Alya || sporedna uloga |- | 2015 || ''[[Çilek kokusu (serija)|Çilek kokusu]]'' || Aslı Koçer || glavna uloga |- | 2016 || ''[[Room Number: 309]]'' || Lale Yenilmez || glavna uloga |- | 2018||''Tolgshow '' || improvizacija || gost |- | 2018–2019 ||''[[Erkenci kuş]]'' || Sanem Aydın || glavna uloga |- | 2019–2021 ||''Doğduğun ev kaderindir'' || Zeynep || glavna uloga |- |2022 |''Dünyayla Benim Aramda'' |Ilkin |glavna uloga |- |2023 |''Adım Farah'' |Farah Erşadi |glavna uloga |- |2025–2026 |''Eşref Rüya'' |Nisan Akyol |glavna uloga |- ! colspan="4" style="background:LightSteelBlue"| Reklame |- ! God. ! Reklama ! Uloga ! Napomena |- | 2012 || ''[[Pegasus Hava Yolları]]'' || – || <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=z9J9sCVD5Mw Pegasus Havayolları Uçuş Güvenliği Eğitim Videosu], ''Youtube'', 25 Ekim 2015</ref> |- | 2015 ||''Fresh Company Markasının Reklam Yüzü''|| – || <ref>[http://www.freshcompany.com.tr/announcement/fresh-company-magazalarinda-renkli-bir-imza-gunu-demet-ozdemir/ ''Fresh Caompany''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161117212949/http://www.freshcompany.com.tr/announcement/fresh-company-magazalarinda-renkli-bir-imza-gunu-demet-ozdemir/ |date=2016-11-17 }}'', Erişim tarihi: 23 Haziran 2016''</ref> |- | 2017 || ''[[Garnier]]'' || – ||<ref>{{Cite web |date=2017-02-10 |title=Garnier’nin yeni marka elçisi Demet Özdemir'den anında güzelliğin sırrı |url=https://www.milliyet.com.tr/pembenar/garnier-nin-yeni-marka-elcisi-demet-ozdemirden-aninda-guzelligin-sirri-2393909 |access-date=2026-09-27 |website=Milliyet |language=tr}}</ref> |- |2019 |[[Nike, Inc.|''Nike'']] | – |<ref>{{Cite web|url=https://www.instagram.com/p/B3zkrLJgyL-/|title=Demet Özdemir on Instagram: “Dans... Müzik... Hayatın ta kendisi... Kendimi bildim bileli hayatımın parçası... Dans... Coşkulu bir gelenek, ruhumu doyuran bir sanat…”|website=Instagram|language=en|access-date=2019-12-17}}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-10-23 |title=Demet Özdemir anima al público a bailar |url=https://www.diezminutos.es/telenovela/turcas/a29379305/demet-ozdemir-baile-desafio-allfor1turkey-nike/ |access-date=2026-09-27 |website=Diez Minutos |language=es-ES}}</ref> |- |2019 |''[[Pantene]]'' |ambasadorica brenda |<ref name=":2" /><ref name=":3" /> |- |} == Reference == {{reflist}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Özdemir, Demet}} [[Kategorija:Rođeni 1992.]] [[Kategorija:Turske glumice]] [[Kategorija:Žive osobe]] ok4n830xl9zezobaf9iskljtqjjfaal 0 4663163 42711219 42637290 2026-10-16T08:14:57Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42711219 wikitext text/x-wiki {{italic title}} {{Infobox book | italic title = <!--(see above)--> | name = Devedeset pet teza | image = [[Datoteka:Luther 95 Thesen.png|200px]] | image_size = | alt = Stranica ''Devedeset pet teza'' u dva stupca | caption = Nürnberško izdanje ''Devedeset pet teza'' objavljenih u vidu plakata, sada u Berlinskoj državnoj knjižnici | author = [[Martin Luther]] | title_orig = Disputatio pro declaratione virtutis indulgentiarum | orig_lang_code = la | country = Njemačka | language = latinski | pub_date = 31. listopad 1517.<br/>(10. studeni 1517. po [[Gregorijanski kalendar|novom kalendaru]]) | native_wikisource = <!--Disputatio pro declaratione virtutis indulgentiarum (broken due to fn on name above--> | wikisource = Ninety-five Theses }} '''''Devedeset pet teza''''' ili '''''Rasprava o moći i djelotvornosti indulgencija'''''{{efn|{{lang-lat|Disputatio pro declaratione virtutis indulgentiarum}}. Naslov potječe iz pamfleta tiskanog u Bazelu 1569. godine. Prva tiskana izdanja ''Teza'' umjesto naslova koriste [[incipit]], gdje se sumira sadržaj. Plakat s tekstom ''Teza'' postavljen u [[Nuremberg]]u 1569. godine počinje: ''{{lang|la|Amore et studio elucidande veritatis: hec subscripta disputabuntur Wittenberge. Presidente R.P Martin Luther ... Quare petit: vt qui non possunt verbis presentes nobiscum disceptare: agant id literis absentes.}}'' Luther ih je obično nazivao ''"{{lang|de|meine Propositiones}}"'', tj. "moji prijedlozi" ({{harvtxt|Cummings|2002|p=31}}.}} popis je prijedloga za akademsku [[Disputacija|raspravu]] koji je [[1517]]. godine sastavio [[Martin Luther]], profesor [[Katolička moralna teologija|moralne teologije]] na [[Sveučilište u Wittenbergu|Sveučilištu u Wittenbergu]] u [[Sveto Rimsko Carstvo|Njemačkoj]]. U ''Tezama'' Luther iznosi svoje stavove protiv onoga što je on vidio kao zlouporabu prakse svećenstva da prodaje [[Indulgencija|apsolutne indulgencije]], odnosno pisane potvrde za koje se vjerovalo da će vremenski umanjiti kaznu u [[Čistilište|čistilištu]] za [[grijeh]]e koje su počinili kupci indulgencija ili njihovi bližnji. U ''Tezama'' je Luther tvrdio da [[pokajanje]] koje je [[Krist]] tražio da bi se grijesi oprostili uključuje unutarnje duhovno pokajanje, a ne samo vanjsko [[Ispovijed|sakramentalno priznanje]]. Tvrdio je da indulgencije navode [[Kršćani|kršćane]] na to da izbjegavaju istinsko pokajanje i tugu zbog grijeha, vjerujući da se mogu iskupiti od grijeha kupnjom oprosta. Te su indulgencije, prema Lutheru, obeshrabrivale kršćane da daruju siromašnima i vrše druga milosrdna djela, jer su vjerovali da su potvrde o oprostu duhovno vrijednije. Iako je Luther tvrdio da su njegovi stavovi o oproštajima u skladu sa stavovima [[Papa Lav X|pape]], ''Teze'' osporavaju papinsku bulu iz 14. stoljeća u kojoj se navodi da bi papa mogao upotrijebiti [[Blago Božje milosti|riznicu Božje milosti]] i dobra djela prošlih [[svetac]]a kako bi dao vremenski oprost od kazne za grijehe. ''Teze'' su dane u obliku prijedloga o kojima se treba raspravljati, a ne kako popis Lutherovih definitivnih stavova, ali Luther je kasnije pojasnio svoja stajališta u ''Objašnjenjima rasprave oko vrijednosti indulgencija''. Luther je ''Teze'' poslao u prilogu pisma [[Albert iz Brandenburga|Albertu iz Brandenburga]], [[Nadbiskup Mainza|nadbiskupu Mainza]], [[31. listopada]] [[1517]]. godine, i taj se datum danas smatra početkom [[Reformacija|reformacije]] i obilježava se svake godine kao [[Dan reformacije]]. Luther je također možda postavio ''Devedeset pet teza'' na vrata [[Crkva Svih Svetih (Wittenburg)|Crkve Svih Svetih]] i drugih crkava u Wittenbergu, u skladu sa sveučilišnim običajima, 31. listopada ili sredinom studenoga. ''Teze'' su ubrzo bile pretiskane, prevedene i distribuirane po cijeloj Njemačkoj i Europi. Pokrenule su [[rat pamfletima]] s propovjednikom oprosta, [[Johann Tetzel|Johannom Tetzelom]], što je još više prošrilo Lutherovu slavu. Lutherovi crkveni predstojnici izveli su ga na sud zbog [[Hereza|hereze]], što je kulminiralo njegovim [[Ekskomunikacija|izopćenjem]] iz [[Katolička crkva|Katoličke crkve]] [[1521]]. godine. Iako su ''Teze'' označile početak reformacije, Luther nije smatrao da su indulgencije toliko važne kao neka druga teološka pitanja koja će naposljetku podijeliti crkvu, kao što su [[justifikacija putem vjere]] i [[ropstvo volje]]. Luther će se tek kasnije pozabaviti ovim pitanjima, a pisanje ''Teza'' samo po sebi nije smatrao točkom u kojoj se njegova uvjerenja razlikuju od vjerovanja rimokatoličke crkve. ==Pitanje indulgencija== [[Slika:Indulgence selling from On Aplas von Rom.png|thumb|alt=Ilustracija na drvorezu koja prikazuje propovjednika koji propovijeda ljudima dok drugi razamjenjuju novac za potvrde o oprostu. Papin grb prikazan je na zidu s obje strane križa.|Ilustracija na drvorezu sa scenom prodaje oprosta u crkvi na pamfletu iz 1521. godine.]] [[Martin Luther]], profesor [[Katolička moralna teologija|moralne teologije]] na [[Sveučilište u Wittenbergu|Sveučilištu u Wittenbergu]] i gradski propovjednik,{{sfn|Junghans|2003|pp=23, 25}} napisao je ''Devedeset pet teza'' protiv suvremene prakse crkve u vezi s izdavanjem [[indulgencija]]. U Rimokatoličkoj crkvi, praktički jedinoj kršćanskoj crkvi u zapadnoj Europi u to vrijeme, indulgencije su bile dio [[ekonomija spasenja|ekonomije spasenja]]. U ovom sustavu, kad kršćani griješe i ispovijede [[grijeh]], taj im se grijeh oprašta i stoga neće podnositi vječnu kaznu u [[Pakao|paklu]], premda im još uvijek prijeti kazna na ovom svijetu.{{sfn|Brecht|1985|p=176}} Ova bi se kazna mogla zadovoljiti tako što će pokajnik učiniti neka [[Milosrđe|milosrdna djela]].{{sfn|Wengert|2015a|p=xvi}} Ako se ta vremenski ograničena kazna ne odsluži za života, mora se, prema katoličkom vjerovanju, odslužiti na mjestu koje se nalazi između [[Nebo|Neba]] i [[Pakao|Pakla]] i zove se [[Čistilište]]. Putem indulgencije (koja se može razumjeti u smislu "dobrote"), ova vremenski ograničena kazna može se umanjiti.{{sfn|Brecht|1985|p=176}} Zloupotrebljavajući ovaj sustav oproštaja, svećenstvo je imalo stjecalo korist od prodaje indulgencija, a [[Rimski papa|papa]] je dao službeno odobrenje za tu praksu u zamjenu za naknadu.{{sfn|Noll|2015|p=31}} Papa ima ovlasti davati apsolutne oproste, koji pružaju potpuno razrješenje od svih preostalih zemaljskih kazni koje bi se zbog grijeha morale odslužiti, a te indulgencije kupovale su se u ime ljudi za koje se vjerovalo da se nalaze u čistilištu. To je dovelo do popularne izreke: "Čim zazvoni novčić u blagajni, izvire duša iz čistilišta". Teolozi sa [[Sveučilište u Parizu|Sveučilišta u Parizu]] kritizirali su ovu izreku krajem 15. stoljeća.{{sfn|Brecht|1985|p=182}} Raniji kritičari indulgencija bili su [[John Wycliffe]], koji je negirao da papa ima jurisdikciju nad Čistilištem. [[Jan Hus]] i [[Husiti|njegovi sljedbenici]] zalagali su se za stroži sustav pokore, u kojem oprosti nisu bili dostupni.{{sfn|Brecht|1985|p=177}} [[Johannes von Wesel]] također je napao indulgencije krajem 15. stoljeća.{{sfn|Waibel|2005|p=47}} Vlasti su imale interesa kontrolirati oproste, jer je lokalno gospodarstvo znalo patiti kad bi novac kojim su se kupovale indulencije odlazio iz određene oblasti. Vladari su često nastojali dobiti dio prihoda ili su u potpunosti zabranjivali indulgencije, kao što je to učinio [[Georg, vojvoda od Saksonije|vojvoda Georg]] u Lutherovoj [[Saksonija (izborna kneževina)|Saksoniji]].{{sfn|Brecht|1985|pp=178, 183}} [[File:Tetzel Kasten.JPG|thumb|left|Tetzelov kovčeg, izložen u [[Crkva svetog Nikole u Jüterbogu|Crkvi svetog Nikole u Jüterbogu]].]] Godine [[1515]]. [[papa Lav X]]. dao je apsolutnu indulgenciju od čijeg je prihoda trebalo financirati izgradnju [[Bazilika svetog Petra|bazilike svetog Petra]] u Rimu.{{sfn|Brecht|1985|p=178}} Ta bi se indulgencija primjenjivala na gotovo svaki grijeh, uključujući preljub i krađu. Sve ostalo propovijedanje oprosta trebalo je da prestane tijekom osam godina nakon davanja indulgencije. Propovjednici oprosta dobili su stroge upute o tome kako se indulgencija treba propovijedati, a te su upute bile mnogo više hvalile oprost nego ranije upute o oprostu.{{sfn|Brecht|1985|p=180}} [[Johann Tetzel]] dobio je nalog da propovijeda i nudi tu indulgenciju [[1517]]. godine, a njegova kampanja u gradovima u blizini [[Wittenberg]]a privukla je brojne stanovnike tog grada da putuju u te gradove i kupuju oprost, budući da je prodaja indulgencija bila zabranjena u samom Wittenbergu i drugim saksonskim gradovima.{{sfn|Brecht|1985|p=183}} Luther je također imao prilično negativno iskustvo s indulgencijama povezanima sa [[Crkva svih svetih u Wittenbergu|Crkvom svih svetih u Wittenbergu]].{{sfn|Brecht|1985|p=186}} Odajući počast velikoj zbirci [[relikvija]] koja se u toj crkvi čuvala čovjek je mogao dobiti oprost.{{sfn|Brecht|1985|pp=117–118}} Luther je već [[1514]]. godine propovijedao protiv zlouporabe indulgencija i načina na koji su oni pojeftinili milost ne zahtijevajući pritom istinsko [[pokajanje]].{{sfn|Brecht|1985|p=185}} Luther se posebno zabrinuo [[1517]]. godine, kada su njegovi župljani, vraćajući se s kupovine Tetzelovih indulgencija, tvrdili da više ne treba da se kaju i mijenjaju svoj život kako bi im se oprostio grijeh. Čuvši što je Tetzel rekao o oprostima u svojim propovijedima, Luther je počeo pažljivije proučavati to pitanje i kontaktirao je stručnjake na tu temu. Propovijedao je o oprostima nekoliko puta [[1517]]. godine, objašnjavajući da je istinsko pokajanje bolje od kupovine oprosta.{{sfn|Brecht|1985|p=184}} Podučavao je da primanje oprosta pretpostavlja da je pokornik priznao grijeh i pokajao se za njega, inače je oprost bio bezvrijedan. Također, istinski pokajani grešnici ne bi ni tražili indulgenciju, budući da oni vole Božju pravednost i priželjkuju unutarnju kaznu za svoj grijeh.{{sfn|Brecht|1985|p=187}} Čini se da su ove propovijedi prestale od travnja do listopada 1517. godine, vjerojatno dok je Luther pisao ''Devedeset i pet teza''.{{sfn|Brecht|1985|p=188}} Napisao je ''Raspravu o oprostima'', vjerojatno početkom jeseni 1517. godine. U tom spisu počinje oprezno ispitivati temu oprosta.{{sfn|Wicks|1967|p=489}} O toj je temu putem pisma kontaktirao crkvene vođe, uključujući i svog pretpostavljenog [[Hieronymus Schulz|Hieronymusa Schulza]], [[biskup Brandenburga|biskupa Brandenburga]], negdje oko 31. listopada, kada je ''Teze'' poslao nadbiskupu [[Albert od Brandenburga|Albertu od Brandenburga]].{{sfn|Leppin|Wengert|2015|p=387}} ==Sadržina== [[Slika:Forgiveness from Christ outweighs indulgences from the Pope.png|alt=Divovska vaga drži papu s potvrdom na kojoj je papinski pečat, a drugog muškarca s jedne strane nadmašuje bradati lik s druge strane koji predaje drugu potvrdu klečećim figurama. Likovi životinja dobivaju papine certifikate.|thumb|Drvorez iz 1525. godine sa scenom na kojoj oproštaj od Krista nadmašaju oproste koje dijeli papa.]] Znamenita prva teza kaže: "Kada je naš Gospodin i Učitelj Isus Krist rekao: 'Pokajte se', htio je da čitav život vjernika bude život pokajanja." U prvih nekoliko teza Luther razvija ideju pokajanja kao kršćansku unutarnju borbu s grijehom, a ne kao vanjski sustav sakramentalne ispovijedi.{{sfn|Brecht|1985|p=192}} Teze 5-7 potom kažu da papa može ljude osloboditi samo kazni koje je sam izrekao ili putem crkvenog sustava pokore, a ne može ih osloboditi krivnje za grijeh. Papa može samo najaviti Božji oprost krivnje za grijeh u njegovo ime.{{sfn|Waibel|2005|p=43}} U tezama 14-29 Luther raspravlja o tada uvriježenim idejama vezanim za čistilište. U tezama 14-16 raspravlja se o ideji da se kazna čistilišta može usporediti sa strahom i očajem umirućeg čovjeka.{{sfn|Wengert|2015b|p=36}} U tezama 17–24 tvrdi da se ništa ne može definitivno reći o duhovnom stanju ljudi u čistilištu. U 25. i 26. tezi poriče da papa ima bilo kakvu moć nad ljudima u čistilištu. U tezama 27–29 napada ideju da, čim se izvrši plaćanje, platiteljeva voljena osoba biva puštena iz čistilišta. Smatra to ohrabrivanjem grešne pohlepe i kaže da je nemoguće biti siguran jer samo Bog ima krajnju moć da oprašta kazne u čistilištu.{{sfn|Brecht|1985|p=194}} Teze 30–34 bave se lažnom sigurnošću za koju je Luther vjerovao da propovjednici oproštaja nude kršćanima. Budući da nitko ne zna je li se osoba uistinu pokajala, pismo kojim se uvjerava da će joj netko oprostiti predstavlja opasnost. U 35. i 36. tezi napada ideju da indulgencija čini pokajanje nepotrebnim. To dovodi do zaključka da se osoba koja se istinski pokajala, koja jedina može imati koristi od oprosta, već dobila jedinu korist koju indulgencija pruža. Prema Lutheru, kršćanima koji su se istinski pokajali već je oproštena kazna kao i krivnja za grijeh.{{sfn|Brecht|1985|p=194}} U 37. tezi navodi da indulgencije nisu potrebne da bi kršćani mogli dobiti sve blagodati koje im pruža Krist. Teze 39. i 40. tvrde da indulgencije otežavaju istinsko pokajanje. Istinsko pokajanje podrazmujiva želju za Božjom kaznom za grijeh, ali indulgencije uče čovjeka da izbjegava kaznu, jer je to svrha kupnje oprosta.{{sfn|Brecht|1985|p=195}} U tezama 41–47 Luther kritizira indulgencije na temelju toga što one obeshrabruju one koji ih kupuje da čine milosrdena djela. Ovdje počinje upotrebljavati frazu: "Kršćane treba učiti ..." želeći pokazati kako, prema njegovom mišljenju, ljude treba biti uputiti u vrijednost oprosta. Trebalo bi ih naučiti da je davanje siromasima neusporedivo važnije od kupnje indulgencija, da kupnja indulgencije umjesto davanja siromasima priziva Božji gnjev i da činjenje dobrih djela čini čovjeka boljim, dok kupnja indulgencija to ne čini. U tezama 48–52 Luther staje na stranu pape, rekavši da bi papa, kad bi znao što se propovijeda u njegovo ime, radije spalio baziliku Svetog Petra nego je "gradio kožom, mesom i kostima svog stada".{{sfn|Brecht|1985|p=195}} Teze 53–55 žale se na ograničenja u propovijedanju dok se nudi oprost.{{sfn|Waibel|2005|p=44}} [[Slika:Ninety-five Theses (Basel).jpg|thumb|alt=Jedna stranica pamfleta s ukrasnim početnim velikim slovom|Prva strana [[bazel]]skog izdanja ''Teza'' iz 1517. godine tiskanog kao [[pamflet]]]] U tezama 56–66 Luther kritizira doktrinu o [[Riznica Božjih zasluga|riznici zasluga]], na kojoj se temelji doktrina oprosta. Navodi da svakodnevni obični kršćani ne razumiju ovu doktrinu i da su zavedeni. Za Luthera je pravo blago crkve [[evanđelje]] Isusa Krista. Ovo se blago obično mrzi jer čini "prvog posljednjim",{{sfn|Brecht|1985|p=196}} po riječima [[Evanđelje po Mateju|Mateja]] 19:30 i 20:16.{{sfn|Wengert|2015a|p=22}} Luther koristi [[Metafora|metaforu]] i [[igra riječi|igru riječi]] kako bi opisao blago evanđelja kao mrežu za hvatanje bogatih ljudi, dok je blago oproštaja mreža za ulov ljudskog bogatstva ljudi.{{sfn|Brecht|1985|p=196}} U tezama 67–80 Luther dalje raspravlja o problemima načina na koji se propovijeda oprost, kao što je to ranije učinio u pismu nadbiskupu Albertu. Propovjednici promoviraju oproštaj kao najveću milost dostupnu u crkvi, ali zapravo samo promiču pohlepu. Ističe da je biskupima zapovjeđeno da poštuju propovjednike oproštaja koji uđu u njihovu jurisdikciju, ali biskupi su također zaduženi da štite svoj narod od propovjednika koji propovijedaju suprotno papinoj namjeri.{{sfn|Brecht|1985|p=196}} Zatim napada vjerovanje koje su navodno propagirali propovjednici da bi se indulgencijom moglo oprostiti onome tko je obeščastio [[Djevica Marija|Djevicu Mariju]]. Luther navodi da indulgencije ne mogu ukloniti krivnju ni za [[Lagani grijeh|najlakše grijehe]]. Neke druge navodne izjave propovjednika oproštaja označava kao bogohuljenje: izjavu da ni [[sveti Petar]] nije mogao udijeliti veći oprost od onoga koji se sada nudi, te izjavu da je križ oprosta s [[Papinski grb|papinskim grbom]] jednako vrijedan kao i Kristov križ.{{sfn|Brecht|1985|p=197}} Teze 81-91 navode nekoliko kritika koje laici upućuju protiv indulgencija. Luther predstavlja te kritike kao teške prigovore koje iznose pripadnici njegove crkve, a ne kao vlastite kritike. Kako bi on trebalo da odgovori onima koji pitaju zašto papa jednotavno ne isprazni cijelo čistilište, ako je to u njegovoj moći? Što bi trebao reći onima koji pitaju zašto se i dalje drže [[Opijelo|mise za mrtve]], namijenjene onima u čistilištu, ako su oni otkupljeni indulgencijom? Luther je tvrdio da se nekima čini neobično da pobožne ljude u čistilištu mogu otkupiti živi nečisti ljudi. Luther također spominje pitanje zašto papa, koji je vrlo bogat, zahtijeva novac od siromašnih vjernika za izgradnju bazilike svetog Petra. Luther tvrdi da se zanemarivanjem ovih pitanja riskira da ljudi osjećaju da imaju dopuštenje ismijavati papu.{{sfn|Brecht|1985|p=197}} Apelira na papin financijski interes tako što kaže da, ako bi propovjednici ograničili svoje propovijedanje u skladu s Lutherovim stajalištima o oprostima (za koja je tvrdio da su ujedno i papin stav), ti prigovori prestaju biti relevantni.{{sfn|Brecht|1985|p=198}} Luther završava ''Teze'' poticanjem kršćane da oponašaju Krista čak i ako to donosi bol i patnju. Izdržavanje kazne i uspon na Nebo poželjniji su od lažne sigurnosti.{{sfn|Brecht|1985|p=199}} ==Lutherova namjera== Teze su napisane kao prijedlozi oko kojih bi trebalo voditi argumentiranu raspravu u okviru jedne formalne akademske [[disputacija|disputacije]],{{sfn|Brecht|1985|pp=199–200}} premda nema dokaza da je do takvog događaja ikada došlo.{{sfn|Leppin|Wengert|2015|p=388}} U naslovu ''Teza'' Luther je pozvao zainteresirane znanstvenike iz drugih gradova da sudjeluju u raspravi. Održavanje takve rasprave bila je privilegija koju je Luther imao kao doktor i to nije bio neobičan oblik akademskog ispitivanja nekog problema.{{sfn|Brecht|1985|pp=199–200}} Luther je pripremio dvadeset skupina teza za raspravu u Wittenbergu između 1516. i 1521. godine.{{sfn|Hendrix|2015|p=61}} [[Andreas Karlstadt]] napisao je niz takvih teza u travnju 1517. godine, koje su u teološkom smislu bile radikalnije od Lutherovih. Postavio ih je na vrata Crkve Svih svetih, kao što je Luther navodno učinio sa svojih ''Devedeset pet teza''. Karlstadt je svoje teze objavio u vrijeme dok su [[relikvije]] crkve bile izložene, što se možda smatralo provokativnom gestom. Slično tome, Luther je objavio ''Devedeset pet teza'' uoči [[Dan Svih svetih|Dana Svih svetih]], najvažnijeg dana u godini za pokazivanje relikvija u Crkvi Svih Svetih.{{sfn|McGrath|2011|pp=23–24}} Lutherove teze trebalo je da započnu raspravu među akademicima, a ne neku pučku revoluciju,{{sfn|Hendrix|2015|p=61}} ali postoje naznake da je svoj postupak vidio kao proročanski i značajan. Otprilike u to vrijeme počeo je upotrebljavati ime "Luther", a ponekad i "Eleutherius", grčki "slobodan", umjesto "Luder". Čini se da se to odnosilo na njegovu slobodu od [[Skolastika|skolastičke]] [[Teologija|teologije]], protiv koje je raspravljao ranije te godine.{{sfn|Lohse|1999|p=101}} Luther je kasnije tvrdio da nije želio da se teze široko distribuiraju. [[Elizabeth Eisenstein]] tvrdi da je njegovo iznenađenje uspjehom ''Teza'' možda uključivalo ​​samoobmanu, a [[Hans Hillerbrand]] tvrdi da je Luther zasigurno namjeravao pokrenuti veliku polemiku.{{sfn|Cummings|2002|p=32}} Čini se da Luther ponekad koristi akademsku prirodu ''Teza'' kao pokriće da napada ukorijenjena uvjerenja, a da istovremeno porekne da je namjeravao napasti crkveno učenje. Budući da pisanje skupina teza za raspravu ne mora nužno obvezivati autora na iznesene stavove, Luther je mogao poreći da najzapaljivije ideje u ''Tezama'' uopće pripadaju njemu.{{sfn|Cummings|2002|p=35}} ==Distribucija i objavljivanje== Luther je 31. listopada 1517. poslao pismo Albertu od Brandenburga, [[Nadbiskup Mainza|nadbiskupu Mainza]], u čijoj je nadležnosti bila prodaja indulgencija. U pismu se Luther obraća nadbiskupu iz odane želje da ga upozori na pastoralne probleme koji su izazvani propovijedima oprosta. Pretpostavlja da Albert nije svjestan onoga što se propovijeda pod njegovim autoritetom i govori iz zabrinutosti zbog toga što se ljude odvodi od evanđelja i što propovijedanje oproštaja može donijeti sramotu Albertovom imenu. Luther ne osuđuje indulgencije ili trenutnu doktrinu u vezi s njima, pa ni same propovijedi koje su ih propovijedale, jer im nije osobno svjedočio. Umjesto toga, iznosi svoju zabrinutost zbog toga što ljudi ne razumiju indulgencije koje te propovijedi promiču, kao što je vjerovanje da se svaki grijeh može oprostiti indulgencijama ili da se krivnja, kao i kazna za grijeh, mogu oprostiti indulgencijom. U postskriptumu, Luther je napisao da Albert u prilogu pisma može pronaći neke teze o tom pitanju, tako da moe uvidjeti nesigurnost oko doktrine oprosta, za razliku od propovjednika koji tako samouvjereno govore o blagodatima oproštaja.{{sfn|Brecht|1985|pp=190–192}} [[File:Der Anschlag von Luthers 95 Thesen.jpg|alt=Slika Martina Luthera u redovničkoj odjeći koji propovijeda i gestikulira dok dječak prikucava Devedeset pet teza na vrata pred okupljenim ljudima|thumb|upright=1.3|left|Ova slika [[Julius Hübner|Juliusa Hübnera]] iz 19. stoljeća senzacionalizira Lutherovo objavljivanje "Teza" pred okupljenim ljudima. U stvarnosti je objavljivanje teza za raspravu predstavljalo rutinsku stvar.]] Kada se predlagala rasprava ("[[disputacija]]"), bilo je uobičajeno da se teze za raspravu tiskaju u [[Sveučilišni tisak|sveučilišnom tisku]] i javno objavljuju.{{sfn|Pettegree|2015|p=128}}] Nije sačuvana nijedan primjerak wittenberškog izdanja Lutherovih ''Dvadeset pet teza'', no to nije iznenađujuće jer Luther tada nije bio slavan i važnost tog dokumenta nije u tom trenutku bila prepoznata.{{sfn|Pettegree|2015|p=129}}{{efn|Wittenberški tiskar bio je [[Johann Rhau-Grunenberg]]. Rhau-Grunenbergov tisak Lutherove "Disputacije protiv skolastičke teologije", objavljen samo osam tjedana prije ''Devedeset 'pet teza'', otkriven je 1983. godine.{{sfn|Pettegree|2015|p=97}} Oblik ''Disputacije'' vrlo je sličan obliku nürnberškog izdanja ''Devedeset pet teza''. To je dokaz da je Rhau-Grunenberg tiskao ''Devedeset pet teza'', budući da je nürnberški tisak možda bio kopija tiska u Wittenbergu.{{sfn|Pettegree|2015|p=129}}}} U Wittenbergu, sveučilišni statuti zahtijevaju da se teze objave na svim crkvenim vratima u gradu, ali [[Philip Melanchthon]], koji je prvi spomenuo objavljivanje ''Teza'', spomenuo je samo vrata Crkve Svih Svetih.{{efn|[[Georg Rörer]], Lutherov pisar, u jednoj je bilješci tvrdio da je Luther postavio ''Teze'' na vrata svih crkava.}}{{sfn|Wengert|2015b|p=23}} Melanchthon je također tvrdio da je Luther ''Teze'' objavio 31. listopada , ali se to kosi s nekoliko Lutherovih izjava o tijeku događaja,{{sfn|Brecht|1985|pp=199–200}} a Luther je uvijek tvrdio da je svoje prigovore iznosio putem odgovarajućih kanala i da nije poticao javnu polemiku.{{sfn|Marius|1999|p=138}} Moguće je da, dok je Luther kasnije smtrao pismo od 31. listopada Albertu početkom [[Reformacija|reformacije]], ''Teze'' nije postavio na crkvena vrata sve do sredine studenoga, a možda ih uopće nije nikada nije ni postavio na vrata.{{sfn|Brecht|1985|pp=199–200}} U svakom slučaju, ''Teze'' su postale dobro poznate među intelektualnom elitom Wittenberga ubrzo nakon što ih je Luther poslao Albertu.{{sfn|Pettegree|2015|p=129}} ''Teze'' su kopirane i distribuirane zainteresiranim stranama ubrzo nakon što je Luther poslao pismo nadbiskupu Albertu.{{sfn|Hendrix|2015|p=62}} ''Teze'' su na latinskom tiskane kao [[pamflet]] od četiri stranice u [[Bazel]]u, a kao [[plakat]]i u [[Leipzig]]u i [[Nürnberg]]u.{{sfn|Cummings|2002|p=32}}{{sfn|Hendrix|2015|p=62}} Sveukupno je nekoliko stotina primjeraka teza na latinskom tiskano u Njemačkoj tijekom 1517. godine. [[Kaspar Nützel]] ih je u Nürnbergu preveo na njemački jezik kasnije te godine te su kopije ovog prijevoda poslane na nekoliko zainteresiranih adresa diljem Njemačke,{{sfn|Hendrix|2015|p=62}} no to nužno ne znači da su bile tiskane.{{sfn|Leppin|Wengert|2015|p=389}}{{efn|Nijedna kopija njemačkog prijevoda iz 1517. godine nije sačuvana.{{sfn|Oberman|2006|p=191}}}} ==Reakcije== Čini se da je Albert dobio Lutherovo pismo s ''Tezama'' krajem studenoga. Zatražio je mišljenje teologa sa [[Sveučilište u Maineu|Sveučilišta u Mainzu]] i razgovarao sa svojim savjetnicima. Njegovi su mu savjetnici preporučili da se Lutheru zabrani propovijedati protiv indulgencija, u skladu s [[Papinska bula|papinskom bulom]] o oprostu. Albert je takvu akciju i zatražio od [[Rimska kurija|rimske kurije]].{{sfn|Brecht|1985|pp=205–206}} U Rimu su Luthera odmah shvatili kao prijetnju.{{sfn|Pettegree|2015|p=152}} U veljači [[1518]]. godine [[papa Lav X]]. zatražio je od poglavara [[Augustinski pustinjaci|augustinskih pustinjaka]], Lutherovog [[Redovnik|vjerskog reda]], da uvjeri Lutrhera da prestane širiti svoje ideje o oprostima.{{sfn|Brecht|1985|pp=205–206}} Pored toga, [[Sylvester Mazzolini]] dobio je zaduženje da napiše mišljenje koje će se koristiti u procesu protiv Luthera.{{sfn|Brecht|1985|p=242}} Mazzolini je napisao ''Dijalog protiv drskih teza Martina Luthera koji se tiču ​​papine moći'', koji se usredotočio na Lutherovo propitivanje papine vlasti, a ne na njegove prigovore zbog propovijedi o oprostu.{{sfn|Hendrix|2015|p=66}} Luther je primio poziv u Rim u kolovozu 1518. godine.{{sfn|Brecht|1985|p=242}}[49] Odgovorio je ''Objašnjenjima spora oko vrijednosti oproštaja'', u kojima se pokušao osloboditi optužbe da napada papu.{{sfn|Hendrix|2015|p=66}} Kako je ovdje opširnije iznio svoja stajališta, čini se da je Luther prepoznao da ga implikacije njegovih uvjerenja udaljavaju od službenog učenja više no što je to u početku mislio. Kasnije je rekao da možda ne bi ni započeo polemiku da je znao kamo će ona voditi.{{sfn|Marius|1999|p=145}} ''Objašnjenja'' su nazvana prvim Lutherovim reformacijskim djelom.{{sfn|Lohse|1986|p=125}} [[File:Wittenberg Thesentuer Schlosskirche.JPG|alt=Dvoje velikih crnih crkvenih vrata s prizorom raspeća s Lutherom i Melanchthonom kako kleče|thumb|left|Ova komemorativna vrata postavljena su na [[Crkva Svih svetih u Wittenbergu|Crkvu Svih svetih u Wittenbergu]], na 375. obljetnicu Lutherovog rođenja, 1858. godine.{{sfn|Stephenson|2010|p=17}}]] Johann Tetzel odgovorio je na ''Teze'' pozivom da Luther bude spaljen zbog [[Hereza|hereze]] i zadatkom teologu [[Konrad Wimpina|Konradu Wimpini]] da napiše 106 teza protiv Lutherovog djela. Tetzel je ove teze branio u raspravi pred [[Sveučilište u Frankfurtu na Odri|Sveučilištem u Frankfurtu na Odri]] u siječnju 1518. godine.{{sfn|Brecht|1985|pp=206–207}} Osam stotina primjeraka tiskane rasprave poslano je na prodaju u Wittenberg, no studenti Sveučilišta oduzeli su ih od knjižara i spalili. Luther se sve više plašio da situacija izmiče kontroli i da će se naći u opasnosti. Da bi smirio svoje protivnike, objavio je ''[[Propovijed o oprostima i milosti]]'', koja nije osporavala papin autoritet.{{sfn|Hendrix|2015|p=64}} Ovaj pamflet, napisan na njemačkom jeziku, bio je vrlo kratak i laicima lako razumljiv.{{sfn|Leppin|Wengert|2015|p=389}} To je bilo prvo Lutherovo uspješno djelo i tiskano je dvadeset puta.{{sfn|Brecht|1985|pp=208–209}} Tetzel je odgovorio spisom u kojem stavku po stavku pobija Lutherova stajališta, pozivajući se prije svega na [[Biblija|Bibliju]] i važne teologe.{{sfn|Hendrix|2015|p=65}}{{efn|Ovaj Tetzelov pamflet nosio je naslov ''Pobijanje protiv drske propovijedi dvadeset pogrešnih članaka''.{{sfn|Pettegree|2015|p=144}}}} Tetzelov pamflet nije stekao ni približno toliku popularnost kao Lutherov. Lutherov odgovor na Tetzelov pamflet, s druge strane, bio je još jedan izdavački uspjeh za Luthera.{{sfn|Pettegree|2015|p=145}}{{efn|Lutherov odgovor na Tetzelovo ''Pobijanje'' naslovljen je ''O slobodi propovijedi o papinskim oprostima i milosti''. U njemu, Luther namjerava osloboditi propovijed od Tetzelovih uvreda.{{sfn|Brecht|1985|p=209}}}} Drugi istaknuti protivnik teza bio je [[Johann Eck]], Lutherov prijatelj i teolog sa [[Sveučilište u Ingolstadtu|Sveučilišta u Ingolstadtu]]. Eck je napisao pobijanje, namijenjeno [[Biskup Eichstätta|biskupu Eichstätta]], pod naslovom ''Obelisci''. To se odnosilo na [[Obelisk (tipografija)|obeliske]], tj. tipografske znake kojima su se u [[Srednji vijek|srednjem vijeku]] obilježavali heretički odlomci u tekstovima. To je bio grub i neočekivan osobni napad, budući da je Eck optužiivao Luthera i za herezu i za glupost. Luther je privatno odgovorio spisom pod nazivom ''Zvjezdice'', naslovljenim tako prema [[asterisk|znakovima]]koji su se u tiskanju koristili za isticanje važnih tekstova. Lutherov je odgovor bio ljutit i u njemu je autor izrazio mišljenje da Eck nije razumio stvar o kojoj je pisao.{{sfn|Brecht|1985|p=212}} Spor između Luthera i Ecka postat će javan na [[Rasprava u Leipzigu|raspravi u Leipzigu]] 1519. godine.{{sfn|Hendrix|2015|p=65}} Luthera je papa pozvao da se brani od optužbi za herezu pred [[Thomas Cajetan|Thomasom Cajetanom]] u [[Augsburg]]u u listopadu 1518. Cajetan nije dopustio Lutheru da se s njim raspravlja oko njegovih navodnih hereza, ali je identificirao dvije točke prijepora. Prva je bila protiv 58. teze, koja je glasila da papa nije mogao upotrijebiti [[Riznica Božjih zasluga|riznicu zasluga]] da pruži oprost od vremenski ograničene kazne grijeha.{{sfn|Hequet|2015|p=124}} To je proturječilo papinskoj buli ''Unigenitus'', koju je [[Klement VI]] objavio 1343. godine.{{sfn|Brecht|1985|p=253}} Druga je prijeporna točka bila može li čovjek biti uvjeren da mu je grijeh oprošten ako mu je otpust od grijeha dodijelio svećenik. Lutherova ''Objašnjenja'' o sedmoj tezi tvrdila su da je odgovor potvrdan, temeljeno na Božjem obećanju, no Cajetan je tvrdio da ponizni kršćanin nikada ne smije pretpostaviti da je siguran u to kako stoji pred Bogom.{{sfn|Hequet|2015|p=124}} Luther je odbio odustati i zatražio je da slučaj ispitaju sveučilišni teolozi. Taj je zahtjev odbijen, pa se Luther prije odlaska iz Augsburga obratio papi.{{sfn|Hequet|2015|p=125}} Naposljetku, Luther je [[Ekskomunikacija|ekskomuniciran]] iz Katoličke crkve [[1521]]. godine, nakon što je spalio [[Exsurge Domine|papinsku bulu]] u kojoj mu se prijetilo da će biti izopćen ako se ne pokaje.{{sfn|Brecht|1985|p=427}} ==Posljedice== [[Slika:Göttlicher Schrifftmessiger print.jpg|Otisak prikazuje Luthera kako na crkvenim vratima piše divovskim perom. Pero probija lavovu glavu. Predstvljeno je mnogo drugih simboličkih i povijesnih ličnosti.|thumb|upright=1.3|Tisak izrađen za [[Dan reformacije|Reformacijski jubilej 1617. godine]] na kojem je Luther predstavljen kako divovskim peronom piše ''Teze'' na vratima crkve u Wittenbergu.]] Polemika o indulgencijama koju su pokrenule ''Teze'' bio je početak [[Reformacija|reformacije]], koja je označila [[raskol]] u Rimokatoličkoj crkvi koji je pokrenuo duboke i trajne društvene i političke promjene u Europi.{{sfn|Dixon|2002|p=23}} Luther je kasnije izjavio da je pitanje indulgencija bilo beznačajno u odnosu na polemike u koje će kasnije ući, poput njegove rasprave s [[Erazmo Roterdamski|Erazmom]] oko [[Ropstvo volje|ropstva volje]],{{sfn|McGrath|2011|p=26}} niti je smatrao da je ta polemika bila važna za njegov intelektualni proboj u vezi s [[evanđelje]]m. Luther je kasnije napisao da je u vrijeme dok je pisao ''Teze'' još uvijek "[[papist]]" i čini se da nije smatrao kako ''Teze'' predstavljaju raskid s utvrđenom rimokatoličkom doktrinom.{{sfn|Marius|1999|p=138}} No, upravo od polemike o indulgencijama započeo je pokret koji će se zvati [[reformacija]], a ta je polemika je uzdignula Luthera na čelnu poziciju u tom pokretu.{{sfn|McGrath|2011|p=26}} ''Teze'' su također pokazale kako Luther vjeruje da crkva ne propovijeda kako treba i da to laike dovodi u ozbiljnu opasnost. Dalje, ''Teze'' su proturječile odredbi [[Klement VI.|pape Klementa VI]] prema kojoj indulgencije predstavljaju riznicu crkve. Ovo nepoštivanje papinske vlasti nagovijestilo je kasnije sukobe.{{sfn|Wengert|2015a|pp=xliii–xliv}} Dan 31. listopada 1517. godine, kada je Luther poslao teze Albertu, obilježavao se kao početak reformacije već [[1527]]. godine, kada su Luther i njegovi prijatelji podigli čašu piva u znak sjećanja na "gaženje po indulgencijama".{{sfn|Stephenson|2010|pp=39–40}} U historiografiji reformacije, [[Philip Melanchthon]] u svom spisu ''Povijest Lutherovog života i djela'' ''(''Historia de vita et actis Lutheri'')'' označio je objavljivanje ''Teza'' kao početak reformacijskog pokreta. Tijekom reformacijskog jubileja [[1617]]. godine, stota obljetnica 31. listopada proslavljena je procesijom do crkve u Wittenbergu, gdje se vjerovalo da je Luther objavio teze. Napravljena je gravura na kojoj je prikazan Luther kako divovskim perom piše teze na vratima crkve. Vrh pera prodire u glavu lava koji simbolizira papu Lava X.{{sfn|Cummings|2002|pp=15–16}} Godine 1668. dan 31. listopada proglašen je [[Dan reformacije|Danom reformacije]], godišnjim praznikom u [[Saksonija|Saksoniji]], koji se proširio i na druge [[Luteranizam|luteranske]] zemlje.{{sfn|Stephenson|2010|p=40}} Dana 31. listopada 2017. godine u Njemačkoj je državnim praznikom obilježena 500. godišnjica Dana reformacije.<ref>https://publicholidays.de/reformation-day/</ref> ==Bilješke i reference== === Napomene === {{notelist}} ===Reference=== {{Reflist|20em}} ===Literatura=== {{refbegin|30em}} * {{cite book |last=Brecht |first=Martin |author-link=Martin Brecht |year=1985 |orig-year=1981 |title=Sein Weg zur Reformation 1483–1521 |language=de |trans-title=Martin Luther: His Road to Reformation 1483–1521 |others=Translated by James L. Schaff |place=Minneapolis, MN |publisher=Fortress |isbn=978-0-8006-2813-0 |url=https://www.questia.com/read/119881926/martin-luther-his-road-to-reformation-1483-1521 |url-access=subscription |via=[[Questia]] |ref=harv |archive-url=https://web.archive.org/web/20170902222835/https://www.questia.com/read/119881926/martin-luther-his-road-to-reformation-1483-1521 |archive-date=2017-09-02 |access-date=2020-12-22 |url-status=dead }} * {{cite book |last=Cummings |first=Brian |year=2002 |title=The Literary Culture of the Reformation: Grammar and Grace |place=Oxford |publisher=Oxford University Press |url-access=subscription |via=Oxford Scholarship Online |doi=10.1093/acprof:oso/9780198187356.001.0001 |isbn=9780198187356 |url=http://www.oxfordscholarship.com/view/10.1093/acprof:oso/9780198187356.001.0001/acprof-9780198187356 |ref=harv }} * {{cite book |last=Dixon |first=C. Scott |year=2002 |title=The Reformation in Germany |url=https://archive.org/details/reformationinger0000dixo |place=Malden, Massachusetts |publisher=Blackwell |ref=harv }} * {{cite book |last=Hendrix |first=Scott H. |year=2015 |title=Martin Luther: Visionary Reformer |url=https://archive.org/details/martinluthervisi0000hend |place=New Haven, CT |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-16669-9 |ref=harv }} * {{cite book |last=Hequet |first=Suzanne |year=2015 |chapter=The Proceedings at Augsburg, 1518 |title=The Annotated Luther, Volume 1: The Roots of Reform |editor-last=Wengert |editor-first=Timothy J. |place=Minneapolis, MN |publisher=Fortress |isbn=978-1-4514-6535-8 |chapter-url=http://muse.jhu.edu/chapter/1692338 |url=http://muse.jhu.edu/book/43325 |pages=121–166 |url-access=subscription |via=[[Project MUSE]] |ref=harv }} * {{cite book |last=Junghans |first=Helmar |year=2003 |chapter=Luther's Wittenberg |editor-last=McKim |editor-first=Donald K. |editor-link=Donald McKim |title=Cambridge Companion to Martin Luther |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |pages=20–36 |url=https://www.questia.com/read/107288031/the-cambridge-companion-to-martin-luther |url-access=subscription |via=[[Questia]] |ref=harv |access-date=2020-12-22 |archive-date=2017-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170902231108/https://www.questia.com/read/107288031/the-cambridge-companion-to-martin-luther |deadurl=yes }} * {{cite journal |last1=Leppin |first1=Volker |last2=Wengert |first2=Timothy J. |year=2015 |title=Sources for and against the Posting of the ''Ninety-Five Theses'' |journal=Lutheran Quarterly |volume=29 |pages=373–398 |url=http://www.lutheranquarterly.com/uploads/7/4/0/1/7401289/lq-95theses-leppin_wengert.pdf |ref=harv |access-date=2020-12-22 |archive-date=2016-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160326124747/http://www.lutheranquarterly.com/uploads/7/4/0/1/7401289/lq-95theses-leppin_wengert.pdf |dead-url=yes }} * {{cite book |last=Lohse |first=Bernhard |year=1999 |origyear=1995 |title=Luthers Theologie in ihrer historischen Entwicklung und in ihrem systematischen Zusammenhang |language=de |trans-title=Martin Luther's Theology: Its Historical and Systematic Development. Contributors |others=Translated by Roy A. Harrisville |publisher=Fortress |place=Minneapolis, MN |isbn=978-0-8006-3091-1 |url=https://www.questia.com/read/119871550/martin-luther-s-theology-its-historical-and-systematic |url-access=subscription |via=[[Questia]] |ref=harv |archive-url=https://web.archive.org/web/20170902180910/https://www.questia.com/read/119871550/martin-luther-s-theology-its-historical-and-systematic |archive-date=2017-09-02 |access-date=2020-12-22 |url-status=dead }} * {{cite book |last=Lohse |first=Bernhard |year=1986 |title=Martin Luther—Eine Einführung in sein Leben und sein Werk |origyear=1980 |trans-title=Martin Luther: An Introduction to His Life and Work |others=Translated by Robert C. Schultz |language=de |publisher=Fortress |place=Minneapolis, MN |isbn=978-0-8006-0764-7 |url=https://www.questia.com/read/120338828/martin-luther-an-introduction-to-his-life-and-work |url-access=subscription |via=[[Questia]] |ref=harv |access-date=2020-12-22 |archive-date=2017-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170902222716/https://www.questia.com/read/120338828/martin-luther-an-introduction-to-his-life-and-work |url-status=dead }} * {{cite book |last=Marius |first=Richard |author-link=Richard Marius |year=1999 |title=Martin Luther: The Christian Between God and Death |place=Cambridge, MA |publisher=Belknap |isbn=978-0-674-55090-2 |ref=harv |url-access=registration |url=https://archive.org/details/martinlutherchri00mari }} * {{cite book |last=McGrath |first=Alister E. |year=2011 |title=Luther's Theology of the Cross: Martin Luther's Theological Breakthrough |publisher=Wiley-Blackwell |place=Malden, MA |url=https://www.questia.com/read/123488797/luther-s-theology-of-the-cross-martin-luther-s-theological |url-access=subscription |via=[[Questia]] |ref=harv |archive-url=https://web.archive.org/web/20170902222953/https://www.questia.com/read/123488797/luther-s-theology-of-the-cross-martin-luther-s-theological |archive-date=2017-09-02 |access-date=2020-12-22 |url-status=dead }} * {{cite book |last=Noll |first=Mark A. |author-link=Mark A. Noll |year=2015 |title=In the Beginning Was the Word: The Bible in American Public Life, 1492–1783 |place=New York |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-026398-0 |url=http://www.oxfordscholarship.com/view/10.1093/acprof:oso/9780190263980.001.0001/acprof-9780190263980 |doi=10.1093/acprof:oso/9780190263980.001.0001 |url-access=subscription |via=[[Oxford Scholarship Online]] |ref=harv }} * {{cite book |last=Oberman |first=Heiko A. |author-link=Heiko A. Oberman |year=2006 |origyear=1982 |title=Luther: Mensch zwischen Gott und Teufel |url=https://archive.org/details/luthermanbetween0000ober_f1d7 |trans-title=Luther: Man Between God and the Devil |language=de |others=Translated by Eileen Walliser-Schwarzbart |place=New Haven, CT |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-10313-7 |ref=harv }} * {{cite book |last=Pettegree |first=Andrew |year=2015 |title=Brand Luther |url=https://archive.org/details/brandluther1517p0000pett_a5u0 |place=New York |publisher=Penguin |isbn=978-1-59420-496-8 |ref=harv }} * {{cite book |last=Stephenson |first=Barry |title=Performing the Reformation: Religious Festivals in Contemporary Wittenberg |place=New York |publisher=Oxford University Press |year=2010 |via=Oxford Scholarship Online |doi=10.1093/acprof:oso/9780199732753.001.0001 |isbn=9780199732753 |url=http://www.oxfordscholarship.com/view/10.1093/acprof:oso/9780199732753.001.0001/acprof-9780199732753 |url-access=subscription |ref=harv }} * {{cite book |last=Waibel |first=Paul R. |year=2005 |title=Martin Luther: A Brief Introduction to His Life and Works |publisher=Harlan Davidson |place=Wheeling, IL |isbn=978-0-88295-231-4 |url=https://www.questia.com/read/117981089/martin-luther-a-brief-introduction-to-his-life-and |url-access=subscription |via=[[Questia]] |ref=harv |archive-url=https://web.archive.org/web/20170902184852/https://www.questia.com/read/117981089/martin-luther-a-brief-introduction-to-his-life-and |archive-date=2017-09-02 |access-date=2020-12-22 |url-status=dead }} * {{cite book |last=Wengert |first=Timothy J. |year=2015a |title=Martin Luther's Ninety-Five Theses: With Introduction, Commentary, and Study Guide |place=Minneapolis, MN |publisher=Fortress |url=https://muse.jhu.edu/book/43237 |url-access=subscription |via=[[Project MUSE]] |ref=harv }} * {{cite book |last=Wengert |first=Timothy J. |year=2015b |chapter=[The 95 Theses or] Disputation for Clarifying the Power of Indulgences, 1517 |title=The Annotated Luther, Volume 1: The Roots of Reform |editor-last=Wengert |editor-first=Timothy J. |place=Minneapolis, MN |publisher=Fortress |isbn=978-1-4514-6535-8 |chapter-url=http://muse.jhu.edu/chapter/1692334 |url=http://muse.jhu.edu/book/43325 |pages=13–46 |url-access=subscription |via=[[Project MUSE]] |ref=harv }} * {{cite journal |last=Wicks |first=Jared |year=1967 |title=Martin Luther's Treatise on Indulgences |journal=Theological Studies |volume=28 |issue=3 |pages=481–518 |doi=10.1177/004056396702800302 |url=http://cdn.theologicalstudies.net/28/28.3/28.3.2.pdf |ref=harv |access-date=2020-12-22 |archive-date=2021-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709181523/http://cdn.theologicalstudies.net/28/28.3/28.3.2.pdf |dead-url=yes }} {{refend}} ==Vanjske veze== {{sister project links|Commonscat=95 theses|s=Works of Martin Luther, with introductions and notes, Volume 1/Disputation on Indulgences}} * [https://holyword.church/miscellaneous-resources/martin-luther-and-his-95-theses/ ''Ninety-five Theses''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210124222407/https://holyword.church/miscellaneous-resources/martin-luther-and-his-95-theses/ |date=2021-01-24 }} Engleski prijevod s komentarom i bilješkama * [https://www.luther.de/en/95th-lat.html Latinski izvornik] * [https://web.archive.org/web/20170413072642/https://www.luther2017.de/en Luther 2017] Zvanična stranica u povodu 500. obljetnice {{Authority control}} {{Izabran}} [[Kategorija:Djela 1510-ih]] [[Kategorija:Reformacija]] lag8xsaekwwr0g0dewwsam1alw2y50d 0 4676853 42711146 42584891 2026-10-15T12:34:21Z Edgar Allan Poe 29250 /* Anime */ 42711146 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Infookvir animanga/Header |ime = BLEACH |slika = [[File:BleachVol1.jpg|220px]] |opis_slike = Naslnovnica prvog ''[[tankōbon]]'' izdanja mange na [[japanski|japanskom jeziku]] |izvorno_ime = ''Burīchi'' |izvorno_pismo = ブリーチ |žanr = [[Pustolovni film|pustolovni]],<ref name="VizOfficial"/> [[bangsijanska fantastika]], [[Nadnaravna fikcija|nadnaravno]]<ref name="VizOfficial">{{cite web|url=https://www.viz.com/bleach|title=The Official Website for Bleach|publisher=[[Viz Media]]|access-date=October 24, 2017|archive-date=June 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190614214009/https://www.viz.com/bleach|url-status=live}}</ref> }} {{Infookvir animanga/Manga |naslov = |autor = [[Tite Kubo]] |ilustrator = [[Tite Kubo]] |izdavač = [[Shūeisha]] |izdavač_en = [[Viz Media]]<br>[[Madman Entertainment]] |izdavač_hr = |ostali_izdavači = |magazin = [[Weekly Shōnen Jump]] |početak = [[7. kolovoza]] [[2001.]] |kraj = [[22. kolovoza]] [[2016.]] |broj = 74 ([[Lista poglavlja i tankōbon izdanja mange Bleach|poglavlja]]) |dob = ''[[Shōnen]]'' }} {{Infookvir animanga/Anime |Tv-film = |naslov = [[Bleach (anime)|Bleach]] |redatelj = [[Noriyuki Abe]] {{small|(1-16)}}<br>[[Tomohisa Taguchi]] {{small|(17)}} |producent = |scenarist = |skladatelj = [[Shirō Sagisu]] |studio = [[Pierrot (studio)|Pierrot]] |licenca = |mreža = [[TV Tokyo]] |mreža_hrv = |ostale_mreže = |početak_emitiranja = [[5. listopada]] [[2004.]] |kraj_emitiranja = [[27. ožujka]] [[2012.]]<br>[[11. listopada]] [[2022.]] – ''danas'' |epizode = 379 ([[Lista epizoda animea Bleach|epizode]]) |trajanje = 25 minuta |emitiranje = }} {{Infookvir animanga/Ostalo |naslov = Anime filmovi |sadržaj = * ''[[Bleach: Memories of Nobody]]'' (2006) * {{nowrap|''[[Bleach: The DiamondDust Rebellion]]'' (2007)}} * ''[[Bleach: Fade to Black]]'' (2008) * ''[[Bleach: Hell Verse]]'' (2010) }} {{Infookvir animanga/Ostalo |naslov = Igrani film |sadržaj = * ''[[Bleach (film, 2018)|Bleach]]'' (2018) }} {{Infookvir animanga/Ostalo |naslov = Medijska franšiza |sadržaj = * [[#Light novel|Light novel]] * [[Lista Bleach video igara|Video igre]] * ''[[Bleach Trading Card Game]]'' * [[#Mjuzikli|''Bleach'' mjuzikli]] }} {{Infookvir animanga/Footer}} '''''BLEACH''''' ([[japanski]]: ブリーチ, ''Burīchi''), ''[[shōnen]]'' [[manga]] autora [[Tite Kubo|Titea Kuba]] koja je izvorno izlazila [[7. kolovoza]] [[2001.]] do [[22. kolovoza]] [[2016.]] godine te je sabrana u 74 ''[[tankōbon]]'' izdanja. Manga je izlazila u [[Shūeisha|Shūeishinom]] manga časopisu ''[[Weekly Shōnen Jump]]''. Manga prati pustolovine srednjoškolca [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]], koji može vidjeti duhove, a koji nakon što čudovište po imenu [[Hollow]] napadne njegovu obitelj i njega dobije moći [[Shinigami (Bleach)|Shinigamija]] — što je personifikacija smrti slična konceptu [[Kosac|Kosca]] iz zapadnjačkog folklora — od [[Rukia Kuchiki|Rukije Kuchiki]]. S novostečenim moćima Ichigo postaje zaštitnik svog rodnog grada, [[Karakura|Karakure]], ali i saveznik drugih Shinigamija u borbi protiv niza protivnika. Kubova manga postala je izrazito popularna diljem svijeta te je izrodila cijelu medijsku franšizu, koja je započela [[2004.]] godine s [[Bleach (anime)|istoimenom anime serijom]], a u sklopu koje su producirane i dvije [[OVA]] epizode te četiri dugometražna anime filma. Serija je iznenadno prekinuta [[2012.]] godine bez objašnjenja, a prije nego je adaptirala cjelokupnu manugu, ali je nastavljena [[2022.]] godine kako bi se i posljednja narativna cjelina adaptirala. Uz to, produciran je i [[Bleach (film, 2018)|igrani film]], deset mjuzikla i niz video igara, ali i nekoliko popratnih pisanih djela. [[Viz Media]] distribuirao je mangu u [[SAD|Sjedinjenim Državama]], ali i za većinu zapadnih tržišta, izuzev onih koja su izdavala vlastite prijevode originalne mange; Vizova izdanja dostupna su na [[engleski jezik|engleskom jeziku]]. Zajedno s ''[[Naruto]]m'' i ''[[One Piece]]om'', ''Bleach'' predstavlja "Veliku trojku" ''[[shōnen]]'' [[manga|mangi]] s početka [[2000e|2000-ih]] godina, a koja se danas smatra najzaslužnijom za masovnu, globalnu ekspanziju animanga industrije izvan [[Japan]]a. Sukladno tome, radi se o jednoj od najpopularnijih i najprodavanijih manga u historiji; prema podacima iz [[2022.]] godine prodano je preko 130,000,000 ''[[tankōbon]]'' izdanja, čime je ''Bleach'' došao na 12. mjesto liste najprodavanijih mangi u historiji. Godine [[2005.]] godine manga je dobila i prestižnu [[Shōgakukan manga nagrada|nagradu Shōgakukan]] za najbolju ''[[shōnen]]'' mangu. == Sinopsis == [[Ichigo Kurosaki]] je srednjoškolac iz gradića [[Karakura|Karakure]] koji živi sa svojim ocem, [[Isshin Kurosaki|Isshinom]], koji je liječnik i ima malu kliniku u obiteljskoj kući, te dvjema sestrama blizankama, [[Karin Kurosaki|Karin]] i [[Yuzu Kurosaki|Yuzu]]; njihova majka, [[Masaki Kurosaki|Masaki]], umrla je nedugo nakon rođenja blizanki, dok je Ichigo još bio dječak. Cijela obitelj Kurosaki, izuzev oca, ima sposobnost uočavanja duhova, s tim da je ta moć najizraženija kod Ichiga, koji također može pričati s duhovima. Iako djeluje kao delinkvent, Ichigo je zapravo uzoran učenik i uvijek je spreman pomoći drugima. [[File:1Ichigo and Rukia prepare.jpg|thumb|left|300px|[[Rukia Kuchiki]] priprema se prenijeti svoje Shinigami moći na [[Ichigo Kurosaki|Ichiga]].]] Tokom jedne večeri, u njegovu sobu ulazi mlada djevojka po imenu [[Rukia Kuchiki]], koja je odjevena sva u crno i nosi [[katana|katanu]]. Ichigo ju napadne i pita što radi u njegovoj sobi, što iznenadi Rukiju. Naime, Rukia se predstavi kao [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] ([[japanski]]: 死神, ''Shinigami''; dosl. "Bog smrti") te objašnjava kako je njezina funkcija zaštita stanovnika Karakure od zlih duša koje se zovu [[Hollow]]i ([[japanski]]: 虚 /ホロウ, ''Horō''; dosl. "Šupljina"), ali i pomaganje dobrim dušama koje još nisu prešle iz svijeta mrtvih da prijeđu u njen svijet, [[Soul Society]] ([[japanski]]: 尸魂界 / ソウル・ソサエティ, ''Souru Sosaeti''; dosl. "Zajednica duša"), i budu pročišćene. Ichigo joj ne vjeruje, ali dok se njih dvoje raspravljaju Ichigov dom napadne divovski Hollow koji teško ozlijedi njegovu obitelj u potrazi za njim. Rukia je preslaba da bi ga porazila te je prisiljena posuditi Ichigu dio svojih moći kako bi on privremeno postao Shinigami i spasio svoju obitelj; međutim, Ichigo zbog vlastite duhovne snage preuzme sve Rukijine moći i postaje pravi Shinigami te se lako razračuna s opasnim čudovištem. U narednom periodu saznajemo kako Rukia mora ostati u Svijetu živih dok se njezine moći ne vrate, u čemu joj pomaže ekscentrični i misteriozni trgovac [[Kisuke Urahara]], koji joj osigura [[Gigai]] ([[japanski]]: 義骸, ''Gigai''; dosl. "Lažno tijelo"), lažno tijelo pomoću kojega Shinigamiji mogu obitavati u Svijetu živih i biti viđeni, jer živi ljudi u pravilu ne vide duše, a kako su Shinigamiji također duše, i oni su ljudima nevidljivi. Rukia dolazi u Ichigovu školu, gdje upoznaje njegove prijatelje, među kojima su [[Orihime Inoue]] i "[[Yasutora Sado|Chad]]", ali i [[Quincy (Bleach)|Quincy]] ([[japanski]]: 滅却師 / クインシー, ''Kuinshī''; dosl. "Redovnik uništenja") [[Uryū Ishida]], koji se nevoljko priključuje grupi jer su Quincyji u ratu sa Shinigamijima. Ichigo inicijalno odbija izvršavati dužnosti Shinigamija, ali kada mu Rukia ukaže na dužnosti koje dolaze s njegovim moćima, kao i na činjenicu da su ljudi oko njega često u opasnosti, Ichigo postepeno prihvati svoju novu ulogu i otkriva kompleksnosti svijeta dio kojega je iznenada postao. Istovremeno, Orihime i "Chad" također počinju manifestirati posebne moći, ali one su značajno drugačije od Ichigovih. U jednom trenutku dvojica Shinigamija, [[Renji Abarai]] i [[Byakuya Kuchiki]], dolaze u Svijet živih kako bi odveli Rukiju natrag u Soul Society, gdje ima biti pogubljena kao izdajnik jer je Ichigu dala svoje moći. Ichigo pokušava zaštititi Rukiju, ali skoro umire u borbi s Byakuyom; u toj borbi gubi svoje Shinigami moći. Njegov život spašava Urahara, koji mu nudi pomoć i mogućnost da povrati svoje moći i tako spasi Rukiju, na što Ichigo pristaje. Istovremeno, mačak koji govori po imenu [[Yoruichi Shihōin|gospodin Yoruichi]], a koji je prijatelj s Uraharom, trenira s Orihime i Chadom, dok Ishida, koji također pristaje pomoći Rukiji, trenira sam. Ichigo gotovo umire tokom treniga i pretvara se u Hollowa, ali uspijeva te dobije Uraharinu dozvolu da ide u Soul Society zajedno s Yoruichijem i ostalima. Tamo ih, dakako, čeka nova serija problema. Nakon što upadnu u Soul Society i saznaju gdje se Rukia nalazi, Ichigo i prijatelji shvate da ne mogu tako lako ući u [[Seireitei]] ([[japanski]]: 瀞霊廷, ''Seireitei''; dosl. "Dvor čistih duša"), gdje se Rukia nalazi i gdje Shinigamiji obitavaju. Nakon što im ekscentrična [[Kūkaku Shiba]] pomogne u tome, grupa se neočekivano razdvoji i svatko se mora probijati kroz Seireitei na svoj način. Istovremeno, organizacija znana kao [[Gotei 13]] ([[japanski]]: 護廷十三隊, ''Goteijūsantai''; dosl. "Trinaest carskih zaštitnika") svjesna je njihova dolaska te proglašava izvanredno stanje, omogućujući Shinigamijima iz 13 Divizija da slobodno koriste svoje oružje u borbi s uljezima. Međutim, Gotei 13 pati od internih problema jer jedan od Kapetana ([[japanski]]: 隊長, ''Taichō''; dosl. "Zapovjednik jedinice"), [[Sōsuke Aizen]], bude ubijen, za što drugi Kapetani optuže Ichiga i njegove prijatelje. S druge strane, proces oko Rukijina pogubljenja naglo se zakomplicira i svi ranije utemeljeni rokovi maksimalno se skraćuju kako bi Rukia bila što prije pogubljena, čime cjelokupna situacija postaje sve sumnjivija. Ichigo i ostatak grupe postepeno se ponovo okuplja, a Yoruichi, za kojeg se ispostavlja da je zapravo žena sa sposobnošću transformacije u mačka, pomaže Ichigu da svlada [[Bankai]] ([[japanski]]: 卍解, ''Bankai''; dosl. "Finalno oslobađanje"), posebnu tehniku bez koje se neće moći boriti protiv ostalih Kapetana. [[File:178Aizen explains.jpeg|thumb|250px|left|[[Sōsuke Aizen|Aizenova]] izdaja.]] Nakon toga, Ichigo, uz pomoć Renjija Abaraija, koji je u međuvremenu također svladao Bankai i odlučio pomoći Rukiji, koja mu je najbolja prijateljica, uspijeva pobijediti Byakuyu i spasiti Rukiju, ali tada se otkrije cjelokupna istina. Naime, kapetan Aizen uopće nije bio ubijen već je lažirao svoju smrt kako bi ostvario svoj zli plan. Naime, Aizen je izdajica koji je želio pokoriti Soul Society tako što nadiđe granice moći Shinigamija kroz proces koji bi objedinio moći Shinigamija i Hollowa, a za što mu je bio potreban poseban predmet znan kao [[Hōgyoku]] ([[japanski]]: 崩玉, ''Hōgyoku''; dosl. "Raspadajuća kugla"), koji je ranije izradio i sakrio Kisuke Urahara, bivši Kapetan 12. Divizije koji je prije stotinu godina protjeran iz Soul Societyja te se smjestio u Svijetu živih. Taj je predmet bio sakriven u Rukiji, tako da ju je Aizen planirao pogubiti kako bi ga se domogao, ali je Ichigov dolazak malo poremetio njegove planove. Kapetani pokušavaju zaustaviti Aizena, ali bezuspješno i on uspijeva doći do Hōgyokua, ali pritom ne mora ubiti Rukiju. Nakon toga Aizen, zajedno sa svojim pomoćnicima, kapetanima [[Gin Ichimaru|Ginom Ichimaruom]] i [[Kaname Tōsen|Kanameom Tōsenom]], odlazi u [[Hueco Mundo]] ([[japanski]]: 虚圏 / ウェコムンド, ''Wekomundo''; dosl. "Šuplja sfera", prev. "Šuplji svijet"), svijet u kojem žive Hollowi, i objavljuje rat Soul Societyju. Gotei 13 ispričava se Ichigu te mu se zahvaljuju na pomoći, prihvaćajući ga kao saveznika i, službeno, zamjenskog Shinigamija. Dok se Gotei 13 pripremaju na sukob, Aizen je u Hueco Mundu formirao vojsku moćnih Hollowa, [[Arrancar]]a ([[japanski]]: 破面 / アランカル, ''Arankaru''; dosl. "Puknuta maska", prev. "otkinuti"), koje je nazvao Espade i rangirao ih po brojevima (1 do 10) temeljem njihove snage. Dvojica Espada, [[Yammy Llargo]] i [[Ulquiorra Cifer]], dolaze u Svijet živih kako bi testirali Ichigove moći, a nedugo zatim, Ulquiorra dolazi u Svijet živih i prisiljava Orihime, koja ima jako neobične moći, da dođe k Aizenu. Otkrivši što se dogodilo, Ichigo se ogluši o naredbe Soul Societyja te s Ishidom i Chadom odlazi u Hueco Mundo uz Uraharinu pomoć, kako bi spasili Orihime; na putu im se pridružuju Rukia i Renji. Po dolasku u Hueco Mundo upoznaju grupicu neobičnih i ekstenctričnih Hollowa koju čine [[Nelliel Tu Odelschwanck]], [[Dondochakka Birstanne]], [[Pesche Guatiche]] i [[Bawabawa]], koji im odluče praviti društvo i - koliko mogu - pomoći u njihovom nastojanju. Ichigo i ostali prolaze kroz Hueco mundo, pri čemu se bore s brojnim Hollowima, bivšim Espadama i aktualnim Espadama. U jednom trenutku u Hueco Mundo dolaze kapetani [[Byakuya Kuchiki]], [[Kenpachi Zaraki]], [[Mayuri Kurotsuchi]] i [[Retsu Unohana]], koji pomažu Ichigu dok ovaj odlazi na konačni okršaj s Ulquiorrom kako bi oslobodio Orihime. Tokom borbe, Ichigo bude ubijen te se pretvori u Hollowa, u kojem stanju uspijeva ubiti Ulquiorru. Nakon toga se uspijeva vratiti u normalno stanje. Kapetani ga tada informiraju o stanju u Svijetu živih. Naime, Aizenov je plan u tom trenutku postao jasan - planirao je iskoristiti Karakuru i sve ljude u njoj kako bi si omogućio put u do palače u kojoj obitava [[Soul King]], tamo ga ubio i postao novi vladar. Kako bi ga spriječio, Gotei 13 su uz Uraharinu pomoć napravili repliku Karakure na mjestu originalnog grada, koji su, zajedno sa stanovnicima, premjestili u Soul Society. Kada je Aizen s preostalim Espadama došao u Karakuru, shvatio je da se radi o lažnom gradu. Tamo su ga čekali ostali kapetani i počela je žestoka borba za spas Karakure. Ichigu su u međuvremenu objasnili da je on jedini koji može zaustaviti Aizena jer jedini nije bio izložen njegovoj hipnozi, tako da su se Ichigo i Unohana uputili u lažnu Karakuru nakon što je Ichigo spasio Orihime. Kapetani su uz pomoć [[Visoredi|Visoreda]], skupine bivših kapetana i njihovih pomoćnika ([[japanski]]: 副隊長, ''fukutaichō''; dosl. "pomoćni zapovjednik jedinice") koji su prije 110 godina protjerani iz Soul Societyja jer ih je Aizen pretvorio u hibride između Shinigamija i Hollowa pa su time dobili nove moći, koji su se svrstali na stranu Soul Societyja u ovoj borbi, uspjeli poraziti tri preostale Espade, kao i Tōsena, ali ne i Aizena i Gina, koji su nekako uspjeli otključati put u Soul Society i krenuti prema pravoj Karakuri. Ichigo je tokom ove borbe saznao da mu je otac zapravo bivši kapetan 10. Divizije, [[Isshin Kurosaki|Isshin Shiba]], jer se potonji borio protiv Aizena zajedno s Uraharom i Yoruichi. Isshin je pomogao sinu i naučio ga ultimativnu tehniku s kojom će moći poraziti Aizena, ali će ostati bez svih svojih moći, na što je Ichigo pristao. Nakon što je Gin izdao Aizena i pokušao ga ubiti, Aizen je ubio Gina i sukobio se s Ichigom, koji je aktivirao svoju tehniku i uspio svladati Aizena, koji je ubrzo onesposobljen i zatvoren zahvaljujući Uraharinoj pomoći. Ipak, Ichigo je nedugo zatim izgubio svoje moći. [[File:514Yhwach prepares.jpeg|thumb|[[Yhwach]] je bio posljednji veliki antagonist u mangi.]] Ichigo se teško nosio s povratkom u normalu, pogotovo jer nitko od njegovih drugih prijatelja nije izgubio svoje moći u tom trenutku. Istovremeno, nepoznati muškarac s mačem počeo je napadati Ichigove prijatelje. Ichigu je tada prišao [[Kūgo Ginjō]] te mu objasnio da je on [[Fullbring]]er ([[japanski]]: 完現術者 / フルブリンガー, ''Furuburingā''; dosl. "Umjetnik potpune manifestacije"), čovjek s moćima koje potječu od Hollowa, te kako mu može pomoći da povrati svoje moći. Istovremeno mu je otkrio kako je nepoznati napadač [[Shūkurō Tsukishima]], njegov bivši prijatelj i saveznik koji je postao zločinac. Nakon intenzivnog treninga, Ichigo uspijeva povratiti dio svojih moći, ali mu pred sam kraj Ishida otkriva kako Tsukishima možda jest napao sve ostale Ichigove prijatelje, ali kako je njega napao stvarni zlikovac - Kūgo Ginjō. Ginjō tada otkriva da je i on, kao i Ichigo, bivši zamjenski Shinigami te kako se želi osvetiti Soul Societyju zbog načina na koji su ga odbacili. Prije borbe, Ichigo uz pomoć Rukije, Urahare, svog oca i skupine kapetana i pomoćnika iz Gotei 13 vraća svoje pune moći i kreće u borbu s Ginjōm dok se ostali Shinigamiji lako obraćunaju s ostalim Fullbringerima. Ichigo je na kraju prisiljen ubiti Ginjōa, ali kaže da vjeruje Soul Societyju i da ostaje njihov saveznik, unatoč novootkrivenim činjenicama. Nedugo zatim, skupina nepoznatih osoba napada Hueco Mundo, Ichiga i Soul Society, pri ćemu pogiba [[Chōjirō Sasakibe]], pomoćnik glavnog kapetana [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto|Yamamota]]. Nepoznati protivnici objavljuju rat Soul Societyju i ubrzo se otkriva kako su to preostali Quincyji koje predvodi [[Yhwach]]; Yhwach je 1,000 godina ranije pokušao napraviti istu stvari, ali ga je Yamamoto porazio, mada ga nije mogao ubiti. Tada je rečeno kako će se Yhwach ponovo probuti za 1,000 godina i započeti svoj pohod. Ichigo i njegovi prijatelji (osim Ishide) odlaze u Hueco Mundo kako bi pomogli Hollowima, što Yhwach iskoristi i vrši invaziju na Soul Society ranije nego najavljeno, pri čemu uspijeva ubiti Yamamota. Ichigov dolazak spriječio je potpuno uništenje Soul Societyja, jer je Ichigo dovoljno dugo zadržao Yhwacha da je potonjem ponestalo vremena i morao se povući u [[Wandenreich]] ([[japanski]]: 見えざる帝国 / ヴァンデンライヒ, ''Vandenraihi''; dosl. "Nevidljivo cartvo", prev. "Zidinama opasano carstvo"). Ichigo je tokom te borbe izgubio svoj mač tako da je morao izraditi novi; tu je uskočila [[Royal Guard]] ([[japanski]]: 王属特務, ''Ōzokutokumu''; dosl. "Kralju podređena tajna služba"), skupina od pet najmoćnijih Shinigamija koji su inače zaduženi za zaštitu Soul Kinga, a nakon Yhwachovog dolaska su odlučili pomoći Soul Societyju i Ichigo. Ichigo je tada saznao cijelu priču o svom porijeklu i smrti svoje majke, što mu je omogućilo izradu novog [[Zanpakutō]]a ([[japanski]]: 斬魄刀, ''Zanpakutō''; dosl. "Mač za sječu duša"). Preostali članovi Gotei 13 pripremili su se na drugu invaziju tako da je borba sada bila mnogo izjednačenija. Iako je Yhwach uspio ubiti i apsorbirati Soul Kinga, svog oca, Ichigo i Soul Society dobili su neočekivanu pomoć od zarobljenog Aizena, koji je privremeno oslobođen kako bi pomogao u borbi protiv Yhwacha. Aizen je smatrao Yhwacha inferiornim te nije mogao dozvoliti da pobjedi, zbog čega je zajedno s Ishidom pomogao Ichigu i omogućio mu da trajno ubije Yhwacha. One-shot priča objavljena kasnije otkrila je kako se Soul Society oporavio, međutim kako potencijalno nova opasnost dolazi iz Pakla ([[japanski]]: 地獄, ''Jigoku''; dosl. "Pakao"), jedinog područja koje još uvijek nije bilo istraženo. == Likovi == {{main|Spisak likova iz serijala Bleach}} ''Bleach'' sadrži cijelu seriju likova, koji se mogu grupirati u nekoliko područja. Glavni likovi, odnosno oni koji imaju najveću ulogu u priči su: * '''[[Ichigo Kurosaki]]''' ([[japanski]]: 黒崎 一護, ''Kurosaki Ichigo''), protagonist ''Bleacha''. Na početku priče, Ichigo je tek obični srednjoškolac s neobičnom sposobnošću komunikacije s duhovima. Živi u [[Karakura|Karakuri]] zajedno s obitelji te redovno pohađa srednju školu te je jedan od boljih učenika u razredu. Kada čudovišni [[Hollow]] napadne njegovu obitelj i on dobije moći Shinigamija od [[Rukia Kuchiki|Rukije Kuchiki]], Ichigov život okreće se naglavačke. Karakterno, Ichigo je vrlo srčan i lojalan lik, pogotovo prema svojim prijateljima, za koje će uvijek biti tu kad treba, neovisno o riziku. Njegove hrabrost i borbenost ogledaju se u činjenici da je sprema u bilo kojem trenutku žrtvovati sebe kako bi spasio svoje prijatelje. U početku je cijeloj prili pristupao dosta intuitivno i bez puno razmišljanja, ali do kraja postaje mnogo smireniji i inteligentnije pristupa svojim borbama, postajući tako jedan od najsnažnijih Shinigamija u serijalu. * '''[[Rukia Kuchiki]]''' ([[japanski]]: 朽木 ルキア, ''Kuchiki Rukia''), glavni ženski lik u serijalu. Rukia Kuchiki je Shinigami iz 13. Divizije koju vodi kapetan [[Jūshirō Ukitake]]. Inicijalno je bila zadužena za patroliranje Karakure, pri čemu je došla u kontakt s Ichigom i dala mu svoje moći, što ju je gotovo koštalo života. Inicijalno hladna i posvećena svojoj dužnosti, Rukia je doživjela značajan razvoj kao lik te je pokazala kako posjeduje vrlo izraženu emotivnu stranu, a koja se posebno manifestirala kroz njezinu zaštitničku prirodu prema Ichigu i ostalim saveznicima. Ona je sestra pokojne supruge kapetana [[Byakuya Kuchiki|Byakuye Kuchikija]], čija ju je obitelj posvojila i rekla joj kako je Byakuya njezin stariji brat, tako da ga Rukia cijelo vrijeme naziva bratom, čak i nakon što sazna da joj nije brat. Od djetinjstva je prijateljica s [[Renji Abarai|Renijem Abaraijem]], s kojim se u konačnici i vjenča. Ima naviku objašnjavati stvari crtanjem koje je redovito predmet izrugivanja. Nakon Ukitakeove smrti postaje nova kapetanica 13. Divizije. [[File:Bleach10.jpg|thumb|500px|Likovi koji su zauzeli prvih deset mjesta na prvoj anketi koja je ispirivala popularnost likova (s lijeva na desno): [[Kisuke Urahara]], [[Ururu Tsumugiya]], [[Mizuiro Kojima]], [[Yasutora Sado]], [[Tatsuki Arisawa]], [[Orihime Inoue]], [[Uryū Ishida]], [[Ichigo Kurosaki]], [[Kon (Bleach)|Kon]] i [[Rukia Kuchiki]].]] * '''[[Renji Abarai]]''' ([[japanski]]: 阿散井 恋次, ''Abarai Renji''), ''fukutaichō'' 6. Divizije pod kapetanom Byakuyom Kuchikijem. Renija prvi put upoznajemo kada zajedno s Byakuyom dolazi u Svijet živih po Rukiju, a kada je prikazan kao negativac. Kasnije se ispostavilo kako je za Rukiju bio spreman žrtvovati ne samo svoje dužnosti i svoju čast, već i svoj život. Iako postaje blizak prijatelj s Ichigom, njih su dvojica ostali rivali te se često svađaju, što je uglavnom izvor humora u mangi. Njegov je cilj nadmašiti Byakuyu jednoga dana. Renji, kao i Rukia, potječe iz siromašnog dijela [[Soul Society]]ja te je upisao Akademiju istovremeno kada i Rukia, s kojom je najbolji prijatelj još od djetinjstva. * '''[[Orihime Inoue]]''' ([[japanski]]: 井上 織姫, ''Inoue Orihime''), Ichigova prijateljica i kolegica iz razreda. Kao i Ichigo, Orihime ima narančastu kosu, što je jedna od glavnih stvari koje ih povezuju na samom početku priče. Orihime je izrazito brižna i dobronamjerna osoba, ponekad i previše za vlastito dobro; dopušta drugima previše i uvijek je spremna podrediti sebe kako bi drugome bilo bolje. Izrazito je suosjećajna, toliko da u jednom trenutku počne suosjećati i s [[Ulquiorra Cifer|Ulquiorrom Ciferom]], Aizenovim Arrancarom koji ju je oteo i odveo u [[Hueco Mundo]]. U jednom trenutku otkrije da ima posebne moći koje mogu poništiti bilo koju radnju te ih najčešće koristi kako bi zaštitila svoje prijatelje ili ih izliječila. Nakon rata protiv [[Yhwach]]a, Orihime se udaje za Ichiga, u kojega je zaljubljena od samog početka. * '''[[Uryū Ishida]]''' ([[japanski]]: 石田 雨竜, ''Ishida Uryū''), jedini [[Quincy (Bleach)|Quincy]] među glavnim likovima. Ishida također ide u razred s Ichigom te je, zbog svoje zatvorenosti, inicijalno neprimjetan. Međutim, on je jedan od prvih koji shvati da je Ichigo Shinigami te postaje njegov rival, s obzirom na dugogodišnji sukob koji postoji između Quincyja i Shinigamija; kasnije se, ipak, sprijatelje te Ishida, iako nije uvijek spreman odustati od svojih ideala kao Quincy, čini sve kako bi pomogao svojim prijateljima. Bio je jako blizak sa svojim djedom, [[Sōken Ishida|Sōkenom]], za kog se vjerovalo da je posljednji Quincy, a kojega su ubili Hollowi jer je [[Mayuri Kurotsuchi]], kapetan 12. Divizije, namjerno poslao pomoć prekasno; iz tog razloga Ishida prezire Mayurija, iako su kasnije surađivali. Njegova posebna vještina je šivanje. * '''[[Yasutora Sado]]''' ([[japanski]]: 茶渡 泰虎, ''Sado Yasutora''), poznatiji kao "'''Chad'''" ([[japanski]]: チャド, ''Chado''), visoki i šutljivi mladić [[Meksiko|meksičkog]] porijekla koji također ide u Ichigov razred te je jedini [[Fullbring]]er u grupi, iako priroda njegovih moći bude otkrivena puno kasnije. Sado je visok i nevjerojatno fizički snažan, zbog čega rijetko tko ulazi u direktan sukob s njim, jer u pravilu može prebiti svakoga. S Ichigom se zbližio nakon što su si međusobno pomagali kada bi bili napadnuti od strane grupe huligana te su se tada zakleli kako će biti jedan uz drugoga do samoga kraja, neovisno o okolnostima; iz tog razloga Chad odbija poslušati višestruko snažnijeg [[Shunsui Kyōraku|Shunsuija Kyōrakua]] da se povuče prilikom upada u Soul Society te je spreman riskirati svoj život kako bi pomogao Ichigu. Nadimak Chad dao mu je Ichigo. * '''[[Kon (Bleach)|Kon]]''' ([[japanski]]: コン, ''Kon''), [[Modifcirana duša|ModSoul]] stvoren u sklopu Projekta Spearhead, a koji je preživio uništenje ostalih ModSoulova jer ih se smatralo previše nestavilnima. Njegovo ime skraćenica je izraza "Kaizō Konpaku" ([[japanski]]: 改造 魂魄; dosl. "Modificirana duša"). Kon je zapravo kuglica u kojoj obitava umjetno stvorena duša, a koja može biti stavljena u Gigai ili neki drugi predmet kako bi ga oživjela. Nakon inicijalnog upoznavanja, Kon je trajno smješten u tijelo plišanog lava, iako povremeno preuzima Ichigovo tijelo kada ovaj mora obavljati dužnosti Shinigamija. Kon je zapravo služio kao maskota cijelog serijala te je bio poznat po svom ekstentričnom ponašanju i afinitetu prema lijepim djevojkama (posebice onima s velikim grudima); bio je jako vezan uz Rukiju, ali i Ichiga. * '''[[Kisuke Urahara]]''' ([[japanski]]: 浦原 喜助, ''Urahara Kisuke''), inicijalno misteriozni trgovac mješovitom robom za Shinigamije koji ima vlastitu trgovinu u Karakuri. Zbog njegovog karakterističnog stila odijevanja, Ichigo ga je prozvao "Tip sa šeširom i klompama". Urahara djeluje nonšalantno i vrlo neozbiljno, a bio je poznat po tome da se znao pojaviti u pravo vrijeme na pravom mjestu. Kasnije se ispostavi kako je jedan od najsnažnijih likova u cijelom serijalu te kako je on, zapravo, bio bivši kapetan 12. Divizije, prije Mayurija Kurotsuchija, ali je protjeran iz Soul Societyja zbog sudjelovanja u incidentu koji je stvorio [[Visoredi|Visorede]]. Urahara je često pomagao Ichigu i ostalima, a nerijetko su upravo njegovi izumi i različita rješenja omogućili protagonistima da pobijede. * '''[[Yoruichi Shihōin]]''' ([[japanski]]: 四楓院 夜一, ''Shihōin Yoruichi''), Uraharina najbolja prijateljica. Inicijalno se pojavljuje kao crni mačak sa sposobnošću govora i muškim glasom, zbog čega ju protagonisti - nesvjesni istine - nazivaju "gospodin Yoruichi". Svoj pravi lik, kao i identitet, otkrila je Ichigu dok su bili u Soul Societyju, nakon čega su svi saznali da je zapravo žena koja se može pretvoriti u mačku. Ispostavilo se da je Yoruichi bivša kapetanica 2. Divizije i članica plemićke obitelji Shihōin te jedan od najsnažnijih likova u cijelom serijalu. Ona je predložila Uraharu za kapetana 12. Divizije te je bila mentorica [[Soi Fon]]. Prebjegla je iz Soul Societyja zajedno s Uraharom 110 godina prije početka radnje. * '''[[Sōsuke Aizen]]''' ([[japanski]]: 藍染 惣右介, ''Aizen Sōsuke''), bivši kapetan 5. Divizije i glavni negativac u prvoj sagi mange. Aizen je inicijalno predstavljen kao blag, inteligentan i izrazito dobronamjeran lik koji je zazivao smirenost kada su Ichigo i ostali upali u Seireitei; također je bio poput oca svojoj pomoćnici, [[Momo Hinamori]]. Tijekom Ichigovog upada, njegovo je tijelo pronađeno usred Seireiteija te se vjerovalo da je mrtav, sve dok se nije ispostavilo da je to vrlo kompleksan Gigai. Naime, Aizen je cijelo vrijeme bio izdajica koji je planirao ubiti [[Soul King]]a i postati novi vladar Soul Societyja, a to je pokušao postići nadilaženjem ograničenja koje su Shinigamiji imali spajanjem svojih moći s onima Hollowa. Porazio ga je Ichigo, nakon čega je zatvoren u [[Muken]], odakle je samo nakratko pušten kako bi pomogao u borbi protiv [[Yhwach]]a. * '''[[Yhwach]]''' ([[japanski]]: ユーハバッハ, ''Yūhabahha''), glavni negativac u drugoj sagi originalne mange. Yhwach je otac i predvodnik svih Quincyja, koji je tisuću godina prije početka priče pokušao ubiti Shinigamije jer se nije slagao s njihovim pogledom na balans između svjetova; tada ga je u borbi zaustavio [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto]], ali ga nije uspio ubiti. Ipak, Yhwach je tada izgubio sve svoje moći. No, proročanstvo je predvidjelo da će se Yhwach probuditi nakon tisuću godina i ponovo napasti Soul Society, što se i dogodilo. Iako je uspio apsorbirati moći Soul Kinga, svog oca, na kraju ga je porazio Ichigo, kojemu su pomogli Ishida i Aizen. == Nastanak == [[Tite Kubo]] je ideju za ''Bleach'' dobio tako što je želio nacrtati ''[[Shinigami]]'', duha koji ljude poziva u smrt u japanskom folkloru, u [[kimono|kimonu]], što je poslužilo kao osnova za dizajn [[Shinigami (Bleach)|Shinigamija]] u samoj mangi.<ref name="About 1">{{cite web|url=http://manga.about.com/od/mangaartistinterviews/a/TiteKubo.htm|title=Interview: Tite Kubo (page 1)|author=Deb Aoki|publisher=About.com|access-date=September 16, 2008|archive-date=April 24, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130424160658/http://manga.about.com/od/mangaartistinterviews/a/TiteKubo.htm|url-status=live}}</ref><ref name="LA Times">{{cite news|url=http://articles.latimes.com/2008/aug/28/entertainment/etw-kuboweb28|title=Creator Tite Kubo surprised by 'Bleach' success|author=Charles Solomon|date=August 28, 2008|access-date=September 17, 2008|work=Los Angeles Times|archive-date=April 23, 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090423115417/http://articles.latimes.com/2008/aug/28/entertainment/etw-kuboweb28}}</ref> Inicijalno je Kubo smatrao kako bi njegovi Shinigamiji trebalo nositi pištolje, tako da se manga trebala zvati ''Snipe'' (skraćeno od "sniper", odnosno [[snajper]]), ali to se promijenilo kada su mačevi uključeni u priču.<ref name="SJ 71">{{cite journal|journal=Shonen Jump #71|publisher=Viz Media|volume=6|issue=11|date=November 2008|title=Tite Kubo's Big Comic-Con Adventure!|pages=18–20}}</ref> Na kraju je naslov mange trebao biti ''Black'', što bi bila referenca na boju odjeće Shinigamija, ali Kubo je smatrao kako je naslov previše generičan. Pokušao je s varijantom ''White'', ali je shvatio kako mu se ''Bleach'' najviše sviđa zbog asocijacije na bijelu boju i činjenice da nije previše očito.<ref>{{Cite journal|title=Bleach: Interview with Tite Kubo|journal=[[Anime Insider]]|issue=61|page=39|date=October 2008|publisher=[[Wizard Universe]]|issn=1547-3767 }}</ref> Kubo je originalni koncept priče poslao časopisu ''[[Weekly Shōnen Jump]]'' nedugo nakon otkazivanja njegove prethodne mange, ''[[Zombiepowder]]a'', ali je ovaj inicijalno odbijen.<ref>{{cite web|url=http://www.metacritic.com/person/tite-kubo|title=Tite Kubo|website=[[Metacritic]]|access-date=May 5, 2014|archive-date=December 15, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141215171455/http://www.metacritic.com/person/tite-kubo|url-status=live}}</ref> Ubrzo je poznati mangaka [[Akira Toriyama]], autor ''[[Dragon Ball]]a'', vidio priču te je napisao pismo podrške Kubu.<ref name="LA Times" /> ''Bleach'' je prihvaćen za serijalizaciju nedugo nakon, tokom [[2001.]] godine, ali je inicijalna ideja bila da ''Bleach'' bude kraća priča s maksimalnim periodom izdavanja od pet godina.<ref name="LA Times" /> Rani nacrti priče nisu uključivali hijerarhijsku strukru [[Soul Society]]ja, ali jest uključivala neke likove i narativne elemente koji nisu prikazani prije sage o Arrancarima, poput činjenice da je Ichigov otac također Shinigami.<ref name="About 1" /> Kubo je naveo niz djela koji su utjecali na određene elemente u ''Bleachu'', poput drugih manga, glazbe, stranih jezika, arhitekture i filma. Svoj interes za crtanje nadnaravnog i čudovišta pripisao je mangi ''[[GeGeGe no Kitarō]]'' autora [[Shigeru Mizuki|Shigerua Mizukija]], dok je mangin fokus na zanimljiva oružja i borbe pripisao ''[[Saint Seiya|Saint Seiyi]]'' [[Masami Kurumada|Masamija Kurumade]], koju je Kubo volio kao dječak.<ref name="About 1" /> Potonja je manga temeljena na [[Grčka mitologija|grčkoj mitologiji]], što je Kubo smatrao izvorom svog interesa za mitove, čudovišta i zagrobni život.<ref name="SJ 71"/> Stil akcijskih elemenata i naracije u ''Bleachu'' inspiriran je filmom, iako Kubo nikada nije otkrio nijedan konkretan film koji je inspirirao neke od scena iz mange. Kada je bio pritisnut, odgovorio je kako jako voli ''[[Snatch (film)|Snatch]]'' [[Guy Ritchie|Guya Ritchieja]], ali kako taj film nije inspirirao stil u mangi.<ref name="SJ 51">{{cite journal|journal=Shonen Jump #51|title=none|volume=5|issue=3|date=March 2007|publisher=Viz Media|page=328}}</ref> Koreografija borbi u ''Bleachu'' konstruirana je uz pomoć [[rock]] glazbe, koju je Kubo slušao dok je zamišljao borbe kako bi si dao osjećaj za tempo prilikom prijeloma panela i promjene prespektiva tokom scena.<ref name="About 3"/> Kubo preferira crtati realistične ozljede kako bi borbe bile znakovitije, s ciljem da i čitatelji osjećaju bol koju likovi osjećaju.<ref name="PW"/> Scene borbi u ''Bleachu'' često si isprekidane kraćim humorističnim trenucima koje je autor namjerno ubacivao kada bi se zamorio tijekom crtanja.<ref name="About 3">{{cite web|url=http://manga.about.com/od/mangaartistinterviews/a/TiteKubo_3.htm|title=Interview: Tite Kubo (page 3)|author=Deb Aoki|publisher=About.com|access-date=2008-09-16|archive-date=November 27, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111127231536/http://manga.about.com/od/mangaartistinterviews/a/TiteKubo_3.htm|url-status=live}}</ref> Proces izgradnje priče ''Bleacha'' fokusiran je na karakterizaciju i izradnju likova. Dok je pisao narativne cjeline ili imao problema sa smišljanjem priče, Kubo bi započeo razmišljati o novim likovima, često ''en masse'', i čitao stara izdanja ''Bleacha''.<ref name="About 1" /><ref name="PW">{{cite web|author=Kai-ming Cha|url=http://www.publishersweekly.com/pw/by-topic/new-titles/adult-announcements/article/1480-kubo-comes-to-comic-con-.html|title=Kubo Comes to Comic-Con|work=[[Publishers Weekly]]|publisher=PWxyz, LLC|date=August 4, 2008|access-date=September 17, 2008|archive-date=December 12, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101212092402/http://www.publishersweekly.com/pw/by-topic/new-titles/adult-announcements/article/1480-kubo-comes-to-comic-con-.html|url-status=live }}<!-- http://www.publishersweekly.com/article/CA6584260.htmlTiteKubo.htm --></ref> Kubo je rekao kako voli crtati likove čiji vanjski izgled ne odgovara njihovoj prirodi — što je element iznenađenja prisutan kod velikog broja likova u ''Bleachu'' — jer ga "privlače ljudi s tom naizglednom kontradikcijom" te ima "potrebu crtati ljude na taj način" kada radi.<ref name="WSJ 12" /> Terminologija u ''Bleachu'' ima niz inspiracija, pri čemu svaka pojedina grupa ima svoje vlastite lingvističke korijene. [[Japanski jezik]] svakako je bio inspiracija za Shinigamije i Soul Society, pri čemu brojni mačevi i čarolije u serijalu svoja imena duguju staroj [[Japanska književnost|japanskoj književnosti]]. [[Hueco Mundo]] te likovi Hollowa i Arrancara svoja imena duguju [[španjolski jezik|španjolskom jeziku]], dok su Quincyji te Bountovi, koji su prisutni u anime ''filler'' epizodama, inspirirani [[njemački jezik|njemačkim jezikom]]. [[Engleski jezik]] i [[rock]] glazba poslužili su kao inspiracija za [[Fullbring]]ere. Korištenje takve terminologije kao i zastupljenost različitih etničkih i nacionalnih skupina ukazuje na međunarodni element u koncepciji ''Bleacha''.<ref name="WSJ 12">''[[Shonen Jump (magazine)|Shonen Jump]]''. Volume 6, Issue 6. June 2007. [[Viz Media]]. 12.</ref> == Teme i analiza == Radnja ''Bleacha'' temeljena je na tradicionalnom japanskom vjerovanju kako duhovi koegzistiraju zajedno s ljudima te kako njihova priroda, bilo da su dobri ili zli, ovisi o okolnostima.<ref name=Feigenblatt /> Dobar primjer za to je Orihimeina povijest. Od svoje treće godine, nakon što su pobjegli od roditelja zlostavljača, odgajao ju je i brinuo se za nju njezin stariji brat, Sora, za mir čije se duše stalno molila nakon što je poginuo u saobraćajnoj nesreći.<ref name="ch6">{{cite book|author=Kubo, Tite|title=Bleach, vol. 1|year=2004|publisher=[[Viz Media]]|chapter=Poglavlje 6|isbn=1-59116-441-9}}</ref> Iako je izvorno Sorina duša bila mirna, s vremenom se Orihime sve rjeđe molila jer je pronašla nove prijatelje, tako da je Sora postao ljubomoran i njegova se duša pretvorila u Hollowa i napala Orihime; ipak, kasnije je Sora ponovo probio kroz masku Hollowa nakon borbe s Ichigom te je uvidio svoju pogrešku. Patrick Drazen navodi kako je ovo podsjednik čitateljima da ne smiju zaboraviti tradiciju ili naljutiti duhove kako ne bi stvorili probleme u stvarnom svijetu.<ref>{{cite book|title=A Gathering of Spirits: Japan's Ghost Story Tradition from Folklore and Kabuki to Anime and Manga|publisher=iUniverse|author=Drazen, Patrick|date=June 29, 2011|pages=11–12|isbn=978-1462029426|url=https://books.google.com/books?id=nnkSCqG8L4YC&pg=PA12|access-date=March 21, 2022|archive-date=March 21, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220321180149/https://books.google.com/books?id=nnkSCqG8L4YC&pg=PA12|url-status=live}}</ref> Manga također inkorporira elemente [[Šintoizam|šintoističke]] ideje o pročišćenju "zlih duhova kroz čarolije, svitke, napjeve i druge obrede". Christopher A. Born smatra kako ''Bleach'' prenosi [[Konfucijanizam|konfucijanske vrijednosti]].<ref>{{cite journal|date=April 1, 2010|title=In the Footsteps of the Master: Confucian Values in Anime and Manga|journal=ASIANetwork Exchange|volume=17|issue=2|pages=39–53|doi=10.16995/ane.206|doi-access=free|last=Born|first=Christopher A.}}</ref> Von Feigenblatt smatra kako je ''Bleach'' kulturološki i teološki jako osviješten, crpeći elemente iz [[kršćanstvo|kršćanstva]], ali i karipske [[Santería|santeríje]].<ref name=Feigenblatt>{{cite journal|author=von Feigenblatt, Otto F.|title=Japanese Animation as a Global Product: The Lingering Traces of Nijonjinron and the Rise of Globalism and Hybridity|date=July–December 2012|journal=Journal of History & Social Sciences|issue=2|volume=3|pages=1&ndash;14|ssrn=2195562}}</ref> Raznolikost se ogleda i u rasama te jezicima likova,<ref name="WSJ 12"/> s obzorom na činjenicu da je španjolski jezik predominantan u [[Hueco Munco|Huecu Mundu]], dok su [[Quincy (Bleach)|Quincy]]ji i [[Bount]]i povezani s njemačkim jezikom.<ref name=Feigenblatt /> Također dodaje kako smatra da su Quincyji inspirirani srednjovjekovnim katoličkim viteškim redovima poput [[Suvereni vojnički red Malte|Suverenog vojničkog reda Malte]] ili [[Red Svetog groba u Jeruzalemu|Konjaničkog Reda Svetog groba]], čiji je utjecaj vidljiv kroz uniforme koje Quincyji nose, ali i preko simbolike križa.<ref name=Feigenblatt /> == Izdavanje == {{main|Lista poglavlja i tankōbon izdanja mange Bleach}} ''Bleach'' [[Tite Kubo|Titea Kuba]] izlazio je u [[Shūeisha|Shūeishinom]] časopisu ''[[Weekly Shōnen Jump]]'' punih petnaest godina, od [[7. kolovoza]] [[2001.]] godine<ref>{{cite web|title=『BLEACH』15年の歴史に幕 完結記念で"全巻無料"公式アプリ配信|url=https://www.oricon.co.jp/news/2077075/full/|publisher=[[Oricon]]|access-date=March 12, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20160826230351/http://www.oricon.co.jp/news/2077075/full/|archive-date=August 26, 2016|language=ja|date=August 22, 2016|url-status=live|quote={{lang|ja|『BLEACH』第1話が掲載された『週刊少年ジャンプ』(2001年8月7日) (C)デジタルリマスター版「週刊少年ジャンプ」2001年36・37号/集英社 （2/9枚）}}}}</ref><ref>{{cite web|title=『BLEACH』20周年プロジェクトの発表をまとめて掲載。久保帯人氏のコメントも|url=https://www.famitsu.com/news/202003/21195057.html|website=[[Famitsu]]|access-date=February 20, 2021|archive-url=https://archive.today/20210220223245/https://www.famitsu.com/news/202003/21195057.html|archive-date=February 20, 2021|language=ja|date=March 21, 2020|url-status=live}}</ref> do [[22. kolovoza]] [[2016.]] godine.<ref>{{cite web|last=Pineda|first=Rafael Antonio|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2016-08-04/bleach-manga-to-end-on-august-22-with-important-announcement/.105006|title=Bleach Manga to End on August 22 With 'Important Announcement'|website=[[Anime News Network]]|date=August 4, 2016|access-date=November 27, 2016|archive-date=November 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161129024917/http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-08-04/bleach-manga-to-end-on-august-22-with-important-announcement/.105006|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=「BLEACH」15年の歴史に幕！単行本が無料で読めるアプリの配信も|url=https://natalie.mu/comic/news/198944|website=[[Natalie (website)|Natalie]]|publisher=Natasha, Inc.|access-date=February 20, 2021|language=ja|date=August 22, 2016|archive-date=April 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428213902/https://natalie.mu/comic/news/198944|url-status=live}}</ref> Ukupno 698 individualnih poglavlja (686 regularno numeriranih, te 12 poglavlja numeriranih od -108 do -97) kasnije je sabrano u 74 ''[[tankōbon]]'' izdanja koja su tiskana od [[5. siječnja]] [[2002.]] do [[4. studenog]] [[2016.]] godine.<ref name="JP1">{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-873213-8|title=Bleach 1|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 5, 2014|language=ja|archive-date=January 21, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150121010445/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-873213-8|url-status=live}}</ref><ref name="JP74">{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-880774-4&mode=1|title=Bleach 74|publisher=[[Shueisha]]|access-date=October 6, 2016|language=ja|archive-date=September 12, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170912234959/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-880774-4&mode=1|url-status=live}}</ref> Shūeisha je prvo 21 sabrano izdanje reizdala u obliku šest omnibus izdanja naslovljenih ''Resurrected Souls'', a povodom desete obljetnice serijala.<ref>{{cite web|title=BLEACH総集編6巻連続刊行！カラーマンガも描き下ろし|url=https://natalie.mu/comic/news/55163|website=[[Natalie (website)|Natalie]]|publisher=Natasha, Inc.|access-date=September 29, 2021|language=ja|date=August 19, 2011|archive-date=March 14, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220314131111/https://natalie.mu/comic/news/55163|url-status=live}}</ref> Prvo omnibus izdanje tiskano je [[22. kolovoza]] [[2011.]] godine, a posljednje [[23. siječnja]] [[2012.]] godine.<ref>{{cite book|title=ja:BLEACH総集編 Resurrected Souls 6|language=ja|id={{ASIN|4081110948|country=jp}}}}</ref> Dana [[21. rujna]] [[2012.]] godine, Shūeisha je objavila 45 digitalnih sabranih izdanja u japanskim e-book trgovinama,<ref>{{cite web|url=http://www.ebookjapan.jp/ebj/book/60080167.html|title=Bleach digital 1|publisher=ebookjapan.jp|access-date=May 5, 2014|language=ja|archive-date=May 31, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140531174233/http://www.ebookjapan.jp/ebj/book/60080167.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ebookjapan.jp/ebj/book/60080211.html|title=Bleach digital 45|publisher=ebookjapan.jp|access-date=May 5, 2014|language=ja|archive-date=May 31, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140531173203/http://www.ebookjapan.jp/ebj/book/60080211.html|url-status=live}}</ref> zaključivši tu seriju [[4. studenog]] [[2016.]] godine sa 74. brojem.<ref>{{cite web|url=http://www.ebookjapan.jp/ebj/132455/volume74/|title=Bleach digital 74|publisher=ebookjapan.jp|access-date=January 6, 2018|language=ja|archive-date=January 7, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180107120137/http://www.ebookjapan.jp/ebj/132455/volume74/|url-status=live}}</ref> Ova su digitalna izdanja [[26. travnja]] [[2013.]] godine reizdana u deset tomova,<ref>{{cite web|url=http://ebookstore.sony.jp/item/ST000000000000000357/|title=BLEACH モノクロ版 1～10巻セット|publisher=Sony|access-date=May 5, 2014|language=ja|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140505202945/http://ebookstore.sony.jp/item/ST000000000000000357/|archive-date=May 5, 2014|df=mdy-all}}</ref> s tim da je šesti izdan [[14. ožujka]] [[2014.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://ebookstore.sony.jp/item/ST000000000000000945/|title=BLEACH モノクロ版 51～60巻セット|publisher=Sony|access-date=May 5, 2014|language=ja|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140505203339/http://ebookstore.sony.jp/item/ST000000000000000945/|archive-date=May 5, 2014|df=mdy-all}}</ref> Nositelj licence za Sjevernu Ameriku, [[Viz Media]], serijalizirao je inicijalna poglavlja u svom časopisu ''[[Shonen Jump]]'' od studenog [[2007.]] do travnja [[2012.]] godine.<ref>{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-07-27/shonen-jump-to-serialize-bleach-publish-slam-dunk|title=Viz to Serialize Bleach, Publish Slam Dunk|date=July 27, 2007|work=[[Anime News Network]]|access-date=May 5, 2014|archive-date=April 10, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140410110400/http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-07-27/shonen-jump-to-serialize-bleach-publish-slam-dunk|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2011-10-14/viz-shonen-jump-print-magazine-to-end-next-march|title=Viz's Shōnen Jump Print Magazine to End Next March|date=October 14, 2011|work=Anime News Network|access-date=January 6, 2018|archive-date=December 10, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181210030242/https://www.animenewsnetwork.com/news/2011-10-14/viz-shonen-jump-print-magazine-to-end-next-march|url-status=live }}</ref> Serijal se u siječnju [[2012.]] godine prebacio u digitalni antologijski časopis ''[[Weekly Shonen Jump Alpha]]'', dok je Viz Media nastavila s digitalnim izdanjima kako je Shūeisha izdavala nova poglavlja u Japanu.<ref>{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2011-10-14/viz-to-launch-weekly-shonen-jump-alpha-digital-anthology|title=Viz to Launch Weekly Shonen Jump Alpha Digital Anthology|work=Anime News Network|date=October 14, 2011|access-date=January 6, 2018|archive-date=April 4, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150404114434/http://www.animenewsnetwork.com/news/2011-10-14/viz-to-launch-weekly-shonen-jump-alpha-digital-anthology|url-status=live }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2016-11-04/bleach-manga-gets-2-novels-penned-by-makoto-matsubara-ryohgo-narita/.108451|title=Bleach Manga Gets 2 Novels Penned by Makoto Matsubara, Ryohgo Narita|date=November 4, 2016|work=Anime News Network|access-date=January 6, 2018|archive-date=January 7, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180107061541/https://www.animenewsnetwork.com/news/2016-11-04/bleach-manga-gets-2-novels-penned-by-makoto-matsubara-ryohgo-narita/.108451|url-status=live }}</ref> Prvo sabrano izdanje na [[engleski jezik|engleskom]] izdano je [[6. srpnja]] [[2004.]] godine,<ref name="US1">{{cite web|url=https://www.viz.com/read/manga/bleach-volume-1/product/167|title=Bleach, Vol. 1|publisher=[[Viz Media]]|access-date=May 5, 2014|archive-date=September 8, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180908130535/https://www.viz.com/read/manga/bleach-volume-1/product/167|url-status=live}}</ref> a serijal je zaključen s 74. tomom [[2. listopada]] [[2018.]] godine.<ref name=en74>{{cite web|url=https://www.viz.com/read/manga/bleach-volume-74/product/5664|title=Bleach, Vol. 74|publisher=Viz Media|access-date=October 15, 2018|archive-date=October 8, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181008061356/https://www.viz.com/read/manga/bleach-volume-74/product/5664|url-status=live }}</ref> Viz Media također je izdao posebno kolekcionarsko izdanje prvog toma s tvrdim uvezom i omotom,<ref>{{cite web|url=http://www.viz.com/manga/print/bleach-volume-1C/7962|title=Bleach, Volume 1 (Collector's Edition)|publisher=Viz Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20140712045628/http://www.viz.com/manga/print/bleach-volume-1C/7962|archive-date=July 12, 2014}}</ref> tri posebna box set izdanja,<ref>{{cite web|url=https://www.viz.com/read/manga/product/bleach-box-sets-vol-1/7996|title=Bleach Box Set 1: Volumes 1–21 with Premium|publisher=Viz Media|access-date=January 6, 2018|archive-date=January 7, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180107061843/https://www.viz.com/read/manga/product/bleach-box-sets-vol-1/7996|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.viz.com/read/manga/product/bleach-box-sets-vol-2/11771|title=Bleach Box Set 2: Volumes 22–48 with Premium|publisher=Viz Media|access-date=January 6, 2018|archive-date=January 7, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180107061403/https://www.viz.com/read/manga/product/bleach-box-sets-vol-2/11771|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.viz.com/read/manga/bleach-box-sets-volume-3/product/5735|title=Bleach Box Set 3: Volumes 49–74 with Premium|publisher=Viz Media|access-date=January 5, 2023|archive-date=2018-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180107061843/https://web.archive.org/web/20200923024743/https://www.viz.com/read/manga/bleach-box-sets-volume-3/product/5735|url-status=live|dead-url=}}</ref> te 25 sabranih "3-u-1" izdanja u periodu od [[7. lipnja]] [[2011.]]<ref name="1st 3-in-1 Vol 1">{{cite web|url=https://www.viz.com/read/manga/bleach-3-in-1-edition-volume-1/product/2767|title=''Bleach'' (3-in-1 Edition), Vol. 1|publisher=Viz Media|access-date=May 5, 2014|archive-date=November 28, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181128210644/https://www.viz.com/read/manga/bleach-3-in-1-edition-volume-1/product/2767|url-status=live}}</ref> do [[5. ožujka]] [[2019.]] godine.<ref>{{cite web|url=https://www.viz.com/read/manga/bleach-3-in-1-edition-volume-25/product/5841|title=''Bleach'' (3-in-1 Edition), Vol. 25|publisher=Viz Media|access-date=July 22, 2019|archive-date=April 13, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190413144236/https://www.viz.com/read/manga/bleach-3-in-1-edition-volume-25/product/5841|url-status=live }}</ref> Također, Viz je prvih 16 tomova na engleskom objavio u digitalnom formatu [[17. lipnja]] [[2011.]] godine,<ref>{{cite web|url=http://www.viz.com/manga/digital/bleach-volume-1/34|title=Bleach digital, Vol. 1|publisher=[[Viz Media]]|access-date=May 5, 2014|archive-date=May 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140513021011/http://www.viz.com/manga/digital/bleach-volume-1/34|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.viz.com/read/manga/bleach-volume-16/product/801/digital|title=Bleach digital, Vol. 16|publisher=[[Viz Media]]|access-date=May 5, 2014|archive-date=September 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200903192254/https://www.viz.com/read/manga/bleach-volume-16/product/801/digital|url-status=live}}</ref> dok je digitalno izdanje sva 74 toma zaključeno [[2. listopada]] [[2018.]] godine.<ref name=en74/> Dana [[10. kolovoza]] [[2021.]] godine, ''[[Weekly Shōnen Jump]]'' je izdao posebno one-shot poglavlje od 73 stranice povodom dvadesete obljetnice mange.<ref>{{cite web|last=Hodgkins|first=Crystalyn|title=Tite Kubo Pens New Bleach 1-Shot Manga|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-08-01/tite-kubo-pens-new-bleach-1-shot-manga/.175756|website=[[Anime News Network]]|access-date=August 1, 2021|date=August 1, 2021|archive-date=August 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210810095441/https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-08-01/tite-kubo-pens-new-bleach-1-shot-manga/.175756|url-status=live}}</ref> Englesko izdanje objavio je Vizovo digitalno izdanje časopisa ''[[Shonen Jump]]'', kao i Shūeishin digitalni časopis ''[[Manga Plus]]''. Poglavlje završava sa, kako se čini, [[cliffhanger]]om i riječima "Novi vjetrovi iz Pakla" ([[japanski]]: 獄頤嗚嗚篇, ''Gokui Meimei-hen''), pri čemu se [[kanji]] 篇 (''hen'') uglavnom koristi za označavanje narativnih cjelina ([[engleski|engl.]] ''arcs''), sugerirajući kako postoji mogućnost da će se manga nastaviti u budućnosti, ali od tada nije bilo službenih objava povodom toga.<ref>{{cite web|last=Hazra|first=Adriana|title=Viz Media, Manga Plus Publish Bleach 1-Shot in English|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-08-10/viz-media-manga-plus-publish-bleach-1-shot-in-english/.176096|website=[[Anime News Network]]|access-date=August 10, 2021|date=August 10, 2021|archive-date=August 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210810083237/https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-08-10/viz-media-manga-plus-publish-bleach-1-shot-in-english/.176096|url-status=live}}</ref> Poglavlje je digitalno izdano [[3. prosinca]] [[2021.]] godine.<ref>{{cite web|last=Harding|first=Daryl|title=Bleach’s Summer One-Shot Manga Gets Released Digitally in Japan With New Cover|url=https://www.crunchyroll.com/anime-news/2021/12/03-1/bleachs-summer-one-shot-manga-gets-released-digitally-in-japan-with-new-cover|website=[[Crunchyroll]]|access-date=December 4, 2021|date=December 3, 2021|archive-date=December 4, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211204004304/https://www.crunchyroll.com/anime-news/2021/12/03-1/bleachs-summer-one-shot-manga-gets-released-digitally-in-japan-with-new-cover|url-status=live}}</ref> == Medijska franšiza == === Anime === {{main|Bleach (anime)}} Animacijski studio [[Pierrot (kompanija)|Pierrot]] adaptirao je mangu u [[anime]] seriju pod redateljskom palicom [[Noriyuki Abe|Noriyukija Abea]]. Prva epizoda emitirana je u listopadu [[2004.]] godine, a sama serija trajala je osam godina, do ožujka [[2012.]] godine, kada je iznenadano i bez objašnjenja ukinuta po završetku 366. epizode.<ref name="Anime">{{cite web|url=http://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/episodes/episodes01/index.html|title=Bleach 1–13|publisher=[[TV Tokyo]]|language=ja|access-date=May 5, 2014|archive-date=October 17, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017002007/http://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/episodes/episodes01/index.html}}</ref><ref name="Anime2">{{cite web|url=http://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/episodes/episodes30/index.html|title=Bleach 355–366|publisher=[[TV Tokyo]]|language=ja|access-date=May 5, 2014|archive-date=May 6, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190506082026/https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/episodes/episodes30/index.html}}</ref><ref name="Bleach TV Anime Ending on March 27">{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|title=Bleach TV Anime Ending on March 27|work=[[Anime News Network]]|access-date=February 23, 2012|archive-date=April 6, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190406125815/https://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|url-status=live}}</ref> U ožujku [[2020.]] godine objavljeno je kako će se anime nastaviti, odnosno kako će i posljednja velika narativna cjelina, "Tisućljetni krvavi rat", biti adaptirana u anime formatu.<ref>{{cite web|last=Hodgkins|first=Crystalyn|title=Bleach Manga's 'Thousand Year Blood War Arc' Gets Anime|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2020-03-20/bleach-manga-thousand-year-blood-war-arc-gets-anime/.157678|website=[[Anime News Network]]|access-date=November 26, 2021|date=March 20, 2020|archive-date=March 21, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200321010141/https://www.animenewsnetwork.com/news/2020-03-20/bleach-manga-thousand-year-blood-war-arc-gets-anime/.157678|url-status=live }}</ref> U studenom [[2021.]] potvrđeno je da će adaptacija biti u obliku nove anime serije.<ref>{{cite tweet|user=BLEACHanimation|number=1457513202959327237|title=3ジャンプフェスタ 2022スーパーステージEX『BLEACH』配信決定！|trans-title= #JumpFesta 2022 Super Stage EX We're going to distribute "Bleach"!|language=ja|date=November 8, 2021|access-date=December 12, 2021}}</ref><ref>{{cite web|last=Harding|first=Daryl|title=Bleach Event on December 18 to Present 1st Trailer and Visual for Upcoming New TV Anime Adaptation|url=https://www.crunchyroll.com/anime-news/2021/11/29-1/bleach-event-on-december-18-to-present-1st-trailer-and-visual-for-upcoming-new-tv-anime-adaptation|website=[[Crunchyroll]]|access-date=November 29, 2021|date=November 29, 2021|archive-date=November 29, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211129093127/https://www.crunchyroll.com/anime-news/2021/11/29-1/bleach-event-on-december-18-to-present-1st-trailer-and-visual-for-upcoming-new-tv-anime-adaptation|url-status=live}}</ref> [[Tomohisa Taguchi]] preuzeo je redateljsku poziciju od Abea, a anime je premijeru imao u listopadu [[2022.]] godine te je zaključen u listopadu [[2026.]] godine.<ref>{{cite web|title=「BLEACH 千年血戦篇」は来年10月放送！ビジュアル＆PV発表、監督は田口智久|url=https://natalie.mu/comic/news/458312|website=[[Natalie (website)|Natalie]]|publisher=Natasha, Inc.|access-date=December 18, 2021|language=ja|date=December 18, 2021|archive-date=December 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211219090118/https://natalie.mu/comic/news/458312|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Pineda|first=Rafael|title=Bleach Thousand Year Blood War Anime's Video Reveals October 2022 TV Premiere|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-12-18/bleach-thousand-year-blood-war-anime-video-reveals-october-2022-tv-premiere/.180730|website=[[Anime News Network]]|access-date=December 18, 2021|date=December 18, 2021|archive-date=February 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220216050131/https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-12-18/bleach-thousand-year-blood-war-anime-video-reveals-october-2022-tv-premiere/.180730|url-status=live}}</ref> === Filmovi === Kao što se često događa s popularnim manga i anime serijalima, uz temeljni anime serijal producirana su i četiri dugometražna [[anime]] filma. Ti su filmovi proširili radnju, međutim narativno ne spadaju u temeljni kanon, tako da se zapravo smatraju alternativnim pričama i glavna manga ne referira na ove događaje. Filmovi u pitanju su: # ''[[Bleach: Memories of Nobody]]'' ([[16. prosinca]] [[2006.]])<ref>{{cite web|title=BLEACH MEMORIES OF NOBODY|url=https://mediaarts-db.bunka.go.jp/id/C411430|website=Media Arts Database|publisher=[[Agency for Cultural Affairs]]|access-date=November 11, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211111053440/https://mediaarts-db.bunka.go.jp/id/C411430|archive-date=November 11, 2021|language=ja|url-status=live}}</ref> # ''[[Bleach: The DiamondDust Rebellion]]'' ([[22. prosinca]] [[2007.]])<ref>{{cite web|last=Miller|first=Evan|title=Second Bleach Film's Title, Date Revealed|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2007-07-09/second-bleach-film's-title-date-revealed|website=[[Anime News Network]]|access-date=November 11, 2021|date=July 9, 2007|archive-date=June 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190627170311/https://www.animenewsnetwork.com/news/2007-07-09/second-bleach-film%27s-title-date-revealed|url-status=live}}</ref> # ''[[Bleach: Fade to Black]]'' ([[13. prosinca]] [[2008.]])<ref>{{cite web|last=Loo|first=Egan|title=Third Bleach Film, First Major Film Have Titles, Dates|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2008-07-15/third-bleach-film-first-major-film-have-titles-dates|website=[[Anime News Network]]|access-date=November 11, 2021|date=July 15, 2008|archive-date=July 20, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170720225215/http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-07-15/third-bleach-film-first-major-film-have-titles-dates|url-status=live}}</ref> # ''[[Bleach: Hell Verse]]'' ([[4. prosinca]] [[2010.]])<ref>{{cite web|last=Loo|first=Egan|title=Bleach: Jigoku-Hen Film, Yakumo Promos Streamed (Updated)|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2010-09-14/bleach/jigoku-hen-film-yakumo-promos-streamed|website=[[Anime News Network]]|access-date=November 11, 2021|date=September 13, 2010|archive-date=November 11, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211111054524/https://www.animenewsnetwork.com/news/2010-09-14/bleach/jigoku-hen-film-yakumo-promos-streamed|url-status=live}}</ref> Uz to, [[Warner Bros.]] je [[2018.]] godine producirao i igranu adaptaciju prvog dijela mange naslovljenu samo ''[[Bleach (film, 2018)|Bleach]]'', koja je premijerno prikazana [[20. srpnja]] [[2018.]] godine u [[Japan]]u.<ref>{{cite web|last=Hodgkins|first=Crystalyn|title=Live-Action Bleach Film's 2 New Ads Streamed Before July 20 Premiere|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2018-07-14/live-action-bleach-film-2-new-ads-streamed-before-july-20-premiere/.134265|website=[[Anime News Network]]|access-date=November 11, 2021|date=July 14, 2018|archive-date=November 11, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211111054521/https://www.animenewsnetwork.com/news/2018-07-14/live-action-bleach-film-2-new-ads-streamed-before-july-20-premiere/.134265|url-status=live}}</ref> Priča ovoga filma završava s dolaskom Byakuye i Renjija po Rukiju te Ichigovim neuspjehom pri njenom spašavanju. === ''Light novel'' === Uz glavnu mangu, prošireni serijal sastoji se i od nekoliko ''[[light novel]]a''; [[Tite Kubo]] surađivao je na nekima, dok su neka samostalna djela drugih autora. Kubo i Makoto Matsubara zajedno su napisali tri novelizacije glavnog serijala, koje je izdala [[Shūeisha]] u sklopu svoje serije ''Shōnen Jump Books''. Prvi tom, ''Bleach - Letters From The Other Side: The Death and The Strawberry'', premijerno je tiskan [[15. prosinca]] [[2004.]] godine, a reizdan je pod naslovom ''Bleach - Letters From The Other Side: The Death and The Strawberry - New Edition'' [[4. studenog]] [[2009.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-703149-7|title=BLEACH-letters from the other side: The Death and The Strawberry|language=ja|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 4, 2014|archive-date=July 22, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722095016/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-703149-7|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703212-3|title=BLEACH-letters from the other side: The Death and The Strawberry -new edition-|language=ja|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 4, 2014|archive-date=January 11, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130111081339/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703212-3|url-status=live}}</ref> Drugi tom, ''Bleach: The Honey Dish Rhapsody'', izdan je [[30. studenog]] [[2006.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-703173-X|title=Bleach: The Honey Dish Rhapsody|language=ja|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 4, 2014|archive-date=October 8, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121008060902/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-703173-X|url-status=live }}</ref> Posljednji, treći tom, ''Bleach: The Death Save The Strawberry'', tiskan je [[4. rujna]] [[2012.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703272-7|title=Bleach: The Death Save The Strawberry|language=ja|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 4, 2014|archive-date=January 11, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130111082557/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703272-7|url-status=live}}</ref> [[Ryōgo Narita]] napisao je još jednu seriju ''light novela'' koji su upotpunjavali Kubov serijal, naslova ''[[Bleach: Spirits Are Forever With You]]''; oba toma izdana su [[4. lipnja]] [[2012.]] godine,<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703265-9|title=BLEACH: Spirits Are Forever With You I|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 3, 2014|language=ja|archive-date=November 6, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151106013332/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703265-9|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703266-6|title=BLEACH: Spirits Are Forever With You II|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 3, 2014|language=ja|archive-date=November 6, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151106013339/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703266-6|url-status=live}}</ref> a osim proširene priče o [[Don Kanonji]]ju, u serijal su uveli lik [[Sōya Azashiro|Sōye Azashira]]. Nijedan od ovih ''light novela'' nije preveden na [[engleski jezik]]. Po završetku serijala [[2016.]] godine, Shūeisha je izdala još nekoliko ''light novela''.<ref>{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-12-08/more-details-revealed-for-2-upcoming-bleach-novels/.109645|title=More Details Revealed For 2 Upcoming Bleach Novels|work=[[Anime News Network]]|access-date=May 28, 2017|language=en|archive-date=June 6, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170606042247/http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-12-08/more-details-revealed-for-2-upcoming-bleach-novels/.109645|url-status=live}}</ref> Makoto Matsubara napisala je ''light novel'' ''[[Bleach: WE DO knot ALWAYS LOVE YOU]]'', koji se bavio događajima neposredno nakon [[Yhwach]]ovog pada i prikazao je vjenčanje [[Rukia Kuchiki|Rukije]] i [[Renji Abarai|Renjija]]. Priča je tiskana [[27. prosinca]] [[2016.]] godine u [[Japan]]u; englesko izdanje još uvijek nije objavljeno. U suradnji s Kubom, [[Ryōgo Narita]] napisao je ''light novel'' ''[[Bleach: Can't Fear Your Own World]]'', koji je inicijalno izlazio svako dva tjedna od [[28. travnja]] [[2017.]] godine,<ref>{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2017-04-22/ryohgo-narita-new-bleach-novel-reveals-title-digital-serialization-starting-on-april-28/.115160|title=Ryohgo Narita's New Bleach Novel Reveals Title, Digital Serialization Starting on April 28|work=[[Anime News Network]]|access-date=May 28, 2017|language=en|archive-date=May 23, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170523061810/http://www.animenewsnetwork.com/news/2017-04-22/ryohgo-narita-new-bleach-novel-reveals-title-digital-serialization-starting-on-april-28/.115160|url-status=live}}</ref> a kasnije je sabran u tri toma. Prvi tom tiskan je [[4. kolovoza]] [[2017.]] godine,<ref>{{cite web|last=Kelly|first=Rai|title=Bleach: Can't Fear Your Own World Novels Go On Hiatus|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2017-07-21/bleach-cant-fear-your-own-world-novels-go-on-hiatus/.119177|website=[[Anime News Network]]|access-date=October 30, 2018|date=July 21, 2017|archive-date=October 30, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181030131207/https://www.animenewsnetwork.com/news/2017-07-21/bleach-cant-fear-your-own-world-novels-go-on-hiatus/.119177|url-status=live }}</ref> drugi [[2. studenog]] [[2018.]] godine, a posljednji tom tiskan je [[4. prosinca]] [[2018.]] godine.<ref>{{cite web|last=Pineda|first=Rafael Antonio|title=Bleach Novel Series to End With 3rd Volume|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2018-10-29/bleach-novel-series-to-end-with-3rd-volume/.138754|website=[[Anime News Network]]|access-date=October 30, 2018|date=October 29, 2018|archive-date=October 30, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181030135709/https://www.animenewsnetwork.com/news/2018-10-29/bleach-novel-series-to-end-with-3rd-volume/.138754|url-status=live }}</ref> Ovaj ''light novel'' također prati događaje nakon Yhwachowa pada i fokusira se na [[Shūhei Hisagi|Hisagija]] i zagonetku koju je za sobom ostavio bivši kapetan [[Kaname Tōsen]], istovremeno otkrivajući detalje iz povijesti Soul Societyja. Ovo je trenutno jedini ''light novel'' koji je dostupan na engleskom jeziku.<ref>{{cite web|author1=Rafael Antonio Pineda|title=Viz Licenses New Bleach, Naruto, One Piece Novels|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2019-10-04/viz-licenses-new-bleach-naruto-one-piece-novels/.151867|website=[[Anime News Network]]|access-date=October 4, 2019|date=October 4, 2019|archive-date=October 13, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191013043113/https://www.animenewsnetwork.com/news/2019-10-04/viz-licenses-new-bleach-naruto-one-piece-novels/.151867|url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|title=Bleach: Can’t Fear Your Own World, Vol. 1|url=https://www.viz.com/read/novel/bleach-can-t-fear-your-own-world-volume-1/product/6339|publisher=[[Viz Media]]|access-date=November 17, 2022}}</ref><ref>{{cite web|title=Bleach: Can’t Fear Your Own World, Vol. 3|url=https://www.viz.com/read/novel/bleach-can-t-fear-your-own-world-volume-3/product/6612|publisher=[[Viz Media]]|access-date=November 17, 2022}}</ref> Shūeisha je također izdala i četiri novelizacije ''Bleach'' anime filmova. Prvi ''light novel'', ''Bleach: Memories of Nobody'', izdan je [[18. prosinca]] [[2006.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-703174-8|title=劇場版BLEACH ―MEMORIES OF NOBODY―|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 6, 2014|language=ja|archive-date=March 22, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150322022052/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-703174-8|url-status=live}}</ref> Drugi, naslova ''Bleach: The DiamondDust Rebellion, Another Hyōrinmaru'', tiskan je [[22. prosinca]] [[2007.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703189-8|title=劇場版 BLEACH The DiamondDust Rebellion もう一つの氷輪丸|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 6, 2014|language=ja|archive-date=March 22, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150322022055/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703189-8|url-status=live}}</ref> ''Bleach: Fade to Black, I Call Your Name'', treći ''light novel'' iz serijala, tiskan je [[15. prosinca]] [[2008.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703197-3|title=劇場版BLEACH Fade to Black 君の名を呼ぶ|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 6, 2014|language=ja|archive-date=August 31, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120831135104/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703197-3|url-status=live}}</ref> Posljednji ''light novel'' iz ove serije, ''Bleach: Hell Chapter'', izdan je [[6. prosinca]] [[2010.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703234-5|title=劇場版BLEACH 地獄篇|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 6, 2014|language=ja|archive-date=September 12, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170912234804/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703234-5|url-status=live}}</ref> Ova serija nije dostupna na engleskom jeziku. === Video igre === {{main|Lista Bleach video igara}} Tokom godina, produciran je niz video igara s likovima iz ''Bleacha'', većina kojih su bile [[Borilačka video igra|borilačke igre]], iako je bilo i drugih žanrova. Prva video igra iz serijala bila je ''[[Bleach: Brave Souls]]'', koja je [[24. ožujka]] [[2005.]] godine izašla na [[Sony]]jevom [[PlayStation Portable]]u.<ref name="HTSRelease">{{cite web|url=http://www.ign.com/games/bleach-heat-the-soul/psp-714494|title=IGN: ''Bleach: Heat the Soul''|website=IGN|access-date=May 4, 2014|archive-date=February 19, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140219174712/http://www.ign.com/games/bleach-heat-the-soul/psp-714494|url-status=live}}</ref> U trenutku pisanja, većina video igara izašla je samo u [[Japan]]u, mada je [[SEGA]] lokalizirala prve tri video igre za [[Nintendo DS]] i prvu igru za [[Nintendo Wii|Wii]] za sjevernoameričko tržište.<ref name="DS2ndDetails">{{cite web|url=http://www.ign.com/articles/2006/07/28/bleach-2nd-details|title=Bleach 2nd Details|author=Gantayat, Anoop|website=IGN|date=July 28, 2006|access-date=May 4, 2014|archive-date=May 4, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140504190741/http://www.ign.com/articles/2006/07/28/bleach-2nd-details|url-status=live}}</ref> Dosad, sve službene ''Bleach'' igre izdane za [[Sony]]jeve konzole izdao je i razvio studio [[SCEI]], dok je igre za [[Nintendo]]ve konzole razvila [[SEGA]], osim onih za DS, koje je razvio studio [[Treasure Co. Ltd.]]<ref name="FateRelease">{{cite web|url=http://www.ign.com/games/bleach-the-blade-of-fate/nds-763827|title=IGN: Bleach: The Blade of Fate|website=IGN|access-date=May 4, 2014|archive-date=May 4, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140504201005/http://www.ign.com/games/bleach-the-blade-of-fate/nds-763827|url-status=live}}</ref><ref name="BladeRelease">{{cite web|url=http://www.ign.com/games/bleach-shattered-blade/wii-833630|title=IGN: Bleach: Shattered Blade|website=IGN|access-date=May 4, 2014|archive-date=May 4, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140504202510/http://www.ign.com/games/bleach-shattered-blade/wii-833630|url-status=live}}</ref> Izdane su i dvije igre za mobilne telefone: ''[[Bleach: Bankai Battle]]'' ([[2014.]]) i ''[[Bleach: Brave Souls]]'' ([[2015.]]); obje su dostupne i za [[Android (operativni sustav)|Android]] i za [[iOS]].<ref name="Bankai Battle">{{cite web|url=http://corp.gree.net/jp/ja/news/press/2014/0414-01.html|title=グリーとORATTAの共同開発タイトル「BLEACH 卍解バトル」4月14日より提供開始|publisher=GREE, Inc.|language=ja|date=April 14, 2014|access-date=May 2, 2014|archive-date=December 30, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181230124323/http://corp.gree.net/jp/ja/news/press/2014/0414-01.html|url-status=live}}</ref><ref name="Brave Souls">{{cite web|url=http://www.klab.com/jp/press/150723.html|title=KLab、爽快3Dアクションゲーム「BLEACH Brave Souls」App StoreおよびGoogle Play向けに配信開始！|publisher=KLab Inc.|language=ja|date=July 23, 2015|access-date=October 7, 2015|archive-date=September 25, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925095249/http://www.klab.com/jp/press/150723.html|url-status=live}}</ref> Godine [[2017.]], [[Line Corporation]] objavila je kako je razvila ekskluzivnu igru za svoju komunikacijsku aplikaciju naslova ''Bleach: Paradise Lost''.<ref name="Paradise Lost">{{cite web|url=http://gamestalk.net/post-82913/|title=LINE GAMEに『BLEACH』の最新ゲームが登場！GPSを使って遊ぶRPG作品|publisher=Gamer'sTalk.net|language=ja|date=July 27, 2017|access-date=July 29, 2017|archive-date=March 6, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190306111801/https://gamestalk.net/post-82913/|url-status=live}}</ref> Tijekom ljeta [[2023.]] godine najavljena je i igra ''[[Bleach: Soul Resonance]]'',<ref>{{cite web|url=https://www.oneesports.gg/anime/bleach-game-bleach-soul-resonance/|title=New Bleach game announced! Bleach Soul Resonance arrives in 2024|date=July 11, 2023|accessdate=October 20, 2023|publisher=One eSports}}</ref> koja je izašla [[21. ožujka]] [[2025.]] godine za [[PlayStation 4]], [[PlayStation 5]], [[Microsoft Windows|Windows]] (preko [[Steam (servis)|Steama]]), i [[Xbox Series X and Series S|Xbox Series X/S]].<ref>{{cite web|last=Hodgkins|first=Crystalyn|title=Bleach Gets New Bleach: Rebirth of Souls 3D Arena Fighting Game|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-07-05/bleach-gets-new-bleach-rebirth-of-souls-3d-arena-fighting-game/.212891|website=[[Anime News Network]]|access-date=July 6, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240706103142/https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-07-05/bleach-gets-new-bleach-rebirth-of-souls-3d-arena-fighting-game/.212891|archive-date=July 6, 2024|date=July 5, 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Tai|first=Anita|title=Bleach: Rebirth of Souls Game Streams Opening Movie|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-10-05/bleach-rebirth-of-souls-game-streams-opening-movie/.216382|website=[[Anime News Network]]|access-date=October 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241005164634/https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-10-05/bleach-rebirth-of-souls-game-streams-opening-movie/.216382|archive-date=October 5, 2024|date=October 5, 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Mateo|first=Alex|title=Bleach: Rebirth of Souls Game's Trailer Announces March 21 Release|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-12-04/bleach-rebirth-of-souls-game-trailer-announces-march-21-release/.218606|website=[[Anime News Network]]|access-date=December 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241205055913/https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-12-04/bleach-rebirth-of-souls-game-trailer-announces-march-21-release/.218606|archive-date=December 5, 2024|date=December 4, 2024|url-status=live}}</ref> === Karte === {{main|Bleach Trading Card Game}} U sklopu serijala na tržište su stavljene i dvije igre s kartama, jedna od kojih je izašla samo u [[Japan]]u, dok je druga proizvedena za zapadno tržište. ''Bleach Soul Card Battle'', koju je razvio [[Bandai]], pojavila se na japanskom tržištu [[2004.]] godine.<ref>{{cite web|url=https://www.amazon.co.jp/dp/B0007CVJ38/|title=BLEACH :SOUL CARD BATTLE.1 構築済みスターターセット 友情デッキ|access-date=May 6, 2014|archive-date=September 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200903192310/https://www.amazon.co.jp/dp/B0007CVJ38/|url-status=live }}</ref> U sklopu serije izdano je dvadeset imenovanih setova.<ref>{{cite web|url=https://www.amazon.co.jp/dp/B0027P8TAE/|title=BLEACH SOUL CARD BATTLE March Of The Death (20) ブースターパック BOX|language=ja|access-date=May 6, 2014|archive-date=September 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200903192302/https://www.amazon.co.jp/dp/B0027P8TAE/|url-status=live }}</ref> Nakon ''Bleach Soul Card Battlea'', Bandai je izdao još tri dodatne serije. ''Bleach The Card Gum'', koji je imao 14 setova, pojavila se [[2007.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://www.bandai.co.jp/catalog/item/4543112496447000.html|title=Bleach The Card Gum 1|publisher=[[Bandai]]|language=ja|access-date=May 9, 2014|archive-date=May 12, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140512224150/http://www.bandai.co.jp/catalog/item/4543112496447000.html|url-status=live }}</ref> Sljedeća serija, ''Bleach Clear Collection'', koja je imala samo šest setova, pojavila se u srpnju [[2008.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://www.carddass.com/bleach/cardlist_cc6.html|title=Bleach Clear Collection 6|publisher=[[Carddass]]|language=ja|access-date=May 7, 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528030142/http://www.carddass.com/bleach/cardlist_cc6.html|archive-date=May 28, 2013|df=mdy-all }}</ref> Posljednja serija, ''Bleach Clear Soul Plate'', koja je imala tri seta, pojavila se u prosincu [[2009.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://www.carddass.com/bleach/product_csp3.html|title=Bleach Clear Soul Plate 3|publisher=[[Carddass]]|language=ja|access-date=May 7, 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150202040302/http://www.carddass.com/bleach/product_csp3.html|archive-date=February 2, 2015|df=mdy-all }}</ref> ''[[Bleach Trading Card Game]]'' na američko je tržište stavila kompanija [[Score Entertainment]] u svibnju [[2007.]] godine,<ref>{{cite web|url=http://www.officialbleachtcg.com/faq.cfm#promo|title=Official Bleach TCG: FAQ|publisher=[[Score Entertainment]]|access-date=November 2, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217153219/http://www.officialbleachtcg.com/faq.cfm#promo|archive-date=December 17, 2008|url-status=dead }}</ref> ali izdavanje karata stalo je u travnju [[2009.]] godine, netom prije planiranog izdavanja sedme ekspanzije nazvane ''Bleach Infiltration''.<ref name="TCG RIP">{{cite web|url=http://www.icv2.com/articles/news/14681.html|title='Bleach TCG' RIP|publisher=icv2|access-date=May 22, 2009|archive-date=July 13, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110713002103/http://www.icv2.com/articles/news/14681.html|url-status=dead }}</ref> Prekid proizvodnje pripisan je tadašnjoj recesiji, koja je značajno utjecala na prodaju igračih karata.<ref name="TCG RIP" /> Igru je dizajnirao Aik Tongtharadol, a bila je za dva igrača, svaki od kojih je partiju počinjao sa špilom koji je imao najmanje 61 kartu (1 "Guardian" kartu, glavni špil od 60 karata i opcionalni dodatni špil s 20 karata). Igrač je gubio partiju ukoliko bi njegova moć, kako ju je definirala "Guardian" karta, bila svedena na nulu, ili ukoliko više ne bi imao karata u špilu.<ref>{{cite web|url=http://www.officialbleachtcg.com/rules.cfm|title=Official Bleach TCG: Rules|publisher=[[Score Entertainment]]|access-date=November 2, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217075805/http://www.officialbleachtcg.com/rules.cfm|archive-date=December 17, 2008|url-status=dead }}</ref> Karte u sklopu igre bile su izdavane kroz imenovane setove, a svaki je set dolazio u tri formata: unaprijed izrađeni ''box set'' od 72 karte s početničkim špilom i dva paketića karata, paketić od 10 karata, ili kutija s 12 karata. Izdano je ukupno šest imenovanih setova.<ref>{{cite web|url=https://www.amazon.com/dp/B00168T6RS/|title=Bleach Trading Card Game - Bankai Starter Deck|access-date=July 21, 2009|archive-date=June 29, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629141720/http://www.amazon.com/dp/B00168T6RS/|url-status=live}}</ref> === Mjuzikli === {{main|Rock Musical Bleach}} ''Bleach'' je također doživio adaptacije u vidu [[rock]] [[mjuzikl|mjuzikala]] koje su zajednički producirali [[Studio Pierrot]] i Nelke Planning. Producirano je ukupno pet mjuzikala koji si pokrili dijelove prvih dvaju narativnih cjelina (''Substitute Shinigami'' i ''Soul Society''), ali i pet dodatnih ''live'' izvedbi naslovljenih "Live Bankai Shows" i "Rock Musical Bleach Shinsei", koji su prezentirali originalne priče nepovezane s radnjom mange. Mjuziklu su premijerno izvođeni od [[17. kolovoza|17.]] do [[28. kolovoza]] [[2005.]] godine u centru Space Zero Tokyo u četvrti [[Shinjuku]].<ref>{{cite web|url=http://rmbleach.com/|title=Rock Musical Bleach official website|access-date=May 4, 2014|language=ja|archive-date=February 22, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222013244/http://rmbleach.com/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nelke.co.jp/stage/rmbleach/|title=ロックミュージカル『BLEACH』|work=Nelke.co.jp|publisher=Nelke Planning Co., LTD|access-date=May 4, 2014|language=ja|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140505002634/http://www.nelke.co.jp/stage/rmbleach/|archive-date=May 5, 2014|df=mdy-all }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2005-04-11/bleach-rock-musical|title=Bleach Rock Musical|work=[[Anime News Network]]|date=April 11, 2005|access-date=May 4, 2014|archive-date=September 14, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140914134820/http://www.animenewsnetwork.com/news/2005-04-11/bleach-rock-musical|url-status=live}}</ref> Mjuzikle je režirao Takuya Hiramitsu prema scenarijima koje je adaptirao Naoshi Okumura, dok je glazbu komponirao dramski pisac Shoichi Tama. Pjesme su bile potpuno originalne i ništa nije preuzeto iz ''soundtracka'' anime serije. Glavni glumci bili su [[Tatsuya Isaka]], kao [[Ichigo Kurosaki]], [[Miki Satō]], kao [[Rukia Kuchiki]], i [[Eiji Moriyama]], kao [[Renji Abarai]].<ref>{{cite web|url=http://www.cdjapan.co.jp/product/SVWC-7359|title=Rock Musical BLEACH Saien - Live|publisher=CDJapan.co.jp|access-date=May 4, 2014|archive-date=May 4, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140504225808/http://www.cdjapan.co.jp/product/SVWC-7359|url-status=live}}</ref> Godine [[2016.]] produciran je još jedan mjuzikl povodom 15. obljetnice ''Bleacha''. Režiju i scenarij potpisao je Tsutsumi Yasuyuki, a u glavnim su se ulogama pojavili Akira Takano iz sastava [[Dream5]] i Chihiro Kai kao Ichigo Kurosaki, odnosno Rukia Kuchiki. Mjuzikl je premijeru imao [[28. srpnja]] [[2016.]] godine u [[Tokyo|tokijskom]] teatru AiiA 2.5.<ref>{{cite news|work=[[Anime News Network]]|title=New Rock Musical Bleach's Cast, Visual, Debut Date Revealed|access-date=July 1, 2016|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2016-05-30/new-rock-musical-bleach-cast-visual-debut-date-revealed/.102639|archive-date=July 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160704015303/http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-05-30/new-rock-musical-bleach-cast-visual-debut-date-revealed/.102639|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|publisher=Rock Musical Bleach|title=「ROCK MUSICAL BLEACH」 ～もうひとつの地上～|access-date=July 1, 2016|url=http://www.rmbleach.com|archive-date=June 26, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160626004935/http://www.rmbleach.com/|url-status=live}}</ref> Krajem [[2023.]] godine službeno je najavljen novi mjzikl, ''Bleach: Arrancar the Beginning'', čije su izvedbe zakazane za svibanj i lipanj [[2024.]] godine u [[Japan]]u.<ref>{{cite web|url=https://comicbook.com/anime/news/bleach-arranger-the-beginning-musical-shares-first-poster-teaser/|title=Bleach: Arrancar the Beginning Musical Shares First Poster, Teaser|publsisher=ComicBook.com|author=Peters, Megan|date=February 26, 2024|accessdate=March 24, 2024}}</ref> === Ostali mediji === U sklopu serijala ''Bleach'' izdano je i nekoliko službenih knjiga s ilustracijama; prva od njih, ''All Colour But The Black'', izdana je i u [[Japan]]u i na Zapadu. Ta je knjiga zapravo bila kompilacija koloriranih ilustracija iz prvih 19 tomova mange, kao i neke originalne ilustracije te autorove komentare.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-874173-0|title=BLEACHイラスト集 All Colour But The Black|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 4, 2014|language=ja|archive-date=March 22, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150322092211/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-874173-0|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.viz.com/books/print/art-of-bleach-volume-1/7223|title=The Art of Bleach|publisher=[[Viz media]]|access-date=May 4, 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140504191814/http://www.viz.com/books/print/art-of-bleach-volume-1/7223|archive-date=May 4, 2014|df=mdy-all}}</ref> Druga knjiga iz serijala, ''Bleach Official Bootleg: KaraBuri+'' ([[japanski]]: BLEACH OFFICIAL BOOTLEG カラブリ プラス, ''Bleach Official Bootleg Karaburi Purasu''), izdana je [[3. kolovoza]] [[2007.]] godine. Uz podatke o likovima i članke o nekim drugim aspektima Kubovog fiktivnog svijeta, ovo je izdanje kompiliralo i niz kratkih stripova zbirno naslovljenih ''Tedious Everyday Tales Colorful Bleach'' ([[japanski]]: 徒然日常絵詞 カラフル ブリーチ, ''Tsuredure Nichijou Ekotoba Karafuru Buriichi''), koji su ranije objavljivani u ''[[V Jump]]u''. Ovo je zapravio ''[[omake]]'' serijal čiji su paneli bili slični onima iz glavnog serijala, mada su otkrivali više o svakodnevnici likova.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-874199-4|title=BLEACH OFFICIAL BOOTLEG カラブリ+|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 4, 2014|language=ja|archive-date=March 22, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150322092205/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-874199-4|url-status=live}}</ref> [[Viz Media]] je [[10. kolovoza]] [[2010.]] godine, na engleskom jeziku, izdao ''Color Bleach+: Bleach Official Bootleg''.<ref>{{cite web|url=http://www.viz.com/books/print/color-bleach-bleach-official-bootleg-volume-1/8757|title=Color Bleach+: Bleach Official Bootleg|publisher=[[Viz media]]|access-date=May 4, 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140504204559/http://www.viz.com/books/print/color-bleach-bleach-official-bootleg-volume-1/8757|archive-date=May 4, 2014|df=mdy-all}}</ref> U prisincu [[2018.]] godine izdana je još jedna, ovoga puta masivna, zbirka, ''Bleach JET'', koja je sadržavala enormnih 700 ilustracija iz petnaestogodišnje povijesti serijala.<ref>{{cite web|last=Loveridge|first=Lynzee|title=Bleach Manga Gets 2-Volume, 500-Page Artwork Collection|url=https://www.animenewsnetwork.com/interest/2018-06-04/bleach-manga-gets-2-volume-500-page-artwork-collection/.132437|website=[[Anime News Network]]|access-date=November 17, 2022|date=June 4, 2018}}</ref> Uz to, izdano je i sedam službenih knjiga s podacima o serijalu. Prve dvije, ''Bleach: Official Character Book SOULs.'' i ''Bleach: Official Animation Book VIBEs.'', izdane su [[3. veljače]] [[2006.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-874079-3|title=BLEACH―ブリーチ― OFFICIAL CHARACTER BOOK SOULs.|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 4, 2014|language=ja|archive-date=December 30, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151230103313/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-874079-3|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-874080-7|title=BLEACH―ブリーチ― OFFICIAL ANIMATION BOOK VIBEs.|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 4, 2014|language=ja|archive-date=November 6, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151106013408/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-874080-7|url-status=live}}</ref> Viz Media je kasnije, [[18. prosinca]] [[2008.]] godine, na engleskom izdao ''Bleach: Official Character Book SOULs.''<ref>{{cite web|url=http://www.viz.com/books/print/bleach-souls-official-character-book-volume-1/7403|title=Bleach SOULs. Official Character Book|publisher=[[Viz media]]|access-date=May 4, 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140504190544/http://www.viz.com/books/print/bleach-souls-official-character-book-volume-1/7403|archive-date=May 4, 2014|df=mdy-all}}</ref> Treća knjiga, ''Bleach: Official Character Book 2: MASKED'', izdana je [[4. kolovoza]] [[2010.]] godine. Ova knjiga donijela je podatke o likovima koji su se pojavili 100 godina prije same radnje, poput bivših kapetana i njihovih pomoćnika, ali i o Arrancarima i Visoredima. Iako je izdana na isti dan kad i Tom 46, knjiga pokriva likove do Toma 37.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-874845-0|title=BLEACH―ブリーチ― OFFICIAL CHARACTER BOOK 2 MASKED.|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 4, 2014|language=ja|archive-date=August 25, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100825082850/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-874845-0|url-status=live}}</ref> Englesko izdanje izdala je Viz Media [[6. ožujka]] [[2012.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://www.viz.com/books/print/bleach-masked-official-character-book-2/10109|title=Bleach MASKED: Official Character Book 2|publisher=[[Viz media]]|access-date=May 4, 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140504192255/http://www.viz.com/books/print/bleach-masked-official-character-book-2/10109|archive-date=May 4, 2014|df=mdy-all}}</ref> Dana [[4. prosinca]] [[2010.]] godine izdana je i četvrta knjiga, ''Official Invitation Book The Hell Verse''. Knjiga je izdana kako bi promovirala film ''[[Bleach: Hell Verse]]'', a sadržavala je ilustracije likova, promotivne postrere i posebnu ''one-off'' mangu koja je pratila film.<ref>{{cite web|url=https://www.amazon.co.jp/BLEACH-%E3%83%96%E3%83%AA%E3%83%BC%E3%83%81-%E5%85%A5%E5%A0%B4%E8%80%85%E7%89%B9%E5%85%B8%E3%82%B3%E3%83%9F%E3%83%83%E3%82%AF-INVITATION-Verse/dp/B00AXKFXPO|title=劇場版 BLEACH ブリーチ 地獄編 入場者特典コミック 【 INVITATION BOOK The Hell Verse 】|language=ja|access-date=May 6, 2014|archive-date=May 6, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140506182433/http://www.amazon.co.jp/BLEACH-%E3%83%96%E3%83%AA%E3%83%BC%E3%83%81-%E5%85%A5%E5%A0%B4%E8%80%85%E7%89%B9%E5%85%B8%E3%82%B3%E3%83%9F%E3%83%83%E3%82%AF-INVITATION-Verse/dp/B00AXKFXPO|url-status=live}}</ref> Na dan izdavanja Toma 50, [[3. lipnja]] [[2011.]] godine, izdana je i peta knjiga, ''Bleach: Official Character Book 3: UNMASKED'', međutim ona je pratila mangu samo do Toma 48.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-874861-0|title=Bleach: Official Character Book 3: UNMASKED|publisher=[[Shueisha]]|language=ja|access-date=May 4, 2014|archive-date=November 6, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151106013416/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-874861-0|url-status=live}}</ref> Šesta knjiga, ''Bleach: The Rebooted Souls.'', izdana je [[4. lipnja]] [[2012.]] godine. Ova besplatna knjižnica podijeljena je s Tomom 55 mange s ciljem da čitateljima pruži informacije o posljednjoj narativnoj cjelini mange, nazvanoj ''Tisućljetni krvavi rat''.<ref>{{cite web|url=http://www.s-manga.net/comics_new/cn_20120604_wj_jpc_bleach-the-rebooted-souls_hhjAYx2E.html|title=BLEACH: THE REBOOTED SOULS|publisher=s-manga.net|language=ja|access-date=May 6, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140506181902/http://www.s-manga.net/comics_new/cn_20120604_wj_jpc_bleach-the-rebooted-souls_hhjAYx2E.html|archive-date=May 6, 2014|url-status=dead}}</ref> Sedma knjiga izdana je [[4. kolovoza]] [[2015.]] godine; naslovljena je ''BLEACH 13 BLADEs.'' i fokusirala se isljučivo na Shinigamije koji su članovi organizacije Gotei 13.<ref>{{cite book|title=BLEACH 13 BLADEs. (ジャンプコミックス)|language=ja|id={{ASIN|4088805259|country=jp}}}}</ref> Shueisha je [[4. prosinca]] [[2013.]] godine izdala posebnu knjigu, ''Bleach: JCCover Postcard Book MAILs.'', koja je sadržavala naslovne ilustracije tomova (do Toma 60) u obliku razglednica s pjesmama na pozadini.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-880089-9|title=BLEACH: JCCOVER POSTCARD BOOK MAILs．|publisher=[[Shueisha]]|language=ja|access-date=May 4, 2014|archive-date=May 4, 2014|archive-url=https://archive.today/20140504153725/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-880089-9|url-status=live}}</ref> == Kritike i uspjeh == === Prodaja === Povijesno gledano, ''Bleach'' je jedna od najprodavanijih mangi svih vremena. Prema podacima iz [[2017.]] godine, u cirkulaciji je bilo 90 milijuna ''[[tankōbon]]'' izdanja;<ref name="zenkan">{{cite web|url=http://www.mangazenkan.com/ranking/books-circulation.html|title=歴代発行部数ランキング|publisher=Manga Zenkan|language=ja|access-date=2020-12-23|archive-date=November 29, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171129043344/http://www.mangazenkan.com/ranking/books-circulation.html|url-status=dead}}</ref> brojka je [[2018.]] godine porasla na 120 milijuna,<ref name="movieannouncement">{{cite web|url=http://www.asahi.com/ajw/articles/AJ201609150004.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160915195058/http://www.asahi.com/ajw/articles/AJ201609150004.html|url-status=dead|archive-date=2016-09-15|title='Bleach' manga gets live-action film adaptation starring Fukushi|date=2016-09-15|work=[[Asahi Shimbun]]|access-date=2016-11-27}}</ref><ref name="moviedate">{{cite tweet|last=Official|first=Movie "BLEACH"|user=bleach_moviejp|number=960241559324078080|title=＼＼7⃣月2⃣0⃣日公開決定／／ 全世界でシリーズ累計1億2000万部を超える超人気コミック原作。悪霊・虚〈ホロウ〉 死神の戦いを、壮大なスケールで描くバトルアクション大作『#BLEACH』の公開日が、7月20日（金）に決定|date=February 5, 2018|access-date=February 5, 2018}}</ref><ref>{{cite web|url= https://www.animenewsnetwork.com/daily-briefs/2018-02-05/bleach-manga-has-120-million-copies-in-print-worldwide/.127393|title= Bleach Manga Has 120 Million Copies in Print Worldwide|date= 2017-01-23|work= [[Anime News Network]]|access-date= 2017-03-03|archive-date= February 5, 2018|archive-url= https://web.archive.org/web/20180205224244/https://www.animenewsnetwork.com/daily-briefs/2018-02-05/bleach-manga-has-120-million-copies-in-print-worldwide/.127393|url-status= live }}</ref> dok je [[2022.]] godine ta brojka skočila na 130 milijuna, čime je ''Bleach'' postao sedma najprodavanija manga u cjelokupnoj povijesti ''[[Weekly Shōnen Jump]]a''.<ref>{{cite web|title=BLEACH 千年血戦篇：キービジュアルに護廷十三隊の隊長陣、星十字騎士団集結　PVでユーハバッハのせりふも|url=https://mantan-web.jp/article/20220702dog00m200033000c.html|website=Mantan Web|access-date=July 3, 2022|language=ja|date=July 3, 2022|archive-date=July 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220703033525/https://mantan-web.jp/article/20220702dog00m200033000c.html|url-status=live}}</ref> Što se tiče nekih godišnjih brojki, godine [[2008.]], 34. tom mange prodan je u 874,153 primjeraka u [[Japan]]u, čime je bio 12. najprodavanija manga te godine u Japanu; tomovi 33 i 35 bili su 17., odnosno 18. najprodavaniji naslovi te godine.<ref>{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-12-19/2008-yearly-japanese-comic-ranking-no.1-25|title=2008's Top-Selling Manga in Japan, #1–25|work=[[Anime News Network]]|date=December 19, 2008|access-date=December 30, 2008|archive-date=February 3, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160203154047/http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-12-19/2008-yearly-japanese-comic-ranking-no.1-25|url-status=live }}</ref> Tokom iste godine, ukupno je u [[Japan]]u prodano 3,161,825 primjeraka, čime je ''Bleach'' zauzeo peto mjesto na godišnjoj listi najprodavanijih naslova.<ref>{{cite news|title=2008's Top-Selling Manga in Japan, by Series|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-01-02/2008-top-selling-manga-in-japan-by-series|date=January 2, 2009|work=[[Anime News Network]]|access-date=January 3, 2009|archive-date=December 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161201070535/http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-01-02/2008-top-selling-manga-in-japan-by-series|url-status=live}}</ref> S oko 3.5 milijuna prodanih primjeraka, ''Bleach'' je bio druga najprodavanija manga u prvoj polovici [[2009.]] godine u [[Japan]]u.<ref>{{cite news|title=Top-Selling Manga in Japan by Series: 1st Half of 2009|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-06-15/top-selling-manga-in-japan-by-series/1st-half-of-2009|date=June 15, 2009|work=[[Anime News Network]]|access-date=June 15, 2009|archive-date=December 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161201040334/http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-06-15/top-selling-manga-in-japan-by-series/1st-half-of-2009|url-status=live}}</ref> Što se tiče godišnjih izdanja, tom 36 je s 927,610 primjeraka bio na sedmomm, tom 37 s 907,714 primjeraka na osmom, a tom 38 s 822,238 prodanih primjeraka na desetom mjestu godišnje liste.<ref>{{cite news|title=Top-Selling Manga in Japan by Volume: 1st Half of 2009 (Updated)|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-06-15/top-selling-manga-in-japan-by-volume/1st-half-of-2009|date=June 15, 2009|work=[[Anime News Network]]|access-date=June 15, 2009|archive-date=December 26, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161226191302/http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-06-15/top-selling-manga-in-japan-by-volume/1st-half-of-2009|url-status=live}}</ref> Prodaja mange u Sjevernoj Americi također je bila izvrsna; primjerice, godine [[2007.]] prodaja ''tankōbon'' izdanja bila je oko 1.2 milijuna primjeraka.<ref>{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/press-release/2009-09-01/viz-release-bleach-the-movie-diamonddust-rebellion|title=Viz To Release Bleach The Movie 2: The DiamondDust Rebellion on DVD|work=[[Anime News Network]]|date=September 1, 2007|access-date=September 28, 2009|archive-date=September 5, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090905091426/http://www.animenewsnetwork.com/press-release/2009-09-01/viz-release-bleach-the-movie-diamonddust-rebellion|url-status=live }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/press-release/2008-05-21/viz-media-shonen-jump-welcomes-bleach-manga-creator-tite-kubo-for-ultra-rare-appearance-at-2008-san-diego-comic-con-international|title=Viz Media's Shonen Jump Welcomes Bleach Manga Creator Tite Kubo for Ultra-Rare Appearance at 2008 San Diego Comic-Con International|work=[[Anime News Network]]|date=May 21, 2008|access-date=September 28, 2009|archive-date=March 15, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100315123311/http://www.animenewsnetwork.com/press-release/2008-05-21/viz-media-shonen-jump-welcomes-bleach-manga-creator-tite-kubo-for-ultra-rare-appearance-at-2008-san-diego-comic-con-international|url-status=live }}</ref> Tom 16 upao je u top 10 najprodavanijih crtanih romana u prosincu [[2006.]] godine, dok je tom 17 bio najprodavanija manga u veljači [[2007.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://www.icv2.com/articles/news/9908.html|title=Top 100 Graphic Novels Actual--December 2006|publisher=ICv2|date=January 16, 2007|access-date=March 28, 2007|archive-date=July 13, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110713002111/http://www.icv2.com/articles/news/9908.html|url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.icv2.com/articles/news/10271.html|title=Top 100 Graphic Novels Actual--February 2007|publisher=ICv2|date=March 20, 2007|access-date=March 28, 2007|archive-date=April 25, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130425232412/http://www.icv2.com/articles/news/10271.html|url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.icv2.com/articles/news/10272.html|title=Civil War Finale Tops the Charts|publisher=ICv2|date=March 20, 2007|access-date=March 28, 2007|archive-date=April 25, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130425192632/http://www.icv2.com/articles/news/10272.html|url-status=live }}</ref> U intervjuu iz [[2010.]] godine, potpredsjednik za prodaju i marketing pri Viz Mediji, Gonzalo Ferreyra, naveo je ''Bleach'' kao jednu od šest mangi čija prodaja premašuje sva očekivanja unatoč sve kompetitivnijem tržištu.<ref>{{cite web|publisher = ICv2|date = January 21, 2010|title = Interview with Viz's Gonzalo Ferreyra, Part 1|access-date = January 21, 2010|url = http://www.icv2.com/articles/news/16702.html|archive-date = January 30, 2010|archive-url = https://web.archive.org/web/20100130202847/http://www.icv2.com/articles/news/16702.html|url-status = dead }}</ref> Zaključno s [[2022.]] godinom, u [[SAD|Sjedinjenim Državama]] bilo 2.7 milijuna ''tankōbon'' izdanja u cirkulaciji.<ref>{{cite web|last=Hazra|first=Adriana|title=Bleach Manga Crosses 2.7 Million Copies in Print in U.S., My Hero Academia Manga Crosses 10 Million|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2022-04-19/bleach-manga-crosses-2.7-million-copies-in-print-in-u.s-my-hero-academia-manga-crosses-10-million/.184723|website=[[Anime News Network]]|access-date=April 20, 2022|date=April 19, 2022|archive-date=April 20, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220420082017/https://www.animenewsnetwork.com/news/2022-04-19/bleach-manga-crosses-2.7-million-copies-in-print-in-u.s-my-hero-academia-manga-crosses-10-million/.184723|url-status=live}}</ref> === Kritike === ''Bleach'' je dobio jako dobre kritike u vrijeme originalnog objavljivanja te se danas smatra ''[[shōnen]]'' klasikom i jednim od "Velike trojke" (zajedno s ''[[Naruto]]m'' i ''[[One Piece]]om'') ''[[shōnen]]'' naslova koji su pomogli u popularizaciji mangi i animea u svijetu početkom [[21. vijek|XXI. vijeka]]. Godine [[2007.]], Deb Aoki s portala About.com navela je ''Bleach'', zajedno s mangom ''[[Eyeshield 21]]'', kao najbolju aktivnu ''[[shōnen]]'' mangu za tu godinu, pohvalivši "uvjerljive priče, zapanjujuće akcijske scene i izvrstan razvoj likova". Također je stavila ''Bleach'' na svoju listu "Top 10 ''shōnen'' mangi koje morate pročitati". A.E. Sparrow s [[IGN]]-a pohvalio je Kubove ilustracije i dizajn likova. Također je prokomentirao sposobnost serije da istovremeno razvija velik broj priča sporednih likova, što je njemu bilo izrazito privlačno, pogotovo u kontekstu prigovora nekih fanova da ''Bleachu'' "nedostaje priče".<ref>{{cite web|url=http://comics.ign.com/articles/772/772283p1.html|title=Bleach: Volume 18 review Blink and you'll miss something very cool|author=Sparrow, A. E.|website=IGN|date=March 12, 2007|access-date=November 1, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20110615094028/http://comics.ign.com/articles/772/772283p1.html|archive-date=June 15, 2011|url-status=dead}}</ref> Leroy Douresseaux s portala ComicBookBin složio se sa Sparrowom, pohvalivši također i scene borbi, koje je usporedio s onima iz popularnih filmova.<ref>{{cite web|url=http://www.comicbookbin.com/bleach022.html|title=Bleach: Volume 22 review|author=Douresseaux, Leroy|publisher=comicbookbin.com|date=January 27, 2007|access-date=November 1, 2008|archive-date=October 4, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081004230511/http://www.comicbookbin.com/bleach022.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.comicbookbin.com/bleach022.html|title=Bleach: Volume 20 review|author=Douresseaux, Leroy|publisher=comicbookbin.com|date=July 22, 2007|access-date=November 1, 2008|archive-date=October 4, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081004230511/http://www.comicbookbin.com/bleach022.html|url-status=live}}</ref> S druge strane, Jarred Pine s portala Mania kritizirao je mangu zbog korištenja prevelikog broja žanrovskih stereotipa. Smatrao je kako je manga započela jako loše s neimpresivnim borbama, izlizanim šalama i lošim predstavljanjem glavnog lika, Ichiga, koji je zbog toga ispao "namršteni klipan" čija je jedina dobra strana njegova potreba da štiti druge. No, unatoč tome, Pine je rekao kako obožava seriju, posebice njezine neobične likove koje je lako zavoljeti.<ref name="pine">{{cite web|url=http://www.mania.com/bleach-vol-01_article_82089.html|title=Bleach Vol. #01|date=February 24, 2005|publisher=Mania|last=Pine|first=Jarred|access-date=December 13, 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018201823/http://www.mania.com/bleach-vol-01_article_82089.html|archive-date=October 18, 2012|df=mdy-all }}</ref> [[Jason Thompson (pisac)|Jason Thompson]] rekao je kako više nije mogao shvatiti ''Bleach'' ozbiljno kada je vidio scenu u kojoj negativci [[Ulquiorra Cifer|Ulquiorra]] i [[Yammy Llargo|Yammi]] dolaze u Karakuru prvi put, a koja je bila identična sceni iz serijala ''[[Dragon Ball Z]]'' u kojoj su prvi put predstavljeni [[Vegeta (Dragon Ball)|Vegeta]] i [[Nappa]], mada je i sam priznao da se tu vjerojatno radilo o namjernom ''hommageu''. Međutim, dodao je kako je Kubo uspješno izbjegao najgore umjetničke podbačaje koji su tipični u ovome žanru, a među koje spada pretjerano uživanje u borbama koje uključuju nadljudske sposobnosti, međutim naglasio je kako su scene borbe ipak, mada samo ponekad, teške za pratiti.<ref name="Thompson">{{cite news|url=https://www.animenewsnetwork.com/house-of-1000-manga/2013-01-31|title=Jason Thompson's House of 1000 Manga - The Saga of Shonen Jump Part II|work=[[Anime News Network]]|last=Thompson|first=Jason|date=2013-01-31|access-date=2014-08-15|archive-date=August 19, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140819084059/https://www.animenewsnetwork.com/house-of-1000-manga/2013-01-31|url-status=live }}</ref> === Nagrade === Godine [[2005.]], ''Bleach'' je nagrađen na jubilarnoj 50. dodjeli prestižne [[Shōgakukanova manga nagrada|Shōgakukanove manga nagrade]] u kategoriji najbolje ''shōnen'' mange,<ref name="ShogakukanAward">{{cite web|url=http://comics.shogakukan.co.jp/mangasho/rist.html|title=小学館漫画賞: 歴代受賞者|publisher=[[Shogakukan]]|language=ja|access-date=August 19, 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217065029/http://comics.shogakukan.co.jp/mangasho/rist.html|archive-date=December 17, 2008|df=mdy }}</ref><ref>{{cite web|url=http://comics.shogakukan.co.jp/mangasho/rist.html|title=の作品はオンラインで購入することができます|publisher=[[Shogakukan]]|language=ja|access-date=December 14, 2006|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217065029/http://comics.shogakukan.co.jp/mangasho/rist.html|archive-date=December 17, 2008|df=mdy }}</ref> čime je postao jedini od "Velike trojke" s ovom prestižnom nagradom. Englesko izdanje mange bilo je [[2006.]], odnosno [[2007.]] godine nominirano u kategoriji najbolje mange i najbolje teme na [[Američke anime nagrade|Američkim anime nagradama]], ali nije osvojilo ni u jednoj od kategorija.<ref>{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/press-release/2007-02-07/american-anime-awards-finalists-announced|title=American Anime Awards Finalists Announced|work=[[Anime News Network]]|date=February 2, 2007|access-date=September 28, 2009|archive-date=October 26, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161026182858/http://www.animenewsnetwork.com/press-release/2007-02-07/american-anime-awards-finalists-announced|url-status=live }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2007-02-24/american-anime-awards-winners|title=American Anime Awards Winners|work=[[Anime News Network]]|date=February 24, 2007|access-date=September 28, 2009|archive-date=August 12, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210812015547/https://www.animenewsnetwork.com/news/2007-02-24/american-anime-awards-winners|url-status=live}}</ref> U studenom [[2014.]] godine, čitatelji časopisa ''Da Vinci'', koji izdaje [[Media Factory]], stavili su ''Bleach'' na 16. mjesto najboljih mangi ''[[Weekly Shōnen Jump]]a'' svih vremena.<ref>{{cite web|last=Green|first=Scott|url=https://www.crunchyroll.com/anime-news/2014/11/13-1/da-vinci-magazine-asks-japanese-readers-to-name-greatest-shonen-jump-manga|title="Da Vinci" Magazine Asks Japanese Readers to Name Greatest "Shonen Jump" Manga|website=[[Crunchyroll]]|date=November 13, 2014|access-date=January 3, 2021|archive-date=October 10, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010182152/http://www.crunchyroll.com/anime-news/2014/11/13-1/da-vinci-magazine-asks-japanese-readers-to-name-greatest-shonen-jump-manga|url-status=live}}</ref> Godine [[2021.]], ''Bleach'' je u sklopu ankete Manga Sōsenkyo [[TV Asahi]]ja, na kojoj je preko 150,000 gledatelja biralo svojih 100 najdražih mangi, zauzeo ukupno 23. mjesto.<ref>{{cite web|title=テレビ朝日『国民15万人がガチで投票!漫画総選挙』ランキング結果まとめ！ 栄えある1位に輝く漫画は!?|url=https://www.animatetimes.com/news/details.php?id=1609599746&p=2|website=animate Times|publisher=[[Animate (retailer)|Animate]]|access-date=January 3, 2021|archive-url=https://archive.today/20210103111919/https://www.animatetimes.com/news/details.php?id=1609599746&p=2|archive-date=January 3, 2021|language=ja|date=January 3, 2021|url-status=live}}</ref> == Povezano == * ''[[BURN ☩HE WITCH]]'', manga Titea Kuba koja je povezana s ''Bleachom'' == Reference == {{Reflist|30em}} == Vanjske veze == {{Commons category|Bleach (manga)}} * {{Official website|http://www.j-bleach.com/|''Bleach'' official website}} {{ja}} * {{Official website|http://www.shonenjump.com/j/rensai/bleach.html|''Bleach'' official website at ''Weekly Shōnen Jump''}} {{ja}} {{Bleach}} {{Authority control}} {{Izabran}} [[Kategorija:Bleach| ]] [[Kategorija:Mange]] qi8sqjiqifrhurv6gnrcq9t2vuhnyb5 42711164 42711146 2026-10-15T16:18:48Z Edgar Allan Poe 29250 42711164 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Infookvir animanga/Header |ime = BLEACH |slika = [[File:BleachVol1.jpg|220px]] |opis_slike = Naslnovnica prvog ''[[tankōbon]]'' izdanja mange na [[japanski|japanskom jeziku]] |izvorno_ime = ''Burīchi'' |izvorno_pismo = ブリーチ |žanr = [[Pustolovni film|pustolovni]],<ref name="VizOfficial"/> [[bangsijanska fantastika]], [[Nadnaravna fikcija|nadnaravno]]<ref name="VizOfficial">{{cite web|url=https://www.viz.com/bleach|title=The Official Website for Bleach|publisher=[[Viz Media]]|access-date=October 24, 2017|archive-date=June 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190614214009/https://www.viz.com/bleach|url-status=live}}</ref> }} {{Infookvir animanga/Manga |naslov = |autor = [[Tite Kubo]] |ilustrator = [[Tite Kubo]] |izdavač = [[Shūeisha]] |izdavač_en = [[Viz Media]]<br>[[Madman Entertainment]] |izdavač_hr = |ostali_izdavači = |magazin = [[Weekly Shōnen Jump]] |početak = [[7. kolovoza]] [[2001.]] |kraj = [[22. kolovoza]] [[2016.]] |broj = 74 ([[Lista poglavlja i tankōbon izdanja mange Bleach|poglavlja]]) |dob = ''[[Shōnen]]'' }} {{Infookvir animanga/Anime |Tv-film = |naslov = [[Bleach (anime)|Bleach]] |redatelj = [[Noriyuki Abe]] {{small|(1-16)}}<br>[[Tomohisa Taguchi]] {{small|(17)}} |producent = |scenarist = |skladatelj = [[Shirō Sagisu]] |studio = [[Pierrot (studio)|Pierrot]] |licenca = |mreža = [[TV Tokyo]] |mreža_hrv = |ostale_mreže = |početak_emitiranja = [[5. listopada]] [[2004.]] |kraj_emitiranja = [[27. ožujka]] [[2012.]]<br>[[11. listopada]] [[2022.]] – [[27. listopada]] [[2026.]] |epizode = 416([[Lista epizoda animea Bleach|epizode]]) |trajanje = 25 minuta |emitiranje = }} {{Infookvir animanga/Ostalo |naslov = Anime filmovi |sadržaj = * ''[[Bleach: Memories of Nobody]]'' (2006) * {{nowrap|''[[Bleach: The DiamondDust Rebellion]]'' (2007)}} * ''[[Bleach: Fade to Black]]'' (2008) * ''[[Bleach: Hell Verse]]'' (2010) }} {{Infookvir animanga/Ostalo |naslov = Igrani film |sadržaj = * ''[[Bleach (film, 2018)|Bleach]]'' (2018) }} {{Infookvir animanga/Ostalo |naslov = Medijska franšiza |sadržaj = * [[#Light novel|Light novel]] * [[Lista Bleach video igara|Video igre]] * ''[[Bleach Trading Card Game]]'' * [[#Mjuzikli|''Bleach'' mjuzikli]] }} {{Infookvir animanga/Footer}} '''''BLEACH''''' ([[japanski]]: ブリーチ, ''Burīchi''), ''[[shōnen]]'' [[manga]] autora [[Tite Kubo|Titea Kuba]] koja je izvorno izlazila [[7. kolovoza]] [[2001.]] do [[22. kolovoza]] [[2016.]] godine te je sabrana u 74 ''[[tankōbon]]'' izdanja. Manga je izlazila u [[Shūeisha|Shūeishinom]] manga časopisu ''[[Weekly Shōnen Jump]]''. Manga prati pustolovine srednjoškolca [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]], koji može vidjeti duhove, a koji nakon što čudovište po imenu [[Hollow]] napadne njegovu obitelj i njega dobije moći [[Shinigami (Bleach)|Shinigamija]] — što je personifikacija smrti slična konceptu [[Kosac|Kosca]] iz zapadnjačkog folklora — od [[Rukia Kuchiki|Rukije Kuchiki]]. S novostečenim moćima Ichigo postaje zaštitnik svog rodnog grada, [[Karakura|Karakure]], ali i saveznik drugih Shinigamija u borbi protiv niza protivnika. Kubova manga postala je izrazito popularna diljem svijeta te je izrodila cijelu medijsku franšizu, koja je započela [[2004.]] godine s [[Bleach (anime)|istoimenom anime serijom]], a u sklopu koje su producirane i dvije [[OVA]] epizode te četiri dugometražna anime filma. Serija je iznenadno prekinuta [[2012.]] godine bez objašnjenja, a prije nego je adaptirala cjelokupnu manugu, ali je nastavljena [[2022.]] godine kako bi se i posljednja narativna cjelina adaptirala. Uz to, produciran je i [[Bleach (film, 2018)|igrani film]], deset mjuzikla i niz video igara, ali i nekoliko popratnih pisanih djela. [[Viz Media]] distribuirao je mangu u [[SAD|Sjedinjenim Državama]], ali i za većinu zapadnih tržišta, izuzev onih koja su izdavala vlastite prijevode originalne mange; Vizova izdanja dostupna su na [[engleski jezik|engleskom jeziku]]. Zajedno s ''[[Naruto]]m'' i ''[[One Piece]]om'', ''Bleach'' predstavlja "Veliku trojku" ''[[shōnen]]'' [[manga|mangi]] s početka [[2000e|2000-ih]] godina, a koja se danas smatra najzaslužnijom za masovnu, globalnu ekspanziju animanga industrije izvan [[Japan]]a. Sukladno tome, radi se o jednoj od najpopularnijih i najprodavanijih manga u historiji; prema podacima iz [[2022.]] godine prodano je preko 130,000,000 ''[[tankōbon]]'' izdanja, čime je ''Bleach'' došao na 12. mjesto liste najprodavanijih mangi u historiji. Godine [[2005.]] godine manga je dobila i prestižnu [[Shōgakukan manga nagrada|nagradu Shōgakukan]] za najbolju ''[[shōnen]]'' mangu. == Sinopsis == [[Ichigo Kurosaki]] je srednjoškolac iz gradića [[Karakura|Karakure]] koji živi sa svojim ocem, [[Isshin Kurosaki|Isshinom]], koji je liječnik i ima malu kliniku u obiteljskoj kući, te dvjema sestrama blizankama, [[Karin Kurosaki|Karin]] i [[Yuzu Kurosaki|Yuzu]]; njihova majka, [[Masaki Kurosaki|Masaki]], umrla je nedugo nakon rođenja blizanki, dok je Ichigo još bio dječak. Cijela obitelj Kurosaki, izuzev oca, ima sposobnost uočavanja duhova, s tim da je ta moć najizraženija kod Ichiga, koji također može pričati s duhovima. Iako djeluje kao delinkvent, Ichigo je zapravo uzoran učenik i uvijek je spreman pomoći drugima. [[File:1Ichigo and Rukia prepare.jpg|thumb|left|300px|[[Rukia Kuchiki]] priprema se prenijeti svoje Shinigami moći na [[Ichigo Kurosaki|Ichiga]].]] Tokom jedne večeri, u njegovu sobu ulazi mlada djevojka po imenu [[Rukia Kuchiki]], koja je odjevena sva u crno i nosi [[katana|katanu]]. Ichigo ju napadne i pita što radi u njegovoj sobi, što iznenadi Rukiju. Naime, Rukia se predstavi kao [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] ([[japanski]]: 死神, ''Shinigami''; dosl. "Bog smrti") te objašnjava kako je njezina funkcija zaštita stanovnika Karakure od zlih duša koje se zovu [[Hollow]]i ([[japanski]]: 虚 /ホロウ, ''Horō''; dosl. "Šupljina"), ali i pomaganje dobrim dušama koje još nisu prešle iz svijeta mrtvih da prijeđu u njen svijet, [[Soul Society]] ([[japanski]]: 尸魂界 / ソウル・ソサエティ, ''Souru Sosaeti''; dosl. "Zajednica duša"), i budu pročišćene. Ichigo joj ne vjeruje, ali dok se njih dvoje raspravljaju Ichigov dom napadne divovski Hollow koji teško ozlijedi njegovu obitelj u potrazi za njim. Rukia je preslaba da bi ga porazila te je prisiljena posuditi Ichigu dio svojih moći kako bi on privremeno postao Shinigami i spasio svoju obitelj; međutim, Ichigo zbog vlastite duhovne snage preuzme sve Rukijine moći i postaje pravi Shinigami te se lako razračuna s opasnim čudovištem. U narednom periodu saznajemo kako Rukia mora ostati u Svijetu živih dok se njezine moći ne vrate, u čemu joj pomaže ekscentrični i misteriozni trgovac [[Kisuke Urahara]], koji joj osigura [[Gigai]] ([[japanski]]: 義骸, ''Gigai''; dosl. "Lažno tijelo"), lažno tijelo pomoću kojega Shinigamiji mogu obitavati u Svijetu živih i biti viđeni, jer živi ljudi u pravilu ne vide duše, a kako su Shinigamiji također duše, i oni su ljudima nevidljivi. Rukia dolazi u Ichigovu školu, gdje upoznaje njegove prijatelje, među kojima su [[Orihime Inoue]] i "[[Yasutora Sado|Chad]]", ali i [[Quincy (Bleach)|Quincy]] ([[japanski]]: 滅却師 / クインシー, ''Kuinshī''; dosl. "Redovnik uništenja") [[Uryū Ishida]], koji se nevoljko priključuje grupi jer su Quincyji u ratu sa Shinigamijima. Ichigo inicijalno odbija izvršavati dužnosti Shinigamija, ali kada mu Rukia ukaže na dužnosti koje dolaze s njegovim moćima, kao i na činjenicu da su ljudi oko njega često u opasnosti, Ichigo postepeno prihvati svoju novu ulogu i otkriva kompleksnosti svijeta dio kojega je iznenada postao. Istovremeno, Orihime i "Chad" također počinju manifestirati posebne moći, ali one su značajno drugačije od Ichigovih. U jednom trenutku dvojica Shinigamija, [[Renji Abarai]] i [[Byakuya Kuchiki]], dolaze u Svijet živih kako bi odveli Rukiju natrag u Soul Society, gdje ima biti pogubljena kao izdajnik jer je Ichigu dala svoje moći. Ichigo pokušava zaštititi Rukiju, ali skoro umire u borbi s Byakuyom; u toj borbi gubi svoje Shinigami moći. Njegov život spašava Urahara, koji mu nudi pomoć i mogućnost da povrati svoje moći i tako spasi Rukiju, na što Ichigo pristaje. Istovremeno, mačak koji govori po imenu [[Yoruichi Shihōin|gospodin Yoruichi]], a koji je prijatelj s Uraharom, trenira s Orihime i Chadom, dok Ishida, koji također pristaje pomoći Rukiji, trenira sam. Ichigo gotovo umire tokom treniga i pretvara se u Hollowa, ali uspijeva te dobije Uraharinu dozvolu da ide u Soul Society zajedno s Yoruichijem i ostalima. Tamo ih, dakako, čeka nova serija problema. Nakon što upadnu u Soul Society i saznaju gdje se Rukia nalazi, Ichigo i prijatelji shvate da ne mogu tako lako ući u [[Seireitei]] ([[japanski]]: 瀞霊廷, ''Seireitei''; dosl. "Dvor čistih duša"), gdje se Rukia nalazi i gdje Shinigamiji obitavaju. Nakon što im ekscentrična [[Kūkaku Shiba]] pomogne u tome, grupa se neočekivano razdvoji i svatko se mora probijati kroz Seireitei na svoj način. Istovremeno, organizacija znana kao [[Gotei 13]] ([[japanski]]: 護廷十三隊, ''Goteijūsantai''; dosl. "Trinaest carskih zaštitnika") svjesna je njihova dolaska te proglašava izvanredno stanje, omogućujući Shinigamijima iz 13 Divizija da slobodno koriste svoje oružje u borbi s uljezima. Međutim, Gotei 13 pati od internih problema jer jedan od Kapetana ([[japanski]]: 隊長, ''Taichō''; dosl. "Zapovjednik jedinice"), [[Sōsuke Aizen]], bude ubijen, za što drugi Kapetani optuže Ichiga i njegove prijatelje. S druge strane, proces oko Rukijina pogubljenja naglo se zakomplicira i svi ranije utemeljeni rokovi maksimalno se skraćuju kako bi Rukia bila što prije pogubljena, čime cjelokupna situacija postaje sve sumnjivija. Ichigo i ostatak grupe postepeno se ponovo okuplja, a Yoruichi, za kojeg se ispostavlja da je zapravo žena sa sposobnošću transformacije u mačka, pomaže Ichigu da svlada [[Bankai]] ([[japanski]]: 卍解, ''Bankai''; dosl. "Finalno oslobađanje"), posebnu tehniku bez koje se neće moći boriti protiv ostalih Kapetana. [[File:178Aizen explains.jpeg|thumb|250px|left|[[Sōsuke Aizen|Aizenova]] izdaja.]] Nakon toga, Ichigo, uz pomoć Renjija Abaraija, koji je u međuvremenu također svladao Bankai i odlučio pomoći Rukiji, koja mu je najbolja prijateljica, uspijeva pobijediti Byakuyu i spasiti Rukiju, ali tada se otkrije cjelokupna istina. Naime, kapetan Aizen uopće nije bio ubijen već je lažirao svoju smrt kako bi ostvario svoj zli plan. Naime, Aizen je izdajica koji je želio pokoriti Soul Society tako što nadiđe granice moći Shinigamija kroz proces koji bi objedinio moći Shinigamija i Hollowa, a za što mu je bio potreban poseban predmet znan kao [[Hōgyoku]] ([[japanski]]: 崩玉, ''Hōgyoku''; dosl. "Raspadajuća kugla"), koji je ranije izradio i sakrio Kisuke Urahara, bivši Kapetan 12. Divizije koji je prije stotinu godina protjeran iz Soul Societyja te se smjestio u Svijetu živih. Taj je predmet bio sakriven u Rukiji, tako da ju je Aizen planirao pogubiti kako bi ga se domogao, ali je Ichigov dolazak malo poremetio njegove planove. Kapetani pokušavaju zaustaviti Aizena, ali bezuspješno i on uspijeva doći do Hōgyokua, ali pritom ne mora ubiti Rukiju. Nakon toga Aizen, zajedno sa svojim pomoćnicima, kapetanima [[Gin Ichimaru|Ginom Ichimaruom]] i [[Kaname Tōsen|Kanameom Tōsenom]], odlazi u [[Hueco Mundo]] ([[japanski]]: 虚圏 / ウェコムンド, ''Wekomundo''; dosl. "Šuplja sfera", prev. "Šuplji svijet"), svijet u kojem žive Hollowi, i objavljuje rat Soul Societyju. Gotei 13 ispričava se Ichigu te mu se zahvaljuju na pomoći, prihvaćajući ga kao saveznika i, službeno, zamjenskog Shinigamija. Dok se Gotei 13 pripremaju na sukob, Aizen je u Hueco Mundu formirao vojsku moćnih Hollowa, [[Arrancar]]a ([[japanski]]: 破面 / アランカル, ''Arankaru''; dosl. "Puknuta maska", prev. "otkinuti"), koje je nazvao Espade i rangirao ih po brojevima (1 do 10) temeljem njihove snage. Dvojica Espada, [[Yammy Llargo]] i [[Ulquiorra Cifer]], dolaze u Svijet živih kako bi testirali Ichigove moći, a nedugo zatim, Ulquiorra dolazi u Svijet živih i prisiljava Orihime, koja ima jako neobične moći, da dođe k Aizenu. Otkrivši što se dogodilo, Ichigo se ogluši o naredbe Soul Societyja te s Ishidom i Chadom odlazi u Hueco Mundo uz Uraharinu pomoć, kako bi spasili Orihime; na putu im se pridružuju Rukia i Renji. Po dolasku u Hueco Mundo upoznaju grupicu neobičnih i ekstenctričnih Hollowa koju čine [[Nelliel Tu Odelschwanck]], [[Dondochakka Birstanne]], [[Pesche Guatiche]] i [[Bawabawa]], koji im odluče praviti društvo i - koliko mogu - pomoći u njihovom nastojanju. Ichigo i ostali prolaze kroz Hueco mundo, pri čemu se bore s brojnim Hollowima, bivšim Espadama i aktualnim Espadama. U jednom trenutku u Hueco Mundo dolaze kapetani [[Byakuya Kuchiki]], [[Kenpachi Zaraki]], [[Mayuri Kurotsuchi]] i [[Retsu Unohana]], koji pomažu Ichigu dok ovaj odlazi na konačni okršaj s Ulquiorrom kako bi oslobodio Orihime. Tokom borbe, Ichigo bude ubijen te se pretvori u Hollowa, u kojem stanju uspijeva ubiti Ulquiorru. Nakon toga se uspijeva vratiti u normalno stanje. Kapetani ga tada informiraju o stanju u Svijetu živih. Naime, Aizenov je plan u tom trenutku postao jasan - planirao je iskoristiti Karakuru i sve ljude u njoj kako bi si omogućio put u do palače u kojoj obitava [[Soul King]], tamo ga ubio i postao novi vladar. Kako bi ga spriječio, Gotei 13 su uz Uraharinu pomoć napravili repliku Karakure na mjestu originalnog grada, koji su, zajedno sa stanovnicima, premjestili u Soul Society. Kada je Aizen s preostalim Espadama došao u Karakuru, shvatio je da se radi o lažnom gradu. Tamo su ga čekali ostali kapetani i počela je žestoka borba za spas Karakure. Ichigu su u međuvremenu objasnili da je on jedini koji može zaustaviti Aizena jer jedini nije bio izložen njegovoj hipnozi, tako da su se Ichigo i Unohana uputili u lažnu Karakuru nakon što je Ichigo spasio Orihime. Kapetani su uz pomoć [[Visoredi|Visoreda]], skupine bivših kapetana i njihovih pomoćnika ([[japanski]]: 副隊長, ''fukutaichō''; dosl. "pomoćni zapovjednik jedinice") koji su prije 110 godina protjerani iz Soul Societyja jer ih je Aizen pretvorio u hibride između Shinigamija i Hollowa pa su time dobili nove moći, koji su se svrstali na stranu Soul Societyja u ovoj borbi, uspjeli poraziti tri preostale Espade, kao i Tōsena, ali ne i Aizena i Gina, koji su nekako uspjeli otključati put u Soul Society i krenuti prema pravoj Karakuri. Ichigo je tokom ove borbe saznao da mu je otac zapravo bivši kapetan 10. Divizije, [[Isshin Kurosaki|Isshin Shiba]], jer se potonji borio protiv Aizena zajedno s Uraharom i Yoruichi. Isshin je pomogao sinu i naučio ga ultimativnu tehniku s kojom će moći poraziti Aizena, ali će ostati bez svih svojih moći, na što je Ichigo pristao. Nakon što je Gin izdao Aizena i pokušao ga ubiti, Aizen je ubio Gina i sukobio se s Ichigom, koji je aktivirao svoju tehniku i uspio svladati Aizena, koji je ubrzo onesposobljen i zatvoren zahvaljujući Uraharinoj pomoći. Ipak, Ichigo je nedugo zatim izgubio svoje moći. [[File:514Yhwach prepares.jpeg|thumb|[[Yhwach]] je bio posljednji veliki antagonist u mangi.]] Ichigo se teško nosio s povratkom u normalu, pogotovo jer nitko od njegovih drugih prijatelja nije izgubio svoje moći u tom trenutku. Istovremeno, nepoznati muškarac s mačem počeo je napadati Ichigove prijatelje. Ichigu je tada prišao [[Kūgo Ginjō]] te mu objasnio da je on [[Fullbring]]er ([[japanski]]: 完現術者 / フルブリンガー, ''Furuburingā''; dosl. "Umjetnik potpune manifestacije"), čovjek s moćima koje potječu od Hollowa, te kako mu može pomoći da povrati svoje moći. Istovremeno mu je otkrio kako je nepoznati napadač [[Shūkurō Tsukishima]], njegov bivši prijatelj i saveznik koji je postao zločinac. Nakon intenzivnog treninga, Ichigo uspijeva povratiti dio svojih moći, ali mu pred sam kraj Ishida otkriva kako Tsukishima možda jest napao sve ostale Ichigove prijatelje, ali kako je njega napao stvarni zlikovac - Kūgo Ginjō. Ginjō tada otkriva da je i on, kao i Ichigo, bivši zamjenski Shinigami te kako se želi osvetiti Soul Societyju zbog načina na koji su ga odbacili. Prije borbe, Ichigo uz pomoć Rukije, Urahare, svog oca i skupine kapetana i pomoćnika iz Gotei 13 vraća svoje pune moći i kreće u borbu s Ginjōm dok se ostali Shinigamiji lako obraćunaju s ostalim Fullbringerima. Ichigo je na kraju prisiljen ubiti Ginjōa, ali kaže da vjeruje Soul Societyju i da ostaje njihov saveznik, unatoč novootkrivenim činjenicama. Nedugo zatim, skupina nepoznatih osoba napada Hueco Mundo, Ichiga i Soul Society, pri ćemu pogiba [[Chōjirō Sasakibe]], pomoćnik glavnog kapetana [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto|Yamamota]]. Nepoznati protivnici objavljuju rat Soul Societyju i ubrzo se otkriva kako su to preostali Quincyji koje predvodi [[Yhwach]]; Yhwach je 1,000 godina ranije pokušao napraviti istu stvari, ali ga je Yamamoto porazio, mada ga nije mogao ubiti. Tada je rečeno kako će se Yhwach ponovo probuti za 1,000 godina i započeti svoj pohod. Ichigo i njegovi prijatelji (osim Ishide) odlaze u Hueco Mundo kako bi pomogli Hollowima, što Yhwach iskoristi i vrši invaziju na Soul Society ranije nego najavljeno, pri čemu uspijeva ubiti Yamamota. Ichigov dolazak spriječio je potpuno uništenje Soul Societyja, jer je Ichigo dovoljno dugo zadržao Yhwacha da je potonjem ponestalo vremena i morao se povući u [[Wandenreich]] ([[japanski]]: 見えざる帝国 / ヴァンデンライヒ, ''Vandenraihi''; dosl. "Nevidljivo cartvo", prev. "Zidinama opasano carstvo"). Ichigo je tokom te borbe izgubio svoj mač tako da je morao izraditi novi; tu je uskočila [[Royal Guard]] ([[japanski]]: 王属特務, ''Ōzokutokumu''; dosl. "Kralju podređena tajna služba"), skupina od pet najmoćnijih Shinigamija koji su inače zaduženi za zaštitu Soul Kinga, a nakon Yhwachovog dolaska su odlučili pomoći Soul Societyju i Ichigo. Ichigo je tada saznao cijelu priču o svom porijeklu i smrti svoje majke, što mu je omogućilo izradu novog [[Zanpakutō]]a ([[japanski]]: 斬魄刀, ''Zanpakutō''; dosl. "Mač za sječu duša"). Preostali članovi Gotei 13 pripremili su se na drugu invaziju tako da je borba sada bila mnogo izjednačenija. Iako je Yhwach uspio ubiti i apsorbirati Soul Kinga, svog oca, Ichigo i Soul Society dobili su neočekivanu pomoć od zarobljenog Aizena, koji je privremeno oslobođen kako bi pomogao u borbi protiv Yhwacha. Aizen je smatrao Yhwacha inferiornim te nije mogao dozvoliti da pobjedi, zbog čega je zajedno s Ishidom pomogao Ichigu i omogućio mu da trajno ubije Yhwacha. One-shot priča objavljena kasnije otkrila je kako se Soul Society oporavio, međutim kako potencijalno nova opasnost dolazi iz Pakla ([[japanski]]: 地獄, ''Jigoku''; dosl. "Pakao"), jedinog područja koje još uvijek nije bilo istraženo. == Likovi == {{main|Spisak likova iz serijala Bleach}} ''Bleach'' sadrži cijelu seriju likova, koji se mogu grupirati u nekoliko područja. Glavni likovi, odnosno oni koji imaju najveću ulogu u priči su: * '''[[Ichigo Kurosaki]]''' ([[japanski]]: 黒崎 一護, ''Kurosaki Ichigo''), protagonist ''Bleacha''. Na početku priče, Ichigo je tek obični srednjoškolac s neobičnom sposobnošću komunikacije s duhovima. Živi u [[Karakura|Karakuri]] zajedno s obitelji te redovno pohađa srednju školu te je jedan od boljih učenika u razredu. Kada čudovišni [[Hollow]] napadne njegovu obitelj i on dobije moći Shinigamija od [[Rukia Kuchiki|Rukije Kuchiki]], Ichigov život okreće se naglavačke. Karakterno, Ichigo je vrlo srčan i lojalan lik, pogotovo prema svojim prijateljima, za koje će uvijek biti tu kad treba, neovisno o riziku. Njegove hrabrost i borbenost ogledaju se u činjenici da je sprema u bilo kojem trenutku žrtvovati sebe kako bi spasio svoje prijatelje. U početku je cijeloj prili pristupao dosta intuitivno i bez puno razmišljanja, ali do kraja postaje mnogo smireniji i inteligentnije pristupa svojim borbama, postajući tako jedan od najsnažnijih Shinigamija u serijalu. * '''[[Rukia Kuchiki]]''' ([[japanski]]: 朽木 ルキア, ''Kuchiki Rukia''), glavni ženski lik u serijalu. Rukia Kuchiki je Shinigami iz 13. Divizije koju vodi kapetan [[Jūshirō Ukitake]]. Inicijalno je bila zadužena za patroliranje Karakure, pri čemu je došla u kontakt s Ichigom i dala mu svoje moći, što ju je gotovo koštalo života. Inicijalno hladna i posvećena svojoj dužnosti, Rukia je doživjela značajan razvoj kao lik te je pokazala kako posjeduje vrlo izraženu emotivnu stranu, a koja se posebno manifestirala kroz njezinu zaštitničku prirodu prema Ichigu i ostalim saveznicima. Ona je sestra pokojne supruge kapetana [[Byakuya Kuchiki|Byakuye Kuchikija]], čija ju je obitelj posvojila i rekla joj kako je Byakuya njezin stariji brat, tako da ga Rukia cijelo vrijeme naziva bratom, čak i nakon što sazna da joj nije brat. Od djetinjstva je prijateljica s [[Renji Abarai|Renijem Abaraijem]], s kojim se u konačnici i vjenča. Ima naviku objašnjavati stvari crtanjem koje je redovito predmet izrugivanja. Nakon Ukitakeove smrti postaje nova kapetanica 13. Divizije. [[File:Bleach10.jpg|thumb|500px|Likovi koji su zauzeli prvih deset mjesta na prvoj anketi koja je ispirivala popularnost likova (s lijeva na desno): [[Kisuke Urahara]], [[Ururu Tsumugiya]], [[Mizuiro Kojima]], [[Yasutora Sado]], [[Tatsuki Arisawa]], [[Orihime Inoue]], [[Uryū Ishida]], [[Ichigo Kurosaki]], [[Kon (Bleach)|Kon]] i [[Rukia Kuchiki]].]] * '''[[Renji Abarai]]''' ([[japanski]]: 阿散井 恋次, ''Abarai Renji''), ''fukutaichō'' 6. Divizije pod kapetanom Byakuyom Kuchikijem. Renija prvi put upoznajemo kada zajedno s Byakuyom dolazi u Svijet živih po Rukiju, a kada je prikazan kao negativac. Kasnije se ispostavilo kako je za Rukiju bio spreman žrtvovati ne samo svoje dužnosti i svoju čast, već i svoj život. Iako postaje blizak prijatelj s Ichigom, njih su dvojica ostali rivali te se često svađaju, što je uglavnom izvor humora u mangi. Njegov je cilj nadmašiti Byakuyu jednoga dana. Renji, kao i Rukia, potječe iz siromašnog dijela [[Soul Society]]ja te je upisao Akademiju istovremeno kada i Rukia, s kojom je najbolji prijatelj još od djetinjstva. * '''[[Orihime Inoue]]''' ([[japanski]]: 井上 織姫, ''Inoue Orihime''), Ichigova prijateljica i kolegica iz razreda. Kao i Ichigo, Orihime ima narančastu kosu, što je jedna od glavnih stvari koje ih povezuju na samom početku priče. Orihime je izrazito brižna i dobronamjerna osoba, ponekad i previše za vlastito dobro; dopušta drugima previše i uvijek je spremna podrediti sebe kako bi drugome bilo bolje. Izrazito je suosjećajna, toliko da u jednom trenutku počne suosjećati i s [[Ulquiorra Cifer|Ulquiorrom Ciferom]], Aizenovim Arrancarom koji ju je oteo i odveo u [[Hueco Mundo]]. U jednom trenutku otkrije da ima posebne moći koje mogu poništiti bilo koju radnju te ih najčešće koristi kako bi zaštitila svoje prijatelje ili ih izliječila. Nakon rata protiv [[Yhwach]]a, Orihime se udaje za Ichiga, u kojega je zaljubljena od samog početka. * '''[[Uryū Ishida]]''' ([[japanski]]: 石田 雨竜, ''Ishida Uryū''), jedini [[Quincy (Bleach)|Quincy]] među glavnim likovima. Ishida također ide u razred s Ichigom te je, zbog svoje zatvorenosti, inicijalno neprimjetan. Međutim, on je jedan od prvih koji shvati da je Ichigo Shinigami te postaje njegov rival, s obzirom na dugogodišnji sukob koji postoji između Quincyja i Shinigamija; kasnije se, ipak, sprijatelje te Ishida, iako nije uvijek spreman odustati od svojih ideala kao Quincy, čini sve kako bi pomogao svojim prijateljima. Bio je jako blizak sa svojim djedom, [[Sōken Ishida|Sōkenom]], za kog se vjerovalo da je posljednji Quincy, a kojega su ubili Hollowi jer je [[Mayuri Kurotsuchi]], kapetan 12. Divizije, namjerno poslao pomoć prekasno; iz tog razloga Ishida prezire Mayurija, iako su kasnije surađivali. Njegova posebna vještina je šivanje. * '''[[Yasutora Sado]]''' ([[japanski]]: 茶渡 泰虎, ''Sado Yasutora''), poznatiji kao "'''Chad'''" ([[japanski]]: チャド, ''Chado''), visoki i šutljivi mladić [[Meksiko|meksičkog]] porijekla koji također ide u Ichigov razred te je jedini [[Fullbring]]er u grupi, iako priroda njegovih moći bude otkrivena puno kasnije. Sado je visok i nevjerojatno fizički snažan, zbog čega rijetko tko ulazi u direktan sukob s njim, jer u pravilu može prebiti svakoga. S Ichigom se zbližio nakon što su si međusobno pomagali kada bi bili napadnuti od strane grupe huligana te su se tada zakleli kako će biti jedan uz drugoga do samoga kraja, neovisno o okolnostima; iz tog razloga Chad odbija poslušati višestruko snažnijeg [[Shunsui Kyōraku|Shunsuija Kyōrakua]] da se povuče prilikom upada u Soul Society te je spreman riskirati svoj život kako bi pomogao Ichigu. Nadimak Chad dao mu je Ichigo. * '''[[Kon (Bleach)|Kon]]''' ([[japanski]]: コン, ''Kon''), [[Modifcirana duša|ModSoul]] stvoren u sklopu Projekta Spearhead, a koji je preživio uništenje ostalih ModSoulova jer ih se smatralo previše nestavilnima. Njegovo ime skraćenica je izraza "Kaizō Konpaku" ([[japanski]]: 改造 魂魄; dosl. "Modificirana duša"). Kon je zapravo kuglica u kojoj obitava umjetno stvorena duša, a koja može biti stavljena u Gigai ili neki drugi predmet kako bi ga oživjela. Nakon inicijalnog upoznavanja, Kon je trajno smješten u tijelo plišanog lava, iako povremeno preuzima Ichigovo tijelo kada ovaj mora obavljati dužnosti Shinigamija. Kon je zapravo služio kao maskota cijelog serijala te je bio poznat po svom ekstentričnom ponašanju i afinitetu prema lijepim djevojkama (posebice onima s velikim grudima); bio je jako vezan uz Rukiju, ali i Ichiga. * '''[[Kisuke Urahara]]''' ([[japanski]]: 浦原 喜助, ''Urahara Kisuke''), inicijalno misteriozni trgovac mješovitom robom za Shinigamije koji ima vlastitu trgovinu u Karakuri. Zbog njegovog karakterističnog stila odijevanja, Ichigo ga je prozvao "Tip sa šeširom i klompama". Urahara djeluje nonšalantno i vrlo neozbiljno, a bio je poznat po tome da se znao pojaviti u pravo vrijeme na pravom mjestu. Kasnije se ispostavi kako je jedan od najsnažnijih likova u cijelom serijalu te kako je on, zapravo, bio bivši kapetan 12. Divizije, prije Mayurija Kurotsuchija, ali je protjeran iz Soul Societyja zbog sudjelovanja u incidentu koji je stvorio [[Visoredi|Visorede]]. Urahara je često pomagao Ichigu i ostalima, a nerijetko su upravo njegovi izumi i različita rješenja omogućili protagonistima da pobijede. * '''[[Yoruichi Shihōin]]''' ([[japanski]]: 四楓院 夜一, ''Shihōin Yoruichi''), Uraharina najbolja prijateljica. Inicijalno se pojavljuje kao crni mačak sa sposobnošću govora i muškim glasom, zbog čega ju protagonisti - nesvjesni istine - nazivaju "gospodin Yoruichi". Svoj pravi lik, kao i identitet, otkrila je Ichigu dok su bili u Soul Societyju, nakon čega su svi saznali da je zapravo žena koja se može pretvoriti u mačku. Ispostavilo se da je Yoruichi bivša kapetanica 2. Divizije i članica plemićke obitelji Shihōin te jedan od najsnažnijih likova u cijelom serijalu. Ona je predložila Uraharu za kapetana 12. Divizije te je bila mentorica [[Soi Fon]]. Prebjegla je iz Soul Societyja zajedno s Uraharom 110 godina prije početka radnje. * '''[[Sōsuke Aizen]]''' ([[japanski]]: 藍染 惣右介, ''Aizen Sōsuke''), bivši kapetan 5. Divizije i glavni negativac u prvoj sagi mange. Aizen je inicijalno predstavljen kao blag, inteligentan i izrazito dobronamjeran lik koji je zazivao smirenost kada su Ichigo i ostali upali u Seireitei; također je bio poput oca svojoj pomoćnici, [[Momo Hinamori]]. Tijekom Ichigovog upada, njegovo je tijelo pronađeno usred Seireiteija te se vjerovalo da je mrtav, sve dok se nije ispostavilo da je to vrlo kompleksan Gigai. Naime, Aizen je cijelo vrijeme bio izdajica koji je planirao ubiti [[Soul King]]a i postati novi vladar Soul Societyja, a to je pokušao postići nadilaženjem ograničenja koje su Shinigamiji imali spajanjem svojih moći s onima Hollowa. Porazio ga je Ichigo, nakon čega je zatvoren u [[Muken]], odakle je samo nakratko pušten kako bi pomogao u borbi protiv [[Yhwach]]a. * '''[[Yhwach]]''' ([[japanski]]: ユーハバッハ, ''Yūhabahha''), glavni negativac u drugoj sagi originalne mange. Yhwach je otac i predvodnik svih Quincyja, koji je tisuću godina prije početka priče pokušao ubiti Shinigamije jer se nije slagao s njihovim pogledom na balans između svjetova; tada ga je u borbi zaustavio [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto]], ali ga nije uspio ubiti. Ipak, Yhwach je tada izgubio sve svoje moći. No, proročanstvo je predvidjelo da će se Yhwach probuditi nakon tisuću godina i ponovo napasti Soul Society, što se i dogodilo. Iako je uspio apsorbirati moći Soul Kinga, svog oca, na kraju ga je porazio Ichigo, kojemu su pomogli Ishida i Aizen. == Nastanak == [[Tite Kubo]] je ideju za ''Bleach'' dobio tako što je želio nacrtati ''[[Shinigami]]'', duha koji ljude poziva u smrt u japanskom folkloru, u [[kimono|kimonu]], što je poslužilo kao osnova za dizajn [[Shinigami (Bleach)|Shinigamija]] u samoj mangi.<ref name="About 1">{{cite web|url=http://manga.about.com/od/mangaartistinterviews/a/TiteKubo.htm|title=Interview: Tite Kubo (page 1)|author=Deb Aoki|publisher=About.com|access-date=September 16, 2008|archive-date=April 24, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130424160658/http://manga.about.com/od/mangaartistinterviews/a/TiteKubo.htm|url-status=live}}</ref><ref name="LA Times">{{cite news|url=http://articles.latimes.com/2008/aug/28/entertainment/etw-kuboweb28|title=Creator Tite Kubo surprised by 'Bleach' success|author=Charles Solomon|date=August 28, 2008|access-date=September 17, 2008|work=Los Angeles Times|archive-date=April 23, 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090423115417/http://articles.latimes.com/2008/aug/28/entertainment/etw-kuboweb28}}</ref> Inicijalno je Kubo smatrao kako bi njegovi Shinigamiji trebalo nositi pištolje, tako da se manga trebala zvati ''Snipe'' (skraćeno od "sniper", odnosno [[snajper]]), ali to se promijenilo kada su mačevi uključeni u priču.<ref name="SJ 71">{{cite journal|journal=Shonen Jump #71|publisher=Viz Media|volume=6|issue=11|date=November 2008|title=Tite Kubo's Big Comic-Con Adventure!|pages=18–20}}</ref> Na kraju je naslov mange trebao biti ''Black'', što bi bila referenca na boju odjeće Shinigamija, ali Kubo je smatrao kako je naslov previše generičan. Pokušao je s varijantom ''White'', ali je shvatio kako mu se ''Bleach'' najviše sviđa zbog asocijacije na bijelu boju i činjenice da nije previše očito.<ref>{{Cite journal|title=Bleach: Interview with Tite Kubo|journal=[[Anime Insider]]|issue=61|page=39|date=October 2008|publisher=[[Wizard Universe]]|issn=1547-3767 }}</ref> Kubo je originalni koncept priče poslao časopisu ''[[Weekly Shōnen Jump]]'' nedugo nakon otkazivanja njegove prethodne mange, ''[[Zombiepowder]]a'', ali je ovaj inicijalno odbijen.<ref>{{cite web|url=http://www.metacritic.com/person/tite-kubo|title=Tite Kubo|website=[[Metacritic]]|access-date=May 5, 2014|archive-date=December 15, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141215171455/http://www.metacritic.com/person/tite-kubo|url-status=live}}</ref> Ubrzo je poznati mangaka [[Akira Toriyama]], autor ''[[Dragon Ball]]a'', vidio priču te je napisao pismo podrške Kubu.<ref name="LA Times" /> ''Bleach'' je prihvaćen za serijalizaciju nedugo nakon, tokom [[2001.]] godine, ali je inicijalna ideja bila da ''Bleach'' bude kraća priča s maksimalnim periodom izdavanja od pet godina.<ref name="LA Times" /> Rani nacrti priče nisu uključivali hijerarhijsku strukru [[Soul Society]]ja, ali jest uključivala neke likove i narativne elemente koji nisu prikazani prije sage o Arrancarima, poput činjenice da je Ichigov otac također Shinigami.<ref name="About 1" /> Kubo je naveo niz djela koji su utjecali na određene elemente u ''Bleachu'', poput drugih manga, glazbe, stranih jezika, arhitekture i filma. Svoj interes za crtanje nadnaravnog i čudovišta pripisao je mangi ''[[GeGeGe no Kitarō]]'' autora [[Shigeru Mizuki|Shigerua Mizukija]], dok je mangin fokus na zanimljiva oružja i borbe pripisao ''[[Saint Seiya|Saint Seiyi]]'' [[Masami Kurumada|Masamija Kurumade]], koju je Kubo volio kao dječak.<ref name="About 1" /> Potonja je manga temeljena na [[Grčka mitologija|grčkoj mitologiji]], što je Kubo smatrao izvorom svog interesa za mitove, čudovišta i zagrobni život.<ref name="SJ 71"/> Stil akcijskih elemenata i naracije u ''Bleachu'' inspiriran je filmom, iako Kubo nikada nije otkrio nijedan konkretan film koji je inspirirao neke od scena iz mange. Kada je bio pritisnut, odgovorio je kako jako voli ''[[Snatch (film)|Snatch]]'' [[Guy Ritchie|Guya Ritchieja]], ali kako taj film nije inspirirao stil u mangi.<ref name="SJ 51">{{cite journal|journal=Shonen Jump #51|title=none|volume=5|issue=3|date=March 2007|publisher=Viz Media|page=328}}</ref> Koreografija borbi u ''Bleachu'' konstruirana je uz pomoć [[rock]] glazbe, koju je Kubo slušao dok je zamišljao borbe kako bi si dao osjećaj za tempo prilikom prijeloma panela i promjene prespektiva tokom scena.<ref name="About 3"/> Kubo preferira crtati realistične ozljede kako bi borbe bile znakovitije, s ciljem da i čitatelji osjećaju bol koju likovi osjećaju.<ref name="PW"/> Scene borbi u ''Bleachu'' često si isprekidane kraćim humorističnim trenucima koje je autor namjerno ubacivao kada bi se zamorio tijekom crtanja.<ref name="About 3">{{cite web|url=http://manga.about.com/od/mangaartistinterviews/a/TiteKubo_3.htm|title=Interview: Tite Kubo (page 3)|author=Deb Aoki|publisher=About.com|access-date=2008-09-16|archive-date=November 27, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111127231536/http://manga.about.com/od/mangaartistinterviews/a/TiteKubo_3.htm|url-status=live}}</ref> Proces izgradnje priče ''Bleacha'' fokusiran je na karakterizaciju i izradnju likova. Dok je pisao narativne cjeline ili imao problema sa smišljanjem priče, Kubo bi započeo razmišljati o novim likovima, često ''en masse'', i čitao stara izdanja ''Bleacha''.<ref name="About 1" /><ref name="PW">{{cite web|author=Kai-ming Cha|url=http://www.publishersweekly.com/pw/by-topic/new-titles/adult-announcements/article/1480-kubo-comes-to-comic-con-.html|title=Kubo Comes to Comic-Con|work=[[Publishers Weekly]]|publisher=PWxyz, LLC|date=August 4, 2008|access-date=September 17, 2008|archive-date=December 12, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101212092402/http://www.publishersweekly.com/pw/by-topic/new-titles/adult-announcements/article/1480-kubo-comes-to-comic-con-.html|url-status=live }}<!-- http://www.publishersweekly.com/article/CA6584260.htmlTiteKubo.htm --></ref> Kubo je rekao kako voli crtati likove čiji vanjski izgled ne odgovara njihovoj prirodi — što je element iznenađenja prisutan kod velikog broja likova u ''Bleachu'' — jer ga "privlače ljudi s tom naizglednom kontradikcijom" te ima "potrebu crtati ljude na taj način" kada radi.<ref name="WSJ 12" /> Terminologija u ''Bleachu'' ima niz inspiracija, pri čemu svaka pojedina grupa ima svoje vlastite lingvističke korijene. [[Japanski jezik]] svakako je bio inspiracija za Shinigamije i Soul Society, pri čemu brojni mačevi i čarolije u serijalu svoja imena duguju staroj [[Japanska književnost|japanskoj književnosti]]. [[Hueco Mundo]] te likovi Hollowa i Arrancara svoja imena duguju [[španjolski jezik|španjolskom jeziku]], dok su Quincyji te Bountovi, koji su prisutni u anime ''filler'' epizodama, inspirirani [[njemački jezik|njemačkim jezikom]]. [[Engleski jezik]] i [[rock]] glazba poslužili su kao inspiracija za [[Fullbring]]ere. Korištenje takve terminologije kao i zastupljenost različitih etničkih i nacionalnih skupina ukazuje na međunarodni element u koncepciji ''Bleacha''.<ref name="WSJ 12">''[[Shonen Jump (magazine)|Shonen Jump]]''. Volume 6, Issue 6. June 2007. [[Viz Media]]. 12.</ref> == Teme i analiza == Radnja ''Bleacha'' temeljena je na tradicionalnom japanskom vjerovanju kako duhovi koegzistiraju zajedno s ljudima te kako njihova priroda, bilo da su dobri ili zli, ovisi o okolnostima.<ref name=Feigenblatt /> Dobar primjer za to je Orihimeina povijest. Od svoje treće godine, nakon što su pobjegli od roditelja zlostavljača, odgajao ju je i brinuo se za nju njezin stariji brat, Sora, za mir čije se duše stalno molila nakon što je poginuo u saobraćajnoj nesreći.<ref name="ch6">{{cite book|author=Kubo, Tite|title=Bleach, vol. 1|year=2004|publisher=[[Viz Media]]|chapter=Poglavlje 6|isbn=1-59116-441-9}}</ref> Iako je izvorno Sorina duša bila mirna, s vremenom se Orihime sve rjeđe molila jer je pronašla nove prijatelje, tako da je Sora postao ljubomoran i njegova se duša pretvorila u Hollowa i napala Orihime; ipak, kasnije je Sora ponovo probio kroz masku Hollowa nakon borbe s Ichigom te je uvidio svoju pogrešku. Patrick Drazen navodi kako je ovo podsjednik čitateljima da ne smiju zaboraviti tradiciju ili naljutiti duhove kako ne bi stvorili probleme u stvarnom svijetu.<ref>{{cite book|title=A Gathering of Spirits: Japan's Ghost Story Tradition from Folklore and Kabuki to Anime and Manga|publisher=iUniverse|author=Drazen, Patrick|date=June 29, 2011|pages=11–12|isbn=978-1462029426|url=https://books.google.com/books?id=nnkSCqG8L4YC&pg=PA12|access-date=March 21, 2022|archive-date=March 21, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220321180149/https://books.google.com/books?id=nnkSCqG8L4YC&pg=PA12|url-status=live}}</ref> Manga također inkorporira elemente [[Šintoizam|šintoističke]] ideje o pročišćenju "zlih duhova kroz čarolije, svitke, napjeve i druge obrede". Christopher A. Born smatra kako ''Bleach'' prenosi [[Konfucijanizam|konfucijanske vrijednosti]].<ref>{{cite journal|date=April 1, 2010|title=In the Footsteps of the Master: Confucian Values in Anime and Manga|journal=ASIANetwork Exchange|volume=17|issue=2|pages=39–53|doi=10.16995/ane.206|doi-access=free|last=Born|first=Christopher A.}}</ref> Von Feigenblatt smatra kako je ''Bleach'' kulturološki i teološki jako osviješten, crpeći elemente iz [[kršćanstvo|kršćanstva]], ali i karipske [[Santería|santeríje]].<ref name=Feigenblatt>{{cite journal|author=von Feigenblatt, Otto F.|title=Japanese Animation as a Global Product: The Lingering Traces of Nijonjinron and the Rise of Globalism and Hybridity|date=July–December 2012|journal=Journal of History & Social Sciences|issue=2|volume=3|pages=1&ndash;14|ssrn=2195562}}</ref> Raznolikost se ogleda i u rasama te jezicima likova,<ref name="WSJ 12"/> s obzorom na činjenicu da je španjolski jezik predominantan u [[Hueco Munco|Huecu Mundu]], dok su [[Quincy (Bleach)|Quincy]]ji i [[Bount]]i povezani s njemačkim jezikom.<ref name=Feigenblatt /> Također dodaje kako smatra da su Quincyji inspirirani srednjovjekovnim katoličkim viteškim redovima poput [[Suvereni vojnički red Malte|Suverenog vojničkog reda Malte]] ili [[Red Svetog groba u Jeruzalemu|Konjaničkog Reda Svetog groba]], čiji je utjecaj vidljiv kroz uniforme koje Quincyji nose, ali i preko simbolike križa.<ref name=Feigenblatt /> == Izdavanje == {{main|Lista poglavlja i tankōbon izdanja mange Bleach}} ''Bleach'' [[Tite Kubo|Titea Kuba]] izlazio je u [[Shūeisha|Shūeishinom]] časopisu ''[[Weekly Shōnen Jump]]'' punih petnaest godina, od [[7. kolovoza]] [[2001.]] godine<ref>{{cite web|title=『BLEACH』15年の歴史に幕 完結記念で"全巻無料"公式アプリ配信|url=https://www.oricon.co.jp/news/2077075/full/|publisher=[[Oricon]]|access-date=March 12, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20160826230351/http://www.oricon.co.jp/news/2077075/full/|archive-date=August 26, 2016|language=ja|date=August 22, 2016|url-status=live|quote={{lang|ja|『BLEACH』第1話が掲載された『週刊少年ジャンプ』(2001年8月7日) (C)デジタルリマスター版「週刊少年ジャンプ」2001年36・37号/集英社 （2/9枚）}}}}</ref><ref>{{cite web|title=『BLEACH』20周年プロジェクトの発表をまとめて掲載。久保帯人氏のコメントも|url=https://www.famitsu.com/news/202003/21195057.html|website=[[Famitsu]]|access-date=February 20, 2021|archive-url=https://archive.today/20210220223245/https://www.famitsu.com/news/202003/21195057.html|archive-date=February 20, 2021|language=ja|date=March 21, 2020|url-status=live}}</ref> do [[22. kolovoza]] [[2016.]] godine.<ref>{{cite web|last=Pineda|first=Rafael Antonio|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2016-08-04/bleach-manga-to-end-on-august-22-with-important-announcement/.105006|title=Bleach Manga to End on August 22 With 'Important Announcement'|website=[[Anime News Network]]|date=August 4, 2016|access-date=November 27, 2016|archive-date=November 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161129024917/http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-08-04/bleach-manga-to-end-on-august-22-with-important-announcement/.105006|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=「BLEACH」15年の歴史に幕！単行本が無料で読めるアプリの配信も|url=https://natalie.mu/comic/news/198944|website=[[Natalie (website)|Natalie]]|publisher=Natasha, Inc.|access-date=February 20, 2021|language=ja|date=August 22, 2016|archive-date=April 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428213902/https://natalie.mu/comic/news/198944|url-status=live}}</ref> Ukupno 698 individualnih poglavlja (686 regularno numeriranih, te 12 poglavlja numeriranih od -108 do -97) kasnije je sabrano u 74 ''[[tankōbon]]'' izdanja koja su tiskana od [[5. siječnja]] [[2002.]] do [[4. studenog]] [[2016.]] godine.<ref name="JP1">{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-873213-8|title=Bleach 1|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 5, 2014|language=ja|archive-date=January 21, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150121010445/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-873213-8|url-status=live}}</ref><ref name="JP74">{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-880774-4&mode=1|title=Bleach 74|publisher=[[Shueisha]]|access-date=October 6, 2016|language=ja|archive-date=September 12, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170912234959/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-880774-4&mode=1|url-status=live}}</ref> Shūeisha je prvo 21 sabrano izdanje reizdala u obliku šest omnibus izdanja naslovljenih ''Resurrected Souls'', a povodom desete obljetnice serijala.<ref>{{cite web|title=BLEACH総集編6巻連続刊行！カラーマンガも描き下ろし|url=https://natalie.mu/comic/news/55163|website=[[Natalie (website)|Natalie]]|publisher=Natasha, Inc.|access-date=September 29, 2021|language=ja|date=August 19, 2011|archive-date=March 14, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220314131111/https://natalie.mu/comic/news/55163|url-status=live}}</ref> Prvo omnibus izdanje tiskano je [[22. kolovoza]] [[2011.]] godine, a posljednje [[23. siječnja]] [[2012.]] godine.<ref>{{cite book|title=ja:BLEACH総集編 Resurrected Souls 6|language=ja|id={{ASIN|4081110948|country=jp}}}}</ref> Dana [[21. rujna]] [[2012.]] godine, Shūeisha je objavila 45 digitalnih sabranih izdanja u japanskim e-book trgovinama,<ref>{{cite web|url=http://www.ebookjapan.jp/ebj/book/60080167.html|title=Bleach digital 1|publisher=ebookjapan.jp|access-date=May 5, 2014|language=ja|archive-date=May 31, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140531174233/http://www.ebookjapan.jp/ebj/book/60080167.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ebookjapan.jp/ebj/book/60080211.html|title=Bleach digital 45|publisher=ebookjapan.jp|access-date=May 5, 2014|language=ja|archive-date=May 31, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140531173203/http://www.ebookjapan.jp/ebj/book/60080211.html|url-status=live}}</ref> zaključivši tu seriju [[4. studenog]] [[2016.]] godine sa 74. brojem.<ref>{{cite web|url=http://www.ebookjapan.jp/ebj/132455/volume74/|title=Bleach digital 74|publisher=ebookjapan.jp|access-date=January 6, 2018|language=ja|archive-date=January 7, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180107120137/http://www.ebookjapan.jp/ebj/132455/volume74/|url-status=live}}</ref> Ova su digitalna izdanja [[26. travnja]] [[2013.]] godine reizdana u deset tomova,<ref>{{cite web|url=http://ebookstore.sony.jp/item/ST000000000000000357/|title=BLEACH モノクロ版 1～10巻セット|publisher=Sony|access-date=May 5, 2014|language=ja|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140505202945/http://ebookstore.sony.jp/item/ST000000000000000357/|archive-date=May 5, 2014|df=mdy-all}}</ref> s tim da je šesti izdan [[14. ožujka]] [[2014.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://ebookstore.sony.jp/item/ST000000000000000945/|title=BLEACH モノクロ版 51～60巻セット|publisher=Sony|access-date=May 5, 2014|language=ja|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140505203339/http://ebookstore.sony.jp/item/ST000000000000000945/|archive-date=May 5, 2014|df=mdy-all}}</ref> Nositelj licence za Sjevernu Ameriku, [[Viz Media]], serijalizirao je inicijalna poglavlja u svom časopisu ''[[Shonen Jump]]'' od studenog [[2007.]] do travnja [[2012.]] godine.<ref>{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-07-27/shonen-jump-to-serialize-bleach-publish-slam-dunk|title=Viz to Serialize Bleach, Publish Slam Dunk|date=July 27, 2007|work=[[Anime News Network]]|access-date=May 5, 2014|archive-date=April 10, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140410110400/http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-07-27/shonen-jump-to-serialize-bleach-publish-slam-dunk|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2011-10-14/viz-shonen-jump-print-magazine-to-end-next-march|title=Viz's Shōnen Jump Print Magazine to End Next March|date=October 14, 2011|work=Anime News Network|access-date=January 6, 2018|archive-date=December 10, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181210030242/https://www.animenewsnetwork.com/news/2011-10-14/viz-shonen-jump-print-magazine-to-end-next-march|url-status=live }}</ref> Serijal se u siječnju [[2012.]] godine prebacio u digitalni antologijski časopis ''[[Weekly Shonen Jump Alpha]]'', dok je Viz Media nastavila s digitalnim izdanjima kako je Shūeisha izdavala nova poglavlja u Japanu.<ref>{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2011-10-14/viz-to-launch-weekly-shonen-jump-alpha-digital-anthology|title=Viz to Launch Weekly Shonen Jump Alpha Digital Anthology|work=Anime News Network|date=October 14, 2011|access-date=January 6, 2018|archive-date=April 4, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150404114434/http://www.animenewsnetwork.com/news/2011-10-14/viz-to-launch-weekly-shonen-jump-alpha-digital-anthology|url-status=live }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2016-11-04/bleach-manga-gets-2-novels-penned-by-makoto-matsubara-ryohgo-narita/.108451|title=Bleach Manga Gets 2 Novels Penned by Makoto Matsubara, Ryohgo Narita|date=November 4, 2016|work=Anime News Network|access-date=January 6, 2018|archive-date=January 7, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180107061541/https://www.animenewsnetwork.com/news/2016-11-04/bleach-manga-gets-2-novels-penned-by-makoto-matsubara-ryohgo-narita/.108451|url-status=live }}</ref> Prvo sabrano izdanje na [[engleski jezik|engleskom]] izdano je [[6. srpnja]] [[2004.]] godine,<ref name="US1">{{cite web|url=https://www.viz.com/read/manga/bleach-volume-1/product/167|title=Bleach, Vol. 1|publisher=[[Viz Media]]|access-date=May 5, 2014|archive-date=September 8, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180908130535/https://www.viz.com/read/manga/bleach-volume-1/product/167|url-status=live}}</ref> a serijal je zaključen s 74. tomom [[2. listopada]] [[2018.]] godine.<ref name=en74>{{cite web|url=https://www.viz.com/read/manga/bleach-volume-74/product/5664|title=Bleach, Vol. 74|publisher=Viz Media|access-date=October 15, 2018|archive-date=October 8, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181008061356/https://www.viz.com/read/manga/bleach-volume-74/product/5664|url-status=live }}</ref> Viz Media također je izdao posebno kolekcionarsko izdanje prvog toma s tvrdim uvezom i omotom,<ref>{{cite web|url=http://www.viz.com/manga/print/bleach-volume-1C/7962|title=Bleach, Volume 1 (Collector's Edition)|publisher=Viz Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20140712045628/http://www.viz.com/manga/print/bleach-volume-1C/7962|archive-date=July 12, 2014}}</ref> tri posebna box set izdanja,<ref>{{cite web|url=https://www.viz.com/read/manga/product/bleach-box-sets-vol-1/7996|title=Bleach Box Set 1: Volumes 1–21 with Premium|publisher=Viz Media|access-date=January 6, 2018|archive-date=January 7, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180107061843/https://www.viz.com/read/manga/product/bleach-box-sets-vol-1/7996|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.viz.com/read/manga/product/bleach-box-sets-vol-2/11771|title=Bleach Box Set 2: Volumes 22–48 with Premium|publisher=Viz Media|access-date=January 6, 2018|archive-date=January 7, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180107061403/https://www.viz.com/read/manga/product/bleach-box-sets-vol-2/11771|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.viz.com/read/manga/bleach-box-sets-volume-3/product/5735|title=Bleach Box Set 3: Volumes 49–74 with Premium|publisher=Viz Media|access-date=January 5, 2023|archive-date=2018-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180107061843/https://web.archive.org/web/20200923024743/https://www.viz.com/read/manga/bleach-box-sets-volume-3/product/5735|url-status=live|dead-url=}}</ref> te 25 sabranih "3-u-1" izdanja u periodu od [[7. lipnja]] [[2011.]]<ref name="1st 3-in-1 Vol 1">{{cite web|url=https://www.viz.com/read/manga/bleach-3-in-1-edition-volume-1/product/2767|title=''Bleach'' (3-in-1 Edition), Vol. 1|publisher=Viz Media|access-date=May 5, 2014|archive-date=November 28, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181128210644/https://www.viz.com/read/manga/bleach-3-in-1-edition-volume-1/product/2767|url-status=live}}</ref> do [[5. ožujka]] [[2019.]] godine.<ref>{{cite web|url=https://www.viz.com/read/manga/bleach-3-in-1-edition-volume-25/product/5841|title=''Bleach'' (3-in-1 Edition), Vol. 25|publisher=Viz Media|access-date=July 22, 2019|archive-date=April 13, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190413144236/https://www.viz.com/read/manga/bleach-3-in-1-edition-volume-25/product/5841|url-status=live }}</ref> Također, Viz je prvih 16 tomova na engleskom objavio u digitalnom formatu [[17. lipnja]] [[2011.]] godine,<ref>{{cite web|url=http://www.viz.com/manga/digital/bleach-volume-1/34|title=Bleach digital, Vol. 1|publisher=[[Viz Media]]|access-date=May 5, 2014|archive-date=May 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140513021011/http://www.viz.com/manga/digital/bleach-volume-1/34|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.viz.com/read/manga/bleach-volume-16/product/801/digital|title=Bleach digital, Vol. 16|publisher=[[Viz Media]]|access-date=May 5, 2014|archive-date=September 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200903192254/https://www.viz.com/read/manga/bleach-volume-16/product/801/digital|url-status=live}}</ref> dok je digitalno izdanje sva 74 toma zaključeno [[2. listopada]] [[2018.]] godine.<ref name=en74/> Dana [[10. kolovoza]] [[2021.]] godine, ''[[Weekly Shōnen Jump]]'' je izdao posebno one-shot poglavlje od 73 stranice povodom dvadesete obljetnice mange.<ref>{{cite web|last=Hodgkins|first=Crystalyn|title=Tite Kubo Pens New Bleach 1-Shot Manga|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-08-01/tite-kubo-pens-new-bleach-1-shot-manga/.175756|website=[[Anime News Network]]|access-date=August 1, 2021|date=August 1, 2021|archive-date=August 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210810095441/https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-08-01/tite-kubo-pens-new-bleach-1-shot-manga/.175756|url-status=live}}</ref> Englesko izdanje objavio je Vizovo digitalno izdanje časopisa ''[[Shonen Jump]]'', kao i Shūeishin digitalni časopis ''[[Manga Plus]]''. Poglavlje završava sa, kako se čini, [[cliffhanger]]om i riječima "Novi vjetrovi iz Pakla" ([[japanski]]: 獄頤嗚嗚篇, ''Gokui Meimei-hen''), pri čemu se [[kanji]] 篇 (''hen'') uglavnom koristi za označavanje narativnih cjelina ([[engleski|engl.]] ''arcs''), sugerirajući kako postoji mogućnost da će se manga nastaviti u budućnosti, ali od tada nije bilo službenih objava povodom toga.<ref>{{cite web|last=Hazra|first=Adriana|title=Viz Media, Manga Plus Publish Bleach 1-Shot in English|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-08-10/viz-media-manga-plus-publish-bleach-1-shot-in-english/.176096|website=[[Anime News Network]]|access-date=August 10, 2021|date=August 10, 2021|archive-date=August 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210810083237/https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-08-10/viz-media-manga-plus-publish-bleach-1-shot-in-english/.176096|url-status=live}}</ref> Poglavlje je digitalno izdano [[3. prosinca]] [[2021.]] godine.<ref>{{cite web|last=Harding|first=Daryl|title=Bleach’s Summer One-Shot Manga Gets Released Digitally in Japan With New Cover|url=https://www.crunchyroll.com/anime-news/2021/12/03-1/bleachs-summer-one-shot-manga-gets-released-digitally-in-japan-with-new-cover|website=[[Crunchyroll]]|access-date=December 4, 2021|date=December 3, 2021|archive-date=December 4, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211204004304/https://www.crunchyroll.com/anime-news/2021/12/03-1/bleachs-summer-one-shot-manga-gets-released-digitally-in-japan-with-new-cover|url-status=live}}</ref> == Medijska franšiza == === Anime === {{main|Bleach (anime)}} Animacijski studio [[Pierrot (kompanija)|Pierrot]] adaptirao je mangu u [[anime]] seriju pod redateljskom palicom [[Noriyuki Abe|Noriyukija Abea]]. Prva epizoda emitirana je u listopadu [[2004.]] godine, a sama serija trajala je osam godina, do ožujka [[2012.]] godine, kada je iznenadano i bez objašnjenja ukinuta po završetku 366. epizode.<ref name="Anime">{{cite web|url=http://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/episodes/episodes01/index.html|title=Bleach 1–13|publisher=[[TV Tokyo]]|language=ja|access-date=May 5, 2014|archive-date=October 17, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017002007/http://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/episodes/episodes01/index.html}}</ref><ref name="Anime2">{{cite web|url=http://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/episodes/episodes30/index.html|title=Bleach 355–366|publisher=[[TV Tokyo]]|language=ja|access-date=May 5, 2014|archive-date=May 6, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190506082026/https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/episodes/episodes30/index.html}}</ref><ref name="Bleach TV Anime Ending on March 27">{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|title=Bleach TV Anime Ending on March 27|work=[[Anime News Network]]|access-date=February 23, 2012|archive-date=April 6, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190406125815/https://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|url-status=live}}</ref> U ožujku [[2020.]] godine objavljeno je kako će se anime nastaviti, odnosno kako će i posljednja velika narativna cjelina, "Tisućljetni krvavi rat", biti adaptirana u anime formatu.<ref>{{cite web|last=Hodgkins|first=Crystalyn|title=Bleach Manga's 'Thousand Year Blood War Arc' Gets Anime|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2020-03-20/bleach-manga-thousand-year-blood-war-arc-gets-anime/.157678|website=[[Anime News Network]]|access-date=November 26, 2021|date=March 20, 2020|archive-date=March 21, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200321010141/https://www.animenewsnetwork.com/news/2020-03-20/bleach-manga-thousand-year-blood-war-arc-gets-anime/.157678|url-status=live }}</ref> U studenom [[2021.]] potvrđeno je da će adaptacija biti u obliku nove anime serije.<ref>{{cite tweet|user=BLEACHanimation|number=1457513202959327237|title=3ジャンプフェスタ 2022スーパーステージEX『BLEACH』配信決定！|trans-title= #JumpFesta 2022 Super Stage EX We're going to distribute "Bleach"!|language=ja|date=November 8, 2021|access-date=December 12, 2021}}</ref><ref>{{cite web|last=Harding|first=Daryl|title=Bleach Event on December 18 to Present 1st Trailer and Visual for Upcoming New TV Anime Adaptation|url=https://www.crunchyroll.com/anime-news/2021/11/29-1/bleach-event-on-december-18-to-present-1st-trailer-and-visual-for-upcoming-new-tv-anime-adaptation|website=[[Crunchyroll]]|access-date=November 29, 2021|date=November 29, 2021|archive-date=November 29, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211129093127/https://www.crunchyroll.com/anime-news/2021/11/29-1/bleach-event-on-december-18-to-present-1st-trailer-and-visual-for-upcoming-new-tv-anime-adaptation|url-status=live}}</ref> [[Tomohisa Taguchi]] preuzeo je redateljsku poziciju od Abea, a anime je premijeru imao u listopadu [[2022.]] godine te je zaključen u listopadu [[2026.]] godine.<ref>{{cite web|title=「BLEACH 千年血戦篇」は来年10月放送！ビジュアル＆PV発表、監督は田口智久|url=https://natalie.mu/comic/news/458312|website=[[Natalie (website)|Natalie]]|publisher=Natasha, Inc.|access-date=December 18, 2021|language=ja|date=December 18, 2021|archive-date=December 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211219090118/https://natalie.mu/comic/news/458312|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Pineda|first=Rafael|title=Bleach Thousand Year Blood War Anime's Video Reveals October 2022 TV Premiere|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-12-18/bleach-thousand-year-blood-war-anime-video-reveals-october-2022-tv-premiere/.180730|website=[[Anime News Network]]|access-date=December 18, 2021|date=December 18, 2021|archive-date=February 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220216050131/https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-12-18/bleach-thousand-year-blood-war-anime-video-reveals-october-2022-tv-premiere/.180730|url-status=live}}</ref> === Filmovi === Kao što se često događa s popularnim manga i anime serijalima, uz temeljni anime serijal producirana su i četiri dugometražna [[anime]] filma. Ti su filmovi proširili radnju, međutim narativno ne spadaju u temeljni kanon, tako da se zapravo smatraju alternativnim pričama i glavna manga ne referira na ove događaje. Filmovi u pitanju su: # ''[[Bleach: Memories of Nobody]]'' ([[16. prosinca]] [[2006.]])<ref>{{cite web|title=BLEACH MEMORIES OF NOBODY|url=https://mediaarts-db.bunka.go.jp/id/C411430|website=Media Arts Database|publisher=[[Agency for Cultural Affairs]]|access-date=November 11, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211111053440/https://mediaarts-db.bunka.go.jp/id/C411430|archive-date=November 11, 2021|language=ja|url-status=live}}</ref> # ''[[Bleach: The DiamondDust Rebellion]]'' ([[22. prosinca]] [[2007.]])<ref>{{cite web|last=Miller|first=Evan|title=Second Bleach Film's Title, Date Revealed|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2007-07-09/second-bleach-film's-title-date-revealed|website=[[Anime News Network]]|access-date=November 11, 2021|date=July 9, 2007|archive-date=June 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190627170311/https://www.animenewsnetwork.com/news/2007-07-09/second-bleach-film%27s-title-date-revealed|url-status=live}}</ref> # ''[[Bleach: Fade to Black]]'' ([[13. prosinca]] [[2008.]])<ref>{{cite web|last=Loo|first=Egan|title=Third Bleach Film, First Major Film Have Titles, Dates|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2008-07-15/third-bleach-film-first-major-film-have-titles-dates|website=[[Anime News Network]]|access-date=November 11, 2021|date=July 15, 2008|archive-date=July 20, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170720225215/http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-07-15/third-bleach-film-first-major-film-have-titles-dates|url-status=live}}</ref> # ''[[Bleach: Hell Verse]]'' ([[4. prosinca]] [[2010.]])<ref>{{cite web|last=Loo|first=Egan|title=Bleach: Jigoku-Hen Film, Yakumo Promos Streamed (Updated)|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2010-09-14/bleach/jigoku-hen-film-yakumo-promos-streamed|website=[[Anime News Network]]|access-date=November 11, 2021|date=September 13, 2010|archive-date=November 11, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211111054524/https://www.animenewsnetwork.com/news/2010-09-14/bleach/jigoku-hen-film-yakumo-promos-streamed|url-status=live}}</ref> Uz to, [[Warner Bros.]] je [[2018.]] godine producirao i igranu adaptaciju prvog dijela mange naslovljenu samo ''[[Bleach (film, 2018)|Bleach]]'', koja je premijerno prikazana [[20. srpnja]] [[2018.]] godine u [[Japan]]u.<ref>{{cite web|last=Hodgkins|first=Crystalyn|title=Live-Action Bleach Film's 2 New Ads Streamed Before July 20 Premiere|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2018-07-14/live-action-bleach-film-2-new-ads-streamed-before-july-20-premiere/.134265|website=[[Anime News Network]]|access-date=November 11, 2021|date=July 14, 2018|archive-date=November 11, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211111054521/https://www.animenewsnetwork.com/news/2018-07-14/live-action-bleach-film-2-new-ads-streamed-before-july-20-premiere/.134265|url-status=live}}</ref> Priča ovoga filma završava s dolaskom Byakuye i Renjija po Rukiju te Ichigovim neuspjehom pri njenom spašavanju. === ''Light novel'' === Uz glavnu mangu, prošireni serijal sastoji se i od nekoliko ''[[light novel]]a''; [[Tite Kubo]] surađivao je na nekima, dok su neka samostalna djela drugih autora. Kubo i Makoto Matsubara zajedno su napisali tri novelizacije glavnog serijala, koje je izdala [[Shūeisha]] u sklopu svoje serije ''Shōnen Jump Books''. Prvi tom, ''Bleach - Letters From The Other Side: The Death and The Strawberry'', premijerno je tiskan [[15. prosinca]] [[2004.]] godine, a reizdan je pod naslovom ''Bleach - Letters From The Other Side: The Death and The Strawberry - New Edition'' [[4. studenog]] [[2009.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-703149-7|title=BLEACH-letters from the other side: The Death and The Strawberry|language=ja|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 4, 2014|archive-date=July 22, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722095016/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-703149-7|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703212-3|title=BLEACH-letters from the other side: The Death and The Strawberry -new edition-|language=ja|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 4, 2014|archive-date=January 11, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130111081339/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703212-3|url-status=live}}</ref> Drugi tom, ''Bleach: The Honey Dish Rhapsody'', izdan je [[30. studenog]] [[2006.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-703173-X|title=Bleach: The Honey Dish Rhapsody|language=ja|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 4, 2014|archive-date=October 8, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121008060902/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-703173-X|url-status=live }}</ref> Posljednji, treći tom, ''Bleach: The Death Save The Strawberry'', tiskan je [[4. rujna]] [[2012.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703272-7|title=Bleach: The Death Save The Strawberry|language=ja|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 4, 2014|archive-date=January 11, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130111082557/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703272-7|url-status=live}}</ref> [[Ryōgo Narita]] napisao je još jednu seriju ''light novela'' koji su upotpunjavali Kubov serijal, naslova ''[[Bleach: Spirits Are Forever With You]]''; oba toma izdana su [[4. lipnja]] [[2012.]] godine,<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703265-9|title=BLEACH: Spirits Are Forever With You I|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 3, 2014|language=ja|archive-date=November 6, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151106013332/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703265-9|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703266-6|title=BLEACH: Spirits Are Forever With You II|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 3, 2014|language=ja|archive-date=November 6, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151106013339/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703266-6|url-status=live}}</ref> a osim proširene priče o [[Don Kanonji]]ju, u serijal su uveli lik [[Sōya Azashiro|Sōye Azashira]]. Nijedan od ovih ''light novela'' nije preveden na [[engleski jezik]]. Po završetku serijala [[2016.]] godine, Shūeisha je izdala još nekoliko ''light novela''.<ref>{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-12-08/more-details-revealed-for-2-upcoming-bleach-novels/.109645|title=More Details Revealed For 2 Upcoming Bleach Novels|work=[[Anime News Network]]|access-date=May 28, 2017|language=en|archive-date=June 6, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170606042247/http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-12-08/more-details-revealed-for-2-upcoming-bleach-novels/.109645|url-status=live}}</ref> Makoto Matsubara napisala je ''light novel'' ''[[Bleach: WE DO knot ALWAYS LOVE YOU]]'', koji se bavio događajima neposredno nakon [[Yhwach]]ovog pada i prikazao je vjenčanje [[Rukia Kuchiki|Rukije]] i [[Renji Abarai|Renjija]]. Priča je tiskana [[27. prosinca]] [[2016.]] godine u [[Japan]]u; englesko izdanje još uvijek nije objavljeno. U suradnji s Kubom, [[Ryōgo Narita]] napisao je ''light novel'' ''[[Bleach: Can't Fear Your Own World]]'', koji je inicijalno izlazio svako dva tjedna od [[28. travnja]] [[2017.]] godine,<ref>{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2017-04-22/ryohgo-narita-new-bleach-novel-reveals-title-digital-serialization-starting-on-april-28/.115160|title=Ryohgo Narita's New Bleach Novel Reveals Title, Digital Serialization Starting on April 28|work=[[Anime News Network]]|access-date=May 28, 2017|language=en|archive-date=May 23, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170523061810/http://www.animenewsnetwork.com/news/2017-04-22/ryohgo-narita-new-bleach-novel-reveals-title-digital-serialization-starting-on-april-28/.115160|url-status=live}}</ref> a kasnije je sabran u tri toma. Prvi tom tiskan je [[4. kolovoza]] [[2017.]] godine,<ref>{{cite web|last=Kelly|first=Rai|title=Bleach: Can't Fear Your Own World Novels Go On Hiatus|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2017-07-21/bleach-cant-fear-your-own-world-novels-go-on-hiatus/.119177|website=[[Anime News Network]]|access-date=October 30, 2018|date=July 21, 2017|archive-date=October 30, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181030131207/https://www.animenewsnetwork.com/news/2017-07-21/bleach-cant-fear-your-own-world-novels-go-on-hiatus/.119177|url-status=live }}</ref> drugi [[2. studenog]] [[2018.]] godine, a posljednji tom tiskan je [[4. prosinca]] [[2018.]] godine.<ref>{{cite web|last=Pineda|first=Rafael Antonio|title=Bleach Novel Series to End With 3rd Volume|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2018-10-29/bleach-novel-series-to-end-with-3rd-volume/.138754|website=[[Anime News Network]]|access-date=October 30, 2018|date=October 29, 2018|archive-date=October 30, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181030135709/https://www.animenewsnetwork.com/news/2018-10-29/bleach-novel-series-to-end-with-3rd-volume/.138754|url-status=live }}</ref> Ovaj ''light novel'' također prati događaje nakon Yhwachowa pada i fokusira se na [[Shūhei Hisagi|Hisagija]] i zagonetku koju je za sobom ostavio bivši kapetan [[Kaname Tōsen]], istovremeno otkrivajući detalje iz povijesti Soul Societyja. Ovo je trenutno jedini ''light novel'' koji je dostupan na engleskom jeziku.<ref>{{cite web|author1=Rafael Antonio Pineda|title=Viz Licenses New Bleach, Naruto, One Piece Novels|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2019-10-04/viz-licenses-new-bleach-naruto-one-piece-novels/.151867|website=[[Anime News Network]]|access-date=October 4, 2019|date=October 4, 2019|archive-date=October 13, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191013043113/https://www.animenewsnetwork.com/news/2019-10-04/viz-licenses-new-bleach-naruto-one-piece-novels/.151867|url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|title=Bleach: Can’t Fear Your Own World, Vol. 1|url=https://www.viz.com/read/novel/bleach-can-t-fear-your-own-world-volume-1/product/6339|publisher=[[Viz Media]]|access-date=November 17, 2022}}</ref><ref>{{cite web|title=Bleach: Can’t Fear Your Own World, Vol. 3|url=https://www.viz.com/read/novel/bleach-can-t-fear-your-own-world-volume-3/product/6612|publisher=[[Viz Media]]|access-date=November 17, 2022}}</ref> Shūeisha je također izdala i četiri novelizacije ''Bleach'' anime filmova. Prvi ''light novel'', ''Bleach: Memories of Nobody'', izdan je [[18. prosinca]] [[2006.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-703174-8|title=劇場版BLEACH ―MEMORIES OF NOBODY―|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 6, 2014|language=ja|archive-date=March 22, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150322022052/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-703174-8|url-status=live}}</ref> Drugi, naslova ''Bleach: The DiamondDust Rebellion, Another Hyōrinmaru'', tiskan je [[22. prosinca]] [[2007.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703189-8|title=劇場版 BLEACH The DiamondDust Rebellion もう一つの氷輪丸|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 6, 2014|language=ja|archive-date=March 22, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150322022055/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703189-8|url-status=live}}</ref> ''Bleach: Fade to Black, I Call Your Name'', treći ''light novel'' iz serijala, tiskan je [[15. prosinca]] [[2008.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703197-3|title=劇場版BLEACH Fade to Black 君の名を呼ぶ|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 6, 2014|language=ja|archive-date=August 31, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120831135104/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703197-3|url-status=live}}</ref> Posljednji ''light novel'' iz ove serije, ''Bleach: Hell Chapter'', izdan je [[6. prosinca]] [[2010.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703234-5|title=劇場版BLEACH 地獄篇|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 6, 2014|language=ja|archive-date=September 12, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170912234804/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703234-5|url-status=live}}</ref> Ova serija nije dostupna na engleskom jeziku. === Video igre === {{main|Lista Bleach video igara}} Tokom godina, produciran je niz video igara s likovima iz ''Bleacha'', većina kojih su bile [[Borilačka video igra|borilačke igre]], iako je bilo i drugih žanrova. Prva video igra iz serijala bila je ''[[Bleach: Brave Souls]]'', koja je [[24. ožujka]] [[2005.]] godine izašla na [[Sony]]jevom [[PlayStation Portable]]u.<ref name="HTSRelease">{{cite web|url=http://www.ign.com/games/bleach-heat-the-soul/psp-714494|title=IGN: ''Bleach: Heat the Soul''|website=IGN|access-date=May 4, 2014|archive-date=February 19, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140219174712/http://www.ign.com/games/bleach-heat-the-soul/psp-714494|url-status=live}}</ref> U trenutku pisanja, većina video igara izašla je samo u [[Japan]]u, mada je [[SEGA]] lokalizirala prve tri video igre za [[Nintendo DS]] i prvu igru za [[Nintendo Wii|Wii]] za sjevernoameričko tržište.<ref name="DS2ndDetails">{{cite web|url=http://www.ign.com/articles/2006/07/28/bleach-2nd-details|title=Bleach 2nd Details|author=Gantayat, Anoop|website=IGN|date=July 28, 2006|access-date=May 4, 2014|archive-date=May 4, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140504190741/http://www.ign.com/articles/2006/07/28/bleach-2nd-details|url-status=live}}</ref> Dosad, sve službene ''Bleach'' igre izdane za [[Sony]]jeve konzole izdao je i razvio studio [[SCEI]], dok je igre za [[Nintendo]]ve konzole razvila [[SEGA]], osim onih za DS, koje je razvio studio [[Treasure Co. Ltd.]]<ref name="FateRelease">{{cite web|url=http://www.ign.com/games/bleach-the-blade-of-fate/nds-763827|title=IGN: Bleach: The Blade of Fate|website=IGN|access-date=May 4, 2014|archive-date=May 4, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140504201005/http://www.ign.com/games/bleach-the-blade-of-fate/nds-763827|url-status=live}}</ref><ref name="BladeRelease">{{cite web|url=http://www.ign.com/games/bleach-shattered-blade/wii-833630|title=IGN: Bleach: Shattered Blade|website=IGN|access-date=May 4, 2014|archive-date=May 4, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140504202510/http://www.ign.com/games/bleach-shattered-blade/wii-833630|url-status=live}}</ref> Izdane su i dvije igre za mobilne telefone: ''[[Bleach: Bankai Battle]]'' ([[2014.]]) i ''[[Bleach: Brave Souls]]'' ([[2015.]]); obje su dostupne i za [[Android (operativni sustav)|Android]] i za [[iOS]].<ref name="Bankai Battle">{{cite web|url=http://corp.gree.net/jp/ja/news/press/2014/0414-01.html|title=グリーとORATTAの共同開発タイトル「BLEACH 卍解バトル」4月14日より提供開始|publisher=GREE, Inc.|language=ja|date=April 14, 2014|access-date=May 2, 2014|archive-date=December 30, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181230124323/http://corp.gree.net/jp/ja/news/press/2014/0414-01.html|url-status=live}}</ref><ref name="Brave Souls">{{cite web|url=http://www.klab.com/jp/press/150723.html|title=KLab、爽快3Dアクションゲーム「BLEACH Brave Souls」App StoreおよびGoogle Play向けに配信開始！|publisher=KLab Inc.|language=ja|date=July 23, 2015|access-date=October 7, 2015|archive-date=September 25, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925095249/http://www.klab.com/jp/press/150723.html|url-status=live}}</ref> Godine [[2017.]], [[Line Corporation]] objavila je kako je razvila ekskluzivnu igru za svoju komunikacijsku aplikaciju naslova ''Bleach: Paradise Lost''.<ref name="Paradise Lost">{{cite web|url=http://gamestalk.net/post-82913/|title=LINE GAMEに『BLEACH』の最新ゲームが登場！GPSを使って遊ぶRPG作品|publisher=Gamer'sTalk.net|language=ja|date=July 27, 2017|access-date=July 29, 2017|archive-date=March 6, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190306111801/https://gamestalk.net/post-82913/|url-status=live}}</ref> Tijekom ljeta [[2023.]] godine najavljena je i igra ''[[Bleach: Soul Resonance]]'',<ref>{{cite web|url=https://www.oneesports.gg/anime/bleach-game-bleach-soul-resonance/|title=New Bleach game announced! Bleach Soul Resonance arrives in 2024|date=July 11, 2023|accessdate=October 20, 2023|publisher=One eSports}}</ref> koja je izašla [[21. ožujka]] [[2025.]] godine za [[PlayStation 4]], [[PlayStation 5]], [[Microsoft Windows|Windows]] (preko [[Steam (servis)|Steama]]), i [[Xbox Series X and Series S|Xbox Series X/S]].<ref>{{cite web|last=Hodgkins|first=Crystalyn|title=Bleach Gets New Bleach: Rebirth of Souls 3D Arena Fighting Game|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-07-05/bleach-gets-new-bleach-rebirth-of-souls-3d-arena-fighting-game/.212891|website=[[Anime News Network]]|access-date=July 6, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240706103142/https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-07-05/bleach-gets-new-bleach-rebirth-of-souls-3d-arena-fighting-game/.212891|archive-date=July 6, 2024|date=July 5, 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Tai|first=Anita|title=Bleach: Rebirth of Souls Game Streams Opening Movie|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-10-05/bleach-rebirth-of-souls-game-streams-opening-movie/.216382|website=[[Anime News Network]]|access-date=October 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241005164634/https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-10-05/bleach-rebirth-of-souls-game-streams-opening-movie/.216382|archive-date=October 5, 2024|date=October 5, 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Mateo|first=Alex|title=Bleach: Rebirth of Souls Game's Trailer Announces March 21 Release|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-12-04/bleach-rebirth-of-souls-game-trailer-announces-march-21-release/.218606|website=[[Anime News Network]]|access-date=December 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241205055913/https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-12-04/bleach-rebirth-of-souls-game-trailer-announces-march-21-release/.218606|archive-date=December 5, 2024|date=December 4, 2024|url-status=live}}</ref> === Karte === {{main|Bleach Trading Card Game}} U sklopu serijala na tržište su stavljene i dvije igre s kartama, jedna od kojih je izašla samo u [[Japan]]u, dok je druga proizvedena za zapadno tržište. ''Bleach Soul Card Battle'', koju je razvio [[Bandai]], pojavila se na japanskom tržištu [[2004.]] godine.<ref>{{cite web|url=https://www.amazon.co.jp/dp/B0007CVJ38/|title=BLEACH :SOUL CARD BATTLE.1 構築済みスターターセット 友情デッキ|access-date=May 6, 2014|archive-date=September 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200903192310/https://www.amazon.co.jp/dp/B0007CVJ38/|url-status=live }}</ref> U sklopu serije izdano je dvadeset imenovanih setova.<ref>{{cite web|url=https://www.amazon.co.jp/dp/B0027P8TAE/|title=BLEACH SOUL CARD BATTLE March Of The Death (20) ブースターパック BOX|language=ja|access-date=May 6, 2014|archive-date=September 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200903192302/https://www.amazon.co.jp/dp/B0027P8TAE/|url-status=live }}</ref> Nakon ''Bleach Soul Card Battlea'', Bandai je izdao još tri dodatne serije. ''Bleach The Card Gum'', koji je imao 14 setova, pojavila se [[2007.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://www.bandai.co.jp/catalog/item/4543112496447000.html|title=Bleach The Card Gum 1|publisher=[[Bandai]]|language=ja|access-date=May 9, 2014|archive-date=May 12, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140512224150/http://www.bandai.co.jp/catalog/item/4543112496447000.html|url-status=live }}</ref> Sljedeća serija, ''Bleach Clear Collection'', koja je imala samo šest setova, pojavila se u srpnju [[2008.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://www.carddass.com/bleach/cardlist_cc6.html|title=Bleach Clear Collection 6|publisher=[[Carddass]]|language=ja|access-date=May 7, 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528030142/http://www.carddass.com/bleach/cardlist_cc6.html|archive-date=May 28, 2013|df=mdy-all }}</ref> Posljednja serija, ''Bleach Clear Soul Plate'', koja je imala tri seta, pojavila se u prosincu [[2009.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://www.carddass.com/bleach/product_csp3.html|title=Bleach Clear Soul Plate 3|publisher=[[Carddass]]|language=ja|access-date=May 7, 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150202040302/http://www.carddass.com/bleach/product_csp3.html|archive-date=February 2, 2015|df=mdy-all }}</ref> ''[[Bleach Trading Card Game]]'' na američko je tržište stavila kompanija [[Score Entertainment]] u svibnju [[2007.]] godine,<ref>{{cite web|url=http://www.officialbleachtcg.com/faq.cfm#promo|title=Official Bleach TCG: FAQ|publisher=[[Score Entertainment]]|access-date=November 2, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217153219/http://www.officialbleachtcg.com/faq.cfm#promo|archive-date=December 17, 2008|url-status=dead }}</ref> ali izdavanje karata stalo je u travnju [[2009.]] godine, netom prije planiranog izdavanja sedme ekspanzije nazvane ''Bleach Infiltration''.<ref name="TCG RIP">{{cite web|url=http://www.icv2.com/articles/news/14681.html|title='Bleach TCG' RIP|publisher=icv2|access-date=May 22, 2009|archive-date=July 13, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110713002103/http://www.icv2.com/articles/news/14681.html|url-status=dead }}</ref> Prekid proizvodnje pripisan je tadašnjoj recesiji, koja je značajno utjecala na prodaju igračih karata.<ref name="TCG RIP" /> Igru je dizajnirao Aik Tongtharadol, a bila je za dva igrača, svaki od kojih je partiju počinjao sa špilom koji je imao najmanje 61 kartu (1 "Guardian" kartu, glavni špil od 60 karata i opcionalni dodatni špil s 20 karata). Igrač je gubio partiju ukoliko bi njegova moć, kako ju je definirala "Guardian" karta, bila svedena na nulu, ili ukoliko više ne bi imao karata u špilu.<ref>{{cite web|url=http://www.officialbleachtcg.com/rules.cfm|title=Official Bleach TCG: Rules|publisher=[[Score Entertainment]]|access-date=November 2, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217075805/http://www.officialbleachtcg.com/rules.cfm|archive-date=December 17, 2008|url-status=dead }}</ref> Karte u sklopu igre bile su izdavane kroz imenovane setove, a svaki je set dolazio u tri formata: unaprijed izrađeni ''box set'' od 72 karte s početničkim špilom i dva paketića karata, paketić od 10 karata, ili kutija s 12 karata. Izdano je ukupno šest imenovanih setova.<ref>{{cite web|url=https://www.amazon.com/dp/B00168T6RS/|title=Bleach Trading Card Game - Bankai Starter Deck|access-date=July 21, 2009|archive-date=June 29, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629141720/http://www.amazon.com/dp/B00168T6RS/|url-status=live}}</ref> === Mjuzikli === {{main|Rock Musical Bleach}} ''Bleach'' je također doživio adaptacije u vidu [[rock]] [[mjuzikl|mjuzikala]] koje su zajednički producirali [[Studio Pierrot]] i Nelke Planning. Producirano je ukupno pet mjuzikala koji si pokrili dijelove prvih dvaju narativnih cjelina (''Substitute Shinigami'' i ''Soul Society''), ali i pet dodatnih ''live'' izvedbi naslovljenih "Live Bankai Shows" i "Rock Musical Bleach Shinsei", koji su prezentirali originalne priče nepovezane s radnjom mange. Mjuziklu su premijerno izvođeni od [[17. kolovoza|17.]] do [[28. kolovoza]] [[2005.]] godine u centru Space Zero Tokyo u četvrti [[Shinjuku]].<ref>{{cite web|url=http://rmbleach.com/|title=Rock Musical Bleach official website|access-date=May 4, 2014|language=ja|archive-date=February 22, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222013244/http://rmbleach.com/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nelke.co.jp/stage/rmbleach/|title=ロックミュージカル『BLEACH』|work=Nelke.co.jp|publisher=Nelke Planning Co., LTD|access-date=May 4, 2014|language=ja|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140505002634/http://www.nelke.co.jp/stage/rmbleach/|archive-date=May 5, 2014|df=mdy-all }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2005-04-11/bleach-rock-musical|title=Bleach Rock Musical|work=[[Anime News Network]]|date=April 11, 2005|access-date=May 4, 2014|archive-date=September 14, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140914134820/http://www.animenewsnetwork.com/news/2005-04-11/bleach-rock-musical|url-status=live}}</ref> Mjuzikle je režirao Takuya Hiramitsu prema scenarijima koje je adaptirao Naoshi Okumura, dok je glazbu komponirao dramski pisac Shoichi Tama. Pjesme su bile potpuno originalne i ništa nije preuzeto iz ''soundtracka'' anime serije. Glavni glumci bili su [[Tatsuya Isaka]], kao [[Ichigo Kurosaki]], [[Miki Satō]], kao [[Rukia Kuchiki]], i [[Eiji Moriyama]], kao [[Renji Abarai]].<ref>{{cite web|url=http://www.cdjapan.co.jp/product/SVWC-7359|title=Rock Musical BLEACH Saien - Live|publisher=CDJapan.co.jp|access-date=May 4, 2014|archive-date=May 4, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140504225808/http://www.cdjapan.co.jp/product/SVWC-7359|url-status=live}}</ref> Godine [[2016.]] produciran je još jedan mjuzikl povodom 15. obljetnice ''Bleacha''. Režiju i scenarij potpisao je Tsutsumi Yasuyuki, a u glavnim su se ulogama pojavili Akira Takano iz sastava [[Dream5]] i Chihiro Kai kao Ichigo Kurosaki, odnosno Rukia Kuchiki. Mjuzikl je premijeru imao [[28. srpnja]] [[2016.]] godine u [[Tokyo|tokijskom]] teatru AiiA 2.5.<ref>{{cite news|work=[[Anime News Network]]|title=New Rock Musical Bleach's Cast, Visual, Debut Date Revealed|access-date=July 1, 2016|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2016-05-30/new-rock-musical-bleach-cast-visual-debut-date-revealed/.102639|archive-date=July 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160704015303/http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-05-30/new-rock-musical-bleach-cast-visual-debut-date-revealed/.102639|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|publisher=Rock Musical Bleach|title=「ROCK MUSICAL BLEACH」 ～もうひとつの地上～|access-date=July 1, 2016|url=http://www.rmbleach.com|archive-date=June 26, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160626004935/http://www.rmbleach.com/|url-status=live}}</ref> Krajem [[2023.]] godine službeno je najavljen novi mjzikl, ''Bleach: Arrancar the Beginning'', čije su izvedbe zakazane za svibanj i lipanj [[2024.]] godine u [[Japan]]u.<ref>{{cite web|url=https://comicbook.com/anime/news/bleach-arranger-the-beginning-musical-shares-first-poster-teaser/|title=Bleach: Arrancar the Beginning Musical Shares First Poster, Teaser|publsisher=ComicBook.com|author=Peters, Megan|date=February 26, 2024|accessdate=March 24, 2024}}</ref> === Ostali mediji === U sklopu serijala ''Bleach'' izdano je i nekoliko službenih knjiga s ilustracijama; prva od njih, ''All Colour But The Black'', izdana je i u [[Japan]]u i na Zapadu. Ta je knjiga zapravo bila kompilacija koloriranih ilustracija iz prvih 19 tomova mange, kao i neke originalne ilustracije te autorove komentare.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-874173-0|title=BLEACHイラスト集 All Colour But The Black|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 4, 2014|language=ja|archive-date=March 22, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150322092211/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-874173-0|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.viz.com/books/print/art-of-bleach-volume-1/7223|title=The Art of Bleach|publisher=[[Viz media]]|access-date=May 4, 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140504191814/http://www.viz.com/books/print/art-of-bleach-volume-1/7223|archive-date=May 4, 2014|df=mdy-all}}</ref> Druga knjiga iz serijala, ''Bleach Official Bootleg: KaraBuri+'' ([[japanski]]: BLEACH OFFICIAL BOOTLEG カラブリ プラス, ''Bleach Official Bootleg Karaburi Purasu''), izdana je [[3. kolovoza]] [[2007.]] godine. Uz podatke o likovima i članke o nekim drugim aspektima Kubovog fiktivnog svijeta, ovo je izdanje kompiliralo i niz kratkih stripova zbirno naslovljenih ''Tedious Everyday Tales Colorful Bleach'' ([[japanski]]: 徒然日常絵詞 カラフル ブリーチ, ''Tsuredure Nichijou Ekotoba Karafuru Buriichi''), koji su ranije objavljivani u ''[[V Jump]]u''. Ovo je zapravio ''[[omake]]'' serijal čiji su paneli bili slični onima iz glavnog serijala, mada su otkrivali više o svakodnevnici likova.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-874199-4|title=BLEACH OFFICIAL BOOTLEG カラブリ+|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 4, 2014|language=ja|archive-date=March 22, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150322092205/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-874199-4|url-status=live}}</ref> [[Viz Media]] je [[10. kolovoza]] [[2010.]] godine, na engleskom jeziku, izdao ''Color Bleach+: Bleach Official Bootleg''.<ref>{{cite web|url=http://www.viz.com/books/print/color-bleach-bleach-official-bootleg-volume-1/8757|title=Color Bleach+: Bleach Official Bootleg|publisher=[[Viz media]]|access-date=May 4, 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140504204559/http://www.viz.com/books/print/color-bleach-bleach-official-bootleg-volume-1/8757|archive-date=May 4, 2014|df=mdy-all}}</ref> U prisincu [[2018.]] godine izdana je još jedna, ovoga puta masivna, zbirka, ''Bleach JET'', koja je sadržavala enormnih 700 ilustracija iz petnaestogodišnje povijesti serijala.<ref>{{cite web|last=Loveridge|first=Lynzee|title=Bleach Manga Gets 2-Volume, 500-Page Artwork Collection|url=https://www.animenewsnetwork.com/interest/2018-06-04/bleach-manga-gets-2-volume-500-page-artwork-collection/.132437|website=[[Anime News Network]]|access-date=November 17, 2022|date=June 4, 2018}}</ref> Uz to, izdano je i sedam službenih knjiga s podacima o serijalu. Prve dvije, ''Bleach: Official Character Book SOULs.'' i ''Bleach: Official Animation Book VIBEs.'', izdane su [[3. veljače]] [[2006.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-874079-3|title=BLEACH―ブリーチ― OFFICIAL CHARACTER BOOK SOULs.|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 4, 2014|language=ja|archive-date=December 30, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151230103313/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-874079-3|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-874080-7|title=BLEACH―ブリーチ― OFFICIAL ANIMATION BOOK VIBEs.|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 4, 2014|language=ja|archive-date=November 6, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151106013408/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-874080-7|url-status=live}}</ref> Viz Media je kasnije, [[18. prosinca]] [[2008.]] godine, na engleskom izdao ''Bleach: Official Character Book SOULs.''<ref>{{cite web|url=http://www.viz.com/books/print/bleach-souls-official-character-book-volume-1/7403|title=Bleach SOULs. Official Character Book|publisher=[[Viz media]]|access-date=May 4, 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140504190544/http://www.viz.com/books/print/bleach-souls-official-character-book-volume-1/7403|archive-date=May 4, 2014|df=mdy-all}}</ref> Treća knjiga, ''Bleach: Official Character Book 2: MASKED'', izdana je [[4. kolovoza]] [[2010.]] godine. Ova knjiga donijela je podatke o likovima koji su se pojavili 100 godina prije same radnje, poput bivših kapetana i njihovih pomoćnika, ali i o Arrancarima i Visoredima. Iako je izdana na isti dan kad i Tom 46, knjiga pokriva likove do Toma 37.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-874845-0|title=BLEACH―ブリーチ― OFFICIAL CHARACTER BOOK 2 MASKED.|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 4, 2014|language=ja|archive-date=August 25, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100825082850/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-874845-0|url-status=live}}</ref> Englesko izdanje izdala je Viz Media [[6. ožujka]] [[2012.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://www.viz.com/books/print/bleach-masked-official-character-book-2/10109|title=Bleach MASKED: Official Character Book 2|publisher=[[Viz media]]|access-date=May 4, 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140504192255/http://www.viz.com/books/print/bleach-masked-official-character-book-2/10109|archive-date=May 4, 2014|df=mdy-all}}</ref> Dana [[4. prosinca]] [[2010.]] godine izdana je i četvrta knjiga, ''Official Invitation Book The Hell Verse''. Knjiga je izdana kako bi promovirala film ''[[Bleach: Hell Verse]]'', a sadržavala je ilustracije likova, promotivne postrere i posebnu ''one-off'' mangu koja je pratila film.<ref>{{cite web|url=https://www.amazon.co.jp/BLEACH-%E3%83%96%E3%83%AA%E3%83%BC%E3%83%81-%E5%85%A5%E5%A0%B4%E8%80%85%E7%89%B9%E5%85%B8%E3%82%B3%E3%83%9F%E3%83%83%E3%82%AF-INVITATION-Verse/dp/B00AXKFXPO|title=劇場版 BLEACH ブリーチ 地獄編 入場者特典コミック 【 INVITATION BOOK The Hell Verse 】|language=ja|access-date=May 6, 2014|archive-date=May 6, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140506182433/http://www.amazon.co.jp/BLEACH-%E3%83%96%E3%83%AA%E3%83%BC%E3%83%81-%E5%85%A5%E5%A0%B4%E8%80%85%E7%89%B9%E5%85%B8%E3%82%B3%E3%83%9F%E3%83%83%E3%82%AF-INVITATION-Verse/dp/B00AXKFXPO|url-status=live}}</ref> Na dan izdavanja Toma 50, [[3. lipnja]] [[2011.]] godine, izdana je i peta knjiga, ''Bleach: Official Character Book 3: UNMASKED'', međutim ona je pratila mangu samo do Toma 48.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-874861-0|title=Bleach: Official Character Book 3: UNMASKED|publisher=[[Shueisha]]|language=ja|access-date=May 4, 2014|archive-date=November 6, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151106013416/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-874861-0|url-status=live}}</ref> Šesta knjiga, ''Bleach: The Rebooted Souls.'', izdana je [[4. lipnja]] [[2012.]] godine. Ova besplatna knjižnica podijeljena je s Tomom 55 mange s ciljem da čitateljima pruži informacije o posljednjoj narativnoj cjelini mange, nazvanoj ''Tisućljetni krvavi rat''.<ref>{{cite web|url=http://www.s-manga.net/comics_new/cn_20120604_wj_jpc_bleach-the-rebooted-souls_hhjAYx2E.html|title=BLEACH: THE REBOOTED SOULS|publisher=s-manga.net|language=ja|access-date=May 6, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140506181902/http://www.s-manga.net/comics_new/cn_20120604_wj_jpc_bleach-the-rebooted-souls_hhjAYx2E.html|archive-date=May 6, 2014|url-status=dead}}</ref> Sedma knjiga izdana je [[4. kolovoza]] [[2015.]] godine; naslovljena je ''BLEACH 13 BLADEs.'' i fokusirala se isljučivo na Shinigamije koji su članovi organizacije Gotei 13.<ref>{{cite book|title=BLEACH 13 BLADEs. (ジャンプコミックス)|language=ja|id={{ASIN|4088805259|country=jp}}}}</ref> Shueisha je [[4. prosinca]] [[2013.]] godine izdala posebnu knjigu, ''Bleach: JCCover Postcard Book MAILs.'', koja je sadržavala naslovne ilustracije tomova (do Toma 60) u obliku razglednica s pjesmama na pozadini.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-880089-9|title=BLEACH: JCCOVER POSTCARD BOOK MAILs．|publisher=[[Shueisha]]|language=ja|access-date=May 4, 2014|archive-date=May 4, 2014|archive-url=https://archive.today/20140504153725/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-880089-9|url-status=live}}</ref> == Kritike i uspjeh == === Prodaja === Povijesno gledano, ''Bleach'' je jedna od najprodavanijih mangi svih vremena. Prema podacima iz [[2017.]] godine, u cirkulaciji je bilo 90 milijuna ''[[tankōbon]]'' izdanja;<ref name="zenkan">{{cite web|url=http://www.mangazenkan.com/ranking/books-circulation.html|title=歴代発行部数ランキング|publisher=Manga Zenkan|language=ja|access-date=2020-12-23|archive-date=November 29, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171129043344/http://www.mangazenkan.com/ranking/books-circulation.html|url-status=dead}}</ref> brojka je [[2018.]] godine porasla na 120 milijuna,<ref name="movieannouncement">{{cite web|url=http://www.asahi.com/ajw/articles/AJ201609150004.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160915195058/http://www.asahi.com/ajw/articles/AJ201609150004.html|url-status=dead|archive-date=2016-09-15|title='Bleach' manga gets live-action film adaptation starring Fukushi|date=2016-09-15|work=[[Asahi Shimbun]]|access-date=2016-11-27}}</ref><ref name="moviedate">{{cite tweet|last=Official|first=Movie "BLEACH"|user=bleach_moviejp|number=960241559324078080|title=＼＼7⃣月2⃣0⃣日公開決定／／ 全世界でシリーズ累計1億2000万部を超える超人気コミック原作。悪霊・虚〈ホロウ〉 死神の戦いを、壮大なスケールで描くバトルアクション大作『#BLEACH』の公開日が、7月20日（金）に決定|date=February 5, 2018|access-date=February 5, 2018}}</ref><ref>{{cite web|url= https://www.animenewsnetwork.com/daily-briefs/2018-02-05/bleach-manga-has-120-million-copies-in-print-worldwide/.127393|title= Bleach Manga Has 120 Million Copies in Print Worldwide|date= 2017-01-23|work= [[Anime News Network]]|access-date= 2017-03-03|archive-date= February 5, 2018|archive-url= https://web.archive.org/web/20180205224244/https://www.animenewsnetwork.com/daily-briefs/2018-02-05/bleach-manga-has-120-million-copies-in-print-worldwide/.127393|url-status= live }}</ref> dok je [[2022.]] godine ta brojka skočila na 130 milijuna, čime je ''Bleach'' postao sedma najprodavanija manga u cjelokupnoj povijesti ''[[Weekly Shōnen Jump]]a''.<ref>{{cite web|title=BLEACH 千年血戦篇：キービジュアルに護廷十三隊の隊長陣、星十字騎士団集結　PVでユーハバッハのせりふも|url=https://mantan-web.jp/article/20220702dog00m200033000c.html|website=Mantan Web|access-date=July 3, 2022|language=ja|date=July 3, 2022|archive-date=July 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220703033525/https://mantan-web.jp/article/20220702dog00m200033000c.html|url-status=live}}</ref> Što se tiče nekih godišnjih brojki, godine [[2008.]], 34. tom mange prodan je u 874,153 primjeraka u [[Japan]]u, čime je bio 12. najprodavanija manga te godine u Japanu; tomovi 33 i 35 bili su 17., odnosno 18. najprodavaniji naslovi te godine.<ref>{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-12-19/2008-yearly-japanese-comic-ranking-no.1-25|title=2008's Top-Selling Manga in Japan, #1–25|work=[[Anime News Network]]|date=December 19, 2008|access-date=December 30, 2008|archive-date=February 3, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160203154047/http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-12-19/2008-yearly-japanese-comic-ranking-no.1-25|url-status=live }}</ref> Tokom iste godine, ukupno je u [[Japan]]u prodano 3,161,825 primjeraka, čime je ''Bleach'' zauzeo peto mjesto na godišnjoj listi najprodavanijih naslova.<ref>{{cite news|title=2008's Top-Selling Manga in Japan, by Series|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-01-02/2008-top-selling-manga-in-japan-by-series|date=January 2, 2009|work=[[Anime News Network]]|access-date=January 3, 2009|archive-date=December 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161201070535/http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-01-02/2008-top-selling-manga-in-japan-by-series|url-status=live}}</ref> S oko 3.5 milijuna prodanih primjeraka, ''Bleach'' je bio druga najprodavanija manga u prvoj polovici [[2009.]] godine u [[Japan]]u.<ref>{{cite news|title=Top-Selling Manga in Japan by Series: 1st Half of 2009|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-06-15/top-selling-manga-in-japan-by-series/1st-half-of-2009|date=June 15, 2009|work=[[Anime News Network]]|access-date=June 15, 2009|archive-date=December 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161201040334/http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-06-15/top-selling-manga-in-japan-by-series/1st-half-of-2009|url-status=live}}</ref> Što se tiče godišnjih izdanja, tom 36 je s 927,610 primjeraka bio na sedmomm, tom 37 s 907,714 primjeraka na osmom, a tom 38 s 822,238 prodanih primjeraka na desetom mjestu godišnje liste.<ref>{{cite news|title=Top-Selling Manga in Japan by Volume: 1st Half of 2009 (Updated)|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-06-15/top-selling-manga-in-japan-by-volume/1st-half-of-2009|date=June 15, 2009|work=[[Anime News Network]]|access-date=June 15, 2009|archive-date=December 26, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161226191302/http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-06-15/top-selling-manga-in-japan-by-volume/1st-half-of-2009|url-status=live}}</ref> Prodaja mange u Sjevernoj Americi također je bila izvrsna; primjerice, godine [[2007.]] prodaja ''tankōbon'' izdanja bila je oko 1.2 milijuna primjeraka.<ref>{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/press-release/2009-09-01/viz-release-bleach-the-movie-diamonddust-rebellion|title=Viz To Release Bleach The Movie 2: The DiamondDust Rebellion on DVD|work=[[Anime News Network]]|date=September 1, 2007|access-date=September 28, 2009|archive-date=September 5, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090905091426/http://www.animenewsnetwork.com/press-release/2009-09-01/viz-release-bleach-the-movie-diamonddust-rebellion|url-status=live }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/press-release/2008-05-21/viz-media-shonen-jump-welcomes-bleach-manga-creator-tite-kubo-for-ultra-rare-appearance-at-2008-san-diego-comic-con-international|title=Viz Media's Shonen Jump Welcomes Bleach Manga Creator Tite Kubo for Ultra-Rare Appearance at 2008 San Diego Comic-Con International|work=[[Anime News Network]]|date=May 21, 2008|access-date=September 28, 2009|archive-date=March 15, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100315123311/http://www.animenewsnetwork.com/press-release/2008-05-21/viz-media-shonen-jump-welcomes-bleach-manga-creator-tite-kubo-for-ultra-rare-appearance-at-2008-san-diego-comic-con-international|url-status=live }}</ref> Tom 16 upao je u top 10 najprodavanijih crtanih romana u prosincu [[2006.]] godine, dok je tom 17 bio najprodavanija manga u veljači [[2007.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://www.icv2.com/articles/news/9908.html|title=Top 100 Graphic Novels Actual--December 2006|publisher=ICv2|date=January 16, 2007|access-date=March 28, 2007|archive-date=July 13, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110713002111/http://www.icv2.com/articles/news/9908.html|url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.icv2.com/articles/news/10271.html|title=Top 100 Graphic Novels Actual--February 2007|publisher=ICv2|date=March 20, 2007|access-date=March 28, 2007|archive-date=April 25, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130425232412/http://www.icv2.com/articles/news/10271.html|url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.icv2.com/articles/news/10272.html|title=Civil War Finale Tops the Charts|publisher=ICv2|date=March 20, 2007|access-date=March 28, 2007|archive-date=April 25, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130425192632/http://www.icv2.com/articles/news/10272.html|url-status=live }}</ref> U intervjuu iz [[2010.]] godine, potpredsjednik za prodaju i marketing pri Viz Mediji, Gonzalo Ferreyra, naveo je ''Bleach'' kao jednu od šest mangi čija prodaja premašuje sva očekivanja unatoč sve kompetitivnijem tržištu.<ref>{{cite web|publisher = ICv2|date = January 21, 2010|title = Interview with Viz's Gonzalo Ferreyra, Part 1|access-date = January 21, 2010|url = http://www.icv2.com/articles/news/16702.html|archive-date = January 30, 2010|archive-url = https://web.archive.org/web/20100130202847/http://www.icv2.com/articles/news/16702.html|url-status = dead }}</ref> Zaključno s [[2022.]] godinom, u [[SAD|Sjedinjenim Državama]] bilo 2.7 milijuna ''tankōbon'' izdanja u cirkulaciji.<ref>{{cite web|last=Hazra|first=Adriana|title=Bleach Manga Crosses 2.7 Million Copies in Print in U.S., My Hero Academia Manga Crosses 10 Million|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2022-04-19/bleach-manga-crosses-2.7-million-copies-in-print-in-u.s-my-hero-academia-manga-crosses-10-million/.184723|website=[[Anime News Network]]|access-date=April 20, 2022|date=April 19, 2022|archive-date=April 20, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220420082017/https://www.animenewsnetwork.com/news/2022-04-19/bleach-manga-crosses-2.7-million-copies-in-print-in-u.s-my-hero-academia-manga-crosses-10-million/.184723|url-status=live}}</ref> === Kritike === ''Bleach'' je dobio jako dobre kritike u vrijeme originalnog objavljivanja te se danas smatra ''[[shōnen]]'' klasikom i jednim od "Velike trojke" (zajedno s ''[[Naruto]]m'' i ''[[One Piece]]om'') ''[[shōnen]]'' naslova koji su pomogli u popularizaciji mangi i animea u svijetu početkom [[21. vijek|XXI. vijeka]]. Godine [[2007.]], Deb Aoki s portala About.com navela je ''Bleach'', zajedno s mangom ''[[Eyeshield 21]]'', kao najbolju aktivnu ''[[shōnen]]'' mangu za tu godinu, pohvalivši "uvjerljive priče, zapanjujuće akcijske scene i izvrstan razvoj likova". Također je stavila ''Bleach'' na svoju listu "Top 10 ''shōnen'' mangi koje morate pročitati". A.E. Sparrow s [[IGN]]-a pohvalio je Kubove ilustracije i dizajn likova. Također je prokomentirao sposobnost serije da istovremeno razvija velik broj priča sporednih likova, što je njemu bilo izrazito privlačno, pogotovo u kontekstu prigovora nekih fanova da ''Bleachu'' "nedostaje priče".<ref>{{cite web|url=http://comics.ign.com/articles/772/772283p1.html|title=Bleach: Volume 18 review Blink and you'll miss something very cool|author=Sparrow, A. E.|website=IGN|date=March 12, 2007|access-date=November 1, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20110615094028/http://comics.ign.com/articles/772/772283p1.html|archive-date=June 15, 2011|url-status=dead}}</ref> Leroy Douresseaux s portala ComicBookBin složio se sa Sparrowom, pohvalivši također i scene borbi, koje je usporedio s onima iz popularnih filmova.<ref>{{cite web|url=http://www.comicbookbin.com/bleach022.html|title=Bleach: Volume 22 review|author=Douresseaux, Leroy|publisher=comicbookbin.com|date=January 27, 2007|access-date=November 1, 2008|archive-date=October 4, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081004230511/http://www.comicbookbin.com/bleach022.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.comicbookbin.com/bleach022.html|title=Bleach: Volume 20 review|author=Douresseaux, Leroy|publisher=comicbookbin.com|date=July 22, 2007|access-date=November 1, 2008|archive-date=October 4, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081004230511/http://www.comicbookbin.com/bleach022.html|url-status=live}}</ref> S druge strane, Jarred Pine s portala Mania kritizirao je mangu zbog korištenja prevelikog broja žanrovskih stereotipa. Smatrao je kako je manga započela jako loše s neimpresivnim borbama, izlizanim šalama i lošim predstavljanjem glavnog lika, Ichiga, koji je zbog toga ispao "namršteni klipan" čija je jedina dobra strana njegova potreba da štiti druge. No, unatoč tome, Pine je rekao kako obožava seriju, posebice njezine neobične likove koje je lako zavoljeti.<ref name="pine">{{cite web|url=http://www.mania.com/bleach-vol-01_article_82089.html|title=Bleach Vol. #01|date=February 24, 2005|publisher=Mania|last=Pine|first=Jarred|access-date=December 13, 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018201823/http://www.mania.com/bleach-vol-01_article_82089.html|archive-date=October 18, 2012|df=mdy-all }}</ref> [[Jason Thompson (pisac)|Jason Thompson]] rekao je kako više nije mogao shvatiti ''Bleach'' ozbiljno kada je vidio scenu u kojoj negativci [[Ulquiorra Cifer|Ulquiorra]] i [[Yammy Llargo|Yammi]] dolaze u Karakuru prvi put, a koja je bila identična sceni iz serijala ''[[Dragon Ball Z]]'' u kojoj su prvi put predstavljeni [[Vegeta (Dragon Ball)|Vegeta]] i [[Nappa]], mada je i sam priznao da se tu vjerojatno radilo o namjernom ''hommageu''. Međutim, dodao je kako je Kubo uspješno izbjegao najgore umjetničke podbačaje koji su tipični u ovome žanru, a među koje spada pretjerano uživanje u borbama koje uključuju nadljudske sposobnosti, međutim naglasio je kako su scene borbe ipak, mada samo ponekad, teške za pratiti.<ref name="Thompson">{{cite news|url=https://www.animenewsnetwork.com/house-of-1000-manga/2013-01-31|title=Jason Thompson's House of 1000 Manga - The Saga of Shonen Jump Part II|work=[[Anime News Network]]|last=Thompson|first=Jason|date=2013-01-31|access-date=2014-08-15|archive-date=August 19, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140819084059/https://www.animenewsnetwork.com/house-of-1000-manga/2013-01-31|url-status=live }}</ref> === Nagrade === Godine [[2005.]], ''Bleach'' je nagrađen na jubilarnoj 50. dodjeli prestižne [[Shōgakukanova manga nagrada|Shōgakukanove manga nagrade]] u kategoriji najbolje ''shōnen'' mange,<ref name="ShogakukanAward">{{cite web|url=http://comics.shogakukan.co.jp/mangasho/rist.html|title=小学館漫画賞: 歴代受賞者|publisher=[[Shogakukan]]|language=ja|access-date=August 19, 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217065029/http://comics.shogakukan.co.jp/mangasho/rist.html|archive-date=December 17, 2008|df=mdy }}</ref><ref>{{cite web|url=http://comics.shogakukan.co.jp/mangasho/rist.html|title=の作品はオンラインで購入することができます|publisher=[[Shogakukan]]|language=ja|access-date=December 14, 2006|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217065029/http://comics.shogakukan.co.jp/mangasho/rist.html|archive-date=December 17, 2008|df=mdy }}</ref> čime je postao jedini od "Velike trojke" s ovom prestižnom nagradom. Englesko izdanje mange bilo je [[2006.]], odnosno [[2007.]] godine nominirano u kategoriji najbolje mange i najbolje teme na [[Američke anime nagrade|Američkim anime nagradama]], ali nije osvojilo ni u jednoj od kategorija.<ref>{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/press-release/2007-02-07/american-anime-awards-finalists-announced|title=American Anime Awards Finalists Announced|work=[[Anime News Network]]|date=February 2, 2007|access-date=September 28, 2009|archive-date=October 26, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161026182858/http://www.animenewsnetwork.com/press-release/2007-02-07/american-anime-awards-finalists-announced|url-status=live }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2007-02-24/american-anime-awards-winners|title=American Anime Awards Winners|work=[[Anime News Network]]|date=February 24, 2007|access-date=September 28, 2009|archive-date=August 12, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210812015547/https://www.animenewsnetwork.com/news/2007-02-24/american-anime-awards-winners|url-status=live}}</ref> U studenom [[2014.]] godine, čitatelji časopisa ''Da Vinci'', koji izdaje [[Media Factory]], stavili su ''Bleach'' na 16. mjesto najboljih mangi ''[[Weekly Shōnen Jump]]a'' svih vremena.<ref>{{cite web|last=Green|first=Scott|url=https://www.crunchyroll.com/anime-news/2014/11/13-1/da-vinci-magazine-asks-japanese-readers-to-name-greatest-shonen-jump-manga|title="Da Vinci" Magazine Asks Japanese Readers to Name Greatest "Shonen Jump" Manga|website=[[Crunchyroll]]|date=November 13, 2014|access-date=January 3, 2021|archive-date=October 10, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010182152/http://www.crunchyroll.com/anime-news/2014/11/13-1/da-vinci-magazine-asks-japanese-readers-to-name-greatest-shonen-jump-manga|url-status=live}}</ref> Godine [[2021.]], ''Bleach'' je u sklopu ankete Manga Sōsenkyo [[TV Asahi]]ja, na kojoj je preko 150,000 gledatelja biralo svojih 100 najdražih mangi, zauzeo ukupno 23. mjesto.<ref>{{cite web|title=テレビ朝日『国民15万人がガチで投票!漫画総選挙』ランキング結果まとめ！ 栄えある1位に輝く漫画は!?|url=https://www.animatetimes.com/news/details.php?id=1609599746&p=2|website=animate Times|publisher=[[Animate (retailer)|Animate]]|access-date=January 3, 2021|archive-url=https://archive.today/20210103111919/https://www.animatetimes.com/news/details.php?id=1609599746&p=2|archive-date=January 3, 2021|language=ja|date=January 3, 2021|url-status=live}}</ref> == Povezano == * ''[[BURN ☩HE WITCH]]'', manga Titea Kuba koja je povezana s ''Bleachom'' == Reference == {{Reflist|30em}} == Vanjske veze == {{Commons category|Bleach (manga)}} * {{Official website|http://www.j-bleach.com/|''Bleach'' official website}} {{ja}} * {{Official website|http://www.shonenjump.com/j/rensai/bleach.html|''Bleach'' official website at ''Weekly Shōnen Jump''}} {{ja}} {{Bleach}} {{Authority control}} {{Izabran}} [[Kategorija:Bleach| ]] [[Kategorija:Mange]] eqcmcnfae26agxtzl86caibt91vf9p6 42711165 42711164 2026-10-15T16:19:14Z Edgar Allan Poe 29250 42711165 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Infookvir animanga/Header |ime = BLEACH |slika = [[File:BleachVol1.jpg|220px]] |opis_slike = Naslnovnica prvog ''[[tankōbon]]'' izdanja mange na [[japanski|japanskom jeziku]] |izvorno_ime = ''Burīchi'' |izvorno_pismo = ブリーチ |žanr = [[Pustolovni film|pustolovni]],<ref name="VizOfficial"/> [[bangsijanska fantastika]], [[Nadnaravna fikcija|nadnaravno]]<ref name="VizOfficial">{{cite web|url=https://www.viz.com/bleach|title=The Official Website for Bleach|publisher=[[Viz Media]]|access-date=October 24, 2017|archive-date=June 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190614214009/https://www.viz.com/bleach|url-status=live}}</ref> }} {{Infookvir animanga/Manga |naslov = |autor = [[Tite Kubo]] |ilustrator = [[Tite Kubo]] |izdavač = [[Shūeisha]] |izdavač_en = [[Viz Media]]<br>[[Madman Entertainment]] |izdavač_hr = |ostali_izdavači = |magazin = [[Weekly Shōnen Jump]] |početak = [[7. kolovoza]] [[2001.]] |kraj = [[22. kolovoza]] [[2016.]] |broj = 74 ([[Lista poglavlja i tankōbon izdanja mange Bleach|poglavlja]]) |dob = ''[[Shōnen]]'' }} {{Infookvir animanga/Anime |Tv-film = |naslov = [[Bleach (anime)|Bleach]] |redatelj = [[Noriyuki Abe]] {{small|(1-16)}}<br>[[Tomohisa Taguchi]] {{small|(17)}} |producent = |scenarist = |skladatelj = [[Shirō Sagisu]] |studio = [[Pierrot (studio)|Pierrot]] |licenca = |mreža = [[TV Tokyo]] |mreža_hrv = |ostale_mreže = |početak_emitiranja = [[5. listopada]] [[2004.]] |kraj_emitiranja = [[27. ožujka]] [[2012.]]<br>[[11. listopada]] [[2022.]] –<br>[[27. listopada]] [[2026.]] |epizode = 416([[Lista epizoda animea Bleach|epizode]]) |trajanje = 25 minuta |emitiranje = }} {{Infookvir animanga/Ostalo |naslov = Anime filmovi |sadržaj = * ''[[Bleach: Memories of Nobody]]'' (2006) * {{nowrap|''[[Bleach: The DiamondDust Rebellion]]'' (2007)}} * ''[[Bleach: Fade to Black]]'' (2008) * ''[[Bleach: Hell Verse]]'' (2010) }} {{Infookvir animanga/Ostalo |naslov = Igrani film |sadržaj = * ''[[Bleach (film, 2018)|Bleach]]'' (2018) }} {{Infookvir animanga/Ostalo |naslov = Medijska franšiza |sadržaj = * [[#Light novel|Light novel]] * [[Lista Bleach video igara|Video igre]] * ''[[Bleach Trading Card Game]]'' * [[#Mjuzikli|''Bleach'' mjuzikli]] }} {{Infookvir animanga/Footer}} '''''BLEACH''''' ([[japanski]]: ブリーチ, ''Burīchi''), ''[[shōnen]]'' [[manga]] autora [[Tite Kubo|Titea Kuba]] koja je izvorno izlazila [[7. kolovoza]] [[2001.]] do [[22. kolovoza]] [[2016.]] godine te je sabrana u 74 ''[[tankōbon]]'' izdanja. Manga je izlazila u [[Shūeisha|Shūeishinom]] manga časopisu ''[[Weekly Shōnen Jump]]''. Manga prati pustolovine srednjoškolca [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]], koji može vidjeti duhove, a koji nakon što čudovište po imenu [[Hollow]] napadne njegovu obitelj i njega dobije moći [[Shinigami (Bleach)|Shinigamija]] — što je personifikacija smrti slična konceptu [[Kosac|Kosca]] iz zapadnjačkog folklora — od [[Rukia Kuchiki|Rukije Kuchiki]]. S novostečenim moćima Ichigo postaje zaštitnik svog rodnog grada, [[Karakura|Karakure]], ali i saveznik drugih Shinigamija u borbi protiv niza protivnika. Kubova manga postala je izrazito popularna diljem svijeta te je izrodila cijelu medijsku franšizu, koja je započela [[2004.]] godine s [[Bleach (anime)|istoimenom anime serijom]], a u sklopu koje su producirane i dvije [[OVA]] epizode te četiri dugometražna anime filma. Serija je iznenadno prekinuta [[2012.]] godine bez objašnjenja, a prije nego je adaptirala cjelokupnu manugu, ali je nastavljena [[2022.]] godine kako bi se i posljednja narativna cjelina adaptirala. Uz to, produciran je i [[Bleach (film, 2018)|igrani film]], deset mjuzikla i niz video igara, ali i nekoliko popratnih pisanih djela. [[Viz Media]] distribuirao je mangu u [[SAD|Sjedinjenim Državama]], ali i za većinu zapadnih tržišta, izuzev onih koja su izdavala vlastite prijevode originalne mange; Vizova izdanja dostupna su na [[engleski jezik|engleskom jeziku]]. Zajedno s ''[[Naruto]]m'' i ''[[One Piece]]om'', ''Bleach'' predstavlja "Veliku trojku" ''[[shōnen]]'' [[manga|mangi]] s početka [[2000e|2000-ih]] godina, a koja se danas smatra najzaslužnijom za masovnu, globalnu ekspanziju animanga industrije izvan [[Japan]]a. Sukladno tome, radi se o jednoj od najpopularnijih i najprodavanijih manga u historiji; prema podacima iz [[2022.]] godine prodano je preko 130,000,000 ''[[tankōbon]]'' izdanja, čime je ''Bleach'' došao na 12. mjesto liste najprodavanijih mangi u historiji. Godine [[2005.]] godine manga je dobila i prestižnu [[Shōgakukan manga nagrada|nagradu Shōgakukan]] za najbolju ''[[shōnen]]'' mangu. == Sinopsis == [[Ichigo Kurosaki]] je srednjoškolac iz gradića [[Karakura|Karakure]] koji živi sa svojim ocem, [[Isshin Kurosaki|Isshinom]], koji je liječnik i ima malu kliniku u obiteljskoj kući, te dvjema sestrama blizankama, [[Karin Kurosaki|Karin]] i [[Yuzu Kurosaki|Yuzu]]; njihova majka, [[Masaki Kurosaki|Masaki]], umrla je nedugo nakon rođenja blizanki, dok je Ichigo još bio dječak. Cijela obitelj Kurosaki, izuzev oca, ima sposobnost uočavanja duhova, s tim da je ta moć najizraženija kod Ichiga, koji također može pričati s duhovima. Iako djeluje kao delinkvent, Ichigo je zapravo uzoran učenik i uvijek je spreman pomoći drugima. [[File:1Ichigo and Rukia prepare.jpg|thumb|left|300px|[[Rukia Kuchiki]] priprema se prenijeti svoje Shinigami moći na [[Ichigo Kurosaki|Ichiga]].]] Tokom jedne večeri, u njegovu sobu ulazi mlada djevojka po imenu [[Rukia Kuchiki]], koja je odjevena sva u crno i nosi [[katana|katanu]]. Ichigo ju napadne i pita što radi u njegovoj sobi, što iznenadi Rukiju. Naime, Rukia se predstavi kao [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] ([[japanski]]: 死神, ''Shinigami''; dosl. "Bog smrti") te objašnjava kako je njezina funkcija zaštita stanovnika Karakure od zlih duša koje se zovu [[Hollow]]i ([[japanski]]: 虚 /ホロウ, ''Horō''; dosl. "Šupljina"), ali i pomaganje dobrim dušama koje još nisu prešle iz svijeta mrtvih da prijeđu u njen svijet, [[Soul Society]] ([[japanski]]: 尸魂界 / ソウル・ソサエティ, ''Souru Sosaeti''; dosl. "Zajednica duša"), i budu pročišćene. Ichigo joj ne vjeruje, ali dok se njih dvoje raspravljaju Ichigov dom napadne divovski Hollow koji teško ozlijedi njegovu obitelj u potrazi za njim. Rukia je preslaba da bi ga porazila te je prisiljena posuditi Ichigu dio svojih moći kako bi on privremeno postao Shinigami i spasio svoju obitelj; međutim, Ichigo zbog vlastite duhovne snage preuzme sve Rukijine moći i postaje pravi Shinigami te se lako razračuna s opasnim čudovištem. U narednom periodu saznajemo kako Rukia mora ostati u Svijetu živih dok se njezine moći ne vrate, u čemu joj pomaže ekscentrični i misteriozni trgovac [[Kisuke Urahara]], koji joj osigura [[Gigai]] ([[japanski]]: 義骸, ''Gigai''; dosl. "Lažno tijelo"), lažno tijelo pomoću kojega Shinigamiji mogu obitavati u Svijetu živih i biti viđeni, jer živi ljudi u pravilu ne vide duše, a kako su Shinigamiji također duše, i oni su ljudima nevidljivi. Rukia dolazi u Ichigovu školu, gdje upoznaje njegove prijatelje, među kojima su [[Orihime Inoue]] i "[[Yasutora Sado|Chad]]", ali i [[Quincy (Bleach)|Quincy]] ([[japanski]]: 滅却師 / クインシー, ''Kuinshī''; dosl. "Redovnik uništenja") [[Uryū Ishida]], koji se nevoljko priključuje grupi jer su Quincyji u ratu sa Shinigamijima. Ichigo inicijalno odbija izvršavati dužnosti Shinigamija, ali kada mu Rukia ukaže na dužnosti koje dolaze s njegovim moćima, kao i na činjenicu da su ljudi oko njega često u opasnosti, Ichigo postepeno prihvati svoju novu ulogu i otkriva kompleksnosti svijeta dio kojega je iznenada postao. Istovremeno, Orihime i "Chad" također počinju manifestirati posebne moći, ali one su značajno drugačije od Ichigovih. U jednom trenutku dvojica Shinigamija, [[Renji Abarai]] i [[Byakuya Kuchiki]], dolaze u Svijet živih kako bi odveli Rukiju natrag u Soul Society, gdje ima biti pogubljena kao izdajnik jer je Ichigu dala svoje moći. Ichigo pokušava zaštititi Rukiju, ali skoro umire u borbi s Byakuyom; u toj borbi gubi svoje Shinigami moći. Njegov život spašava Urahara, koji mu nudi pomoć i mogućnost da povrati svoje moći i tako spasi Rukiju, na što Ichigo pristaje. Istovremeno, mačak koji govori po imenu [[Yoruichi Shihōin|gospodin Yoruichi]], a koji je prijatelj s Uraharom, trenira s Orihime i Chadom, dok Ishida, koji također pristaje pomoći Rukiji, trenira sam. Ichigo gotovo umire tokom treniga i pretvara se u Hollowa, ali uspijeva te dobije Uraharinu dozvolu da ide u Soul Society zajedno s Yoruichijem i ostalima. Tamo ih, dakako, čeka nova serija problema. Nakon što upadnu u Soul Society i saznaju gdje se Rukia nalazi, Ichigo i prijatelji shvate da ne mogu tako lako ući u [[Seireitei]] ([[japanski]]: 瀞霊廷, ''Seireitei''; dosl. "Dvor čistih duša"), gdje se Rukia nalazi i gdje Shinigamiji obitavaju. Nakon što im ekscentrična [[Kūkaku Shiba]] pomogne u tome, grupa se neočekivano razdvoji i svatko se mora probijati kroz Seireitei na svoj način. Istovremeno, organizacija znana kao [[Gotei 13]] ([[japanski]]: 護廷十三隊, ''Goteijūsantai''; dosl. "Trinaest carskih zaštitnika") svjesna je njihova dolaska te proglašava izvanredno stanje, omogućujući Shinigamijima iz 13 Divizija da slobodno koriste svoje oružje u borbi s uljezima. Međutim, Gotei 13 pati od internih problema jer jedan od Kapetana ([[japanski]]: 隊長, ''Taichō''; dosl. "Zapovjednik jedinice"), [[Sōsuke Aizen]], bude ubijen, za što drugi Kapetani optuže Ichiga i njegove prijatelje. S druge strane, proces oko Rukijina pogubljenja naglo se zakomplicira i svi ranije utemeljeni rokovi maksimalno se skraćuju kako bi Rukia bila što prije pogubljena, čime cjelokupna situacija postaje sve sumnjivija. Ichigo i ostatak grupe postepeno se ponovo okuplja, a Yoruichi, za kojeg se ispostavlja da je zapravo žena sa sposobnošću transformacije u mačka, pomaže Ichigu da svlada [[Bankai]] ([[japanski]]: 卍解, ''Bankai''; dosl. "Finalno oslobađanje"), posebnu tehniku bez koje se neće moći boriti protiv ostalih Kapetana. [[File:178Aizen explains.jpeg|thumb|250px|left|[[Sōsuke Aizen|Aizenova]] izdaja.]] Nakon toga, Ichigo, uz pomoć Renjija Abaraija, koji je u međuvremenu također svladao Bankai i odlučio pomoći Rukiji, koja mu je najbolja prijateljica, uspijeva pobijediti Byakuyu i spasiti Rukiju, ali tada se otkrije cjelokupna istina. Naime, kapetan Aizen uopće nije bio ubijen već je lažirao svoju smrt kako bi ostvario svoj zli plan. Naime, Aizen je izdajica koji je želio pokoriti Soul Society tako što nadiđe granice moći Shinigamija kroz proces koji bi objedinio moći Shinigamija i Hollowa, a za što mu je bio potreban poseban predmet znan kao [[Hōgyoku]] ([[japanski]]: 崩玉, ''Hōgyoku''; dosl. "Raspadajuća kugla"), koji je ranije izradio i sakrio Kisuke Urahara, bivši Kapetan 12. Divizije koji je prije stotinu godina protjeran iz Soul Societyja te se smjestio u Svijetu živih. Taj je predmet bio sakriven u Rukiji, tako da ju je Aizen planirao pogubiti kako bi ga se domogao, ali je Ichigov dolazak malo poremetio njegove planove. Kapetani pokušavaju zaustaviti Aizena, ali bezuspješno i on uspijeva doći do Hōgyokua, ali pritom ne mora ubiti Rukiju. Nakon toga Aizen, zajedno sa svojim pomoćnicima, kapetanima [[Gin Ichimaru|Ginom Ichimaruom]] i [[Kaname Tōsen|Kanameom Tōsenom]], odlazi u [[Hueco Mundo]] ([[japanski]]: 虚圏 / ウェコムンド, ''Wekomundo''; dosl. "Šuplja sfera", prev. "Šuplji svijet"), svijet u kojem žive Hollowi, i objavljuje rat Soul Societyju. Gotei 13 ispričava se Ichigu te mu se zahvaljuju na pomoći, prihvaćajući ga kao saveznika i, službeno, zamjenskog Shinigamija. Dok se Gotei 13 pripremaju na sukob, Aizen je u Hueco Mundu formirao vojsku moćnih Hollowa, [[Arrancar]]a ([[japanski]]: 破面 / アランカル, ''Arankaru''; dosl. "Puknuta maska", prev. "otkinuti"), koje je nazvao Espade i rangirao ih po brojevima (1 do 10) temeljem njihove snage. Dvojica Espada, [[Yammy Llargo]] i [[Ulquiorra Cifer]], dolaze u Svijet živih kako bi testirali Ichigove moći, a nedugo zatim, Ulquiorra dolazi u Svijet živih i prisiljava Orihime, koja ima jako neobične moći, da dođe k Aizenu. Otkrivši što se dogodilo, Ichigo se ogluši o naredbe Soul Societyja te s Ishidom i Chadom odlazi u Hueco Mundo uz Uraharinu pomoć, kako bi spasili Orihime; na putu im se pridružuju Rukia i Renji. Po dolasku u Hueco Mundo upoznaju grupicu neobičnih i ekstenctričnih Hollowa koju čine [[Nelliel Tu Odelschwanck]], [[Dondochakka Birstanne]], [[Pesche Guatiche]] i [[Bawabawa]], koji im odluče praviti društvo i - koliko mogu - pomoći u njihovom nastojanju. Ichigo i ostali prolaze kroz Hueco mundo, pri čemu se bore s brojnim Hollowima, bivšim Espadama i aktualnim Espadama. U jednom trenutku u Hueco Mundo dolaze kapetani [[Byakuya Kuchiki]], [[Kenpachi Zaraki]], [[Mayuri Kurotsuchi]] i [[Retsu Unohana]], koji pomažu Ichigu dok ovaj odlazi na konačni okršaj s Ulquiorrom kako bi oslobodio Orihime. Tokom borbe, Ichigo bude ubijen te se pretvori u Hollowa, u kojem stanju uspijeva ubiti Ulquiorru. Nakon toga se uspijeva vratiti u normalno stanje. Kapetani ga tada informiraju o stanju u Svijetu živih. Naime, Aizenov je plan u tom trenutku postao jasan - planirao je iskoristiti Karakuru i sve ljude u njoj kako bi si omogućio put u do palače u kojoj obitava [[Soul King]], tamo ga ubio i postao novi vladar. Kako bi ga spriječio, Gotei 13 su uz Uraharinu pomoć napravili repliku Karakure na mjestu originalnog grada, koji su, zajedno sa stanovnicima, premjestili u Soul Society. Kada je Aizen s preostalim Espadama došao u Karakuru, shvatio je da se radi o lažnom gradu. Tamo su ga čekali ostali kapetani i počela je žestoka borba za spas Karakure. Ichigu su u međuvremenu objasnili da je on jedini koji može zaustaviti Aizena jer jedini nije bio izložen njegovoj hipnozi, tako da su se Ichigo i Unohana uputili u lažnu Karakuru nakon što je Ichigo spasio Orihime. Kapetani su uz pomoć [[Visoredi|Visoreda]], skupine bivših kapetana i njihovih pomoćnika ([[japanski]]: 副隊長, ''fukutaichō''; dosl. "pomoćni zapovjednik jedinice") koji su prije 110 godina protjerani iz Soul Societyja jer ih je Aizen pretvorio u hibride između Shinigamija i Hollowa pa su time dobili nove moći, koji su se svrstali na stranu Soul Societyja u ovoj borbi, uspjeli poraziti tri preostale Espade, kao i Tōsena, ali ne i Aizena i Gina, koji su nekako uspjeli otključati put u Soul Society i krenuti prema pravoj Karakuri. Ichigo je tokom ove borbe saznao da mu je otac zapravo bivši kapetan 10. Divizije, [[Isshin Kurosaki|Isshin Shiba]], jer se potonji borio protiv Aizena zajedno s Uraharom i Yoruichi. Isshin je pomogao sinu i naučio ga ultimativnu tehniku s kojom će moći poraziti Aizena, ali će ostati bez svih svojih moći, na što je Ichigo pristao. Nakon što je Gin izdao Aizena i pokušao ga ubiti, Aizen je ubio Gina i sukobio se s Ichigom, koji je aktivirao svoju tehniku i uspio svladati Aizena, koji je ubrzo onesposobljen i zatvoren zahvaljujući Uraharinoj pomoći. Ipak, Ichigo je nedugo zatim izgubio svoje moći. [[File:514Yhwach prepares.jpeg|thumb|[[Yhwach]] je bio posljednji veliki antagonist u mangi.]] Ichigo se teško nosio s povratkom u normalu, pogotovo jer nitko od njegovih drugih prijatelja nije izgubio svoje moći u tom trenutku. Istovremeno, nepoznati muškarac s mačem počeo je napadati Ichigove prijatelje. Ichigu je tada prišao [[Kūgo Ginjō]] te mu objasnio da je on [[Fullbring]]er ([[japanski]]: 完現術者 / フルブリンガー, ''Furuburingā''; dosl. "Umjetnik potpune manifestacije"), čovjek s moćima koje potječu od Hollowa, te kako mu može pomoći da povrati svoje moći. Istovremeno mu je otkrio kako je nepoznati napadač [[Shūkurō Tsukishima]], njegov bivši prijatelj i saveznik koji je postao zločinac. Nakon intenzivnog treninga, Ichigo uspijeva povratiti dio svojih moći, ali mu pred sam kraj Ishida otkriva kako Tsukishima možda jest napao sve ostale Ichigove prijatelje, ali kako je njega napao stvarni zlikovac - Kūgo Ginjō. Ginjō tada otkriva da je i on, kao i Ichigo, bivši zamjenski Shinigami te kako se želi osvetiti Soul Societyju zbog načina na koji su ga odbacili. Prije borbe, Ichigo uz pomoć Rukije, Urahare, svog oca i skupine kapetana i pomoćnika iz Gotei 13 vraća svoje pune moći i kreće u borbu s Ginjōm dok se ostali Shinigamiji lako obraćunaju s ostalim Fullbringerima. Ichigo je na kraju prisiljen ubiti Ginjōa, ali kaže da vjeruje Soul Societyju i da ostaje njihov saveznik, unatoč novootkrivenim činjenicama. Nedugo zatim, skupina nepoznatih osoba napada Hueco Mundo, Ichiga i Soul Society, pri ćemu pogiba [[Chōjirō Sasakibe]], pomoćnik glavnog kapetana [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto|Yamamota]]. Nepoznati protivnici objavljuju rat Soul Societyju i ubrzo se otkriva kako su to preostali Quincyji koje predvodi [[Yhwach]]; Yhwach je 1,000 godina ranije pokušao napraviti istu stvari, ali ga je Yamamoto porazio, mada ga nije mogao ubiti. Tada je rečeno kako će se Yhwach ponovo probuti za 1,000 godina i započeti svoj pohod. Ichigo i njegovi prijatelji (osim Ishide) odlaze u Hueco Mundo kako bi pomogli Hollowima, što Yhwach iskoristi i vrši invaziju na Soul Society ranije nego najavljeno, pri čemu uspijeva ubiti Yamamota. Ichigov dolazak spriječio je potpuno uništenje Soul Societyja, jer je Ichigo dovoljno dugo zadržao Yhwacha da je potonjem ponestalo vremena i morao se povući u [[Wandenreich]] ([[japanski]]: 見えざる帝国 / ヴァンデンライヒ, ''Vandenraihi''; dosl. "Nevidljivo cartvo", prev. "Zidinama opasano carstvo"). Ichigo je tokom te borbe izgubio svoj mač tako da je morao izraditi novi; tu je uskočila [[Royal Guard]] ([[japanski]]: 王属特務, ''Ōzokutokumu''; dosl. "Kralju podređena tajna služba"), skupina od pet najmoćnijih Shinigamija koji su inače zaduženi za zaštitu Soul Kinga, a nakon Yhwachovog dolaska su odlučili pomoći Soul Societyju i Ichigo. Ichigo je tada saznao cijelu priču o svom porijeklu i smrti svoje majke, što mu je omogućilo izradu novog [[Zanpakutō]]a ([[japanski]]: 斬魄刀, ''Zanpakutō''; dosl. "Mač za sječu duša"). Preostali članovi Gotei 13 pripremili su se na drugu invaziju tako da je borba sada bila mnogo izjednačenija. Iako je Yhwach uspio ubiti i apsorbirati Soul Kinga, svog oca, Ichigo i Soul Society dobili su neočekivanu pomoć od zarobljenog Aizena, koji je privremeno oslobođen kako bi pomogao u borbi protiv Yhwacha. Aizen je smatrao Yhwacha inferiornim te nije mogao dozvoliti da pobjedi, zbog čega je zajedno s Ishidom pomogao Ichigu i omogućio mu da trajno ubije Yhwacha. One-shot priča objavljena kasnije otkrila je kako se Soul Society oporavio, međutim kako potencijalno nova opasnost dolazi iz Pakla ([[japanski]]: 地獄, ''Jigoku''; dosl. "Pakao"), jedinog područja koje još uvijek nije bilo istraženo. == Likovi == {{main|Spisak likova iz serijala Bleach}} ''Bleach'' sadrži cijelu seriju likova, koji se mogu grupirati u nekoliko područja. Glavni likovi, odnosno oni koji imaju najveću ulogu u priči su: * '''[[Ichigo Kurosaki]]''' ([[japanski]]: 黒崎 一護, ''Kurosaki Ichigo''), protagonist ''Bleacha''. Na početku priče, Ichigo je tek obični srednjoškolac s neobičnom sposobnošću komunikacije s duhovima. Živi u [[Karakura|Karakuri]] zajedno s obitelji te redovno pohađa srednju školu te je jedan od boljih učenika u razredu. Kada čudovišni [[Hollow]] napadne njegovu obitelj i on dobije moći Shinigamija od [[Rukia Kuchiki|Rukije Kuchiki]], Ichigov život okreće se naglavačke. Karakterno, Ichigo je vrlo srčan i lojalan lik, pogotovo prema svojim prijateljima, za koje će uvijek biti tu kad treba, neovisno o riziku. Njegove hrabrost i borbenost ogledaju se u činjenici da je sprema u bilo kojem trenutku žrtvovati sebe kako bi spasio svoje prijatelje. U početku je cijeloj prili pristupao dosta intuitivno i bez puno razmišljanja, ali do kraja postaje mnogo smireniji i inteligentnije pristupa svojim borbama, postajući tako jedan od najsnažnijih Shinigamija u serijalu. * '''[[Rukia Kuchiki]]''' ([[japanski]]: 朽木 ルキア, ''Kuchiki Rukia''), glavni ženski lik u serijalu. Rukia Kuchiki je Shinigami iz 13. Divizije koju vodi kapetan [[Jūshirō Ukitake]]. Inicijalno je bila zadužena za patroliranje Karakure, pri čemu je došla u kontakt s Ichigom i dala mu svoje moći, što ju je gotovo koštalo života. Inicijalno hladna i posvećena svojoj dužnosti, Rukia je doživjela značajan razvoj kao lik te je pokazala kako posjeduje vrlo izraženu emotivnu stranu, a koja se posebno manifestirala kroz njezinu zaštitničku prirodu prema Ichigu i ostalim saveznicima. Ona je sestra pokojne supruge kapetana [[Byakuya Kuchiki|Byakuye Kuchikija]], čija ju je obitelj posvojila i rekla joj kako je Byakuya njezin stariji brat, tako da ga Rukia cijelo vrijeme naziva bratom, čak i nakon što sazna da joj nije brat. Od djetinjstva je prijateljica s [[Renji Abarai|Renijem Abaraijem]], s kojim se u konačnici i vjenča. Ima naviku objašnjavati stvari crtanjem koje je redovito predmet izrugivanja. Nakon Ukitakeove smrti postaje nova kapetanica 13. Divizije. [[File:Bleach10.jpg|thumb|500px|Likovi koji su zauzeli prvih deset mjesta na prvoj anketi koja je ispirivala popularnost likova (s lijeva na desno): [[Kisuke Urahara]], [[Ururu Tsumugiya]], [[Mizuiro Kojima]], [[Yasutora Sado]], [[Tatsuki Arisawa]], [[Orihime Inoue]], [[Uryū Ishida]], [[Ichigo Kurosaki]], [[Kon (Bleach)|Kon]] i [[Rukia Kuchiki]].]] * '''[[Renji Abarai]]''' ([[japanski]]: 阿散井 恋次, ''Abarai Renji''), ''fukutaichō'' 6. Divizije pod kapetanom Byakuyom Kuchikijem. Renija prvi put upoznajemo kada zajedno s Byakuyom dolazi u Svijet živih po Rukiju, a kada je prikazan kao negativac. Kasnije se ispostavilo kako je za Rukiju bio spreman žrtvovati ne samo svoje dužnosti i svoju čast, već i svoj život. Iako postaje blizak prijatelj s Ichigom, njih su dvojica ostali rivali te se često svađaju, što je uglavnom izvor humora u mangi. Njegov je cilj nadmašiti Byakuyu jednoga dana. Renji, kao i Rukia, potječe iz siromašnog dijela [[Soul Society]]ja te je upisao Akademiju istovremeno kada i Rukia, s kojom je najbolji prijatelj još od djetinjstva. * '''[[Orihime Inoue]]''' ([[japanski]]: 井上 織姫, ''Inoue Orihime''), Ichigova prijateljica i kolegica iz razreda. Kao i Ichigo, Orihime ima narančastu kosu, što je jedna od glavnih stvari koje ih povezuju na samom početku priče. Orihime je izrazito brižna i dobronamjerna osoba, ponekad i previše za vlastito dobro; dopušta drugima previše i uvijek je spremna podrediti sebe kako bi drugome bilo bolje. Izrazito je suosjećajna, toliko da u jednom trenutku počne suosjećati i s [[Ulquiorra Cifer|Ulquiorrom Ciferom]], Aizenovim Arrancarom koji ju je oteo i odveo u [[Hueco Mundo]]. U jednom trenutku otkrije da ima posebne moći koje mogu poništiti bilo koju radnju te ih najčešće koristi kako bi zaštitila svoje prijatelje ili ih izliječila. Nakon rata protiv [[Yhwach]]a, Orihime se udaje za Ichiga, u kojega je zaljubljena od samog početka. * '''[[Uryū Ishida]]''' ([[japanski]]: 石田 雨竜, ''Ishida Uryū''), jedini [[Quincy (Bleach)|Quincy]] među glavnim likovima. Ishida također ide u razred s Ichigom te je, zbog svoje zatvorenosti, inicijalno neprimjetan. Međutim, on je jedan od prvih koji shvati da je Ichigo Shinigami te postaje njegov rival, s obzirom na dugogodišnji sukob koji postoji između Quincyja i Shinigamija; kasnije se, ipak, sprijatelje te Ishida, iako nije uvijek spreman odustati od svojih ideala kao Quincy, čini sve kako bi pomogao svojim prijateljima. Bio je jako blizak sa svojim djedom, [[Sōken Ishida|Sōkenom]], za kog se vjerovalo da je posljednji Quincy, a kojega su ubili Hollowi jer je [[Mayuri Kurotsuchi]], kapetan 12. Divizije, namjerno poslao pomoć prekasno; iz tog razloga Ishida prezire Mayurija, iako su kasnije surađivali. Njegova posebna vještina je šivanje. * '''[[Yasutora Sado]]''' ([[japanski]]: 茶渡 泰虎, ''Sado Yasutora''), poznatiji kao "'''Chad'''" ([[japanski]]: チャド, ''Chado''), visoki i šutljivi mladić [[Meksiko|meksičkog]] porijekla koji također ide u Ichigov razred te je jedini [[Fullbring]]er u grupi, iako priroda njegovih moći bude otkrivena puno kasnije. Sado je visok i nevjerojatno fizički snažan, zbog čega rijetko tko ulazi u direktan sukob s njim, jer u pravilu može prebiti svakoga. S Ichigom se zbližio nakon što su si međusobno pomagali kada bi bili napadnuti od strane grupe huligana te su se tada zakleli kako će biti jedan uz drugoga do samoga kraja, neovisno o okolnostima; iz tog razloga Chad odbija poslušati višestruko snažnijeg [[Shunsui Kyōraku|Shunsuija Kyōrakua]] da se povuče prilikom upada u Soul Society te je spreman riskirati svoj život kako bi pomogao Ichigu. Nadimak Chad dao mu je Ichigo. * '''[[Kon (Bleach)|Kon]]''' ([[japanski]]: コン, ''Kon''), [[Modifcirana duša|ModSoul]] stvoren u sklopu Projekta Spearhead, a koji je preživio uništenje ostalih ModSoulova jer ih se smatralo previše nestavilnima. Njegovo ime skraćenica je izraza "Kaizō Konpaku" ([[japanski]]: 改造 魂魄; dosl. "Modificirana duša"). Kon je zapravo kuglica u kojoj obitava umjetno stvorena duša, a koja može biti stavljena u Gigai ili neki drugi predmet kako bi ga oživjela. Nakon inicijalnog upoznavanja, Kon je trajno smješten u tijelo plišanog lava, iako povremeno preuzima Ichigovo tijelo kada ovaj mora obavljati dužnosti Shinigamija. Kon je zapravo služio kao maskota cijelog serijala te je bio poznat po svom ekstentričnom ponašanju i afinitetu prema lijepim djevojkama (posebice onima s velikim grudima); bio je jako vezan uz Rukiju, ali i Ichiga. * '''[[Kisuke Urahara]]''' ([[japanski]]: 浦原 喜助, ''Urahara Kisuke''), inicijalno misteriozni trgovac mješovitom robom za Shinigamije koji ima vlastitu trgovinu u Karakuri. Zbog njegovog karakterističnog stila odijevanja, Ichigo ga je prozvao "Tip sa šeširom i klompama". Urahara djeluje nonšalantno i vrlo neozbiljno, a bio je poznat po tome da se znao pojaviti u pravo vrijeme na pravom mjestu. Kasnije se ispostavi kako je jedan od najsnažnijih likova u cijelom serijalu te kako je on, zapravo, bio bivši kapetan 12. Divizije, prije Mayurija Kurotsuchija, ali je protjeran iz Soul Societyja zbog sudjelovanja u incidentu koji je stvorio [[Visoredi|Visorede]]. Urahara je često pomagao Ichigu i ostalima, a nerijetko su upravo njegovi izumi i različita rješenja omogućili protagonistima da pobijede. * '''[[Yoruichi Shihōin]]''' ([[japanski]]: 四楓院 夜一, ''Shihōin Yoruichi''), Uraharina najbolja prijateljica. Inicijalno se pojavljuje kao crni mačak sa sposobnošću govora i muškim glasom, zbog čega ju protagonisti - nesvjesni istine - nazivaju "gospodin Yoruichi". Svoj pravi lik, kao i identitet, otkrila je Ichigu dok su bili u Soul Societyju, nakon čega su svi saznali da je zapravo žena koja se može pretvoriti u mačku. Ispostavilo se da je Yoruichi bivša kapetanica 2. Divizije i članica plemićke obitelji Shihōin te jedan od najsnažnijih likova u cijelom serijalu. Ona je predložila Uraharu za kapetana 12. Divizije te je bila mentorica [[Soi Fon]]. Prebjegla je iz Soul Societyja zajedno s Uraharom 110 godina prije početka radnje. * '''[[Sōsuke Aizen]]''' ([[japanski]]: 藍染 惣右介, ''Aizen Sōsuke''), bivši kapetan 5. Divizije i glavni negativac u prvoj sagi mange. Aizen je inicijalno predstavljen kao blag, inteligentan i izrazito dobronamjeran lik koji je zazivao smirenost kada su Ichigo i ostali upali u Seireitei; također je bio poput oca svojoj pomoćnici, [[Momo Hinamori]]. Tijekom Ichigovog upada, njegovo je tijelo pronađeno usred Seireiteija te se vjerovalo da je mrtav, sve dok se nije ispostavilo da je to vrlo kompleksan Gigai. Naime, Aizen je cijelo vrijeme bio izdajica koji je planirao ubiti [[Soul King]]a i postati novi vladar Soul Societyja, a to je pokušao postići nadilaženjem ograničenja koje su Shinigamiji imali spajanjem svojih moći s onima Hollowa. Porazio ga je Ichigo, nakon čega je zatvoren u [[Muken]], odakle je samo nakratko pušten kako bi pomogao u borbi protiv [[Yhwach]]a. * '''[[Yhwach]]''' ([[japanski]]: ユーハバッハ, ''Yūhabahha''), glavni negativac u drugoj sagi originalne mange. Yhwach je otac i predvodnik svih Quincyja, koji je tisuću godina prije početka priče pokušao ubiti Shinigamije jer se nije slagao s njihovim pogledom na balans između svjetova; tada ga je u borbi zaustavio [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto]], ali ga nije uspio ubiti. Ipak, Yhwach je tada izgubio sve svoje moći. No, proročanstvo je predvidjelo da će se Yhwach probuditi nakon tisuću godina i ponovo napasti Soul Society, što se i dogodilo. Iako je uspio apsorbirati moći Soul Kinga, svog oca, na kraju ga je porazio Ichigo, kojemu su pomogli Ishida i Aizen. == Nastanak == [[Tite Kubo]] je ideju za ''Bleach'' dobio tako što je želio nacrtati ''[[Shinigami]]'', duha koji ljude poziva u smrt u japanskom folkloru, u [[kimono|kimonu]], što je poslužilo kao osnova za dizajn [[Shinigami (Bleach)|Shinigamija]] u samoj mangi.<ref name="About 1">{{cite web|url=http://manga.about.com/od/mangaartistinterviews/a/TiteKubo.htm|title=Interview: Tite Kubo (page 1)|author=Deb Aoki|publisher=About.com|access-date=September 16, 2008|archive-date=April 24, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130424160658/http://manga.about.com/od/mangaartistinterviews/a/TiteKubo.htm|url-status=live}}</ref><ref name="LA Times">{{cite news|url=http://articles.latimes.com/2008/aug/28/entertainment/etw-kuboweb28|title=Creator Tite Kubo surprised by 'Bleach' success|author=Charles Solomon|date=August 28, 2008|access-date=September 17, 2008|work=Los Angeles Times|archive-date=April 23, 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090423115417/http://articles.latimes.com/2008/aug/28/entertainment/etw-kuboweb28}}</ref> Inicijalno je Kubo smatrao kako bi njegovi Shinigamiji trebalo nositi pištolje, tako da se manga trebala zvati ''Snipe'' (skraćeno od "sniper", odnosno [[snajper]]), ali to se promijenilo kada su mačevi uključeni u priču.<ref name="SJ 71">{{cite journal|journal=Shonen Jump #71|publisher=Viz Media|volume=6|issue=11|date=November 2008|title=Tite Kubo's Big Comic-Con Adventure!|pages=18–20}}</ref> Na kraju je naslov mange trebao biti ''Black'', što bi bila referenca na boju odjeće Shinigamija, ali Kubo je smatrao kako je naslov previše generičan. Pokušao je s varijantom ''White'', ali je shvatio kako mu se ''Bleach'' najviše sviđa zbog asocijacije na bijelu boju i činjenice da nije previše očito.<ref>{{Cite journal|title=Bleach: Interview with Tite Kubo|journal=[[Anime Insider]]|issue=61|page=39|date=October 2008|publisher=[[Wizard Universe]]|issn=1547-3767 }}</ref> Kubo je originalni koncept priče poslao časopisu ''[[Weekly Shōnen Jump]]'' nedugo nakon otkazivanja njegove prethodne mange, ''[[Zombiepowder]]a'', ali je ovaj inicijalno odbijen.<ref>{{cite web|url=http://www.metacritic.com/person/tite-kubo|title=Tite Kubo|website=[[Metacritic]]|access-date=May 5, 2014|archive-date=December 15, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141215171455/http://www.metacritic.com/person/tite-kubo|url-status=live}}</ref> Ubrzo je poznati mangaka [[Akira Toriyama]], autor ''[[Dragon Ball]]a'', vidio priču te je napisao pismo podrške Kubu.<ref name="LA Times" /> ''Bleach'' je prihvaćen za serijalizaciju nedugo nakon, tokom [[2001.]] godine, ali je inicijalna ideja bila da ''Bleach'' bude kraća priča s maksimalnim periodom izdavanja od pet godina.<ref name="LA Times" /> Rani nacrti priče nisu uključivali hijerarhijsku strukru [[Soul Society]]ja, ali jest uključivala neke likove i narativne elemente koji nisu prikazani prije sage o Arrancarima, poput činjenice da je Ichigov otac također Shinigami.<ref name="About 1" /> Kubo je naveo niz djela koji su utjecali na određene elemente u ''Bleachu'', poput drugih manga, glazbe, stranih jezika, arhitekture i filma. Svoj interes za crtanje nadnaravnog i čudovišta pripisao je mangi ''[[GeGeGe no Kitarō]]'' autora [[Shigeru Mizuki|Shigerua Mizukija]], dok je mangin fokus na zanimljiva oružja i borbe pripisao ''[[Saint Seiya|Saint Seiyi]]'' [[Masami Kurumada|Masamija Kurumade]], koju je Kubo volio kao dječak.<ref name="About 1" /> Potonja je manga temeljena na [[Grčka mitologija|grčkoj mitologiji]], što je Kubo smatrao izvorom svog interesa za mitove, čudovišta i zagrobni život.<ref name="SJ 71"/> Stil akcijskih elemenata i naracije u ''Bleachu'' inspiriran je filmom, iako Kubo nikada nije otkrio nijedan konkretan film koji je inspirirao neke od scena iz mange. Kada je bio pritisnut, odgovorio je kako jako voli ''[[Snatch (film)|Snatch]]'' [[Guy Ritchie|Guya Ritchieja]], ali kako taj film nije inspirirao stil u mangi.<ref name="SJ 51">{{cite journal|journal=Shonen Jump #51|title=none|volume=5|issue=3|date=March 2007|publisher=Viz Media|page=328}}</ref> Koreografija borbi u ''Bleachu'' konstruirana je uz pomoć [[rock]] glazbe, koju je Kubo slušao dok je zamišljao borbe kako bi si dao osjećaj za tempo prilikom prijeloma panela i promjene prespektiva tokom scena.<ref name="About 3"/> Kubo preferira crtati realistične ozljede kako bi borbe bile znakovitije, s ciljem da i čitatelji osjećaju bol koju likovi osjećaju.<ref name="PW"/> Scene borbi u ''Bleachu'' često si isprekidane kraćim humorističnim trenucima koje je autor namjerno ubacivao kada bi se zamorio tijekom crtanja.<ref name="About 3">{{cite web|url=http://manga.about.com/od/mangaartistinterviews/a/TiteKubo_3.htm|title=Interview: Tite Kubo (page 3)|author=Deb Aoki|publisher=About.com|access-date=2008-09-16|archive-date=November 27, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111127231536/http://manga.about.com/od/mangaartistinterviews/a/TiteKubo_3.htm|url-status=live}}</ref> Proces izgradnje priče ''Bleacha'' fokusiran je na karakterizaciju i izradnju likova. Dok je pisao narativne cjeline ili imao problema sa smišljanjem priče, Kubo bi započeo razmišljati o novim likovima, često ''en masse'', i čitao stara izdanja ''Bleacha''.<ref name="About 1" /><ref name="PW">{{cite web|author=Kai-ming Cha|url=http://www.publishersweekly.com/pw/by-topic/new-titles/adult-announcements/article/1480-kubo-comes-to-comic-con-.html|title=Kubo Comes to Comic-Con|work=[[Publishers Weekly]]|publisher=PWxyz, LLC|date=August 4, 2008|access-date=September 17, 2008|archive-date=December 12, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101212092402/http://www.publishersweekly.com/pw/by-topic/new-titles/adult-announcements/article/1480-kubo-comes-to-comic-con-.html|url-status=live }}<!-- http://www.publishersweekly.com/article/CA6584260.htmlTiteKubo.htm --></ref> Kubo je rekao kako voli crtati likove čiji vanjski izgled ne odgovara njihovoj prirodi — što je element iznenađenja prisutan kod velikog broja likova u ''Bleachu'' — jer ga "privlače ljudi s tom naizglednom kontradikcijom" te ima "potrebu crtati ljude na taj način" kada radi.<ref name="WSJ 12" /> Terminologija u ''Bleachu'' ima niz inspiracija, pri čemu svaka pojedina grupa ima svoje vlastite lingvističke korijene. [[Japanski jezik]] svakako je bio inspiracija za Shinigamije i Soul Society, pri čemu brojni mačevi i čarolije u serijalu svoja imena duguju staroj [[Japanska književnost|japanskoj književnosti]]. [[Hueco Mundo]] te likovi Hollowa i Arrancara svoja imena duguju [[španjolski jezik|španjolskom jeziku]], dok su Quincyji te Bountovi, koji su prisutni u anime ''filler'' epizodama, inspirirani [[njemački jezik|njemačkim jezikom]]. [[Engleski jezik]] i [[rock]] glazba poslužili su kao inspiracija za [[Fullbring]]ere. Korištenje takve terminologije kao i zastupljenost različitih etničkih i nacionalnih skupina ukazuje na međunarodni element u koncepciji ''Bleacha''.<ref name="WSJ 12">''[[Shonen Jump (magazine)|Shonen Jump]]''. Volume 6, Issue 6. June 2007. [[Viz Media]]. 12.</ref> == Teme i analiza == Radnja ''Bleacha'' temeljena je na tradicionalnom japanskom vjerovanju kako duhovi koegzistiraju zajedno s ljudima te kako njihova priroda, bilo da su dobri ili zli, ovisi o okolnostima.<ref name=Feigenblatt /> Dobar primjer za to je Orihimeina povijest. Od svoje treće godine, nakon što su pobjegli od roditelja zlostavljača, odgajao ju je i brinuo se za nju njezin stariji brat, Sora, za mir čije se duše stalno molila nakon što je poginuo u saobraćajnoj nesreći.<ref name="ch6">{{cite book|author=Kubo, Tite|title=Bleach, vol. 1|year=2004|publisher=[[Viz Media]]|chapter=Poglavlje 6|isbn=1-59116-441-9}}</ref> Iako je izvorno Sorina duša bila mirna, s vremenom se Orihime sve rjeđe molila jer je pronašla nove prijatelje, tako da je Sora postao ljubomoran i njegova se duša pretvorila u Hollowa i napala Orihime; ipak, kasnije je Sora ponovo probio kroz masku Hollowa nakon borbe s Ichigom te je uvidio svoju pogrešku. Patrick Drazen navodi kako je ovo podsjednik čitateljima da ne smiju zaboraviti tradiciju ili naljutiti duhove kako ne bi stvorili probleme u stvarnom svijetu.<ref>{{cite book|title=A Gathering of Spirits: Japan's Ghost Story Tradition from Folklore and Kabuki to Anime and Manga|publisher=iUniverse|author=Drazen, Patrick|date=June 29, 2011|pages=11–12|isbn=978-1462029426|url=https://books.google.com/books?id=nnkSCqG8L4YC&pg=PA12|access-date=March 21, 2022|archive-date=March 21, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220321180149/https://books.google.com/books?id=nnkSCqG8L4YC&pg=PA12|url-status=live}}</ref> Manga također inkorporira elemente [[Šintoizam|šintoističke]] ideje o pročišćenju "zlih duhova kroz čarolije, svitke, napjeve i druge obrede". Christopher A. Born smatra kako ''Bleach'' prenosi [[Konfucijanizam|konfucijanske vrijednosti]].<ref>{{cite journal|date=April 1, 2010|title=In the Footsteps of the Master: Confucian Values in Anime and Manga|journal=ASIANetwork Exchange|volume=17|issue=2|pages=39–53|doi=10.16995/ane.206|doi-access=free|last=Born|first=Christopher A.}}</ref> Von Feigenblatt smatra kako je ''Bleach'' kulturološki i teološki jako osviješten, crpeći elemente iz [[kršćanstvo|kršćanstva]], ali i karipske [[Santería|santeríje]].<ref name=Feigenblatt>{{cite journal|author=von Feigenblatt, Otto F.|title=Japanese Animation as a Global Product: The Lingering Traces of Nijonjinron and the Rise of Globalism and Hybridity|date=July–December 2012|journal=Journal of History & Social Sciences|issue=2|volume=3|pages=1&ndash;14|ssrn=2195562}}</ref> Raznolikost se ogleda i u rasama te jezicima likova,<ref name="WSJ 12"/> s obzorom na činjenicu da je španjolski jezik predominantan u [[Hueco Munco|Huecu Mundu]], dok su [[Quincy (Bleach)|Quincy]]ji i [[Bount]]i povezani s njemačkim jezikom.<ref name=Feigenblatt /> Također dodaje kako smatra da su Quincyji inspirirani srednjovjekovnim katoličkim viteškim redovima poput [[Suvereni vojnički red Malte|Suverenog vojničkog reda Malte]] ili [[Red Svetog groba u Jeruzalemu|Konjaničkog Reda Svetog groba]], čiji je utjecaj vidljiv kroz uniforme koje Quincyji nose, ali i preko simbolike križa.<ref name=Feigenblatt /> == Izdavanje == {{main|Lista poglavlja i tankōbon izdanja mange Bleach}} ''Bleach'' [[Tite Kubo|Titea Kuba]] izlazio je u [[Shūeisha|Shūeishinom]] časopisu ''[[Weekly Shōnen Jump]]'' punih petnaest godina, od [[7. kolovoza]] [[2001.]] godine<ref>{{cite web|title=『BLEACH』15年の歴史に幕 完結記念で"全巻無料"公式アプリ配信|url=https://www.oricon.co.jp/news/2077075/full/|publisher=[[Oricon]]|access-date=March 12, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20160826230351/http://www.oricon.co.jp/news/2077075/full/|archive-date=August 26, 2016|language=ja|date=August 22, 2016|url-status=live|quote={{lang|ja|『BLEACH』第1話が掲載された『週刊少年ジャンプ』(2001年8月7日) (C)デジタルリマスター版「週刊少年ジャンプ」2001年36・37号/集英社 （2/9枚）}}}}</ref><ref>{{cite web|title=『BLEACH』20周年プロジェクトの発表をまとめて掲載。久保帯人氏のコメントも|url=https://www.famitsu.com/news/202003/21195057.html|website=[[Famitsu]]|access-date=February 20, 2021|archive-url=https://archive.today/20210220223245/https://www.famitsu.com/news/202003/21195057.html|archive-date=February 20, 2021|language=ja|date=March 21, 2020|url-status=live}}</ref> do [[22. kolovoza]] [[2016.]] godine.<ref>{{cite web|last=Pineda|first=Rafael Antonio|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2016-08-04/bleach-manga-to-end-on-august-22-with-important-announcement/.105006|title=Bleach Manga to End on August 22 With 'Important Announcement'|website=[[Anime News Network]]|date=August 4, 2016|access-date=November 27, 2016|archive-date=November 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161129024917/http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-08-04/bleach-manga-to-end-on-august-22-with-important-announcement/.105006|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=「BLEACH」15年の歴史に幕！単行本が無料で読めるアプリの配信も|url=https://natalie.mu/comic/news/198944|website=[[Natalie (website)|Natalie]]|publisher=Natasha, Inc.|access-date=February 20, 2021|language=ja|date=August 22, 2016|archive-date=April 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428213902/https://natalie.mu/comic/news/198944|url-status=live}}</ref> Ukupno 698 individualnih poglavlja (686 regularno numeriranih, te 12 poglavlja numeriranih od -108 do -97) kasnije je sabrano u 74 ''[[tankōbon]]'' izdanja koja su tiskana od [[5. siječnja]] [[2002.]] do [[4. studenog]] [[2016.]] godine.<ref name="JP1">{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-873213-8|title=Bleach 1|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 5, 2014|language=ja|archive-date=January 21, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150121010445/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-873213-8|url-status=live}}</ref><ref name="JP74">{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-880774-4&mode=1|title=Bleach 74|publisher=[[Shueisha]]|access-date=October 6, 2016|language=ja|archive-date=September 12, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170912234959/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-880774-4&mode=1|url-status=live}}</ref> Shūeisha je prvo 21 sabrano izdanje reizdala u obliku šest omnibus izdanja naslovljenih ''Resurrected Souls'', a povodom desete obljetnice serijala.<ref>{{cite web|title=BLEACH総集編6巻連続刊行！カラーマンガも描き下ろし|url=https://natalie.mu/comic/news/55163|website=[[Natalie (website)|Natalie]]|publisher=Natasha, Inc.|access-date=September 29, 2021|language=ja|date=August 19, 2011|archive-date=March 14, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220314131111/https://natalie.mu/comic/news/55163|url-status=live}}</ref> Prvo omnibus izdanje tiskano je [[22. kolovoza]] [[2011.]] godine, a posljednje [[23. siječnja]] [[2012.]] godine.<ref>{{cite book|title=ja:BLEACH総集編 Resurrected Souls 6|language=ja|id={{ASIN|4081110948|country=jp}}}}</ref> Dana [[21. rujna]] [[2012.]] godine, Shūeisha je objavila 45 digitalnih sabranih izdanja u japanskim e-book trgovinama,<ref>{{cite web|url=http://www.ebookjapan.jp/ebj/book/60080167.html|title=Bleach digital 1|publisher=ebookjapan.jp|access-date=May 5, 2014|language=ja|archive-date=May 31, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140531174233/http://www.ebookjapan.jp/ebj/book/60080167.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ebookjapan.jp/ebj/book/60080211.html|title=Bleach digital 45|publisher=ebookjapan.jp|access-date=May 5, 2014|language=ja|archive-date=May 31, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140531173203/http://www.ebookjapan.jp/ebj/book/60080211.html|url-status=live}}</ref> zaključivši tu seriju [[4. studenog]] [[2016.]] godine sa 74. brojem.<ref>{{cite web|url=http://www.ebookjapan.jp/ebj/132455/volume74/|title=Bleach digital 74|publisher=ebookjapan.jp|access-date=January 6, 2018|language=ja|archive-date=January 7, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180107120137/http://www.ebookjapan.jp/ebj/132455/volume74/|url-status=live}}</ref> Ova su digitalna izdanja [[26. travnja]] [[2013.]] godine reizdana u deset tomova,<ref>{{cite web|url=http://ebookstore.sony.jp/item/ST000000000000000357/|title=BLEACH モノクロ版 1～10巻セット|publisher=Sony|access-date=May 5, 2014|language=ja|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140505202945/http://ebookstore.sony.jp/item/ST000000000000000357/|archive-date=May 5, 2014|df=mdy-all}}</ref> s tim da je šesti izdan [[14. ožujka]] [[2014.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://ebookstore.sony.jp/item/ST000000000000000945/|title=BLEACH モノクロ版 51～60巻セット|publisher=Sony|access-date=May 5, 2014|language=ja|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140505203339/http://ebookstore.sony.jp/item/ST000000000000000945/|archive-date=May 5, 2014|df=mdy-all}}</ref> Nositelj licence za Sjevernu Ameriku, [[Viz Media]], serijalizirao je inicijalna poglavlja u svom časopisu ''[[Shonen Jump]]'' od studenog [[2007.]] do travnja [[2012.]] godine.<ref>{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-07-27/shonen-jump-to-serialize-bleach-publish-slam-dunk|title=Viz to Serialize Bleach, Publish Slam Dunk|date=July 27, 2007|work=[[Anime News Network]]|access-date=May 5, 2014|archive-date=April 10, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140410110400/http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-07-27/shonen-jump-to-serialize-bleach-publish-slam-dunk|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2011-10-14/viz-shonen-jump-print-magazine-to-end-next-march|title=Viz's Shōnen Jump Print Magazine to End Next March|date=October 14, 2011|work=Anime News Network|access-date=January 6, 2018|archive-date=December 10, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181210030242/https://www.animenewsnetwork.com/news/2011-10-14/viz-shonen-jump-print-magazine-to-end-next-march|url-status=live }}</ref> Serijal se u siječnju [[2012.]] godine prebacio u digitalni antologijski časopis ''[[Weekly Shonen Jump Alpha]]'', dok je Viz Media nastavila s digitalnim izdanjima kako je Shūeisha izdavala nova poglavlja u Japanu.<ref>{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2011-10-14/viz-to-launch-weekly-shonen-jump-alpha-digital-anthology|title=Viz to Launch Weekly Shonen Jump Alpha Digital Anthology|work=Anime News Network|date=October 14, 2011|access-date=January 6, 2018|archive-date=April 4, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150404114434/http://www.animenewsnetwork.com/news/2011-10-14/viz-to-launch-weekly-shonen-jump-alpha-digital-anthology|url-status=live }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2016-11-04/bleach-manga-gets-2-novels-penned-by-makoto-matsubara-ryohgo-narita/.108451|title=Bleach Manga Gets 2 Novels Penned by Makoto Matsubara, Ryohgo Narita|date=November 4, 2016|work=Anime News Network|access-date=January 6, 2018|archive-date=January 7, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180107061541/https://www.animenewsnetwork.com/news/2016-11-04/bleach-manga-gets-2-novels-penned-by-makoto-matsubara-ryohgo-narita/.108451|url-status=live }}</ref> Prvo sabrano izdanje na [[engleski jezik|engleskom]] izdano je [[6. srpnja]] [[2004.]] godine,<ref name="US1">{{cite web|url=https://www.viz.com/read/manga/bleach-volume-1/product/167|title=Bleach, Vol. 1|publisher=[[Viz Media]]|access-date=May 5, 2014|archive-date=September 8, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180908130535/https://www.viz.com/read/manga/bleach-volume-1/product/167|url-status=live}}</ref> a serijal je zaključen s 74. tomom [[2. listopada]] [[2018.]] godine.<ref name=en74>{{cite web|url=https://www.viz.com/read/manga/bleach-volume-74/product/5664|title=Bleach, Vol. 74|publisher=Viz Media|access-date=October 15, 2018|archive-date=October 8, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181008061356/https://www.viz.com/read/manga/bleach-volume-74/product/5664|url-status=live }}</ref> Viz Media također je izdao posebno kolekcionarsko izdanje prvog toma s tvrdim uvezom i omotom,<ref>{{cite web|url=http://www.viz.com/manga/print/bleach-volume-1C/7962|title=Bleach, Volume 1 (Collector's Edition)|publisher=Viz Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20140712045628/http://www.viz.com/manga/print/bleach-volume-1C/7962|archive-date=July 12, 2014}}</ref> tri posebna box set izdanja,<ref>{{cite web|url=https://www.viz.com/read/manga/product/bleach-box-sets-vol-1/7996|title=Bleach Box Set 1: Volumes 1–21 with Premium|publisher=Viz Media|access-date=January 6, 2018|archive-date=January 7, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180107061843/https://www.viz.com/read/manga/product/bleach-box-sets-vol-1/7996|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.viz.com/read/manga/product/bleach-box-sets-vol-2/11771|title=Bleach Box Set 2: Volumes 22–48 with Premium|publisher=Viz Media|access-date=January 6, 2018|archive-date=January 7, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180107061403/https://www.viz.com/read/manga/product/bleach-box-sets-vol-2/11771|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.viz.com/read/manga/bleach-box-sets-volume-3/product/5735|title=Bleach Box Set 3: Volumes 49–74 with Premium|publisher=Viz Media|access-date=January 5, 2023|archive-date=2018-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180107061843/https://web.archive.org/web/20200923024743/https://www.viz.com/read/manga/bleach-box-sets-volume-3/product/5735|url-status=live|dead-url=}}</ref> te 25 sabranih "3-u-1" izdanja u periodu od [[7. lipnja]] [[2011.]]<ref name="1st 3-in-1 Vol 1">{{cite web|url=https://www.viz.com/read/manga/bleach-3-in-1-edition-volume-1/product/2767|title=''Bleach'' (3-in-1 Edition), Vol. 1|publisher=Viz Media|access-date=May 5, 2014|archive-date=November 28, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181128210644/https://www.viz.com/read/manga/bleach-3-in-1-edition-volume-1/product/2767|url-status=live}}</ref> do [[5. ožujka]] [[2019.]] godine.<ref>{{cite web|url=https://www.viz.com/read/manga/bleach-3-in-1-edition-volume-25/product/5841|title=''Bleach'' (3-in-1 Edition), Vol. 25|publisher=Viz Media|access-date=July 22, 2019|archive-date=April 13, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190413144236/https://www.viz.com/read/manga/bleach-3-in-1-edition-volume-25/product/5841|url-status=live }}</ref> Također, Viz je prvih 16 tomova na engleskom objavio u digitalnom formatu [[17. lipnja]] [[2011.]] godine,<ref>{{cite web|url=http://www.viz.com/manga/digital/bleach-volume-1/34|title=Bleach digital, Vol. 1|publisher=[[Viz Media]]|access-date=May 5, 2014|archive-date=May 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140513021011/http://www.viz.com/manga/digital/bleach-volume-1/34|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.viz.com/read/manga/bleach-volume-16/product/801/digital|title=Bleach digital, Vol. 16|publisher=[[Viz Media]]|access-date=May 5, 2014|archive-date=September 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200903192254/https://www.viz.com/read/manga/bleach-volume-16/product/801/digital|url-status=live}}</ref> dok je digitalno izdanje sva 74 toma zaključeno [[2. listopada]] [[2018.]] godine.<ref name=en74/> Dana [[10. kolovoza]] [[2021.]] godine, ''[[Weekly Shōnen Jump]]'' je izdao posebno one-shot poglavlje od 73 stranice povodom dvadesete obljetnice mange.<ref>{{cite web|last=Hodgkins|first=Crystalyn|title=Tite Kubo Pens New Bleach 1-Shot Manga|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-08-01/tite-kubo-pens-new-bleach-1-shot-manga/.175756|website=[[Anime News Network]]|access-date=August 1, 2021|date=August 1, 2021|archive-date=August 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210810095441/https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-08-01/tite-kubo-pens-new-bleach-1-shot-manga/.175756|url-status=live}}</ref> Englesko izdanje objavio je Vizovo digitalno izdanje časopisa ''[[Shonen Jump]]'', kao i Shūeishin digitalni časopis ''[[Manga Plus]]''. Poglavlje završava sa, kako se čini, [[cliffhanger]]om i riječima "Novi vjetrovi iz Pakla" ([[japanski]]: 獄頤嗚嗚篇, ''Gokui Meimei-hen''), pri čemu se [[kanji]] 篇 (''hen'') uglavnom koristi za označavanje narativnih cjelina ([[engleski|engl.]] ''arcs''), sugerirajući kako postoji mogućnost da će se manga nastaviti u budućnosti, ali od tada nije bilo službenih objava povodom toga.<ref>{{cite web|last=Hazra|first=Adriana|title=Viz Media, Manga Plus Publish Bleach 1-Shot in English|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-08-10/viz-media-manga-plus-publish-bleach-1-shot-in-english/.176096|website=[[Anime News Network]]|access-date=August 10, 2021|date=August 10, 2021|archive-date=August 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210810083237/https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-08-10/viz-media-manga-plus-publish-bleach-1-shot-in-english/.176096|url-status=live}}</ref> Poglavlje je digitalno izdano [[3. prosinca]] [[2021.]] godine.<ref>{{cite web|last=Harding|first=Daryl|title=Bleach’s Summer One-Shot Manga Gets Released Digitally in Japan With New Cover|url=https://www.crunchyroll.com/anime-news/2021/12/03-1/bleachs-summer-one-shot-manga-gets-released-digitally-in-japan-with-new-cover|website=[[Crunchyroll]]|access-date=December 4, 2021|date=December 3, 2021|archive-date=December 4, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211204004304/https://www.crunchyroll.com/anime-news/2021/12/03-1/bleachs-summer-one-shot-manga-gets-released-digitally-in-japan-with-new-cover|url-status=live}}</ref> == Medijska franšiza == === Anime === {{main|Bleach (anime)}} Animacijski studio [[Pierrot (kompanija)|Pierrot]] adaptirao je mangu u [[anime]] seriju pod redateljskom palicom [[Noriyuki Abe|Noriyukija Abea]]. Prva epizoda emitirana je u listopadu [[2004.]] godine, a sama serija trajala je osam godina, do ožujka [[2012.]] godine, kada je iznenadano i bez objašnjenja ukinuta po završetku 366. epizode.<ref name="Anime">{{cite web|url=http://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/episodes/episodes01/index.html|title=Bleach 1–13|publisher=[[TV Tokyo]]|language=ja|access-date=May 5, 2014|archive-date=October 17, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017002007/http://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/episodes/episodes01/index.html}}</ref><ref name="Anime2">{{cite web|url=http://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/episodes/episodes30/index.html|title=Bleach 355–366|publisher=[[TV Tokyo]]|language=ja|access-date=May 5, 2014|archive-date=May 6, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190506082026/https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/episodes/episodes30/index.html}}</ref><ref name="Bleach TV Anime Ending on March 27">{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|title=Bleach TV Anime Ending on March 27|work=[[Anime News Network]]|access-date=February 23, 2012|archive-date=April 6, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190406125815/https://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|url-status=live}}</ref> U ožujku [[2020.]] godine objavljeno je kako će se anime nastaviti, odnosno kako će i posljednja velika narativna cjelina, "Tisućljetni krvavi rat", biti adaptirana u anime formatu.<ref>{{cite web|last=Hodgkins|first=Crystalyn|title=Bleach Manga's 'Thousand Year Blood War Arc' Gets Anime|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2020-03-20/bleach-manga-thousand-year-blood-war-arc-gets-anime/.157678|website=[[Anime News Network]]|access-date=November 26, 2021|date=March 20, 2020|archive-date=March 21, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200321010141/https://www.animenewsnetwork.com/news/2020-03-20/bleach-manga-thousand-year-blood-war-arc-gets-anime/.157678|url-status=live }}</ref> U studenom [[2021.]] potvrđeno je da će adaptacija biti u obliku nove anime serije.<ref>{{cite tweet|user=BLEACHanimation|number=1457513202959327237|title=3ジャンプフェスタ 2022スーパーステージEX『BLEACH』配信決定！|trans-title= #JumpFesta 2022 Super Stage EX We're going to distribute "Bleach"!|language=ja|date=November 8, 2021|access-date=December 12, 2021}}</ref><ref>{{cite web|last=Harding|first=Daryl|title=Bleach Event on December 18 to Present 1st Trailer and Visual for Upcoming New TV Anime Adaptation|url=https://www.crunchyroll.com/anime-news/2021/11/29-1/bleach-event-on-december-18-to-present-1st-trailer-and-visual-for-upcoming-new-tv-anime-adaptation|website=[[Crunchyroll]]|access-date=November 29, 2021|date=November 29, 2021|archive-date=November 29, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211129093127/https://www.crunchyroll.com/anime-news/2021/11/29-1/bleach-event-on-december-18-to-present-1st-trailer-and-visual-for-upcoming-new-tv-anime-adaptation|url-status=live}}</ref> [[Tomohisa Taguchi]] preuzeo je redateljsku poziciju od Abea, a anime je premijeru imao u listopadu [[2022.]] godine te je zaključen u listopadu [[2026.]] godine.<ref>{{cite web|title=「BLEACH 千年血戦篇」は来年10月放送！ビジュアル＆PV発表、監督は田口智久|url=https://natalie.mu/comic/news/458312|website=[[Natalie (website)|Natalie]]|publisher=Natasha, Inc.|access-date=December 18, 2021|language=ja|date=December 18, 2021|archive-date=December 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211219090118/https://natalie.mu/comic/news/458312|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Pineda|first=Rafael|title=Bleach Thousand Year Blood War Anime's Video Reveals October 2022 TV Premiere|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-12-18/bleach-thousand-year-blood-war-anime-video-reveals-october-2022-tv-premiere/.180730|website=[[Anime News Network]]|access-date=December 18, 2021|date=December 18, 2021|archive-date=February 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220216050131/https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-12-18/bleach-thousand-year-blood-war-anime-video-reveals-october-2022-tv-premiere/.180730|url-status=live}}</ref> === Filmovi === Kao što se često događa s popularnim manga i anime serijalima, uz temeljni anime serijal producirana su i četiri dugometražna [[anime]] filma. Ti su filmovi proširili radnju, međutim narativno ne spadaju u temeljni kanon, tako da se zapravo smatraju alternativnim pričama i glavna manga ne referira na ove događaje. Filmovi u pitanju su: # ''[[Bleach: Memories of Nobody]]'' ([[16. prosinca]] [[2006.]])<ref>{{cite web|title=BLEACH MEMORIES OF NOBODY|url=https://mediaarts-db.bunka.go.jp/id/C411430|website=Media Arts Database|publisher=[[Agency for Cultural Affairs]]|access-date=November 11, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211111053440/https://mediaarts-db.bunka.go.jp/id/C411430|archive-date=November 11, 2021|language=ja|url-status=live}}</ref> # ''[[Bleach: The DiamondDust Rebellion]]'' ([[22. prosinca]] [[2007.]])<ref>{{cite web|last=Miller|first=Evan|title=Second Bleach Film's Title, Date Revealed|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2007-07-09/second-bleach-film's-title-date-revealed|website=[[Anime News Network]]|access-date=November 11, 2021|date=July 9, 2007|archive-date=June 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190627170311/https://www.animenewsnetwork.com/news/2007-07-09/second-bleach-film%27s-title-date-revealed|url-status=live}}</ref> # ''[[Bleach: Fade to Black]]'' ([[13. prosinca]] [[2008.]])<ref>{{cite web|last=Loo|first=Egan|title=Third Bleach Film, First Major Film Have Titles, Dates|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2008-07-15/third-bleach-film-first-major-film-have-titles-dates|website=[[Anime News Network]]|access-date=November 11, 2021|date=July 15, 2008|archive-date=July 20, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170720225215/http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-07-15/third-bleach-film-first-major-film-have-titles-dates|url-status=live}}</ref> # ''[[Bleach: Hell Verse]]'' ([[4. prosinca]] [[2010.]])<ref>{{cite web|last=Loo|first=Egan|title=Bleach: Jigoku-Hen Film, Yakumo Promos Streamed (Updated)|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2010-09-14/bleach/jigoku-hen-film-yakumo-promos-streamed|website=[[Anime News Network]]|access-date=November 11, 2021|date=September 13, 2010|archive-date=November 11, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211111054524/https://www.animenewsnetwork.com/news/2010-09-14/bleach/jigoku-hen-film-yakumo-promos-streamed|url-status=live}}</ref> Uz to, [[Warner Bros.]] je [[2018.]] godine producirao i igranu adaptaciju prvog dijela mange naslovljenu samo ''[[Bleach (film, 2018)|Bleach]]'', koja je premijerno prikazana [[20. srpnja]] [[2018.]] godine u [[Japan]]u.<ref>{{cite web|last=Hodgkins|first=Crystalyn|title=Live-Action Bleach Film's 2 New Ads Streamed Before July 20 Premiere|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2018-07-14/live-action-bleach-film-2-new-ads-streamed-before-july-20-premiere/.134265|website=[[Anime News Network]]|access-date=November 11, 2021|date=July 14, 2018|archive-date=November 11, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211111054521/https://www.animenewsnetwork.com/news/2018-07-14/live-action-bleach-film-2-new-ads-streamed-before-july-20-premiere/.134265|url-status=live}}</ref> Priča ovoga filma završava s dolaskom Byakuye i Renjija po Rukiju te Ichigovim neuspjehom pri njenom spašavanju. === ''Light novel'' === Uz glavnu mangu, prošireni serijal sastoji se i od nekoliko ''[[light novel]]a''; [[Tite Kubo]] surađivao je na nekima, dok su neka samostalna djela drugih autora. Kubo i Makoto Matsubara zajedno su napisali tri novelizacije glavnog serijala, koje je izdala [[Shūeisha]] u sklopu svoje serije ''Shōnen Jump Books''. Prvi tom, ''Bleach - Letters From The Other Side: The Death and The Strawberry'', premijerno je tiskan [[15. prosinca]] [[2004.]] godine, a reizdan je pod naslovom ''Bleach - Letters From The Other Side: The Death and The Strawberry - New Edition'' [[4. studenog]] [[2009.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-703149-7|title=BLEACH-letters from the other side: The Death and The Strawberry|language=ja|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 4, 2014|archive-date=July 22, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722095016/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-703149-7|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703212-3|title=BLEACH-letters from the other side: The Death and The Strawberry -new edition-|language=ja|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 4, 2014|archive-date=January 11, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130111081339/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703212-3|url-status=live}}</ref> Drugi tom, ''Bleach: The Honey Dish Rhapsody'', izdan je [[30. studenog]] [[2006.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-703173-X|title=Bleach: The Honey Dish Rhapsody|language=ja|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 4, 2014|archive-date=October 8, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121008060902/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-703173-X|url-status=live }}</ref> Posljednji, treći tom, ''Bleach: The Death Save The Strawberry'', tiskan je [[4. rujna]] [[2012.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703272-7|title=Bleach: The Death Save The Strawberry|language=ja|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 4, 2014|archive-date=January 11, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130111082557/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703272-7|url-status=live}}</ref> [[Ryōgo Narita]] napisao je još jednu seriju ''light novela'' koji su upotpunjavali Kubov serijal, naslova ''[[Bleach: Spirits Are Forever With You]]''; oba toma izdana su [[4. lipnja]] [[2012.]] godine,<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703265-9|title=BLEACH: Spirits Are Forever With You I|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 3, 2014|language=ja|archive-date=November 6, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151106013332/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703265-9|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703266-6|title=BLEACH: Spirits Are Forever With You II|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 3, 2014|language=ja|archive-date=November 6, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151106013339/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703266-6|url-status=live}}</ref> a osim proširene priče o [[Don Kanonji]]ju, u serijal su uveli lik [[Sōya Azashiro|Sōye Azashira]]. Nijedan od ovih ''light novela'' nije preveden na [[engleski jezik]]. Po završetku serijala [[2016.]] godine, Shūeisha je izdala još nekoliko ''light novela''.<ref>{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-12-08/more-details-revealed-for-2-upcoming-bleach-novels/.109645|title=More Details Revealed For 2 Upcoming Bleach Novels|work=[[Anime News Network]]|access-date=May 28, 2017|language=en|archive-date=June 6, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170606042247/http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-12-08/more-details-revealed-for-2-upcoming-bleach-novels/.109645|url-status=live}}</ref> Makoto Matsubara napisala je ''light novel'' ''[[Bleach: WE DO knot ALWAYS LOVE YOU]]'', koji se bavio događajima neposredno nakon [[Yhwach]]ovog pada i prikazao je vjenčanje [[Rukia Kuchiki|Rukije]] i [[Renji Abarai|Renjija]]. Priča je tiskana [[27. prosinca]] [[2016.]] godine u [[Japan]]u; englesko izdanje još uvijek nije objavljeno. U suradnji s Kubom, [[Ryōgo Narita]] napisao je ''light novel'' ''[[Bleach: Can't Fear Your Own World]]'', koji je inicijalno izlazio svako dva tjedna od [[28. travnja]] [[2017.]] godine,<ref>{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2017-04-22/ryohgo-narita-new-bleach-novel-reveals-title-digital-serialization-starting-on-april-28/.115160|title=Ryohgo Narita's New Bleach Novel Reveals Title, Digital Serialization Starting on April 28|work=[[Anime News Network]]|access-date=May 28, 2017|language=en|archive-date=May 23, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170523061810/http://www.animenewsnetwork.com/news/2017-04-22/ryohgo-narita-new-bleach-novel-reveals-title-digital-serialization-starting-on-april-28/.115160|url-status=live}}</ref> a kasnije je sabran u tri toma. Prvi tom tiskan je [[4. kolovoza]] [[2017.]] godine,<ref>{{cite web|last=Kelly|first=Rai|title=Bleach: Can't Fear Your Own World Novels Go On Hiatus|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2017-07-21/bleach-cant-fear-your-own-world-novels-go-on-hiatus/.119177|website=[[Anime News Network]]|access-date=October 30, 2018|date=July 21, 2017|archive-date=October 30, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181030131207/https://www.animenewsnetwork.com/news/2017-07-21/bleach-cant-fear-your-own-world-novels-go-on-hiatus/.119177|url-status=live }}</ref> drugi [[2. studenog]] [[2018.]] godine, a posljednji tom tiskan je [[4. prosinca]] [[2018.]] godine.<ref>{{cite web|last=Pineda|first=Rafael Antonio|title=Bleach Novel Series to End With 3rd Volume|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2018-10-29/bleach-novel-series-to-end-with-3rd-volume/.138754|website=[[Anime News Network]]|access-date=October 30, 2018|date=October 29, 2018|archive-date=October 30, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181030135709/https://www.animenewsnetwork.com/news/2018-10-29/bleach-novel-series-to-end-with-3rd-volume/.138754|url-status=live }}</ref> Ovaj ''light novel'' također prati događaje nakon Yhwachowa pada i fokusira se na [[Shūhei Hisagi|Hisagija]] i zagonetku koju je za sobom ostavio bivši kapetan [[Kaname Tōsen]], istovremeno otkrivajući detalje iz povijesti Soul Societyja. Ovo je trenutno jedini ''light novel'' koji je dostupan na engleskom jeziku.<ref>{{cite web|author1=Rafael Antonio Pineda|title=Viz Licenses New Bleach, Naruto, One Piece Novels|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2019-10-04/viz-licenses-new-bleach-naruto-one-piece-novels/.151867|website=[[Anime News Network]]|access-date=October 4, 2019|date=October 4, 2019|archive-date=October 13, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191013043113/https://www.animenewsnetwork.com/news/2019-10-04/viz-licenses-new-bleach-naruto-one-piece-novels/.151867|url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|title=Bleach: Can’t Fear Your Own World, Vol. 1|url=https://www.viz.com/read/novel/bleach-can-t-fear-your-own-world-volume-1/product/6339|publisher=[[Viz Media]]|access-date=November 17, 2022}}</ref><ref>{{cite web|title=Bleach: Can’t Fear Your Own World, Vol. 3|url=https://www.viz.com/read/novel/bleach-can-t-fear-your-own-world-volume-3/product/6612|publisher=[[Viz Media]]|access-date=November 17, 2022}}</ref> Shūeisha je također izdala i četiri novelizacije ''Bleach'' anime filmova. Prvi ''light novel'', ''Bleach: Memories of Nobody'', izdan je [[18. prosinca]] [[2006.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-703174-8|title=劇場版BLEACH ―MEMORIES OF NOBODY―|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 6, 2014|language=ja|archive-date=March 22, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150322022052/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-703174-8|url-status=live}}</ref> Drugi, naslova ''Bleach: The DiamondDust Rebellion, Another Hyōrinmaru'', tiskan je [[22. prosinca]] [[2007.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703189-8|title=劇場版 BLEACH The DiamondDust Rebellion もう一つの氷輪丸|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 6, 2014|language=ja|archive-date=March 22, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150322022055/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703189-8|url-status=live}}</ref> ''Bleach: Fade to Black, I Call Your Name'', treći ''light novel'' iz serijala, tiskan je [[15. prosinca]] [[2008.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703197-3|title=劇場版BLEACH Fade to Black 君の名を呼ぶ|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 6, 2014|language=ja|archive-date=August 31, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120831135104/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703197-3|url-status=live}}</ref> Posljednji ''light novel'' iz ove serije, ''Bleach: Hell Chapter'', izdan je [[6. prosinca]] [[2010.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703234-5|title=劇場版BLEACH 地獄篇|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 6, 2014|language=ja|archive-date=September 12, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170912234804/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703234-5|url-status=live}}</ref> Ova serija nije dostupna na engleskom jeziku. === Video igre === {{main|Lista Bleach video igara}} Tokom godina, produciran je niz video igara s likovima iz ''Bleacha'', većina kojih su bile [[Borilačka video igra|borilačke igre]], iako je bilo i drugih žanrova. Prva video igra iz serijala bila je ''[[Bleach: Brave Souls]]'', koja je [[24. ožujka]] [[2005.]] godine izašla na [[Sony]]jevom [[PlayStation Portable]]u.<ref name="HTSRelease">{{cite web|url=http://www.ign.com/games/bleach-heat-the-soul/psp-714494|title=IGN: ''Bleach: Heat the Soul''|website=IGN|access-date=May 4, 2014|archive-date=February 19, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140219174712/http://www.ign.com/games/bleach-heat-the-soul/psp-714494|url-status=live}}</ref> U trenutku pisanja, većina video igara izašla je samo u [[Japan]]u, mada je [[SEGA]] lokalizirala prve tri video igre za [[Nintendo DS]] i prvu igru za [[Nintendo Wii|Wii]] za sjevernoameričko tržište.<ref name="DS2ndDetails">{{cite web|url=http://www.ign.com/articles/2006/07/28/bleach-2nd-details|title=Bleach 2nd Details|author=Gantayat, Anoop|website=IGN|date=July 28, 2006|access-date=May 4, 2014|archive-date=May 4, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140504190741/http://www.ign.com/articles/2006/07/28/bleach-2nd-details|url-status=live}}</ref> Dosad, sve službene ''Bleach'' igre izdane za [[Sony]]jeve konzole izdao je i razvio studio [[SCEI]], dok je igre za [[Nintendo]]ve konzole razvila [[SEGA]], osim onih za DS, koje je razvio studio [[Treasure Co. Ltd.]]<ref name="FateRelease">{{cite web|url=http://www.ign.com/games/bleach-the-blade-of-fate/nds-763827|title=IGN: Bleach: The Blade of Fate|website=IGN|access-date=May 4, 2014|archive-date=May 4, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140504201005/http://www.ign.com/games/bleach-the-blade-of-fate/nds-763827|url-status=live}}</ref><ref name="BladeRelease">{{cite web|url=http://www.ign.com/games/bleach-shattered-blade/wii-833630|title=IGN: Bleach: Shattered Blade|website=IGN|access-date=May 4, 2014|archive-date=May 4, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140504202510/http://www.ign.com/games/bleach-shattered-blade/wii-833630|url-status=live}}</ref> Izdane su i dvije igre za mobilne telefone: ''[[Bleach: Bankai Battle]]'' ([[2014.]]) i ''[[Bleach: Brave Souls]]'' ([[2015.]]); obje su dostupne i za [[Android (operativni sustav)|Android]] i za [[iOS]].<ref name="Bankai Battle">{{cite web|url=http://corp.gree.net/jp/ja/news/press/2014/0414-01.html|title=グリーとORATTAの共同開発タイトル「BLEACH 卍解バトル」4月14日より提供開始|publisher=GREE, Inc.|language=ja|date=April 14, 2014|access-date=May 2, 2014|archive-date=December 30, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181230124323/http://corp.gree.net/jp/ja/news/press/2014/0414-01.html|url-status=live}}</ref><ref name="Brave Souls">{{cite web|url=http://www.klab.com/jp/press/150723.html|title=KLab、爽快3Dアクションゲーム「BLEACH Brave Souls」App StoreおよびGoogle Play向けに配信開始！|publisher=KLab Inc.|language=ja|date=July 23, 2015|access-date=October 7, 2015|archive-date=September 25, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925095249/http://www.klab.com/jp/press/150723.html|url-status=live}}</ref> Godine [[2017.]], [[Line Corporation]] objavila je kako je razvila ekskluzivnu igru za svoju komunikacijsku aplikaciju naslova ''Bleach: Paradise Lost''.<ref name="Paradise Lost">{{cite web|url=http://gamestalk.net/post-82913/|title=LINE GAMEに『BLEACH』の最新ゲームが登場！GPSを使って遊ぶRPG作品|publisher=Gamer'sTalk.net|language=ja|date=July 27, 2017|access-date=July 29, 2017|archive-date=March 6, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190306111801/https://gamestalk.net/post-82913/|url-status=live}}</ref> Tijekom ljeta [[2023.]] godine najavljena je i igra ''[[Bleach: Soul Resonance]]'',<ref>{{cite web|url=https://www.oneesports.gg/anime/bleach-game-bleach-soul-resonance/|title=New Bleach game announced! Bleach Soul Resonance arrives in 2024|date=July 11, 2023|accessdate=October 20, 2023|publisher=One eSports}}</ref> koja je izašla [[21. ožujka]] [[2025.]] godine za [[PlayStation 4]], [[PlayStation 5]], [[Microsoft Windows|Windows]] (preko [[Steam (servis)|Steama]]), i [[Xbox Series X and Series S|Xbox Series X/S]].<ref>{{cite web|last=Hodgkins|first=Crystalyn|title=Bleach Gets New Bleach: Rebirth of Souls 3D Arena Fighting Game|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-07-05/bleach-gets-new-bleach-rebirth-of-souls-3d-arena-fighting-game/.212891|website=[[Anime News Network]]|access-date=July 6, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240706103142/https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-07-05/bleach-gets-new-bleach-rebirth-of-souls-3d-arena-fighting-game/.212891|archive-date=July 6, 2024|date=July 5, 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Tai|first=Anita|title=Bleach: Rebirth of Souls Game Streams Opening Movie|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-10-05/bleach-rebirth-of-souls-game-streams-opening-movie/.216382|website=[[Anime News Network]]|access-date=October 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241005164634/https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-10-05/bleach-rebirth-of-souls-game-streams-opening-movie/.216382|archive-date=October 5, 2024|date=October 5, 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Mateo|first=Alex|title=Bleach: Rebirth of Souls Game's Trailer Announces March 21 Release|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-12-04/bleach-rebirth-of-souls-game-trailer-announces-march-21-release/.218606|website=[[Anime News Network]]|access-date=December 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241205055913/https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-12-04/bleach-rebirth-of-souls-game-trailer-announces-march-21-release/.218606|archive-date=December 5, 2024|date=December 4, 2024|url-status=live}}</ref> === Karte === {{main|Bleach Trading Card Game}} U sklopu serijala na tržište su stavljene i dvije igre s kartama, jedna od kojih je izašla samo u [[Japan]]u, dok je druga proizvedena za zapadno tržište. ''Bleach Soul Card Battle'', koju je razvio [[Bandai]], pojavila se na japanskom tržištu [[2004.]] godine.<ref>{{cite web|url=https://www.amazon.co.jp/dp/B0007CVJ38/|title=BLEACH :SOUL CARD BATTLE.1 構築済みスターターセット 友情デッキ|access-date=May 6, 2014|archive-date=September 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200903192310/https://www.amazon.co.jp/dp/B0007CVJ38/|url-status=live }}</ref> U sklopu serije izdano je dvadeset imenovanih setova.<ref>{{cite web|url=https://www.amazon.co.jp/dp/B0027P8TAE/|title=BLEACH SOUL CARD BATTLE March Of The Death (20) ブースターパック BOX|language=ja|access-date=May 6, 2014|archive-date=September 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200903192302/https://www.amazon.co.jp/dp/B0027P8TAE/|url-status=live }}</ref> Nakon ''Bleach Soul Card Battlea'', Bandai je izdao još tri dodatne serije. ''Bleach The Card Gum'', koji je imao 14 setova, pojavila se [[2007.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://www.bandai.co.jp/catalog/item/4543112496447000.html|title=Bleach The Card Gum 1|publisher=[[Bandai]]|language=ja|access-date=May 9, 2014|archive-date=May 12, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140512224150/http://www.bandai.co.jp/catalog/item/4543112496447000.html|url-status=live }}</ref> Sljedeća serija, ''Bleach Clear Collection'', koja je imala samo šest setova, pojavila se u srpnju [[2008.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://www.carddass.com/bleach/cardlist_cc6.html|title=Bleach Clear Collection 6|publisher=[[Carddass]]|language=ja|access-date=May 7, 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528030142/http://www.carddass.com/bleach/cardlist_cc6.html|archive-date=May 28, 2013|df=mdy-all }}</ref> Posljednja serija, ''Bleach Clear Soul Plate'', koja je imala tri seta, pojavila se u prosincu [[2009.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://www.carddass.com/bleach/product_csp3.html|title=Bleach Clear Soul Plate 3|publisher=[[Carddass]]|language=ja|access-date=May 7, 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150202040302/http://www.carddass.com/bleach/product_csp3.html|archive-date=February 2, 2015|df=mdy-all }}</ref> ''[[Bleach Trading Card Game]]'' na američko je tržište stavila kompanija [[Score Entertainment]] u svibnju [[2007.]] godine,<ref>{{cite web|url=http://www.officialbleachtcg.com/faq.cfm#promo|title=Official Bleach TCG: FAQ|publisher=[[Score Entertainment]]|access-date=November 2, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217153219/http://www.officialbleachtcg.com/faq.cfm#promo|archive-date=December 17, 2008|url-status=dead }}</ref> ali izdavanje karata stalo je u travnju [[2009.]] godine, netom prije planiranog izdavanja sedme ekspanzije nazvane ''Bleach Infiltration''.<ref name="TCG RIP">{{cite web|url=http://www.icv2.com/articles/news/14681.html|title='Bleach TCG' RIP|publisher=icv2|access-date=May 22, 2009|archive-date=July 13, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110713002103/http://www.icv2.com/articles/news/14681.html|url-status=dead }}</ref> Prekid proizvodnje pripisan je tadašnjoj recesiji, koja je značajno utjecala na prodaju igračih karata.<ref name="TCG RIP" /> Igru je dizajnirao Aik Tongtharadol, a bila je za dva igrača, svaki od kojih je partiju počinjao sa špilom koji je imao najmanje 61 kartu (1 "Guardian" kartu, glavni špil od 60 karata i opcionalni dodatni špil s 20 karata). Igrač je gubio partiju ukoliko bi njegova moć, kako ju je definirala "Guardian" karta, bila svedena na nulu, ili ukoliko više ne bi imao karata u špilu.<ref>{{cite web|url=http://www.officialbleachtcg.com/rules.cfm|title=Official Bleach TCG: Rules|publisher=[[Score Entertainment]]|access-date=November 2, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217075805/http://www.officialbleachtcg.com/rules.cfm|archive-date=December 17, 2008|url-status=dead }}</ref> Karte u sklopu igre bile su izdavane kroz imenovane setove, a svaki je set dolazio u tri formata: unaprijed izrađeni ''box set'' od 72 karte s početničkim špilom i dva paketića karata, paketić od 10 karata, ili kutija s 12 karata. Izdano je ukupno šest imenovanih setova.<ref>{{cite web|url=https://www.amazon.com/dp/B00168T6RS/|title=Bleach Trading Card Game - Bankai Starter Deck|access-date=July 21, 2009|archive-date=June 29, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629141720/http://www.amazon.com/dp/B00168T6RS/|url-status=live}}</ref> === Mjuzikli === {{main|Rock Musical Bleach}} ''Bleach'' je također doživio adaptacije u vidu [[rock]] [[mjuzikl|mjuzikala]] koje su zajednički producirali [[Studio Pierrot]] i Nelke Planning. Producirano je ukupno pet mjuzikala koji si pokrili dijelove prvih dvaju narativnih cjelina (''Substitute Shinigami'' i ''Soul Society''), ali i pet dodatnih ''live'' izvedbi naslovljenih "Live Bankai Shows" i "Rock Musical Bleach Shinsei", koji su prezentirali originalne priče nepovezane s radnjom mange. Mjuziklu su premijerno izvođeni od [[17. kolovoza|17.]] do [[28. kolovoza]] [[2005.]] godine u centru Space Zero Tokyo u četvrti [[Shinjuku]].<ref>{{cite web|url=http://rmbleach.com/|title=Rock Musical Bleach official website|access-date=May 4, 2014|language=ja|archive-date=February 22, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222013244/http://rmbleach.com/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nelke.co.jp/stage/rmbleach/|title=ロックミュージカル『BLEACH』|work=Nelke.co.jp|publisher=Nelke Planning Co., LTD|access-date=May 4, 2014|language=ja|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140505002634/http://www.nelke.co.jp/stage/rmbleach/|archive-date=May 5, 2014|df=mdy-all }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2005-04-11/bleach-rock-musical|title=Bleach Rock Musical|work=[[Anime News Network]]|date=April 11, 2005|access-date=May 4, 2014|archive-date=September 14, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140914134820/http://www.animenewsnetwork.com/news/2005-04-11/bleach-rock-musical|url-status=live}}</ref> Mjuzikle je režirao Takuya Hiramitsu prema scenarijima koje je adaptirao Naoshi Okumura, dok je glazbu komponirao dramski pisac Shoichi Tama. Pjesme su bile potpuno originalne i ništa nije preuzeto iz ''soundtracka'' anime serije. Glavni glumci bili su [[Tatsuya Isaka]], kao [[Ichigo Kurosaki]], [[Miki Satō]], kao [[Rukia Kuchiki]], i [[Eiji Moriyama]], kao [[Renji Abarai]].<ref>{{cite web|url=http://www.cdjapan.co.jp/product/SVWC-7359|title=Rock Musical BLEACH Saien - Live|publisher=CDJapan.co.jp|access-date=May 4, 2014|archive-date=May 4, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140504225808/http://www.cdjapan.co.jp/product/SVWC-7359|url-status=live}}</ref> Godine [[2016.]] produciran je još jedan mjuzikl povodom 15. obljetnice ''Bleacha''. Režiju i scenarij potpisao je Tsutsumi Yasuyuki, a u glavnim su se ulogama pojavili Akira Takano iz sastava [[Dream5]] i Chihiro Kai kao Ichigo Kurosaki, odnosno Rukia Kuchiki. Mjuzikl je premijeru imao [[28. srpnja]] [[2016.]] godine u [[Tokyo|tokijskom]] teatru AiiA 2.5.<ref>{{cite news|work=[[Anime News Network]]|title=New Rock Musical Bleach's Cast, Visual, Debut Date Revealed|access-date=July 1, 2016|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2016-05-30/new-rock-musical-bleach-cast-visual-debut-date-revealed/.102639|archive-date=July 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160704015303/http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-05-30/new-rock-musical-bleach-cast-visual-debut-date-revealed/.102639|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|publisher=Rock Musical Bleach|title=「ROCK MUSICAL BLEACH」 ～もうひとつの地上～|access-date=July 1, 2016|url=http://www.rmbleach.com|archive-date=June 26, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160626004935/http://www.rmbleach.com/|url-status=live}}</ref> Krajem [[2023.]] godine službeno je najavljen novi mjzikl, ''Bleach: Arrancar the Beginning'', čije su izvedbe zakazane za svibanj i lipanj [[2024.]] godine u [[Japan]]u.<ref>{{cite web|url=https://comicbook.com/anime/news/bleach-arranger-the-beginning-musical-shares-first-poster-teaser/|title=Bleach: Arrancar the Beginning Musical Shares First Poster, Teaser|publsisher=ComicBook.com|author=Peters, Megan|date=February 26, 2024|accessdate=March 24, 2024}}</ref> === Ostali mediji === U sklopu serijala ''Bleach'' izdano je i nekoliko službenih knjiga s ilustracijama; prva od njih, ''All Colour But The Black'', izdana je i u [[Japan]]u i na Zapadu. Ta je knjiga zapravo bila kompilacija koloriranih ilustracija iz prvih 19 tomova mange, kao i neke originalne ilustracije te autorove komentare.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-874173-0|title=BLEACHイラスト集 All Colour But The Black|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 4, 2014|language=ja|archive-date=March 22, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150322092211/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-874173-0|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.viz.com/books/print/art-of-bleach-volume-1/7223|title=The Art of Bleach|publisher=[[Viz media]]|access-date=May 4, 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140504191814/http://www.viz.com/books/print/art-of-bleach-volume-1/7223|archive-date=May 4, 2014|df=mdy-all}}</ref> Druga knjiga iz serijala, ''Bleach Official Bootleg: KaraBuri+'' ([[japanski]]: BLEACH OFFICIAL BOOTLEG カラブリ プラス, ''Bleach Official Bootleg Karaburi Purasu''), izdana je [[3. kolovoza]] [[2007.]] godine. Uz podatke o likovima i članke o nekim drugim aspektima Kubovog fiktivnog svijeta, ovo je izdanje kompiliralo i niz kratkih stripova zbirno naslovljenih ''Tedious Everyday Tales Colorful Bleach'' ([[japanski]]: 徒然日常絵詞 カラフル ブリーチ, ''Tsuredure Nichijou Ekotoba Karafuru Buriichi''), koji su ranije objavljivani u ''[[V Jump]]u''. Ovo je zapravio ''[[omake]]'' serijal čiji su paneli bili slični onima iz glavnog serijala, mada su otkrivali više o svakodnevnici likova.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-874199-4|title=BLEACH OFFICIAL BOOTLEG カラブリ+|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 4, 2014|language=ja|archive-date=March 22, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150322092205/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-874199-4|url-status=live}}</ref> [[Viz Media]] je [[10. kolovoza]] [[2010.]] godine, na engleskom jeziku, izdao ''Color Bleach+: Bleach Official Bootleg''.<ref>{{cite web|url=http://www.viz.com/books/print/color-bleach-bleach-official-bootleg-volume-1/8757|title=Color Bleach+: Bleach Official Bootleg|publisher=[[Viz media]]|access-date=May 4, 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140504204559/http://www.viz.com/books/print/color-bleach-bleach-official-bootleg-volume-1/8757|archive-date=May 4, 2014|df=mdy-all}}</ref> U prisincu [[2018.]] godine izdana je još jedna, ovoga puta masivna, zbirka, ''Bleach JET'', koja je sadržavala enormnih 700 ilustracija iz petnaestogodišnje povijesti serijala.<ref>{{cite web|last=Loveridge|first=Lynzee|title=Bleach Manga Gets 2-Volume, 500-Page Artwork Collection|url=https://www.animenewsnetwork.com/interest/2018-06-04/bleach-manga-gets-2-volume-500-page-artwork-collection/.132437|website=[[Anime News Network]]|access-date=November 17, 2022|date=June 4, 2018}}</ref> Uz to, izdano je i sedam službenih knjiga s podacima o serijalu. Prve dvije, ''Bleach: Official Character Book SOULs.'' i ''Bleach: Official Animation Book VIBEs.'', izdane su [[3. veljače]] [[2006.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-874079-3|title=BLEACH―ブリーチ― OFFICIAL CHARACTER BOOK SOULs.|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 4, 2014|language=ja|archive-date=December 30, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151230103313/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-874079-3|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-874080-7|title=BLEACH―ブリーチ― OFFICIAL ANIMATION BOOK VIBEs.|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 4, 2014|language=ja|archive-date=November 6, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151106013408/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-874080-7|url-status=live}}</ref> Viz Media je kasnije, [[18. prosinca]] [[2008.]] godine, na engleskom izdao ''Bleach: Official Character Book SOULs.''<ref>{{cite web|url=http://www.viz.com/books/print/bleach-souls-official-character-book-volume-1/7403|title=Bleach SOULs. Official Character Book|publisher=[[Viz media]]|access-date=May 4, 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140504190544/http://www.viz.com/books/print/bleach-souls-official-character-book-volume-1/7403|archive-date=May 4, 2014|df=mdy-all}}</ref> Treća knjiga, ''Bleach: Official Character Book 2: MASKED'', izdana je [[4. kolovoza]] [[2010.]] godine. Ova knjiga donijela je podatke o likovima koji su se pojavili 100 godina prije same radnje, poput bivših kapetana i njihovih pomoćnika, ali i o Arrancarima i Visoredima. Iako je izdana na isti dan kad i Tom 46, knjiga pokriva likove do Toma 37.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-874845-0|title=BLEACH―ブリーチ― OFFICIAL CHARACTER BOOK 2 MASKED.|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 4, 2014|language=ja|archive-date=August 25, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100825082850/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-874845-0|url-status=live}}</ref> Englesko izdanje izdala je Viz Media [[6. ožujka]] [[2012.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://www.viz.com/books/print/bleach-masked-official-character-book-2/10109|title=Bleach MASKED: Official Character Book 2|publisher=[[Viz media]]|access-date=May 4, 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140504192255/http://www.viz.com/books/print/bleach-masked-official-character-book-2/10109|archive-date=May 4, 2014|df=mdy-all}}</ref> Dana [[4. prosinca]] [[2010.]] godine izdana je i četvrta knjiga, ''Official Invitation Book The Hell Verse''. Knjiga je izdana kako bi promovirala film ''[[Bleach: Hell Verse]]'', a sadržavala je ilustracije likova, promotivne postrere i posebnu ''one-off'' mangu koja je pratila film.<ref>{{cite web|url=https://www.amazon.co.jp/BLEACH-%E3%83%96%E3%83%AA%E3%83%BC%E3%83%81-%E5%85%A5%E5%A0%B4%E8%80%85%E7%89%B9%E5%85%B8%E3%82%B3%E3%83%9F%E3%83%83%E3%82%AF-INVITATION-Verse/dp/B00AXKFXPO|title=劇場版 BLEACH ブリーチ 地獄編 入場者特典コミック 【 INVITATION BOOK The Hell Verse 】|language=ja|access-date=May 6, 2014|archive-date=May 6, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140506182433/http://www.amazon.co.jp/BLEACH-%E3%83%96%E3%83%AA%E3%83%BC%E3%83%81-%E5%85%A5%E5%A0%B4%E8%80%85%E7%89%B9%E5%85%B8%E3%82%B3%E3%83%9F%E3%83%83%E3%82%AF-INVITATION-Verse/dp/B00AXKFXPO|url-status=live}}</ref> Na dan izdavanja Toma 50, [[3. lipnja]] [[2011.]] godine, izdana je i peta knjiga, ''Bleach: Official Character Book 3: UNMASKED'', međutim ona je pratila mangu samo do Toma 48.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-874861-0|title=Bleach: Official Character Book 3: UNMASKED|publisher=[[Shueisha]]|language=ja|access-date=May 4, 2014|archive-date=November 6, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151106013416/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-874861-0|url-status=live}}</ref> Šesta knjiga, ''Bleach: The Rebooted Souls.'', izdana je [[4. lipnja]] [[2012.]] godine. Ova besplatna knjižnica podijeljena je s Tomom 55 mange s ciljem da čitateljima pruži informacije o posljednjoj narativnoj cjelini mange, nazvanoj ''Tisućljetni krvavi rat''.<ref>{{cite web|url=http://www.s-manga.net/comics_new/cn_20120604_wj_jpc_bleach-the-rebooted-souls_hhjAYx2E.html|title=BLEACH: THE REBOOTED SOULS|publisher=s-manga.net|language=ja|access-date=May 6, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140506181902/http://www.s-manga.net/comics_new/cn_20120604_wj_jpc_bleach-the-rebooted-souls_hhjAYx2E.html|archive-date=May 6, 2014|url-status=dead}}</ref> Sedma knjiga izdana je [[4. kolovoza]] [[2015.]] godine; naslovljena je ''BLEACH 13 BLADEs.'' i fokusirala se isljučivo na Shinigamije koji su članovi organizacije Gotei 13.<ref>{{cite book|title=BLEACH 13 BLADEs. (ジャンプコミックス)|language=ja|id={{ASIN|4088805259|country=jp}}}}</ref> Shueisha je [[4. prosinca]] [[2013.]] godine izdala posebnu knjigu, ''Bleach: JCCover Postcard Book MAILs.'', koja je sadržavala naslovne ilustracije tomova (do Toma 60) u obliku razglednica s pjesmama na pozadini.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-880089-9|title=BLEACH: JCCOVER POSTCARD BOOK MAILs．|publisher=[[Shueisha]]|language=ja|access-date=May 4, 2014|archive-date=May 4, 2014|archive-url=https://archive.today/20140504153725/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-880089-9|url-status=live}}</ref> == Kritike i uspjeh == === Prodaja === Povijesno gledano, ''Bleach'' je jedna od najprodavanijih mangi svih vremena. Prema podacima iz [[2017.]] godine, u cirkulaciji je bilo 90 milijuna ''[[tankōbon]]'' izdanja;<ref name="zenkan">{{cite web|url=http://www.mangazenkan.com/ranking/books-circulation.html|title=歴代発行部数ランキング|publisher=Manga Zenkan|language=ja|access-date=2020-12-23|archive-date=November 29, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171129043344/http://www.mangazenkan.com/ranking/books-circulation.html|url-status=dead}}</ref> brojka je [[2018.]] godine porasla na 120 milijuna,<ref name="movieannouncement">{{cite web|url=http://www.asahi.com/ajw/articles/AJ201609150004.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160915195058/http://www.asahi.com/ajw/articles/AJ201609150004.html|url-status=dead|archive-date=2016-09-15|title='Bleach' manga gets live-action film adaptation starring Fukushi|date=2016-09-15|work=[[Asahi Shimbun]]|access-date=2016-11-27}}</ref><ref name="moviedate">{{cite tweet|last=Official|first=Movie "BLEACH"|user=bleach_moviejp|number=960241559324078080|title=＼＼7⃣月2⃣0⃣日公開決定／／ 全世界でシリーズ累計1億2000万部を超える超人気コミック原作。悪霊・虚〈ホロウ〉 死神の戦いを、壮大なスケールで描くバトルアクション大作『#BLEACH』の公開日が、7月20日（金）に決定|date=February 5, 2018|access-date=February 5, 2018}}</ref><ref>{{cite web|url= https://www.animenewsnetwork.com/daily-briefs/2018-02-05/bleach-manga-has-120-million-copies-in-print-worldwide/.127393|title= Bleach Manga Has 120 Million Copies in Print Worldwide|date= 2017-01-23|work= [[Anime News Network]]|access-date= 2017-03-03|archive-date= February 5, 2018|archive-url= https://web.archive.org/web/20180205224244/https://www.animenewsnetwork.com/daily-briefs/2018-02-05/bleach-manga-has-120-million-copies-in-print-worldwide/.127393|url-status= live }}</ref> dok je [[2022.]] godine ta brojka skočila na 130 milijuna, čime je ''Bleach'' postao sedma najprodavanija manga u cjelokupnoj povijesti ''[[Weekly Shōnen Jump]]a''.<ref>{{cite web|title=BLEACH 千年血戦篇：キービジュアルに護廷十三隊の隊長陣、星十字騎士団集結　PVでユーハバッハのせりふも|url=https://mantan-web.jp/article/20220702dog00m200033000c.html|website=Mantan Web|access-date=July 3, 2022|language=ja|date=July 3, 2022|archive-date=July 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220703033525/https://mantan-web.jp/article/20220702dog00m200033000c.html|url-status=live}}</ref> Što se tiče nekih godišnjih brojki, godine [[2008.]], 34. tom mange prodan je u 874,153 primjeraka u [[Japan]]u, čime je bio 12. najprodavanija manga te godine u Japanu; tomovi 33 i 35 bili su 17., odnosno 18. najprodavaniji naslovi te godine.<ref>{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-12-19/2008-yearly-japanese-comic-ranking-no.1-25|title=2008's Top-Selling Manga in Japan, #1–25|work=[[Anime News Network]]|date=December 19, 2008|access-date=December 30, 2008|archive-date=February 3, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160203154047/http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-12-19/2008-yearly-japanese-comic-ranking-no.1-25|url-status=live }}</ref> Tokom iste godine, ukupno je u [[Japan]]u prodano 3,161,825 primjeraka, čime je ''Bleach'' zauzeo peto mjesto na godišnjoj listi najprodavanijih naslova.<ref>{{cite news|title=2008's Top-Selling Manga in Japan, by Series|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-01-02/2008-top-selling-manga-in-japan-by-series|date=January 2, 2009|work=[[Anime News Network]]|access-date=January 3, 2009|archive-date=December 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161201070535/http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-01-02/2008-top-selling-manga-in-japan-by-series|url-status=live}}</ref> S oko 3.5 milijuna prodanih primjeraka, ''Bleach'' je bio druga najprodavanija manga u prvoj polovici [[2009.]] godine u [[Japan]]u.<ref>{{cite news|title=Top-Selling Manga in Japan by Series: 1st Half of 2009|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-06-15/top-selling-manga-in-japan-by-series/1st-half-of-2009|date=June 15, 2009|work=[[Anime News Network]]|access-date=June 15, 2009|archive-date=December 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161201040334/http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-06-15/top-selling-manga-in-japan-by-series/1st-half-of-2009|url-status=live}}</ref> Što se tiče godišnjih izdanja, tom 36 je s 927,610 primjeraka bio na sedmomm, tom 37 s 907,714 primjeraka na osmom, a tom 38 s 822,238 prodanih primjeraka na desetom mjestu godišnje liste.<ref>{{cite news|title=Top-Selling Manga in Japan by Volume: 1st Half of 2009 (Updated)|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-06-15/top-selling-manga-in-japan-by-volume/1st-half-of-2009|date=June 15, 2009|work=[[Anime News Network]]|access-date=June 15, 2009|archive-date=December 26, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161226191302/http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-06-15/top-selling-manga-in-japan-by-volume/1st-half-of-2009|url-status=live}}</ref> Prodaja mange u Sjevernoj Americi također je bila izvrsna; primjerice, godine [[2007.]] prodaja ''tankōbon'' izdanja bila je oko 1.2 milijuna primjeraka.<ref>{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/press-release/2009-09-01/viz-release-bleach-the-movie-diamonddust-rebellion|title=Viz To Release Bleach The Movie 2: The DiamondDust Rebellion on DVD|work=[[Anime News Network]]|date=September 1, 2007|access-date=September 28, 2009|archive-date=September 5, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090905091426/http://www.animenewsnetwork.com/press-release/2009-09-01/viz-release-bleach-the-movie-diamonddust-rebellion|url-status=live }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/press-release/2008-05-21/viz-media-shonen-jump-welcomes-bleach-manga-creator-tite-kubo-for-ultra-rare-appearance-at-2008-san-diego-comic-con-international|title=Viz Media's Shonen Jump Welcomes Bleach Manga Creator Tite Kubo for Ultra-Rare Appearance at 2008 San Diego Comic-Con International|work=[[Anime News Network]]|date=May 21, 2008|access-date=September 28, 2009|archive-date=March 15, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100315123311/http://www.animenewsnetwork.com/press-release/2008-05-21/viz-media-shonen-jump-welcomes-bleach-manga-creator-tite-kubo-for-ultra-rare-appearance-at-2008-san-diego-comic-con-international|url-status=live }}</ref> Tom 16 upao je u top 10 najprodavanijih crtanih romana u prosincu [[2006.]] godine, dok je tom 17 bio najprodavanija manga u veljači [[2007.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://www.icv2.com/articles/news/9908.html|title=Top 100 Graphic Novels Actual--December 2006|publisher=ICv2|date=January 16, 2007|access-date=March 28, 2007|archive-date=July 13, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110713002111/http://www.icv2.com/articles/news/9908.html|url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.icv2.com/articles/news/10271.html|title=Top 100 Graphic Novels Actual--February 2007|publisher=ICv2|date=March 20, 2007|access-date=March 28, 2007|archive-date=April 25, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130425232412/http://www.icv2.com/articles/news/10271.html|url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.icv2.com/articles/news/10272.html|title=Civil War Finale Tops the Charts|publisher=ICv2|date=March 20, 2007|access-date=March 28, 2007|archive-date=April 25, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130425192632/http://www.icv2.com/articles/news/10272.html|url-status=live }}</ref> U intervjuu iz [[2010.]] godine, potpredsjednik za prodaju i marketing pri Viz Mediji, Gonzalo Ferreyra, naveo je ''Bleach'' kao jednu od šest mangi čija prodaja premašuje sva očekivanja unatoč sve kompetitivnijem tržištu.<ref>{{cite web|publisher = ICv2|date = January 21, 2010|title = Interview with Viz's Gonzalo Ferreyra, Part 1|access-date = January 21, 2010|url = http://www.icv2.com/articles/news/16702.html|archive-date = January 30, 2010|archive-url = https://web.archive.org/web/20100130202847/http://www.icv2.com/articles/news/16702.html|url-status = dead }}</ref> Zaključno s [[2022.]] godinom, u [[SAD|Sjedinjenim Državama]] bilo 2.7 milijuna ''tankōbon'' izdanja u cirkulaciji.<ref>{{cite web|last=Hazra|first=Adriana|title=Bleach Manga Crosses 2.7 Million Copies in Print in U.S., My Hero Academia Manga Crosses 10 Million|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2022-04-19/bleach-manga-crosses-2.7-million-copies-in-print-in-u.s-my-hero-academia-manga-crosses-10-million/.184723|website=[[Anime News Network]]|access-date=April 20, 2022|date=April 19, 2022|archive-date=April 20, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220420082017/https://www.animenewsnetwork.com/news/2022-04-19/bleach-manga-crosses-2.7-million-copies-in-print-in-u.s-my-hero-academia-manga-crosses-10-million/.184723|url-status=live}}</ref> === Kritike === ''Bleach'' je dobio jako dobre kritike u vrijeme originalnog objavljivanja te se danas smatra ''[[shōnen]]'' klasikom i jednim od "Velike trojke" (zajedno s ''[[Naruto]]m'' i ''[[One Piece]]om'') ''[[shōnen]]'' naslova koji su pomogli u popularizaciji mangi i animea u svijetu početkom [[21. vijek|XXI. vijeka]]. Godine [[2007.]], Deb Aoki s portala About.com navela je ''Bleach'', zajedno s mangom ''[[Eyeshield 21]]'', kao najbolju aktivnu ''[[shōnen]]'' mangu za tu godinu, pohvalivši "uvjerljive priče, zapanjujuće akcijske scene i izvrstan razvoj likova". Također je stavila ''Bleach'' na svoju listu "Top 10 ''shōnen'' mangi koje morate pročitati". A.E. Sparrow s [[IGN]]-a pohvalio je Kubove ilustracije i dizajn likova. Također je prokomentirao sposobnost serije da istovremeno razvija velik broj priča sporednih likova, što je njemu bilo izrazito privlačno, pogotovo u kontekstu prigovora nekih fanova da ''Bleachu'' "nedostaje priče".<ref>{{cite web|url=http://comics.ign.com/articles/772/772283p1.html|title=Bleach: Volume 18 review Blink and you'll miss something very cool|author=Sparrow, A. E.|website=IGN|date=March 12, 2007|access-date=November 1, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20110615094028/http://comics.ign.com/articles/772/772283p1.html|archive-date=June 15, 2011|url-status=dead}}</ref> Leroy Douresseaux s portala ComicBookBin složio se sa Sparrowom, pohvalivši također i scene borbi, koje je usporedio s onima iz popularnih filmova.<ref>{{cite web|url=http://www.comicbookbin.com/bleach022.html|title=Bleach: Volume 22 review|author=Douresseaux, Leroy|publisher=comicbookbin.com|date=January 27, 2007|access-date=November 1, 2008|archive-date=October 4, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081004230511/http://www.comicbookbin.com/bleach022.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.comicbookbin.com/bleach022.html|title=Bleach: Volume 20 review|author=Douresseaux, Leroy|publisher=comicbookbin.com|date=July 22, 2007|access-date=November 1, 2008|archive-date=October 4, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081004230511/http://www.comicbookbin.com/bleach022.html|url-status=live}}</ref> S druge strane, Jarred Pine s portala Mania kritizirao je mangu zbog korištenja prevelikog broja žanrovskih stereotipa. Smatrao je kako je manga započela jako loše s neimpresivnim borbama, izlizanim šalama i lošim predstavljanjem glavnog lika, Ichiga, koji je zbog toga ispao "namršteni klipan" čija je jedina dobra strana njegova potreba da štiti druge. No, unatoč tome, Pine je rekao kako obožava seriju, posebice njezine neobične likove koje je lako zavoljeti.<ref name="pine">{{cite web|url=http://www.mania.com/bleach-vol-01_article_82089.html|title=Bleach Vol. #01|date=February 24, 2005|publisher=Mania|last=Pine|first=Jarred|access-date=December 13, 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018201823/http://www.mania.com/bleach-vol-01_article_82089.html|archive-date=October 18, 2012|df=mdy-all }}</ref> [[Jason Thompson (pisac)|Jason Thompson]] rekao je kako više nije mogao shvatiti ''Bleach'' ozbiljno kada je vidio scenu u kojoj negativci [[Ulquiorra Cifer|Ulquiorra]] i [[Yammy Llargo|Yammi]] dolaze u Karakuru prvi put, a koja je bila identična sceni iz serijala ''[[Dragon Ball Z]]'' u kojoj su prvi put predstavljeni [[Vegeta (Dragon Ball)|Vegeta]] i [[Nappa]], mada je i sam priznao da se tu vjerojatno radilo o namjernom ''hommageu''. Međutim, dodao je kako je Kubo uspješno izbjegao najgore umjetničke podbačaje koji su tipični u ovome žanru, a među koje spada pretjerano uživanje u borbama koje uključuju nadljudske sposobnosti, međutim naglasio je kako su scene borbe ipak, mada samo ponekad, teške za pratiti.<ref name="Thompson">{{cite news|url=https://www.animenewsnetwork.com/house-of-1000-manga/2013-01-31|title=Jason Thompson's House of 1000 Manga - The Saga of Shonen Jump Part II|work=[[Anime News Network]]|last=Thompson|first=Jason|date=2013-01-31|access-date=2014-08-15|archive-date=August 19, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140819084059/https://www.animenewsnetwork.com/house-of-1000-manga/2013-01-31|url-status=live }}</ref> === Nagrade === Godine [[2005.]], ''Bleach'' je nagrađen na jubilarnoj 50. dodjeli prestižne [[Shōgakukanova manga nagrada|Shōgakukanove manga nagrade]] u kategoriji najbolje ''shōnen'' mange,<ref name="ShogakukanAward">{{cite web|url=http://comics.shogakukan.co.jp/mangasho/rist.html|title=小学館漫画賞: 歴代受賞者|publisher=[[Shogakukan]]|language=ja|access-date=August 19, 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217065029/http://comics.shogakukan.co.jp/mangasho/rist.html|archive-date=December 17, 2008|df=mdy }}</ref><ref>{{cite web|url=http://comics.shogakukan.co.jp/mangasho/rist.html|title=の作品はオンラインで購入することができます|publisher=[[Shogakukan]]|language=ja|access-date=December 14, 2006|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217065029/http://comics.shogakukan.co.jp/mangasho/rist.html|archive-date=December 17, 2008|df=mdy }}</ref> čime je postao jedini od "Velike trojke" s ovom prestižnom nagradom. Englesko izdanje mange bilo je [[2006.]], odnosno [[2007.]] godine nominirano u kategoriji najbolje mange i najbolje teme na [[Američke anime nagrade|Američkim anime nagradama]], ali nije osvojilo ni u jednoj od kategorija.<ref>{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/press-release/2007-02-07/american-anime-awards-finalists-announced|title=American Anime Awards Finalists Announced|work=[[Anime News Network]]|date=February 2, 2007|access-date=September 28, 2009|archive-date=October 26, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161026182858/http://www.animenewsnetwork.com/press-release/2007-02-07/american-anime-awards-finalists-announced|url-status=live }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2007-02-24/american-anime-awards-winners|title=American Anime Awards Winners|work=[[Anime News Network]]|date=February 24, 2007|access-date=September 28, 2009|archive-date=August 12, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210812015547/https://www.animenewsnetwork.com/news/2007-02-24/american-anime-awards-winners|url-status=live}}</ref> U studenom [[2014.]] godine, čitatelji časopisa ''Da Vinci'', koji izdaje [[Media Factory]], stavili su ''Bleach'' na 16. mjesto najboljih mangi ''[[Weekly Shōnen Jump]]a'' svih vremena.<ref>{{cite web|last=Green|first=Scott|url=https://www.crunchyroll.com/anime-news/2014/11/13-1/da-vinci-magazine-asks-japanese-readers-to-name-greatest-shonen-jump-manga|title="Da Vinci" Magazine Asks Japanese Readers to Name Greatest "Shonen Jump" Manga|website=[[Crunchyroll]]|date=November 13, 2014|access-date=January 3, 2021|archive-date=October 10, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010182152/http://www.crunchyroll.com/anime-news/2014/11/13-1/da-vinci-magazine-asks-japanese-readers-to-name-greatest-shonen-jump-manga|url-status=live}}</ref> Godine [[2021.]], ''Bleach'' je u sklopu ankete Manga Sōsenkyo [[TV Asahi]]ja, na kojoj je preko 150,000 gledatelja biralo svojih 100 najdražih mangi, zauzeo ukupno 23. mjesto.<ref>{{cite web|title=テレビ朝日『国民15万人がガチで投票!漫画総選挙』ランキング結果まとめ！ 栄えある1位に輝く漫画は!?|url=https://www.animatetimes.com/news/details.php?id=1609599746&p=2|website=animate Times|publisher=[[Animate (retailer)|Animate]]|access-date=January 3, 2021|archive-url=https://archive.today/20210103111919/https://www.animatetimes.com/news/details.php?id=1609599746&p=2|archive-date=January 3, 2021|language=ja|date=January 3, 2021|url-status=live}}</ref> == Povezano == * ''[[BURN ☩HE WITCH]]'', manga Titea Kuba koja je povezana s ''Bleachom'' == Reference == {{Reflist|30em}} == Vanjske veze == {{Commons category|Bleach (manga)}} * {{Official website|http://www.j-bleach.com/|''Bleach'' official website}} {{ja}} * {{Official website|http://www.shonenjump.com/j/rensai/bleach.html|''Bleach'' official website at ''Weekly Shōnen Jump''}} {{ja}} {{Bleach}} {{Authority control}} {{Izabran}} [[Kategorija:Bleach| ]] [[Kategorija:Mange]] byje48evbr2ox8r65lxfa81npa4we4y 42711166 42711165 2026-10-15T16:19:40Z Edgar Allan Poe 29250 42711166 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Infookvir animanga/Header |ime = BLEACH |slika = [[File:BleachVol1.jpg|220px]] |opis_slike = Naslnovnica prvog ''[[tankōbon]]'' izdanja mange na [[japanski|japanskom jeziku]] |izvorno_ime = ''Burīchi'' |izvorno_pismo = ブリーチ |žanr = [[Pustolovni film|pustolovni]],<ref name="VizOfficial"/> [[bangsijanska fantastika]], [[Nadnaravna fikcija|nadnaravno]]<ref name="VizOfficial">{{cite web|url=https://www.viz.com/bleach|title=The Official Website for Bleach|publisher=[[Viz Media]]|access-date=October 24, 2017|archive-date=June 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190614214009/https://www.viz.com/bleach|url-status=live}}</ref> }} {{Infookvir animanga/Manga |naslov = |autor = [[Tite Kubo]] |ilustrator = [[Tite Kubo]] |izdavač = [[Shūeisha]] |izdavač_en = [[Viz Media]]<br>[[Madman Entertainment]] |izdavač_hr = |ostali_izdavači = |magazin = [[Weekly Shōnen Jump]] |početak = [[7. kolovoza]] [[2001.]] |kraj = [[22. kolovoza]] [[2016.]] |broj = 74 ([[Lista poglavlja i tankōbon izdanja mange Bleach|poglavlja]]) |dob = ''[[Shōnen]]'' }} {{Infookvir animanga/Anime |Tv-film = |naslov = [[Bleach (anime)|Bleach]] |redatelj = [[Noriyuki Abe]] {{small|(1-16)}}<br>[[Tomohisa Taguchi]] {{small|(17)}} |producent = |scenarist = |skladatelj = [[Shirō Sagisu]] |studio = [[Pierrot (studio)|Pierrot]] |licenca = |mreža = [[TV Tokyo]] |mreža_hrv = |ostale_mreže = |početak_emitiranja = [[5. listopada]] [[2004.]] |kraj_emitiranja = [[27. ožujka]] [[2012.]]<br>[[11. listopada]] [[2022.]] –<br>[[27. listopada]] [[2026.]] |epizode = 416 ([[Lista epizoda animea Bleach|epizode]]) |trajanje = 25 minuta |emitiranje = }} {{Infookvir animanga/Ostalo |naslov = Anime filmovi |sadržaj = * ''[[Bleach: Memories of Nobody]]'' (2006) * {{nowrap|''[[Bleach: The DiamondDust Rebellion]]'' (2007)}} * ''[[Bleach: Fade to Black]]'' (2008) * ''[[Bleach: Hell Verse]]'' (2010) }} {{Infookvir animanga/Ostalo |naslov = Igrani film |sadržaj = * ''[[Bleach (film, 2018)|Bleach]]'' (2018) }} {{Infookvir animanga/Ostalo |naslov = Medijska franšiza |sadržaj = * [[#Light novel|Light novel]] * [[Lista Bleach video igara|Video igre]] * ''[[Bleach Trading Card Game]]'' * [[#Mjuzikli|''Bleach'' mjuzikli]] }} {{Infookvir animanga/Footer}} '''''BLEACH''''' ([[japanski]]: ブリーチ, ''Burīchi''), ''[[shōnen]]'' [[manga]] autora [[Tite Kubo|Titea Kuba]] koja je izvorno izlazila [[7. kolovoza]] [[2001.]] do [[22. kolovoza]] [[2016.]] godine te je sabrana u 74 ''[[tankōbon]]'' izdanja. Manga je izlazila u [[Shūeisha|Shūeishinom]] manga časopisu ''[[Weekly Shōnen Jump]]''. Manga prati pustolovine srednjoškolca [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]], koji može vidjeti duhove, a koji nakon što čudovište po imenu [[Hollow]] napadne njegovu obitelj i njega dobije moći [[Shinigami (Bleach)|Shinigamija]] — što je personifikacija smrti slična konceptu [[Kosac|Kosca]] iz zapadnjačkog folklora — od [[Rukia Kuchiki|Rukije Kuchiki]]. S novostečenim moćima Ichigo postaje zaštitnik svog rodnog grada, [[Karakura|Karakure]], ali i saveznik drugih Shinigamija u borbi protiv niza protivnika. Kubova manga postala je izrazito popularna diljem svijeta te je izrodila cijelu medijsku franšizu, koja je započela [[2004.]] godine s [[Bleach (anime)|istoimenom anime serijom]], a u sklopu koje su producirane i dvije [[OVA]] epizode te četiri dugometražna anime filma. Serija je iznenadno prekinuta [[2012.]] godine bez objašnjenja, a prije nego je adaptirala cjelokupnu manugu, ali je nastavljena [[2022.]] godine kako bi se i posljednja narativna cjelina adaptirala. Uz to, produciran je i [[Bleach (film, 2018)|igrani film]], deset mjuzikla i niz video igara, ali i nekoliko popratnih pisanih djela. [[Viz Media]] distribuirao je mangu u [[SAD|Sjedinjenim Državama]], ali i za većinu zapadnih tržišta, izuzev onih koja su izdavala vlastite prijevode originalne mange; Vizova izdanja dostupna su na [[engleski jezik|engleskom jeziku]]. Zajedno s ''[[Naruto]]m'' i ''[[One Piece]]om'', ''Bleach'' predstavlja "Veliku trojku" ''[[shōnen]]'' [[manga|mangi]] s početka [[2000e|2000-ih]] godina, a koja se danas smatra najzaslužnijom za masovnu, globalnu ekspanziju animanga industrije izvan [[Japan]]a. Sukladno tome, radi se o jednoj od najpopularnijih i najprodavanijih manga u historiji; prema podacima iz [[2022.]] godine prodano je preko 130,000,000 ''[[tankōbon]]'' izdanja, čime je ''Bleach'' došao na 12. mjesto liste najprodavanijih mangi u historiji. Godine [[2005.]] godine manga je dobila i prestižnu [[Shōgakukan manga nagrada|nagradu Shōgakukan]] za najbolju ''[[shōnen]]'' mangu. == Sinopsis == [[Ichigo Kurosaki]] je srednjoškolac iz gradića [[Karakura|Karakure]] koji živi sa svojim ocem, [[Isshin Kurosaki|Isshinom]], koji je liječnik i ima malu kliniku u obiteljskoj kući, te dvjema sestrama blizankama, [[Karin Kurosaki|Karin]] i [[Yuzu Kurosaki|Yuzu]]; njihova majka, [[Masaki Kurosaki|Masaki]], umrla je nedugo nakon rođenja blizanki, dok je Ichigo još bio dječak. Cijela obitelj Kurosaki, izuzev oca, ima sposobnost uočavanja duhova, s tim da je ta moć najizraženija kod Ichiga, koji također može pričati s duhovima. Iako djeluje kao delinkvent, Ichigo je zapravo uzoran učenik i uvijek je spreman pomoći drugima. [[File:1Ichigo and Rukia prepare.jpg|thumb|left|300px|[[Rukia Kuchiki]] priprema se prenijeti svoje Shinigami moći na [[Ichigo Kurosaki|Ichiga]].]] Tokom jedne večeri, u njegovu sobu ulazi mlada djevojka po imenu [[Rukia Kuchiki]], koja je odjevena sva u crno i nosi [[katana|katanu]]. Ichigo ju napadne i pita što radi u njegovoj sobi, što iznenadi Rukiju. Naime, Rukia se predstavi kao [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] ([[japanski]]: 死神, ''Shinigami''; dosl. "Bog smrti") te objašnjava kako je njezina funkcija zaštita stanovnika Karakure od zlih duša koje se zovu [[Hollow]]i ([[japanski]]: 虚 /ホロウ, ''Horō''; dosl. "Šupljina"), ali i pomaganje dobrim dušama koje još nisu prešle iz svijeta mrtvih da prijeđu u njen svijet, [[Soul Society]] ([[japanski]]: 尸魂界 / ソウル・ソサエティ, ''Souru Sosaeti''; dosl. "Zajednica duša"), i budu pročišćene. Ichigo joj ne vjeruje, ali dok se njih dvoje raspravljaju Ichigov dom napadne divovski Hollow koji teško ozlijedi njegovu obitelj u potrazi za njim. Rukia je preslaba da bi ga porazila te je prisiljena posuditi Ichigu dio svojih moći kako bi on privremeno postao Shinigami i spasio svoju obitelj; međutim, Ichigo zbog vlastite duhovne snage preuzme sve Rukijine moći i postaje pravi Shinigami te se lako razračuna s opasnim čudovištem. U narednom periodu saznajemo kako Rukia mora ostati u Svijetu živih dok se njezine moći ne vrate, u čemu joj pomaže ekscentrični i misteriozni trgovac [[Kisuke Urahara]], koji joj osigura [[Gigai]] ([[japanski]]: 義骸, ''Gigai''; dosl. "Lažno tijelo"), lažno tijelo pomoću kojega Shinigamiji mogu obitavati u Svijetu živih i biti viđeni, jer živi ljudi u pravilu ne vide duše, a kako su Shinigamiji također duše, i oni su ljudima nevidljivi. Rukia dolazi u Ichigovu školu, gdje upoznaje njegove prijatelje, među kojima su [[Orihime Inoue]] i "[[Yasutora Sado|Chad]]", ali i [[Quincy (Bleach)|Quincy]] ([[japanski]]: 滅却師 / クインシー, ''Kuinshī''; dosl. "Redovnik uništenja") [[Uryū Ishida]], koji se nevoljko priključuje grupi jer su Quincyji u ratu sa Shinigamijima. Ichigo inicijalno odbija izvršavati dužnosti Shinigamija, ali kada mu Rukia ukaže na dužnosti koje dolaze s njegovim moćima, kao i na činjenicu da su ljudi oko njega često u opasnosti, Ichigo postepeno prihvati svoju novu ulogu i otkriva kompleksnosti svijeta dio kojega je iznenada postao. Istovremeno, Orihime i "Chad" također počinju manifestirati posebne moći, ali one su značajno drugačije od Ichigovih. U jednom trenutku dvojica Shinigamija, [[Renji Abarai]] i [[Byakuya Kuchiki]], dolaze u Svijet živih kako bi odveli Rukiju natrag u Soul Society, gdje ima biti pogubljena kao izdajnik jer je Ichigu dala svoje moći. Ichigo pokušava zaštititi Rukiju, ali skoro umire u borbi s Byakuyom; u toj borbi gubi svoje Shinigami moći. Njegov život spašava Urahara, koji mu nudi pomoć i mogućnost da povrati svoje moći i tako spasi Rukiju, na što Ichigo pristaje. Istovremeno, mačak koji govori po imenu [[Yoruichi Shihōin|gospodin Yoruichi]], a koji je prijatelj s Uraharom, trenira s Orihime i Chadom, dok Ishida, koji također pristaje pomoći Rukiji, trenira sam. Ichigo gotovo umire tokom treniga i pretvara se u Hollowa, ali uspijeva te dobije Uraharinu dozvolu da ide u Soul Society zajedno s Yoruichijem i ostalima. Tamo ih, dakako, čeka nova serija problema. Nakon što upadnu u Soul Society i saznaju gdje se Rukia nalazi, Ichigo i prijatelji shvate da ne mogu tako lako ući u [[Seireitei]] ([[japanski]]: 瀞霊廷, ''Seireitei''; dosl. "Dvor čistih duša"), gdje se Rukia nalazi i gdje Shinigamiji obitavaju. Nakon što im ekscentrična [[Kūkaku Shiba]] pomogne u tome, grupa se neočekivano razdvoji i svatko se mora probijati kroz Seireitei na svoj način. Istovremeno, organizacija znana kao [[Gotei 13]] ([[japanski]]: 護廷十三隊, ''Goteijūsantai''; dosl. "Trinaest carskih zaštitnika") svjesna je njihova dolaska te proglašava izvanredno stanje, omogućujući Shinigamijima iz 13 Divizija da slobodno koriste svoje oružje u borbi s uljezima. Međutim, Gotei 13 pati od internih problema jer jedan od Kapetana ([[japanski]]: 隊長, ''Taichō''; dosl. "Zapovjednik jedinice"), [[Sōsuke Aizen]], bude ubijen, za što drugi Kapetani optuže Ichiga i njegove prijatelje. S druge strane, proces oko Rukijina pogubljenja naglo se zakomplicira i svi ranije utemeljeni rokovi maksimalno se skraćuju kako bi Rukia bila što prije pogubljena, čime cjelokupna situacija postaje sve sumnjivija. Ichigo i ostatak grupe postepeno se ponovo okuplja, a Yoruichi, za kojeg se ispostavlja da je zapravo žena sa sposobnošću transformacije u mačka, pomaže Ichigu da svlada [[Bankai]] ([[japanski]]: 卍解, ''Bankai''; dosl. "Finalno oslobađanje"), posebnu tehniku bez koje se neće moći boriti protiv ostalih Kapetana. [[File:178Aizen explains.jpeg|thumb|250px|left|[[Sōsuke Aizen|Aizenova]] izdaja.]] Nakon toga, Ichigo, uz pomoć Renjija Abaraija, koji je u međuvremenu također svladao Bankai i odlučio pomoći Rukiji, koja mu je najbolja prijateljica, uspijeva pobijediti Byakuyu i spasiti Rukiju, ali tada se otkrije cjelokupna istina. Naime, kapetan Aizen uopće nije bio ubijen već je lažirao svoju smrt kako bi ostvario svoj zli plan. Naime, Aizen je izdajica koji je želio pokoriti Soul Society tako što nadiđe granice moći Shinigamija kroz proces koji bi objedinio moći Shinigamija i Hollowa, a za što mu je bio potreban poseban predmet znan kao [[Hōgyoku]] ([[japanski]]: 崩玉, ''Hōgyoku''; dosl. "Raspadajuća kugla"), koji je ranije izradio i sakrio Kisuke Urahara, bivši Kapetan 12. Divizije koji je prije stotinu godina protjeran iz Soul Societyja te se smjestio u Svijetu živih. Taj je predmet bio sakriven u Rukiji, tako da ju je Aizen planirao pogubiti kako bi ga se domogao, ali je Ichigov dolazak malo poremetio njegove planove. Kapetani pokušavaju zaustaviti Aizena, ali bezuspješno i on uspijeva doći do Hōgyokua, ali pritom ne mora ubiti Rukiju. Nakon toga Aizen, zajedno sa svojim pomoćnicima, kapetanima [[Gin Ichimaru|Ginom Ichimaruom]] i [[Kaname Tōsen|Kanameom Tōsenom]], odlazi u [[Hueco Mundo]] ([[japanski]]: 虚圏 / ウェコムンド, ''Wekomundo''; dosl. "Šuplja sfera", prev. "Šuplji svijet"), svijet u kojem žive Hollowi, i objavljuje rat Soul Societyju. Gotei 13 ispričava se Ichigu te mu se zahvaljuju na pomoći, prihvaćajući ga kao saveznika i, službeno, zamjenskog Shinigamija. Dok se Gotei 13 pripremaju na sukob, Aizen je u Hueco Mundu formirao vojsku moćnih Hollowa, [[Arrancar]]a ([[japanski]]: 破面 / アランカル, ''Arankaru''; dosl. "Puknuta maska", prev. "otkinuti"), koje je nazvao Espade i rangirao ih po brojevima (1 do 10) temeljem njihove snage. Dvojica Espada, [[Yammy Llargo]] i [[Ulquiorra Cifer]], dolaze u Svijet živih kako bi testirali Ichigove moći, a nedugo zatim, Ulquiorra dolazi u Svijet živih i prisiljava Orihime, koja ima jako neobične moći, da dođe k Aizenu. Otkrivši što se dogodilo, Ichigo se ogluši o naredbe Soul Societyja te s Ishidom i Chadom odlazi u Hueco Mundo uz Uraharinu pomoć, kako bi spasili Orihime; na putu im se pridružuju Rukia i Renji. Po dolasku u Hueco Mundo upoznaju grupicu neobičnih i ekstenctričnih Hollowa koju čine [[Nelliel Tu Odelschwanck]], [[Dondochakka Birstanne]], [[Pesche Guatiche]] i [[Bawabawa]], koji im odluče praviti društvo i - koliko mogu - pomoći u njihovom nastojanju. Ichigo i ostali prolaze kroz Hueco mundo, pri čemu se bore s brojnim Hollowima, bivšim Espadama i aktualnim Espadama. U jednom trenutku u Hueco Mundo dolaze kapetani [[Byakuya Kuchiki]], [[Kenpachi Zaraki]], [[Mayuri Kurotsuchi]] i [[Retsu Unohana]], koji pomažu Ichigu dok ovaj odlazi na konačni okršaj s Ulquiorrom kako bi oslobodio Orihime. Tokom borbe, Ichigo bude ubijen te se pretvori u Hollowa, u kojem stanju uspijeva ubiti Ulquiorru. Nakon toga se uspijeva vratiti u normalno stanje. Kapetani ga tada informiraju o stanju u Svijetu živih. Naime, Aizenov je plan u tom trenutku postao jasan - planirao je iskoristiti Karakuru i sve ljude u njoj kako bi si omogućio put u do palače u kojoj obitava [[Soul King]], tamo ga ubio i postao novi vladar. Kako bi ga spriječio, Gotei 13 su uz Uraharinu pomoć napravili repliku Karakure na mjestu originalnog grada, koji su, zajedno sa stanovnicima, premjestili u Soul Society. Kada je Aizen s preostalim Espadama došao u Karakuru, shvatio je da se radi o lažnom gradu. Tamo su ga čekali ostali kapetani i počela je žestoka borba za spas Karakure. Ichigu su u međuvremenu objasnili da je on jedini koji može zaustaviti Aizena jer jedini nije bio izložen njegovoj hipnozi, tako da su se Ichigo i Unohana uputili u lažnu Karakuru nakon što je Ichigo spasio Orihime. Kapetani su uz pomoć [[Visoredi|Visoreda]], skupine bivših kapetana i njihovih pomoćnika ([[japanski]]: 副隊長, ''fukutaichō''; dosl. "pomoćni zapovjednik jedinice") koji su prije 110 godina protjerani iz Soul Societyja jer ih je Aizen pretvorio u hibride između Shinigamija i Hollowa pa su time dobili nove moći, koji su se svrstali na stranu Soul Societyja u ovoj borbi, uspjeli poraziti tri preostale Espade, kao i Tōsena, ali ne i Aizena i Gina, koji su nekako uspjeli otključati put u Soul Society i krenuti prema pravoj Karakuri. Ichigo je tokom ove borbe saznao da mu je otac zapravo bivši kapetan 10. Divizije, [[Isshin Kurosaki|Isshin Shiba]], jer se potonji borio protiv Aizena zajedno s Uraharom i Yoruichi. Isshin je pomogao sinu i naučio ga ultimativnu tehniku s kojom će moći poraziti Aizena, ali će ostati bez svih svojih moći, na što je Ichigo pristao. Nakon što je Gin izdao Aizena i pokušao ga ubiti, Aizen je ubio Gina i sukobio se s Ichigom, koji je aktivirao svoju tehniku i uspio svladati Aizena, koji je ubrzo onesposobljen i zatvoren zahvaljujući Uraharinoj pomoći. Ipak, Ichigo je nedugo zatim izgubio svoje moći. [[File:514Yhwach prepares.jpeg|thumb|[[Yhwach]] je bio posljednji veliki antagonist u mangi.]] Ichigo se teško nosio s povratkom u normalu, pogotovo jer nitko od njegovih drugih prijatelja nije izgubio svoje moći u tom trenutku. Istovremeno, nepoznati muškarac s mačem počeo je napadati Ichigove prijatelje. Ichigu je tada prišao [[Kūgo Ginjō]] te mu objasnio da je on [[Fullbring]]er ([[japanski]]: 完現術者 / フルブリンガー, ''Furuburingā''; dosl. "Umjetnik potpune manifestacije"), čovjek s moćima koje potječu od Hollowa, te kako mu može pomoći da povrati svoje moći. Istovremeno mu je otkrio kako je nepoznati napadač [[Shūkurō Tsukishima]], njegov bivši prijatelj i saveznik koji je postao zločinac. Nakon intenzivnog treninga, Ichigo uspijeva povratiti dio svojih moći, ali mu pred sam kraj Ishida otkriva kako Tsukishima možda jest napao sve ostale Ichigove prijatelje, ali kako je njega napao stvarni zlikovac - Kūgo Ginjō. Ginjō tada otkriva da je i on, kao i Ichigo, bivši zamjenski Shinigami te kako se želi osvetiti Soul Societyju zbog načina na koji su ga odbacili. Prije borbe, Ichigo uz pomoć Rukije, Urahare, svog oca i skupine kapetana i pomoćnika iz Gotei 13 vraća svoje pune moći i kreće u borbu s Ginjōm dok se ostali Shinigamiji lako obraćunaju s ostalim Fullbringerima. Ichigo je na kraju prisiljen ubiti Ginjōa, ali kaže da vjeruje Soul Societyju i da ostaje njihov saveznik, unatoč novootkrivenim činjenicama. Nedugo zatim, skupina nepoznatih osoba napada Hueco Mundo, Ichiga i Soul Society, pri ćemu pogiba [[Chōjirō Sasakibe]], pomoćnik glavnog kapetana [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto|Yamamota]]. Nepoznati protivnici objavljuju rat Soul Societyju i ubrzo se otkriva kako su to preostali Quincyji koje predvodi [[Yhwach]]; Yhwach je 1,000 godina ranije pokušao napraviti istu stvari, ali ga je Yamamoto porazio, mada ga nije mogao ubiti. Tada je rečeno kako će se Yhwach ponovo probuti za 1,000 godina i započeti svoj pohod. Ichigo i njegovi prijatelji (osim Ishide) odlaze u Hueco Mundo kako bi pomogli Hollowima, što Yhwach iskoristi i vrši invaziju na Soul Society ranije nego najavljeno, pri čemu uspijeva ubiti Yamamota. Ichigov dolazak spriječio je potpuno uništenje Soul Societyja, jer je Ichigo dovoljno dugo zadržao Yhwacha da je potonjem ponestalo vremena i morao se povući u [[Wandenreich]] ([[japanski]]: 見えざる帝国 / ヴァンデンライヒ, ''Vandenraihi''; dosl. "Nevidljivo cartvo", prev. "Zidinama opasano carstvo"). Ichigo je tokom te borbe izgubio svoj mač tako da je morao izraditi novi; tu je uskočila [[Royal Guard]] ([[japanski]]: 王属特務, ''Ōzokutokumu''; dosl. "Kralju podređena tajna služba"), skupina od pet najmoćnijih Shinigamija koji su inače zaduženi za zaštitu Soul Kinga, a nakon Yhwachovog dolaska su odlučili pomoći Soul Societyju i Ichigo. Ichigo je tada saznao cijelu priču o svom porijeklu i smrti svoje majke, što mu je omogućilo izradu novog [[Zanpakutō]]a ([[japanski]]: 斬魄刀, ''Zanpakutō''; dosl. "Mač za sječu duša"). Preostali članovi Gotei 13 pripremili su se na drugu invaziju tako da je borba sada bila mnogo izjednačenija. Iako je Yhwach uspio ubiti i apsorbirati Soul Kinga, svog oca, Ichigo i Soul Society dobili su neočekivanu pomoć od zarobljenog Aizena, koji je privremeno oslobođen kako bi pomogao u borbi protiv Yhwacha. Aizen je smatrao Yhwacha inferiornim te nije mogao dozvoliti da pobjedi, zbog čega je zajedno s Ishidom pomogao Ichigu i omogućio mu da trajno ubije Yhwacha. One-shot priča objavljena kasnije otkrila je kako se Soul Society oporavio, međutim kako potencijalno nova opasnost dolazi iz Pakla ([[japanski]]: 地獄, ''Jigoku''; dosl. "Pakao"), jedinog područja koje još uvijek nije bilo istraženo. == Likovi == {{main|Spisak likova iz serijala Bleach}} ''Bleach'' sadrži cijelu seriju likova, koji se mogu grupirati u nekoliko područja. Glavni likovi, odnosno oni koji imaju najveću ulogu u priči su: * '''[[Ichigo Kurosaki]]''' ([[japanski]]: 黒崎 一護, ''Kurosaki Ichigo''), protagonist ''Bleacha''. Na početku priče, Ichigo je tek obični srednjoškolac s neobičnom sposobnošću komunikacije s duhovima. Živi u [[Karakura|Karakuri]] zajedno s obitelji te redovno pohađa srednju školu te je jedan od boljih učenika u razredu. Kada čudovišni [[Hollow]] napadne njegovu obitelj i on dobije moći Shinigamija od [[Rukia Kuchiki|Rukije Kuchiki]], Ichigov život okreće se naglavačke. Karakterno, Ichigo je vrlo srčan i lojalan lik, pogotovo prema svojim prijateljima, za koje će uvijek biti tu kad treba, neovisno o riziku. Njegove hrabrost i borbenost ogledaju se u činjenici da je sprema u bilo kojem trenutku žrtvovati sebe kako bi spasio svoje prijatelje. U početku je cijeloj prili pristupao dosta intuitivno i bez puno razmišljanja, ali do kraja postaje mnogo smireniji i inteligentnije pristupa svojim borbama, postajući tako jedan od najsnažnijih Shinigamija u serijalu. * '''[[Rukia Kuchiki]]''' ([[japanski]]: 朽木 ルキア, ''Kuchiki Rukia''), glavni ženski lik u serijalu. Rukia Kuchiki je Shinigami iz 13. Divizije koju vodi kapetan [[Jūshirō Ukitake]]. Inicijalno je bila zadužena za patroliranje Karakure, pri čemu je došla u kontakt s Ichigom i dala mu svoje moći, što ju je gotovo koštalo života. Inicijalno hladna i posvećena svojoj dužnosti, Rukia je doživjela značajan razvoj kao lik te je pokazala kako posjeduje vrlo izraženu emotivnu stranu, a koja se posebno manifestirala kroz njezinu zaštitničku prirodu prema Ichigu i ostalim saveznicima. Ona je sestra pokojne supruge kapetana [[Byakuya Kuchiki|Byakuye Kuchikija]], čija ju je obitelj posvojila i rekla joj kako je Byakuya njezin stariji brat, tako da ga Rukia cijelo vrijeme naziva bratom, čak i nakon što sazna da joj nije brat. Od djetinjstva je prijateljica s [[Renji Abarai|Renijem Abaraijem]], s kojim se u konačnici i vjenča. Ima naviku objašnjavati stvari crtanjem koje je redovito predmet izrugivanja. Nakon Ukitakeove smrti postaje nova kapetanica 13. Divizije. [[File:Bleach10.jpg|thumb|500px|Likovi koji su zauzeli prvih deset mjesta na prvoj anketi koja je ispirivala popularnost likova (s lijeva na desno): [[Kisuke Urahara]], [[Ururu Tsumugiya]], [[Mizuiro Kojima]], [[Yasutora Sado]], [[Tatsuki Arisawa]], [[Orihime Inoue]], [[Uryū Ishida]], [[Ichigo Kurosaki]], [[Kon (Bleach)|Kon]] i [[Rukia Kuchiki]].]] * '''[[Renji Abarai]]''' ([[japanski]]: 阿散井 恋次, ''Abarai Renji''), ''fukutaichō'' 6. Divizije pod kapetanom Byakuyom Kuchikijem. Renija prvi put upoznajemo kada zajedno s Byakuyom dolazi u Svijet živih po Rukiju, a kada je prikazan kao negativac. Kasnije se ispostavilo kako je za Rukiju bio spreman žrtvovati ne samo svoje dužnosti i svoju čast, već i svoj život. Iako postaje blizak prijatelj s Ichigom, njih su dvojica ostali rivali te se često svađaju, što je uglavnom izvor humora u mangi. Njegov je cilj nadmašiti Byakuyu jednoga dana. Renji, kao i Rukia, potječe iz siromašnog dijela [[Soul Society]]ja te je upisao Akademiju istovremeno kada i Rukia, s kojom je najbolji prijatelj još od djetinjstva. * '''[[Orihime Inoue]]''' ([[japanski]]: 井上 織姫, ''Inoue Orihime''), Ichigova prijateljica i kolegica iz razreda. Kao i Ichigo, Orihime ima narančastu kosu, što je jedna od glavnih stvari koje ih povezuju na samom početku priče. Orihime je izrazito brižna i dobronamjerna osoba, ponekad i previše za vlastito dobro; dopušta drugima previše i uvijek je spremna podrediti sebe kako bi drugome bilo bolje. Izrazito je suosjećajna, toliko da u jednom trenutku počne suosjećati i s [[Ulquiorra Cifer|Ulquiorrom Ciferom]], Aizenovim Arrancarom koji ju je oteo i odveo u [[Hueco Mundo]]. U jednom trenutku otkrije da ima posebne moći koje mogu poništiti bilo koju radnju te ih najčešće koristi kako bi zaštitila svoje prijatelje ili ih izliječila. Nakon rata protiv [[Yhwach]]a, Orihime se udaje za Ichiga, u kojega je zaljubljena od samog početka. * '''[[Uryū Ishida]]''' ([[japanski]]: 石田 雨竜, ''Ishida Uryū''), jedini [[Quincy (Bleach)|Quincy]] među glavnim likovima. Ishida također ide u razred s Ichigom te je, zbog svoje zatvorenosti, inicijalno neprimjetan. Međutim, on je jedan od prvih koji shvati da je Ichigo Shinigami te postaje njegov rival, s obzirom na dugogodišnji sukob koji postoji između Quincyja i Shinigamija; kasnije se, ipak, sprijatelje te Ishida, iako nije uvijek spreman odustati od svojih ideala kao Quincy, čini sve kako bi pomogao svojim prijateljima. Bio je jako blizak sa svojim djedom, [[Sōken Ishida|Sōkenom]], za kog se vjerovalo da je posljednji Quincy, a kojega su ubili Hollowi jer je [[Mayuri Kurotsuchi]], kapetan 12. Divizije, namjerno poslao pomoć prekasno; iz tog razloga Ishida prezire Mayurija, iako su kasnije surađivali. Njegova posebna vještina je šivanje. * '''[[Yasutora Sado]]''' ([[japanski]]: 茶渡 泰虎, ''Sado Yasutora''), poznatiji kao "'''Chad'''" ([[japanski]]: チャド, ''Chado''), visoki i šutljivi mladić [[Meksiko|meksičkog]] porijekla koji također ide u Ichigov razred te je jedini [[Fullbring]]er u grupi, iako priroda njegovih moći bude otkrivena puno kasnije. Sado je visok i nevjerojatno fizički snažan, zbog čega rijetko tko ulazi u direktan sukob s njim, jer u pravilu može prebiti svakoga. S Ichigom se zbližio nakon što su si međusobno pomagali kada bi bili napadnuti od strane grupe huligana te su se tada zakleli kako će biti jedan uz drugoga do samoga kraja, neovisno o okolnostima; iz tog razloga Chad odbija poslušati višestruko snažnijeg [[Shunsui Kyōraku|Shunsuija Kyōrakua]] da se povuče prilikom upada u Soul Society te je spreman riskirati svoj život kako bi pomogao Ichigu. Nadimak Chad dao mu je Ichigo. * '''[[Kon (Bleach)|Kon]]''' ([[japanski]]: コン, ''Kon''), [[Modifcirana duša|ModSoul]] stvoren u sklopu Projekta Spearhead, a koji je preživio uništenje ostalih ModSoulova jer ih se smatralo previše nestavilnima. Njegovo ime skraćenica je izraza "Kaizō Konpaku" ([[japanski]]: 改造 魂魄; dosl. "Modificirana duša"). Kon je zapravo kuglica u kojoj obitava umjetno stvorena duša, a koja može biti stavljena u Gigai ili neki drugi predmet kako bi ga oživjela. Nakon inicijalnog upoznavanja, Kon je trajno smješten u tijelo plišanog lava, iako povremeno preuzima Ichigovo tijelo kada ovaj mora obavljati dužnosti Shinigamija. Kon je zapravo služio kao maskota cijelog serijala te je bio poznat po svom ekstentričnom ponašanju i afinitetu prema lijepim djevojkama (posebice onima s velikim grudima); bio je jako vezan uz Rukiju, ali i Ichiga. * '''[[Kisuke Urahara]]''' ([[japanski]]: 浦原 喜助, ''Urahara Kisuke''), inicijalno misteriozni trgovac mješovitom robom za Shinigamije koji ima vlastitu trgovinu u Karakuri. Zbog njegovog karakterističnog stila odijevanja, Ichigo ga je prozvao "Tip sa šeširom i klompama". Urahara djeluje nonšalantno i vrlo neozbiljno, a bio je poznat po tome da se znao pojaviti u pravo vrijeme na pravom mjestu. Kasnije se ispostavi kako je jedan od najsnažnijih likova u cijelom serijalu te kako je on, zapravo, bio bivši kapetan 12. Divizije, prije Mayurija Kurotsuchija, ali je protjeran iz Soul Societyja zbog sudjelovanja u incidentu koji je stvorio [[Visoredi|Visorede]]. Urahara je često pomagao Ichigu i ostalima, a nerijetko su upravo njegovi izumi i različita rješenja omogućili protagonistima da pobijede. * '''[[Yoruichi Shihōin]]''' ([[japanski]]: 四楓院 夜一, ''Shihōin Yoruichi''), Uraharina najbolja prijateljica. Inicijalno se pojavljuje kao crni mačak sa sposobnošću govora i muškim glasom, zbog čega ju protagonisti - nesvjesni istine - nazivaju "gospodin Yoruichi". Svoj pravi lik, kao i identitet, otkrila je Ichigu dok su bili u Soul Societyju, nakon čega su svi saznali da je zapravo žena koja se može pretvoriti u mačku. Ispostavilo se da je Yoruichi bivša kapetanica 2. Divizije i članica plemićke obitelji Shihōin te jedan od najsnažnijih likova u cijelom serijalu. Ona je predložila Uraharu za kapetana 12. Divizije te je bila mentorica [[Soi Fon]]. Prebjegla je iz Soul Societyja zajedno s Uraharom 110 godina prije početka radnje. * '''[[Sōsuke Aizen]]''' ([[japanski]]: 藍染 惣右介, ''Aizen Sōsuke''), bivši kapetan 5. Divizije i glavni negativac u prvoj sagi mange. Aizen je inicijalno predstavljen kao blag, inteligentan i izrazito dobronamjeran lik koji je zazivao smirenost kada su Ichigo i ostali upali u Seireitei; također je bio poput oca svojoj pomoćnici, [[Momo Hinamori]]. Tijekom Ichigovog upada, njegovo je tijelo pronađeno usred Seireiteija te se vjerovalo da je mrtav, sve dok se nije ispostavilo da je to vrlo kompleksan Gigai. Naime, Aizen je cijelo vrijeme bio izdajica koji je planirao ubiti [[Soul King]]a i postati novi vladar Soul Societyja, a to je pokušao postići nadilaženjem ograničenja koje su Shinigamiji imali spajanjem svojih moći s onima Hollowa. Porazio ga je Ichigo, nakon čega je zatvoren u [[Muken]], odakle je samo nakratko pušten kako bi pomogao u borbi protiv [[Yhwach]]a. * '''[[Yhwach]]''' ([[japanski]]: ユーハバッハ, ''Yūhabahha''), glavni negativac u drugoj sagi originalne mange. Yhwach je otac i predvodnik svih Quincyja, koji je tisuću godina prije početka priče pokušao ubiti Shinigamije jer se nije slagao s njihovim pogledom na balans između svjetova; tada ga je u borbi zaustavio [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto]], ali ga nije uspio ubiti. Ipak, Yhwach je tada izgubio sve svoje moći. No, proročanstvo je predvidjelo da će se Yhwach probuditi nakon tisuću godina i ponovo napasti Soul Society, što se i dogodilo. Iako je uspio apsorbirati moći Soul Kinga, svog oca, na kraju ga je porazio Ichigo, kojemu su pomogli Ishida i Aizen. == Nastanak == [[Tite Kubo]] je ideju za ''Bleach'' dobio tako što je želio nacrtati ''[[Shinigami]]'', duha koji ljude poziva u smrt u japanskom folkloru, u [[kimono|kimonu]], što je poslužilo kao osnova za dizajn [[Shinigami (Bleach)|Shinigamija]] u samoj mangi.<ref name="About 1">{{cite web|url=http://manga.about.com/od/mangaartistinterviews/a/TiteKubo.htm|title=Interview: Tite Kubo (page 1)|author=Deb Aoki|publisher=About.com|access-date=September 16, 2008|archive-date=April 24, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130424160658/http://manga.about.com/od/mangaartistinterviews/a/TiteKubo.htm|url-status=live}}</ref><ref name="LA Times">{{cite news|url=http://articles.latimes.com/2008/aug/28/entertainment/etw-kuboweb28|title=Creator Tite Kubo surprised by 'Bleach' success|author=Charles Solomon|date=August 28, 2008|access-date=September 17, 2008|work=Los Angeles Times|archive-date=April 23, 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090423115417/http://articles.latimes.com/2008/aug/28/entertainment/etw-kuboweb28}}</ref> Inicijalno je Kubo smatrao kako bi njegovi Shinigamiji trebalo nositi pištolje, tako da se manga trebala zvati ''Snipe'' (skraćeno od "sniper", odnosno [[snajper]]), ali to se promijenilo kada su mačevi uključeni u priču.<ref name="SJ 71">{{cite journal|journal=Shonen Jump #71|publisher=Viz Media|volume=6|issue=11|date=November 2008|title=Tite Kubo's Big Comic-Con Adventure!|pages=18–20}}</ref> Na kraju je naslov mange trebao biti ''Black'', što bi bila referenca na boju odjeće Shinigamija, ali Kubo je smatrao kako je naslov previše generičan. Pokušao je s varijantom ''White'', ali je shvatio kako mu se ''Bleach'' najviše sviđa zbog asocijacije na bijelu boju i činjenice da nije previše očito.<ref>{{Cite journal|title=Bleach: Interview with Tite Kubo|journal=[[Anime Insider]]|issue=61|page=39|date=October 2008|publisher=[[Wizard Universe]]|issn=1547-3767 }}</ref> Kubo je originalni koncept priče poslao časopisu ''[[Weekly Shōnen Jump]]'' nedugo nakon otkazivanja njegove prethodne mange, ''[[Zombiepowder]]a'', ali je ovaj inicijalno odbijen.<ref>{{cite web|url=http://www.metacritic.com/person/tite-kubo|title=Tite Kubo|website=[[Metacritic]]|access-date=May 5, 2014|archive-date=December 15, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141215171455/http://www.metacritic.com/person/tite-kubo|url-status=live}}</ref> Ubrzo je poznati mangaka [[Akira Toriyama]], autor ''[[Dragon Ball]]a'', vidio priču te je napisao pismo podrške Kubu.<ref name="LA Times" /> ''Bleach'' je prihvaćen za serijalizaciju nedugo nakon, tokom [[2001.]] godine, ali je inicijalna ideja bila da ''Bleach'' bude kraća priča s maksimalnim periodom izdavanja od pet godina.<ref name="LA Times" /> Rani nacrti priče nisu uključivali hijerarhijsku strukru [[Soul Society]]ja, ali jest uključivala neke likove i narativne elemente koji nisu prikazani prije sage o Arrancarima, poput činjenice da je Ichigov otac također Shinigami.<ref name="About 1" /> Kubo je naveo niz djela koji su utjecali na određene elemente u ''Bleachu'', poput drugih manga, glazbe, stranih jezika, arhitekture i filma. Svoj interes za crtanje nadnaravnog i čudovišta pripisao je mangi ''[[GeGeGe no Kitarō]]'' autora [[Shigeru Mizuki|Shigerua Mizukija]], dok je mangin fokus na zanimljiva oružja i borbe pripisao ''[[Saint Seiya|Saint Seiyi]]'' [[Masami Kurumada|Masamija Kurumade]], koju je Kubo volio kao dječak.<ref name="About 1" /> Potonja je manga temeljena na [[Grčka mitologija|grčkoj mitologiji]], što je Kubo smatrao izvorom svog interesa za mitove, čudovišta i zagrobni život.<ref name="SJ 71"/> Stil akcijskih elemenata i naracije u ''Bleachu'' inspiriran je filmom, iako Kubo nikada nije otkrio nijedan konkretan film koji je inspirirao neke od scena iz mange. Kada je bio pritisnut, odgovorio je kako jako voli ''[[Snatch (film)|Snatch]]'' [[Guy Ritchie|Guya Ritchieja]], ali kako taj film nije inspirirao stil u mangi.<ref name="SJ 51">{{cite journal|journal=Shonen Jump #51|title=none|volume=5|issue=3|date=March 2007|publisher=Viz Media|page=328}}</ref> Koreografija borbi u ''Bleachu'' konstruirana je uz pomoć [[rock]] glazbe, koju je Kubo slušao dok je zamišljao borbe kako bi si dao osjećaj za tempo prilikom prijeloma panela i promjene prespektiva tokom scena.<ref name="About 3"/> Kubo preferira crtati realistične ozljede kako bi borbe bile znakovitije, s ciljem da i čitatelji osjećaju bol koju likovi osjećaju.<ref name="PW"/> Scene borbi u ''Bleachu'' često si isprekidane kraćim humorističnim trenucima koje je autor namjerno ubacivao kada bi se zamorio tijekom crtanja.<ref name="About 3">{{cite web|url=http://manga.about.com/od/mangaartistinterviews/a/TiteKubo_3.htm|title=Interview: Tite Kubo (page 3)|author=Deb Aoki|publisher=About.com|access-date=2008-09-16|archive-date=November 27, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111127231536/http://manga.about.com/od/mangaartistinterviews/a/TiteKubo_3.htm|url-status=live}}</ref> Proces izgradnje priče ''Bleacha'' fokusiran je na karakterizaciju i izradnju likova. Dok je pisao narativne cjeline ili imao problema sa smišljanjem priče, Kubo bi započeo razmišljati o novim likovima, često ''en masse'', i čitao stara izdanja ''Bleacha''.<ref name="About 1" /><ref name="PW">{{cite web|author=Kai-ming Cha|url=http://www.publishersweekly.com/pw/by-topic/new-titles/adult-announcements/article/1480-kubo-comes-to-comic-con-.html|title=Kubo Comes to Comic-Con|work=[[Publishers Weekly]]|publisher=PWxyz, LLC|date=August 4, 2008|access-date=September 17, 2008|archive-date=December 12, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101212092402/http://www.publishersweekly.com/pw/by-topic/new-titles/adult-announcements/article/1480-kubo-comes-to-comic-con-.html|url-status=live }}<!-- http://www.publishersweekly.com/article/CA6584260.htmlTiteKubo.htm --></ref> Kubo je rekao kako voli crtati likove čiji vanjski izgled ne odgovara njihovoj prirodi — što je element iznenađenja prisutan kod velikog broja likova u ''Bleachu'' — jer ga "privlače ljudi s tom naizglednom kontradikcijom" te ima "potrebu crtati ljude na taj način" kada radi.<ref name="WSJ 12" /> Terminologija u ''Bleachu'' ima niz inspiracija, pri čemu svaka pojedina grupa ima svoje vlastite lingvističke korijene. [[Japanski jezik]] svakako je bio inspiracija za Shinigamije i Soul Society, pri čemu brojni mačevi i čarolije u serijalu svoja imena duguju staroj [[Japanska književnost|japanskoj književnosti]]. [[Hueco Mundo]] te likovi Hollowa i Arrancara svoja imena duguju [[španjolski jezik|španjolskom jeziku]], dok su Quincyji te Bountovi, koji su prisutni u anime ''filler'' epizodama, inspirirani [[njemački jezik|njemačkim jezikom]]. [[Engleski jezik]] i [[rock]] glazba poslužili su kao inspiracija za [[Fullbring]]ere. Korištenje takve terminologije kao i zastupljenost različitih etničkih i nacionalnih skupina ukazuje na međunarodni element u koncepciji ''Bleacha''.<ref name="WSJ 12">''[[Shonen Jump (magazine)|Shonen Jump]]''. Volume 6, Issue 6. June 2007. [[Viz Media]]. 12.</ref> == Teme i analiza == Radnja ''Bleacha'' temeljena je na tradicionalnom japanskom vjerovanju kako duhovi koegzistiraju zajedno s ljudima te kako njihova priroda, bilo da su dobri ili zli, ovisi o okolnostima.<ref name=Feigenblatt /> Dobar primjer za to je Orihimeina povijest. Od svoje treće godine, nakon što su pobjegli od roditelja zlostavljača, odgajao ju je i brinuo se za nju njezin stariji brat, Sora, za mir čije se duše stalno molila nakon što je poginuo u saobraćajnoj nesreći.<ref name="ch6">{{cite book|author=Kubo, Tite|title=Bleach, vol. 1|year=2004|publisher=[[Viz Media]]|chapter=Poglavlje 6|isbn=1-59116-441-9}}</ref> Iako je izvorno Sorina duša bila mirna, s vremenom se Orihime sve rjeđe molila jer je pronašla nove prijatelje, tako da je Sora postao ljubomoran i njegova se duša pretvorila u Hollowa i napala Orihime; ipak, kasnije je Sora ponovo probio kroz masku Hollowa nakon borbe s Ichigom te je uvidio svoju pogrešku. Patrick Drazen navodi kako je ovo podsjednik čitateljima da ne smiju zaboraviti tradiciju ili naljutiti duhove kako ne bi stvorili probleme u stvarnom svijetu.<ref>{{cite book|title=A Gathering of Spirits: Japan's Ghost Story Tradition from Folklore and Kabuki to Anime and Manga|publisher=iUniverse|author=Drazen, Patrick|date=June 29, 2011|pages=11–12|isbn=978-1462029426|url=https://books.google.com/books?id=nnkSCqG8L4YC&pg=PA12|access-date=March 21, 2022|archive-date=March 21, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220321180149/https://books.google.com/books?id=nnkSCqG8L4YC&pg=PA12|url-status=live}}</ref> Manga također inkorporira elemente [[Šintoizam|šintoističke]] ideje o pročišćenju "zlih duhova kroz čarolije, svitke, napjeve i druge obrede". Christopher A. Born smatra kako ''Bleach'' prenosi [[Konfucijanizam|konfucijanske vrijednosti]].<ref>{{cite journal|date=April 1, 2010|title=In the Footsteps of the Master: Confucian Values in Anime and Manga|journal=ASIANetwork Exchange|volume=17|issue=2|pages=39–53|doi=10.16995/ane.206|doi-access=free|last=Born|first=Christopher A.}}</ref> Von Feigenblatt smatra kako je ''Bleach'' kulturološki i teološki jako osviješten, crpeći elemente iz [[kršćanstvo|kršćanstva]], ali i karipske [[Santería|santeríje]].<ref name=Feigenblatt>{{cite journal|author=von Feigenblatt, Otto F.|title=Japanese Animation as a Global Product: The Lingering Traces of Nijonjinron and the Rise of Globalism and Hybridity|date=July–December 2012|journal=Journal of History & Social Sciences|issue=2|volume=3|pages=1&ndash;14|ssrn=2195562}}</ref> Raznolikost se ogleda i u rasama te jezicima likova,<ref name="WSJ 12"/> s obzorom na činjenicu da je španjolski jezik predominantan u [[Hueco Munco|Huecu Mundu]], dok su [[Quincy (Bleach)|Quincy]]ji i [[Bount]]i povezani s njemačkim jezikom.<ref name=Feigenblatt /> Također dodaje kako smatra da su Quincyji inspirirani srednjovjekovnim katoličkim viteškim redovima poput [[Suvereni vojnički red Malte|Suverenog vojničkog reda Malte]] ili [[Red Svetog groba u Jeruzalemu|Konjaničkog Reda Svetog groba]], čiji je utjecaj vidljiv kroz uniforme koje Quincyji nose, ali i preko simbolike križa.<ref name=Feigenblatt /> == Izdavanje == {{main|Lista poglavlja i tankōbon izdanja mange Bleach}} ''Bleach'' [[Tite Kubo|Titea Kuba]] izlazio je u [[Shūeisha|Shūeishinom]] časopisu ''[[Weekly Shōnen Jump]]'' punih petnaest godina, od [[7. kolovoza]] [[2001.]] godine<ref>{{cite web|title=『BLEACH』15年の歴史に幕 完結記念で"全巻無料"公式アプリ配信|url=https://www.oricon.co.jp/news/2077075/full/|publisher=[[Oricon]]|access-date=March 12, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20160826230351/http://www.oricon.co.jp/news/2077075/full/|archive-date=August 26, 2016|language=ja|date=August 22, 2016|url-status=live|quote={{lang|ja|『BLEACH』第1話が掲載された『週刊少年ジャンプ』(2001年8月7日) (C)デジタルリマスター版「週刊少年ジャンプ」2001年36・37号/集英社 （2/9枚）}}}}</ref><ref>{{cite web|title=『BLEACH』20周年プロジェクトの発表をまとめて掲載。久保帯人氏のコメントも|url=https://www.famitsu.com/news/202003/21195057.html|website=[[Famitsu]]|access-date=February 20, 2021|archive-url=https://archive.today/20210220223245/https://www.famitsu.com/news/202003/21195057.html|archive-date=February 20, 2021|language=ja|date=March 21, 2020|url-status=live}}</ref> do [[22. kolovoza]] [[2016.]] godine.<ref>{{cite web|last=Pineda|first=Rafael Antonio|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2016-08-04/bleach-manga-to-end-on-august-22-with-important-announcement/.105006|title=Bleach Manga to End on August 22 With 'Important Announcement'|website=[[Anime News Network]]|date=August 4, 2016|access-date=November 27, 2016|archive-date=November 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161129024917/http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-08-04/bleach-manga-to-end-on-august-22-with-important-announcement/.105006|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=「BLEACH」15年の歴史に幕！単行本が無料で読めるアプリの配信も|url=https://natalie.mu/comic/news/198944|website=[[Natalie (website)|Natalie]]|publisher=Natasha, Inc.|access-date=February 20, 2021|language=ja|date=August 22, 2016|archive-date=April 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428213902/https://natalie.mu/comic/news/198944|url-status=live}}</ref> Ukupno 698 individualnih poglavlja (686 regularno numeriranih, te 12 poglavlja numeriranih od -108 do -97) kasnije je sabrano u 74 ''[[tankōbon]]'' izdanja koja su tiskana od [[5. siječnja]] [[2002.]] do [[4. studenog]] [[2016.]] godine.<ref name="JP1">{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-873213-8|title=Bleach 1|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 5, 2014|language=ja|archive-date=January 21, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150121010445/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-873213-8|url-status=live}}</ref><ref name="JP74">{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-880774-4&mode=1|title=Bleach 74|publisher=[[Shueisha]]|access-date=October 6, 2016|language=ja|archive-date=September 12, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170912234959/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-880774-4&mode=1|url-status=live}}</ref> Shūeisha je prvo 21 sabrano izdanje reizdala u obliku šest omnibus izdanja naslovljenih ''Resurrected Souls'', a povodom desete obljetnice serijala.<ref>{{cite web|title=BLEACH総集編6巻連続刊行！カラーマンガも描き下ろし|url=https://natalie.mu/comic/news/55163|website=[[Natalie (website)|Natalie]]|publisher=Natasha, Inc.|access-date=September 29, 2021|language=ja|date=August 19, 2011|archive-date=March 14, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220314131111/https://natalie.mu/comic/news/55163|url-status=live}}</ref> Prvo omnibus izdanje tiskano je [[22. kolovoza]] [[2011.]] godine, a posljednje [[23. siječnja]] [[2012.]] godine.<ref>{{cite book|title=ja:BLEACH総集編 Resurrected Souls 6|language=ja|id={{ASIN|4081110948|country=jp}}}}</ref> Dana [[21. rujna]] [[2012.]] godine, Shūeisha je objavila 45 digitalnih sabranih izdanja u japanskim e-book trgovinama,<ref>{{cite web|url=http://www.ebookjapan.jp/ebj/book/60080167.html|title=Bleach digital 1|publisher=ebookjapan.jp|access-date=May 5, 2014|language=ja|archive-date=May 31, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140531174233/http://www.ebookjapan.jp/ebj/book/60080167.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ebookjapan.jp/ebj/book/60080211.html|title=Bleach digital 45|publisher=ebookjapan.jp|access-date=May 5, 2014|language=ja|archive-date=May 31, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140531173203/http://www.ebookjapan.jp/ebj/book/60080211.html|url-status=live}}</ref> zaključivši tu seriju [[4. studenog]] [[2016.]] godine sa 74. brojem.<ref>{{cite web|url=http://www.ebookjapan.jp/ebj/132455/volume74/|title=Bleach digital 74|publisher=ebookjapan.jp|access-date=January 6, 2018|language=ja|archive-date=January 7, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180107120137/http://www.ebookjapan.jp/ebj/132455/volume74/|url-status=live}}</ref> Ova su digitalna izdanja [[26. travnja]] [[2013.]] godine reizdana u deset tomova,<ref>{{cite web|url=http://ebookstore.sony.jp/item/ST000000000000000357/|title=BLEACH モノクロ版 1～10巻セット|publisher=Sony|access-date=May 5, 2014|language=ja|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140505202945/http://ebookstore.sony.jp/item/ST000000000000000357/|archive-date=May 5, 2014|df=mdy-all}}</ref> s tim da je šesti izdan [[14. ožujka]] [[2014.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://ebookstore.sony.jp/item/ST000000000000000945/|title=BLEACH モノクロ版 51～60巻セット|publisher=Sony|access-date=May 5, 2014|language=ja|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140505203339/http://ebookstore.sony.jp/item/ST000000000000000945/|archive-date=May 5, 2014|df=mdy-all}}</ref> Nositelj licence za Sjevernu Ameriku, [[Viz Media]], serijalizirao je inicijalna poglavlja u svom časopisu ''[[Shonen Jump]]'' od studenog [[2007.]] do travnja [[2012.]] godine.<ref>{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-07-27/shonen-jump-to-serialize-bleach-publish-slam-dunk|title=Viz to Serialize Bleach, Publish Slam Dunk|date=July 27, 2007|work=[[Anime News Network]]|access-date=May 5, 2014|archive-date=April 10, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140410110400/http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-07-27/shonen-jump-to-serialize-bleach-publish-slam-dunk|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2011-10-14/viz-shonen-jump-print-magazine-to-end-next-march|title=Viz's Shōnen Jump Print Magazine to End Next March|date=October 14, 2011|work=Anime News Network|access-date=January 6, 2018|archive-date=December 10, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181210030242/https://www.animenewsnetwork.com/news/2011-10-14/viz-shonen-jump-print-magazine-to-end-next-march|url-status=live }}</ref> Serijal se u siječnju [[2012.]] godine prebacio u digitalni antologijski časopis ''[[Weekly Shonen Jump Alpha]]'', dok je Viz Media nastavila s digitalnim izdanjima kako je Shūeisha izdavala nova poglavlja u Japanu.<ref>{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2011-10-14/viz-to-launch-weekly-shonen-jump-alpha-digital-anthology|title=Viz to Launch Weekly Shonen Jump Alpha Digital Anthology|work=Anime News Network|date=October 14, 2011|access-date=January 6, 2018|archive-date=April 4, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150404114434/http://www.animenewsnetwork.com/news/2011-10-14/viz-to-launch-weekly-shonen-jump-alpha-digital-anthology|url-status=live }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2016-11-04/bleach-manga-gets-2-novels-penned-by-makoto-matsubara-ryohgo-narita/.108451|title=Bleach Manga Gets 2 Novels Penned by Makoto Matsubara, Ryohgo Narita|date=November 4, 2016|work=Anime News Network|access-date=January 6, 2018|archive-date=January 7, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180107061541/https://www.animenewsnetwork.com/news/2016-11-04/bleach-manga-gets-2-novels-penned-by-makoto-matsubara-ryohgo-narita/.108451|url-status=live }}</ref> Prvo sabrano izdanje na [[engleski jezik|engleskom]] izdano je [[6. srpnja]] [[2004.]] godine,<ref name="US1">{{cite web|url=https://www.viz.com/read/manga/bleach-volume-1/product/167|title=Bleach, Vol. 1|publisher=[[Viz Media]]|access-date=May 5, 2014|archive-date=September 8, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180908130535/https://www.viz.com/read/manga/bleach-volume-1/product/167|url-status=live}}</ref> a serijal je zaključen s 74. tomom [[2. listopada]] [[2018.]] godine.<ref name=en74>{{cite web|url=https://www.viz.com/read/manga/bleach-volume-74/product/5664|title=Bleach, Vol. 74|publisher=Viz Media|access-date=October 15, 2018|archive-date=October 8, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181008061356/https://www.viz.com/read/manga/bleach-volume-74/product/5664|url-status=live }}</ref> Viz Media također je izdao posebno kolekcionarsko izdanje prvog toma s tvrdim uvezom i omotom,<ref>{{cite web|url=http://www.viz.com/manga/print/bleach-volume-1C/7962|title=Bleach, Volume 1 (Collector's Edition)|publisher=Viz Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20140712045628/http://www.viz.com/manga/print/bleach-volume-1C/7962|archive-date=July 12, 2014}}</ref> tri posebna box set izdanja,<ref>{{cite web|url=https://www.viz.com/read/manga/product/bleach-box-sets-vol-1/7996|title=Bleach Box Set 1: Volumes 1–21 with Premium|publisher=Viz Media|access-date=January 6, 2018|archive-date=January 7, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180107061843/https://www.viz.com/read/manga/product/bleach-box-sets-vol-1/7996|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.viz.com/read/manga/product/bleach-box-sets-vol-2/11771|title=Bleach Box Set 2: Volumes 22–48 with Premium|publisher=Viz Media|access-date=January 6, 2018|archive-date=January 7, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180107061403/https://www.viz.com/read/manga/product/bleach-box-sets-vol-2/11771|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.viz.com/read/manga/bleach-box-sets-volume-3/product/5735|title=Bleach Box Set 3: Volumes 49–74 with Premium|publisher=Viz Media|access-date=January 5, 2023|archive-date=2018-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180107061843/https://web.archive.org/web/20200923024743/https://www.viz.com/read/manga/bleach-box-sets-volume-3/product/5735|url-status=live|dead-url=}}</ref> te 25 sabranih "3-u-1" izdanja u periodu od [[7. lipnja]] [[2011.]]<ref name="1st 3-in-1 Vol 1">{{cite web|url=https://www.viz.com/read/manga/bleach-3-in-1-edition-volume-1/product/2767|title=''Bleach'' (3-in-1 Edition), Vol. 1|publisher=Viz Media|access-date=May 5, 2014|archive-date=November 28, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181128210644/https://www.viz.com/read/manga/bleach-3-in-1-edition-volume-1/product/2767|url-status=live}}</ref> do [[5. ožujka]] [[2019.]] godine.<ref>{{cite web|url=https://www.viz.com/read/manga/bleach-3-in-1-edition-volume-25/product/5841|title=''Bleach'' (3-in-1 Edition), Vol. 25|publisher=Viz Media|access-date=July 22, 2019|archive-date=April 13, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190413144236/https://www.viz.com/read/manga/bleach-3-in-1-edition-volume-25/product/5841|url-status=live }}</ref> Također, Viz je prvih 16 tomova na engleskom objavio u digitalnom formatu [[17. lipnja]] [[2011.]] godine,<ref>{{cite web|url=http://www.viz.com/manga/digital/bleach-volume-1/34|title=Bleach digital, Vol. 1|publisher=[[Viz Media]]|access-date=May 5, 2014|archive-date=May 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140513021011/http://www.viz.com/manga/digital/bleach-volume-1/34|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.viz.com/read/manga/bleach-volume-16/product/801/digital|title=Bleach digital, Vol. 16|publisher=[[Viz Media]]|access-date=May 5, 2014|archive-date=September 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200903192254/https://www.viz.com/read/manga/bleach-volume-16/product/801/digital|url-status=live}}</ref> dok je digitalno izdanje sva 74 toma zaključeno [[2. listopada]] [[2018.]] godine.<ref name=en74/> Dana [[10. kolovoza]] [[2021.]] godine, ''[[Weekly Shōnen Jump]]'' je izdao posebno one-shot poglavlje od 73 stranice povodom dvadesete obljetnice mange.<ref>{{cite web|last=Hodgkins|first=Crystalyn|title=Tite Kubo Pens New Bleach 1-Shot Manga|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-08-01/tite-kubo-pens-new-bleach-1-shot-manga/.175756|website=[[Anime News Network]]|access-date=August 1, 2021|date=August 1, 2021|archive-date=August 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210810095441/https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-08-01/tite-kubo-pens-new-bleach-1-shot-manga/.175756|url-status=live}}</ref> Englesko izdanje objavio je Vizovo digitalno izdanje časopisa ''[[Shonen Jump]]'', kao i Shūeishin digitalni časopis ''[[Manga Plus]]''. Poglavlje završava sa, kako se čini, [[cliffhanger]]om i riječima "Novi vjetrovi iz Pakla" ([[japanski]]: 獄頤嗚嗚篇, ''Gokui Meimei-hen''), pri čemu se [[kanji]] 篇 (''hen'') uglavnom koristi za označavanje narativnih cjelina ([[engleski|engl.]] ''arcs''), sugerirajući kako postoji mogućnost da će se manga nastaviti u budućnosti, ali od tada nije bilo službenih objava povodom toga.<ref>{{cite web|last=Hazra|first=Adriana|title=Viz Media, Manga Plus Publish Bleach 1-Shot in English|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-08-10/viz-media-manga-plus-publish-bleach-1-shot-in-english/.176096|website=[[Anime News Network]]|access-date=August 10, 2021|date=August 10, 2021|archive-date=August 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210810083237/https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-08-10/viz-media-manga-plus-publish-bleach-1-shot-in-english/.176096|url-status=live}}</ref> Poglavlje je digitalno izdano [[3. prosinca]] [[2021.]] godine.<ref>{{cite web|last=Harding|first=Daryl|title=Bleach’s Summer One-Shot Manga Gets Released Digitally in Japan With New Cover|url=https://www.crunchyroll.com/anime-news/2021/12/03-1/bleachs-summer-one-shot-manga-gets-released-digitally-in-japan-with-new-cover|website=[[Crunchyroll]]|access-date=December 4, 2021|date=December 3, 2021|archive-date=December 4, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211204004304/https://www.crunchyroll.com/anime-news/2021/12/03-1/bleachs-summer-one-shot-manga-gets-released-digitally-in-japan-with-new-cover|url-status=live}}</ref> == Medijska franšiza == === Anime === {{main|Bleach (anime)}} Animacijski studio [[Pierrot (kompanija)|Pierrot]] adaptirao je mangu u [[anime]] seriju pod redateljskom palicom [[Noriyuki Abe|Noriyukija Abea]]. Prva epizoda emitirana je u listopadu [[2004.]] godine, a sama serija trajala je osam godina, do ožujka [[2012.]] godine, kada je iznenadano i bez objašnjenja ukinuta po završetku 366. epizode.<ref name="Anime">{{cite web|url=http://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/episodes/episodes01/index.html|title=Bleach 1–13|publisher=[[TV Tokyo]]|language=ja|access-date=May 5, 2014|archive-date=October 17, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017002007/http://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/episodes/episodes01/index.html}}</ref><ref name="Anime2">{{cite web|url=http://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/episodes/episodes30/index.html|title=Bleach 355–366|publisher=[[TV Tokyo]]|language=ja|access-date=May 5, 2014|archive-date=May 6, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190506082026/https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/episodes/episodes30/index.html}}</ref><ref name="Bleach TV Anime Ending on March 27">{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|title=Bleach TV Anime Ending on March 27|work=[[Anime News Network]]|access-date=February 23, 2012|archive-date=April 6, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190406125815/https://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|url-status=live}}</ref> U ožujku [[2020.]] godine objavljeno je kako će se anime nastaviti, odnosno kako će i posljednja velika narativna cjelina, "Tisućljetni krvavi rat", biti adaptirana u anime formatu.<ref>{{cite web|last=Hodgkins|first=Crystalyn|title=Bleach Manga's 'Thousand Year Blood War Arc' Gets Anime|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2020-03-20/bleach-manga-thousand-year-blood-war-arc-gets-anime/.157678|website=[[Anime News Network]]|access-date=November 26, 2021|date=March 20, 2020|archive-date=March 21, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200321010141/https://www.animenewsnetwork.com/news/2020-03-20/bleach-manga-thousand-year-blood-war-arc-gets-anime/.157678|url-status=live }}</ref> U studenom [[2021.]] potvrđeno je da će adaptacija biti u obliku nove anime serije.<ref>{{cite tweet|user=BLEACHanimation|number=1457513202959327237|title=3ジャンプフェスタ 2022スーパーステージEX『BLEACH』配信決定！|trans-title= #JumpFesta 2022 Super Stage EX We're going to distribute "Bleach"!|language=ja|date=November 8, 2021|access-date=December 12, 2021}}</ref><ref>{{cite web|last=Harding|first=Daryl|title=Bleach Event on December 18 to Present 1st Trailer and Visual for Upcoming New TV Anime Adaptation|url=https://www.crunchyroll.com/anime-news/2021/11/29-1/bleach-event-on-december-18-to-present-1st-trailer-and-visual-for-upcoming-new-tv-anime-adaptation|website=[[Crunchyroll]]|access-date=November 29, 2021|date=November 29, 2021|archive-date=November 29, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211129093127/https://www.crunchyroll.com/anime-news/2021/11/29-1/bleach-event-on-december-18-to-present-1st-trailer-and-visual-for-upcoming-new-tv-anime-adaptation|url-status=live}}</ref> [[Tomohisa Taguchi]] preuzeo je redateljsku poziciju od Abea, a anime je premijeru imao u listopadu [[2022.]] godine te je zaključen u listopadu [[2026.]] godine.<ref>{{cite web|title=「BLEACH 千年血戦篇」は来年10月放送！ビジュアル＆PV発表、監督は田口智久|url=https://natalie.mu/comic/news/458312|website=[[Natalie (website)|Natalie]]|publisher=Natasha, Inc.|access-date=December 18, 2021|language=ja|date=December 18, 2021|archive-date=December 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211219090118/https://natalie.mu/comic/news/458312|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Pineda|first=Rafael|title=Bleach Thousand Year Blood War Anime's Video Reveals October 2022 TV Premiere|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-12-18/bleach-thousand-year-blood-war-anime-video-reveals-october-2022-tv-premiere/.180730|website=[[Anime News Network]]|access-date=December 18, 2021|date=December 18, 2021|archive-date=February 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220216050131/https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-12-18/bleach-thousand-year-blood-war-anime-video-reveals-october-2022-tv-premiere/.180730|url-status=live}}</ref> === Filmovi === Kao što se često događa s popularnim manga i anime serijalima, uz temeljni anime serijal producirana su i četiri dugometražna [[anime]] filma. Ti su filmovi proširili radnju, međutim narativno ne spadaju u temeljni kanon, tako da se zapravo smatraju alternativnim pričama i glavna manga ne referira na ove događaje. Filmovi u pitanju su: # ''[[Bleach: Memories of Nobody]]'' ([[16. prosinca]] [[2006.]])<ref>{{cite web|title=BLEACH MEMORIES OF NOBODY|url=https://mediaarts-db.bunka.go.jp/id/C411430|website=Media Arts Database|publisher=[[Agency for Cultural Affairs]]|access-date=November 11, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211111053440/https://mediaarts-db.bunka.go.jp/id/C411430|archive-date=November 11, 2021|language=ja|url-status=live}}</ref> # ''[[Bleach: The DiamondDust Rebellion]]'' ([[22. prosinca]] [[2007.]])<ref>{{cite web|last=Miller|first=Evan|title=Second Bleach Film's Title, Date Revealed|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2007-07-09/second-bleach-film's-title-date-revealed|website=[[Anime News Network]]|access-date=November 11, 2021|date=July 9, 2007|archive-date=June 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190627170311/https://www.animenewsnetwork.com/news/2007-07-09/second-bleach-film%27s-title-date-revealed|url-status=live}}</ref> # ''[[Bleach: Fade to Black]]'' ([[13. prosinca]] [[2008.]])<ref>{{cite web|last=Loo|first=Egan|title=Third Bleach Film, First Major Film Have Titles, Dates|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2008-07-15/third-bleach-film-first-major-film-have-titles-dates|website=[[Anime News Network]]|access-date=November 11, 2021|date=July 15, 2008|archive-date=July 20, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170720225215/http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-07-15/third-bleach-film-first-major-film-have-titles-dates|url-status=live}}</ref> # ''[[Bleach: Hell Verse]]'' ([[4. prosinca]] [[2010.]])<ref>{{cite web|last=Loo|first=Egan|title=Bleach: Jigoku-Hen Film, Yakumo Promos Streamed (Updated)|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2010-09-14/bleach/jigoku-hen-film-yakumo-promos-streamed|website=[[Anime News Network]]|access-date=November 11, 2021|date=September 13, 2010|archive-date=November 11, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211111054524/https://www.animenewsnetwork.com/news/2010-09-14/bleach/jigoku-hen-film-yakumo-promos-streamed|url-status=live}}</ref> Uz to, [[Warner Bros.]] je [[2018.]] godine producirao i igranu adaptaciju prvog dijela mange naslovljenu samo ''[[Bleach (film, 2018)|Bleach]]'', koja je premijerno prikazana [[20. srpnja]] [[2018.]] godine u [[Japan]]u.<ref>{{cite web|last=Hodgkins|first=Crystalyn|title=Live-Action Bleach Film's 2 New Ads Streamed Before July 20 Premiere|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2018-07-14/live-action-bleach-film-2-new-ads-streamed-before-july-20-premiere/.134265|website=[[Anime News Network]]|access-date=November 11, 2021|date=July 14, 2018|archive-date=November 11, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211111054521/https://www.animenewsnetwork.com/news/2018-07-14/live-action-bleach-film-2-new-ads-streamed-before-july-20-premiere/.134265|url-status=live}}</ref> Priča ovoga filma završava s dolaskom Byakuye i Renjija po Rukiju te Ichigovim neuspjehom pri njenom spašavanju. === ''Light novel'' === Uz glavnu mangu, prošireni serijal sastoji se i od nekoliko ''[[light novel]]a''; [[Tite Kubo]] surađivao je na nekima, dok su neka samostalna djela drugih autora. Kubo i Makoto Matsubara zajedno su napisali tri novelizacije glavnog serijala, koje je izdala [[Shūeisha]] u sklopu svoje serije ''Shōnen Jump Books''. Prvi tom, ''Bleach - Letters From The Other Side: The Death and The Strawberry'', premijerno je tiskan [[15. prosinca]] [[2004.]] godine, a reizdan je pod naslovom ''Bleach - Letters From The Other Side: The Death and The Strawberry - New Edition'' [[4. studenog]] [[2009.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-703149-7|title=BLEACH-letters from the other side: The Death and The Strawberry|language=ja|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 4, 2014|archive-date=July 22, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722095016/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-703149-7|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703212-3|title=BLEACH-letters from the other side: The Death and The Strawberry -new edition-|language=ja|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 4, 2014|archive-date=January 11, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130111081339/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703212-3|url-status=live}}</ref> Drugi tom, ''Bleach: The Honey Dish Rhapsody'', izdan je [[30. studenog]] [[2006.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-703173-X|title=Bleach: The Honey Dish Rhapsody|language=ja|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 4, 2014|archive-date=October 8, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121008060902/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-703173-X|url-status=live }}</ref> Posljednji, treći tom, ''Bleach: The Death Save The Strawberry'', tiskan je [[4. rujna]] [[2012.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703272-7|title=Bleach: The Death Save The Strawberry|language=ja|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 4, 2014|archive-date=January 11, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130111082557/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703272-7|url-status=live}}</ref> [[Ryōgo Narita]] napisao je još jednu seriju ''light novela'' koji su upotpunjavali Kubov serijal, naslova ''[[Bleach: Spirits Are Forever With You]]''; oba toma izdana su [[4. lipnja]] [[2012.]] godine,<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703265-9|title=BLEACH: Spirits Are Forever With You I|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 3, 2014|language=ja|archive-date=November 6, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151106013332/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703265-9|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703266-6|title=BLEACH: Spirits Are Forever With You II|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 3, 2014|language=ja|archive-date=November 6, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151106013339/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703266-6|url-status=live}}</ref> a osim proširene priče o [[Don Kanonji]]ju, u serijal su uveli lik [[Sōya Azashiro|Sōye Azashira]]. Nijedan od ovih ''light novela'' nije preveden na [[engleski jezik]]. Po završetku serijala [[2016.]] godine, Shūeisha je izdala još nekoliko ''light novela''.<ref>{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-12-08/more-details-revealed-for-2-upcoming-bleach-novels/.109645|title=More Details Revealed For 2 Upcoming Bleach Novels|work=[[Anime News Network]]|access-date=May 28, 2017|language=en|archive-date=June 6, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170606042247/http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-12-08/more-details-revealed-for-2-upcoming-bleach-novels/.109645|url-status=live}}</ref> Makoto Matsubara napisala je ''light novel'' ''[[Bleach: WE DO knot ALWAYS LOVE YOU]]'', koji se bavio događajima neposredno nakon [[Yhwach]]ovog pada i prikazao je vjenčanje [[Rukia Kuchiki|Rukije]] i [[Renji Abarai|Renjija]]. Priča je tiskana [[27. prosinca]] [[2016.]] godine u [[Japan]]u; englesko izdanje još uvijek nije objavljeno. U suradnji s Kubom, [[Ryōgo Narita]] napisao je ''light novel'' ''[[Bleach: Can't Fear Your Own World]]'', koji je inicijalno izlazio svako dva tjedna od [[28. travnja]] [[2017.]] godine,<ref>{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2017-04-22/ryohgo-narita-new-bleach-novel-reveals-title-digital-serialization-starting-on-april-28/.115160|title=Ryohgo Narita's New Bleach Novel Reveals Title, Digital Serialization Starting on April 28|work=[[Anime News Network]]|access-date=May 28, 2017|language=en|archive-date=May 23, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170523061810/http://www.animenewsnetwork.com/news/2017-04-22/ryohgo-narita-new-bleach-novel-reveals-title-digital-serialization-starting-on-april-28/.115160|url-status=live}}</ref> a kasnije je sabran u tri toma. Prvi tom tiskan je [[4. kolovoza]] [[2017.]] godine,<ref>{{cite web|last=Kelly|first=Rai|title=Bleach: Can't Fear Your Own World Novels Go On Hiatus|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2017-07-21/bleach-cant-fear-your-own-world-novels-go-on-hiatus/.119177|website=[[Anime News Network]]|access-date=October 30, 2018|date=July 21, 2017|archive-date=October 30, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181030131207/https://www.animenewsnetwork.com/news/2017-07-21/bleach-cant-fear-your-own-world-novels-go-on-hiatus/.119177|url-status=live }}</ref> drugi [[2. studenog]] [[2018.]] godine, a posljednji tom tiskan je [[4. prosinca]] [[2018.]] godine.<ref>{{cite web|last=Pineda|first=Rafael Antonio|title=Bleach Novel Series to End With 3rd Volume|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2018-10-29/bleach-novel-series-to-end-with-3rd-volume/.138754|website=[[Anime News Network]]|access-date=October 30, 2018|date=October 29, 2018|archive-date=October 30, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181030135709/https://www.animenewsnetwork.com/news/2018-10-29/bleach-novel-series-to-end-with-3rd-volume/.138754|url-status=live }}</ref> Ovaj ''light novel'' također prati događaje nakon Yhwachowa pada i fokusira se na [[Shūhei Hisagi|Hisagija]] i zagonetku koju je za sobom ostavio bivši kapetan [[Kaname Tōsen]], istovremeno otkrivajući detalje iz povijesti Soul Societyja. Ovo je trenutno jedini ''light novel'' koji je dostupan na engleskom jeziku.<ref>{{cite web|author1=Rafael Antonio Pineda|title=Viz Licenses New Bleach, Naruto, One Piece Novels|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2019-10-04/viz-licenses-new-bleach-naruto-one-piece-novels/.151867|website=[[Anime News Network]]|access-date=October 4, 2019|date=October 4, 2019|archive-date=October 13, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191013043113/https://www.animenewsnetwork.com/news/2019-10-04/viz-licenses-new-bleach-naruto-one-piece-novels/.151867|url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|title=Bleach: Can’t Fear Your Own World, Vol. 1|url=https://www.viz.com/read/novel/bleach-can-t-fear-your-own-world-volume-1/product/6339|publisher=[[Viz Media]]|access-date=November 17, 2022}}</ref><ref>{{cite web|title=Bleach: Can’t Fear Your Own World, Vol. 3|url=https://www.viz.com/read/novel/bleach-can-t-fear-your-own-world-volume-3/product/6612|publisher=[[Viz Media]]|access-date=November 17, 2022}}</ref> Shūeisha je također izdala i četiri novelizacije ''Bleach'' anime filmova. Prvi ''light novel'', ''Bleach: Memories of Nobody'', izdan je [[18. prosinca]] [[2006.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-703174-8|title=劇場版BLEACH ―MEMORIES OF NOBODY―|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 6, 2014|language=ja|archive-date=March 22, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150322022052/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-703174-8|url-status=live}}</ref> Drugi, naslova ''Bleach: The DiamondDust Rebellion, Another Hyōrinmaru'', tiskan je [[22. prosinca]] [[2007.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703189-8|title=劇場版 BLEACH The DiamondDust Rebellion もう一つの氷輪丸|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 6, 2014|language=ja|archive-date=March 22, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150322022055/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703189-8|url-status=live}}</ref> ''Bleach: Fade to Black, I Call Your Name'', treći ''light novel'' iz serijala, tiskan je [[15. prosinca]] [[2008.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703197-3|title=劇場版BLEACH Fade to Black 君の名を呼ぶ|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 6, 2014|language=ja|archive-date=August 31, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120831135104/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703197-3|url-status=live}}</ref> Posljednji ''light novel'' iz ove serije, ''Bleach: Hell Chapter'', izdan je [[6. prosinca]] [[2010.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703234-5|title=劇場版BLEACH 地獄篇|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 6, 2014|language=ja|archive-date=September 12, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170912234804/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703234-5|url-status=live}}</ref> Ova serija nije dostupna na engleskom jeziku. === Video igre === {{main|Lista Bleach video igara}} Tokom godina, produciran je niz video igara s likovima iz ''Bleacha'', većina kojih su bile [[Borilačka video igra|borilačke igre]], iako je bilo i drugih žanrova. Prva video igra iz serijala bila je ''[[Bleach: Brave Souls]]'', koja je [[24. ožujka]] [[2005.]] godine izašla na [[Sony]]jevom [[PlayStation Portable]]u.<ref name="HTSRelease">{{cite web|url=http://www.ign.com/games/bleach-heat-the-soul/psp-714494|title=IGN: ''Bleach: Heat the Soul''|website=IGN|access-date=May 4, 2014|archive-date=February 19, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140219174712/http://www.ign.com/games/bleach-heat-the-soul/psp-714494|url-status=live}}</ref> U trenutku pisanja, većina video igara izašla je samo u [[Japan]]u, mada je [[SEGA]] lokalizirala prve tri video igre za [[Nintendo DS]] i prvu igru za [[Nintendo Wii|Wii]] za sjevernoameričko tržište.<ref name="DS2ndDetails">{{cite web|url=http://www.ign.com/articles/2006/07/28/bleach-2nd-details|title=Bleach 2nd Details|author=Gantayat, Anoop|website=IGN|date=July 28, 2006|access-date=May 4, 2014|archive-date=May 4, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140504190741/http://www.ign.com/articles/2006/07/28/bleach-2nd-details|url-status=live}}</ref> Dosad, sve službene ''Bleach'' igre izdane za [[Sony]]jeve konzole izdao je i razvio studio [[SCEI]], dok je igre za [[Nintendo]]ve konzole razvila [[SEGA]], osim onih za DS, koje je razvio studio [[Treasure Co. Ltd.]]<ref name="FateRelease">{{cite web|url=http://www.ign.com/games/bleach-the-blade-of-fate/nds-763827|title=IGN: Bleach: The Blade of Fate|website=IGN|access-date=May 4, 2014|archive-date=May 4, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140504201005/http://www.ign.com/games/bleach-the-blade-of-fate/nds-763827|url-status=live}}</ref><ref name="BladeRelease">{{cite web|url=http://www.ign.com/games/bleach-shattered-blade/wii-833630|title=IGN: Bleach: Shattered Blade|website=IGN|access-date=May 4, 2014|archive-date=May 4, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140504202510/http://www.ign.com/games/bleach-shattered-blade/wii-833630|url-status=live}}</ref> Izdane su i dvije igre za mobilne telefone: ''[[Bleach: Bankai Battle]]'' ([[2014.]]) i ''[[Bleach: Brave Souls]]'' ([[2015.]]); obje su dostupne i za [[Android (operativni sustav)|Android]] i za [[iOS]].<ref name="Bankai Battle">{{cite web|url=http://corp.gree.net/jp/ja/news/press/2014/0414-01.html|title=グリーとORATTAの共同開発タイトル「BLEACH 卍解バトル」4月14日より提供開始|publisher=GREE, Inc.|language=ja|date=April 14, 2014|access-date=May 2, 2014|archive-date=December 30, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181230124323/http://corp.gree.net/jp/ja/news/press/2014/0414-01.html|url-status=live}}</ref><ref name="Brave Souls">{{cite web|url=http://www.klab.com/jp/press/150723.html|title=KLab、爽快3Dアクションゲーム「BLEACH Brave Souls」App StoreおよびGoogle Play向けに配信開始！|publisher=KLab Inc.|language=ja|date=July 23, 2015|access-date=October 7, 2015|archive-date=September 25, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925095249/http://www.klab.com/jp/press/150723.html|url-status=live}}</ref> Godine [[2017.]], [[Line Corporation]] objavila je kako je razvila ekskluzivnu igru za svoju komunikacijsku aplikaciju naslova ''Bleach: Paradise Lost''.<ref name="Paradise Lost">{{cite web|url=http://gamestalk.net/post-82913/|title=LINE GAMEに『BLEACH』の最新ゲームが登場！GPSを使って遊ぶRPG作品|publisher=Gamer'sTalk.net|language=ja|date=July 27, 2017|access-date=July 29, 2017|archive-date=March 6, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190306111801/https://gamestalk.net/post-82913/|url-status=live}}</ref> Tijekom ljeta [[2023.]] godine najavljena je i igra ''[[Bleach: Soul Resonance]]'',<ref>{{cite web|url=https://www.oneesports.gg/anime/bleach-game-bleach-soul-resonance/|title=New Bleach game announced! Bleach Soul Resonance arrives in 2024|date=July 11, 2023|accessdate=October 20, 2023|publisher=One eSports}}</ref> koja je izašla [[21. ožujka]] [[2025.]] godine za [[PlayStation 4]], [[PlayStation 5]], [[Microsoft Windows|Windows]] (preko [[Steam (servis)|Steama]]), i [[Xbox Series X and Series S|Xbox Series X/S]].<ref>{{cite web|last=Hodgkins|first=Crystalyn|title=Bleach Gets New Bleach: Rebirth of Souls 3D Arena Fighting Game|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-07-05/bleach-gets-new-bleach-rebirth-of-souls-3d-arena-fighting-game/.212891|website=[[Anime News Network]]|access-date=July 6, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240706103142/https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-07-05/bleach-gets-new-bleach-rebirth-of-souls-3d-arena-fighting-game/.212891|archive-date=July 6, 2024|date=July 5, 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Tai|first=Anita|title=Bleach: Rebirth of Souls Game Streams Opening Movie|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-10-05/bleach-rebirth-of-souls-game-streams-opening-movie/.216382|website=[[Anime News Network]]|access-date=October 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241005164634/https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-10-05/bleach-rebirth-of-souls-game-streams-opening-movie/.216382|archive-date=October 5, 2024|date=October 5, 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Mateo|first=Alex|title=Bleach: Rebirth of Souls Game's Trailer Announces March 21 Release|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-12-04/bleach-rebirth-of-souls-game-trailer-announces-march-21-release/.218606|website=[[Anime News Network]]|access-date=December 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241205055913/https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-12-04/bleach-rebirth-of-souls-game-trailer-announces-march-21-release/.218606|archive-date=December 5, 2024|date=December 4, 2024|url-status=live}}</ref> === Karte === {{main|Bleach Trading Card Game}} U sklopu serijala na tržište su stavljene i dvije igre s kartama, jedna od kojih je izašla samo u [[Japan]]u, dok je druga proizvedena za zapadno tržište. ''Bleach Soul Card Battle'', koju je razvio [[Bandai]], pojavila se na japanskom tržištu [[2004.]] godine.<ref>{{cite web|url=https://www.amazon.co.jp/dp/B0007CVJ38/|title=BLEACH :SOUL CARD BATTLE.1 構築済みスターターセット 友情デッキ|access-date=May 6, 2014|archive-date=September 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200903192310/https://www.amazon.co.jp/dp/B0007CVJ38/|url-status=live }}</ref> U sklopu serije izdano je dvadeset imenovanih setova.<ref>{{cite web|url=https://www.amazon.co.jp/dp/B0027P8TAE/|title=BLEACH SOUL CARD BATTLE March Of The Death (20) ブースターパック BOX|language=ja|access-date=May 6, 2014|archive-date=September 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200903192302/https://www.amazon.co.jp/dp/B0027P8TAE/|url-status=live }}</ref> Nakon ''Bleach Soul Card Battlea'', Bandai je izdao još tri dodatne serije. ''Bleach The Card Gum'', koji je imao 14 setova, pojavila se [[2007.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://www.bandai.co.jp/catalog/item/4543112496447000.html|title=Bleach The Card Gum 1|publisher=[[Bandai]]|language=ja|access-date=May 9, 2014|archive-date=May 12, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140512224150/http://www.bandai.co.jp/catalog/item/4543112496447000.html|url-status=live }}</ref> Sljedeća serija, ''Bleach Clear Collection'', koja je imala samo šest setova, pojavila se u srpnju [[2008.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://www.carddass.com/bleach/cardlist_cc6.html|title=Bleach Clear Collection 6|publisher=[[Carddass]]|language=ja|access-date=May 7, 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528030142/http://www.carddass.com/bleach/cardlist_cc6.html|archive-date=May 28, 2013|df=mdy-all }}</ref> Posljednja serija, ''Bleach Clear Soul Plate'', koja je imala tri seta, pojavila se u prosincu [[2009.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://www.carddass.com/bleach/product_csp3.html|title=Bleach Clear Soul Plate 3|publisher=[[Carddass]]|language=ja|access-date=May 7, 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150202040302/http://www.carddass.com/bleach/product_csp3.html|archive-date=February 2, 2015|df=mdy-all }}</ref> ''[[Bleach Trading Card Game]]'' na američko je tržište stavila kompanija [[Score Entertainment]] u svibnju [[2007.]] godine,<ref>{{cite web|url=http://www.officialbleachtcg.com/faq.cfm#promo|title=Official Bleach TCG: FAQ|publisher=[[Score Entertainment]]|access-date=November 2, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217153219/http://www.officialbleachtcg.com/faq.cfm#promo|archive-date=December 17, 2008|url-status=dead }}</ref> ali izdavanje karata stalo je u travnju [[2009.]] godine, netom prije planiranog izdavanja sedme ekspanzije nazvane ''Bleach Infiltration''.<ref name="TCG RIP">{{cite web|url=http://www.icv2.com/articles/news/14681.html|title='Bleach TCG' RIP|publisher=icv2|access-date=May 22, 2009|archive-date=July 13, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110713002103/http://www.icv2.com/articles/news/14681.html|url-status=dead }}</ref> Prekid proizvodnje pripisan je tadašnjoj recesiji, koja je značajno utjecala na prodaju igračih karata.<ref name="TCG RIP" /> Igru je dizajnirao Aik Tongtharadol, a bila je za dva igrača, svaki od kojih je partiju počinjao sa špilom koji je imao najmanje 61 kartu (1 "Guardian" kartu, glavni špil od 60 karata i opcionalni dodatni špil s 20 karata). Igrač je gubio partiju ukoliko bi njegova moć, kako ju je definirala "Guardian" karta, bila svedena na nulu, ili ukoliko više ne bi imao karata u špilu.<ref>{{cite web|url=http://www.officialbleachtcg.com/rules.cfm|title=Official Bleach TCG: Rules|publisher=[[Score Entertainment]]|access-date=November 2, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217075805/http://www.officialbleachtcg.com/rules.cfm|archive-date=December 17, 2008|url-status=dead }}</ref> Karte u sklopu igre bile su izdavane kroz imenovane setove, a svaki je set dolazio u tri formata: unaprijed izrađeni ''box set'' od 72 karte s početničkim špilom i dva paketića karata, paketić od 10 karata, ili kutija s 12 karata. Izdano je ukupno šest imenovanih setova.<ref>{{cite web|url=https://www.amazon.com/dp/B00168T6RS/|title=Bleach Trading Card Game - Bankai Starter Deck|access-date=July 21, 2009|archive-date=June 29, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629141720/http://www.amazon.com/dp/B00168T6RS/|url-status=live}}</ref> === Mjuzikli === {{main|Rock Musical Bleach}} ''Bleach'' je također doživio adaptacije u vidu [[rock]] [[mjuzikl|mjuzikala]] koje su zajednički producirali [[Studio Pierrot]] i Nelke Planning. Producirano je ukupno pet mjuzikala koji si pokrili dijelove prvih dvaju narativnih cjelina (''Substitute Shinigami'' i ''Soul Society''), ali i pet dodatnih ''live'' izvedbi naslovljenih "Live Bankai Shows" i "Rock Musical Bleach Shinsei", koji su prezentirali originalne priče nepovezane s radnjom mange. Mjuziklu su premijerno izvođeni od [[17. kolovoza|17.]] do [[28. kolovoza]] [[2005.]] godine u centru Space Zero Tokyo u četvrti [[Shinjuku]].<ref>{{cite web|url=http://rmbleach.com/|title=Rock Musical Bleach official website|access-date=May 4, 2014|language=ja|archive-date=February 22, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222013244/http://rmbleach.com/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nelke.co.jp/stage/rmbleach/|title=ロックミュージカル『BLEACH』|work=Nelke.co.jp|publisher=Nelke Planning Co., LTD|access-date=May 4, 2014|language=ja|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140505002634/http://www.nelke.co.jp/stage/rmbleach/|archive-date=May 5, 2014|df=mdy-all }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2005-04-11/bleach-rock-musical|title=Bleach Rock Musical|work=[[Anime News Network]]|date=April 11, 2005|access-date=May 4, 2014|archive-date=September 14, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140914134820/http://www.animenewsnetwork.com/news/2005-04-11/bleach-rock-musical|url-status=live}}</ref> Mjuzikle je režirao Takuya Hiramitsu prema scenarijima koje je adaptirao Naoshi Okumura, dok je glazbu komponirao dramski pisac Shoichi Tama. Pjesme su bile potpuno originalne i ništa nije preuzeto iz ''soundtracka'' anime serije. Glavni glumci bili su [[Tatsuya Isaka]], kao [[Ichigo Kurosaki]], [[Miki Satō]], kao [[Rukia Kuchiki]], i [[Eiji Moriyama]], kao [[Renji Abarai]].<ref>{{cite web|url=http://www.cdjapan.co.jp/product/SVWC-7359|title=Rock Musical BLEACH Saien - Live|publisher=CDJapan.co.jp|access-date=May 4, 2014|archive-date=May 4, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140504225808/http://www.cdjapan.co.jp/product/SVWC-7359|url-status=live}}</ref> Godine [[2016.]] produciran je još jedan mjuzikl povodom 15. obljetnice ''Bleacha''. Režiju i scenarij potpisao je Tsutsumi Yasuyuki, a u glavnim su se ulogama pojavili Akira Takano iz sastava [[Dream5]] i Chihiro Kai kao Ichigo Kurosaki, odnosno Rukia Kuchiki. Mjuzikl je premijeru imao [[28. srpnja]] [[2016.]] godine u [[Tokyo|tokijskom]] teatru AiiA 2.5.<ref>{{cite news|work=[[Anime News Network]]|title=New Rock Musical Bleach's Cast, Visual, Debut Date Revealed|access-date=July 1, 2016|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2016-05-30/new-rock-musical-bleach-cast-visual-debut-date-revealed/.102639|archive-date=July 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160704015303/http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-05-30/new-rock-musical-bleach-cast-visual-debut-date-revealed/.102639|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|publisher=Rock Musical Bleach|title=「ROCK MUSICAL BLEACH」 ～もうひとつの地上～|access-date=July 1, 2016|url=http://www.rmbleach.com|archive-date=June 26, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160626004935/http://www.rmbleach.com/|url-status=live}}</ref> Krajem [[2023.]] godine službeno je najavljen novi mjzikl, ''Bleach: Arrancar the Beginning'', čije su izvedbe zakazane za svibanj i lipanj [[2024.]] godine u [[Japan]]u.<ref>{{cite web|url=https://comicbook.com/anime/news/bleach-arranger-the-beginning-musical-shares-first-poster-teaser/|title=Bleach: Arrancar the Beginning Musical Shares First Poster, Teaser|publsisher=ComicBook.com|author=Peters, Megan|date=February 26, 2024|accessdate=March 24, 2024}}</ref> === Ostali mediji === U sklopu serijala ''Bleach'' izdano je i nekoliko službenih knjiga s ilustracijama; prva od njih, ''All Colour But The Black'', izdana je i u [[Japan]]u i na Zapadu. Ta je knjiga zapravo bila kompilacija koloriranih ilustracija iz prvih 19 tomova mange, kao i neke originalne ilustracije te autorove komentare.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-874173-0|title=BLEACHイラスト集 All Colour But The Black|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 4, 2014|language=ja|archive-date=March 22, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150322092211/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-874173-0|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.viz.com/books/print/art-of-bleach-volume-1/7223|title=The Art of Bleach|publisher=[[Viz media]]|access-date=May 4, 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140504191814/http://www.viz.com/books/print/art-of-bleach-volume-1/7223|archive-date=May 4, 2014|df=mdy-all}}</ref> Druga knjiga iz serijala, ''Bleach Official Bootleg: KaraBuri+'' ([[japanski]]: BLEACH OFFICIAL BOOTLEG カラブリ プラス, ''Bleach Official Bootleg Karaburi Purasu''), izdana je [[3. kolovoza]] [[2007.]] godine. Uz podatke o likovima i članke o nekim drugim aspektima Kubovog fiktivnog svijeta, ovo je izdanje kompiliralo i niz kratkih stripova zbirno naslovljenih ''Tedious Everyday Tales Colorful Bleach'' ([[japanski]]: 徒然日常絵詞 カラフル ブリーチ, ''Tsuredure Nichijou Ekotoba Karafuru Buriichi''), koji su ranije objavljivani u ''[[V Jump]]u''. Ovo je zapravio ''[[omake]]'' serijal čiji su paneli bili slični onima iz glavnog serijala, mada su otkrivali više o svakodnevnici likova.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-874199-4|title=BLEACH OFFICIAL BOOTLEG カラブリ+|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 4, 2014|language=ja|archive-date=March 22, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150322092205/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-874199-4|url-status=live}}</ref> [[Viz Media]] je [[10. kolovoza]] [[2010.]] godine, na engleskom jeziku, izdao ''Color Bleach+: Bleach Official Bootleg''.<ref>{{cite web|url=http://www.viz.com/books/print/color-bleach-bleach-official-bootleg-volume-1/8757|title=Color Bleach+: Bleach Official Bootleg|publisher=[[Viz media]]|access-date=May 4, 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140504204559/http://www.viz.com/books/print/color-bleach-bleach-official-bootleg-volume-1/8757|archive-date=May 4, 2014|df=mdy-all}}</ref> U prisincu [[2018.]] godine izdana je još jedna, ovoga puta masivna, zbirka, ''Bleach JET'', koja je sadržavala enormnih 700 ilustracija iz petnaestogodišnje povijesti serijala.<ref>{{cite web|last=Loveridge|first=Lynzee|title=Bleach Manga Gets 2-Volume, 500-Page Artwork Collection|url=https://www.animenewsnetwork.com/interest/2018-06-04/bleach-manga-gets-2-volume-500-page-artwork-collection/.132437|website=[[Anime News Network]]|access-date=November 17, 2022|date=June 4, 2018}}</ref> Uz to, izdano je i sedam službenih knjiga s podacima o serijalu. Prve dvije, ''Bleach: Official Character Book SOULs.'' i ''Bleach: Official Animation Book VIBEs.'', izdane su [[3. veljače]] [[2006.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-874079-3|title=BLEACH―ブリーチ― OFFICIAL CHARACTER BOOK SOULs.|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 4, 2014|language=ja|archive-date=December 30, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151230103313/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-874079-3|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-874080-7|title=BLEACH―ブリーチ― OFFICIAL ANIMATION BOOK VIBEs.|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 4, 2014|language=ja|archive-date=November 6, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151106013408/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-874080-7|url-status=live}}</ref> Viz Media je kasnije, [[18. prosinca]] [[2008.]] godine, na engleskom izdao ''Bleach: Official Character Book SOULs.''<ref>{{cite web|url=http://www.viz.com/books/print/bleach-souls-official-character-book-volume-1/7403|title=Bleach SOULs. Official Character Book|publisher=[[Viz media]]|access-date=May 4, 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140504190544/http://www.viz.com/books/print/bleach-souls-official-character-book-volume-1/7403|archive-date=May 4, 2014|df=mdy-all}}</ref> Treća knjiga, ''Bleach: Official Character Book 2: MASKED'', izdana je [[4. kolovoza]] [[2010.]] godine. Ova knjiga donijela je podatke o likovima koji su se pojavili 100 godina prije same radnje, poput bivših kapetana i njihovih pomoćnika, ali i o Arrancarima i Visoredima. Iako je izdana na isti dan kad i Tom 46, knjiga pokriva likove do Toma 37.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-874845-0|title=BLEACH―ブリーチ― OFFICIAL CHARACTER BOOK 2 MASKED.|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 4, 2014|language=ja|archive-date=August 25, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100825082850/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-874845-0|url-status=live}}</ref> Englesko izdanje izdala je Viz Media [[6. ožujka]] [[2012.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://www.viz.com/books/print/bleach-masked-official-character-book-2/10109|title=Bleach MASKED: Official Character Book 2|publisher=[[Viz media]]|access-date=May 4, 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140504192255/http://www.viz.com/books/print/bleach-masked-official-character-book-2/10109|archive-date=May 4, 2014|df=mdy-all}}</ref> Dana [[4. prosinca]] [[2010.]] godine izdana je i četvrta knjiga, ''Official Invitation Book The Hell Verse''. Knjiga je izdana kako bi promovirala film ''[[Bleach: Hell Verse]]'', a sadržavala je ilustracije likova, promotivne postrere i posebnu ''one-off'' mangu koja je pratila film.<ref>{{cite web|url=https://www.amazon.co.jp/BLEACH-%E3%83%96%E3%83%AA%E3%83%BC%E3%83%81-%E5%85%A5%E5%A0%B4%E8%80%85%E7%89%B9%E5%85%B8%E3%82%B3%E3%83%9F%E3%83%83%E3%82%AF-INVITATION-Verse/dp/B00AXKFXPO|title=劇場版 BLEACH ブリーチ 地獄編 入場者特典コミック 【 INVITATION BOOK The Hell Verse 】|language=ja|access-date=May 6, 2014|archive-date=May 6, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140506182433/http://www.amazon.co.jp/BLEACH-%E3%83%96%E3%83%AA%E3%83%BC%E3%83%81-%E5%85%A5%E5%A0%B4%E8%80%85%E7%89%B9%E5%85%B8%E3%82%B3%E3%83%9F%E3%83%83%E3%82%AF-INVITATION-Verse/dp/B00AXKFXPO|url-status=live}}</ref> Na dan izdavanja Toma 50, [[3. lipnja]] [[2011.]] godine, izdana je i peta knjiga, ''Bleach: Official Character Book 3: UNMASKED'', međutim ona je pratila mangu samo do Toma 48.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-874861-0|title=Bleach: Official Character Book 3: UNMASKED|publisher=[[Shueisha]]|language=ja|access-date=May 4, 2014|archive-date=November 6, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151106013416/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-874861-0|url-status=live}}</ref> Šesta knjiga, ''Bleach: The Rebooted Souls.'', izdana je [[4. lipnja]] [[2012.]] godine. Ova besplatna knjižnica podijeljena je s Tomom 55 mange s ciljem da čitateljima pruži informacije o posljednjoj narativnoj cjelini mange, nazvanoj ''Tisućljetni krvavi rat''.<ref>{{cite web|url=http://www.s-manga.net/comics_new/cn_20120604_wj_jpc_bleach-the-rebooted-souls_hhjAYx2E.html|title=BLEACH: THE REBOOTED SOULS|publisher=s-manga.net|language=ja|access-date=May 6, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140506181902/http://www.s-manga.net/comics_new/cn_20120604_wj_jpc_bleach-the-rebooted-souls_hhjAYx2E.html|archive-date=May 6, 2014|url-status=dead}}</ref> Sedma knjiga izdana je [[4. kolovoza]] [[2015.]] godine; naslovljena je ''BLEACH 13 BLADEs.'' i fokusirala se isljučivo na Shinigamije koji su članovi organizacije Gotei 13.<ref>{{cite book|title=BLEACH 13 BLADEs. (ジャンプコミックス)|language=ja|id={{ASIN|4088805259|country=jp}}}}</ref> Shueisha je [[4. prosinca]] [[2013.]] godine izdala posebnu knjigu, ''Bleach: JCCover Postcard Book MAILs.'', koja je sadržavala naslovne ilustracije tomova (do Toma 60) u obliku razglednica s pjesmama na pozadini.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-880089-9|title=BLEACH: JCCOVER POSTCARD BOOK MAILs．|publisher=[[Shueisha]]|language=ja|access-date=May 4, 2014|archive-date=May 4, 2014|archive-url=https://archive.today/20140504153725/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-880089-9|url-status=live}}</ref> == Kritike i uspjeh == === Prodaja === Povijesno gledano, ''Bleach'' je jedna od najprodavanijih mangi svih vremena. Prema podacima iz [[2017.]] godine, u cirkulaciji je bilo 90 milijuna ''[[tankōbon]]'' izdanja;<ref name="zenkan">{{cite web|url=http://www.mangazenkan.com/ranking/books-circulation.html|title=歴代発行部数ランキング|publisher=Manga Zenkan|language=ja|access-date=2020-12-23|archive-date=November 29, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171129043344/http://www.mangazenkan.com/ranking/books-circulation.html|url-status=dead}}</ref> brojka je [[2018.]] godine porasla na 120 milijuna,<ref name="movieannouncement">{{cite web|url=http://www.asahi.com/ajw/articles/AJ201609150004.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160915195058/http://www.asahi.com/ajw/articles/AJ201609150004.html|url-status=dead|archive-date=2016-09-15|title='Bleach' manga gets live-action film adaptation starring Fukushi|date=2016-09-15|work=[[Asahi Shimbun]]|access-date=2016-11-27}}</ref><ref name="moviedate">{{cite tweet|last=Official|first=Movie "BLEACH"|user=bleach_moviejp|number=960241559324078080|title=＼＼7⃣月2⃣0⃣日公開決定／／ 全世界でシリーズ累計1億2000万部を超える超人気コミック原作。悪霊・虚〈ホロウ〉 死神の戦いを、壮大なスケールで描くバトルアクション大作『#BLEACH』の公開日が、7月20日（金）に決定|date=February 5, 2018|access-date=February 5, 2018}}</ref><ref>{{cite web|url= https://www.animenewsnetwork.com/daily-briefs/2018-02-05/bleach-manga-has-120-million-copies-in-print-worldwide/.127393|title= Bleach Manga Has 120 Million Copies in Print Worldwide|date= 2017-01-23|work= [[Anime News Network]]|access-date= 2017-03-03|archive-date= February 5, 2018|archive-url= https://web.archive.org/web/20180205224244/https://www.animenewsnetwork.com/daily-briefs/2018-02-05/bleach-manga-has-120-million-copies-in-print-worldwide/.127393|url-status= live }}</ref> dok je [[2022.]] godine ta brojka skočila na 130 milijuna, čime je ''Bleach'' postao sedma najprodavanija manga u cjelokupnoj povijesti ''[[Weekly Shōnen Jump]]a''.<ref>{{cite web|title=BLEACH 千年血戦篇：キービジュアルに護廷十三隊の隊長陣、星十字騎士団集結　PVでユーハバッハのせりふも|url=https://mantan-web.jp/article/20220702dog00m200033000c.html|website=Mantan Web|access-date=July 3, 2022|language=ja|date=July 3, 2022|archive-date=July 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220703033525/https://mantan-web.jp/article/20220702dog00m200033000c.html|url-status=live}}</ref> Što se tiče nekih godišnjih brojki, godine [[2008.]], 34. tom mange prodan je u 874,153 primjeraka u [[Japan]]u, čime je bio 12. najprodavanija manga te godine u Japanu; tomovi 33 i 35 bili su 17., odnosno 18. najprodavaniji naslovi te godine.<ref>{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-12-19/2008-yearly-japanese-comic-ranking-no.1-25|title=2008's Top-Selling Manga in Japan, #1–25|work=[[Anime News Network]]|date=December 19, 2008|access-date=December 30, 2008|archive-date=February 3, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160203154047/http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-12-19/2008-yearly-japanese-comic-ranking-no.1-25|url-status=live }}</ref> Tokom iste godine, ukupno je u [[Japan]]u prodano 3,161,825 primjeraka, čime je ''Bleach'' zauzeo peto mjesto na godišnjoj listi najprodavanijih naslova.<ref>{{cite news|title=2008's Top-Selling Manga in Japan, by Series|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-01-02/2008-top-selling-manga-in-japan-by-series|date=January 2, 2009|work=[[Anime News Network]]|access-date=January 3, 2009|archive-date=December 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161201070535/http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-01-02/2008-top-selling-manga-in-japan-by-series|url-status=live}}</ref> S oko 3.5 milijuna prodanih primjeraka, ''Bleach'' je bio druga najprodavanija manga u prvoj polovici [[2009.]] godine u [[Japan]]u.<ref>{{cite news|title=Top-Selling Manga in Japan by Series: 1st Half of 2009|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-06-15/top-selling-manga-in-japan-by-series/1st-half-of-2009|date=June 15, 2009|work=[[Anime News Network]]|access-date=June 15, 2009|archive-date=December 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161201040334/http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-06-15/top-selling-manga-in-japan-by-series/1st-half-of-2009|url-status=live}}</ref> Što se tiče godišnjih izdanja, tom 36 je s 927,610 primjeraka bio na sedmomm, tom 37 s 907,714 primjeraka na osmom, a tom 38 s 822,238 prodanih primjeraka na desetom mjestu godišnje liste.<ref>{{cite news|title=Top-Selling Manga in Japan by Volume: 1st Half of 2009 (Updated)|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-06-15/top-selling-manga-in-japan-by-volume/1st-half-of-2009|date=June 15, 2009|work=[[Anime News Network]]|access-date=June 15, 2009|archive-date=December 26, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161226191302/http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-06-15/top-selling-manga-in-japan-by-volume/1st-half-of-2009|url-status=live}}</ref> Prodaja mange u Sjevernoj Americi također je bila izvrsna; primjerice, godine [[2007.]] prodaja ''tankōbon'' izdanja bila je oko 1.2 milijuna primjeraka.<ref>{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/press-release/2009-09-01/viz-release-bleach-the-movie-diamonddust-rebellion|title=Viz To Release Bleach The Movie 2: The DiamondDust Rebellion on DVD|work=[[Anime News Network]]|date=September 1, 2007|access-date=September 28, 2009|archive-date=September 5, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090905091426/http://www.animenewsnetwork.com/press-release/2009-09-01/viz-release-bleach-the-movie-diamonddust-rebellion|url-status=live }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/press-release/2008-05-21/viz-media-shonen-jump-welcomes-bleach-manga-creator-tite-kubo-for-ultra-rare-appearance-at-2008-san-diego-comic-con-international|title=Viz Media's Shonen Jump Welcomes Bleach Manga Creator Tite Kubo for Ultra-Rare Appearance at 2008 San Diego Comic-Con International|work=[[Anime News Network]]|date=May 21, 2008|access-date=September 28, 2009|archive-date=March 15, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100315123311/http://www.animenewsnetwork.com/press-release/2008-05-21/viz-media-shonen-jump-welcomes-bleach-manga-creator-tite-kubo-for-ultra-rare-appearance-at-2008-san-diego-comic-con-international|url-status=live }}</ref> Tom 16 upao je u top 10 najprodavanijih crtanih romana u prosincu [[2006.]] godine, dok je tom 17 bio najprodavanija manga u veljači [[2007.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://www.icv2.com/articles/news/9908.html|title=Top 100 Graphic Novels Actual--December 2006|publisher=ICv2|date=January 16, 2007|access-date=March 28, 2007|archive-date=July 13, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110713002111/http://www.icv2.com/articles/news/9908.html|url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.icv2.com/articles/news/10271.html|title=Top 100 Graphic Novels Actual--February 2007|publisher=ICv2|date=March 20, 2007|access-date=March 28, 2007|archive-date=April 25, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130425232412/http://www.icv2.com/articles/news/10271.html|url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.icv2.com/articles/news/10272.html|title=Civil War Finale Tops the Charts|publisher=ICv2|date=March 20, 2007|access-date=March 28, 2007|archive-date=April 25, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130425192632/http://www.icv2.com/articles/news/10272.html|url-status=live }}</ref> U intervjuu iz [[2010.]] godine, potpredsjednik za prodaju i marketing pri Viz Mediji, Gonzalo Ferreyra, naveo je ''Bleach'' kao jednu od šest mangi čija prodaja premašuje sva očekivanja unatoč sve kompetitivnijem tržištu.<ref>{{cite web|publisher = ICv2|date = January 21, 2010|title = Interview with Viz's Gonzalo Ferreyra, Part 1|access-date = January 21, 2010|url = http://www.icv2.com/articles/news/16702.html|archive-date = January 30, 2010|archive-url = https://web.archive.org/web/20100130202847/http://www.icv2.com/articles/news/16702.html|url-status = dead }}</ref> Zaključno s [[2022.]] godinom, u [[SAD|Sjedinjenim Državama]] bilo 2.7 milijuna ''tankōbon'' izdanja u cirkulaciji.<ref>{{cite web|last=Hazra|first=Adriana|title=Bleach Manga Crosses 2.7 Million Copies in Print in U.S., My Hero Academia Manga Crosses 10 Million|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2022-04-19/bleach-manga-crosses-2.7-million-copies-in-print-in-u.s-my-hero-academia-manga-crosses-10-million/.184723|website=[[Anime News Network]]|access-date=April 20, 2022|date=April 19, 2022|archive-date=April 20, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220420082017/https://www.animenewsnetwork.com/news/2022-04-19/bleach-manga-crosses-2.7-million-copies-in-print-in-u.s-my-hero-academia-manga-crosses-10-million/.184723|url-status=live}}</ref> === Kritike === ''Bleach'' je dobio jako dobre kritike u vrijeme originalnog objavljivanja te se danas smatra ''[[shōnen]]'' klasikom i jednim od "Velike trojke" (zajedno s ''[[Naruto]]m'' i ''[[One Piece]]om'') ''[[shōnen]]'' naslova koji su pomogli u popularizaciji mangi i animea u svijetu početkom [[21. vijek|XXI. vijeka]]. Godine [[2007.]], Deb Aoki s portala About.com navela je ''Bleach'', zajedno s mangom ''[[Eyeshield 21]]'', kao najbolju aktivnu ''[[shōnen]]'' mangu za tu godinu, pohvalivši "uvjerljive priče, zapanjujuće akcijske scene i izvrstan razvoj likova". Također je stavila ''Bleach'' na svoju listu "Top 10 ''shōnen'' mangi koje morate pročitati". A.E. Sparrow s [[IGN]]-a pohvalio je Kubove ilustracije i dizajn likova. Također je prokomentirao sposobnost serije da istovremeno razvija velik broj priča sporednih likova, što je njemu bilo izrazito privlačno, pogotovo u kontekstu prigovora nekih fanova da ''Bleachu'' "nedostaje priče".<ref>{{cite web|url=http://comics.ign.com/articles/772/772283p1.html|title=Bleach: Volume 18 review Blink and you'll miss something very cool|author=Sparrow, A. E.|website=IGN|date=March 12, 2007|access-date=November 1, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20110615094028/http://comics.ign.com/articles/772/772283p1.html|archive-date=June 15, 2011|url-status=dead}}</ref> Leroy Douresseaux s portala ComicBookBin složio se sa Sparrowom, pohvalivši također i scene borbi, koje je usporedio s onima iz popularnih filmova.<ref>{{cite web|url=http://www.comicbookbin.com/bleach022.html|title=Bleach: Volume 22 review|author=Douresseaux, Leroy|publisher=comicbookbin.com|date=January 27, 2007|access-date=November 1, 2008|archive-date=October 4, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081004230511/http://www.comicbookbin.com/bleach022.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.comicbookbin.com/bleach022.html|title=Bleach: Volume 20 review|author=Douresseaux, Leroy|publisher=comicbookbin.com|date=July 22, 2007|access-date=November 1, 2008|archive-date=October 4, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081004230511/http://www.comicbookbin.com/bleach022.html|url-status=live}}</ref> S druge strane, Jarred Pine s portala Mania kritizirao je mangu zbog korištenja prevelikog broja žanrovskih stereotipa. Smatrao je kako je manga započela jako loše s neimpresivnim borbama, izlizanim šalama i lošim predstavljanjem glavnog lika, Ichiga, koji je zbog toga ispao "namršteni klipan" čija je jedina dobra strana njegova potreba da štiti druge. No, unatoč tome, Pine je rekao kako obožava seriju, posebice njezine neobične likove koje je lako zavoljeti.<ref name="pine">{{cite web|url=http://www.mania.com/bleach-vol-01_article_82089.html|title=Bleach Vol. #01|date=February 24, 2005|publisher=Mania|last=Pine|first=Jarred|access-date=December 13, 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018201823/http://www.mania.com/bleach-vol-01_article_82089.html|archive-date=October 18, 2012|df=mdy-all }}</ref> [[Jason Thompson (pisac)|Jason Thompson]] rekao je kako više nije mogao shvatiti ''Bleach'' ozbiljno kada je vidio scenu u kojoj negativci [[Ulquiorra Cifer|Ulquiorra]] i [[Yammy Llargo|Yammi]] dolaze u Karakuru prvi put, a koja je bila identična sceni iz serijala ''[[Dragon Ball Z]]'' u kojoj su prvi put predstavljeni [[Vegeta (Dragon Ball)|Vegeta]] i [[Nappa]], mada je i sam priznao da se tu vjerojatno radilo o namjernom ''hommageu''. Međutim, dodao je kako je Kubo uspješno izbjegao najgore umjetničke podbačaje koji su tipični u ovome žanru, a među koje spada pretjerano uživanje u borbama koje uključuju nadljudske sposobnosti, međutim naglasio je kako su scene borbe ipak, mada samo ponekad, teške za pratiti.<ref name="Thompson">{{cite news|url=https://www.animenewsnetwork.com/house-of-1000-manga/2013-01-31|title=Jason Thompson's House of 1000 Manga - The Saga of Shonen Jump Part II|work=[[Anime News Network]]|last=Thompson|first=Jason|date=2013-01-31|access-date=2014-08-15|archive-date=August 19, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140819084059/https://www.animenewsnetwork.com/house-of-1000-manga/2013-01-31|url-status=live }}</ref> === Nagrade === Godine [[2005.]], ''Bleach'' je nagrađen na jubilarnoj 50. dodjeli prestižne [[Shōgakukanova manga nagrada|Shōgakukanove manga nagrade]] u kategoriji najbolje ''shōnen'' mange,<ref name="ShogakukanAward">{{cite web|url=http://comics.shogakukan.co.jp/mangasho/rist.html|title=小学館漫画賞: 歴代受賞者|publisher=[[Shogakukan]]|language=ja|access-date=August 19, 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217065029/http://comics.shogakukan.co.jp/mangasho/rist.html|archive-date=December 17, 2008|df=mdy }}</ref><ref>{{cite web|url=http://comics.shogakukan.co.jp/mangasho/rist.html|title=の作品はオンラインで購入することができます|publisher=[[Shogakukan]]|language=ja|access-date=December 14, 2006|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217065029/http://comics.shogakukan.co.jp/mangasho/rist.html|archive-date=December 17, 2008|df=mdy }}</ref> čime je postao jedini od "Velike trojke" s ovom prestižnom nagradom. Englesko izdanje mange bilo je [[2006.]], odnosno [[2007.]] godine nominirano u kategoriji najbolje mange i najbolje teme na [[Američke anime nagrade|Američkim anime nagradama]], ali nije osvojilo ni u jednoj od kategorija.<ref>{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/press-release/2007-02-07/american-anime-awards-finalists-announced|title=American Anime Awards Finalists Announced|work=[[Anime News Network]]|date=February 2, 2007|access-date=September 28, 2009|archive-date=October 26, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161026182858/http://www.animenewsnetwork.com/press-release/2007-02-07/american-anime-awards-finalists-announced|url-status=live }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2007-02-24/american-anime-awards-winners|title=American Anime Awards Winners|work=[[Anime News Network]]|date=February 24, 2007|access-date=September 28, 2009|archive-date=August 12, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210812015547/https://www.animenewsnetwork.com/news/2007-02-24/american-anime-awards-winners|url-status=live}}</ref> U studenom [[2014.]] godine, čitatelji časopisa ''Da Vinci'', koji izdaje [[Media Factory]], stavili su ''Bleach'' na 16. mjesto najboljih mangi ''[[Weekly Shōnen Jump]]a'' svih vremena.<ref>{{cite web|last=Green|first=Scott|url=https://www.crunchyroll.com/anime-news/2014/11/13-1/da-vinci-magazine-asks-japanese-readers-to-name-greatest-shonen-jump-manga|title="Da Vinci" Magazine Asks Japanese Readers to Name Greatest "Shonen Jump" Manga|website=[[Crunchyroll]]|date=November 13, 2014|access-date=January 3, 2021|archive-date=October 10, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010182152/http://www.crunchyroll.com/anime-news/2014/11/13-1/da-vinci-magazine-asks-japanese-readers-to-name-greatest-shonen-jump-manga|url-status=live}}</ref> Godine [[2021.]], ''Bleach'' je u sklopu ankete Manga Sōsenkyo [[TV Asahi]]ja, na kojoj je preko 150,000 gledatelja biralo svojih 100 najdražih mangi, zauzeo ukupno 23. mjesto.<ref>{{cite web|title=テレビ朝日『国民15万人がガチで投票!漫画総選挙』ランキング結果まとめ！ 栄えある1位に輝く漫画は!?|url=https://www.animatetimes.com/news/details.php?id=1609599746&p=2|website=animate Times|publisher=[[Animate (retailer)|Animate]]|access-date=January 3, 2021|archive-url=https://archive.today/20210103111919/https://www.animatetimes.com/news/details.php?id=1609599746&p=2|archive-date=January 3, 2021|language=ja|date=January 3, 2021|url-status=live}}</ref> == Povezano == * ''[[BURN ☩HE WITCH]]'', manga Titea Kuba koja je povezana s ''Bleachom'' == Reference == {{Reflist|30em}} == Vanjske veze == {{Commons category|Bleach (manga)}} * {{Official website|http://www.j-bleach.com/|''Bleach'' official website}} {{ja}} * {{Official website|http://www.shonenjump.com/j/rensai/bleach.html|''Bleach'' official website at ''Weekly Shōnen Jump''}} {{ja}} {{Bleach}} {{Authority control}} {{Izabran}} [[Kategorija:Bleach| ]] [[Kategorija:Mange]] 5arjs624wxo365rapjxoxve72sxoswk 42711167 42711166 2026-10-15T16:20:22Z Edgar Allan Poe 29250 42711167 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Infookvir animanga/Header |ime = BLEACH |slika = [[File:BleachVol1.jpg|220px]] |opis_slike = Naslnovnica prvog ''[[tankōbon]]'' izdanja mange na [[japanski|japanskom jeziku]] |izvorno_ime = ''Burīchi'' |izvorno_pismo = ブリーチ |žanr = [[Pustolovni film|pustolovni]],<ref name="VizOfficial"/> [[bangsijanska fantastika]], [[Nadnaravna fikcija|nadnaravno]]<ref name="VizOfficial">{{cite web|url=https://www.viz.com/bleach|title=The Official Website for Bleach|publisher=[[Viz Media]]|access-date=October 24, 2017|archive-date=June 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190614214009/https://www.viz.com/bleach|url-status=live}}</ref> }} {{Infookvir animanga/Manga |naslov = |autor = [[Tite Kubo]] |ilustrator = [[Tite Kubo]] |izdavač = [[Shūeisha]] |izdavač_en = [[Viz Media]]<br>[[Madman Entertainment]] |izdavač_hr = |ostali_izdavači = |magazin = [[Weekly Shōnen Jump]] |početak = [[7. kolovoza]] [[2001.]] |kraj = [[22. kolovoza]] [[2016.]] |broj = 74 ([[Lista poglavlja i tankōbon izdanja mange Bleach|poglavlja]]) |dob = ''[[Shōnen]]'' }} {{Infookvir animanga/Anime |Tv-film = |naslov = [[Bleach (anime)|Bleach]] |redatelj = [[Noriyuki Abe]] {{small|(1-16)}}<br>[[Tomohisa Taguchi]] {{small|(17)}} |producent = |scenarist = |skladatelj = [[Shirō Sagisu]] |studio = [[Pierrot (studio)|Pierrot]] |licenca = |mreža = [[TV Tokyo]] |mreža_hrv = |ostale_mreže = |početak_emitiranja = [[5. listopada]] [[2004.]] |kraj_emitiranja = [[27. ožujka]] [[2012.]]<br>[[11. listopada]] [[2022.]] –<br>[[27. listopada]] [[2026.]] |epizode = 416 ([[Lista epizoda animea Bleach|epizode]]) |trajanje = 25 minuta |emitiranje = }} {{Infookvir animanga/Ostalo |naslov = Anime filmovi |sadržaj = * ''[[Bleach: Memories of Nobody]]'' (2006) * {{nowrap|''[[Bleach: The DiamondDust Rebellion]]'' (2007)}} * ''[[Bleach: Fade to Black]]'' (2008) * ''[[Bleach: Hell Verse]]'' (2010) }} {{Infookvir animanga/Ostalo |naslov = Igrani film |sadržaj = * ''[[Bleach (film, 2018)|Bleach]]'' (2018) }} {{Infookvir animanga/Ostalo |naslov = Medijska franšiza |sadržaj = * [[#Light novel|Light novel]] * [[Lista Bleach video igara|Video igre]] * ''[[Bleach Trading Card Game]]'' * [[#Mjuzikli|''Bleach'' mjuzikli]] }} {{Infookvir animanga/Footer}} '''''BLEACH''''' ([[japanski]]: ブリーチ, ''Burīchi''), ''[[shōnen]]'' [[manga]] autora [[Tite Kubo|Titea Kuba]] koja je izvorno izlazila [[7. kolovoza]] [[2001.]] do [[22. kolovoza]] [[2016.]] godine te je sabrana u 74 ''[[tankōbon]]'' izdanja. Manga je izlazila u [[Shūeisha|Shūeishinom]] manga časopisu ''[[Weekly Shōnen Jump]]''. Manga prati pustolovine srednjoškolca [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]], koji može vidjeti duhove, a koji nakon što čudovište po imenu [[Hollow]] napadne njegovu obitelj i njega dobije moći [[Shinigami (Bleach)|Shinigamija]] — što je personifikacija smrti slična konceptu [[Kosac|Kosca]] iz zapadnjačkog folklora — od [[Rukia Kuchiki|Rukije Kuchiki]]. S novostečenim moćima Ichigo postaje zaštitnik svog rodnog grada, [[Karakura|Karakure]], ali i saveznik drugih Shinigamija u borbi protiv niza protivnika. Kubova manga postala je izrazito popularna diljem svijeta te je izrodila cijelu medijsku franšizu, koja je započela [[2004.]] godine s [[Bleach (anime)|istoimenom anime serijom]], a u sklopu koje su producirane i dvije [[OVA]] epizode te četiri dugometražna anime filma. Serija je iznenadno prekinuta [[2012.]] godine bez objašnjenja, a prije nego je adaptirala cjelokupnu mangu, ali je nastavljena [[2022.]] godine kako bi se i posljednja narativna cjelina adaptirala. Uz to, produciran je i [[Bleach (film, 2018)|igrani film]], deset mjuzikla i niz video igara, ali i nekoliko popratnih pisanih djela. [[Viz Media]] distribuirao je mangu u [[SAD|Sjedinjenim Državama]], ali i za većinu zapadnih tržišta, izuzev onih koja su izdavala vlastite prijevode originalne mange; Vizova izdanja dostupna su na [[engleski jezik|engleskom jeziku]]. Zajedno s ''[[Naruto]]m'' i ''[[One Piece]]om'', ''Bleach'' predstavlja "Veliku trojku" ''[[shōnen]]'' [[manga|mangi]] s početka [[2000e|2000-ih]] godina, a koja se danas smatra najzaslužnijom za masovnu, globalnu ekspanziju animanga industrije izvan [[Japan]]a. Sukladno tome, radi se o jednoj od najpopularnijih i najprodavanijih manga u historiji; prema podacima iz [[2022.]] godine prodano je preko 130,000,000 ''[[tankōbon]]'' izdanja, čime je ''Bleach'' došao na 12. mjesto liste najprodavanijih mangi u historiji. Godine [[2005.]] godine manga je dobila i prestižnu [[Shōgakukan manga nagrada|nagradu Shōgakukan]] za najbolju ''[[shōnen]]'' mangu. == Sinopsis == [[Ichigo Kurosaki]] je srednjoškolac iz gradića [[Karakura|Karakure]] koji živi sa svojim ocem, [[Isshin Kurosaki|Isshinom]], koji je liječnik i ima malu kliniku u obiteljskoj kući, te dvjema sestrama blizankama, [[Karin Kurosaki|Karin]] i [[Yuzu Kurosaki|Yuzu]]; njihova majka, [[Masaki Kurosaki|Masaki]], umrla je nedugo nakon rođenja blizanki, dok je Ichigo još bio dječak. Cijela obitelj Kurosaki, izuzev oca, ima sposobnost uočavanja duhova, s tim da je ta moć najizraženija kod Ichiga, koji također može pričati s duhovima. Iako djeluje kao delinkvent, Ichigo je zapravo uzoran učenik i uvijek je spreman pomoći drugima. [[File:1Ichigo and Rukia prepare.jpg|thumb|left|300px|[[Rukia Kuchiki]] priprema se prenijeti svoje Shinigami moći na [[Ichigo Kurosaki|Ichiga]].]] Tokom jedne večeri, u njegovu sobu ulazi mlada djevojka po imenu [[Rukia Kuchiki]], koja je odjevena sva u crno i nosi [[katana|katanu]]. Ichigo ju napadne i pita što radi u njegovoj sobi, što iznenadi Rukiju. Naime, Rukia se predstavi kao [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] ([[japanski]]: 死神, ''Shinigami''; dosl. "Bog smrti") te objašnjava kako je njezina funkcija zaštita stanovnika Karakure od zlih duša koje se zovu [[Hollow]]i ([[japanski]]: 虚 /ホロウ, ''Horō''; dosl. "Šupljina"), ali i pomaganje dobrim dušama koje još nisu prešle iz svijeta mrtvih da prijeđu u njen svijet, [[Soul Society]] ([[japanski]]: 尸魂界 / ソウル・ソサエティ, ''Souru Sosaeti''; dosl. "Zajednica duša"), i budu pročišćene. Ichigo joj ne vjeruje, ali dok se njih dvoje raspravljaju Ichigov dom napadne divovski Hollow koji teško ozlijedi njegovu obitelj u potrazi za njim. Rukia je preslaba da bi ga porazila te je prisiljena posuditi Ichigu dio svojih moći kako bi on privremeno postao Shinigami i spasio svoju obitelj; međutim, Ichigo zbog vlastite duhovne snage preuzme sve Rukijine moći i postaje pravi Shinigami te se lako razračuna s opasnim čudovištem. U narednom periodu saznajemo kako Rukia mora ostati u Svijetu živih dok se njezine moći ne vrate, u čemu joj pomaže ekscentrični i misteriozni trgovac [[Kisuke Urahara]], koji joj osigura [[Gigai]] ([[japanski]]: 義骸, ''Gigai''; dosl. "Lažno tijelo"), lažno tijelo pomoću kojega Shinigamiji mogu obitavati u Svijetu živih i biti viđeni, jer živi ljudi u pravilu ne vide duše, a kako su Shinigamiji također duše, i oni su ljudima nevidljivi. Rukia dolazi u Ichigovu školu, gdje upoznaje njegove prijatelje, među kojima su [[Orihime Inoue]] i "[[Yasutora Sado|Chad]]", ali i [[Quincy (Bleach)|Quincy]] ([[japanski]]: 滅却師 / クインシー, ''Kuinshī''; dosl. "Redovnik uništenja") [[Uryū Ishida]], koji se nevoljko priključuje grupi jer su Quincyji u ratu sa Shinigamijima. Ichigo inicijalno odbija izvršavati dužnosti Shinigamija, ali kada mu Rukia ukaže na dužnosti koje dolaze s njegovim moćima, kao i na činjenicu da su ljudi oko njega često u opasnosti, Ichigo postepeno prihvati svoju novu ulogu i otkriva kompleksnosti svijeta dio kojega je iznenada postao. Istovremeno, Orihime i "Chad" također počinju manifestirati posebne moći, ali one su značajno drugačije od Ichigovih. U jednom trenutku dvojica Shinigamija, [[Renji Abarai]] i [[Byakuya Kuchiki]], dolaze u Svijet živih kako bi odveli Rukiju natrag u Soul Society, gdje ima biti pogubljena kao izdajnik jer je Ichigu dala svoje moći. Ichigo pokušava zaštititi Rukiju, ali skoro umire u borbi s Byakuyom; u toj borbi gubi svoje Shinigami moći. Njegov život spašava Urahara, koji mu nudi pomoć i mogućnost da povrati svoje moći i tako spasi Rukiju, na što Ichigo pristaje. Istovremeno, mačak koji govori po imenu [[Yoruichi Shihōin|gospodin Yoruichi]], a koji je prijatelj s Uraharom, trenira s Orihime i Chadom, dok Ishida, koji također pristaje pomoći Rukiji, trenira sam. Ichigo gotovo umire tokom treniga i pretvara se u Hollowa, ali uspijeva te dobije Uraharinu dozvolu da ide u Soul Society zajedno s Yoruichijem i ostalima. Tamo ih, dakako, čeka nova serija problema. Nakon što upadnu u Soul Society i saznaju gdje se Rukia nalazi, Ichigo i prijatelji shvate da ne mogu tako lako ući u [[Seireitei]] ([[japanski]]: 瀞霊廷, ''Seireitei''; dosl. "Dvor čistih duša"), gdje se Rukia nalazi i gdje Shinigamiji obitavaju. Nakon što im ekscentrična [[Kūkaku Shiba]] pomogne u tome, grupa se neočekivano razdvoji i svatko se mora probijati kroz Seireitei na svoj način. Istovremeno, organizacija znana kao [[Gotei 13]] ([[japanski]]: 護廷十三隊, ''Goteijūsantai''; dosl. "Trinaest carskih zaštitnika") svjesna je njihova dolaska te proglašava izvanredno stanje, omogućujući Shinigamijima iz 13 Divizija da slobodno koriste svoje oružje u borbi s uljezima. Međutim, Gotei 13 pati od internih problema jer jedan od Kapetana ([[japanski]]: 隊長, ''Taichō''; dosl. "Zapovjednik jedinice"), [[Sōsuke Aizen]], bude ubijen, za što drugi Kapetani optuže Ichiga i njegove prijatelje. S druge strane, proces oko Rukijina pogubljenja naglo se zakomplicira i svi ranije utemeljeni rokovi maksimalno se skraćuju kako bi Rukia bila što prije pogubljena, čime cjelokupna situacija postaje sve sumnjivija. Ichigo i ostatak grupe postepeno se ponovo okuplja, a Yoruichi, za kojeg se ispostavlja da je zapravo žena sa sposobnošću transformacije u mačka, pomaže Ichigu da svlada [[Bankai]] ([[japanski]]: 卍解, ''Bankai''; dosl. "Finalno oslobađanje"), posebnu tehniku bez koje se neće moći boriti protiv ostalih Kapetana. [[File:178Aizen explains.jpeg|thumb|250px|left|[[Sōsuke Aizen|Aizenova]] izdaja.]] Nakon toga, Ichigo, uz pomoć Renjija Abaraija, koji je u međuvremenu također svladao Bankai i odlučio pomoći Rukiji, koja mu je najbolja prijateljica, uspijeva pobijediti Byakuyu i spasiti Rukiju, ali tada se otkrije cjelokupna istina. Naime, kapetan Aizen uopće nije bio ubijen već je lažirao svoju smrt kako bi ostvario svoj zli plan. Naime, Aizen je izdajica koji je želio pokoriti Soul Society tako što nadiđe granice moći Shinigamija kroz proces koji bi objedinio moći Shinigamija i Hollowa, a za što mu je bio potreban poseban predmet znan kao [[Hōgyoku]] ([[japanski]]: 崩玉, ''Hōgyoku''; dosl. "Raspadajuća kugla"), koji je ranije izradio i sakrio Kisuke Urahara, bivši Kapetan 12. Divizije koji je prije stotinu godina protjeran iz Soul Societyja te se smjestio u Svijetu živih. Taj je predmet bio sakriven u Rukiji, tako da ju je Aizen planirao pogubiti kako bi ga se domogao, ali je Ichigov dolazak malo poremetio njegove planove. Kapetani pokušavaju zaustaviti Aizena, ali bezuspješno i on uspijeva doći do Hōgyokua, ali pritom ne mora ubiti Rukiju. Nakon toga Aizen, zajedno sa svojim pomoćnicima, kapetanima [[Gin Ichimaru|Ginom Ichimaruom]] i [[Kaname Tōsen|Kanameom Tōsenom]], odlazi u [[Hueco Mundo]] ([[japanski]]: 虚圏 / ウェコムンド, ''Wekomundo''; dosl. "Šuplja sfera", prev. "Šuplji svijet"), svijet u kojem žive Hollowi, i objavljuje rat Soul Societyju. Gotei 13 ispričava se Ichigu te mu se zahvaljuju na pomoći, prihvaćajući ga kao saveznika i, službeno, zamjenskog Shinigamija. Dok se Gotei 13 pripremaju na sukob, Aizen je u Hueco Mundu formirao vojsku moćnih Hollowa, [[Arrancar]]a ([[japanski]]: 破面 / アランカル, ''Arankaru''; dosl. "Puknuta maska", prev. "otkinuti"), koje je nazvao Espade i rangirao ih po brojevima (1 do 10) temeljem njihove snage. Dvojica Espada, [[Yammy Llargo]] i [[Ulquiorra Cifer]], dolaze u Svijet živih kako bi testirali Ichigove moći, a nedugo zatim, Ulquiorra dolazi u Svijet živih i prisiljava Orihime, koja ima jako neobične moći, da dođe k Aizenu. Otkrivši što se dogodilo, Ichigo se ogluši o naredbe Soul Societyja te s Ishidom i Chadom odlazi u Hueco Mundo uz Uraharinu pomoć, kako bi spasili Orihime; na putu im se pridružuju Rukia i Renji. Po dolasku u Hueco Mundo upoznaju grupicu neobičnih i ekstenctričnih Hollowa koju čine [[Nelliel Tu Odelschwanck]], [[Dondochakka Birstanne]], [[Pesche Guatiche]] i [[Bawabawa]], koji im odluče praviti društvo i - koliko mogu - pomoći u njihovom nastojanju. Ichigo i ostali prolaze kroz Hueco mundo, pri čemu se bore s brojnim Hollowima, bivšim Espadama i aktualnim Espadama. U jednom trenutku u Hueco Mundo dolaze kapetani [[Byakuya Kuchiki]], [[Kenpachi Zaraki]], [[Mayuri Kurotsuchi]] i [[Retsu Unohana]], koji pomažu Ichigu dok ovaj odlazi na konačni okršaj s Ulquiorrom kako bi oslobodio Orihime. Tokom borbe, Ichigo bude ubijen te se pretvori u Hollowa, u kojem stanju uspijeva ubiti Ulquiorru. Nakon toga se uspijeva vratiti u normalno stanje. Kapetani ga tada informiraju o stanju u Svijetu živih. Naime, Aizenov je plan u tom trenutku postao jasan - planirao je iskoristiti Karakuru i sve ljude u njoj kako bi si omogućio put u do palače u kojoj obitava [[Soul King]], tamo ga ubio i postao novi vladar. Kako bi ga spriječio, Gotei 13 su uz Uraharinu pomoć napravili repliku Karakure na mjestu originalnog grada, koji su, zajedno sa stanovnicima, premjestili u Soul Society. Kada je Aizen s preostalim Espadama došao u Karakuru, shvatio je da se radi o lažnom gradu. Tamo su ga čekali ostali kapetani i počela je žestoka borba za spas Karakure. Ichigu su u međuvremenu objasnili da je on jedini koji može zaustaviti Aizena jer jedini nije bio izložen njegovoj hipnozi, tako da su se Ichigo i Unohana uputili u lažnu Karakuru nakon što je Ichigo spasio Orihime. Kapetani su uz pomoć [[Visoredi|Visoreda]], skupine bivših kapetana i njihovih pomoćnika ([[japanski]]: 副隊長, ''fukutaichō''; dosl. "pomoćni zapovjednik jedinice") koji su prije 110 godina protjerani iz Soul Societyja jer ih je Aizen pretvorio u hibride između Shinigamija i Hollowa pa su time dobili nove moći, koji su se svrstali na stranu Soul Societyja u ovoj borbi, uspjeli poraziti tri preostale Espade, kao i Tōsena, ali ne i Aizena i Gina, koji su nekako uspjeli otključati put u Soul Society i krenuti prema pravoj Karakuri. Ichigo je tokom ove borbe saznao da mu je otac zapravo bivši kapetan 10. Divizije, [[Isshin Kurosaki|Isshin Shiba]], jer se potonji borio protiv Aizena zajedno s Uraharom i Yoruichi. Isshin je pomogao sinu i naučio ga ultimativnu tehniku s kojom će moći poraziti Aizena, ali će ostati bez svih svojih moći, na što je Ichigo pristao. Nakon što je Gin izdao Aizena i pokušao ga ubiti, Aizen je ubio Gina i sukobio se s Ichigom, koji je aktivirao svoju tehniku i uspio svladati Aizena, koji je ubrzo onesposobljen i zatvoren zahvaljujući Uraharinoj pomoći. Ipak, Ichigo je nedugo zatim izgubio svoje moći. [[File:514Yhwach prepares.jpeg|thumb|[[Yhwach]] je bio posljednji veliki antagonist u mangi.]] Ichigo se teško nosio s povratkom u normalu, pogotovo jer nitko od njegovih drugih prijatelja nije izgubio svoje moći u tom trenutku. Istovremeno, nepoznati muškarac s mačem počeo je napadati Ichigove prijatelje. Ichigu je tada prišao [[Kūgo Ginjō]] te mu objasnio da je on [[Fullbring]]er ([[japanski]]: 完現術者 / フルブリンガー, ''Furuburingā''; dosl. "Umjetnik potpune manifestacije"), čovjek s moćima koje potječu od Hollowa, te kako mu može pomoći da povrati svoje moći. Istovremeno mu je otkrio kako je nepoznati napadač [[Shūkurō Tsukishima]], njegov bivši prijatelj i saveznik koji je postao zločinac. Nakon intenzivnog treninga, Ichigo uspijeva povratiti dio svojih moći, ali mu pred sam kraj Ishida otkriva kako Tsukishima možda jest napao sve ostale Ichigove prijatelje, ali kako je njega napao stvarni zlikovac - Kūgo Ginjō. Ginjō tada otkriva da je i on, kao i Ichigo, bivši zamjenski Shinigami te kako se želi osvetiti Soul Societyju zbog načina na koji su ga odbacili. Prije borbe, Ichigo uz pomoć Rukije, Urahare, svog oca i skupine kapetana i pomoćnika iz Gotei 13 vraća svoje pune moći i kreće u borbu s Ginjōm dok se ostali Shinigamiji lako obraćunaju s ostalim Fullbringerima. Ichigo je na kraju prisiljen ubiti Ginjōa, ali kaže da vjeruje Soul Societyju i da ostaje njihov saveznik, unatoč novootkrivenim činjenicama. Nedugo zatim, skupina nepoznatih osoba napada Hueco Mundo, Ichiga i Soul Society, pri ćemu pogiba [[Chōjirō Sasakibe]], pomoćnik glavnog kapetana [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto|Yamamota]]. Nepoznati protivnici objavljuju rat Soul Societyju i ubrzo se otkriva kako su to preostali Quincyji koje predvodi [[Yhwach]]; Yhwach je 1,000 godina ranije pokušao napraviti istu stvari, ali ga je Yamamoto porazio, mada ga nije mogao ubiti. Tada je rečeno kako će se Yhwach ponovo probuti za 1,000 godina i započeti svoj pohod. Ichigo i njegovi prijatelji (osim Ishide) odlaze u Hueco Mundo kako bi pomogli Hollowima, što Yhwach iskoristi i vrši invaziju na Soul Society ranije nego najavljeno, pri čemu uspijeva ubiti Yamamota. Ichigov dolazak spriječio je potpuno uništenje Soul Societyja, jer je Ichigo dovoljno dugo zadržao Yhwacha da je potonjem ponestalo vremena i morao se povući u [[Wandenreich]] ([[japanski]]: 見えざる帝国 / ヴァンデンライヒ, ''Vandenraihi''; dosl. "Nevidljivo cartvo", prev. "Zidinama opasano carstvo"). Ichigo je tokom te borbe izgubio svoj mač tako da je morao izraditi novi; tu je uskočila [[Royal Guard]] ([[japanski]]: 王属特務, ''Ōzokutokumu''; dosl. "Kralju podređena tajna služba"), skupina od pet najmoćnijih Shinigamija koji su inače zaduženi za zaštitu Soul Kinga, a nakon Yhwachovog dolaska su odlučili pomoći Soul Societyju i Ichigo. Ichigo je tada saznao cijelu priču o svom porijeklu i smrti svoje majke, što mu je omogućilo izradu novog [[Zanpakutō]]a ([[japanski]]: 斬魄刀, ''Zanpakutō''; dosl. "Mač za sječu duša"). Preostali članovi Gotei 13 pripremili su se na drugu invaziju tako da je borba sada bila mnogo izjednačenija. Iako je Yhwach uspio ubiti i apsorbirati Soul Kinga, svog oca, Ichigo i Soul Society dobili su neočekivanu pomoć od zarobljenog Aizena, koji je privremeno oslobođen kako bi pomogao u borbi protiv Yhwacha. Aizen je smatrao Yhwacha inferiornim te nije mogao dozvoliti da pobjedi, zbog čega je zajedno s Ishidom pomogao Ichigu i omogućio mu da trajno ubije Yhwacha. One-shot priča objavljena kasnije otkrila je kako se Soul Society oporavio, međutim kako potencijalno nova opasnost dolazi iz Pakla ([[japanski]]: 地獄, ''Jigoku''; dosl. "Pakao"), jedinog područja koje još uvijek nije bilo istraženo. == Likovi == {{main|Spisak likova iz serijala Bleach}} ''Bleach'' sadrži cijelu seriju likova, koji se mogu grupirati u nekoliko područja. Glavni likovi, odnosno oni koji imaju najveću ulogu u priči su: * '''[[Ichigo Kurosaki]]''' ([[japanski]]: 黒崎 一護, ''Kurosaki Ichigo''), protagonist ''Bleacha''. Na početku priče, Ichigo je tek obični srednjoškolac s neobičnom sposobnošću komunikacije s duhovima. Živi u [[Karakura|Karakuri]] zajedno s obitelji te redovno pohađa srednju školu te je jedan od boljih učenika u razredu. Kada čudovišni [[Hollow]] napadne njegovu obitelj i on dobije moći Shinigamija od [[Rukia Kuchiki|Rukije Kuchiki]], Ichigov život okreće se naglavačke. Karakterno, Ichigo je vrlo srčan i lojalan lik, pogotovo prema svojim prijateljima, za koje će uvijek biti tu kad treba, neovisno o riziku. Njegove hrabrost i borbenost ogledaju se u činjenici da je sprema u bilo kojem trenutku žrtvovati sebe kako bi spasio svoje prijatelje. U početku je cijeloj prili pristupao dosta intuitivno i bez puno razmišljanja, ali do kraja postaje mnogo smireniji i inteligentnije pristupa svojim borbama, postajući tako jedan od najsnažnijih Shinigamija u serijalu. * '''[[Rukia Kuchiki]]''' ([[japanski]]: 朽木 ルキア, ''Kuchiki Rukia''), glavni ženski lik u serijalu. Rukia Kuchiki je Shinigami iz 13. Divizije koju vodi kapetan [[Jūshirō Ukitake]]. Inicijalno je bila zadužena za patroliranje Karakure, pri čemu je došla u kontakt s Ichigom i dala mu svoje moći, što ju je gotovo koštalo života. Inicijalno hladna i posvećena svojoj dužnosti, Rukia je doživjela značajan razvoj kao lik te je pokazala kako posjeduje vrlo izraženu emotivnu stranu, a koja se posebno manifestirala kroz njezinu zaštitničku prirodu prema Ichigu i ostalim saveznicima. Ona je sestra pokojne supruge kapetana [[Byakuya Kuchiki|Byakuye Kuchikija]], čija ju je obitelj posvojila i rekla joj kako je Byakuya njezin stariji brat, tako da ga Rukia cijelo vrijeme naziva bratom, čak i nakon što sazna da joj nije brat. Od djetinjstva je prijateljica s [[Renji Abarai|Renijem Abaraijem]], s kojim se u konačnici i vjenča. Ima naviku objašnjavati stvari crtanjem koje je redovito predmet izrugivanja. Nakon Ukitakeove smrti postaje nova kapetanica 13. Divizije. [[File:Bleach10.jpg|thumb|500px|Likovi koji su zauzeli prvih deset mjesta na prvoj anketi koja je ispirivala popularnost likova (s lijeva na desno): [[Kisuke Urahara]], [[Ururu Tsumugiya]], [[Mizuiro Kojima]], [[Yasutora Sado]], [[Tatsuki Arisawa]], [[Orihime Inoue]], [[Uryū Ishida]], [[Ichigo Kurosaki]], [[Kon (Bleach)|Kon]] i [[Rukia Kuchiki]].]] * '''[[Renji Abarai]]''' ([[japanski]]: 阿散井 恋次, ''Abarai Renji''), ''fukutaichō'' 6. Divizije pod kapetanom Byakuyom Kuchikijem. Renija prvi put upoznajemo kada zajedno s Byakuyom dolazi u Svijet živih po Rukiju, a kada je prikazan kao negativac. Kasnije se ispostavilo kako je za Rukiju bio spreman žrtvovati ne samo svoje dužnosti i svoju čast, već i svoj život. Iako postaje blizak prijatelj s Ichigom, njih su dvojica ostali rivali te se često svađaju, što je uglavnom izvor humora u mangi. Njegov je cilj nadmašiti Byakuyu jednoga dana. Renji, kao i Rukia, potječe iz siromašnog dijela [[Soul Society]]ja te je upisao Akademiju istovremeno kada i Rukia, s kojom je najbolji prijatelj još od djetinjstva. * '''[[Orihime Inoue]]''' ([[japanski]]: 井上 織姫, ''Inoue Orihime''), Ichigova prijateljica i kolegica iz razreda. Kao i Ichigo, Orihime ima narančastu kosu, što je jedna od glavnih stvari koje ih povezuju na samom početku priče. Orihime je izrazito brižna i dobronamjerna osoba, ponekad i previše za vlastito dobro; dopušta drugima previše i uvijek je spremna podrediti sebe kako bi drugome bilo bolje. Izrazito je suosjećajna, toliko da u jednom trenutku počne suosjećati i s [[Ulquiorra Cifer|Ulquiorrom Ciferom]], Aizenovim Arrancarom koji ju je oteo i odveo u [[Hueco Mundo]]. U jednom trenutku otkrije da ima posebne moći koje mogu poništiti bilo koju radnju te ih najčešće koristi kako bi zaštitila svoje prijatelje ili ih izliječila. Nakon rata protiv [[Yhwach]]a, Orihime se udaje za Ichiga, u kojega je zaljubljena od samog početka. * '''[[Uryū Ishida]]''' ([[japanski]]: 石田 雨竜, ''Ishida Uryū''), jedini [[Quincy (Bleach)|Quincy]] među glavnim likovima. Ishida također ide u razred s Ichigom te je, zbog svoje zatvorenosti, inicijalno neprimjetan. Međutim, on je jedan od prvih koji shvati da je Ichigo Shinigami te postaje njegov rival, s obzirom na dugogodišnji sukob koji postoji između Quincyja i Shinigamija; kasnije se, ipak, sprijatelje te Ishida, iako nije uvijek spreman odustati od svojih ideala kao Quincy, čini sve kako bi pomogao svojim prijateljima. Bio je jako blizak sa svojim djedom, [[Sōken Ishida|Sōkenom]], za kog se vjerovalo da je posljednji Quincy, a kojega su ubili Hollowi jer je [[Mayuri Kurotsuchi]], kapetan 12. Divizije, namjerno poslao pomoć prekasno; iz tog razloga Ishida prezire Mayurija, iako su kasnije surađivali. Njegova posebna vještina je šivanje. * '''[[Yasutora Sado]]''' ([[japanski]]: 茶渡 泰虎, ''Sado Yasutora''), poznatiji kao "'''Chad'''" ([[japanski]]: チャド, ''Chado''), visoki i šutljivi mladić [[Meksiko|meksičkog]] porijekla koji također ide u Ichigov razred te je jedini [[Fullbring]]er u grupi, iako priroda njegovih moći bude otkrivena puno kasnije. Sado je visok i nevjerojatno fizički snažan, zbog čega rijetko tko ulazi u direktan sukob s njim, jer u pravilu može prebiti svakoga. S Ichigom se zbližio nakon što su si međusobno pomagali kada bi bili napadnuti od strane grupe huligana te su se tada zakleli kako će biti jedan uz drugoga do samoga kraja, neovisno o okolnostima; iz tog razloga Chad odbija poslušati višestruko snažnijeg [[Shunsui Kyōraku|Shunsuija Kyōrakua]] da se povuče prilikom upada u Soul Society te je spreman riskirati svoj život kako bi pomogao Ichigu. Nadimak Chad dao mu je Ichigo. * '''[[Kon (Bleach)|Kon]]''' ([[japanski]]: コン, ''Kon''), [[Modifcirana duša|ModSoul]] stvoren u sklopu Projekta Spearhead, a koji je preživio uništenje ostalih ModSoulova jer ih se smatralo previše nestavilnima. Njegovo ime skraćenica je izraza "Kaizō Konpaku" ([[japanski]]: 改造 魂魄; dosl. "Modificirana duša"). Kon je zapravo kuglica u kojoj obitava umjetno stvorena duša, a koja može biti stavljena u Gigai ili neki drugi predmet kako bi ga oživjela. Nakon inicijalnog upoznavanja, Kon je trajno smješten u tijelo plišanog lava, iako povremeno preuzima Ichigovo tijelo kada ovaj mora obavljati dužnosti Shinigamija. Kon je zapravo služio kao maskota cijelog serijala te je bio poznat po svom ekstentričnom ponašanju i afinitetu prema lijepim djevojkama (posebice onima s velikim grudima); bio je jako vezan uz Rukiju, ali i Ichiga. * '''[[Kisuke Urahara]]''' ([[japanski]]: 浦原 喜助, ''Urahara Kisuke''), inicijalno misteriozni trgovac mješovitom robom za Shinigamije koji ima vlastitu trgovinu u Karakuri. Zbog njegovog karakterističnog stila odijevanja, Ichigo ga je prozvao "Tip sa šeširom i klompama". Urahara djeluje nonšalantno i vrlo neozbiljno, a bio je poznat po tome da se znao pojaviti u pravo vrijeme na pravom mjestu. Kasnije se ispostavi kako je jedan od najsnažnijih likova u cijelom serijalu te kako je on, zapravo, bio bivši kapetan 12. Divizije, prije Mayurija Kurotsuchija, ali je protjeran iz Soul Societyja zbog sudjelovanja u incidentu koji je stvorio [[Visoredi|Visorede]]. Urahara je često pomagao Ichigu i ostalima, a nerijetko su upravo njegovi izumi i različita rješenja omogućili protagonistima da pobijede. * '''[[Yoruichi Shihōin]]''' ([[japanski]]: 四楓院 夜一, ''Shihōin Yoruichi''), Uraharina najbolja prijateljica. Inicijalno se pojavljuje kao crni mačak sa sposobnošću govora i muškim glasom, zbog čega ju protagonisti - nesvjesni istine - nazivaju "gospodin Yoruichi". Svoj pravi lik, kao i identitet, otkrila je Ichigu dok su bili u Soul Societyju, nakon čega su svi saznali da je zapravo žena koja se može pretvoriti u mačku. Ispostavilo se da je Yoruichi bivša kapetanica 2. Divizije i članica plemićke obitelji Shihōin te jedan od najsnažnijih likova u cijelom serijalu. Ona je predložila Uraharu za kapetana 12. Divizije te je bila mentorica [[Soi Fon]]. Prebjegla je iz Soul Societyja zajedno s Uraharom 110 godina prije početka radnje. * '''[[Sōsuke Aizen]]''' ([[japanski]]: 藍染 惣右介, ''Aizen Sōsuke''), bivši kapetan 5. Divizije i glavni negativac u prvoj sagi mange. Aizen je inicijalno predstavljen kao blag, inteligentan i izrazito dobronamjeran lik koji je zazivao smirenost kada su Ichigo i ostali upali u Seireitei; također je bio poput oca svojoj pomoćnici, [[Momo Hinamori]]. Tijekom Ichigovog upada, njegovo je tijelo pronađeno usred Seireiteija te se vjerovalo da je mrtav, sve dok se nije ispostavilo da je to vrlo kompleksan Gigai. Naime, Aizen je cijelo vrijeme bio izdajica koji je planirao ubiti [[Soul King]]a i postati novi vladar Soul Societyja, a to je pokušao postići nadilaženjem ograničenja koje su Shinigamiji imali spajanjem svojih moći s onima Hollowa. Porazio ga je Ichigo, nakon čega je zatvoren u [[Muken]], odakle je samo nakratko pušten kako bi pomogao u borbi protiv [[Yhwach]]a. * '''[[Yhwach]]''' ([[japanski]]: ユーハバッハ, ''Yūhabahha''), glavni negativac u drugoj sagi originalne mange. Yhwach je otac i predvodnik svih Quincyja, koji je tisuću godina prije početka priče pokušao ubiti Shinigamije jer se nije slagao s njihovim pogledom na balans između svjetova; tada ga je u borbi zaustavio [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto]], ali ga nije uspio ubiti. Ipak, Yhwach je tada izgubio sve svoje moći. No, proročanstvo je predvidjelo da će se Yhwach probuditi nakon tisuću godina i ponovo napasti Soul Society, što se i dogodilo. Iako je uspio apsorbirati moći Soul Kinga, svog oca, na kraju ga je porazio Ichigo, kojemu su pomogli Ishida i Aizen. == Nastanak == [[Tite Kubo]] je ideju za ''Bleach'' dobio tako što je želio nacrtati ''[[Shinigami]]'', duha koji ljude poziva u smrt u japanskom folkloru, u [[kimono|kimonu]], što je poslužilo kao osnova za dizajn [[Shinigami (Bleach)|Shinigamija]] u samoj mangi.<ref name="About 1">{{cite web|url=http://manga.about.com/od/mangaartistinterviews/a/TiteKubo.htm|title=Interview: Tite Kubo (page 1)|author=Deb Aoki|publisher=About.com|access-date=September 16, 2008|archive-date=April 24, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130424160658/http://manga.about.com/od/mangaartistinterviews/a/TiteKubo.htm|url-status=live}}</ref><ref name="LA Times">{{cite news|url=http://articles.latimes.com/2008/aug/28/entertainment/etw-kuboweb28|title=Creator Tite Kubo surprised by 'Bleach' success|author=Charles Solomon|date=August 28, 2008|access-date=September 17, 2008|work=Los Angeles Times|archive-date=April 23, 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090423115417/http://articles.latimes.com/2008/aug/28/entertainment/etw-kuboweb28}}</ref> Inicijalno je Kubo smatrao kako bi njegovi Shinigamiji trebalo nositi pištolje, tako da se manga trebala zvati ''Snipe'' (skraćeno od "sniper", odnosno [[snajper]]), ali to se promijenilo kada su mačevi uključeni u priču.<ref name="SJ 71">{{cite journal|journal=Shonen Jump #71|publisher=Viz Media|volume=6|issue=11|date=November 2008|title=Tite Kubo's Big Comic-Con Adventure!|pages=18–20}}</ref> Na kraju je naslov mange trebao biti ''Black'', što bi bila referenca na boju odjeće Shinigamija, ali Kubo je smatrao kako je naslov previše generičan. Pokušao je s varijantom ''White'', ali je shvatio kako mu se ''Bleach'' najviše sviđa zbog asocijacije na bijelu boju i činjenice da nije previše očito.<ref>{{Cite journal|title=Bleach: Interview with Tite Kubo|journal=[[Anime Insider]]|issue=61|page=39|date=October 2008|publisher=[[Wizard Universe]]|issn=1547-3767 }}</ref> Kubo je originalni koncept priče poslao časopisu ''[[Weekly Shōnen Jump]]'' nedugo nakon otkazivanja njegove prethodne mange, ''[[Zombiepowder]]a'', ali je ovaj inicijalno odbijen.<ref>{{cite web|url=http://www.metacritic.com/person/tite-kubo|title=Tite Kubo|website=[[Metacritic]]|access-date=May 5, 2014|archive-date=December 15, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141215171455/http://www.metacritic.com/person/tite-kubo|url-status=live}}</ref> Ubrzo je poznati mangaka [[Akira Toriyama]], autor ''[[Dragon Ball]]a'', vidio priču te je napisao pismo podrške Kubu.<ref name="LA Times" /> ''Bleach'' je prihvaćen za serijalizaciju nedugo nakon, tokom [[2001.]] godine, ali je inicijalna ideja bila da ''Bleach'' bude kraća priča s maksimalnim periodom izdavanja od pet godina.<ref name="LA Times" /> Rani nacrti priče nisu uključivali hijerarhijsku strukru [[Soul Society]]ja, ali jest uključivala neke likove i narativne elemente koji nisu prikazani prije sage o Arrancarima, poput činjenice da je Ichigov otac također Shinigami.<ref name="About 1" /> Kubo je naveo niz djela koji su utjecali na određene elemente u ''Bleachu'', poput drugih manga, glazbe, stranih jezika, arhitekture i filma. Svoj interes za crtanje nadnaravnog i čudovišta pripisao je mangi ''[[GeGeGe no Kitarō]]'' autora [[Shigeru Mizuki|Shigerua Mizukija]], dok je mangin fokus na zanimljiva oružja i borbe pripisao ''[[Saint Seiya|Saint Seiyi]]'' [[Masami Kurumada|Masamija Kurumade]], koju je Kubo volio kao dječak.<ref name="About 1" /> Potonja je manga temeljena na [[Grčka mitologija|grčkoj mitologiji]], što je Kubo smatrao izvorom svog interesa za mitove, čudovišta i zagrobni život.<ref name="SJ 71"/> Stil akcijskih elemenata i naracije u ''Bleachu'' inspiriran je filmom, iako Kubo nikada nije otkrio nijedan konkretan film koji je inspirirao neke od scena iz mange. Kada je bio pritisnut, odgovorio je kako jako voli ''[[Snatch (film)|Snatch]]'' [[Guy Ritchie|Guya Ritchieja]], ali kako taj film nije inspirirao stil u mangi.<ref name="SJ 51">{{cite journal|journal=Shonen Jump #51|title=none|volume=5|issue=3|date=March 2007|publisher=Viz Media|page=328}}</ref> Koreografija borbi u ''Bleachu'' konstruirana je uz pomoć [[rock]] glazbe, koju je Kubo slušao dok je zamišljao borbe kako bi si dao osjećaj za tempo prilikom prijeloma panela i promjene prespektiva tokom scena.<ref name="About 3"/> Kubo preferira crtati realistične ozljede kako bi borbe bile znakovitije, s ciljem da i čitatelji osjećaju bol koju likovi osjećaju.<ref name="PW"/> Scene borbi u ''Bleachu'' često si isprekidane kraćim humorističnim trenucima koje je autor namjerno ubacivao kada bi se zamorio tijekom crtanja.<ref name="About 3">{{cite web|url=http://manga.about.com/od/mangaartistinterviews/a/TiteKubo_3.htm|title=Interview: Tite Kubo (page 3)|author=Deb Aoki|publisher=About.com|access-date=2008-09-16|archive-date=November 27, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111127231536/http://manga.about.com/od/mangaartistinterviews/a/TiteKubo_3.htm|url-status=live}}</ref> Proces izgradnje priče ''Bleacha'' fokusiran je na karakterizaciju i izradnju likova. Dok je pisao narativne cjeline ili imao problema sa smišljanjem priče, Kubo bi započeo razmišljati o novim likovima, često ''en masse'', i čitao stara izdanja ''Bleacha''.<ref name="About 1" /><ref name="PW">{{cite web|author=Kai-ming Cha|url=http://www.publishersweekly.com/pw/by-topic/new-titles/adult-announcements/article/1480-kubo-comes-to-comic-con-.html|title=Kubo Comes to Comic-Con|work=[[Publishers Weekly]]|publisher=PWxyz, LLC|date=August 4, 2008|access-date=September 17, 2008|archive-date=December 12, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101212092402/http://www.publishersweekly.com/pw/by-topic/new-titles/adult-announcements/article/1480-kubo-comes-to-comic-con-.html|url-status=live }}<!-- http://www.publishersweekly.com/article/CA6584260.htmlTiteKubo.htm --></ref> Kubo je rekao kako voli crtati likove čiji vanjski izgled ne odgovara njihovoj prirodi — što je element iznenađenja prisutan kod velikog broja likova u ''Bleachu'' — jer ga "privlače ljudi s tom naizglednom kontradikcijom" te ima "potrebu crtati ljude na taj način" kada radi.<ref name="WSJ 12" /> Terminologija u ''Bleachu'' ima niz inspiracija, pri čemu svaka pojedina grupa ima svoje vlastite lingvističke korijene. [[Japanski jezik]] svakako je bio inspiracija za Shinigamije i Soul Society, pri čemu brojni mačevi i čarolije u serijalu svoja imena duguju staroj [[Japanska književnost|japanskoj književnosti]]. [[Hueco Mundo]] te likovi Hollowa i Arrancara svoja imena duguju [[španjolski jezik|španjolskom jeziku]], dok su Quincyji te Bountovi, koji su prisutni u anime ''filler'' epizodama, inspirirani [[njemački jezik|njemačkim jezikom]]. [[Engleski jezik]] i [[rock]] glazba poslužili su kao inspiracija za [[Fullbring]]ere. Korištenje takve terminologije kao i zastupljenost različitih etničkih i nacionalnih skupina ukazuje na međunarodni element u koncepciji ''Bleacha''.<ref name="WSJ 12">''[[Shonen Jump (magazine)|Shonen Jump]]''. Volume 6, Issue 6. June 2007. [[Viz Media]]. 12.</ref> == Teme i analiza == Radnja ''Bleacha'' temeljena je na tradicionalnom japanskom vjerovanju kako duhovi koegzistiraju zajedno s ljudima te kako njihova priroda, bilo da su dobri ili zli, ovisi o okolnostima.<ref name=Feigenblatt /> Dobar primjer za to je Orihimeina povijest. Od svoje treće godine, nakon što su pobjegli od roditelja zlostavljača, odgajao ju je i brinuo se za nju njezin stariji brat, Sora, za mir čije se duše stalno molila nakon što je poginuo u saobraćajnoj nesreći.<ref name="ch6">{{cite book|author=Kubo, Tite|title=Bleach, vol. 1|year=2004|publisher=[[Viz Media]]|chapter=Poglavlje 6|isbn=1-59116-441-9}}</ref> Iako je izvorno Sorina duša bila mirna, s vremenom se Orihime sve rjeđe molila jer je pronašla nove prijatelje, tako da je Sora postao ljubomoran i njegova se duša pretvorila u Hollowa i napala Orihime; ipak, kasnije je Sora ponovo probio kroz masku Hollowa nakon borbe s Ichigom te je uvidio svoju pogrešku. Patrick Drazen navodi kako je ovo podsjednik čitateljima da ne smiju zaboraviti tradiciju ili naljutiti duhove kako ne bi stvorili probleme u stvarnom svijetu.<ref>{{cite book|title=A Gathering of Spirits: Japan's Ghost Story Tradition from Folklore and Kabuki to Anime and Manga|publisher=iUniverse|author=Drazen, Patrick|date=June 29, 2011|pages=11–12|isbn=978-1462029426|url=https://books.google.com/books?id=nnkSCqG8L4YC&pg=PA12|access-date=March 21, 2022|archive-date=March 21, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220321180149/https://books.google.com/books?id=nnkSCqG8L4YC&pg=PA12|url-status=live}}</ref> Manga također inkorporira elemente [[Šintoizam|šintoističke]] ideje o pročišćenju "zlih duhova kroz čarolije, svitke, napjeve i druge obrede". Christopher A. Born smatra kako ''Bleach'' prenosi [[Konfucijanizam|konfucijanske vrijednosti]].<ref>{{cite journal|date=April 1, 2010|title=In the Footsteps of the Master: Confucian Values in Anime and Manga|journal=ASIANetwork Exchange|volume=17|issue=2|pages=39–53|doi=10.16995/ane.206|doi-access=free|last=Born|first=Christopher A.}}</ref> Von Feigenblatt smatra kako je ''Bleach'' kulturološki i teološki jako osviješten, crpeći elemente iz [[kršćanstvo|kršćanstva]], ali i karipske [[Santería|santeríje]].<ref name=Feigenblatt>{{cite journal|author=von Feigenblatt, Otto F.|title=Japanese Animation as a Global Product: The Lingering Traces of Nijonjinron and the Rise of Globalism and Hybridity|date=July–December 2012|journal=Journal of History & Social Sciences|issue=2|volume=3|pages=1&ndash;14|ssrn=2195562}}</ref> Raznolikost se ogleda i u rasama te jezicima likova,<ref name="WSJ 12"/> s obzorom na činjenicu da je španjolski jezik predominantan u [[Hueco Munco|Huecu Mundu]], dok su [[Quincy (Bleach)|Quincy]]ji i [[Bount]]i povezani s njemačkim jezikom.<ref name=Feigenblatt /> Također dodaje kako smatra da su Quincyji inspirirani srednjovjekovnim katoličkim viteškim redovima poput [[Suvereni vojnički red Malte|Suverenog vojničkog reda Malte]] ili [[Red Svetog groba u Jeruzalemu|Konjaničkog Reda Svetog groba]], čiji je utjecaj vidljiv kroz uniforme koje Quincyji nose, ali i preko simbolike križa.<ref name=Feigenblatt /> == Izdavanje == {{main|Lista poglavlja i tankōbon izdanja mange Bleach}} ''Bleach'' [[Tite Kubo|Titea Kuba]] izlazio je u [[Shūeisha|Shūeishinom]] časopisu ''[[Weekly Shōnen Jump]]'' punih petnaest godina, od [[7. kolovoza]] [[2001.]] godine<ref>{{cite web|title=『BLEACH』15年の歴史に幕 完結記念で"全巻無料"公式アプリ配信|url=https://www.oricon.co.jp/news/2077075/full/|publisher=[[Oricon]]|access-date=March 12, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20160826230351/http://www.oricon.co.jp/news/2077075/full/|archive-date=August 26, 2016|language=ja|date=August 22, 2016|url-status=live|quote={{lang|ja|『BLEACH』第1話が掲載された『週刊少年ジャンプ』(2001年8月7日) (C)デジタルリマスター版「週刊少年ジャンプ」2001年36・37号/集英社 （2/9枚）}}}}</ref><ref>{{cite web|title=『BLEACH』20周年プロジェクトの発表をまとめて掲載。久保帯人氏のコメントも|url=https://www.famitsu.com/news/202003/21195057.html|website=[[Famitsu]]|access-date=February 20, 2021|archive-url=https://archive.today/20210220223245/https://www.famitsu.com/news/202003/21195057.html|archive-date=February 20, 2021|language=ja|date=March 21, 2020|url-status=live}}</ref> do [[22. kolovoza]] [[2016.]] godine.<ref>{{cite web|last=Pineda|first=Rafael Antonio|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2016-08-04/bleach-manga-to-end-on-august-22-with-important-announcement/.105006|title=Bleach Manga to End on August 22 With 'Important Announcement'|website=[[Anime News Network]]|date=August 4, 2016|access-date=November 27, 2016|archive-date=November 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161129024917/http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-08-04/bleach-manga-to-end-on-august-22-with-important-announcement/.105006|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=「BLEACH」15年の歴史に幕！単行本が無料で読めるアプリの配信も|url=https://natalie.mu/comic/news/198944|website=[[Natalie (website)|Natalie]]|publisher=Natasha, Inc.|access-date=February 20, 2021|language=ja|date=August 22, 2016|archive-date=April 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428213902/https://natalie.mu/comic/news/198944|url-status=live}}</ref> Ukupno 698 individualnih poglavlja (686 regularno numeriranih, te 12 poglavlja numeriranih od -108 do -97) kasnije je sabrano u 74 ''[[tankōbon]]'' izdanja koja su tiskana od [[5. siječnja]] [[2002.]] do [[4. studenog]] [[2016.]] godine.<ref name="JP1">{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-873213-8|title=Bleach 1|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 5, 2014|language=ja|archive-date=January 21, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150121010445/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-873213-8|url-status=live}}</ref><ref name="JP74">{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-880774-4&mode=1|title=Bleach 74|publisher=[[Shueisha]]|access-date=October 6, 2016|language=ja|archive-date=September 12, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170912234959/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-880774-4&mode=1|url-status=live}}</ref> Shūeisha je prvo 21 sabrano izdanje reizdala u obliku šest omnibus izdanja naslovljenih ''Resurrected Souls'', a povodom desete obljetnice serijala.<ref>{{cite web|title=BLEACH総集編6巻連続刊行！カラーマンガも描き下ろし|url=https://natalie.mu/comic/news/55163|website=[[Natalie (website)|Natalie]]|publisher=Natasha, Inc.|access-date=September 29, 2021|language=ja|date=August 19, 2011|archive-date=March 14, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220314131111/https://natalie.mu/comic/news/55163|url-status=live}}</ref> Prvo omnibus izdanje tiskano je [[22. kolovoza]] [[2011.]] godine, a posljednje [[23. siječnja]] [[2012.]] godine.<ref>{{cite book|title=ja:BLEACH総集編 Resurrected Souls 6|language=ja|id={{ASIN|4081110948|country=jp}}}}</ref> Dana [[21. rujna]] [[2012.]] godine, Shūeisha je objavila 45 digitalnih sabranih izdanja u japanskim e-book trgovinama,<ref>{{cite web|url=http://www.ebookjapan.jp/ebj/book/60080167.html|title=Bleach digital 1|publisher=ebookjapan.jp|access-date=May 5, 2014|language=ja|archive-date=May 31, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140531174233/http://www.ebookjapan.jp/ebj/book/60080167.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ebookjapan.jp/ebj/book/60080211.html|title=Bleach digital 45|publisher=ebookjapan.jp|access-date=May 5, 2014|language=ja|archive-date=May 31, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140531173203/http://www.ebookjapan.jp/ebj/book/60080211.html|url-status=live}}</ref> zaključivši tu seriju [[4. studenog]] [[2016.]] godine sa 74. brojem.<ref>{{cite web|url=http://www.ebookjapan.jp/ebj/132455/volume74/|title=Bleach digital 74|publisher=ebookjapan.jp|access-date=January 6, 2018|language=ja|archive-date=January 7, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180107120137/http://www.ebookjapan.jp/ebj/132455/volume74/|url-status=live}}</ref> Ova su digitalna izdanja [[26. travnja]] [[2013.]] godine reizdana u deset tomova,<ref>{{cite web|url=http://ebookstore.sony.jp/item/ST000000000000000357/|title=BLEACH モノクロ版 1～10巻セット|publisher=Sony|access-date=May 5, 2014|language=ja|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140505202945/http://ebookstore.sony.jp/item/ST000000000000000357/|archive-date=May 5, 2014|df=mdy-all}}</ref> s tim da je šesti izdan [[14. ožujka]] [[2014.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://ebookstore.sony.jp/item/ST000000000000000945/|title=BLEACH モノクロ版 51～60巻セット|publisher=Sony|access-date=May 5, 2014|language=ja|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140505203339/http://ebookstore.sony.jp/item/ST000000000000000945/|archive-date=May 5, 2014|df=mdy-all}}</ref> Nositelj licence za Sjevernu Ameriku, [[Viz Media]], serijalizirao je inicijalna poglavlja u svom časopisu ''[[Shonen Jump]]'' od studenog [[2007.]] do travnja [[2012.]] godine.<ref>{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-07-27/shonen-jump-to-serialize-bleach-publish-slam-dunk|title=Viz to Serialize Bleach, Publish Slam Dunk|date=July 27, 2007|work=[[Anime News Network]]|access-date=May 5, 2014|archive-date=April 10, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140410110400/http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-07-27/shonen-jump-to-serialize-bleach-publish-slam-dunk|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2011-10-14/viz-shonen-jump-print-magazine-to-end-next-march|title=Viz's Shōnen Jump Print Magazine to End Next March|date=October 14, 2011|work=Anime News Network|access-date=January 6, 2018|archive-date=December 10, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181210030242/https://www.animenewsnetwork.com/news/2011-10-14/viz-shonen-jump-print-magazine-to-end-next-march|url-status=live }}</ref> Serijal se u siječnju [[2012.]] godine prebacio u digitalni antologijski časopis ''[[Weekly Shonen Jump Alpha]]'', dok je Viz Media nastavila s digitalnim izdanjima kako je Shūeisha izdavala nova poglavlja u Japanu.<ref>{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2011-10-14/viz-to-launch-weekly-shonen-jump-alpha-digital-anthology|title=Viz to Launch Weekly Shonen Jump Alpha Digital Anthology|work=Anime News Network|date=October 14, 2011|access-date=January 6, 2018|archive-date=April 4, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150404114434/http://www.animenewsnetwork.com/news/2011-10-14/viz-to-launch-weekly-shonen-jump-alpha-digital-anthology|url-status=live }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2016-11-04/bleach-manga-gets-2-novels-penned-by-makoto-matsubara-ryohgo-narita/.108451|title=Bleach Manga Gets 2 Novels Penned by Makoto Matsubara, Ryohgo Narita|date=November 4, 2016|work=Anime News Network|access-date=January 6, 2018|archive-date=January 7, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180107061541/https://www.animenewsnetwork.com/news/2016-11-04/bleach-manga-gets-2-novels-penned-by-makoto-matsubara-ryohgo-narita/.108451|url-status=live }}</ref> Prvo sabrano izdanje na [[engleski jezik|engleskom]] izdano je [[6. srpnja]] [[2004.]] godine,<ref name="US1">{{cite web|url=https://www.viz.com/read/manga/bleach-volume-1/product/167|title=Bleach, Vol. 1|publisher=[[Viz Media]]|access-date=May 5, 2014|archive-date=September 8, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180908130535/https://www.viz.com/read/manga/bleach-volume-1/product/167|url-status=live}}</ref> a serijal je zaključen s 74. tomom [[2. listopada]] [[2018.]] godine.<ref name=en74>{{cite web|url=https://www.viz.com/read/manga/bleach-volume-74/product/5664|title=Bleach, Vol. 74|publisher=Viz Media|access-date=October 15, 2018|archive-date=October 8, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181008061356/https://www.viz.com/read/manga/bleach-volume-74/product/5664|url-status=live }}</ref> Viz Media također je izdao posebno kolekcionarsko izdanje prvog toma s tvrdim uvezom i omotom,<ref>{{cite web|url=http://www.viz.com/manga/print/bleach-volume-1C/7962|title=Bleach, Volume 1 (Collector's Edition)|publisher=Viz Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20140712045628/http://www.viz.com/manga/print/bleach-volume-1C/7962|archive-date=July 12, 2014}}</ref> tri posebna box set izdanja,<ref>{{cite web|url=https://www.viz.com/read/manga/product/bleach-box-sets-vol-1/7996|title=Bleach Box Set 1: Volumes 1–21 with Premium|publisher=Viz Media|access-date=January 6, 2018|archive-date=January 7, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180107061843/https://www.viz.com/read/manga/product/bleach-box-sets-vol-1/7996|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.viz.com/read/manga/product/bleach-box-sets-vol-2/11771|title=Bleach Box Set 2: Volumes 22–48 with Premium|publisher=Viz Media|access-date=January 6, 2018|archive-date=January 7, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180107061403/https://www.viz.com/read/manga/product/bleach-box-sets-vol-2/11771|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.viz.com/read/manga/bleach-box-sets-volume-3/product/5735|title=Bleach Box Set 3: Volumes 49–74 with Premium|publisher=Viz Media|access-date=January 5, 2023|archive-date=2018-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180107061843/https://web.archive.org/web/20200923024743/https://www.viz.com/read/manga/bleach-box-sets-volume-3/product/5735|url-status=live|dead-url=}}</ref> te 25 sabranih "3-u-1" izdanja u periodu od [[7. lipnja]] [[2011.]]<ref name="1st 3-in-1 Vol 1">{{cite web|url=https://www.viz.com/read/manga/bleach-3-in-1-edition-volume-1/product/2767|title=''Bleach'' (3-in-1 Edition), Vol. 1|publisher=Viz Media|access-date=May 5, 2014|archive-date=November 28, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181128210644/https://www.viz.com/read/manga/bleach-3-in-1-edition-volume-1/product/2767|url-status=live}}</ref> do [[5. ožujka]] [[2019.]] godine.<ref>{{cite web|url=https://www.viz.com/read/manga/bleach-3-in-1-edition-volume-25/product/5841|title=''Bleach'' (3-in-1 Edition), Vol. 25|publisher=Viz Media|access-date=July 22, 2019|archive-date=April 13, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190413144236/https://www.viz.com/read/manga/bleach-3-in-1-edition-volume-25/product/5841|url-status=live }}</ref> Također, Viz je prvih 16 tomova na engleskom objavio u digitalnom formatu [[17. lipnja]] [[2011.]] godine,<ref>{{cite web|url=http://www.viz.com/manga/digital/bleach-volume-1/34|title=Bleach digital, Vol. 1|publisher=[[Viz Media]]|access-date=May 5, 2014|archive-date=May 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140513021011/http://www.viz.com/manga/digital/bleach-volume-1/34|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.viz.com/read/manga/bleach-volume-16/product/801/digital|title=Bleach digital, Vol. 16|publisher=[[Viz Media]]|access-date=May 5, 2014|archive-date=September 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200903192254/https://www.viz.com/read/manga/bleach-volume-16/product/801/digital|url-status=live}}</ref> dok je digitalno izdanje sva 74 toma zaključeno [[2. listopada]] [[2018.]] godine.<ref name=en74/> Dana [[10. kolovoza]] [[2021.]] godine, ''[[Weekly Shōnen Jump]]'' je izdao posebno one-shot poglavlje od 73 stranice povodom dvadesete obljetnice mange.<ref>{{cite web|last=Hodgkins|first=Crystalyn|title=Tite Kubo Pens New Bleach 1-Shot Manga|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-08-01/tite-kubo-pens-new-bleach-1-shot-manga/.175756|website=[[Anime News Network]]|access-date=August 1, 2021|date=August 1, 2021|archive-date=August 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210810095441/https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-08-01/tite-kubo-pens-new-bleach-1-shot-manga/.175756|url-status=live}}</ref> Englesko izdanje objavio je Vizovo digitalno izdanje časopisa ''[[Shonen Jump]]'', kao i Shūeishin digitalni časopis ''[[Manga Plus]]''. Poglavlje završava sa, kako se čini, [[cliffhanger]]om i riječima "Novi vjetrovi iz Pakla" ([[japanski]]: 獄頤嗚嗚篇, ''Gokui Meimei-hen''), pri čemu se [[kanji]] 篇 (''hen'') uglavnom koristi za označavanje narativnih cjelina ([[engleski|engl.]] ''arcs''), sugerirajući kako postoji mogućnost da će se manga nastaviti u budućnosti, ali od tada nije bilo službenih objava povodom toga.<ref>{{cite web|last=Hazra|first=Adriana|title=Viz Media, Manga Plus Publish Bleach 1-Shot in English|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-08-10/viz-media-manga-plus-publish-bleach-1-shot-in-english/.176096|website=[[Anime News Network]]|access-date=August 10, 2021|date=August 10, 2021|archive-date=August 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210810083237/https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-08-10/viz-media-manga-plus-publish-bleach-1-shot-in-english/.176096|url-status=live}}</ref> Poglavlje je digitalno izdano [[3. prosinca]] [[2021.]] godine.<ref>{{cite web|last=Harding|first=Daryl|title=Bleach’s Summer One-Shot Manga Gets Released Digitally in Japan With New Cover|url=https://www.crunchyroll.com/anime-news/2021/12/03-1/bleachs-summer-one-shot-manga-gets-released-digitally-in-japan-with-new-cover|website=[[Crunchyroll]]|access-date=December 4, 2021|date=December 3, 2021|archive-date=December 4, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211204004304/https://www.crunchyroll.com/anime-news/2021/12/03-1/bleachs-summer-one-shot-manga-gets-released-digitally-in-japan-with-new-cover|url-status=live}}</ref> == Medijska franšiza == === Anime === {{main|Bleach (anime)}} Animacijski studio [[Pierrot (kompanija)|Pierrot]] adaptirao je mangu u [[anime]] seriju pod redateljskom palicom [[Noriyuki Abe|Noriyukija Abea]]. Prva epizoda emitirana je u listopadu [[2004.]] godine, a sama serija trajala je osam godina, do ožujka [[2012.]] godine, kada je iznenadano i bez objašnjenja ukinuta po završetku 366. epizode.<ref name="Anime">{{cite web|url=http://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/episodes/episodes01/index.html|title=Bleach 1–13|publisher=[[TV Tokyo]]|language=ja|access-date=May 5, 2014|archive-date=October 17, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017002007/http://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/episodes/episodes01/index.html}}</ref><ref name="Anime2">{{cite web|url=http://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/episodes/episodes30/index.html|title=Bleach 355–366|publisher=[[TV Tokyo]]|language=ja|access-date=May 5, 2014|archive-date=May 6, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190506082026/https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/episodes/episodes30/index.html}}</ref><ref name="Bleach TV Anime Ending on March 27">{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|title=Bleach TV Anime Ending on March 27|work=[[Anime News Network]]|access-date=February 23, 2012|archive-date=April 6, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190406125815/https://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|url-status=live}}</ref> U ožujku [[2020.]] godine objavljeno je kako će se anime nastaviti, odnosno kako će i posljednja velika narativna cjelina, "Tisućljetni krvavi rat", biti adaptirana u anime formatu.<ref>{{cite web|last=Hodgkins|first=Crystalyn|title=Bleach Manga's 'Thousand Year Blood War Arc' Gets Anime|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2020-03-20/bleach-manga-thousand-year-blood-war-arc-gets-anime/.157678|website=[[Anime News Network]]|access-date=November 26, 2021|date=March 20, 2020|archive-date=March 21, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200321010141/https://www.animenewsnetwork.com/news/2020-03-20/bleach-manga-thousand-year-blood-war-arc-gets-anime/.157678|url-status=live }}</ref> U studenom [[2021.]] potvrđeno je da će adaptacija biti u obliku nove anime serije.<ref>{{cite tweet|user=BLEACHanimation|number=1457513202959327237|title=3ジャンプフェスタ 2022スーパーステージEX『BLEACH』配信決定！|trans-title= #JumpFesta 2022 Super Stage EX We're going to distribute "Bleach"!|language=ja|date=November 8, 2021|access-date=December 12, 2021}}</ref><ref>{{cite web|last=Harding|first=Daryl|title=Bleach Event on December 18 to Present 1st Trailer and Visual for Upcoming New TV Anime Adaptation|url=https://www.crunchyroll.com/anime-news/2021/11/29-1/bleach-event-on-december-18-to-present-1st-trailer-and-visual-for-upcoming-new-tv-anime-adaptation|website=[[Crunchyroll]]|access-date=November 29, 2021|date=November 29, 2021|archive-date=November 29, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211129093127/https://www.crunchyroll.com/anime-news/2021/11/29-1/bleach-event-on-december-18-to-present-1st-trailer-and-visual-for-upcoming-new-tv-anime-adaptation|url-status=live}}</ref> [[Tomohisa Taguchi]] preuzeo je redateljsku poziciju od Abea, a anime je premijeru imao u listopadu [[2022.]] godine te je zaključen u listopadu [[2026.]] godine.<ref>{{cite web|title=「BLEACH 千年血戦篇」は来年10月放送！ビジュアル＆PV発表、監督は田口智久|url=https://natalie.mu/comic/news/458312|website=[[Natalie (website)|Natalie]]|publisher=Natasha, Inc.|access-date=December 18, 2021|language=ja|date=December 18, 2021|archive-date=December 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211219090118/https://natalie.mu/comic/news/458312|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Pineda|first=Rafael|title=Bleach Thousand Year Blood War Anime's Video Reveals October 2022 TV Premiere|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-12-18/bleach-thousand-year-blood-war-anime-video-reveals-october-2022-tv-premiere/.180730|website=[[Anime News Network]]|access-date=December 18, 2021|date=December 18, 2021|archive-date=February 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220216050131/https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-12-18/bleach-thousand-year-blood-war-anime-video-reveals-october-2022-tv-premiere/.180730|url-status=live}}</ref> === Filmovi === Kao što se često događa s popularnim manga i anime serijalima, uz temeljni anime serijal producirana su i četiri dugometražna [[anime]] filma. Ti su filmovi proširili radnju, međutim narativno ne spadaju u temeljni kanon, tako da se zapravo smatraju alternativnim pričama i glavna manga ne referira na ove događaje. Filmovi u pitanju su: # ''[[Bleach: Memories of Nobody]]'' ([[16. prosinca]] [[2006.]])<ref>{{cite web|title=BLEACH MEMORIES OF NOBODY|url=https://mediaarts-db.bunka.go.jp/id/C411430|website=Media Arts Database|publisher=[[Agency for Cultural Affairs]]|access-date=November 11, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211111053440/https://mediaarts-db.bunka.go.jp/id/C411430|archive-date=November 11, 2021|language=ja|url-status=live}}</ref> # ''[[Bleach: The DiamondDust Rebellion]]'' ([[22. prosinca]] [[2007.]])<ref>{{cite web|last=Miller|first=Evan|title=Second Bleach Film's Title, Date Revealed|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2007-07-09/second-bleach-film's-title-date-revealed|website=[[Anime News Network]]|access-date=November 11, 2021|date=July 9, 2007|archive-date=June 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190627170311/https://www.animenewsnetwork.com/news/2007-07-09/second-bleach-film%27s-title-date-revealed|url-status=live}}</ref> # ''[[Bleach: Fade to Black]]'' ([[13. prosinca]] [[2008.]])<ref>{{cite web|last=Loo|first=Egan|title=Third Bleach Film, First Major Film Have Titles, Dates|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2008-07-15/third-bleach-film-first-major-film-have-titles-dates|website=[[Anime News Network]]|access-date=November 11, 2021|date=July 15, 2008|archive-date=July 20, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170720225215/http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-07-15/third-bleach-film-first-major-film-have-titles-dates|url-status=live}}</ref> # ''[[Bleach: Hell Verse]]'' ([[4. prosinca]] [[2010.]])<ref>{{cite web|last=Loo|first=Egan|title=Bleach: Jigoku-Hen Film, Yakumo Promos Streamed (Updated)|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2010-09-14/bleach/jigoku-hen-film-yakumo-promos-streamed|website=[[Anime News Network]]|access-date=November 11, 2021|date=September 13, 2010|archive-date=November 11, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211111054524/https://www.animenewsnetwork.com/news/2010-09-14/bleach/jigoku-hen-film-yakumo-promos-streamed|url-status=live}}</ref> Uz to, [[Warner Bros.]] je [[2018.]] godine producirao i igranu adaptaciju prvog dijela mange naslovljenu samo ''[[Bleach (film, 2018)|Bleach]]'', koja je premijerno prikazana [[20. srpnja]] [[2018.]] godine u [[Japan]]u.<ref>{{cite web|last=Hodgkins|first=Crystalyn|title=Live-Action Bleach Film's 2 New Ads Streamed Before July 20 Premiere|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2018-07-14/live-action-bleach-film-2-new-ads-streamed-before-july-20-premiere/.134265|website=[[Anime News Network]]|access-date=November 11, 2021|date=July 14, 2018|archive-date=November 11, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211111054521/https://www.animenewsnetwork.com/news/2018-07-14/live-action-bleach-film-2-new-ads-streamed-before-july-20-premiere/.134265|url-status=live}}</ref> Priča ovoga filma završava s dolaskom Byakuye i Renjija po Rukiju te Ichigovim neuspjehom pri njenom spašavanju. === ''Light novel'' === Uz glavnu mangu, prošireni serijal sastoji se i od nekoliko ''[[light novel]]a''; [[Tite Kubo]] surađivao je na nekima, dok su neka samostalna djela drugih autora. Kubo i Makoto Matsubara zajedno su napisali tri novelizacije glavnog serijala, koje je izdala [[Shūeisha]] u sklopu svoje serije ''Shōnen Jump Books''. Prvi tom, ''Bleach - Letters From The Other Side: The Death and The Strawberry'', premijerno je tiskan [[15. prosinca]] [[2004.]] godine, a reizdan je pod naslovom ''Bleach - Letters From The Other Side: The Death and The Strawberry - New Edition'' [[4. studenog]] [[2009.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-703149-7|title=BLEACH-letters from the other side: The Death and The Strawberry|language=ja|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 4, 2014|archive-date=July 22, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722095016/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-703149-7|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703212-3|title=BLEACH-letters from the other side: The Death and The Strawberry -new edition-|language=ja|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 4, 2014|archive-date=January 11, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130111081339/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703212-3|url-status=live}}</ref> Drugi tom, ''Bleach: The Honey Dish Rhapsody'', izdan je [[30. studenog]] [[2006.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-703173-X|title=Bleach: The Honey Dish Rhapsody|language=ja|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 4, 2014|archive-date=October 8, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121008060902/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-703173-X|url-status=live }}</ref> Posljednji, treći tom, ''Bleach: The Death Save The Strawberry'', tiskan je [[4. rujna]] [[2012.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703272-7|title=Bleach: The Death Save The Strawberry|language=ja|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 4, 2014|archive-date=January 11, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130111082557/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703272-7|url-status=live}}</ref> [[Ryōgo Narita]] napisao je još jednu seriju ''light novela'' koji su upotpunjavali Kubov serijal, naslova ''[[Bleach: Spirits Are Forever With You]]''; oba toma izdana su [[4. lipnja]] [[2012.]] godine,<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703265-9|title=BLEACH: Spirits Are Forever With You I|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 3, 2014|language=ja|archive-date=November 6, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151106013332/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703265-9|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703266-6|title=BLEACH: Spirits Are Forever With You II|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 3, 2014|language=ja|archive-date=November 6, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151106013339/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703266-6|url-status=live}}</ref> a osim proširene priče o [[Don Kanonji]]ju, u serijal su uveli lik [[Sōya Azashiro|Sōye Azashira]]. Nijedan od ovih ''light novela'' nije preveden na [[engleski jezik]]. Po završetku serijala [[2016.]] godine, Shūeisha je izdala još nekoliko ''light novela''.<ref>{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-12-08/more-details-revealed-for-2-upcoming-bleach-novels/.109645|title=More Details Revealed For 2 Upcoming Bleach Novels|work=[[Anime News Network]]|access-date=May 28, 2017|language=en|archive-date=June 6, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170606042247/http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-12-08/more-details-revealed-for-2-upcoming-bleach-novels/.109645|url-status=live}}</ref> Makoto Matsubara napisala je ''light novel'' ''[[Bleach: WE DO knot ALWAYS LOVE YOU]]'', koji se bavio događajima neposredno nakon [[Yhwach]]ovog pada i prikazao je vjenčanje [[Rukia Kuchiki|Rukije]] i [[Renji Abarai|Renjija]]. Priča je tiskana [[27. prosinca]] [[2016.]] godine u [[Japan]]u; englesko izdanje još uvijek nije objavljeno. U suradnji s Kubom, [[Ryōgo Narita]] napisao je ''light novel'' ''[[Bleach: Can't Fear Your Own World]]'', koji je inicijalno izlazio svako dva tjedna od [[28. travnja]] [[2017.]] godine,<ref>{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2017-04-22/ryohgo-narita-new-bleach-novel-reveals-title-digital-serialization-starting-on-april-28/.115160|title=Ryohgo Narita's New Bleach Novel Reveals Title, Digital Serialization Starting on April 28|work=[[Anime News Network]]|access-date=May 28, 2017|language=en|archive-date=May 23, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170523061810/http://www.animenewsnetwork.com/news/2017-04-22/ryohgo-narita-new-bleach-novel-reveals-title-digital-serialization-starting-on-april-28/.115160|url-status=live}}</ref> a kasnije je sabran u tri toma. Prvi tom tiskan je [[4. kolovoza]] [[2017.]] godine,<ref>{{cite web|last=Kelly|first=Rai|title=Bleach: Can't Fear Your Own World Novels Go On Hiatus|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2017-07-21/bleach-cant-fear-your-own-world-novels-go-on-hiatus/.119177|website=[[Anime News Network]]|access-date=October 30, 2018|date=July 21, 2017|archive-date=October 30, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181030131207/https://www.animenewsnetwork.com/news/2017-07-21/bleach-cant-fear-your-own-world-novels-go-on-hiatus/.119177|url-status=live }}</ref> drugi [[2. studenog]] [[2018.]] godine, a posljednji tom tiskan je [[4. prosinca]] [[2018.]] godine.<ref>{{cite web|last=Pineda|first=Rafael Antonio|title=Bleach Novel Series to End With 3rd Volume|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2018-10-29/bleach-novel-series-to-end-with-3rd-volume/.138754|website=[[Anime News Network]]|access-date=October 30, 2018|date=October 29, 2018|archive-date=October 30, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181030135709/https://www.animenewsnetwork.com/news/2018-10-29/bleach-novel-series-to-end-with-3rd-volume/.138754|url-status=live }}</ref> Ovaj ''light novel'' također prati događaje nakon Yhwachowa pada i fokusira se na [[Shūhei Hisagi|Hisagija]] i zagonetku koju je za sobom ostavio bivši kapetan [[Kaname Tōsen]], istovremeno otkrivajući detalje iz povijesti Soul Societyja. Ovo je trenutno jedini ''light novel'' koji je dostupan na engleskom jeziku.<ref>{{cite web|author1=Rafael Antonio Pineda|title=Viz Licenses New Bleach, Naruto, One Piece Novels|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2019-10-04/viz-licenses-new-bleach-naruto-one-piece-novels/.151867|website=[[Anime News Network]]|access-date=October 4, 2019|date=October 4, 2019|archive-date=October 13, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191013043113/https://www.animenewsnetwork.com/news/2019-10-04/viz-licenses-new-bleach-naruto-one-piece-novels/.151867|url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|title=Bleach: Can’t Fear Your Own World, Vol. 1|url=https://www.viz.com/read/novel/bleach-can-t-fear-your-own-world-volume-1/product/6339|publisher=[[Viz Media]]|access-date=November 17, 2022}}</ref><ref>{{cite web|title=Bleach: Can’t Fear Your Own World, Vol. 3|url=https://www.viz.com/read/novel/bleach-can-t-fear-your-own-world-volume-3/product/6612|publisher=[[Viz Media]]|access-date=November 17, 2022}}</ref> Shūeisha je također izdala i četiri novelizacije ''Bleach'' anime filmova. Prvi ''light novel'', ''Bleach: Memories of Nobody'', izdan je [[18. prosinca]] [[2006.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-703174-8|title=劇場版BLEACH ―MEMORIES OF NOBODY―|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 6, 2014|language=ja|archive-date=March 22, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150322022052/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-703174-8|url-status=live}}</ref> Drugi, naslova ''Bleach: The DiamondDust Rebellion, Another Hyōrinmaru'', tiskan je [[22. prosinca]] [[2007.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703189-8|title=劇場版 BLEACH The DiamondDust Rebellion もう一つの氷輪丸|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 6, 2014|language=ja|archive-date=March 22, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150322022055/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703189-8|url-status=live}}</ref> ''Bleach: Fade to Black, I Call Your Name'', treći ''light novel'' iz serijala, tiskan je [[15. prosinca]] [[2008.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703197-3|title=劇場版BLEACH Fade to Black 君の名を呼ぶ|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 6, 2014|language=ja|archive-date=August 31, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120831135104/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703197-3|url-status=live}}</ref> Posljednji ''light novel'' iz ove serije, ''Bleach: Hell Chapter'', izdan je [[6. prosinca]] [[2010.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703234-5|title=劇場版BLEACH 地獄篇|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 6, 2014|language=ja|archive-date=September 12, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170912234804/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703234-5|url-status=live}}</ref> Ova serija nije dostupna na engleskom jeziku. === Video igre === {{main|Lista Bleach video igara}} Tokom godina, produciran je niz video igara s likovima iz ''Bleacha'', većina kojih su bile [[Borilačka video igra|borilačke igre]], iako je bilo i drugih žanrova. Prva video igra iz serijala bila je ''[[Bleach: Brave Souls]]'', koja je [[24. ožujka]] [[2005.]] godine izašla na [[Sony]]jevom [[PlayStation Portable]]u.<ref name="HTSRelease">{{cite web|url=http://www.ign.com/games/bleach-heat-the-soul/psp-714494|title=IGN: ''Bleach: Heat the Soul''|website=IGN|access-date=May 4, 2014|archive-date=February 19, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140219174712/http://www.ign.com/games/bleach-heat-the-soul/psp-714494|url-status=live}}</ref> U trenutku pisanja, većina video igara izašla je samo u [[Japan]]u, mada je [[SEGA]] lokalizirala prve tri video igre za [[Nintendo DS]] i prvu igru za [[Nintendo Wii|Wii]] za sjevernoameričko tržište.<ref name="DS2ndDetails">{{cite web|url=http://www.ign.com/articles/2006/07/28/bleach-2nd-details|title=Bleach 2nd Details|author=Gantayat, Anoop|website=IGN|date=July 28, 2006|access-date=May 4, 2014|archive-date=May 4, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140504190741/http://www.ign.com/articles/2006/07/28/bleach-2nd-details|url-status=live}}</ref> Dosad, sve službene ''Bleach'' igre izdane za [[Sony]]jeve konzole izdao je i razvio studio [[SCEI]], dok je igre za [[Nintendo]]ve konzole razvila [[SEGA]], osim onih za DS, koje je razvio studio [[Treasure Co. Ltd.]]<ref name="FateRelease">{{cite web|url=http://www.ign.com/games/bleach-the-blade-of-fate/nds-763827|title=IGN: Bleach: The Blade of Fate|website=IGN|access-date=May 4, 2014|archive-date=May 4, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140504201005/http://www.ign.com/games/bleach-the-blade-of-fate/nds-763827|url-status=live}}</ref><ref name="BladeRelease">{{cite web|url=http://www.ign.com/games/bleach-shattered-blade/wii-833630|title=IGN: Bleach: Shattered Blade|website=IGN|access-date=May 4, 2014|archive-date=May 4, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140504202510/http://www.ign.com/games/bleach-shattered-blade/wii-833630|url-status=live}}</ref> Izdane su i dvije igre za mobilne telefone: ''[[Bleach: Bankai Battle]]'' ([[2014.]]) i ''[[Bleach: Brave Souls]]'' ([[2015.]]); obje su dostupne i za [[Android (operativni sustav)|Android]] i za [[iOS]].<ref name="Bankai Battle">{{cite web|url=http://corp.gree.net/jp/ja/news/press/2014/0414-01.html|title=グリーとORATTAの共同開発タイトル「BLEACH 卍解バトル」4月14日より提供開始|publisher=GREE, Inc.|language=ja|date=April 14, 2014|access-date=May 2, 2014|archive-date=December 30, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181230124323/http://corp.gree.net/jp/ja/news/press/2014/0414-01.html|url-status=live}}</ref><ref name="Brave Souls">{{cite web|url=http://www.klab.com/jp/press/150723.html|title=KLab、爽快3Dアクションゲーム「BLEACH Brave Souls」App StoreおよびGoogle Play向けに配信開始！|publisher=KLab Inc.|language=ja|date=July 23, 2015|access-date=October 7, 2015|archive-date=September 25, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925095249/http://www.klab.com/jp/press/150723.html|url-status=live}}</ref> Godine [[2017.]], [[Line Corporation]] objavila je kako je razvila ekskluzivnu igru za svoju komunikacijsku aplikaciju naslova ''Bleach: Paradise Lost''.<ref name="Paradise Lost">{{cite web|url=http://gamestalk.net/post-82913/|title=LINE GAMEに『BLEACH』の最新ゲームが登場！GPSを使って遊ぶRPG作品|publisher=Gamer'sTalk.net|language=ja|date=July 27, 2017|access-date=July 29, 2017|archive-date=March 6, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190306111801/https://gamestalk.net/post-82913/|url-status=live}}</ref> Tijekom ljeta [[2023.]] godine najavljena je i igra ''[[Bleach: Soul Resonance]]'',<ref>{{cite web|url=https://www.oneesports.gg/anime/bleach-game-bleach-soul-resonance/|title=New Bleach game announced! Bleach Soul Resonance arrives in 2024|date=July 11, 2023|accessdate=October 20, 2023|publisher=One eSports}}</ref> koja je izašla [[21. ožujka]] [[2025.]] godine za [[PlayStation 4]], [[PlayStation 5]], [[Microsoft Windows|Windows]] (preko [[Steam (servis)|Steama]]), i [[Xbox Series X and Series S|Xbox Series X/S]].<ref>{{cite web|last=Hodgkins|first=Crystalyn|title=Bleach Gets New Bleach: Rebirth of Souls 3D Arena Fighting Game|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-07-05/bleach-gets-new-bleach-rebirth-of-souls-3d-arena-fighting-game/.212891|website=[[Anime News Network]]|access-date=July 6, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240706103142/https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-07-05/bleach-gets-new-bleach-rebirth-of-souls-3d-arena-fighting-game/.212891|archive-date=July 6, 2024|date=July 5, 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Tai|first=Anita|title=Bleach: Rebirth of Souls Game Streams Opening Movie|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-10-05/bleach-rebirth-of-souls-game-streams-opening-movie/.216382|website=[[Anime News Network]]|access-date=October 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241005164634/https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-10-05/bleach-rebirth-of-souls-game-streams-opening-movie/.216382|archive-date=October 5, 2024|date=October 5, 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Mateo|first=Alex|title=Bleach: Rebirth of Souls Game's Trailer Announces March 21 Release|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-12-04/bleach-rebirth-of-souls-game-trailer-announces-march-21-release/.218606|website=[[Anime News Network]]|access-date=December 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241205055913/https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-12-04/bleach-rebirth-of-souls-game-trailer-announces-march-21-release/.218606|archive-date=December 5, 2024|date=December 4, 2024|url-status=live}}</ref> === Karte === {{main|Bleach Trading Card Game}} U sklopu serijala na tržište su stavljene i dvije igre s kartama, jedna od kojih je izašla samo u [[Japan]]u, dok je druga proizvedena za zapadno tržište. ''Bleach Soul Card Battle'', koju je razvio [[Bandai]], pojavila se na japanskom tržištu [[2004.]] godine.<ref>{{cite web|url=https://www.amazon.co.jp/dp/B0007CVJ38/|title=BLEACH :SOUL CARD BATTLE.1 構築済みスターターセット 友情デッキ|access-date=May 6, 2014|archive-date=September 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200903192310/https://www.amazon.co.jp/dp/B0007CVJ38/|url-status=live }}</ref> U sklopu serije izdano je dvadeset imenovanih setova.<ref>{{cite web|url=https://www.amazon.co.jp/dp/B0027P8TAE/|title=BLEACH SOUL CARD BATTLE March Of The Death (20) ブースターパック BOX|language=ja|access-date=May 6, 2014|archive-date=September 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200903192302/https://www.amazon.co.jp/dp/B0027P8TAE/|url-status=live }}</ref> Nakon ''Bleach Soul Card Battlea'', Bandai je izdao još tri dodatne serije. ''Bleach The Card Gum'', koji je imao 14 setova, pojavila se [[2007.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://www.bandai.co.jp/catalog/item/4543112496447000.html|title=Bleach The Card Gum 1|publisher=[[Bandai]]|language=ja|access-date=May 9, 2014|archive-date=May 12, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140512224150/http://www.bandai.co.jp/catalog/item/4543112496447000.html|url-status=live }}</ref> Sljedeća serija, ''Bleach Clear Collection'', koja je imala samo šest setova, pojavila se u srpnju [[2008.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://www.carddass.com/bleach/cardlist_cc6.html|title=Bleach Clear Collection 6|publisher=[[Carddass]]|language=ja|access-date=May 7, 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528030142/http://www.carddass.com/bleach/cardlist_cc6.html|archive-date=May 28, 2013|df=mdy-all }}</ref> Posljednja serija, ''Bleach Clear Soul Plate'', koja je imala tri seta, pojavila se u prosincu [[2009.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://www.carddass.com/bleach/product_csp3.html|title=Bleach Clear Soul Plate 3|publisher=[[Carddass]]|language=ja|access-date=May 7, 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150202040302/http://www.carddass.com/bleach/product_csp3.html|archive-date=February 2, 2015|df=mdy-all }}</ref> ''[[Bleach Trading Card Game]]'' na američko je tržište stavila kompanija [[Score Entertainment]] u svibnju [[2007.]] godine,<ref>{{cite web|url=http://www.officialbleachtcg.com/faq.cfm#promo|title=Official Bleach TCG: FAQ|publisher=[[Score Entertainment]]|access-date=November 2, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217153219/http://www.officialbleachtcg.com/faq.cfm#promo|archive-date=December 17, 2008|url-status=dead }}</ref> ali izdavanje karata stalo je u travnju [[2009.]] godine, netom prije planiranog izdavanja sedme ekspanzije nazvane ''Bleach Infiltration''.<ref name="TCG RIP">{{cite web|url=http://www.icv2.com/articles/news/14681.html|title='Bleach TCG' RIP|publisher=icv2|access-date=May 22, 2009|archive-date=July 13, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110713002103/http://www.icv2.com/articles/news/14681.html|url-status=dead }}</ref> Prekid proizvodnje pripisan je tadašnjoj recesiji, koja je značajno utjecala na prodaju igračih karata.<ref name="TCG RIP" /> Igru je dizajnirao Aik Tongtharadol, a bila je za dva igrača, svaki od kojih je partiju počinjao sa špilom koji je imao najmanje 61 kartu (1 "Guardian" kartu, glavni špil od 60 karata i opcionalni dodatni špil s 20 karata). Igrač je gubio partiju ukoliko bi njegova moć, kako ju je definirala "Guardian" karta, bila svedena na nulu, ili ukoliko više ne bi imao karata u špilu.<ref>{{cite web|url=http://www.officialbleachtcg.com/rules.cfm|title=Official Bleach TCG: Rules|publisher=[[Score Entertainment]]|access-date=November 2, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217075805/http://www.officialbleachtcg.com/rules.cfm|archive-date=December 17, 2008|url-status=dead }}</ref> Karte u sklopu igre bile su izdavane kroz imenovane setove, a svaki je set dolazio u tri formata: unaprijed izrađeni ''box set'' od 72 karte s početničkim špilom i dva paketića karata, paketić od 10 karata, ili kutija s 12 karata. Izdano je ukupno šest imenovanih setova.<ref>{{cite web|url=https://www.amazon.com/dp/B00168T6RS/|title=Bleach Trading Card Game - Bankai Starter Deck|access-date=July 21, 2009|archive-date=June 29, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629141720/http://www.amazon.com/dp/B00168T6RS/|url-status=live}}</ref> === Mjuzikli === {{main|Rock Musical Bleach}} ''Bleach'' je također doživio adaptacije u vidu [[rock]] [[mjuzikl|mjuzikala]] koje su zajednički producirali [[Studio Pierrot]] i Nelke Planning. Producirano je ukupno pet mjuzikala koji si pokrili dijelove prvih dvaju narativnih cjelina (''Substitute Shinigami'' i ''Soul Society''), ali i pet dodatnih ''live'' izvedbi naslovljenih "Live Bankai Shows" i "Rock Musical Bleach Shinsei", koji su prezentirali originalne priče nepovezane s radnjom mange. Mjuziklu su premijerno izvođeni od [[17. kolovoza|17.]] do [[28. kolovoza]] [[2005.]] godine u centru Space Zero Tokyo u četvrti [[Shinjuku]].<ref>{{cite web|url=http://rmbleach.com/|title=Rock Musical Bleach official website|access-date=May 4, 2014|language=ja|archive-date=February 22, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222013244/http://rmbleach.com/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nelke.co.jp/stage/rmbleach/|title=ロックミュージカル『BLEACH』|work=Nelke.co.jp|publisher=Nelke Planning Co., LTD|access-date=May 4, 2014|language=ja|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140505002634/http://www.nelke.co.jp/stage/rmbleach/|archive-date=May 5, 2014|df=mdy-all }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2005-04-11/bleach-rock-musical|title=Bleach Rock Musical|work=[[Anime News Network]]|date=April 11, 2005|access-date=May 4, 2014|archive-date=September 14, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140914134820/http://www.animenewsnetwork.com/news/2005-04-11/bleach-rock-musical|url-status=live}}</ref> Mjuzikle je režirao Takuya Hiramitsu prema scenarijima koje je adaptirao Naoshi Okumura, dok je glazbu komponirao dramski pisac Shoichi Tama. Pjesme su bile potpuno originalne i ništa nije preuzeto iz ''soundtracka'' anime serije. Glavni glumci bili su [[Tatsuya Isaka]], kao [[Ichigo Kurosaki]], [[Miki Satō]], kao [[Rukia Kuchiki]], i [[Eiji Moriyama]], kao [[Renji Abarai]].<ref>{{cite web|url=http://www.cdjapan.co.jp/product/SVWC-7359|title=Rock Musical BLEACH Saien - Live|publisher=CDJapan.co.jp|access-date=May 4, 2014|archive-date=May 4, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140504225808/http://www.cdjapan.co.jp/product/SVWC-7359|url-status=live}}</ref> Godine [[2016.]] produciran je još jedan mjuzikl povodom 15. obljetnice ''Bleacha''. Režiju i scenarij potpisao je Tsutsumi Yasuyuki, a u glavnim su se ulogama pojavili Akira Takano iz sastava [[Dream5]] i Chihiro Kai kao Ichigo Kurosaki, odnosno Rukia Kuchiki. Mjuzikl je premijeru imao [[28. srpnja]] [[2016.]] godine u [[Tokyo|tokijskom]] teatru AiiA 2.5.<ref>{{cite news|work=[[Anime News Network]]|title=New Rock Musical Bleach's Cast, Visual, Debut Date Revealed|access-date=July 1, 2016|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2016-05-30/new-rock-musical-bleach-cast-visual-debut-date-revealed/.102639|archive-date=July 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160704015303/http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-05-30/new-rock-musical-bleach-cast-visual-debut-date-revealed/.102639|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|publisher=Rock Musical Bleach|title=「ROCK MUSICAL BLEACH」 ～もうひとつの地上～|access-date=July 1, 2016|url=http://www.rmbleach.com|archive-date=June 26, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160626004935/http://www.rmbleach.com/|url-status=live}}</ref> Krajem [[2023.]] godine službeno je najavljen novi mjzikl, ''Bleach: Arrancar the Beginning'', čije su izvedbe zakazane za svibanj i lipanj [[2024.]] godine u [[Japan]]u.<ref>{{cite web|url=https://comicbook.com/anime/news/bleach-arranger-the-beginning-musical-shares-first-poster-teaser/|title=Bleach: Arrancar the Beginning Musical Shares First Poster, Teaser|publsisher=ComicBook.com|author=Peters, Megan|date=February 26, 2024|accessdate=March 24, 2024}}</ref> === Ostali mediji === U sklopu serijala ''Bleach'' izdano je i nekoliko službenih knjiga s ilustracijama; prva od njih, ''All Colour But The Black'', izdana je i u [[Japan]]u i na Zapadu. Ta je knjiga zapravo bila kompilacija koloriranih ilustracija iz prvih 19 tomova mange, kao i neke originalne ilustracije te autorove komentare.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-874173-0|title=BLEACHイラスト集 All Colour But The Black|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 4, 2014|language=ja|archive-date=March 22, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150322092211/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-874173-0|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.viz.com/books/print/art-of-bleach-volume-1/7223|title=The Art of Bleach|publisher=[[Viz media]]|access-date=May 4, 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140504191814/http://www.viz.com/books/print/art-of-bleach-volume-1/7223|archive-date=May 4, 2014|df=mdy-all}}</ref> Druga knjiga iz serijala, ''Bleach Official Bootleg: KaraBuri+'' ([[japanski]]: BLEACH OFFICIAL BOOTLEG カラブリ プラス, ''Bleach Official Bootleg Karaburi Purasu''), izdana je [[3. kolovoza]] [[2007.]] godine. Uz podatke o likovima i članke o nekim drugim aspektima Kubovog fiktivnog svijeta, ovo je izdanje kompiliralo i niz kratkih stripova zbirno naslovljenih ''Tedious Everyday Tales Colorful Bleach'' ([[japanski]]: 徒然日常絵詞 カラフル ブリーチ, ''Tsuredure Nichijou Ekotoba Karafuru Buriichi''), koji su ranije objavljivani u ''[[V Jump]]u''. Ovo je zapravio ''[[omake]]'' serijal čiji su paneli bili slični onima iz glavnog serijala, mada su otkrivali više o svakodnevnici likova.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-874199-4|title=BLEACH OFFICIAL BOOTLEG カラブリ+|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 4, 2014|language=ja|archive-date=March 22, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150322092205/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-874199-4|url-status=live}}</ref> [[Viz Media]] je [[10. kolovoza]] [[2010.]] godine, na engleskom jeziku, izdao ''Color Bleach+: Bleach Official Bootleg''.<ref>{{cite web|url=http://www.viz.com/books/print/color-bleach-bleach-official-bootleg-volume-1/8757|title=Color Bleach+: Bleach Official Bootleg|publisher=[[Viz media]]|access-date=May 4, 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140504204559/http://www.viz.com/books/print/color-bleach-bleach-official-bootleg-volume-1/8757|archive-date=May 4, 2014|df=mdy-all}}</ref> U prisincu [[2018.]] godine izdana je još jedna, ovoga puta masivna, zbirka, ''Bleach JET'', koja je sadržavala enormnih 700 ilustracija iz petnaestogodišnje povijesti serijala.<ref>{{cite web|last=Loveridge|first=Lynzee|title=Bleach Manga Gets 2-Volume, 500-Page Artwork Collection|url=https://www.animenewsnetwork.com/interest/2018-06-04/bleach-manga-gets-2-volume-500-page-artwork-collection/.132437|website=[[Anime News Network]]|access-date=November 17, 2022|date=June 4, 2018}}</ref> Uz to, izdano je i sedam službenih knjiga s podacima o serijalu. Prve dvije, ''Bleach: Official Character Book SOULs.'' i ''Bleach: Official Animation Book VIBEs.'', izdane su [[3. veljače]] [[2006.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-874079-3|title=BLEACH―ブリーチ― OFFICIAL CHARACTER BOOK SOULs.|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 4, 2014|language=ja|archive-date=December 30, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151230103313/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-874079-3|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-874080-7|title=BLEACH―ブリーチ― OFFICIAL ANIMATION BOOK VIBEs.|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 4, 2014|language=ja|archive-date=November 6, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151106013408/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-874080-7|url-status=live}}</ref> Viz Media je kasnije, [[18. prosinca]] [[2008.]] godine, na engleskom izdao ''Bleach: Official Character Book SOULs.''<ref>{{cite web|url=http://www.viz.com/books/print/bleach-souls-official-character-book-volume-1/7403|title=Bleach SOULs. Official Character Book|publisher=[[Viz media]]|access-date=May 4, 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140504190544/http://www.viz.com/books/print/bleach-souls-official-character-book-volume-1/7403|archive-date=May 4, 2014|df=mdy-all}}</ref> Treća knjiga, ''Bleach: Official Character Book 2: MASKED'', izdana je [[4. kolovoza]] [[2010.]] godine. Ova knjiga donijela je podatke o likovima koji su se pojavili 100 godina prije same radnje, poput bivših kapetana i njihovih pomoćnika, ali i o Arrancarima i Visoredima. Iako je izdana na isti dan kad i Tom 46, knjiga pokriva likove do Toma 37.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-874845-0|title=BLEACH―ブリーチ― OFFICIAL CHARACTER BOOK 2 MASKED.|publisher=[[Shueisha]]|access-date=May 4, 2014|language=ja|archive-date=August 25, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100825082850/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-874845-0|url-status=live}}</ref> Englesko izdanje izdala je Viz Media [[6. ožujka]] [[2012.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://www.viz.com/books/print/bleach-masked-official-character-book-2/10109|title=Bleach MASKED: Official Character Book 2|publisher=[[Viz media]]|access-date=May 4, 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140504192255/http://www.viz.com/books/print/bleach-masked-official-character-book-2/10109|archive-date=May 4, 2014|df=mdy-all}}</ref> Dana [[4. prosinca]] [[2010.]] godine izdana je i četvrta knjiga, ''Official Invitation Book The Hell Verse''. Knjiga je izdana kako bi promovirala film ''[[Bleach: Hell Verse]]'', a sadržavala je ilustracije likova, promotivne postrere i posebnu ''one-off'' mangu koja je pratila film.<ref>{{cite web|url=https://www.amazon.co.jp/BLEACH-%E3%83%96%E3%83%AA%E3%83%BC%E3%83%81-%E5%85%A5%E5%A0%B4%E8%80%85%E7%89%B9%E5%85%B8%E3%82%B3%E3%83%9F%E3%83%83%E3%82%AF-INVITATION-Verse/dp/B00AXKFXPO|title=劇場版 BLEACH ブリーチ 地獄編 入場者特典コミック 【 INVITATION BOOK The Hell Verse 】|language=ja|access-date=May 6, 2014|archive-date=May 6, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140506182433/http://www.amazon.co.jp/BLEACH-%E3%83%96%E3%83%AA%E3%83%BC%E3%83%81-%E5%85%A5%E5%A0%B4%E8%80%85%E7%89%B9%E5%85%B8%E3%82%B3%E3%83%9F%E3%83%83%E3%82%AF-INVITATION-Verse/dp/B00AXKFXPO|url-status=live}}</ref> Na dan izdavanja Toma 50, [[3. lipnja]] [[2011.]] godine, izdana je i peta knjiga, ''Bleach: Official Character Book 3: UNMASKED'', međutim ona je pratila mangu samo do Toma 48.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-874861-0|title=Bleach: Official Character Book 3: UNMASKED|publisher=[[Shueisha]]|language=ja|access-date=May 4, 2014|archive-date=November 6, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151106013416/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-874861-0|url-status=live}}</ref> Šesta knjiga, ''Bleach: The Rebooted Souls.'', izdana je [[4. lipnja]] [[2012.]] godine. Ova besplatna knjižnica podijeljena je s Tomom 55 mange s ciljem da čitateljima pruži informacije o posljednjoj narativnoj cjelini mange, nazvanoj ''Tisućljetni krvavi rat''.<ref>{{cite web|url=http://www.s-manga.net/comics_new/cn_20120604_wj_jpc_bleach-the-rebooted-souls_hhjAYx2E.html|title=BLEACH: THE REBOOTED SOULS|publisher=s-manga.net|language=ja|access-date=May 6, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140506181902/http://www.s-manga.net/comics_new/cn_20120604_wj_jpc_bleach-the-rebooted-souls_hhjAYx2E.html|archive-date=May 6, 2014|url-status=dead}}</ref> Sedma knjiga izdana je [[4. kolovoza]] [[2015.]] godine; naslovljena je ''BLEACH 13 BLADEs.'' i fokusirala se isljučivo na Shinigamije koji su članovi organizacije Gotei 13.<ref>{{cite book|title=BLEACH 13 BLADEs. (ジャンプコミックス)|language=ja|id={{ASIN|4088805259|country=jp}}}}</ref> Shueisha je [[4. prosinca]] [[2013.]] godine izdala posebnu knjigu, ''Bleach: JCCover Postcard Book MAILs.'', koja je sadržavala naslovne ilustracije tomova (do Toma 60) u obliku razglednica s pjesmama na pozadini.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-880089-9|title=BLEACH: JCCOVER POSTCARD BOOK MAILs．|publisher=[[Shueisha]]|language=ja|access-date=May 4, 2014|archive-date=May 4, 2014|archive-url=https://archive.today/20140504153725/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-880089-9|url-status=live}}</ref> == Kritike i uspjeh == === Prodaja === Povijesno gledano, ''Bleach'' je jedna od najprodavanijih mangi svih vremena. Prema podacima iz [[2017.]] godine, u cirkulaciji je bilo 90 milijuna ''[[tankōbon]]'' izdanja;<ref name="zenkan">{{cite web|url=http://www.mangazenkan.com/ranking/books-circulation.html|title=歴代発行部数ランキング|publisher=Manga Zenkan|language=ja|access-date=2020-12-23|archive-date=November 29, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171129043344/http://www.mangazenkan.com/ranking/books-circulation.html|url-status=dead}}</ref> brojka je [[2018.]] godine porasla na 120 milijuna,<ref name="movieannouncement">{{cite web|url=http://www.asahi.com/ajw/articles/AJ201609150004.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160915195058/http://www.asahi.com/ajw/articles/AJ201609150004.html|url-status=dead|archive-date=2016-09-15|title='Bleach' manga gets live-action film adaptation starring Fukushi|date=2016-09-15|work=[[Asahi Shimbun]]|access-date=2016-11-27}}</ref><ref name="moviedate">{{cite tweet|last=Official|first=Movie "BLEACH"|user=bleach_moviejp|number=960241559324078080|title=＼＼7⃣月2⃣0⃣日公開決定／／ 全世界でシリーズ累計1億2000万部を超える超人気コミック原作。悪霊・虚〈ホロウ〉 死神の戦いを、壮大なスケールで描くバトルアクション大作『#BLEACH』の公開日が、7月20日（金）に決定|date=February 5, 2018|access-date=February 5, 2018}}</ref><ref>{{cite web|url= https://www.animenewsnetwork.com/daily-briefs/2018-02-05/bleach-manga-has-120-million-copies-in-print-worldwide/.127393|title= Bleach Manga Has 120 Million Copies in Print Worldwide|date= 2017-01-23|work= [[Anime News Network]]|access-date= 2017-03-03|archive-date= February 5, 2018|archive-url= https://web.archive.org/web/20180205224244/https://www.animenewsnetwork.com/daily-briefs/2018-02-05/bleach-manga-has-120-million-copies-in-print-worldwide/.127393|url-status= live }}</ref> dok je [[2022.]] godine ta brojka skočila na 130 milijuna, čime je ''Bleach'' postao sedma najprodavanija manga u cjelokupnoj povijesti ''[[Weekly Shōnen Jump]]a''.<ref>{{cite web|title=BLEACH 千年血戦篇：キービジュアルに護廷十三隊の隊長陣、星十字騎士団集結　PVでユーハバッハのせりふも|url=https://mantan-web.jp/article/20220702dog00m200033000c.html|website=Mantan Web|access-date=July 3, 2022|language=ja|date=July 3, 2022|archive-date=July 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220703033525/https://mantan-web.jp/article/20220702dog00m200033000c.html|url-status=live}}</ref> Što se tiče nekih godišnjih brojki, godine [[2008.]], 34. tom mange prodan je u 874,153 primjeraka u [[Japan]]u, čime je bio 12. najprodavanija manga te godine u Japanu; tomovi 33 i 35 bili su 17., odnosno 18. najprodavaniji naslovi te godine.<ref>{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-12-19/2008-yearly-japanese-comic-ranking-no.1-25|title=2008's Top-Selling Manga in Japan, #1–25|work=[[Anime News Network]]|date=December 19, 2008|access-date=December 30, 2008|archive-date=February 3, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160203154047/http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-12-19/2008-yearly-japanese-comic-ranking-no.1-25|url-status=live }}</ref> Tokom iste godine, ukupno je u [[Japan]]u prodano 3,161,825 primjeraka, čime je ''Bleach'' zauzeo peto mjesto na godišnjoj listi najprodavanijih naslova.<ref>{{cite news|title=2008's Top-Selling Manga in Japan, by Series|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-01-02/2008-top-selling-manga-in-japan-by-series|date=January 2, 2009|work=[[Anime News Network]]|access-date=January 3, 2009|archive-date=December 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161201070535/http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-01-02/2008-top-selling-manga-in-japan-by-series|url-status=live}}</ref> S oko 3.5 milijuna prodanih primjeraka, ''Bleach'' je bio druga najprodavanija manga u prvoj polovici [[2009.]] godine u [[Japan]]u.<ref>{{cite news|title=Top-Selling Manga in Japan by Series: 1st Half of 2009|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-06-15/top-selling-manga-in-japan-by-series/1st-half-of-2009|date=June 15, 2009|work=[[Anime News Network]]|access-date=June 15, 2009|archive-date=December 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161201040334/http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-06-15/top-selling-manga-in-japan-by-series/1st-half-of-2009|url-status=live}}</ref> Što se tiče godišnjih izdanja, tom 36 je s 927,610 primjeraka bio na sedmomm, tom 37 s 907,714 primjeraka na osmom, a tom 38 s 822,238 prodanih primjeraka na desetom mjestu godišnje liste.<ref>{{cite news|title=Top-Selling Manga in Japan by Volume: 1st Half of 2009 (Updated)|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-06-15/top-selling-manga-in-japan-by-volume/1st-half-of-2009|date=June 15, 2009|work=[[Anime News Network]]|access-date=June 15, 2009|archive-date=December 26, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161226191302/http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-06-15/top-selling-manga-in-japan-by-volume/1st-half-of-2009|url-status=live}}</ref> Prodaja mange u Sjevernoj Americi također je bila izvrsna; primjerice, godine [[2007.]] prodaja ''tankōbon'' izdanja bila je oko 1.2 milijuna primjeraka.<ref>{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/press-release/2009-09-01/viz-release-bleach-the-movie-diamonddust-rebellion|title=Viz To Release Bleach The Movie 2: The DiamondDust Rebellion on DVD|work=[[Anime News Network]]|date=September 1, 2007|access-date=September 28, 2009|archive-date=September 5, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090905091426/http://www.animenewsnetwork.com/press-release/2009-09-01/viz-release-bleach-the-movie-diamonddust-rebellion|url-status=live }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/press-release/2008-05-21/viz-media-shonen-jump-welcomes-bleach-manga-creator-tite-kubo-for-ultra-rare-appearance-at-2008-san-diego-comic-con-international|title=Viz Media's Shonen Jump Welcomes Bleach Manga Creator Tite Kubo for Ultra-Rare Appearance at 2008 San Diego Comic-Con International|work=[[Anime News Network]]|date=May 21, 2008|access-date=September 28, 2009|archive-date=March 15, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100315123311/http://www.animenewsnetwork.com/press-release/2008-05-21/viz-media-shonen-jump-welcomes-bleach-manga-creator-tite-kubo-for-ultra-rare-appearance-at-2008-san-diego-comic-con-international|url-status=live }}</ref> Tom 16 upao je u top 10 najprodavanijih crtanih romana u prosincu [[2006.]] godine, dok je tom 17 bio najprodavanija manga u veljači [[2007.]] godine.<ref>{{cite web|url=http://www.icv2.com/articles/news/9908.html|title=Top 100 Graphic Novels Actual--December 2006|publisher=ICv2|date=January 16, 2007|access-date=March 28, 2007|archive-date=July 13, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110713002111/http://www.icv2.com/articles/news/9908.html|url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.icv2.com/articles/news/10271.html|title=Top 100 Graphic Novels Actual--February 2007|publisher=ICv2|date=March 20, 2007|access-date=March 28, 2007|archive-date=April 25, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130425232412/http://www.icv2.com/articles/news/10271.html|url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.icv2.com/articles/news/10272.html|title=Civil War Finale Tops the Charts|publisher=ICv2|date=March 20, 2007|access-date=March 28, 2007|archive-date=April 25, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130425192632/http://www.icv2.com/articles/news/10272.html|url-status=live }}</ref> U intervjuu iz [[2010.]] godine, potpredsjednik za prodaju i marketing pri Viz Mediji, Gonzalo Ferreyra, naveo je ''Bleach'' kao jednu od šest mangi čija prodaja premašuje sva očekivanja unatoč sve kompetitivnijem tržištu.<ref>{{cite web|publisher = ICv2|date = January 21, 2010|title = Interview with Viz's Gonzalo Ferreyra, Part 1|access-date = January 21, 2010|url = http://www.icv2.com/articles/news/16702.html|archive-date = January 30, 2010|archive-url = https://web.archive.org/web/20100130202847/http://www.icv2.com/articles/news/16702.html|url-status = dead }}</ref> Zaključno s [[2022.]] godinom, u [[SAD|Sjedinjenim Državama]] bilo 2.7 milijuna ''tankōbon'' izdanja u cirkulaciji.<ref>{{cite web|last=Hazra|first=Adriana|title=Bleach Manga Crosses 2.7 Million Copies in Print in U.S., My Hero Academia Manga Crosses 10 Million|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2022-04-19/bleach-manga-crosses-2.7-million-copies-in-print-in-u.s-my-hero-academia-manga-crosses-10-million/.184723|website=[[Anime News Network]]|access-date=April 20, 2022|date=April 19, 2022|archive-date=April 20, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220420082017/https://www.animenewsnetwork.com/news/2022-04-19/bleach-manga-crosses-2.7-million-copies-in-print-in-u.s-my-hero-academia-manga-crosses-10-million/.184723|url-status=live}}</ref> === Kritike === ''Bleach'' je dobio jako dobre kritike u vrijeme originalnog objavljivanja te se danas smatra ''[[shōnen]]'' klasikom i jednim od "Velike trojke" (zajedno s ''[[Naruto]]m'' i ''[[One Piece]]om'') ''[[shōnen]]'' naslova koji su pomogli u popularizaciji mangi i animea u svijetu početkom [[21. vijek|XXI. vijeka]]. Godine [[2007.]], Deb Aoki s portala About.com navela je ''Bleach'', zajedno s mangom ''[[Eyeshield 21]]'', kao najbolju aktivnu ''[[shōnen]]'' mangu za tu godinu, pohvalivši "uvjerljive priče, zapanjujuće akcijske scene i izvrstan razvoj likova". Također je stavila ''Bleach'' na svoju listu "Top 10 ''shōnen'' mangi koje morate pročitati". A.E. Sparrow s [[IGN]]-a pohvalio je Kubove ilustracije i dizajn likova. Također je prokomentirao sposobnost serije da istovremeno razvija velik broj priča sporednih likova, što je njemu bilo izrazito privlačno, pogotovo u kontekstu prigovora nekih fanova da ''Bleachu'' "nedostaje priče".<ref>{{cite web|url=http://comics.ign.com/articles/772/772283p1.html|title=Bleach: Volume 18 review Blink and you'll miss something very cool|author=Sparrow, A. E.|website=IGN|date=March 12, 2007|access-date=November 1, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20110615094028/http://comics.ign.com/articles/772/772283p1.html|archive-date=June 15, 2011|url-status=dead}}</ref> Leroy Douresseaux s portala ComicBookBin složio se sa Sparrowom, pohvalivši također i scene borbi, koje je usporedio s onima iz popularnih filmova.<ref>{{cite web|url=http://www.comicbookbin.com/bleach022.html|title=Bleach: Volume 22 review|author=Douresseaux, Leroy|publisher=comicbookbin.com|date=January 27, 2007|access-date=November 1, 2008|archive-date=October 4, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081004230511/http://www.comicbookbin.com/bleach022.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.comicbookbin.com/bleach022.html|title=Bleach: Volume 20 review|author=Douresseaux, Leroy|publisher=comicbookbin.com|date=July 22, 2007|access-date=November 1, 2008|archive-date=October 4, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081004230511/http://www.comicbookbin.com/bleach022.html|url-status=live}}</ref> S druge strane, Jarred Pine s portala Mania kritizirao je mangu zbog korištenja prevelikog broja žanrovskih stereotipa. Smatrao je kako je manga započela jako loše s neimpresivnim borbama, izlizanim šalama i lošim predstavljanjem glavnog lika, Ichiga, koji je zbog toga ispao "namršteni klipan" čija je jedina dobra strana njegova potreba da štiti druge. No, unatoč tome, Pine je rekao kako obožava seriju, posebice njezine neobične likove koje je lako zavoljeti.<ref name="pine">{{cite web|url=http://www.mania.com/bleach-vol-01_article_82089.html|title=Bleach Vol. #01|date=February 24, 2005|publisher=Mania|last=Pine|first=Jarred|access-date=December 13, 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018201823/http://www.mania.com/bleach-vol-01_article_82089.html|archive-date=October 18, 2012|df=mdy-all }}</ref> [[Jason Thompson (pisac)|Jason Thompson]] rekao je kako više nije mogao shvatiti ''Bleach'' ozbiljno kada je vidio scenu u kojoj negativci [[Ulquiorra Cifer|Ulquiorra]] i [[Yammy Llargo|Yammi]] dolaze u Karakuru prvi put, a koja je bila identična sceni iz serijala ''[[Dragon Ball Z]]'' u kojoj su prvi put predstavljeni [[Vegeta (Dragon Ball)|Vegeta]] i [[Nappa]], mada je i sam priznao da se tu vjerojatno radilo o namjernom ''hommageu''. Međutim, dodao je kako je Kubo uspješno izbjegao najgore umjetničke podbačaje koji su tipični u ovome žanru, a među koje spada pretjerano uživanje u borbama koje uključuju nadljudske sposobnosti, međutim naglasio je kako su scene borbe ipak, mada samo ponekad, teške za pratiti.<ref name="Thompson">{{cite news|url=https://www.animenewsnetwork.com/house-of-1000-manga/2013-01-31|title=Jason Thompson's House of 1000 Manga - The Saga of Shonen Jump Part II|work=[[Anime News Network]]|last=Thompson|first=Jason|date=2013-01-31|access-date=2014-08-15|archive-date=August 19, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140819084059/https://www.animenewsnetwork.com/house-of-1000-manga/2013-01-31|url-status=live }}</ref> === Nagrade === Godine [[2005.]], ''Bleach'' je nagrađen na jubilarnoj 50. dodjeli prestižne [[Shōgakukanova manga nagrada|Shōgakukanove manga nagrade]] u kategoriji najbolje ''shōnen'' mange,<ref name="ShogakukanAward">{{cite web|url=http://comics.shogakukan.co.jp/mangasho/rist.html|title=小学館漫画賞: 歴代受賞者|publisher=[[Shogakukan]]|language=ja|access-date=August 19, 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217065029/http://comics.shogakukan.co.jp/mangasho/rist.html|archive-date=December 17, 2008|df=mdy }}</ref><ref>{{cite web|url=http://comics.shogakukan.co.jp/mangasho/rist.html|title=の作品はオンラインで購入することができます|publisher=[[Shogakukan]]|language=ja|access-date=December 14, 2006|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217065029/http://comics.shogakukan.co.jp/mangasho/rist.html|archive-date=December 17, 2008|df=mdy }}</ref> čime je postao jedini od "Velike trojke" s ovom prestižnom nagradom. Englesko izdanje mange bilo je [[2006.]], odnosno [[2007.]] godine nominirano u kategoriji najbolje mange i najbolje teme na [[Američke anime nagrade|Američkim anime nagradama]], ali nije osvojilo ni u jednoj od kategorija.<ref>{{cite news|url=http://www.animenewsnetwork.com/press-release/2007-02-07/american-anime-awards-finalists-announced|title=American Anime Awards Finalists Announced|work=[[Anime News Network]]|date=February 2, 2007|access-date=September 28, 2009|archive-date=October 26, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161026182858/http://www.animenewsnetwork.com/press-release/2007-02-07/american-anime-awards-finalists-announced|url-status=live }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2007-02-24/american-anime-awards-winners|title=American Anime Awards Winners|work=[[Anime News Network]]|date=February 24, 2007|access-date=September 28, 2009|archive-date=August 12, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210812015547/https://www.animenewsnetwork.com/news/2007-02-24/american-anime-awards-winners|url-status=live}}</ref> U studenom [[2014.]] godine, čitatelji časopisa ''Da Vinci'', koji izdaje [[Media Factory]], stavili su ''Bleach'' na 16. mjesto najboljih mangi ''[[Weekly Shōnen Jump]]a'' svih vremena.<ref>{{cite web|last=Green|first=Scott|url=https://www.crunchyroll.com/anime-news/2014/11/13-1/da-vinci-magazine-asks-japanese-readers-to-name-greatest-shonen-jump-manga|title="Da Vinci" Magazine Asks Japanese Readers to Name Greatest "Shonen Jump" Manga|website=[[Crunchyroll]]|date=November 13, 2014|access-date=January 3, 2021|archive-date=October 10, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010182152/http://www.crunchyroll.com/anime-news/2014/11/13-1/da-vinci-magazine-asks-japanese-readers-to-name-greatest-shonen-jump-manga|url-status=live}}</ref> Godine [[2021.]], ''Bleach'' je u sklopu ankete Manga Sōsenkyo [[TV Asahi]]ja, na kojoj je preko 150,000 gledatelja biralo svojih 100 najdražih mangi, zauzeo ukupno 23. mjesto.<ref>{{cite web|title=テレビ朝日『国民15万人がガチで投票!漫画総選挙』ランキング結果まとめ！ 栄えある1位に輝く漫画は!?|url=https://www.animatetimes.com/news/details.php?id=1609599746&p=2|website=animate Times|publisher=[[Animate (retailer)|Animate]]|access-date=January 3, 2021|archive-url=https://archive.today/20210103111919/https://www.animatetimes.com/news/details.php?id=1609599746&p=2|archive-date=January 3, 2021|language=ja|date=January 3, 2021|url-status=live}}</ref> == Povezano == * ''[[BURN ☩HE WITCH]]'', manga Titea Kuba koja je povezana s ''Bleachom'' == Reference == {{Reflist|30em}} == Vanjske veze == {{Commons category|Bleach (manga)}} * {{Official website|http://www.j-bleach.com/|''Bleach'' official website}} {{ja}} * {{Official website|http://www.shonenjump.com/j/rensai/bleach.html|''Bleach'' official website at ''Weekly Shōnen Jump''}} {{ja}} {{Bleach}} {{Authority control}} {{Izabran}} [[Kategorija:Bleach| ]] [[Kategorija:Mange]] 9i0h5hjr20v2zpbjh66qpzanaxljzrh 0 4680450 42711145 42710937 2026-10-15T12:32:50Z Edgar Allan Poe 29250 /* Produkcija */ 42711145 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Infookvir animanga/Header |ime = BLEACH |slika = [[Datoteka:Bleach_Anime.jpg|250px]] |opis_slike = Promotivni poster [[anime]] serije s glavnim likovima iz prve sezone |izvorno_ime = ''Burīchi'' |izvorno_pismo = ブリーチ |žanr = [[Pustolovni film|pustolovni]],<ref name="VizOfficial"/> [[Nadnaravna fikcija|nadnaravno]]<ref name="VizOfficial">{{cite web|url=https://www.viz.com/bleach|title=The Official Website for Bleach|publisher=[[Viz Media]]|access-date=October 24, 2017|archive-date=June 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190614214009/https://www.viz.com/bleach|url-status=live}}</ref> }} {{Infookvir animanga/Anime |Tv-film = |naslov = |redatelj = [[Noriyuki Abe]] |producent = {{nowrap|{{ubl|[[Ken Hagino]]|[[Noriko Kobayashi]] {{small|(#1–86, 226–328)}}|[[Yutaka Sugiyama]] {{small|(#1–25, 355–366)}}|[[Yukio Yoshimura]] {{small|(#26–133)}}|[[Shunji Aoki]] {{small|(#87–225)}}|[[Aya Mizobuchi]] {{small|(#134–157)}}|[[Mai Nagai]] {{small|(#158–354)}}|[[Hatsuo Nara]] {{small|(#343–366)}}}}}} |scenarist = {{ubl|[[Masashi Sogo]] {{small|(#1–229, 266–316)}}|[[Tsuyoshi Kida]] {{small|(#230–265)}}|[[Kento Shimoyama]] {{small|(#317–366)}}}} |skladatelj = [[Shirō Sagisu]] |studio = [[Pierrot (studio)|Pierrot]] |licenca = |mreža = {{flagicon|JAP}} [[TV Tokyo]] |mreža_hrv = |ostale_mreže = |početak_emitiranja = [[5. listopada]] [[2004.]] |kraj_emitiranja = [[27. ožujka]] [[2012.]] |epizode = 366 ([[Lista epizoda animea Bleach|epizode]]) |trajanje = 24 minute |emitiranje = }} {{Infookvir animanga/Anime |Tv-film = |naslov = Bleach: Thousand-Year Blood War |redatelj = {{ubl|[[Tomohisa Taguchi]]|[[Mitsutoshi Satou]]|[[Hikaru Murata]]}} |producent = {{ubl|[[Makoto Hijikata]]|[[Tasuku Honda]]|[[Genki Negishi]]|[[Yoshihiro Tominaga]]}} |scenarist = {{ubl|[[Tomohisa Taguchi]]|[[Masaki Hiramatsu]]}} |skladatelj = [[Shirō Sagisu]] |studio = [[Pierrot (studio)|Pierrot]] |licenca = |mreža = {{flagicon|JAP}} [[TV Tokyo]] |mreža_hrv = |ostale_mreže = |početak_emitiranja = [[11. listopada]] [[2022.]] |kraj_emitiranja = [[27. listopada]] [[2026.]] |epizode = 50 ([[Lista epizoda animea Bleach|epizode]]) |trajanje = 24 minute |emitiranje = }} {{Infookvir animanga/Ostalo |naslov = Anime filmovi |sadržaj = * ''[[Bleach: Memories of Nobody]]'' (2006) * {{nowrap|''[[Bleach: The DiamondDust Rebellion]]'' (2007)}} * ''[[Bleach: Fade to Black]]'' (2008) * ''[[Bleach: Hell Verse]]'' (2010) }} {{Infookvir animanga/Footer}} '''''BLEACH''''' ([[japanski]]: ブリーチ, ''Burīchi'') [[japan]]ska je [[anime]] serija nastala prema [[Bleach (manga)|istoimenoj mangi]] [[Tite Kubo|Titea Kuba]]. Serija je premijerno prikazana [[5. listopada]] [[2004.]] godine te je neprekinuto emitirana sve do [[27. ožujka]] [[2012.]] godine kada je, bez da je adaptirala cijelu mangu, iznenada ukinuta nakon 366 epizoda, što je rijetkost u svijetu [[anime]]a, pogotovo s obzirom na činjenicu da je [[manga]] bila izrazito popularna. Ipak, nakon deset godina, službeno je potvrđeno kako će manga biti adaptirana do kraja te je nastavak, naslovljen ''Bleach: Thousand-Year Blood War'', započeo s emitiranjem [[11. listopada]] [[2022.]] te traje još i danas. Serijal je producirao [[Pierrot (studio)|Studio Pierrot]], a prvi je dio režirao [[Noriyuki Abe]], dok je [[Tomohisa Taguchi]] preuzeo režijsku palicu drugog dijela. Glazbu je komponirao [[Shirō Sagisu]]. Kao i manga, radnja animea prati srednjoškolca [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]] koji, nakon susreta s [[Rukia Kuchiki|Rukijom Kuchiki]], postaje [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] i zajedno sa svojim prijateljima spašava svijet od različitih protivnika. No, osim što je više-manje vjerno adaptirala originalnu mangu, anime serija sadržavala je i značajnu količinu originalnog sadržaja, uključujući cijele narativne cjeline i likove, koji nije bio u originalnoj mangi. Anime serija prikazivana je cijelom nizu zemalja te je, uz ''[[Naruto (anime)|Naruto]]'' i ''[[One Piece (anime)|One Piece]]'', jedna od "Velike trojke" anime serija s početka [[21. vijek|XXI. vijeka]]. Danas se smatra da je ''BLEACH'' jedna od najpopularnijih anime serija u historiji. == Sinopsis == === Agent of the Shinigami ''hen'' === [[File:Ep1IchigoTakesPower.webp|thumb|320px|left|[[Rukia Kuchiki]] sprema se dati [[Ichigo Kurosaki|Ichigu Kurosakiju]] moći [[Shinigami (Bleach)|Shinigamija]] kako bi mogao obraniti sebe i svoju obitelj od napada [[Hollow]]a po imenu [[Fishbone D]].]] Radnja animea započinje u [[Karakura|Karakuri]], fiktivnom [[japan]]skom gradiću u kojem živi [[Ichigo Kurosaki]], srednjoškolac koji živi s ocem [[Isshin Kurosaki|Isshinom]], liječnikom koji u obiteljskoj kući ima malu kliniku, te sestrama blizankama, [[Karin Kurosaki|Karin]] i [[Yuzu Kurosaki|Yuzu]]. Njihova majka, [[Masaki Kurosaki|Masaki]], poginula je nedugo nakon rođenja blizanki dok je bila u šetnji s Ichigom. Ichigo Kurosaki naizgled je obični srednjoškolac, ali ima sposobnost komunikacije s duhovima, što ga čini posebnim. Jedne večeri, u njegovoj se sobi pojavi mlada djevojka odjevena u crni [[kimono]] po imenu [[Rukia Kuchiki]], koja mu se predstavlja kao [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|死神|しにがみ}}, ''Shinigami''; dosl. "Bog smrti") i objašnjava kako je ona zadužena za zaštitu stanovnika Karakure od zlih [[Hollow]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|虚|ホロウ}}, ''Horō''; dosl. "Šupljina") kao i za slanje zaostalih duša u njezin dom, [[Soul Society]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|尸魂界|ソウル・ソサエティ}}, ''Souru Sosaeti''; dosl. "Zajednica duša"), gdje sve pročišćene duše idu poslije smrti. Ichigo joj nije sklon povjerovati, ali njihov razgovor prekida dolazak opasnog, snažnog Hollowa koji, prema Rukijinom tumačenju, cilja upravo Ichigovu obitelj, odnosno, kako se uskoro ispostavi, Ichiga. Nakon što Rukia ne uspije ubiti Hollowa, ponudi Ichigu da mu preda dio svojih moći kako bi se on mogao boriti, na što on pristane, ali dogodi se čudo i Ichigo pokupi sve Rukijine moći, s kojima postaje Shinigami i uspijeva pobijediti Hollowa. Kako Rukia nije u mogućnosti vratiti se kući dok joj se ne vrate moći, odlazi do trgovine koju vodi [[Kisuke Urahara]], misteriozni trgovac mješovitom robom za Shinigamije, ali i ljude, koji joj nabavlja [[Gigai]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|義骸|ぎがい}}, ''Gigai''; dosl. "Lažno tijelo"), lažno tijeli pomoću kojeg može normalno živjeti u Svijetu živih, ali u kojem ne može koristiti svoje moći. S druge strane, Ichigo je primoran mijenjati ju kao zamijenski Shinigami u Karakuri, što on isprva odbija, ali kada shvati kako time može pomoći ljudima, prihvaća svoju novu funkciju. Rukia ubrzo dolazi u Ichigov razred i upoznaje njegove prijatelje, među kojima su [[Orihime Inoue]] i "[[Yasutora Sado|Chad]]", ali i [[Quincy (Bleach)|Quincy]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|滅却師|クインシー}}, ''Kuinshī''; dosl. "Redovnik uništenja") [[Uryū Ishida]], koji se kasnije predstavlja kao Ichigov rival jer su, prema njegovom tumačenju, Quincyji i Shinigamiji prirodni neprijatelji. Naravno, Ichigovo djelovanje privuče pozornost Soul Societyja, gdje se Rukia nije javila dugo, tako da u Karakuru dolaze [[Byakuya Kuchiki]] i [[Renji Abarai]] kako bi odveli Rukiju natrag kući te joj sudili za teški zločin zbog davanja svojih moći smrtniku. Ichigo to pokuša spriječiti, ali unatoč svim svojim vještinama, Byakuya je previše snažan za njega i ostavlja ga u teškom stanju, nakon čega ga spašava Urahara. U međuvremenu su i Orihime i Chad aktivirali svoje moći i nakon što je Ichigo odlučio trenirati s Uraharom kako bi reaktivirao svoje prirodne moći, njih troje i Ishida odluče otići u Soul Society kako bi spasili Rukiju, koju čega pogubljenje. Uz pratnju mačke koja govori po imenu [[Yoruichi Shihōin|gospodin Yoruichi]], njih se četvoro upute u Soul Society, gdje njihova prisutnost aktivira alarm i oni su odmah identificirani kao neprijatelji. === Soul Society ''hen'' === Međutim, istovremeno dok se Ichigo i njegovi prijatelji pokušavaju probiti u [[Seireitei]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|瀞霊廷|せいれいてい}}, ''Seireitei''; dosl. "Dvor čistih duša"), unutar zidina istoga odvija se drama jer je Kapetan ([[japanski]]: {{Ruby-ja|隊長|たいちょう}}, ''Taichō''; dosl. "Zapovjednik jedinice") Pete divizije, [[Sōsuke Aizen]], ubijen. Dio Kapetana iz organizacije [[Gotei 13]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|護廷十三隊|ごていじゅうさんたい}}, ''Goteijūsantai''; dosl. "Trinaest carskih zaštitnika") smatra kako su Ichigo i njegovi saveznici krivi, dok drugi sumnjaju kako je ubojica netko od njih. I dok Ichigova grupa uspije prodrijeri u Seireitei, atmosfera među kapetanima sve je napetija. Kada uspiju prodrijeti kroz barijeru, Ichigo i njegovi prijatelji se razdvoje i svatko od njih suočava se s vlastitim protivnicima, kulminacija čega su borbe Ishide i [[Mayuri Kurotsuchi|Mayurija Kurotsuchija]], Kapetana Dvanaeste divizije, Chada i [[Shunsui Kyōraku|Shunsuija Kyōrakua]], Kapetana Osme divizije, i Ichiga i [[Kenpachi Zaraki|Kenpachija Zarakija]], Kapetana Jedanaeste divizije. Ishida i Ichigo su uspješni, dok Chad gubi svoju borbu, ali ne i život. Nakon svoje pobjede, Ichigo nastavlja put prema Rukiji, ali ga ponovo zaustavlja Byakuya; Yoruichi, za koju se ubrzo ispostavi da je žena i bivša Kapetanica Druge divizije koja ima sposobnost pretvoriti se u mačku, spasi Ichiga i uskoro ga nauči [[Bankai]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|卍解|ばんかい}}, ''Bankai''; dosl. "Finalno oslobađanje") kako bi mogao biti ravnopravan s Byakuyom. {{multiple image <!-- Layout parameters --> | align = left | direction = vertical | background color = | total_width = 350px | caption_align = | image1 = Ep34AizenFakesDeath.webp | alt1 = | link1 = | thumbtime1 = | caption1 = | image2 = 278Aizen2C and Tosen are freed.webp | alt2 = | link2 = | caption2 = | footer = Kapetan [[Sōsuke Aizen]] prvo je lažirao svoju smrti (gore), a onda je zajedno sa svojim saveznicima [[Gin Ichimaru|Ginom Ichimaruom]] i [[Kaname Tōsen|Kanameom Tōsenom]] pobjegao u [[Hueco Mundo]], gdje je organizirao vojsku [[Arrancar]]a i sukobio sa sa svojim bivšim saveznicima (dolje). }} Ichigo uspijeva stići na vrijeme i spasiti Rukiju, međutim uskoro se otkrije kako su sva događanja u Seireiteiju dio izdajničkog plana bivšeg Kapetana Aizena, koji je zapravo živ. Aizen je lažirao svoju smrt uz pomoć svojih saveznika, [[Gin Ichimaru|Gina Ichimarua]] i [[Kaname Tōsen|Kanamea Tōsena]], s kojima - nakon što iz Rukijinog Gigaija izvuče [[Hōgyoku]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|崩玉|ほうぎょく}}, ''Hōgyoku''; dosl. "Raspadajuća kugla") - odlazi u [[Hueco Mundo]] i najavljuje skori rat protiv svojih bivših saveznika. === Arrancar ''hen'' === Dok se Gotei 13 pripremaju na sukob, Aizen je u Hueco Mundu formirao vojsku moćnih Hollowa, [[Arrancar]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|破面|アランカル}}, ''Arankaru''; dosl. "Puknuta maska", prev. "otkinuti"), koje je nazvao Espade i rangirao ih po brojevima (1 do 10) temeljem njihove snage. Dvojica Espada, [[Yammy Llargo]] i [[Ulquiorra Cifer]], dolaze u Svijet živih kako bi testirali Ichigove moći, a nedugo zatim, Ulquiorra dolazi u Svijet živih i prisiljava Orihime, koja ima jako neobične moći, da dođe k Aizenu. Otkrivši što se dogodilo, Ichigo se ogluši o naredbe Soul Societyja te s Ishidom i Chadom odlazi u Hueco Mundo uz Uraharinu pomoć, kako bi spasili Orihime; na putu im se pridružuju Rukia i Renji. Po dolasku u Hueco Mundo upoznaju grupicu neobičnih i ekstenctričnih Hollowa koju čine [[Nelliel Tu Odelschwanck]], [[Dondochakka Birstanne]], [[Pesche Guatiche]] i [[Bawabawa]], koji im odluče praviti društvo i - koliko mogu - pomoći u njihovom nastojanju. Ichigo i ostali prolaze kroz Hueco mundo, pri čemu se bore s brojnim Hollowima, bivšim Espadama i aktualnim Espadama. U jednom trenutku u Hueco Mundo dolaze kapetani [[Byakuya Kuchiki]], [[Kenpachi Zaraki]], [[Mayuri Kurotsuchi]] i [[Retsu Unohana]], koji pomažu Ichigu dok ovaj odlazi na konačni okršaj s Ulquiorrom kako bi oslobodio Orihime. Tokom borbe, Ichigo bude ubijen te se pretvori u Hollowa, u kojem stanju uspijeva ubiti Ulquiorru. Nakon toga se uspijeva vratiti u normalno stanje. Kapetani ga tada informiraju o stanju u Svijetu živih. Naime, Aizenov je plan u tom trenutku postao jasan - planirao je iskoristiti Karakuru i sve ljude u njoj kako bi si omogućio put u do palače u kojoj obitava [[Soul King]], tamo ga ubio i postao novi vladar. Kako bi ga spriječio, Gotei 13 su uz Uraharinu pomoć napravili repliku Karakure na mjestu originalnog grada, koji su, zajedno sa stanovnicima, premjestili u Soul Society. Kada je Aizen s preostalim Espadama došao u Karakuru, shvatio je da se radi o lažnom gradu. Tamo su ga čekali ostali kapetani i počela je žestoka borba za spas Karakure. Ichigu su u međuvremenu objasnili da je on jedini koji može zaustaviti Aizena jer jedini nije bio izložen njegovoj hipnozi, tako da su se Ichigo i Unohana uputili u lažnu Karakuru nakon što je Ichigo spasio Orihime. Kapetani su uz pomoć [[Visoredi|Visoreda]], skupine bivših kapetana i njihovih pomoćnika ([[japanski]]: {{Ruby-ja|副隊長|ふくたいちょう}}, ''fukutaichō''; dosl. "pomoćni zapovjednik jedinice") koji su prije 110 godina protjerani iz Soul Societyja jer ih je Aizen pretvorio u hibride između Shinigamija i Hollowa pa su time dobili nove moći, koji su se svrstali na stranu Soul Societyja u ovoj borbi, uspjeli poraziti tri preostale Espade, kao i Tōsena, ali ne i Aizena i Gina, koji su nekako uspjeli otključati put u Soul Society i krenuti prema pravoj Karakuri. Ichigo je tokom ove borbe saznao da mu je otac zapravo bivši kapetan 10. Divizije, [[Isshin Kurosaki|Isshin Shiba]], jer se potonji borio protiv Aizena zajedno s Uraharom i Yoruichi. Isshin je pomogao sinu i naučio ga ultimativnu tehniku s kojom će moći poraziti Aizena, ali će ostati bez svih svojih moći, na što je Ichigo pristao. Nakon što je Gin izdao Aizena i pokušao ga ubiti, Aizen je ubio Gina i sukobio se s Ichigom, koji je aktivirao svoju tehniku i uspio svladati Aizena, koji je ubrzo onesposobljen i zatvoren zahvaljujući Uraharinoj pomoći. Ipak, Ichigo je nedugo zatim izgubio svoje moći. === Fullbringer ''hen'' === [[File:Ep346XcutionMembers.webp|350px|thumb|[[Fullbringer]]i iz skupine Xcution pomogli su Ichigu da vrati svoje moći, ali njihov vođa, [[Kūgo Ginjō]], imao je skriveni plan koji je stajao iza te pomoći.]] Ichigo se teško nosio s povratkom u normalu, pogotovo jer nitko od njegovih drugih prijatelja nije izgubio svoje moći u tom trenutku. Istovremeno, nepoznati muškarac s mačem počeo je napadati Ichigove prijatelje. Ichigu je tada prišao [[Kūgo Ginjō]] te mu objasnio da je on [[Fullbring]]er ([[japanski]]: {{Ruby-ja|完現術者|フルブリンガー}}, ''Furuburingā''; dosl. "Umjetnik potpune manifestacije"), čovjek s moćima koje potječu od Hollowa, te kako mu može pomoći da povrati svoje moći. Istovremeno mu je otkrio kako je nepoznati napadač [[Shūkurō Tsukishima]], njegov bivši prijatelj i saveznik koji je postao zločinac. Nakon intenzivnog treninga, Ichigo uspijeva povratiti dio svojih moći, ali mu pred sam kraj Ishida otkriva kako Tsukishima možda jest napao sve ostale Ichigove prijatelje, ali kako je njega napao stvarni zlikovac - Kūgo Ginjō. Ginjō tada otkriva da je i on, kao i Ichigo, bivši zamjenski Shinigami te kako se želi osvetiti Soul Societyju zbog načina na koji su ga odbacili. Prije borbe, Ichigo uz pomoć Rukije, Urahare, svog oca i skupine kapetana i pomoćnika iz Gotei 13 vraća svoje pune moći i kreće u borbu s Ginjōm dok se ostali Shinigamiji lako obraćunaju s ostalim Fullbringerima. Ichigo je na kraju prisiljen ubiti Ginjōa, ali kaže da vjeruje Soul Societyju i da ostaje njihov saveznik, unatoč novootkrivenim činjenicama. === Thousand-Year Blood War ''hen'' === Nedugo zatim, skupina nepoznatih osoba napada Hueco Mundo, Ichiga i Soul Society, pri ćemu pogiba [[Chōjirō Sasakibe]], pomoćnik glavnog kapetana [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto|Yamamota]]. Nepoznati protivnici objavljuju rat Soul Societyju i ubrzo se otkriva kako su to preostali Quincyji koje predvodi [[Yhwach]]; Yhwach je 1,000 godina ranije pokušao napraviti istu stvari, ali ga je Yamamoto porazio zajedno s originalnim kapetanima netom formiranog Gotei 13, mada ga nisu uspjeli trajno ubiti. Tada je rečeno kako će se Yhwach ponovo probuti za 1,000 godina i započeti svoj pohod. Ichigo i njegovi prijatelji (osim Ishide) odlaze u Hueco Mundo kako bi pomogli Hollowima, što Yhwach iskoristi i vrši invaziju na Soul Society ranije nego najavljeno, pri čemu uspijeva ubiti Yamamota. Ichigov dolazak spriječio je potpuno uništenje Soul Societyja, jer je Ichigo dovoljno dugo zadržao Yhwacha da je potonjem ponestalo vremena i morao se povući u [[Wandenreich]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|見えざる帝国|ヴァンデンライヒ}}, ''Vandenraihi''; dosl. "Nevidljivo cartvo", prev. "Zidinama opasano carstvo"). Ichigo je tokom te borbe izgubio svoj mač tako da je morao izraditi novi; tu je uskočila [[Royal Guard]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|王属特務|おうぞくとくむ}}, ''Ōzokutokumu''; dosl. "Kralju podređena tajna služba"), skupina od pet najmoćnijih Shinigamija koji su inače zaduženi za zaštitu Soul Kinga, a nakon Yhwachovog dolaska su odlučili pomoći Soul Societyju i Ichigo. Ichigo je tada saznao cijelu priču o svom porijeklu i smrti svoje majke, što mu je omogućilo izradu novog [[Zanpakutō]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|斬魄刀|ざんぱくとう}}, ''Zanpakutō''; dosl. "Mač za sječu duša"). Istovremeno dok se sve ovo odvijalo među Shinigamijima, Ishida se pridružio Quincyjima te je službeno primljen među Sternrittere pod slovom A, a kasnije je postao član Schutzstaffela. Dok Ichigo trenira s [[Ichibe Hyōsube|Ichibeom]], Yhwach i njegova vojska pripremaju drugu invaziju Seireiteija, koja uskoro započinje. Shinigamiji su ovoga puta puno spremniji te odnose nekoliko važnih pobjeda, a cijela situacija značajno se poboljšava kada se Ichigo i ostali vrate iz Palače Soul Kinga kako bi pomogli u borbi. Iako i Shinigamiji pretrpe gubitke, većina Yhwachovih Sternrittera pada u borbi tijekom druge invazije, međutim ispostavilo se da ih je njihov bešćutni vođa ionako bio spreman žrtvovati ih sve pa mu do žrtava nije ni bilo stalo, već je iskoristio borbe u Seireiteiju kako bi zajedno sa Schutzstaffelom otvorio put do Palače. Tamo ih je dočekala Nulta divizija, koja je preuzela članove Schutzstaffela, dok je Ichibe krenuo na Yhwacha. Nulta divizija relativno lako pobije Yhwachove borce, ali Yhwach tada aktivira ''Auswählen'' usred svoje borbe s Ichibeom te pokupi energiju preživjelih Sternrittera, efektivno ih žrtvujući, kako bi oživio članove Schutzstaffela. Borba počinje iznova, a kulminira kada Senjumaruaktivira svoj Bankai i naizgled svlada svoje protivnike, dok Ichibe istovremeno uspijeva poraziti Yhwacha. [[File:Ep372YamamotoSlashed.webp|thumb|left|320px|Smrt glavnog kapetana [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto|Yamamota]] bila je presudan trenutak tijekom prve invazije te je olakšala Quincyjima provođenje daljnjih planova.]] Međutim, dok pada u smrt, Yhwach iznenada ponovo aktivira svoj Schrift i uspije se oporaviti i ubiti Ichibea; istovremeno, Ishida iskoristi svoj Schrift kako bi spasio ostale članove Schutzstaffela i ubio Senjumaru. Nakon te pobjede, Yhwach odlazi do Soul Kinga i probada ga svojim mačem, nakon čega dolaze Ichigo i njegovi prijatelji, koji napadaju vođu Quincyja. Yhwach je, dakako, nadmoćniji i koristeći činjenicu da Ichigo ima krv Quincyja u sebi, Yhwach natjera svog "sina" da ubije Soul Kinga. Dok svjetovima prijeti kolaps, na scenu stupa kapetan Ukitake, koji aktivira [[Mimihagi]]ja, desnu ruku Soul Kinga. Naime, Ukitake je kao dijete bolovao od fatalne plućne bolesti pa su se njegovi roditelji molili lokalnom božanstvu Mimihagiju, ne znajući da je to desna ruka Soul Kinga, da ga spasi; Mimihagi je tada ušao u njegovo tijelo i omogućio mu da živi dok su tako spojeni, iako ga nije izliječio. Sada, kada su svjetovi pred raspadom, Ukitake je aktivirao Mimihagija kako bi – po cijenu vlastitog života – održao balans svjetova do Yhcawhova pada. Yhwach je šokiran jer nije predvidio ovakav rasplet, ali svejedno se uspije spojiti sa Soul Kingom, iako ga nova forma čini iznimno nestabilnim. Istovremeno, Kyōraku je doveo Aizena iz Mukena da im pomogne u borbi, a dio preživjelih Sternrittera odlučio se pridružiti Shinigamijima jer su se osjetili izdano nakon što su shvatili da ih je Yhwach odbacio. Dok se to sve odvijalo, Urahara je također okupio dio Arrancara, Fullbringere i Visorede da im pomognu u borbi. Zajedničkim naporima, uspjeli su doći do Palače, koju je Yhwach potpuno promijenio i pretvorio u svoje novo sjedište po imenu Wahrwelt ([[japanski]]: {{Ruby-ja | 真世界城 | ヴァールヴェルト}}, ''Vāruveruto''; dol. "Stvarni svijet"). Nakon što ih snajperom napadne [[Lille Barro]], Shinigamiji i njihovi saveznici razdvajaju se kako bi se individualno mogli suočiti s članovima Schutzstaffela. Renji se bori s Ishidom, a iako se učini da ga je uspio svladati, Ishida aktivira ''Sklaverei'' ([[japanski]]: {{Ruby-ja | 聖隷 | スクラヴェライ}}, ''Sukuraverai''; dol. "Ropstvo") i tako si da neočekivano pojačanje, što se pokaže dovoljnim da Renija probode kroz prsa. Dok [[Bazz-B]] ide kod [[Jugram Haschwalth|Jugrama]], [[Liltotto Lamperd]] i [[Giselle Gewelle]] odlaze do Yhwacha, ali on ih svlada bez većih problema. Mayurijeva i Kenpachijeva grupa nailazi na [[Pernida Parnkgjas|Pernidu Parnkgjasa]], lijevu ruku Soul Kinga, koji relativno jednostavno svlada Kenpachija, nakon što ovaj bezglavo misli da ga može ubiti čistom silom. Mayuri tada koristi svoj intelekt kako bi naizgled nadvladao Pernidu, ali ne računa s njegovim iznimnim regeneracijskim vještinama. Tada odluči aktivirati svoj modificirani Bankai, koji proždre Pernidu na licu mjesta. Ni to ne bude dovoljno pa se Mayuri prebaci u defenzivu, ali u jednom se trenutku [[Nemu Kurotsuchi|Nemu]] odluči žrtvovati i dopustiti Pernidi da ju proždre, što se u konačnici pokaže kao kraj za Pernidu. Naime, Nemu je bila opremljena s nervnim otrovom i kada ju je Pernida proždro, otrovao se i umro, iako je Mayuri ostao bez svoje pomoćnice. Istovremeno, Kyōraku se odlučio suočiti s Lilleom te koristi igre svog Shikaija kako bi omogućio drugima da pobjegnu. Kako je Kyōraku vještiji borad od Lillea, Quincy je prisiljen aktivirati svoj ''Vollständig'' i pretvoriti se u anđeosko biće koje ne može biti ubijeno. Kyōraku tada aktivira svoj Bankai koji obuhvati dio Wahrwelta i kroz teatarsku predstavu u tri čina uspijeva dekapitirati Lillea, iako pritom pretrpi teške ozljede. Međutim, Lille uspije aktivirati još jedan oblik i smrtno rani Kyōrakua, koji tada zamoli Nanao za pomoć, otkrivši joj istinu o njenoj obitelji. Nanao tada iskoristi ceremonijalni mač svoga klana, Shinken Hakkyōken, i uspije presjeći ne samo Lillea, nego i dobar dio Wahrwelta, nakon čega Lille pada u Soul Society, gdje njegove preživjele klonove dočekuje oživljeni [[Izuru Kira]]. [[File:Ep394YhwachRevealsImpalement.webp|thumb|320px|Kako bi ostvario svoj plan, [[Yhwach]] je morao ubit i apsorbirati [[Soul King]]a, svog oca i na taj način steći moći da uništi sve svjetove.]] Bazz-B je uspio pronaći Haschwaltha, ali nije imao nikakvih izgleda u borbi sa svojim bivšim prijateljem, koji se promijenio kada ga je Yhwach uzeo pod svoje. Bazz-B pada mrtav, a Haschwalth odlazi do Ishide, kojeg optužuje da će izdati Yhwacha u skoroj budućnosti, nakon čega njih dvoje započnu borbu. [[Askin Nakk Le Vaar]] uspio je zarobiti Ichiga, Orihime i Chada, ali prije nego ih je uspio ubiti, spasila ih je Yoruichi, koja nastavlja borbu s Askinom. Iako bivša kapetanica uspijeva značajno ozlijediti Askina, njegova sposobnost adaptacije pokaže se previše snažnom za nju. Uraharin dolazak im pruži novu kratkotrajnu prednost, ali Askin ponovno aktivira svoje vještine i gotovo ubije Uraharu, koji tada aktivira svoj Bankai. Dok se Askin pokušava prilagoditi novim uvjetima, s leđa mu se prišulja [[Grimmjow Jaegerjaquez]], koji mu rukom probije prsa i iščupa srce, završivši tako i tu borbu. Ostatak Shinigamija i Visoreda nailazi na [[Gerard Valkyrie|Gerarda Valkyriea]], koji – čini se – brzo pada, ali koristeći svoju sposobnost da dozove čudo, svaki put kada ga Shinigamiji ubiju, on se vrati još jači. Hitsugayin puni Bankai u suradnji s Byakuyom uspije usporiti Gerarda, ali Shinigamiji ne pronalaze način kako ga pobijediti. Čak ni Kenpachi, koji uspije aktivirati svoj Bankai, ne uspijeva ubiti Gerarda, koji dodatno pojačava svoje moći i postaje divovsko stvorenje koje je spremno pobiti ih sve. Gerard, srce Soul Kinga, na kraju je pao kada mu je Yhwach uzeo njegove moći tijekom naknadne borbe s Ichigom. Ichigo, Orihime i Chad, kojima se uskoro pridružuju Renji i Rukia, uspijevaju doći do Yhwacha; istovremeno, Ishida koristi svoje moći kako bi izdržao u borbi s Jugramom, koji trenutno posjeduje Yhwachove moći jer je još uvijek noć. No, u trenutku kada se čini da bi Ichigo mogao sasjeći Yhwacha, vođa Quincyja dobije svoje moći natrag, a Ishida neočekivanu prednost u borbi, koju uspijeva iskoristiti i ubiti Jugrama. Ichigo i njegovi saveznici, međutim, nemaju nikakvih šansi protiv Yhwacha, a iako Orihime koristi svoje moći kako bi ih osposobljavala za daljnju borbu, i ona je nemoćna pred Yhwachovom snagom. U tom trenutku, Orihime uspije objedniti moći svoje tehnike Santen Kesshun i u neočekivanom obratu poništi sve što je Yhwach učinio, pri čemu sebe, ali i njega izbriše iz egzistencije. Naravno, Yhwach, koji je u međuvremenu dobio moći boga, uspije poništiti i to te planira ujediniti svjetove i postati njihov jedini vladar. Ishida, koji se sastao s oporavljenim Kyōrakuom i [[Tier Harribel]], koju je oslobodila Nel, objašnjava kako mogu odgoditi uništenje svjetova te dobije njihovu podršku. Yhwach misli kako će pobijediti, međutim objedinjene snage Quincyja, Shinigamija i Arrancara uspijevaju spriječiti uništenje, ali ne uspijevaju ubiti Yhwacha, koji odlazi u Seireitei, gdje ga dočekuje Aizen, kojemu se uskoro pridružuju Ichigo i Renji. Aizen iskoristi svoj Shikai kako bi nakratko prevario Yhwacha, što Ichigu, Renjiju i Ishidi, koji im se uskoro pridružuje, daje dovoljno prostora da ga konačno ubiju i na taj način stabiliziraju situaciju. Yhwach nakon toga postaje novi Soul King, a u sva je tri svijeta ponovo uspostavljen balans. == Likovi == {{main|Lista likova iz serijala Bleach}} {| class="wikitable sortable mw-datatable sort-under static-row-numbers sticky-header col1left col5left" style="font-size:95%;" |- ! class="unsortable" |Lik{{efn|Žuta pozadina znači da je lik originalni lik iz [[anime]]a koji se nije pojavio u mangi.}} !! class="unsortable" |Glas posudio |- ! colspan="2"| Glavni likovi |- |[[Ichigo Kurosaki]] |[[Masakazu Morita]] |- |[[Rukia Kuchiki]] |[[Fumiko Orikasa]] |- |[[Uryū Ishida]] |[[Noriaki Sugiyama]] |- |[[Orihime Inoue]] |[[Yuki Matsuoka]] |- |[[Yasutora Sado|Yasutora Sado (Chad)]] |[[Hiroki Yasumoto]] |- |[[Kisuke Urahara]] |[[Shin'ichirō Miki]] |- |[[Yoruichi Shihōin]]{{efn|Kada se pretvori u mačku, glas joj posuđuje [[Shirō Saitō]].}} |[[Satsuki Yukino]] |- ! colspan="2" | Shinigamiji |- |rowspan="2"| [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto]] |[[Masaaki Tsukada]] |- |[[Binbin Takaoka]]{{efn|name=S17|Samo u 17. sezoni.}} |- |[[Chōjirō Sasakibe]] |[[Taro Yamaguchi]]{{efn|U 17. sezoni, glas mladom Sasakibeu posudio je [[Ryōta Suzuki]].}} |- |rowspan="2"|[[Soi Fon]] |[[Tomoko Kawakami]] |- |[[Hōko Kuwashima]]{{efn|name=S17}} |- |[[Marechiyo Ōmaeda]] |[[Shōto Kashii]] |- |[[Gin Ichimaru]] |[[Kōji Yusa]] |- |[[Izuru Kira]] |[[Takahiro Sakurai]] |- |[[Rōjūrō Ōtoribashi]] |[[Shōto Kashii]] |- style="background:#FFD;" |[[Shūsuke Amagai]] |[[Ken'yū Horiuchi]] |- style="background:#FFD;" |[[Makoto Kibune]] |[[Hikaru Midorikawa]] |- |[[Retsu Unohana]] |[[Aya Hisakawa]] |- |[[Isane Kotetsu]] |[[Yukana]] |- |[[Hanatarō Yamada]] |[[Kōki Miyata]] |- |[[Sousuke Aizen]] |[[Shō Hayami]] |- |[[Shinji Hirako]] |[[Masaya Onosaka]] |- |[[Momo Hinamori]] |[[Kumi Sakuma]] |- |[[Byakuya Kuchiki]] |[[Ryōtarō Okiayu]] |- |[[Renji Abarai]] |[[Kentarō Itō]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Reiko Kiuchi]].}} |- |[[Sajin Komamura]] |[[Tetsu Inada]] |- |[[Tetsuzaemon Iba]] |[[Rintarō Nishi]] |- |[[Love Aikawa]] |[[Tetsu Inada]] |- |[[Shunsui Kyōraku]] |[[Akio Ōtsuka]]{{efn|Mladom Kyōrakuu glas je posudio [[Ayane Sakura]].}} |- |[[Nanao Ise]] |[[Hitomi Nabatame]] |- |rowspan="2"| [[Lisa Yadōmaru]] |[[Kanako Hattori]] |- |[[Sayori Ishizuka]]{{efn|name=S17}} |- |[[Kaname Tōsen]] |[[Toshiyuki Morikawa]] |- |[[Shūhei Hisagi]] |[[Katsuyuki Konishi]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Yū Kobayashi]].}} |- |[[Kensei Muguruma]] |[[Tomokazu Sugita]] |- |[[Mashiro Kuna]] |[[Akemi Kanda]] |- |[[Tōshirō Hitsugaya]] |[[Romi Park]]{{efn|U epizodama 17. sezone u kojem manifestira svoj potpuni Bankai, glas mu je posudio [[Yūki Kaji]].}} |- |[[Rangiku Matsumoto]] |[[Kaya Matsutani]] |- |[[Kenpachi Zaraki]] |[[Fumihiko Tachiki]] |- |[[Yachiru Kusajishi]] |[[Hisayo Mochizuki]] |- |[[Ikkaku Madarame]] |[[Nobuyuki Hiyama]] |- |[[Yumichika Ayasegawa]] |[[Jun Fukuyama]] |- |[[Mayuri Kurotsuchi]] |[[Ryūsei Nakao]] |- |[[Nemu Kurotsuchi]] |[[Rie Kugimiya]] |- |[[Akon (Bleach)|Akon]] |[[Keijin Okuda]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Kaya Miyake]].}} |- |[[Jūshirō Ukitake]] |[[Hideo Ishikawa]]{{efn|U 17. sezoni, glas mladom Ukitakeu posudila je [[Natsumi Fujiwara]].}} |- |[[Kaien Shiba]] |[[Toshihiko Seki]] |- |[[Ichibe'e Hyōsube]] |[[Naomi Kusumi]] |- |[[Tenjirō Kirinji]] |[[Senjumaru Shutara]] |- |[[Kirio Hikifune]] |[[Ayumi Tsunematsu]] |- |[[Ōetsu Nimaiya]] |[[Yōji Ueda]] |- |[[Senjumaru Shutara]] |[[Rina Satō]] |- ! colspan="2"| Hollowi |- | [[Grand Fisher]] | [[Chafūrin]] |- | [[Yammy Llargo]] | [[Kenji Nomura]] |- | rowspan="2"|[[Aaroniero Arruruerie]] | [[Ryūzaburō Ōtomo]] (duboki glas) |- | [[Mayumi Yamaguchi]] (visoki glas) |- | [[Szayelaporro Granz]] | [[Kōsuke Toriumi]] |- | [[Zommari Rureaux]] | [[Taiten Kusunoki]] |- | [[Grimmjow Jaegerjaquez]] | [[Jun'ichi Suwabe]] |- | [[Luppi Antenor]] | [[Daisuke Kishio]] |- | [[Nnoitra Gilga]] | [[Nobutoshi Kanna]] |- | [[Ulquiorra Cifer]] | [[Daisuke Namikawa]] |- | [[Tier Harribel]] | [[Megumi Ogata]] |- | rowspan="2"| [[Nelliel Tu Odelschwanck]] | [[Tomoko Kaneda]] |- | [[Arisa Kiyoto]]{{efn|name=S17}} |- | [[Baraggan Louisenbairn]] | [[Shōzō Iizuka]] |- | [[Coyote Starrk]] | [[Rikiya Koyama]] |- | [[Lilynette Gingerbuck]] | [[Kiyomi Asai]] |- | [[Dordoni Alessandro Del Socaccio]] | [[Kōji Ishii]] |- | [[Cirucci Sanderwicci]] | [[Hōko Kuwashima]] |- | [[Gantenbainne Mosqueda]] | [[Masato Funaki]] |- | [[Wonderweiss Margela]] | [[Hisayoshi Suganuma]] |- | [[Rudbornn Chelute]] | [[Taro Yamaguchi]] |- | [[Pesche Guatiche]] | [[Takehito Koyasu]] |- | [[Dondochakka Birstanne]] | [[Daisuke Gōri]] |- | [[Bawabawa]] | [[Hiroki Yasumoto]] |- ! colspan="2"| Fullbringeri |- |[[Kūgo Ginjō]] |[[Hiroki Tōchi]] |- |[[Shūkurō Tsukishima]] |[[Daisuke Ono]] |- |[[Riruka Dokugamine]] |[[Megumi Toyoguchi]] |- |[[Yukio Hans Vorarlberna]] |[[Mitsuhiro Ichiki]] |- |[[Jackie Tristan]] |[[Atsuko Yuya]] |- |[[Giriko Kutsuzawa]] |[[Atsushi Ono]] |- ! colspan="2"| Quincyji |- | rowspan="2"| [[Sōken Ishida]] | [[Eiji Maruyama]] |- | [[Akio Nojima]]{{efn|name=S17}} |- | [[Yhwach]] | [[Takayuki Sugō]] |- | [[Jugram Haschwalth]] | [[Yū'ichirō Umehara]]{{efn|U 17. sezoni, u scenama u kojima je prikazan kao dijete glas mu je posudila [[Marina Inoue]].}} |- | [[Lille Barro]] | [[Satoshi Hino]] |- | [[Pernida Parnkgjas]] | [[Bin Shimada]] |- | [[Askin Nakk Le Vaar]] | [[Shunsuke Takeuchi]] |- | [[Gerard Valkyrie]] | [[Tsuyoshi Koyama]] |- | [[Quilge Opie]] | [[Kō'ichi Yamadera]] |- | [[Äs Nödt]] | [[Yoshitsugu Matsuoka]] |- | [[Bazz-B]] | [[Yūki Ono]]{{efn|U 17. sezoni, u scenama u kojima je prikazan kao dijete glas mu je posudila [[Chiaki Kobayashi]].}} |- | [[Gremmy Thoumeaux]] | [[Natsuki Hanae]] |- |[[Liltotto Lamperd]] |[[Aoi Yūki]] |- |[[Giselle Gewelle]] |[[Nao Tōyama]] |- |[[Bambietta Basterbine]] |[[Ayana Taketatsu]] |- ! colspan="2"| Ostali likovi |- |[[Kon (Bleach)|Kon]] |[[Mitsuaki Madono]]{{efn|U OVA epizodi "[[memories in the rain]]", glas mu je posudio [[Tite Kubo]].}} |- |[[Isshin Kurosaki]] |[[Toshiyuki Morikawa]] |- |[[Masaki Kurosaki]] |[[Sayaka Ōhara]] |- |[[Yuzu Kurosaki]] |[[Ayumi Sena]] |- |[[Karin Kurosaki]] |[[Rie Kugimiya]] |- |[[Ryūken Ishida]] |[[Ken Narita]] |- |[[Tatsuki Arisawa]] |[[Junko Noda]] |- |[[Keigo Asano]] |[[Katsuyuki Konishi]] |- |[[Mizuiro Kojima]] |[[Jun Fukuyama]] |- |[[Ikumi Unagiya]] |[[Yūko Kaida]] |- |[[Tessai Tsukabishi]] |[[Kiyoyuki Yanada]] |- |[[Hachigen Ushōda]] |[[Takashi Nagasako]] |- |[[Jinta Hanakari]] |[[Takako Honda]] |- |[[Ururu Tsumugiya]] |[[Noriko Shitaya]] |- style="background:#FFD;" |[[Ririn]] |[[Yumi Kakazu]] |- style="background:#FFD;" |[[Nozomi Kujō]] |[[Hisako Kanemoto]] |- style="background:#FFD;" |[[Kagerōza Inaba]] |[[Toshio Furukawa]] |- style="background:#FFD;" |[[Jin Kariya]] |[[Tōru Ōkawa]]{{efn|U scenama u kojima je prikazan kao dijete, glas mu je posudila [[Hitomi Nabatame]].}} |- |[[Kūkaku Shiba]] |[[Akiko Hiramatsu]] |- |[[Ganju Shiba]] |[[Wataru Takagi]] |- style="background:#FFD;" |[[Rurichiyo Kasumiōji]] |[[Reiko Takagi]] |} === Sinkronizacije === S obzirom na činjenicu da je ''Bleach'' bio globalno popularan, distribuiran je na brojna svjetska tržišta. Neka od njih otkupila su samo izvornu japansku verziju koja je emitirana uz titlove, ali dobar dio tržišta snimio je i vlastite, sinkronizirane verzije animea. Među njima se posebno ističe [[engleski|engleska]] sinkronizacija, međutim i drugi su europski jezici imali vlastite verzije animea, poput [[njemački|njemačkog]], [[francuski|francuskog]], [[portugalski|portugalskog]] (različite sinkronizacije za Portugal i Brazil), [[španjolski|španjolskog]] (različite sinkronizacije za Španjolsku i Latinsku Ameriku) i [[katalonski|katalonskog]], [[talijanski|talijanskog]], [[ruski|ruskog]], [[češki|češkog]] i [[mađarski|mađarskog]]. Azijsko tržište također je distribuiralo sinkronizirane verzije za gledatelje u [[Kina|Kini]], [[Južna Koreja|Južnoj Koreji]], [[Filipini]]ma, [[Tajland]]u, [[Malezija|Maleziji]] i [[Indonezija|Indoneziji]], a producirana je i sinkronizirana verzija na [[arapski|arapskom]]. == Produkcija == == Epizoda == == Muzika == == Emitiranje i distribucija == == Ostali mediji == == Kritike == == Bilješke == {{notelist}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{Official website|https://bleach-anime.com/|Official website}} {{ja}} * {{Official website|https://pierrot.jp/title/bleach/|Official website at Pierrot}} {{ja}} * {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200301111859/https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/index2.html|date=March 1, 2020|title=Official website at TV Tokyo}} {{ja}} ** {{Official website|https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/|''Thousand-Year Blood War'' official website at TV Tokyo}} {{ja}} * {{Official website|https://www.aniplex.co.jp/bleach/|Official website at Aniplex}} {{ja}} * {{Official website|https://bleach.viz.com/|Official website at Viz Media}} {{Bleach}} {{Authority control}} [[Kategorija:Bleach]] [[Kategorija:Anime serije]] [[Kategorija:TV serije započete 2004.]] dajnml489plp8pm2zjzfr6dfxlkncp9 42711153 42711145 2026-10-15T14:58:20Z Edgar Allan Poe 29250 /* Produkcija */ 42711153 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Infookvir animanga/Header |ime = BLEACH |slika = [[Datoteka:Bleach_Anime.jpg|250px]] |opis_slike = Promotivni poster [[anime]] serije s glavnim likovima iz prve sezone |izvorno_ime = ''Burīchi'' |izvorno_pismo = ブリーチ |žanr = [[Pustolovni film|pustolovni]],<ref name="VizOfficial"/> [[Nadnaravna fikcija|nadnaravno]]<ref name="VizOfficial">{{cite web|url=https://www.viz.com/bleach|title=The Official Website for Bleach|publisher=[[Viz Media]]|access-date=October 24, 2017|archive-date=June 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190614214009/https://www.viz.com/bleach|url-status=live}}</ref> }} {{Infookvir animanga/Anime |Tv-film = |naslov = |redatelj = [[Noriyuki Abe]] |producent = {{nowrap|{{ubl|[[Ken Hagino]]|[[Noriko Kobayashi]] {{small|(#1–86, 226–328)}}|[[Yutaka Sugiyama]] {{small|(#1–25, 355–366)}}|[[Yukio Yoshimura]] {{small|(#26–133)}}|[[Shunji Aoki]] {{small|(#87–225)}}|[[Aya Mizobuchi]] {{small|(#134–157)}}|[[Mai Nagai]] {{small|(#158–354)}}|[[Hatsuo Nara]] {{small|(#343–366)}}}}}} |scenarist = {{ubl|[[Masashi Sogo]] {{small|(#1–229, 266–316)}}|[[Tsuyoshi Kida]] {{small|(#230–265)}}|[[Kento Shimoyama]] {{small|(#317–366)}}}} |skladatelj = [[Shirō Sagisu]] |studio = [[Pierrot (studio)|Pierrot]] |licenca = |mreža = {{flagicon|JAP}} [[TV Tokyo]] |mreža_hrv = |ostale_mreže = |početak_emitiranja = [[5. listopada]] [[2004.]] |kraj_emitiranja = [[27. ožujka]] [[2012.]] |epizode = 366 ([[Lista epizoda animea Bleach|epizode]]) |trajanje = 24 minute |emitiranje = }} {{Infookvir animanga/Anime |Tv-film = |naslov = Bleach: Thousand-Year Blood War |redatelj = {{ubl|[[Tomohisa Taguchi]]|[[Mitsutoshi Satou]]|[[Hikaru Murata]]}} |producent = {{ubl|[[Makoto Hijikata]]|[[Tasuku Honda]]|[[Genki Negishi]]|[[Yoshihiro Tominaga]]}} |scenarist = {{ubl|[[Tomohisa Taguchi]]|[[Masaki Hiramatsu]]}} |skladatelj = [[Shirō Sagisu]] |studio = [[Pierrot (studio)|Pierrot]] |licenca = |mreža = {{flagicon|JAP}} [[TV Tokyo]] |mreža_hrv = |ostale_mreže = |početak_emitiranja = [[11. listopada]] [[2022.]] |kraj_emitiranja = [[27. listopada]] [[2026.]] |epizode = 50 ([[Lista epizoda animea Bleach|epizode]]) |trajanje = 24 minute |emitiranje = }} {{Infookvir animanga/Ostalo |naslov = Anime filmovi |sadržaj = * ''[[Bleach: Memories of Nobody]]'' (2006) * {{nowrap|''[[Bleach: The DiamondDust Rebellion]]'' (2007)}} * ''[[Bleach: Fade to Black]]'' (2008) * ''[[Bleach: Hell Verse]]'' (2010) }} {{Infookvir animanga/Footer}} '''''BLEACH''''' ([[japanski]]: ブリーチ, ''Burīchi'') [[japan]]ska je [[anime]] serija nastala prema [[Bleach (manga)|istoimenoj mangi]] [[Tite Kubo|Titea Kuba]]. Serija je premijerno prikazana [[5. listopada]] [[2004.]] godine te je neprekinuto emitirana sve do [[27. ožujka]] [[2012.]] godine kada je, bez da je adaptirala cijelu mangu, iznenada ukinuta nakon 366 epizoda, što je rijetkost u svijetu [[anime]]a, pogotovo s obzirom na činjenicu da je [[manga]] bila izrazito popularna. Ipak, nakon deset godina, službeno je potvrđeno kako će manga biti adaptirana do kraja te je nastavak, naslovljen ''Bleach: Thousand-Year Blood War'', započeo s emitiranjem [[11. listopada]] [[2022.]] te traje još i danas. Serijal je producirao [[Pierrot (studio)|Studio Pierrot]], a prvi je dio režirao [[Noriyuki Abe]], dok je [[Tomohisa Taguchi]] preuzeo režijsku palicu drugog dijela. Glazbu je komponirao [[Shirō Sagisu]]. Kao i manga, radnja animea prati srednjoškolca [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]] koji, nakon susreta s [[Rukia Kuchiki|Rukijom Kuchiki]], postaje [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] i zajedno sa svojim prijateljima spašava svijet od različitih protivnika. No, osim što je više-manje vjerno adaptirala originalnu mangu, anime serija sadržavala je i značajnu količinu originalnog sadržaja, uključujući cijele narativne cjeline i likove, koji nije bio u originalnoj mangi. Anime serija prikazivana je cijelom nizu zemalja te je, uz ''[[Naruto (anime)|Naruto]]'' i ''[[One Piece (anime)|One Piece]]'', jedna od "Velike trojke" anime serija s početka [[21. vijek|XXI. vijeka]]. Danas se smatra da je ''BLEACH'' jedna od najpopularnijih anime serija u historiji. == Sinopsis == === Agent of the Shinigami ''hen'' === [[File:Ep1IchigoTakesPower.webp|thumb|320px|left|[[Rukia Kuchiki]] sprema se dati [[Ichigo Kurosaki|Ichigu Kurosakiju]] moći [[Shinigami (Bleach)|Shinigamija]] kako bi mogao obraniti sebe i svoju obitelj od napada [[Hollow]]a po imenu [[Fishbone D]].]] Radnja animea započinje u [[Karakura|Karakuri]], fiktivnom [[japan]]skom gradiću u kojem živi [[Ichigo Kurosaki]], srednjoškolac koji živi s ocem [[Isshin Kurosaki|Isshinom]], liječnikom koji u obiteljskoj kući ima malu kliniku, te sestrama blizankama, [[Karin Kurosaki|Karin]] i [[Yuzu Kurosaki|Yuzu]]. Njihova majka, [[Masaki Kurosaki|Masaki]], poginula je nedugo nakon rođenja blizanki dok je bila u šetnji s Ichigom. Ichigo Kurosaki naizgled je obični srednjoškolac, ali ima sposobnost komunikacije s duhovima, što ga čini posebnim. Jedne večeri, u njegovoj se sobi pojavi mlada djevojka odjevena u crni [[kimono]] po imenu [[Rukia Kuchiki]], koja mu se predstavlja kao [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|死神|しにがみ}}, ''Shinigami''; dosl. "Bog smrti") i objašnjava kako je ona zadužena za zaštitu stanovnika Karakure od zlih [[Hollow]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|虚|ホロウ}}, ''Horō''; dosl. "Šupljina") kao i za slanje zaostalih duša u njezin dom, [[Soul Society]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|尸魂界|ソウル・ソサエティ}}, ''Souru Sosaeti''; dosl. "Zajednica duša"), gdje sve pročišćene duše idu poslije smrti. Ichigo joj nije sklon povjerovati, ali njihov razgovor prekida dolazak opasnog, snažnog Hollowa koji, prema Rukijinom tumačenju, cilja upravo Ichigovu obitelj, odnosno, kako se uskoro ispostavi, Ichiga. Nakon što Rukia ne uspije ubiti Hollowa, ponudi Ichigu da mu preda dio svojih moći kako bi se on mogao boriti, na što on pristane, ali dogodi se čudo i Ichigo pokupi sve Rukijine moći, s kojima postaje Shinigami i uspijeva pobijediti Hollowa. Kako Rukia nije u mogućnosti vratiti se kući dok joj se ne vrate moći, odlazi do trgovine koju vodi [[Kisuke Urahara]], misteriozni trgovac mješovitom robom za Shinigamije, ali i ljude, koji joj nabavlja [[Gigai]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|義骸|ぎがい}}, ''Gigai''; dosl. "Lažno tijelo"), lažno tijeli pomoću kojeg može normalno živjeti u Svijetu živih, ali u kojem ne može koristiti svoje moći. S druge strane, Ichigo je primoran mijenjati ju kao zamijenski Shinigami u Karakuri, što on isprva odbija, ali kada shvati kako time može pomoći ljudima, prihvaća svoju novu funkciju. Rukia ubrzo dolazi u Ichigov razred i upoznaje njegove prijatelje, među kojima su [[Orihime Inoue]] i "[[Yasutora Sado|Chad]]", ali i [[Quincy (Bleach)|Quincy]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|滅却師|クインシー}}, ''Kuinshī''; dosl. "Redovnik uništenja") [[Uryū Ishida]], koji se kasnije predstavlja kao Ichigov rival jer su, prema njegovom tumačenju, Quincyji i Shinigamiji prirodni neprijatelji. Naravno, Ichigovo djelovanje privuče pozornost Soul Societyja, gdje se Rukia nije javila dugo, tako da u Karakuru dolaze [[Byakuya Kuchiki]] i [[Renji Abarai]] kako bi odveli Rukiju natrag kući te joj sudili za teški zločin zbog davanja svojih moći smrtniku. Ichigo to pokuša spriječiti, ali unatoč svim svojim vještinama, Byakuya je previše snažan za njega i ostavlja ga u teškom stanju, nakon čega ga spašava Urahara. U međuvremenu su i Orihime i Chad aktivirali svoje moći i nakon što je Ichigo odlučio trenirati s Uraharom kako bi reaktivirao svoje prirodne moći, njih troje i Ishida odluče otići u Soul Society kako bi spasili Rukiju, koju čega pogubljenje. Uz pratnju mačke koja govori po imenu [[Yoruichi Shihōin|gospodin Yoruichi]], njih se četvoro upute u Soul Society, gdje njihova prisutnost aktivira alarm i oni su odmah identificirani kao neprijatelji. === Soul Society ''hen'' === Međutim, istovremeno dok se Ichigo i njegovi prijatelji pokušavaju probiti u [[Seireitei]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|瀞霊廷|せいれいてい}}, ''Seireitei''; dosl. "Dvor čistih duša"), unutar zidina istoga odvija se drama jer je Kapetan ([[japanski]]: {{Ruby-ja|隊長|たいちょう}}, ''Taichō''; dosl. "Zapovjednik jedinice") Pete divizije, [[Sōsuke Aizen]], ubijen. Dio Kapetana iz organizacije [[Gotei 13]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|護廷十三隊|ごていじゅうさんたい}}, ''Goteijūsantai''; dosl. "Trinaest carskih zaštitnika") smatra kako su Ichigo i njegovi saveznici krivi, dok drugi sumnjaju kako je ubojica netko od njih. I dok Ichigova grupa uspije prodrijeri u Seireitei, atmosfera među kapetanima sve je napetija. Kada uspiju prodrijeti kroz barijeru, Ichigo i njegovi prijatelji se razdvoje i svatko od njih suočava se s vlastitim protivnicima, kulminacija čega su borbe Ishide i [[Mayuri Kurotsuchi|Mayurija Kurotsuchija]], Kapetana Dvanaeste divizije, Chada i [[Shunsui Kyōraku|Shunsuija Kyōrakua]], Kapetana Osme divizije, i Ichiga i [[Kenpachi Zaraki|Kenpachija Zarakija]], Kapetana Jedanaeste divizije. Ishida i Ichigo su uspješni, dok Chad gubi svoju borbu, ali ne i život. Nakon svoje pobjede, Ichigo nastavlja put prema Rukiji, ali ga ponovo zaustavlja Byakuya; Yoruichi, za koju se ubrzo ispostavi da je žena i bivša Kapetanica Druge divizije koja ima sposobnost pretvoriti se u mačku, spasi Ichiga i uskoro ga nauči [[Bankai]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|卍解|ばんかい}}, ''Bankai''; dosl. "Finalno oslobađanje") kako bi mogao biti ravnopravan s Byakuyom. {{multiple image <!-- Layout parameters --> | align = left | direction = vertical | background color = | total_width = 350px | caption_align = | image1 = Ep34AizenFakesDeath.webp | alt1 = | link1 = | thumbtime1 = | caption1 = | image2 = 278Aizen2C and Tosen are freed.webp | alt2 = | link2 = | caption2 = | footer = Kapetan [[Sōsuke Aizen]] prvo je lažirao svoju smrti (gore), a onda je zajedno sa svojim saveznicima [[Gin Ichimaru|Ginom Ichimaruom]] i [[Kaname Tōsen|Kanameom Tōsenom]] pobjegao u [[Hueco Mundo]], gdje je organizirao vojsku [[Arrancar]]a i sukobio sa sa svojim bivšim saveznicima (dolje). }} Ichigo uspijeva stići na vrijeme i spasiti Rukiju, međutim uskoro se otkrije kako su sva događanja u Seireiteiju dio izdajničkog plana bivšeg Kapetana Aizena, koji je zapravo živ. Aizen je lažirao svoju smrt uz pomoć svojih saveznika, [[Gin Ichimaru|Gina Ichimarua]] i [[Kaname Tōsen|Kanamea Tōsena]], s kojima - nakon što iz Rukijinog Gigaija izvuče [[Hōgyoku]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|崩玉|ほうぎょく}}, ''Hōgyoku''; dosl. "Raspadajuća kugla") - odlazi u [[Hueco Mundo]] i najavljuje skori rat protiv svojih bivših saveznika. === Arrancar ''hen'' === Dok se Gotei 13 pripremaju na sukob, Aizen je u Hueco Mundu formirao vojsku moćnih Hollowa, [[Arrancar]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|破面|アランカル}}, ''Arankaru''; dosl. "Puknuta maska", prev. "otkinuti"), koje je nazvao Espade i rangirao ih po brojevima (1 do 10) temeljem njihove snage. Dvojica Espada, [[Yammy Llargo]] i [[Ulquiorra Cifer]], dolaze u Svijet živih kako bi testirali Ichigove moći, a nedugo zatim, Ulquiorra dolazi u Svijet živih i prisiljava Orihime, koja ima jako neobične moći, da dođe k Aizenu. Otkrivši što se dogodilo, Ichigo se ogluši o naredbe Soul Societyja te s Ishidom i Chadom odlazi u Hueco Mundo uz Uraharinu pomoć, kako bi spasili Orihime; na putu im se pridružuju Rukia i Renji. Po dolasku u Hueco Mundo upoznaju grupicu neobičnih i ekstenctričnih Hollowa koju čine [[Nelliel Tu Odelschwanck]], [[Dondochakka Birstanne]], [[Pesche Guatiche]] i [[Bawabawa]], koji im odluče praviti društvo i - koliko mogu - pomoći u njihovom nastojanju. Ichigo i ostali prolaze kroz Hueco mundo, pri čemu se bore s brojnim Hollowima, bivšim Espadama i aktualnim Espadama. U jednom trenutku u Hueco Mundo dolaze kapetani [[Byakuya Kuchiki]], [[Kenpachi Zaraki]], [[Mayuri Kurotsuchi]] i [[Retsu Unohana]], koji pomažu Ichigu dok ovaj odlazi na konačni okršaj s Ulquiorrom kako bi oslobodio Orihime. Tokom borbe, Ichigo bude ubijen te se pretvori u Hollowa, u kojem stanju uspijeva ubiti Ulquiorru. Nakon toga se uspijeva vratiti u normalno stanje. Kapetani ga tada informiraju o stanju u Svijetu živih. Naime, Aizenov je plan u tom trenutku postao jasan - planirao je iskoristiti Karakuru i sve ljude u njoj kako bi si omogućio put u do palače u kojoj obitava [[Soul King]], tamo ga ubio i postao novi vladar. Kako bi ga spriječio, Gotei 13 su uz Uraharinu pomoć napravili repliku Karakure na mjestu originalnog grada, koji su, zajedno sa stanovnicima, premjestili u Soul Society. Kada je Aizen s preostalim Espadama došao u Karakuru, shvatio je da se radi o lažnom gradu. Tamo su ga čekali ostali kapetani i počela je žestoka borba za spas Karakure. Ichigu su u međuvremenu objasnili da je on jedini koji može zaustaviti Aizena jer jedini nije bio izložen njegovoj hipnozi, tako da su se Ichigo i Unohana uputili u lažnu Karakuru nakon što je Ichigo spasio Orihime. Kapetani su uz pomoć [[Visoredi|Visoreda]], skupine bivših kapetana i njihovih pomoćnika ([[japanski]]: {{Ruby-ja|副隊長|ふくたいちょう}}, ''fukutaichō''; dosl. "pomoćni zapovjednik jedinice") koji su prije 110 godina protjerani iz Soul Societyja jer ih je Aizen pretvorio u hibride između Shinigamija i Hollowa pa su time dobili nove moći, koji su se svrstali na stranu Soul Societyja u ovoj borbi, uspjeli poraziti tri preostale Espade, kao i Tōsena, ali ne i Aizena i Gina, koji su nekako uspjeli otključati put u Soul Society i krenuti prema pravoj Karakuri. Ichigo je tokom ove borbe saznao da mu je otac zapravo bivši kapetan 10. Divizije, [[Isshin Kurosaki|Isshin Shiba]], jer se potonji borio protiv Aizena zajedno s Uraharom i Yoruichi. Isshin je pomogao sinu i naučio ga ultimativnu tehniku s kojom će moći poraziti Aizena, ali će ostati bez svih svojih moći, na što je Ichigo pristao. Nakon što je Gin izdao Aizena i pokušao ga ubiti, Aizen je ubio Gina i sukobio se s Ichigom, koji je aktivirao svoju tehniku i uspio svladati Aizena, koji je ubrzo onesposobljen i zatvoren zahvaljujući Uraharinoj pomoći. Ipak, Ichigo je nedugo zatim izgubio svoje moći. === Fullbringer ''hen'' === [[File:Ep346XcutionMembers.webp|350px|thumb|[[Fullbringer]]i iz skupine Xcution pomogli su Ichigu da vrati svoje moći, ali njihov vođa, [[Kūgo Ginjō]], imao je skriveni plan koji je stajao iza te pomoći.]] Ichigo se teško nosio s povratkom u normalu, pogotovo jer nitko od njegovih drugih prijatelja nije izgubio svoje moći u tom trenutku. Istovremeno, nepoznati muškarac s mačem počeo je napadati Ichigove prijatelje. Ichigu je tada prišao [[Kūgo Ginjō]] te mu objasnio da je on [[Fullbring]]er ([[japanski]]: {{Ruby-ja|完現術者|フルブリンガー}}, ''Furuburingā''; dosl. "Umjetnik potpune manifestacije"), čovjek s moćima koje potječu od Hollowa, te kako mu može pomoći da povrati svoje moći. Istovremeno mu je otkrio kako je nepoznati napadač [[Shūkurō Tsukishima]], njegov bivši prijatelj i saveznik koji je postao zločinac. Nakon intenzivnog treninga, Ichigo uspijeva povratiti dio svojih moći, ali mu pred sam kraj Ishida otkriva kako Tsukishima možda jest napao sve ostale Ichigove prijatelje, ali kako je njega napao stvarni zlikovac - Kūgo Ginjō. Ginjō tada otkriva da je i on, kao i Ichigo, bivši zamjenski Shinigami te kako se želi osvetiti Soul Societyju zbog načina na koji su ga odbacili. Prije borbe, Ichigo uz pomoć Rukije, Urahare, svog oca i skupine kapetana i pomoćnika iz Gotei 13 vraća svoje pune moći i kreće u borbu s Ginjōm dok se ostali Shinigamiji lako obraćunaju s ostalim Fullbringerima. Ichigo je na kraju prisiljen ubiti Ginjōa, ali kaže da vjeruje Soul Societyju i da ostaje njihov saveznik, unatoč novootkrivenim činjenicama. === Thousand-Year Blood War ''hen'' === Nedugo zatim, skupina nepoznatih osoba napada Hueco Mundo, Ichiga i Soul Society, pri ćemu pogiba [[Chōjirō Sasakibe]], pomoćnik glavnog kapetana [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto|Yamamota]]. Nepoznati protivnici objavljuju rat Soul Societyju i ubrzo se otkriva kako su to preostali Quincyji koje predvodi [[Yhwach]]; Yhwach je 1,000 godina ranije pokušao napraviti istu stvari, ali ga je Yamamoto porazio zajedno s originalnim kapetanima netom formiranog Gotei 13, mada ga nisu uspjeli trajno ubiti. Tada je rečeno kako će se Yhwach ponovo probuti za 1,000 godina i započeti svoj pohod. Ichigo i njegovi prijatelji (osim Ishide) odlaze u Hueco Mundo kako bi pomogli Hollowima, što Yhwach iskoristi i vrši invaziju na Soul Society ranije nego najavljeno, pri čemu uspijeva ubiti Yamamota. Ichigov dolazak spriječio je potpuno uništenje Soul Societyja, jer je Ichigo dovoljno dugo zadržao Yhwacha da je potonjem ponestalo vremena i morao se povući u [[Wandenreich]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|見えざる帝国|ヴァンデンライヒ}}, ''Vandenraihi''; dosl. "Nevidljivo cartvo", prev. "Zidinama opasano carstvo"). Ichigo je tokom te borbe izgubio svoj mač tako da je morao izraditi novi; tu je uskočila [[Royal Guard]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|王属特務|おうぞくとくむ}}, ''Ōzokutokumu''; dosl. "Kralju podređena tajna služba"), skupina od pet najmoćnijih Shinigamija koji su inače zaduženi za zaštitu Soul Kinga, a nakon Yhwachovog dolaska su odlučili pomoći Soul Societyju i Ichigo. Ichigo je tada saznao cijelu priču o svom porijeklu i smrti svoje majke, što mu je omogućilo izradu novog [[Zanpakutō]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|斬魄刀|ざんぱくとう}}, ''Zanpakutō''; dosl. "Mač za sječu duša"). Istovremeno dok se sve ovo odvijalo među Shinigamijima, Ishida se pridružio Quincyjima te je službeno primljen među Sternrittere pod slovom A, a kasnije je postao član Schutzstaffela. Dok Ichigo trenira s [[Ichibe Hyōsube|Ichibeom]], Yhwach i njegova vojska pripremaju drugu invaziju Seireiteija, koja uskoro započinje. Shinigamiji su ovoga puta puno spremniji te odnose nekoliko važnih pobjeda, a cijela situacija značajno se poboljšava kada se Ichigo i ostali vrate iz Palače Soul Kinga kako bi pomogli u borbi. Iako i Shinigamiji pretrpe gubitke, većina Yhwachovih Sternrittera pada u borbi tijekom druge invazije, međutim ispostavilo se da ih je njihov bešćutni vođa ionako bio spreman žrtvovati ih sve pa mu do žrtava nije ni bilo stalo, već je iskoristio borbe u Seireiteiju kako bi zajedno sa Schutzstaffelom otvorio put do Palače. Tamo ih je dočekala Nulta divizija, koja je preuzela članove Schutzstaffela, dok je Ichibe krenuo na Yhwacha. Nulta divizija relativno lako pobije Yhwachove borce, ali Yhwach tada aktivira ''Auswählen'' usred svoje borbe s Ichibeom te pokupi energiju preživjelih Sternrittera, efektivno ih žrtvujući, kako bi oživio članove Schutzstaffela. Borba počinje iznova, a kulminira kada Senjumaruaktivira svoj Bankai i naizgled svlada svoje protivnike, dok Ichibe istovremeno uspijeva poraziti Yhwacha. [[File:Ep372YamamotoSlashed.webp|thumb|left|320px|Smrt glavnog kapetana [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto|Yamamota]] bila je presudan trenutak tijekom prve invazije te je olakšala Quincyjima provođenje daljnjih planova.]] Međutim, dok pada u smrt, Yhwach iznenada ponovo aktivira svoj Schrift i uspije se oporaviti i ubiti Ichibea; istovremeno, Ishida iskoristi svoj Schrift kako bi spasio ostale članove Schutzstaffela i ubio Senjumaru. Nakon te pobjede, Yhwach odlazi do Soul Kinga i probada ga svojim mačem, nakon čega dolaze Ichigo i njegovi prijatelji, koji napadaju vođu Quincyja. Yhwach je, dakako, nadmoćniji i koristeći činjenicu da Ichigo ima krv Quincyja u sebi, Yhwach natjera svog "sina" da ubije Soul Kinga. Dok svjetovima prijeti kolaps, na scenu stupa kapetan Ukitake, koji aktivira [[Mimihagi]]ja, desnu ruku Soul Kinga. Naime, Ukitake je kao dijete bolovao od fatalne plućne bolesti pa su se njegovi roditelji molili lokalnom božanstvu Mimihagiju, ne znajući da je to desna ruka Soul Kinga, da ga spasi; Mimihagi je tada ušao u njegovo tijelo i omogućio mu da živi dok su tako spojeni, iako ga nije izliječio. Sada, kada su svjetovi pred raspadom, Ukitake je aktivirao Mimihagija kako bi – po cijenu vlastitog života – održao balans svjetova do Yhcawhova pada. Yhwach je šokiran jer nije predvidio ovakav rasplet, ali svejedno se uspije spojiti sa Soul Kingom, iako ga nova forma čini iznimno nestabilnim. Istovremeno, Kyōraku je doveo Aizena iz Mukena da im pomogne u borbi, a dio preživjelih Sternrittera odlučio se pridružiti Shinigamijima jer su se osjetili izdano nakon što su shvatili da ih je Yhwach odbacio. Dok se to sve odvijalo, Urahara je također okupio dio Arrancara, Fullbringere i Visorede da im pomognu u borbi. Zajedničkim naporima, uspjeli su doći do Palače, koju je Yhwach potpuno promijenio i pretvorio u svoje novo sjedište po imenu Wahrwelt ([[japanski]]: {{Ruby-ja | 真世界城 | ヴァールヴェルト}}, ''Vāruveruto''; dol. "Stvarni svijet"). Nakon što ih snajperom napadne [[Lille Barro]], Shinigamiji i njihovi saveznici razdvajaju se kako bi se individualno mogli suočiti s članovima Schutzstaffela. Renji se bori s Ishidom, a iako se učini da ga je uspio svladati, Ishida aktivira ''Sklaverei'' ([[japanski]]: {{Ruby-ja | 聖隷 | スクラヴェライ}}, ''Sukuraverai''; dol. "Ropstvo") i tako si da neočekivano pojačanje, što se pokaže dovoljnim da Renija probode kroz prsa. Dok [[Bazz-B]] ide kod [[Jugram Haschwalth|Jugrama]], [[Liltotto Lamperd]] i [[Giselle Gewelle]] odlaze do Yhwacha, ali on ih svlada bez većih problema. Mayurijeva i Kenpachijeva grupa nailazi na [[Pernida Parnkgjas|Pernidu Parnkgjasa]], lijevu ruku Soul Kinga, koji relativno jednostavno svlada Kenpachija, nakon što ovaj bezglavo misli da ga može ubiti čistom silom. Mayuri tada koristi svoj intelekt kako bi naizgled nadvladao Pernidu, ali ne računa s njegovim iznimnim regeneracijskim vještinama. Tada odluči aktivirati svoj modificirani Bankai, koji proždre Pernidu na licu mjesta. Ni to ne bude dovoljno pa se Mayuri prebaci u defenzivu, ali u jednom se trenutku [[Nemu Kurotsuchi|Nemu]] odluči žrtvovati i dopustiti Pernidi da ju proždre, što se u konačnici pokaže kao kraj za Pernidu. Naime, Nemu je bila opremljena s nervnim otrovom i kada ju je Pernida proždro, otrovao se i umro, iako je Mayuri ostao bez svoje pomoćnice. Istovremeno, Kyōraku se odlučio suočiti s Lilleom te koristi igre svog Shikaija kako bi omogućio drugima da pobjegnu. Kako je Kyōraku vještiji borad od Lillea, Quincy je prisiljen aktivirati svoj ''Vollständig'' i pretvoriti se u anđeosko biće koje ne može biti ubijeno. Kyōraku tada aktivira svoj Bankai koji obuhvati dio Wahrwelta i kroz teatarsku predstavu u tri čina uspijeva dekapitirati Lillea, iako pritom pretrpi teške ozljede. Međutim, Lille uspije aktivirati još jedan oblik i smrtno rani Kyōrakua, koji tada zamoli Nanao za pomoć, otkrivši joj istinu o njenoj obitelji. Nanao tada iskoristi ceremonijalni mač svoga klana, Shinken Hakkyōken, i uspije presjeći ne samo Lillea, nego i dobar dio Wahrwelta, nakon čega Lille pada u Soul Society, gdje njegove preživjele klonove dočekuje oživljeni [[Izuru Kira]]. [[File:Ep394YhwachRevealsImpalement.webp|thumb|320px|Kako bi ostvario svoj plan, [[Yhwach]] je morao ubit i apsorbirati [[Soul King]]a, svog oca i na taj način steći moći da uništi sve svjetove.]] Bazz-B je uspio pronaći Haschwaltha, ali nije imao nikakvih izgleda u borbi sa svojim bivšim prijateljem, koji se promijenio kada ga je Yhwach uzeo pod svoje. Bazz-B pada mrtav, a Haschwalth odlazi do Ishide, kojeg optužuje da će izdati Yhwacha u skoroj budućnosti, nakon čega njih dvoje započnu borbu. [[Askin Nakk Le Vaar]] uspio je zarobiti Ichiga, Orihime i Chada, ali prije nego ih je uspio ubiti, spasila ih je Yoruichi, koja nastavlja borbu s Askinom. Iako bivša kapetanica uspijeva značajno ozlijediti Askina, njegova sposobnost adaptacije pokaže se previše snažnom za nju. Uraharin dolazak im pruži novu kratkotrajnu prednost, ali Askin ponovno aktivira svoje vještine i gotovo ubije Uraharu, koji tada aktivira svoj Bankai. Dok se Askin pokušava prilagoditi novim uvjetima, s leđa mu se prišulja [[Grimmjow Jaegerjaquez]], koji mu rukom probije prsa i iščupa srce, završivši tako i tu borbu. Ostatak Shinigamija i Visoreda nailazi na [[Gerard Valkyrie|Gerarda Valkyriea]], koji – čini se – brzo pada, ali koristeći svoju sposobnost da dozove čudo, svaki put kada ga Shinigamiji ubiju, on se vrati još jači. Hitsugayin puni Bankai u suradnji s Byakuyom uspije usporiti Gerarda, ali Shinigamiji ne pronalaze način kako ga pobijediti. Čak ni Kenpachi, koji uspije aktivirati svoj Bankai, ne uspijeva ubiti Gerarda, koji dodatno pojačava svoje moći i postaje divovsko stvorenje koje je spremno pobiti ih sve. Gerard, srce Soul Kinga, na kraju je pao kada mu je Yhwach uzeo njegove moći tijekom naknadne borbe s Ichigom. Ichigo, Orihime i Chad, kojima se uskoro pridružuju Renji i Rukia, uspijevaju doći do Yhwacha; istovremeno, Ishida koristi svoje moći kako bi izdržao u borbi s Jugramom, koji trenutno posjeduje Yhwachove moći jer je još uvijek noć. No, u trenutku kada se čini da bi Ichigo mogao sasjeći Yhwacha, vođa Quincyja dobije svoje moći natrag, a Ishida neočekivanu prednost u borbi, koju uspijeva iskoristiti i ubiti Jugrama. Ichigo i njegovi saveznici, međutim, nemaju nikakvih šansi protiv Yhwacha, a iako Orihime koristi svoje moći kako bi ih osposobljavala za daljnju borbu, i ona je nemoćna pred Yhwachovom snagom. U tom trenutku, Orihime uspije objedniti moći svoje tehnike Santen Kesshun i u neočekivanom obratu poništi sve što je Yhwach učinio, pri čemu sebe, ali i njega izbriše iz egzistencije. Naravno, Yhwach, koji je u međuvremenu dobio moći boga, uspije poništiti i to te planira ujediniti svjetove i postati njihov jedini vladar. Ishida, koji se sastao s oporavljenim Kyōrakuom i [[Tier Harribel]], koju je oslobodila Nel, objašnjava kako mogu odgoditi uništenje svjetova te dobije njihovu podršku. Yhwach misli kako će pobijediti, međutim objedinjene snage Quincyja, Shinigamija i Arrancara uspijevaju spriječiti uništenje, ali ne uspijevaju ubiti Yhwacha, koji odlazi u Seireitei, gdje ga dočekuje Aizen, kojemu se uskoro pridružuju Ichigo i Renji. Aizen iskoristi svoj Shikai kako bi nakratko prevario Yhwacha, što Ichigu, Renjiju i Ishidi, koji im se uskoro pridružuje, daje dovoljno prostora da ga konačno ubiju i na taj način stabiliziraju situaciju. Yhwach nakon toga postaje novi Soul King, a u sva je tri svijeta ponovo uspostavljen balans. == Likovi == {{main|Lista likova iz serijala Bleach}} {| class="wikitable sortable mw-datatable sort-under static-row-numbers sticky-header col1left col5left" style="font-size:95%;" |- ! class="unsortable" |Lik{{efn|Žuta pozadina znači da je lik originalni lik iz [[anime]]a koji se nije pojavio u mangi.}} !! class="unsortable" |Glas posudio |- ! colspan="2"| Glavni likovi |- |[[Ichigo Kurosaki]] |[[Masakazu Morita]] |- |[[Rukia Kuchiki]] |[[Fumiko Orikasa]] |- |[[Uryū Ishida]] |[[Noriaki Sugiyama]] |- |[[Orihime Inoue]] |[[Yuki Matsuoka]] |- |[[Yasutora Sado|Yasutora Sado (Chad)]] |[[Hiroki Yasumoto]] |- |[[Kisuke Urahara]] |[[Shin'ichirō Miki]] |- |[[Yoruichi Shihōin]]{{efn|Kada se pretvori u mačku, glas joj posuđuje [[Shirō Saitō]].}} |[[Satsuki Yukino]] |- ! colspan="2" | Shinigamiji |- |rowspan="2"| [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto]] |[[Masaaki Tsukada]] |- |[[Binbin Takaoka]]{{efn|name=S17|Samo u 17. sezoni.}} |- |[[Chōjirō Sasakibe]] |[[Taro Yamaguchi]]{{efn|U 17. sezoni, glas mladom Sasakibeu posudio je [[Ryōta Suzuki]].}} |- |rowspan="2"|[[Soi Fon]] |[[Tomoko Kawakami]] |- |[[Hōko Kuwashima]]{{efn|name=S17}} |- |[[Marechiyo Ōmaeda]] |[[Shōto Kashii]] |- |[[Gin Ichimaru]] |[[Kōji Yusa]] |- |[[Izuru Kira]] |[[Takahiro Sakurai]] |- |[[Rōjūrō Ōtoribashi]] |[[Shōto Kashii]] |- style="background:#FFD;" |[[Shūsuke Amagai]] |[[Ken'yū Horiuchi]] |- style="background:#FFD;" |[[Makoto Kibune]] |[[Hikaru Midorikawa]] |- |[[Retsu Unohana]] |[[Aya Hisakawa]] |- |[[Isane Kotetsu]] |[[Yukana]] |- |[[Hanatarō Yamada]] |[[Kōki Miyata]] |- |[[Sousuke Aizen]] |[[Shō Hayami]] |- |[[Shinji Hirako]] |[[Masaya Onosaka]] |- |[[Momo Hinamori]] |[[Kumi Sakuma]] |- |[[Byakuya Kuchiki]] |[[Ryōtarō Okiayu]] |- |[[Renji Abarai]] |[[Kentarō Itō]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Reiko Kiuchi]].}} |- |[[Sajin Komamura]] |[[Tetsu Inada]] |- |[[Tetsuzaemon Iba]] |[[Rintarō Nishi]] |- |[[Love Aikawa]] |[[Tetsu Inada]] |- |[[Shunsui Kyōraku]] |[[Akio Ōtsuka]]{{efn|Mladom Kyōrakuu glas je posudio [[Ayane Sakura]].}} |- |[[Nanao Ise]] |[[Hitomi Nabatame]] |- |rowspan="2"| [[Lisa Yadōmaru]] |[[Kanako Hattori]] |- |[[Sayori Ishizuka]]{{efn|name=S17}} |- |[[Kaname Tōsen]] |[[Toshiyuki Morikawa]] |- |[[Shūhei Hisagi]] |[[Katsuyuki Konishi]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Yū Kobayashi]].}} |- |[[Kensei Muguruma]] |[[Tomokazu Sugita]] |- |[[Mashiro Kuna]] |[[Akemi Kanda]] |- |[[Tōshirō Hitsugaya]] |[[Romi Park]]{{efn|U epizodama 17. sezone u kojem manifestira svoj potpuni Bankai, glas mu je posudio [[Yūki Kaji]].}} |- |[[Rangiku Matsumoto]] |[[Kaya Matsutani]] |- |[[Kenpachi Zaraki]] |[[Fumihiko Tachiki]] |- |[[Yachiru Kusajishi]] |[[Hisayo Mochizuki]] |- |[[Ikkaku Madarame]] |[[Nobuyuki Hiyama]] |- |[[Yumichika Ayasegawa]] |[[Jun Fukuyama]] |- |[[Mayuri Kurotsuchi]] |[[Ryūsei Nakao]] |- |[[Nemu Kurotsuchi]] |[[Rie Kugimiya]] |- |[[Akon (Bleach)|Akon]] |[[Keijin Okuda]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Kaya Miyake]].}} |- |[[Jūshirō Ukitake]] |[[Hideo Ishikawa]]{{efn|U 17. sezoni, glas mladom Ukitakeu posudila je [[Natsumi Fujiwara]].}} |- |[[Kaien Shiba]] |[[Toshihiko Seki]] |- |[[Ichibe'e Hyōsube]] |[[Naomi Kusumi]] |- |[[Tenjirō Kirinji]] |[[Senjumaru Shutara]] |- |[[Kirio Hikifune]] |[[Ayumi Tsunematsu]] |- |[[Ōetsu Nimaiya]] |[[Yōji Ueda]] |- |[[Senjumaru Shutara]] |[[Rina Satō]] |- ! colspan="2"| Hollowi |- | [[Grand Fisher]] | [[Chafūrin]] |- | [[Yammy Llargo]] | [[Kenji Nomura]] |- | rowspan="2"|[[Aaroniero Arruruerie]] | [[Ryūzaburō Ōtomo]] (duboki glas) |- | [[Mayumi Yamaguchi]] (visoki glas) |- | [[Szayelaporro Granz]] | [[Kōsuke Toriumi]] |- | [[Zommari Rureaux]] | [[Taiten Kusunoki]] |- | [[Grimmjow Jaegerjaquez]] | [[Jun'ichi Suwabe]] |- | [[Luppi Antenor]] | [[Daisuke Kishio]] |- | [[Nnoitra Gilga]] | [[Nobutoshi Kanna]] |- | [[Ulquiorra Cifer]] | [[Daisuke Namikawa]] |- | [[Tier Harribel]] | [[Megumi Ogata]] |- | rowspan="2"| [[Nelliel Tu Odelschwanck]] | [[Tomoko Kaneda]] |- | [[Arisa Kiyoto]]{{efn|name=S17}} |- | [[Baraggan Louisenbairn]] | [[Shōzō Iizuka]] |- | [[Coyote Starrk]] | [[Rikiya Koyama]] |- | [[Lilynette Gingerbuck]] | [[Kiyomi Asai]] |- | [[Dordoni Alessandro Del Socaccio]] | [[Kōji Ishii]] |- | [[Cirucci Sanderwicci]] | [[Hōko Kuwashima]] |- | [[Gantenbainne Mosqueda]] | [[Masato Funaki]] |- | [[Wonderweiss Margela]] | [[Hisayoshi Suganuma]] |- | [[Rudbornn Chelute]] | [[Taro Yamaguchi]] |- | [[Pesche Guatiche]] | [[Takehito Koyasu]] |- | [[Dondochakka Birstanne]] | [[Daisuke Gōri]] |- | [[Bawabawa]] | [[Hiroki Yasumoto]] |- ! colspan="2"| Fullbringeri |- |[[Kūgo Ginjō]] |[[Hiroki Tōchi]] |- |[[Shūkurō Tsukishima]] |[[Daisuke Ono]] |- |[[Riruka Dokugamine]] |[[Megumi Toyoguchi]] |- |[[Yukio Hans Vorarlberna]] |[[Mitsuhiro Ichiki]] |- |[[Jackie Tristan]] |[[Atsuko Yuya]] |- |[[Giriko Kutsuzawa]] |[[Atsushi Ono]] |- ! colspan="2"| Quincyji |- | rowspan="2"| [[Sōken Ishida]] | [[Eiji Maruyama]] |- | [[Akio Nojima]]{{efn|name=S17}} |- | [[Yhwach]] | [[Takayuki Sugō]] |- | [[Jugram Haschwalth]] | [[Yū'ichirō Umehara]]{{efn|U 17. sezoni, u scenama u kojima je prikazan kao dijete glas mu je posudila [[Marina Inoue]].}} |- | [[Lille Barro]] | [[Satoshi Hino]] |- | [[Pernida Parnkgjas]] | [[Bin Shimada]] |- | [[Askin Nakk Le Vaar]] | [[Shunsuke Takeuchi]] |- | [[Gerard Valkyrie]] | [[Tsuyoshi Koyama]] |- | [[Quilge Opie]] | [[Kō'ichi Yamadera]] |- | [[Äs Nödt]] | [[Yoshitsugu Matsuoka]] |- | [[Bazz-B]] | [[Yūki Ono]]{{efn|U 17. sezoni, u scenama u kojima je prikazan kao dijete glas mu je posudila [[Chiaki Kobayashi]].}} |- | [[Gremmy Thoumeaux]] | [[Natsuki Hanae]] |- |[[Liltotto Lamperd]] |[[Aoi Yūki]] |- |[[Giselle Gewelle]] |[[Nao Tōyama]] |- |[[Bambietta Basterbine]] |[[Ayana Taketatsu]] |- ! colspan="2"| Ostali likovi |- |[[Kon (Bleach)|Kon]] |[[Mitsuaki Madono]]{{efn|U OVA epizodi "[[memories in the rain]]", glas mu je posudio [[Tite Kubo]].}} |- |[[Isshin Kurosaki]] |[[Toshiyuki Morikawa]] |- |[[Masaki Kurosaki]] |[[Sayaka Ōhara]] |- |[[Yuzu Kurosaki]] |[[Ayumi Sena]] |- |[[Karin Kurosaki]] |[[Rie Kugimiya]] |- |[[Ryūken Ishida]] |[[Ken Narita]] |- |[[Tatsuki Arisawa]] |[[Junko Noda]] |- |[[Keigo Asano]] |[[Katsuyuki Konishi]] |- |[[Mizuiro Kojima]] |[[Jun Fukuyama]] |- |[[Ikumi Unagiya]] |[[Yūko Kaida]] |- |[[Tessai Tsukabishi]] |[[Kiyoyuki Yanada]] |- |[[Hachigen Ushōda]] |[[Takashi Nagasako]] |- |[[Jinta Hanakari]] |[[Takako Honda]] |- |[[Ururu Tsumugiya]] |[[Noriko Shitaya]] |- style="background:#FFD;" |[[Ririn]] |[[Yumi Kakazu]] |- style="background:#FFD;" |[[Nozomi Kujō]] |[[Hisako Kanemoto]] |- style="background:#FFD;" |[[Kagerōza Inaba]] |[[Toshio Furukawa]] |- style="background:#FFD;" |[[Jin Kariya]] |[[Tōru Ōkawa]]{{efn|U scenama u kojima je prikazan kao dijete, glas mu je posudila [[Hitomi Nabatame]].}} |- |[[Kūkaku Shiba]] |[[Akiko Hiramatsu]] |- |[[Ganju Shiba]] |[[Wataru Takagi]] |- style="background:#FFD;" |[[Rurichiyo Kasumiōji]] |[[Reiko Takagi]] |} === Sinkronizacije === S obzirom na činjenicu da je ''Bleach'' bio globalno popularan, distribuiran je na brojna svjetska tržišta. Neka od njih otkupila su samo izvornu japansku verziju koja je emitirana uz titlove, ali dobar dio tržišta snimio je i vlastite, sinkronizirane verzije animea. Među njima se posebno ističe [[engleski|engleska]] sinkronizacija, međutim i drugi su europski jezici imali vlastite verzije animea, poput [[njemački|njemačkog]], [[francuski|francuskog]], [[portugalski|portugalskog]] (različite sinkronizacije za Portugal i Brazil), [[španjolski|španjolskog]] (različite sinkronizacije za Španjolsku i Latinsku Ameriku) i [[katalonski|katalonskog]], [[talijanski|talijanskog]], [[ruski|ruskog]], [[češki|češkog]] i [[mađarski|mađarskog]]. Azijsko tržište također je distribuiralo sinkronizirane verzije za gledatelje u [[Kina|Kini]], [[Južna Koreja|Južnoj Koreji]], [[Filipini]]ma, [[Tajland]]u, [[Malezija|Maleziji]] i [[Indonezija|Indoneziji]], a producirana je i sinkronizirana verzija na [[arapski|arapskom]]. == Produkcija == Animaciju ''Bleacha'' preuzeo je studio [[Pierrot (studio)|Pierrot]], koji je dvije godine ranije dobio i animaciju [[anime]]a ''[[Naruto (anime)|Naruto]]'', tako da je Pierrot dobio dva od tri animea iz tzv. "Velike trojke" (''[[One Piece (anime)|One Piece]]'' je projekt [[Toei Animation]]a). Redateljem je imenovan [[Noriyuki Abe]], dok je za glavnog scenarista isprva postavljen [[Masashi Sogo]], koji je vodio projekt do 229. epizode te kasnije od 266. do 316. epizode. Od 230. do 265. epizode glavni scenarist bio je [[Tsuyoshi Kida]], dok je od 317. godine do kraja izvornog emitiranja tu ulogu preuzeo [[Kento Shimoyama]]. [[Masashi Kudō]] bio je dizajner likova, a povremeno je bio i glavni animator te je osobno nadzirao animaciju. Prvih 167 epizoda animea emitirano je u tada standardnom 4:3 formatu, a od 168. epizode do kraja korišten je 16:9 format. Izvorni anime podijeljen je na ukupno 16 sezona nejednakog trajanja, pri čemu je zbog činjenice da je ''Bleach'' bio ''[[de facto]]'' cjelogodišnji serijal, a što je značilo da je bilo trenutaka kada je anime dostigao mangu pa nije bilo više novog kanonskog materijala za adaptirati, produciran je značajan broj ''filler'' epizoda te pet cijelih ''filler'' sezona. Prema podacima, ''Bleach'' je imao visoku stopu ''fillera'' od 45%, što znači da je ta količina animea bila potpuno originalna i nije bila temeljena na mangi; danas je takva praksa u anime produkciji rijetka, međutim u tom je razdoblju to bilo uobičajeno pa su tako i druge anime serije iz istog perioda, među kojima i ''Naruto'' i ''One Piece'', imale značajnu količinu ''fillera''. Iako Tite Kubo nije imao nikakve veze s većinom sadržaja iz ''filler'' epizoda, u intervjuu iz [[2009.]] godine govorio je o sadržaju 13. sezone animea (''Zanpakutō: The Alternate Tale''), koja je bila ''filler'', rekavši kako je želio iskoristiti neke od koncepata iz te sezone u mangi. Najbolji primjer toga su utjelovljenja [[Shunsui Kyōraku|Kyōrakuovog]] [[Zanpakutō]]a, koja su kasnije potvrđena kao kanonska u posljednjoj velikoj narativnoj cjelini mange, kada Kyōraku aktivira svoj Bankai u borbi protiv Lillea Barroa. Također, mač Muramasa, čije je utjelovljenje bilo glavni negativac 13. sezone, u [[light novel]]u ''[[Bleach: Can't Fear Your Own World]]'' postao je dio kanona, iako nije potvrđeno da je priča iz 13. sezone u cijelosti točna. Kubo je također potvrdio da je njegov stil u mangi fiksiran tek nakon što je anime počeo s emitiranjem; priznao je da mu je stil varirao te da je tek u kasnijoj fazi jasno definiran, a kao jedan od primjera naveo je da više nije crtao kosu svojih likova iza njihovih ušiju. Nakon emitiranja 366. epizode u ožujku [[2012.]] godine, ''Bleach'' je službeno išao na pauzu neodređenog trajanja. Razlozi te pauze nikada nisu službeno objašnjeni, međutim mediji su s vremenom identificirali nekoliko razloga koji su se poklopili u tom trenutku i rezultirali onime za što se vjerovalo da je kraj animea. Naime, iako je prodaja kućnih izdanja animea bila dobra, priča je u trenutku završetka 16. sezone potpuno sustigla mangu. Istovremeno, popularnost mange opala je nakon Aizenovog pada, a Fullbringer ''hen'' je naišao na dosta kritika, kao i narativni tijek, pri čemu su fanovi kritizirali Kuboa da je žrtvovao dobru narativnu izgradnju nauštrb repetitivnih borbi i loše razrađenih likova. Kako je anime u tom trenutku trebao producirati još ''fillera'', koji su i ranije bili kritizirani od strane fanova, Pierrot se zbog neisplativosti produkcije odlučio potpuno stopirati anime. I dok je Kubo u međuvremenu završio mangu, posljednja narativna cjelina također je naišla na brojne kritike jer je djelovala zbrzano i nedovoljno razrađeno, a što je bila posljedica ozbiljnih zdravstvenih problema koji su mučili autora u to vrijeme; jedno je vrijeme bilo govora i o tome da manga naprosto završi u tom trenutku, ali Kubo i izdavači su se dogovorili da će Kubu dati rok od jedne godine da završi priču, a što je rezultiralo skraćenom verzijom posljednje narativne cjeline. I dok se činilo da se ''Bleach'' više neće vratiti, u ožujku [[2020.]] godine, u sklopu ''Bleach 20th Anniversary Projecta'' objavljeno je kako će posljednji dio Kubove mange, Thousand-Year Blood War ''hen'', dobiti svoju anime adaptaciju, odnosno kako će anime doista adaptirati cijelu mangu nakon 20 godina pauze.<ref>{{Cite web||url=https://www.viz.com/blog/posts/bleach-anime-is-coming-back|title=BLEACH ANIME IS COMING BACK!|website=[[Viz Media]]|date=March 20, 2020|access-date=August 23, 2026|archive-date=October 31, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031232249/https://www.viz.com/blog/posts/bleach-anime-is-coming-back|url-status=live}}</ref> Prvi ''trailer'' i vizuali otkriveni su tijekom [[Jump Festa|Jump Feste]] u prosincu [[2021.]] godine, zajedno s tehničkom ekipom. [[Pierrot (studio)|Pierrot]] je potvrđen kao povratnički studio. [[Tomohisa Taguchi]] najavljen je kao novi redatelj, dok je potvrđeno da su se [[Masashi Kudō]] i [[Shirō Sagisu]] vratili kao dizajner likova, odnosno kompozitor.<ref>{{Cite web||last=Harding|first=Daryl|title=Bleach Thousand-Year Blood War TV Anime Trailer, Key Visual Released for October 2022 Start|url=https://www.crunchyroll.com/news/latest/2021/12/18/first-bleach-thousand-year-blood-war-arc-tv-anime-trailer-key-visual-released-for-october-2022-start|website=[[Crunchyroll]]|date=December 18, 2021|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 24, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260824030545/https://www.crunchyroll.com/news/latest/2021/12/18/first-bleach-thousand-year-blood-war-arc-tv-anime-trailer-key-visual-released-for-october-2022-start|url-status=live}}</ref> Tite Kubo je bio uključen kao glavni nadzornik produkcije.<ref>{{Cite web||url=https://bleach-anime.com/en/staffcast/|title=Staff & Cast|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823141021/https://bleach-anime.com/en/staffcast/|url-status=live}}</ref> [[Masaki Hiramatsu]], jedan od pisaca na animeu, kasnije je rekao da je rad na adaptaciji oblik "prevođenja", ističući razlike u ''pacingu'' između tjedne mange i jedne epizode animea.<ref name="HiramatsuInterview">{{Cite web|script-title=ja:シリーズ構成 平松正樹インタビュー|trans-title=Interview with Series Composition Writer Masaki Hiramatsu|url=https://bleach-anime.com/special/interview/06.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823234454/https://bleach-anime.com/special/interview/06.html|url-status=live}}</ref> Kubova uključenost u produkciju pokazala se tim važnijom jer su producenti potvrdili kako su s autorom raspravljali o promjenama i uključivanju materijala koji nije bio uvršten u mangi, pri čemu je Kubo dobio pravo da nadzire i ispravlja originalne scene, ali i da predlaže vlastite promjene. Hiramatsu je kao primjer toga naveo susret između Aizena i Yhwacha iz šeste epizode, koji je značajno proširen, a Kubo je osobno značajno preradio dijalog za tu scenu.<ref name="HiramatsuInterview"/> Kako je anime napredovao, količina novog sadržaja postala je sve veća. Produkcija je potvrdila da su originalne scene za drugi ''cour'' bile ideje animacijske ekipa te da su naknadno pokazanu autori, koji je ponekad vraćao crteže u stilu mange kako bi im pojasnio svoje ideje. Novi sadržaj uključivao je dodane dijaloge, nove dijelove priče koji su davali pozadinu događanjima u glavnoj radnji te scene koje nisu bile prisutne u mangi.<ref name="Part2Production">{{Cite web|script-title=シリーズ構成・平松正樹様×チーフ演出・村田光様×プロデューサー・富永禎彦様（studioぴえろ）インタビュー|trans-title=Interview with Masaki Hiramatsu, Hikaru Murata and Yoshihiko Tominaga|url=https://bleach-anime.com/special/interview02/18.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823144923/https://bleach-anime.com/special/interview02/18.html|url-status=live}}</ref> Sam Kubo je rekao da je jedna originalna borba iz drugog ''coura'' izvorno trebala biti u mangi, ali je izbačena, tako da je animatorima dostavio pet-šest stranica materijala za tu borbu.<ref>{{Cite web||title=Tite Kubo x Masakazu Morita Interview|url=https://www.viz.com/blog/posts/tite-kubo-x-masakazu-morita-interview|website=[[Viz Media]]|date=April 10, 2023|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823153336/https://www.viz.com/blog/posts/tite-kubo-x-masakazu-morita-interview|url-status=live}}</ref> Kako je produkcija napredovala, Kubo je sve više osobno dolazio u studio te je pomagao ili pojašnjavao glumcima određene aspekte njihovih likova ako je bilo potrebno.<ref name="Part2Production"/> U listopadu [[2024.]] godine [[Aniplex]] je objavio posebni video povodom 20. obljetnice anime, a koji je prikazao neke od ključnih scena iz originalnog anime, ali sada animiranih u stilu novog animea, s poboljšanom kvalitetom i animacijom.<ref>{{cite web|title=ja:アニメ「BLEACH」20周年記念PVを公開、ルキアらの視点で"黒崎一護の姿"を描く|url=https://natalie.mu/comic/news/594085|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=October 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241005235448/https://natalie.mu/comic/news/594085|archive-date=October 5, 2024|language=ja|date=October 5, 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Tai|first=Anita|title=Bleach Anime Gets 20th Anniversary Video With New Animation|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-10-05/bleach-anime-gets-20th-anniversary-video-with-new-animation/.216383|website=[[Anime News Network]]|access-date=October 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241005225147/https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-10-05/bleach-anime-gets-20th-anniversary-video-with-new-animation/.216383|archive-date=October 5, 2024|date=October 5, 2024|url-status=live}}</ref> Taguchi je za treći ''cour'' postao glavni redatelj, dok je [[Hikaru Murata]] preuzeo njegovu raniju funkciju, dok je animaciju preuzeo filmski odjel, Pierrot Films. Taguchi je nadzirao cjelokupnu produkciju i scenarije, dok je Murata radio na pojedinačnim epizodama i vodio je sastanke s produkcijom.<ref>{{Cite web||script-title=ja:総監督・田口智久×監督・村田光インタビュー|trans-title=Interview with Chief Series Director Tomohisa Taguchi and Series Director Hikaru Murata|url=https://bleach-anime.com/special/interview03/29.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823212155/https://bleach-anime.com/special/interview03/29.html|url-status=live}}</ref> Taguchi je kasnije rekao da su se tijekom prva dva ''coura'' jako zbližili s Kubom, što im je olakšalo suradnju i omogućilo lakšu integraciju originalnog sadržaja. Murata je potvrdio da je treći ''cour'' imao više originalnog sadržaja nego prethodna dva, pri čemu je Kubo odobrio sav novi materijal i osmislio kako će ga povezati s mangom.<ref>{{Cite web||script-title=ja:『BLEACH』原作にないシーン増加へ 某作品に匹敵するクオリティ目指し制作「費用は嵩むしスケジュールは長期（笑）」|trans-title=Bleach to Increase Scenes Not in Original Manga; Production Aims for High Quality|url=https://www.oricon.co.jp/news/2352374/full/|website=[[Oricon|Oricon News]]|language=ja|date=November 1, 2024|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823200621/https://www.oricon.co.jp/news/2352374/full/|url-status=live}}</ref> Iste uloge zadržane su i za četvrti i posljednji ''cour'', koji je dodatno povećao broj originalnog materijala, toliko da su tijekom emitiranja gotovo cijele epizode bile originalne.<ref>{{Cite web||web|url=https://bleach-anime.com/en/staffcast/|title=Staff & Cast|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823141021/https://bleach-anime.com/en/staffcast/|url-status=live}}</ref> Nakon emitiranja osme epizode četvrtog ''coura'', produkcija je objavila kako će anime ići na jednomjesečnu pauzu jer je animatorima potrebno više vremena da kvalitetno animiraju posljednje dvije epizode, koje su na kraju emitirane krajem listopada [[2026.]] godine.<ref name="49-50">{{Cite web|last=Loo|first=Egan|date=September 12, 2026|title=Bleach: Thousand-Year Blood War – The Calamity Anime Episodes 49, 50 Delayed to October 19, 26|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-09-12/bleach-thousand-year-blood-war-the-calamity-anime-episodes-49-50-delayed-to-october-19-26/.241707|website=[[Anime News Network]]|access-date=September 12, 2026|quote=Monday, October 19 and Monday, October 26, respectively, at 24:00 (effectively, midnight the next day)}}</ref> == Epizoda == == Muzika == == Emitiranje i distribucija == == Ostali mediji == == Kritike == == Bilješke == {{notelist}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{Official website|https://bleach-anime.com/|Official website}} {{ja}} * {{Official website|https://pierrot.jp/title/bleach/|Official website at Pierrot}} {{ja}} * {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200301111859/https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/index2.html|date=March 1, 2020|title=Official website at TV Tokyo}} {{ja}} ** {{Official website|https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/|''Thousand-Year Blood War'' official website at TV Tokyo}} {{ja}} * {{Official website|https://www.aniplex.co.jp/bleach/|Official website at Aniplex}} {{ja}} * {{Official website|https://bleach.viz.com/|Official website at Viz Media}} {{Bleach}} {{Authority control}} [[Kategorija:Bleach]] [[Kategorija:Anime serije]] [[Kategorija:TV serije započete 2004.]] ay2oitjdk47hl2n5q58336bvy917tkm 42711155 42711153 2026-10-15T15:10:30Z Edgar Allan Poe 29250 /* Produkcija */ 42711155 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Infookvir animanga/Header |ime = BLEACH |slika = [[Datoteka:Bleach_Anime.jpg|250px]] |opis_slike = Promotivni poster [[anime]] serije s glavnim likovima iz prve sezone |izvorno_ime = ''Burīchi'' |izvorno_pismo = ブリーチ |žanr = [[Pustolovni film|pustolovni]],<ref name="VizOfficial"/> [[Nadnaravna fikcija|nadnaravno]]<ref name="VizOfficial">{{cite web|url=https://www.viz.com/bleach|title=The Official Website for Bleach|publisher=[[Viz Media]]|access-date=October 24, 2017|archive-date=June 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190614214009/https://www.viz.com/bleach|url-status=live}}</ref> }} {{Infookvir animanga/Anime |Tv-film = |naslov = |redatelj = [[Noriyuki Abe]] |producent = {{nowrap|{{ubl|[[Ken Hagino]]|[[Noriko Kobayashi]] {{small|(#1–86, 226–328)}}|[[Yutaka Sugiyama]] {{small|(#1–25, 355–366)}}|[[Yukio Yoshimura]] {{small|(#26–133)}}|[[Shunji Aoki]] {{small|(#87–225)}}|[[Aya Mizobuchi]] {{small|(#134–157)}}|[[Mai Nagai]] {{small|(#158–354)}}|[[Hatsuo Nara]] {{small|(#343–366)}}}}}} |scenarist = {{ubl|[[Masashi Sogo]] {{small|(#1–229, 266–316)}}|[[Tsuyoshi Kida]] {{small|(#230–265)}}|[[Kento Shimoyama]] {{small|(#317–366)}}}} |skladatelj = [[Shirō Sagisu]] |studio = [[Pierrot (studio)|Pierrot]] |licenca = |mreža = {{flagicon|JAP}} [[TV Tokyo]] |mreža_hrv = |ostale_mreže = |početak_emitiranja = [[5. listopada]] [[2004.]] |kraj_emitiranja = [[27. ožujka]] [[2012.]] |epizode = 366 ([[Lista epizoda animea Bleach|epizode]]) |trajanje = 24 minute |emitiranje = }} {{Infookvir animanga/Anime |Tv-film = |naslov = Bleach: Thousand-Year Blood War |redatelj = {{ubl|[[Tomohisa Taguchi]]|[[Mitsutoshi Satou]]|[[Hikaru Murata]]}} |producent = {{ubl|[[Makoto Hijikata]]|[[Tasuku Honda]]|[[Genki Negishi]]|[[Yoshihiro Tominaga]]}} |scenarist = {{ubl|[[Tomohisa Taguchi]]|[[Masaki Hiramatsu]]}} |skladatelj = [[Shirō Sagisu]] |studio = [[Pierrot (studio)|Pierrot]] |licenca = |mreža = {{flagicon|JAP}} [[TV Tokyo]] |mreža_hrv = |ostale_mreže = |početak_emitiranja = [[11. listopada]] [[2022.]] |kraj_emitiranja = [[27. listopada]] [[2026.]] |epizode = 50 ([[Lista epizoda animea Bleach|epizode]]) |trajanje = 24 minute |emitiranje = }} {{Infookvir animanga/Ostalo |naslov = Anime filmovi |sadržaj = * ''[[Bleach: Memories of Nobody]]'' (2006) * {{nowrap|''[[Bleach: The DiamondDust Rebellion]]'' (2007)}} * ''[[Bleach: Fade to Black]]'' (2008) * ''[[Bleach: Hell Verse]]'' (2010) }} {{Infookvir animanga/Footer}} '''''BLEACH''''' ([[japanski]]: ブリーチ, ''Burīchi'') [[japan]]ska je [[anime]] serija nastala prema [[Bleach (manga)|istoimenoj mangi]] [[Tite Kubo|Titea Kuba]]. Serija je premijerno prikazana [[5. listopada]] [[2004.]] godine te je neprekinuto emitirana sve do [[27. ožujka]] [[2012.]] godine kada je, bez da je adaptirala cijelu mangu, iznenada ukinuta nakon 366 epizoda, što je rijetkost u svijetu [[anime]]a, pogotovo s obzirom na činjenicu da je [[manga]] bila izrazito popularna. Ipak, nakon deset godina, službeno je potvrđeno kako će manga biti adaptirana do kraja te je nastavak, naslovljen ''Bleach: Thousand-Year Blood War'', započeo s emitiranjem [[11. listopada]] [[2022.]] te traje još i danas. Serijal je producirao [[Pierrot (studio)|Studio Pierrot]], a prvi je dio režirao [[Noriyuki Abe]], dok je [[Tomohisa Taguchi]] preuzeo režijsku palicu drugog dijela. Glazbu je komponirao [[Shirō Sagisu]]. Kao i manga, radnja animea prati srednjoškolca [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]] koji, nakon susreta s [[Rukia Kuchiki|Rukijom Kuchiki]], postaje [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] i zajedno sa svojim prijateljima spašava svijet od različitih protivnika. No, osim što je više-manje vjerno adaptirala originalnu mangu, anime serija sadržavala je i značajnu količinu originalnog sadržaja, uključujući cijele narativne cjeline i likove, koji nije bio u originalnoj mangi. Anime serija prikazivana je cijelom nizu zemalja te je, uz ''[[Naruto (anime)|Naruto]]'' i ''[[One Piece (anime)|One Piece]]'', jedna od "Velike trojke" anime serija s početka [[21. vijek|XXI. vijeka]]. Danas se smatra da je ''BLEACH'' jedna od najpopularnijih anime serija u historiji. == Sinopsis == === Agent of the Shinigami ''hen'' === [[File:Ep1IchigoTakesPower.webp|thumb|320px|left|[[Rukia Kuchiki]] sprema se dati [[Ichigo Kurosaki|Ichigu Kurosakiju]] moći [[Shinigami (Bleach)|Shinigamija]] kako bi mogao obraniti sebe i svoju obitelj od napada [[Hollow]]a po imenu [[Fishbone D]].]] Radnja animea započinje u [[Karakura|Karakuri]], fiktivnom [[japan]]skom gradiću u kojem živi [[Ichigo Kurosaki]], srednjoškolac koji živi s ocem [[Isshin Kurosaki|Isshinom]], liječnikom koji u obiteljskoj kući ima malu kliniku, te sestrama blizankama, [[Karin Kurosaki|Karin]] i [[Yuzu Kurosaki|Yuzu]]. Njihova majka, [[Masaki Kurosaki|Masaki]], poginula je nedugo nakon rođenja blizanki dok je bila u šetnji s Ichigom. Ichigo Kurosaki naizgled je obični srednjoškolac, ali ima sposobnost komunikacije s duhovima, što ga čini posebnim. Jedne večeri, u njegovoj se sobi pojavi mlada djevojka odjevena u crni [[kimono]] po imenu [[Rukia Kuchiki]], koja mu se predstavlja kao [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|死神|しにがみ}}, ''Shinigami''; dosl. "Bog smrti") i objašnjava kako je ona zadužena za zaštitu stanovnika Karakure od zlih [[Hollow]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|虚|ホロウ}}, ''Horō''; dosl. "Šupljina") kao i za slanje zaostalih duša u njezin dom, [[Soul Society]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|尸魂界|ソウル・ソサエティ}}, ''Souru Sosaeti''; dosl. "Zajednica duša"), gdje sve pročišćene duše idu poslije smrti. Ichigo joj nije sklon povjerovati, ali njihov razgovor prekida dolazak opasnog, snažnog Hollowa koji, prema Rukijinom tumačenju, cilja upravo Ichigovu obitelj, odnosno, kako se uskoro ispostavi, Ichiga. Nakon što Rukia ne uspije ubiti Hollowa, ponudi Ichigu da mu preda dio svojih moći kako bi se on mogao boriti, na što on pristane, ali dogodi se čudo i Ichigo pokupi sve Rukijine moći, s kojima postaje Shinigami i uspijeva pobijediti Hollowa. Kako Rukia nije u mogućnosti vratiti se kući dok joj se ne vrate moći, odlazi do trgovine koju vodi [[Kisuke Urahara]], misteriozni trgovac mješovitom robom za Shinigamije, ali i ljude, koji joj nabavlja [[Gigai]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|義骸|ぎがい}}, ''Gigai''; dosl. "Lažno tijelo"), lažno tijeli pomoću kojeg može normalno živjeti u Svijetu živih, ali u kojem ne može koristiti svoje moći. S druge strane, Ichigo je primoran mijenjati ju kao zamijenski Shinigami u Karakuri, što on isprva odbija, ali kada shvati kako time može pomoći ljudima, prihvaća svoju novu funkciju. Rukia ubrzo dolazi u Ichigov razred i upoznaje njegove prijatelje, među kojima su [[Orihime Inoue]] i "[[Yasutora Sado|Chad]]", ali i [[Quincy (Bleach)|Quincy]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|滅却師|クインシー}}, ''Kuinshī''; dosl. "Redovnik uništenja") [[Uryū Ishida]], koji se kasnije predstavlja kao Ichigov rival jer su, prema njegovom tumačenju, Quincyji i Shinigamiji prirodni neprijatelji. Naravno, Ichigovo djelovanje privuče pozornost Soul Societyja, gdje se Rukia nije javila dugo, tako da u Karakuru dolaze [[Byakuya Kuchiki]] i [[Renji Abarai]] kako bi odveli Rukiju natrag kući te joj sudili za teški zločin zbog davanja svojih moći smrtniku. Ichigo to pokuša spriječiti, ali unatoč svim svojim vještinama, Byakuya je previše snažan za njega i ostavlja ga u teškom stanju, nakon čega ga spašava Urahara. U međuvremenu su i Orihime i Chad aktivirali svoje moći i nakon što je Ichigo odlučio trenirati s Uraharom kako bi reaktivirao svoje prirodne moći, njih troje i Ishida odluče otići u Soul Society kako bi spasili Rukiju, koju čega pogubljenje. Uz pratnju mačke koja govori po imenu [[Yoruichi Shihōin|gospodin Yoruichi]], njih se četvoro upute u Soul Society, gdje njihova prisutnost aktivira alarm i oni su odmah identificirani kao neprijatelji. === Soul Society ''hen'' === Međutim, istovremeno dok se Ichigo i njegovi prijatelji pokušavaju probiti u [[Seireitei]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|瀞霊廷|せいれいてい}}, ''Seireitei''; dosl. "Dvor čistih duša"), unutar zidina istoga odvija se drama jer je Kapetan ([[japanski]]: {{Ruby-ja|隊長|たいちょう}}, ''Taichō''; dosl. "Zapovjednik jedinice") Pete divizije, [[Sōsuke Aizen]], ubijen. Dio Kapetana iz organizacije [[Gotei 13]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|護廷十三隊|ごていじゅうさんたい}}, ''Goteijūsantai''; dosl. "Trinaest carskih zaštitnika") smatra kako su Ichigo i njegovi saveznici krivi, dok drugi sumnjaju kako je ubojica netko od njih. I dok Ichigova grupa uspije prodrijeri u Seireitei, atmosfera među kapetanima sve je napetija. Kada uspiju prodrijeti kroz barijeru, Ichigo i njegovi prijatelji se razdvoje i svatko od njih suočava se s vlastitim protivnicima, kulminacija čega su borbe Ishide i [[Mayuri Kurotsuchi|Mayurija Kurotsuchija]], Kapetana Dvanaeste divizije, Chada i [[Shunsui Kyōraku|Shunsuija Kyōrakua]], Kapetana Osme divizije, i Ichiga i [[Kenpachi Zaraki|Kenpachija Zarakija]], Kapetana Jedanaeste divizije. Ishida i Ichigo su uspješni, dok Chad gubi svoju borbu, ali ne i život. Nakon svoje pobjede, Ichigo nastavlja put prema Rukiji, ali ga ponovo zaustavlja Byakuya; Yoruichi, za koju se ubrzo ispostavi da je žena i bivša Kapetanica Druge divizije koja ima sposobnost pretvoriti se u mačku, spasi Ichiga i uskoro ga nauči [[Bankai]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|卍解|ばんかい}}, ''Bankai''; dosl. "Finalno oslobađanje") kako bi mogao biti ravnopravan s Byakuyom. {{multiple image <!-- Layout parameters --> | align = left | direction = vertical | background color = | total_width = 350px | caption_align = | image1 = Ep34AizenFakesDeath.webp | alt1 = | link1 = | thumbtime1 = | caption1 = | image2 = 278Aizen2C and Tosen are freed.webp | alt2 = | link2 = | caption2 = | footer = Kapetan [[Sōsuke Aizen]] prvo je lažirao svoju smrti (gore), a onda je zajedno sa svojim saveznicima [[Gin Ichimaru|Ginom Ichimaruom]] i [[Kaname Tōsen|Kanameom Tōsenom]] pobjegao u [[Hueco Mundo]], gdje je organizirao vojsku [[Arrancar]]a i sukobio sa sa svojim bivšim saveznicima (dolje). }} Ichigo uspijeva stići na vrijeme i spasiti Rukiju, međutim uskoro se otkrije kako su sva događanja u Seireiteiju dio izdajničkog plana bivšeg Kapetana Aizena, koji je zapravo živ. Aizen je lažirao svoju smrt uz pomoć svojih saveznika, [[Gin Ichimaru|Gina Ichimarua]] i [[Kaname Tōsen|Kanamea Tōsena]], s kojima - nakon što iz Rukijinog Gigaija izvuče [[Hōgyoku]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|崩玉|ほうぎょく}}, ''Hōgyoku''; dosl. "Raspadajuća kugla") - odlazi u [[Hueco Mundo]] i najavljuje skori rat protiv svojih bivših saveznika. === Arrancar ''hen'' === Dok se Gotei 13 pripremaju na sukob, Aizen je u Hueco Mundu formirao vojsku moćnih Hollowa, [[Arrancar]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|破面|アランカル}}, ''Arankaru''; dosl. "Puknuta maska", prev. "otkinuti"), koje je nazvao Espade i rangirao ih po brojevima (1 do 10) temeljem njihove snage. Dvojica Espada, [[Yammy Llargo]] i [[Ulquiorra Cifer]], dolaze u Svijet živih kako bi testirali Ichigove moći, a nedugo zatim, Ulquiorra dolazi u Svijet živih i prisiljava Orihime, koja ima jako neobične moći, da dođe k Aizenu. Otkrivši što se dogodilo, Ichigo se ogluši o naredbe Soul Societyja te s Ishidom i Chadom odlazi u Hueco Mundo uz Uraharinu pomoć, kako bi spasili Orihime; na putu im se pridružuju Rukia i Renji. Po dolasku u Hueco Mundo upoznaju grupicu neobičnih i ekstenctričnih Hollowa koju čine [[Nelliel Tu Odelschwanck]], [[Dondochakka Birstanne]], [[Pesche Guatiche]] i [[Bawabawa]], koji im odluče praviti društvo i - koliko mogu - pomoći u njihovom nastojanju. Ichigo i ostali prolaze kroz Hueco mundo, pri čemu se bore s brojnim Hollowima, bivšim Espadama i aktualnim Espadama. U jednom trenutku u Hueco Mundo dolaze kapetani [[Byakuya Kuchiki]], [[Kenpachi Zaraki]], [[Mayuri Kurotsuchi]] i [[Retsu Unohana]], koji pomažu Ichigu dok ovaj odlazi na konačni okršaj s Ulquiorrom kako bi oslobodio Orihime. Tokom borbe, Ichigo bude ubijen te se pretvori u Hollowa, u kojem stanju uspijeva ubiti Ulquiorru. Nakon toga se uspijeva vratiti u normalno stanje. Kapetani ga tada informiraju o stanju u Svijetu živih. Naime, Aizenov je plan u tom trenutku postao jasan - planirao je iskoristiti Karakuru i sve ljude u njoj kako bi si omogućio put u do palače u kojoj obitava [[Soul King]], tamo ga ubio i postao novi vladar. Kako bi ga spriječio, Gotei 13 su uz Uraharinu pomoć napravili repliku Karakure na mjestu originalnog grada, koji su, zajedno sa stanovnicima, premjestili u Soul Society. Kada je Aizen s preostalim Espadama došao u Karakuru, shvatio je da se radi o lažnom gradu. Tamo su ga čekali ostali kapetani i počela je žestoka borba za spas Karakure. Ichigu su u međuvremenu objasnili da je on jedini koji može zaustaviti Aizena jer jedini nije bio izložen njegovoj hipnozi, tako da su se Ichigo i Unohana uputili u lažnu Karakuru nakon što je Ichigo spasio Orihime. Kapetani su uz pomoć [[Visoredi|Visoreda]], skupine bivših kapetana i njihovih pomoćnika ([[japanski]]: {{Ruby-ja|副隊長|ふくたいちょう}}, ''fukutaichō''; dosl. "pomoćni zapovjednik jedinice") koji su prije 110 godina protjerani iz Soul Societyja jer ih je Aizen pretvorio u hibride između Shinigamija i Hollowa pa su time dobili nove moći, koji su se svrstali na stranu Soul Societyja u ovoj borbi, uspjeli poraziti tri preostale Espade, kao i Tōsena, ali ne i Aizena i Gina, koji su nekako uspjeli otključati put u Soul Society i krenuti prema pravoj Karakuri. Ichigo je tokom ove borbe saznao da mu je otac zapravo bivši kapetan 10. Divizije, [[Isshin Kurosaki|Isshin Shiba]], jer se potonji borio protiv Aizena zajedno s Uraharom i Yoruichi. Isshin je pomogao sinu i naučio ga ultimativnu tehniku s kojom će moći poraziti Aizena, ali će ostati bez svih svojih moći, na što je Ichigo pristao. Nakon što je Gin izdao Aizena i pokušao ga ubiti, Aizen je ubio Gina i sukobio se s Ichigom, koji je aktivirao svoju tehniku i uspio svladati Aizena, koji je ubrzo onesposobljen i zatvoren zahvaljujući Uraharinoj pomoći. Ipak, Ichigo je nedugo zatim izgubio svoje moći. === Fullbringer ''hen'' === [[File:Ep346XcutionMembers.webp|350px|thumb|[[Fullbringer]]i iz skupine Xcution pomogli su Ichigu da vrati svoje moći, ali njihov vođa, [[Kūgo Ginjō]], imao je skriveni plan koji je stajao iza te pomoći.]] Ichigo se teško nosio s povratkom u normalu, pogotovo jer nitko od njegovih drugih prijatelja nije izgubio svoje moći u tom trenutku. Istovremeno, nepoznati muškarac s mačem počeo je napadati Ichigove prijatelje. Ichigu je tada prišao [[Kūgo Ginjō]] te mu objasnio da je on [[Fullbring]]er ([[japanski]]: {{Ruby-ja|完現術者|フルブリンガー}}, ''Furuburingā''; dosl. "Umjetnik potpune manifestacije"), čovjek s moćima koje potječu od Hollowa, te kako mu može pomoći da povrati svoje moći. Istovremeno mu je otkrio kako je nepoznati napadač [[Shūkurō Tsukishima]], njegov bivši prijatelj i saveznik koji je postao zločinac. Nakon intenzivnog treninga, Ichigo uspijeva povratiti dio svojih moći, ali mu pred sam kraj Ishida otkriva kako Tsukishima možda jest napao sve ostale Ichigove prijatelje, ali kako je njega napao stvarni zlikovac - Kūgo Ginjō. Ginjō tada otkriva da je i on, kao i Ichigo, bivši zamjenski Shinigami te kako se želi osvetiti Soul Societyju zbog načina na koji su ga odbacili. Prije borbe, Ichigo uz pomoć Rukije, Urahare, svog oca i skupine kapetana i pomoćnika iz Gotei 13 vraća svoje pune moći i kreće u borbu s Ginjōm dok se ostali Shinigamiji lako obraćunaju s ostalim Fullbringerima. Ichigo je na kraju prisiljen ubiti Ginjōa, ali kaže da vjeruje Soul Societyju i da ostaje njihov saveznik, unatoč novootkrivenim činjenicama. === Thousand-Year Blood War ''hen'' === Nedugo zatim, skupina nepoznatih osoba napada Hueco Mundo, Ichiga i Soul Society, pri ćemu pogiba [[Chōjirō Sasakibe]], pomoćnik glavnog kapetana [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto|Yamamota]]. Nepoznati protivnici objavljuju rat Soul Societyju i ubrzo se otkriva kako su to preostali Quincyji koje predvodi [[Yhwach]]; Yhwach je 1,000 godina ranije pokušao napraviti istu stvari, ali ga je Yamamoto porazio zajedno s originalnim kapetanima netom formiranog Gotei 13, mada ga nisu uspjeli trajno ubiti. Tada je rečeno kako će se Yhwach ponovo probuti za 1,000 godina i započeti svoj pohod. Ichigo i njegovi prijatelji (osim Ishide) odlaze u Hueco Mundo kako bi pomogli Hollowima, što Yhwach iskoristi i vrši invaziju na Soul Society ranije nego najavljeno, pri čemu uspijeva ubiti Yamamota. Ichigov dolazak spriječio je potpuno uništenje Soul Societyja, jer je Ichigo dovoljno dugo zadržao Yhwacha da je potonjem ponestalo vremena i morao se povući u [[Wandenreich]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|見えざる帝国|ヴァンデンライヒ}}, ''Vandenraihi''; dosl. "Nevidljivo cartvo", prev. "Zidinama opasano carstvo"). Ichigo je tokom te borbe izgubio svoj mač tako da je morao izraditi novi; tu je uskočila [[Royal Guard]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|王属特務|おうぞくとくむ}}, ''Ōzokutokumu''; dosl. "Kralju podređena tajna služba"), skupina od pet najmoćnijih Shinigamija koji su inače zaduženi za zaštitu Soul Kinga, a nakon Yhwachovog dolaska su odlučili pomoći Soul Societyju i Ichigo. Ichigo je tada saznao cijelu priču o svom porijeklu i smrti svoje majke, što mu je omogućilo izradu novog [[Zanpakutō]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|斬魄刀|ざんぱくとう}}, ''Zanpakutō''; dosl. "Mač za sječu duša"). Istovremeno dok se sve ovo odvijalo među Shinigamijima, Ishida se pridružio Quincyjima te je službeno primljen među Sternrittere pod slovom A, a kasnije je postao član Schutzstaffela. Dok Ichigo trenira s [[Ichibe Hyōsube|Ichibeom]], Yhwach i njegova vojska pripremaju drugu invaziju Seireiteija, koja uskoro započinje. Shinigamiji su ovoga puta puno spremniji te odnose nekoliko važnih pobjeda, a cijela situacija značajno se poboljšava kada se Ichigo i ostali vrate iz Palače Soul Kinga kako bi pomogli u borbi. Iako i Shinigamiji pretrpe gubitke, većina Yhwachovih Sternrittera pada u borbi tijekom druge invazije, međutim ispostavilo se da ih je njihov bešćutni vođa ionako bio spreman žrtvovati ih sve pa mu do žrtava nije ni bilo stalo, već je iskoristio borbe u Seireiteiju kako bi zajedno sa Schutzstaffelom otvorio put do Palače. Tamo ih je dočekala Nulta divizija, koja je preuzela članove Schutzstaffela, dok je Ichibe krenuo na Yhwacha. Nulta divizija relativno lako pobije Yhwachove borce, ali Yhwach tada aktivira ''Auswählen'' usred svoje borbe s Ichibeom te pokupi energiju preživjelih Sternrittera, efektivno ih žrtvujući, kako bi oživio članove Schutzstaffela. Borba počinje iznova, a kulminira kada Senjumaruaktivira svoj Bankai i naizgled svlada svoje protivnike, dok Ichibe istovremeno uspijeva poraziti Yhwacha. [[File:Ep372YamamotoSlashed.webp|thumb|left|320px|Smrt glavnog kapetana [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto|Yamamota]] bila je presudan trenutak tijekom prve invazije te je olakšala Quincyjima provođenje daljnjih planova.]] Međutim, dok pada u smrt, Yhwach iznenada ponovo aktivira svoj Schrift i uspije se oporaviti i ubiti Ichibea; istovremeno, Ishida iskoristi svoj Schrift kako bi spasio ostale članove Schutzstaffela i ubio Senjumaru. Nakon te pobjede, Yhwach odlazi do Soul Kinga i probada ga svojim mačem, nakon čega dolaze Ichigo i njegovi prijatelji, koji napadaju vođu Quincyja. Yhwach je, dakako, nadmoćniji i koristeći činjenicu da Ichigo ima krv Quincyja u sebi, Yhwach natjera svog "sina" da ubije Soul Kinga. Dok svjetovima prijeti kolaps, na scenu stupa kapetan Ukitake, koji aktivira [[Mimihagi]]ja, desnu ruku Soul Kinga. Naime, Ukitake je kao dijete bolovao od fatalne plućne bolesti pa su se njegovi roditelji molili lokalnom božanstvu Mimihagiju, ne znajući da je to desna ruka Soul Kinga, da ga spasi; Mimihagi je tada ušao u njegovo tijelo i omogućio mu da živi dok su tako spojeni, iako ga nije izliječio. Sada, kada su svjetovi pred raspadom, Ukitake je aktivirao Mimihagija kako bi – po cijenu vlastitog života – održao balans svjetova do Yhcawhova pada. Yhwach je šokiran jer nije predvidio ovakav rasplet, ali svejedno se uspije spojiti sa Soul Kingom, iako ga nova forma čini iznimno nestabilnim. Istovremeno, Kyōraku je doveo Aizena iz Mukena da im pomogne u borbi, a dio preživjelih Sternrittera odlučio se pridružiti Shinigamijima jer su se osjetili izdano nakon što su shvatili da ih je Yhwach odbacio. Dok se to sve odvijalo, Urahara je također okupio dio Arrancara, Fullbringere i Visorede da im pomognu u borbi. Zajedničkim naporima, uspjeli su doći do Palače, koju je Yhwach potpuno promijenio i pretvorio u svoje novo sjedište po imenu Wahrwelt ([[japanski]]: {{Ruby-ja | 真世界城 | ヴァールヴェルト}}, ''Vāruveruto''; dol. "Stvarni svijet"). Nakon što ih snajperom napadne [[Lille Barro]], Shinigamiji i njihovi saveznici razdvajaju se kako bi se individualno mogli suočiti s članovima Schutzstaffela. Renji se bori s Ishidom, a iako se učini da ga je uspio svladati, Ishida aktivira ''Sklaverei'' ([[japanski]]: {{Ruby-ja | 聖隷 | スクラヴェライ}}, ''Sukuraverai''; dol. "Ropstvo") i tako si da neočekivano pojačanje, što se pokaže dovoljnim da Renija probode kroz prsa. Dok [[Bazz-B]] ide kod [[Jugram Haschwalth|Jugrama]], [[Liltotto Lamperd]] i [[Giselle Gewelle]] odlaze do Yhwacha, ali on ih svlada bez većih problema. Mayurijeva i Kenpachijeva grupa nailazi na [[Pernida Parnkgjas|Pernidu Parnkgjasa]], lijevu ruku Soul Kinga, koji relativno jednostavno svlada Kenpachija, nakon što ovaj bezglavo misli da ga može ubiti čistom silom. Mayuri tada koristi svoj intelekt kako bi naizgled nadvladao Pernidu, ali ne računa s njegovim iznimnim regeneracijskim vještinama. Tada odluči aktivirati svoj modificirani Bankai, koji proždre Pernidu na licu mjesta. Ni to ne bude dovoljno pa se Mayuri prebaci u defenzivu, ali u jednom se trenutku [[Nemu Kurotsuchi|Nemu]] odluči žrtvovati i dopustiti Pernidi da ju proždre, što se u konačnici pokaže kao kraj za Pernidu. Naime, Nemu je bila opremljena s nervnim otrovom i kada ju je Pernida proždro, otrovao se i umro, iako je Mayuri ostao bez svoje pomoćnice. Istovremeno, Kyōraku se odlučio suočiti s Lilleom te koristi igre svog Shikaija kako bi omogućio drugima da pobjegnu. Kako je Kyōraku vještiji borad od Lillea, Quincy je prisiljen aktivirati svoj ''Vollständig'' i pretvoriti se u anđeosko biće koje ne može biti ubijeno. Kyōraku tada aktivira svoj Bankai koji obuhvati dio Wahrwelta i kroz teatarsku predstavu u tri čina uspijeva dekapitirati Lillea, iako pritom pretrpi teške ozljede. Međutim, Lille uspije aktivirati još jedan oblik i smrtno rani Kyōrakua, koji tada zamoli Nanao za pomoć, otkrivši joj istinu o njenoj obitelji. Nanao tada iskoristi ceremonijalni mač svoga klana, Shinken Hakkyōken, i uspije presjeći ne samo Lillea, nego i dobar dio Wahrwelta, nakon čega Lille pada u Soul Society, gdje njegove preživjele klonove dočekuje oživljeni [[Izuru Kira]]. [[File:Ep394YhwachRevealsImpalement.webp|thumb|320px|Kako bi ostvario svoj plan, [[Yhwach]] je morao ubit i apsorbirati [[Soul King]]a, svog oca i na taj način steći moći da uništi sve svjetove.]] Bazz-B je uspio pronaći Haschwaltha, ali nije imao nikakvih izgleda u borbi sa svojim bivšim prijateljem, koji se promijenio kada ga je Yhwach uzeo pod svoje. Bazz-B pada mrtav, a Haschwalth odlazi do Ishide, kojeg optužuje da će izdati Yhwacha u skoroj budućnosti, nakon čega njih dvoje započnu borbu. [[Askin Nakk Le Vaar]] uspio je zarobiti Ichiga, Orihime i Chada, ali prije nego ih je uspio ubiti, spasila ih je Yoruichi, koja nastavlja borbu s Askinom. Iako bivša kapetanica uspijeva značajno ozlijediti Askina, njegova sposobnost adaptacije pokaže se previše snažnom za nju. Uraharin dolazak im pruži novu kratkotrajnu prednost, ali Askin ponovno aktivira svoje vještine i gotovo ubije Uraharu, koji tada aktivira svoj Bankai. Dok se Askin pokušava prilagoditi novim uvjetima, s leđa mu se prišulja [[Grimmjow Jaegerjaquez]], koji mu rukom probije prsa i iščupa srce, završivši tako i tu borbu. Ostatak Shinigamija i Visoreda nailazi na [[Gerard Valkyrie|Gerarda Valkyriea]], koji – čini se – brzo pada, ali koristeći svoju sposobnost da dozove čudo, svaki put kada ga Shinigamiji ubiju, on se vrati još jači. Hitsugayin puni Bankai u suradnji s Byakuyom uspije usporiti Gerarda, ali Shinigamiji ne pronalaze način kako ga pobijediti. Čak ni Kenpachi, koji uspije aktivirati svoj Bankai, ne uspijeva ubiti Gerarda, koji dodatno pojačava svoje moći i postaje divovsko stvorenje koje je spremno pobiti ih sve. Gerard, srce Soul Kinga, na kraju je pao kada mu je Yhwach uzeo njegove moći tijekom naknadne borbe s Ichigom. Ichigo, Orihime i Chad, kojima se uskoro pridružuju Renji i Rukia, uspijevaju doći do Yhwacha; istovremeno, Ishida koristi svoje moći kako bi izdržao u borbi s Jugramom, koji trenutno posjeduje Yhwachove moći jer je još uvijek noć. No, u trenutku kada se čini da bi Ichigo mogao sasjeći Yhwacha, vođa Quincyja dobije svoje moći natrag, a Ishida neočekivanu prednost u borbi, koju uspijeva iskoristiti i ubiti Jugrama. Ichigo i njegovi saveznici, međutim, nemaju nikakvih šansi protiv Yhwacha, a iako Orihime koristi svoje moći kako bi ih osposobljavala za daljnju borbu, i ona je nemoćna pred Yhwachovom snagom. U tom trenutku, Orihime uspije objedniti moći svoje tehnike Santen Kesshun i u neočekivanom obratu poništi sve što je Yhwach učinio, pri čemu sebe, ali i njega izbriše iz egzistencije. Naravno, Yhwach, koji je u međuvremenu dobio moći boga, uspije poništiti i to te planira ujediniti svjetove i postati njihov jedini vladar. Ishida, koji se sastao s oporavljenim Kyōrakuom i [[Tier Harribel]], koju je oslobodila Nel, objašnjava kako mogu odgoditi uništenje svjetova te dobije njihovu podršku. Yhwach misli kako će pobijediti, međutim objedinjene snage Quincyja, Shinigamija i Arrancara uspijevaju spriječiti uništenje, ali ne uspijevaju ubiti Yhwacha, koji odlazi u Seireitei, gdje ga dočekuje Aizen, kojemu se uskoro pridružuju Ichigo i Renji. Aizen iskoristi svoj Shikai kako bi nakratko prevario Yhwacha, što Ichigu, Renjiju i Ishidi, koji im se uskoro pridružuje, daje dovoljno prostora da ga konačno ubiju i na taj način stabiliziraju situaciju. Yhwach nakon toga postaje novi Soul King, a u sva je tri svijeta ponovo uspostavljen balans. == Likovi == {{main|Lista likova iz serijala Bleach}} {| class="wikitable sortable mw-datatable sort-under static-row-numbers sticky-header col1left col5left" style="font-size:95%;" |- ! class="unsortable" |Lik{{efn|Žuta pozadina znači da je lik originalni lik iz [[anime]]a koji se nije pojavio u mangi.}} !! class="unsortable" |Glas posudio |- ! colspan="2"| Glavni likovi |- |[[Ichigo Kurosaki]] |[[Masakazu Morita]] |- |[[Rukia Kuchiki]] |[[Fumiko Orikasa]] |- |[[Uryū Ishida]] |[[Noriaki Sugiyama]] |- |[[Orihime Inoue]] |[[Yuki Matsuoka]] |- |[[Yasutora Sado|Yasutora Sado (Chad)]] |[[Hiroki Yasumoto]] |- |[[Kisuke Urahara]] |[[Shin'ichirō Miki]] |- |[[Yoruichi Shihōin]]{{efn|Kada se pretvori u mačku, glas joj posuđuje [[Shirō Saitō]].}} |[[Satsuki Yukino]] |- ! colspan="2" | Shinigamiji |- |rowspan="2"| [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto]] |[[Masaaki Tsukada]] |- |[[Binbin Takaoka]]{{efn|name=S17|Samo u 17. sezoni.}} |- |[[Chōjirō Sasakibe]] |[[Taro Yamaguchi]]{{efn|U 17. sezoni, glas mladom Sasakibeu posudio je [[Ryōta Suzuki]].}} |- |rowspan="2"|[[Soi Fon]] |[[Tomoko Kawakami]] |- |[[Hōko Kuwashima]]{{efn|name=S17}} |- |[[Marechiyo Ōmaeda]] |[[Shōto Kashii]] |- |[[Gin Ichimaru]] |[[Kōji Yusa]] |- |[[Izuru Kira]] |[[Takahiro Sakurai]] |- |[[Rōjūrō Ōtoribashi]] |[[Shōto Kashii]] |- style="background:#FFD;" |[[Shūsuke Amagai]] |[[Ken'yū Horiuchi]] |- style="background:#FFD;" |[[Makoto Kibune]] |[[Hikaru Midorikawa]] |- |[[Retsu Unohana]] |[[Aya Hisakawa]] |- |[[Isane Kotetsu]] |[[Yukana]] |- |[[Hanatarō Yamada]] |[[Kōki Miyata]] |- |[[Sousuke Aizen]] |[[Shō Hayami]] |- |[[Shinji Hirako]] |[[Masaya Onosaka]] |- |[[Momo Hinamori]] |[[Kumi Sakuma]] |- |[[Byakuya Kuchiki]] |[[Ryōtarō Okiayu]] |- |[[Renji Abarai]] |[[Kentarō Itō]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Reiko Kiuchi]].}} |- |[[Sajin Komamura]] |[[Tetsu Inada]] |- |[[Tetsuzaemon Iba]] |[[Rintarō Nishi]] |- |[[Love Aikawa]] |[[Tetsu Inada]] |- |[[Shunsui Kyōraku]] |[[Akio Ōtsuka]]{{efn|Mladom Kyōrakuu glas je posudio [[Ayane Sakura]].}} |- |[[Nanao Ise]] |[[Hitomi Nabatame]] |- |rowspan="2"| [[Lisa Yadōmaru]] |[[Kanako Hattori]] |- |[[Sayori Ishizuka]]{{efn|name=S17}} |- |[[Kaname Tōsen]] |[[Toshiyuki Morikawa]] |- |[[Shūhei Hisagi]] |[[Katsuyuki Konishi]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Yū Kobayashi]].}} |- |[[Kensei Muguruma]] |[[Tomokazu Sugita]] |- |[[Mashiro Kuna]] |[[Akemi Kanda]] |- |[[Tōshirō Hitsugaya]] |[[Romi Park]]{{efn|U epizodama 17. sezone u kojem manifestira svoj potpuni Bankai, glas mu je posudio [[Yūki Kaji]].}} |- |[[Rangiku Matsumoto]] |[[Kaya Matsutani]] |- |[[Kenpachi Zaraki]] |[[Fumihiko Tachiki]] |- |[[Yachiru Kusajishi]] |[[Hisayo Mochizuki]] |- |[[Ikkaku Madarame]] |[[Nobuyuki Hiyama]] |- |[[Yumichika Ayasegawa]] |[[Jun Fukuyama]] |- |[[Mayuri Kurotsuchi]] |[[Ryūsei Nakao]] |- |[[Nemu Kurotsuchi]] |[[Rie Kugimiya]] |- |[[Akon (Bleach)|Akon]] |[[Keijin Okuda]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Kaya Miyake]].}} |- |[[Jūshirō Ukitake]] |[[Hideo Ishikawa]]{{efn|U 17. sezoni, glas mladom Ukitakeu posudila je [[Natsumi Fujiwara]].}} |- |[[Kaien Shiba]] |[[Toshihiko Seki]] |- |[[Ichibe'e Hyōsube]] |[[Naomi Kusumi]] |- |[[Tenjirō Kirinji]] |[[Senjumaru Shutara]] |- |[[Kirio Hikifune]] |[[Ayumi Tsunematsu]] |- |[[Ōetsu Nimaiya]] |[[Yōji Ueda]] |- |[[Senjumaru Shutara]] |[[Rina Satō]] |- ! colspan="2"| Hollowi |- | [[Grand Fisher]] | [[Chafūrin]] |- | [[Yammy Llargo]] | [[Kenji Nomura]] |- | rowspan="2"|[[Aaroniero Arruruerie]] | [[Ryūzaburō Ōtomo]] (duboki glas) |- | [[Mayumi Yamaguchi]] (visoki glas) |- | [[Szayelaporro Granz]] | [[Kōsuke Toriumi]] |- | [[Zommari Rureaux]] | [[Taiten Kusunoki]] |- | [[Grimmjow Jaegerjaquez]] | [[Jun'ichi Suwabe]] |- | [[Luppi Antenor]] | [[Daisuke Kishio]] |- | [[Nnoitra Gilga]] | [[Nobutoshi Kanna]] |- | [[Ulquiorra Cifer]] | [[Daisuke Namikawa]] |- | [[Tier Harribel]] | [[Megumi Ogata]] |- | rowspan="2"| [[Nelliel Tu Odelschwanck]] | [[Tomoko Kaneda]] |- | [[Arisa Kiyoto]]{{efn|name=S17}} |- | [[Baraggan Louisenbairn]] | [[Shōzō Iizuka]] |- | [[Coyote Starrk]] | [[Rikiya Koyama]] |- | [[Lilynette Gingerbuck]] | [[Kiyomi Asai]] |- | [[Dordoni Alessandro Del Socaccio]] | [[Kōji Ishii]] |- | [[Cirucci Sanderwicci]] | [[Hōko Kuwashima]] |- | [[Gantenbainne Mosqueda]] | [[Masato Funaki]] |- | [[Wonderweiss Margela]] | [[Hisayoshi Suganuma]] |- | [[Rudbornn Chelute]] | [[Taro Yamaguchi]] |- | [[Pesche Guatiche]] | [[Takehito Koyasu]] |- | [[Dondochakka Birstanne]] | [[Daisuke Gōri]] |- | [[Bawabawa]] | [[Hiroki Yasumoto]] |- ! colspan="2"| Fullbringeri |- |[[Kūgo Ginjō]] |[[Hiroki Tōchi]] |- |[[Shūkurō Tsukishima]] |[[Daisuke Ono]] |- |[[Riruka Dokugamine]] |[[Megumi Toyoguchi]] |- |[[Yukio Hans Vorarlberna]] |[[Mitsuhiro Ichiki]] |- |[[Jackie Tristan]] |[[Atsuko Yuya]] |- |[[Giriko Kutsuzawa]] |[[Atsushi Ono]] |- ! colspan="2"| Quincyji |- | rowspan="2"| [[Sōken Ishida]] | [[Eiji Maruyama]] |- | [[Akio Nojima]]{{efn|name=S17}} |- | [[Yhwach]] | [[Takayuki Sugō]] |- | [[Jugram Haschwalth]] | [[Yū'ichirō Umehara]]{{efn|U 17. sezoni, u scenama u kojima je prikazan kao dijete glas mu je posudila [[Marina Inoue]].}} |- | [[Lille Barro]] | [[Satoshi Hino]] |- | [[Pernida Parnkgjas]] | [[Bin Shimada]] |- | [[Askin Nakk Le Vaar]] | [[Shunsuke Takeuchi]] |- | [[Gerard Valkyrie]] | [[Tsuyoshi Koyama]] |- | [[Quilge Opie]] | [[Kō'ichi Yamadera]] |- | [[Äs Nödt]] | [[Yoshitsugu Matsuoka]] |- | [[Bazz-B]] | [[Yūki Ono]]{{efn|U 17. sezoni, u scenama u kojima je prikazan kao dijete glas mu je posudila [[Chiaki Kobayashi]].}} |- | [[Gremmy Thoumeaux]] | [[Natsuki Hanae]] |- |[[Liltotto Lamperd]] |[[Aoi Yūki]] |- |[[Giselle Gewelle]] |[[Nao Tōyama]] |- |[[Bambietta Basterbine]] |[[Ayana Taketatsu]] |- ! colspan="2"| Ostali likovi |- |[[Kon (Bleach)|Kon]] |[[Mitsuaki Madono]]{{efn|U OVA epizodi "[[memories in the rain]]", glas mu je posudio [[Tite Kubo]].}} |- |[[Isshin Kurosaki]] |[[Toshiyuki Morikawa]] |- |[[Masaki Kurosaki]] |[[Sayaka Ōhara]] |- |[[Yuzu Kurosaki]] |[[Ayumi Sena]] |- |[[Karin Kurosaki]] |[[Rie Kugimiya]] |- |[[Ryūken Ishida]] |[[Ken Narita]] |- |[[Tatsuki Arisawa]] |[[Junko Noda]] |- |[[Keigo Asano]] |[[Katsuyuki Konishi]] |- |[[Mizuiro Kojima]] |[[Jun Fukuyama]] |- |[[Ikumi Unagiya]] |[[Yūko Kaida]] |- |[[Tessai Tsukabishi]] |[[Kiyoyuki Yanada]] |- |[[Hachigen Ushōda]] |[[Takashi Nagasako]] |- |[[Jinta Hanakari]] |[[Takako Honda]] |- |[[Ururu Tsumugiya]] |[[Noriko Shitaya]] |- style="background:#FFD;" |[[Ririn]] |[[Yumi Kakazu]] |- style="background:#FFD;" |[[Nozomi Kujō]] |[[Hisako Kanemoto]] |- style="background:#FFD;" |[[Kagerōza Inaba]] |[[Toshio Furukawa]] |- style="background:#FFD;" |[[Jin Kariya]] |[[Tōru Ōkawa]]{{efn|U scenama u kojima je prikazan kao dijete, glas mu je posudila [[Hitomi Nabatame]].}} |- |[[Kūkaku Shiba]] |[[Akiko Hiramatsu]] |- |[[Ganju Shiba]] |[[Wataru Takagi]] |- style="background:#FFD;" |[[Rurichiyo Kasumiōji]] |[[Reiko Takagi]] |} === Sinkronizacije === S obzirom na činjenicu da je ''Bleach'' bio globalno popularan, distribuiran je na brojna svjetska tržišta. Neka od njih otkupila su samo izvornu japansku verziju koja je emitirana uz titlove, ali dobar dio tržišta snimio je i vlastite, sinkronizirane verzije animea. Među njima se posebno ističe [[engleski|engleska]] sinkronizacija, međutim i drugi su europski jezici imali vlastite verzije animea, poput [[njemački|njemačkog]], [[francuski|francuskog]], [[portugalski|portugalskog]] (različite sinkronizacije za Portugal i Brazil), [[španjolski|španjolskog]] (različite sinkronizacije za Španjolsku i Latinsku Ameriku) i [[katalonski|katalonskog]], [[talijanski|talijanskog]], [[ruski|ruskog]], [[češki|češkog]] i [[mađarski|mađarskog]]. Azijsko tržište također je distribuiralo sinkronizirane verzije za gledatelje u [[Kina|Kini]], [[Južna Koreja|Južnoj Koreji]], [[Filipini]]ma, [[Tajland]]u, [[Malezija|Maleziji]] i [[Indonezija|Indoneziji]], a producirana je i sinkronizirana verzija na [[arapski|arapskom]]. == Produkcija == Animaciju ''Bleacha'' preuzeo je studio [[Pierrot (studio)|Pierrot]], koji je dvije godine ranije dobio i animaciju [[anime]]a ''[[Naruto (anime)|Naruto]]'', tako da je Pierrot dobio dva od tri animea iz tzv. "Velike trojke" (''[[One Piece (anime)|One Piece]]'' je projekt [[Toei Animation]]a). Redateljem je imenovan [[Noriyuki Abe]], dok je za glavnog scenarista isprva postavljen [[Masashi Sogo]], koji je vodio projekt do 229. epizode te kasnije od 266. do 316. epizode. Od 230. do 265. epizode glavni scenarist bio je [[Tsuyoshi Kida]], dok je od 317. godine do kraja izvornog emitiranja tu ulogu preuzeo [[Kento Shimoyama]]. [[Masashi Kudō]] bio je dizajner likova, a povremeno je bio i glavni animator te je osobno nadzirao animaciju. Prvih 167 epizoda animea emitirano je u tada standardnom 4:3 formatu, a od 168. epizode do kraja korišten je 16:9 format. Izvorni anime podijeljen je na ukupno 16 sezona nejednakog trajanja, pri čemu je zbog činjenice da je ''Bleach'' bio ''[[de facto]]'' cjelogodišnji serijal, a što je značilo da je bilo trenutaka kada je anime dostigao mangu pa nije bilo više novog kanonskog materijala za adaptirati, produciran je značajan broj ''filler'' epizoda te pet cijelih ''filler'' sezona. Prema podacima, ''Bleach'' je imao visoku stopu ''fillera'' od 45%, što znači da je ta količina animea bila potpuno originalna i nije bila temeljena na mangi; danas je takva praksa u anime produkciji rijetka, međutim u tom je razdoblju to bilo uobičajeno pa su tako i druge anime serije iz istog perioda, među kojima i ''Naruto'' i ''One Piece'', imale značajnu količinu ''fillera''. Iako Tite Kubo nije imao nikakve veze s većinom sadržaja iz ''filler'' epizoda, u intervjuu iz [[2009.]] godine govorio je o sadržaju 13. sezone animea (''Zanpakutō: The Alternate Tale''), koja je bila ''filler'', rekavši kako je želio iskoristiti neke od koncepata iz te sezone u mangi. Najbolji primjer toga su utjelovljenja [[Shunsui Kyōraku|Kyōrakuovog]] [[Zanpakutō]]a, koja su kasnije potvrđena kao kanonska u posljednjoj velikoj narativnoj cjelini mange, kada Kyōraku aktivira svoj Bankai u borbi protiv Lillea Barroa. Također, mač Muramasa, čije je utjelovljenje bilo glavni negativac 13. sezone, u [[light novel]]u ''[[Bleach: Can't Fear Your Own World]]'' postao je dio kanona, iako nije potvrđeno da je priča iz 13. sezone u cijelosti točna. Kubo je također potvrdio da je njegov stil u mangi fiksiran tek nakon što je anime počeo s emitiranjem; priznao je da mu je stil varirao te da je tek u kasnijoj fazi jasno definiran, a kao jedan od primjera naveo je da više nije crtao kosu svojih likova iza njihovih ušiju. Nakon emitiranja 366. epizode u ožujku [[2012.]] godine, ''Bleach'' je službeno išao na pauzu neodređenog trajanja. Razlozi te pauze nikada nisu službeno objašnjeni, međutim mediji su s vremenom identificirali nekoliko razloga koji su se poklopili u tom trenutku i rezultirali onime za što se vjerovalo da je kraj animea.<ref name=":1">{{Cite web |last=Freeman |first=Nik |date=2015-11-06 |title=Whatever Happened to Bleach? |url=https://www.animenewsnetwork.com/feature/2015-11-06/whatever-happened-to-bleach/.95031 |url-status=live |access-date=2026-11-06 |website=[[Anime News Network]]}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Kemner |first=Louis |date=2024-06-16 |title=Why The Bleach Anime Took Such a Long Hiatus |url=https://www.cbr.com/bleach-anime-cancellation-hiatus-thousand-year-blood-war/ |url-status=live |access-date=2026-10-15 |website=[[CBR]]}}</ref> Naime, iako je prodaja kućnih izdanja animea bila dobra, priča je u trenutku završetka 16. sezone potpuno sustigla mangu. Istovremeno, popularnost mange opala je nakon Aizenovog pada, a Fullbringer ''hen'' je naišao na dosta kritika, kao i narativni tijek, pri čemu su fanovi kritizirali Kuboa da je žrtvovao dobru narativnu izgradnju nauštrb repetitivnih borbi i loše razrađenih likova.<ref name=":1" /> Kako je anime u tom trenutku trebao producirati još ''fillera'', koji su i ranije bili kritizirani od strane fanova, Pierrot se zbog neisplativosti produkcije odlučio potpuno stopirati anime. I dok je Kubo u međuvremenu završio mangu, posljednja narativna cjelina također je naišla na brojne kritike jer je djelovala zbrzano i nedovoljno razrađeno, a što je bila posljedica ozbiljnih zdravstvenih problema koji su mučili autora u to vrijeme; jedno je vrijeme bilo govora i o tome da manga naprosto završi u tom trenutku,<ref name=":2" /> ali Kubo i izdavači su se dogovorili da će Kubu dati rok od jedne godine da završi priču, a što je rezultiralo skraćenom verzijom posljednje narativne cjeline. I dok se činilo da se ''Bleach'' više neće vratiti, u ožujku [[2020.]] godine, u sklopu ''Bleach 20th Anniversary Projecta'' objavljeno je kako će posljednji dio Kubove mange, Thousand-Year Blood War ''hen'', dobiti svoju anime adaptaciju, odnosno kako će anime doista adaptirati cijelu mangu nakon 20 godina pauze.<ref>{{Cite web||url=https://www.viz.com/blog/posts/bleach-anime-is-coming-back|title=BLEACH ANIME IS COMING BACK!|website=[[Viz Media]]|date=March 20, 2020|access-date=August 23, 2026|archive-date=October 31, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031232249/https://www.viz.com/blog/posts/bleach-anime-is-coming-back|url-status=live}}</ref> Prvi ''trailer'' i vizuali otkriveni su tijekom [[Jump Festa|Jump Feste]] u prosincu [[2021.]] godine, zajedno s tehničkom ekipom. [[Pierrot (studio)|Pierrot]] je potvrđen kao povratnički studio. [[Tomohisa Taguchi]] najavljen je kao novi redatelj, dok je potvrđeno da su se [[Masashi Kudō]] i [[Shirō Sagisu]] vratili kao dizajner likova, odnosno kompozitor.<ref>{{Cite web||last=Harding|first=Daryl|title=Bleach Thousand-Year Blood War TV Anime Trailer, Key Visual Released for October 2022 Start|url=https://www.crunchyroll.com/news/latest/2021/12/18/first-bleach-thousand-year-blood-war-arc-tv-anime-trailer-key-visual-released-for-october-2022-start|website=[[Crunchyroll]]|date=December 18, 2021|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 24, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260824030545/https://www.crunchyroll.com/news/latest/2021/12/18/first-bleach-thousand-year-blood-war-arc-tv-anime-trailer-key-visual-released-for-october-2022-start|url-status=live}}</ref> Tite Kubo je bio uključen kao glavni nadzornik produkcije.<ref>{{Cite web||url=https://bleach-anime.com/en/staffcast/|title=Staff & Cast|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823141021/https://bleach-anime.com/en/staffcast/|url-status=live}}</ref> [[Masaki Hiramatsu]], jedan od pisaca na animeu, kasnije je rekao da je rad na adaptaciji oblik "prevođenja", ističući razlike u ''pacingu'' između tjedne mange i jedne epizode animea.<ref name="HiramatsuInterview">{{Cite web|script-title=ja:シリーズ構成 平松正樹インタビュー|trans-title=Interview with Series Composition Writer Masaki Hiramatsu|url=https://bleach-anime.com/special/interview/06.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823234454/https://bleach-anime.com/special/interview/06.html|url-status=live}}</ref> Kubova uključenost u produkciju pokazala se tim važnijom jer su producenti potvrdili kako su s autorom raspravljali o promjenama i uključivanju materijala koji nije bio uvršten u mangi, pri čemu je Kubo dobio pravo da nadzire i ispravlja originalne scene, ali i da predlaže vlastite promjene. Hiramatsu je kao primjer toga naveo susret između Aizena i Yhwacha iz šeste epizode, koji je značajno proširen, a Kubo je osobno značajno preradio dijalog za tu scenu.<ref name="HiramatsuInterview"/> Kako je anime napredovao, količina novog sadržaja postala je sve veća. Produkcija je potvrdila da su originalne scene za drugi ''cour'' bile ideje animacijske ekipa te da su naknadno pokazanu autori, koji je ponekad vraćao crteže u stilu mange kako bi im pojasnio svoje ideje. Novi sadržaj uključivao je dodane dijaloge, nove dijelove priče koji su davali pozadinu događanjima u glavnoj radnji te scene koje nisu bile prisutne u mangi.<ref name="Part2Production">{{Cite web|script-title=シリーズ構成・平松正樹様×チーフ演出・村田光様×プロデューサー・富永禎彦様（studioぴえろ）インタビュー|trans-title=Interview with Masaki Hiramatsu, Hikaru Murata and Yoshihiko Tominaga|url=https://bleach-anime.com/special/interview02/18.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823144923/https://bleach-anime.com/special/interview02/18.html|url-status=live}}</ref> Sam Kubo je rekao da je jedna originalna borba iz drugog ''coura'' izvorno trebala biti u mangi, ali je izbačena, tako da je animatorima dostavio pet-šest stranica materijala za tu borbu.<ref>{{Cite web||title=Tite Kubo x Masakazu Morita Interview|url=https://www.viz.com/blog/posts/tite-kubo-x-masakazu-morita-interview|website=[[Viz Media]]|date=April 10, 2023|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823153336/https://www.viz.com/blog/posts/tite-kubo-x-masakazu-morita-interview|url-status=live}}</ref> Kako je produkcija napredovala, Kubo je sve više osobno dolazio u studio te je pomagao ili pojašnjavao glumcima određene aspekte njihovih likova ako je bilo potrebno.<ref name="Part2Production"/> U listopadu [[2024.]] godine [[Aniplex]] je objavio posebni video povodom 20. obljetnice anime, a koji je prikazao neke od ključnih scena iz originalnog anime, ali sada animiranih u stilu novog animea, s poboljšanom kvalitetom i animacijom.<ref>{{cite web|title=ja:アニメ「BLEACH」20周年記念PVを公開、ルキアらの視点で"黒崎一護の姿"を描く|url=https://natalie.mu/comic/news/594085|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=October 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241005235448/https://natalie.mu/comic/news/594085|archive-date=October 5, 2024|language=ja|date=October 5, 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Tai|first=Anita|title=Bleach Anime Gets 20th Anniversary Video With New Animation|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-10-05/bleach-anime-gets-20th-anniversary-video-with-new-animation/.216383|website=[[Anime News Network]]|access-date=October 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241005225147/https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-10-05/bleach-anime-gets-20th-anniversary-video-with-new-animation/.216383|archive-date=October 5, 2024|date=October 5, 2024|url-status=live}}</ref> Taguchi je za treći ''cour'' postao glavni redatelj, dok je [[Hikaru Murata]] preuzeo njegovu raniju funkciju, dok je animaciju preuzeo filmski odjel, Pierrot Films. Taguchi je nadzirao cjelokupnu produkciju i scenarije, dok je Murata radio na pojedinačnim epizodama i vodio je sastanke s produkcijom.<ref>{{Cite web||script-title=ja:総監督・田口智久×監督・村田光インタビュー|trans-title=Interview with Chief Series Director Tomohisa Taguchi and Series Director Hikaru Murata|url=https://bleach-anime.com/special/interview03/29.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823212155/https://bleach-anime.com/special/interview03/29.html|url-status=live}}</ref> Taguchi je kasnije rekao da su se tijekom prva dva ''coura'' jako zbližili s Kubom, što im je olakšalo suradnju i omogućilo lakšu integraciju originalnog sadržaja. Murata je potvrdio da je treći ''cour'' imao više originalnog sadržaja nego prethodna dva, pri čemu je Kubo odobrio sav novi materijal i osmislio kako će ga povezati s mangom.<ref>{{Cite web||script-title=ja:『BLEACH』原作にないシーン増加へ 某作品に匹敵するクオリティ目指し制作「費用は嵩むしスケジュールは長期（笑）」|trans-title=Bleach to Increase Scenes Not in Original Manga; Production Aims for High Quality|url=https://www.oricon.co.jp/news/2352374/full/|website=[[Oricon|Oricon News]]|language=ja|date=November 1, 2024|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823200621/https://www.oricon.co.jp/news/2352374/full/|url-status=live}}</ref> Iste uloge zadržane su i za četvrti i posljednji ''cour'', koji je dodatno povećao broj originalnog materijala, toliko da su tijekom emitiranja gotovo cijele epizode bile originalne.<ref>{{Cite web||web|url=https://bleach-anime.com/en/staffcast/|title=Staff & Cast|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823141021/https://bleach-anime.com/en/staffcast/|url-status=live}}</ref> Nakon emitiranja osme epizode četvrtog ''coura'', produkcija je objavila kako će anime ići na jednomjesečnu pauzu jer je animatorima potrebno više vremena da kvalitetno animiraju posljednje dvije epizode, koje su na kraju emitirane krajem listopada [[2026.]] godine.<ref name="49-50">{{Cite web|last=Loo|first=Egan|date=September 12, 2026|title=Bleach: Thousand-Year Blood War – The Calamity Anime Episodes 49, 50 Delayed to October 19, 26|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-09-12/bleach-thousand-year-blood-war-the-calamity-anime-episodes-49-50-delayed-to-october-19-26/.241707|website=[[Anime News Network]]|access-date=September 12, 2026|quote=Monday, October 19 and Monday, October 26, respectively, at 24:00 (effectively, midnight the next day)}}</ref> == Epizoda == == Muzika == == Emitiranje i distribucija == == Ostali mediji == == Kritike == == Bilješke == {{notelist}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{Official website|https://bleach-anime.com/|Official website}} {{ja}} * {{Official website|https://pierrot.jp/title/bleach/|Official website at Pierrot}} {{ja}} * {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200301111859/https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/index2.html|date=March 1, 2020|title=Official website at TV Tokyo}} {{ja}} ** {{Official website|https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/|''Thousand-Year Blood War'' official website at TV Tokyo}} {{ja}} * {{Official website|https://www.aniplex.co.jp/bleach/|Official website at Aniplex}} {{ja}} * {{Official website|https://bleach.viz.com/|Official website at Viz Media}} {{Bleach}} {{Authority control}} [[Kategorija:Bleach]] [[Kategorija:Anime serije]] [[Kategorija:TV serije započete 2004.]] 69b1xc2p28hdpjjwrj55u41151bh1wm 42711156 42711155 2026-10-15T15:17:10Z Edgar Allan Poe 29250 /* Produkcija */ 42711156 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Infookvir animanga/Header |ime = BLEACH |slika = [[Datoteka:Bleach_Anime.jpg|250px]] |opis_slike = Promotivni poster [[anime]] serije s glavnim likovima iz prve sezone |izvorno_ime = ''Burīchi'' |izvorno_pismo = ブリーチ |žanr = [[Pustolovni film|pustolovni]],<ref name="VizOfficial"/> [[Nadnaravna fikcija|nadnaravno]]<ref name="VizOfficial">{{cite web|url=https://www.viz.com/bleach|title=The Official Website for Bleach|publisher=[[Viz Media]]|access-date=October 24, 2017|archive-date=June 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190614214009/https://www.viz.com/bleach|url-status=live}}</ref> }} {{Infookvir animanga/Anime |Tv-film = |naslov = |redatelj = [[Noriyuki Abe]] |producent = {{nowrap|{{ubl|[[Ken Hagino]]|[[Noriko Kobayashi]] {{small|(#1–86, 226–328)}}|[[Yutaka Sugiyama]] {{small|(#1–25, 355–366)}}|[[Yukio Yoshimura]] {{small|(#26–133)}}|[[Shunji Aoki]] {{small|(#87–225)}}|[[Aya Mizobuchi]] {{small|(#134–157)}}|[[Mai Nagai]] {{small|(#158–354)}}|[[Hatsuo Nara]] {{small|(#343–366)}}}}}} |scenarist = {{ubl|[[Masashi Sogo]] {{small|(#1–229, 266–316)}}|[[Tsuyoshi Kida]] {{small|(#230–265)}}|[[Kento Shimoyama]] {{small|(#317–366)}}}} |skladatelj = [[Shirō Sagisu]] |studio = [[Pierrot (studio)|Pierrot]] |licenca = |mreža = {{flagicon|JAP}} [[TV Tokyo]] |mreža_hrv = |ostale_mreže = |početak_emitiranja = [[5. listopada]] [[2004.]] |kraj_emitiranja = [[27. ožujka]] [[2012.]] |epizode = 366 ([[Lista epizoda animea Bleach|epizode]]) |trajanje = 24 minute |emitiranje = }} {{Infookvir animanga/Anime |Tv-film = |naslov = Bleach: Thousand-Year Blood War |redatelj = {{ubl|[[Tomohisa Taguchi]]|[[Mitsutoshi Satou]]|[[Hikaru Murata]]}} |producent = {{ubl|[[Makoto Hijikata]]|[[Tasuku Honda]]|[[Genki Negishi]]|[[Yoshihiro Tominaga]]}} |scenarist = {{ubl|[[Tomohisa Taguchi]]|[[Masaki Hiramatsu]]}} |skladatelj = [[Shirō Sagisu]] |studio = [[Pierrot (studio)|Pierrot]] |licenca = |mreža = {{flagicon|JAP}} [[TV Tokyo]] |mreža_hrv = |ostale_mreže = |početak_emitiranja = [[11. listopada]] [[2022.]] |kraj_emitiranja = [[27. listopada]] [[2026.]] |epizode = 50 ([[Lista epizoda animea Bleach|epizode]]) |trajanje = 24 minute |emitiranje = }} {{Infookvir animanga/Ostalo |naslov = Anime filmovi |sadržaj = * ''[[Bleach: Memories of Nobody]]'' (2006) * {{nowrap|''[[Bleach: The DiamondDust Rebellion]]'' (2007)}} * ''[[Bleach: Fade to Black]]'' (2008) * ''[[Bleach: Hell Verse]]'' (2010) }} {{Infookvir animanga/Footer}} '''''BLEACH''''' ([[japanski]]: ブリーチ, ''Burīchi'') [[japan]]ska je [[anime]] serija nastala prema [[Bleach (manga)|istoimenoj mangi]] [[Tite Kubo|Titea Kuba]]. Serija je premijerno prikazana [[5. listopada]] [[2004.]] godine te je neprekinuto emitirana sve do [[27. ožujka]] [[2012.]] godine kada je, bez da je adaptirala cijelu mangu, iznenada ukinuta nakon 366 epizoda, što je rijetkost u svijetu [[anime]]a, pogotovo s obzirom na činjenicu da je [[manga]] bila izrazito popularna. Ipak, nakon deset godina, službeno je potvrđeno kako će manga biti adaptirana do kraja te je nastavak, naslovljen ''Bleach: Thousand-Year Blood War'', započeo s emitiranjem [[11. listopada]] [[2022.]] te traje još i danas. Serijal je producirao [[Pierrot (studio)|Studio Pierrot]], a prvi je dio režirao [[Noriyuki Abe]], dok je [[Tomohisa Taguchi]] preuzeo režijsku palicu drugog dijela. Glazbu je komponirao [[Shirō Sagisu]]. Kao i manga, radnja animea prati srednjoškolca [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]] koji, nakon susreta s [[Rukia Kuchiki|Rukijom Kuchiki]], postaje [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] i zajedno sa svojim prijateljima spašava svijet od različitih protivnika. No, osim što je više-manje vjerno adaptirala originalnu mangu, anime serija sadržavala je i značajnu količinu originalnog sadržaja, uključujući cijele narativne cjeline i likove, koji nije bio u originalnoj mangi. Anime serija prikazivana je cijelom nizu zemalja te je, uz ''[[Naruto (anime)|Naruto]]'' i ''[[One Piece (anime)|One Piece]]'', jedna od "Velike trojke" anime serija s početka [[21. vijek|XXI. vijeka]]. Danas se smatra da je ''BLEACH'' jedna od najpopularnijih anime serija u historiji. == Sinopsis == === Agent of the Shinigami ''hen'' === [[File:Ep1IchigoTakesPower.webp|thumb|320px|left|[[Rukia Kuchiki]] sprema se dati [[Ichigo Kurosaki|Ichigu Kurosakiju]] moći [[Shinigami (Bleach)|Shinigamija]] kako bi mogao obraniti sebe i svoju obitelj od napada [[Hollow]]a po imenu [[Fishbone D]].]] Radnja animea započinje u [[Karakura|Karakuri]], fiktivnom [[japan]]skom gradiću u kojem živi [[Ichigo Kurosaki]], srednjoškolac koji živi s ocem [[Isshin Kurosaki|Isshinom]], liječnikom koji u obiteljskoj kući ima malu kliniku, te sestrama blizankama, [[Karin Kurosaki|Karin]] i [[Yuzu Kurosaki|Yuzu]]. Njihova majka, [[Masaki Kurosaki|Masaki]], poginula je nedugo nakon rođenja blizanki dok je bila u šetnji s Ichigom. Ichigo Kurosaki naizgled je obični srednjoškolac, ali ima sposobnost komunikacije s duhovima, što ga čini posebnim. Jedne večeri, u njegovoj se sobi pojavi mlada djevojka odjevena u crni [[kimono]] po imenu [[Rukia Kuchiki]], koja mu se predstavlja kao [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|死神|しにがみ}}, ''Shinigami''; dosl. "Bog smrti") i objašnjava kako je ona zadužena za zaštitu stanovnika Karakure od zlih [[Hollow]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|虚|ホロウ}}, ''Horō''; dosl. "Šupljina") kao i za slanje zaostalih duša u njezin dom, [[Soul Society]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|尸魂界|ソウル・ソサエティ}}, ''Souru Sosaeti''; dosl. "Zajednica duša"), gdje sve pročišćene duše idu poslije smrti. Ichigo joj nije sklon povjerovati, ali njihov razgovor prekida dolazak opasnog, snažnog Hollowa koji, prema Rukijinom tumačenju, cilja upravo Ichigovu obitelj, odnosno, kako se uskoro ispostavi, Ichiga. Nakon što Rukia ne uspije ubiti Hollowa, ponudi Ichigu da mu preda dio svojih moći kako bi se on mogao boriti, na što on pristane, ali dogodi se čudo i Ichigo pokupi sve Rukijine moći, s kojima postaje Shinigami i uspijeva pobijediti Hollowa. Kako Rukia nije u mogućnosti vratiti se kući dok joj se ne vrate moći, odlazi do trgovine koju vodi [[Kisuke Urahara]], misteriozni trgovac mješovitom robom za Shinigamije, ali i ljude, koji joj nabavlja [[Gigai]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|義骸|ぎがい}}, ''Gigai''; dosl. "Lažno tijelo"), lažno tijeli pomoću kojeg može normalno živjeti u Svijetu živih, ali u kojem ne može koristiti svoje moći. S druge strane, Ichigo je primoran mijenjati ju kao zamijenski Shinigami u Karakuri, što on isprva odbija, ali kada shvati kako time može pomoći ljudima, prihvaća svoju novu funkciju. Rukia ubrzo dolazi u Ichigov razred i upoznaje njegove prijatelje, među kojima su [[Orihime Inoue]] i "[[Yasutora Sado|Chad]]", ali i [[Quincy (Bleach)|Quincy]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|滅却師|クインシー}}, ''Kuinshī''; dosl. "Redovnik uništenja") [[Uryū Ishida]], koji se kasnije predstavlja kao Ichigov rival jer su, prema njegovom tumačenju, Quincyji i Shinigamiji prirodni neprijatelji. Naravno, Ichigovo djelovanje privuče pozornost Soul Societyja, gdje se Rukia nije javila dugo, tako da u Karakuru dolaze [[Byakuya Kuchiki]] i [[Renji Abarai]] kako bi odveli Rukiju natrag kući te joj sudili za teški zločin zbog davanja svojih moći smrtniku. Ichigo to pokuša spriječiti, ali unatoč svim svojim vještinama, Byakuya je previše snažan za njega i ostavlja ga u teškom stanju, nakon čega ga spašava Urahara. U međuvremenu su i Orihime i Chad aktivirali svoje moći i nakon što je Ichigo odlučio trenirati s Uraharom kako bi reaktivirao svoje prirodne moći, njih troje i Ishida odluče otići u Soul Society kako bi spasili Rukiju, koju čega pogubljenje. Uz pratnju mačke koja govori po imenu [[Yoruichi Shihōin|gospodin Yoruichi]], njih se četvoro upute u Soul Society, gdje njihova prisutnost aktivira alarm i oni su odmah identificirani kao neprijatelji. === Soul Society ''hen'' === Međutim, istovremeno dok se Ichigo i njegovi prijatelji pokušavaju probiti u [[Seireitei]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|瀞霊廷|せいれいてい}}, ''Seireitei''; dosl. "Dvor čistih duša"), unutar zidina istoga odvija se drama jer je Kapetan ([[japanski]]: {{Ruby-ja|隊長|たいちょう}}, ''Taichō''; dosl. "Zapovjednik jedinice") Pete divizije, [[Sōsuke Aizen]], ubijen. Dio Kapetana iz organizacije [[Gotei 13]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|護廷十三隊|ごていじゅうさんたい}}, ''Goteijūsantai''; dosl. "Trinaest carskih zaštitnika") smatra kako su Ichigo i njegovi saveznici krivi, dok drugi sumnjaju kako je ubojica netko od njih. I dok Ichigova grupa uspije prodrijeri u Seireitei, atmosfera među kapetanima sve je napetija. Kada uspiju prodrijeti kroz barijeru, Ichigo i njegovi prijatelji se razdvoje i svatko od njih suočava se s vlastitim protivnicima, kulminacija čega su borbe Ishide i [[Mayuri Kurotsuchi|Mayurija Kurotsuchija]], Kapetana Dvanaeste divizije, Chada i [[Shunsui Kyōraku|Shunsuija Kyōrakua]], Kapetana Osme divizije, i Ichiga i [[Kenpachi Zaraki|Kenpachija Zarakija]], Kapetana Jedanaeste divizije. Ishida i Ichigo su uspješni, dok Chad gubi svoju borbu, ali ne i život. Nakon svoje pobjede, Ichigo nastavlja put prema Rukiji, ali ga ponovo zaustavlja Byakuya; Yoruichi, za koju se ubrzo ispostavi da je žena i bivša Kapetanica Druge divizije koja ima sposobnost pretvoriti se u mačku, spasi Ichiga i uskoro ga nauči [[Bankai]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|卍解|ばんかい}}, ''Bankai''; dosl. "Finalno oslobađanje") kako bi mogao biti ravnopravan s Byakuyom. {{multiple image <!-- Layout parameters --> | align = left | direction = vertical | background color = | total_width = 350px | caption_align = | image1 = Ep34AizenFakesDeath.webp | alt1 = | link1 = | thumbtime1 = | caption1 = | image2 = 278Aizen2C and Tosen are freed.webp | alt2 = | link2 = | caption2 = | footer = Kapetan [[Sōsuke Aizen]] prvo je lažirao svoju smrti (gore), a onda je zajedno sa svojim saveznicima [[Gin Ichimaru|Ginom Ichimaruom]] i [[Kaname Tōsen|Kanameom Tōsenom]] pobjegao u [[Hueco Mundo]], gdje je organizirao vojsku [[Arrancar]]a i sukobio sa sa svojim bivšim saveznicima (dolje). }} Ichigo uspijeva stići na vrijeme i spasiti Rukiju, međutim uskoro se otkrije kako su sva događanja u Seireiteiju dio izdajničkog plana bivšeg Kapetana Aizena, koji je zapravo živ. Aizen je lažirao svoju smrt uz pomoć svojih saveznika, [[Gin Ichimaru|Gina Ichimarua]] i [[Kaname Tōsen|Kanamea Tōsena]], s kojima - nakon što iz Rukijinog Gigaija izvuče [[Hōgyoku]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|崩玉|ほうぎょく}}, ''Hōgyoku''; dosl. "Raspadajuća kugla") - odlazi u [[Hueco Mundo]] i najavljuje skori rat protiv svojih bivših saveznika. === Arrancar ''hen'' === Dok se Gotei 13 pripremaju na sukob, Aizen je u Hueco Mundu formirao vojsku moćnih Hollowa, [[Arrancar]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|破面|アランカル}}, ''Arankaru''; dosl. "Puknuta maska", prev. "otkinuti"), koje je nazvao Espade i rangirao ih po brojevima (1 do 10) temeljem njihove snage. Dvojica Espada, [[Yammy Llargo]] i [[Ulquiorra Cifer]], dolaze u Svijet živih kako bi testirali Ichigove moći, a nedugo zatim, Ulquiorra dolazi u Svijet živih i prisiljava Orihime, koja ima jako neobične moći, da dođe k Aizenu. Otkrivši što se dogodilo, Ichigo se ogluši o naredbe Soul Societyja te s Ishidom i Chadom odlazi u Hueco Mundo uz Uraharinu pomoć, kako bi spasili Orihime; na putu im se pridružuju Rukia i Renji. Po dolasku u Hueco Mundo upoznaju grupicu neobičnih i ekstenctričnih Hollowa koju čine [[Nelliel Tu Odelschwanck]], [[Dondochakka Birstanne]], [[Pesche Guatiche]] i [[Bawabawa]], koji im odluče praviti društvo i - koliko mogu - pomoći u njihovom nastojanju. Ichigo i ostali prolaze kroz Hueco mundo, pri čemu se bore s brojnim Hollowima, bivšim Espadama i aktualnim Espadama. U jednom trenutku u Hueco Mundo dolaze kapetani [[Byakuya Kuchiki]], [[Kenpachi Zaraki]], [[Mayuri Kurotsuchi]] i [[Retsu Unohana]], koji pomažu Ichigu dok ovaj odlazi na konačni okršaj s Ulquiorrom kako bi oslobodio Orihime. Tokom borbe, Ichigo bude ubijen te se pretvori u Hollowa, u kojem stanju uspijeva ubiti Ulquiorru. Nakon toga se uspijeva vratiti u normalno stanje. Kapetani ga tada informiraju o stanju u Svijetu živih. Naime, Aizenov je plan u tom trenutku postao jasan - planirao je iskoristiti Karakuru i sve ljude u njoj kako bi si omogućio put u do palače u kojoj obitava [[Soul King]], tamo ga ubio i postao novi vladar. Kako bi ga spriječio, Gotei 13 su uz Uraharinu pomoć napravili repliku Karakure na mjestu originalnog grada, koji su, zajedno sa stanovnicima, premjestili u Soul Society. Kada je Aizen s preostalim Espadama došao u Karakuru, shvatio je da se radi o lažnom gradu. Tamo su ga čekali ostali kapetani i počela je žestoka borba za spas Karakure. Ichigu su u međuvremenu objasnili da je on jedini koji može zaustaviti Aizena jer jedini nije bio izložen njegovoj hipnozi, tako da su se Ichigo i Unohana uputili u lažnu Karakuru nakon što je Ichigo spasio Orihime. Kapetani su uz pomoć [[Visoredi|Visoreda]], skupine bivših kapetana i njihovih pomoćnika ([[japanski]]: {{Ruby-ja|副隊長|ふくたいちょう}}, ''fukutaichō''; dosl. "pomoćni zapovjednik jedinice") koji su prije 110 godina protjerani iz Soul Societyja jer ih je Aizen pretvorio u hibride između Shinigamija i Hollowa pa su time dobili nove moći, koji su se svrstali na stranu Soul Societyja u ovoj borbi, uspjeli poraziti tri preostale Espade, kao i Tōsena, ali ne i Aizena i Gina, koji su nekako uspjeli otključati put u Soul Society i krenuti prema pravoj Karakuri. Ichigo je tokom ove borbe saznao da mu je otac zapravo bivši kapetan 10. Divizije, [[Isshin Kurosaki|Isshin Shiba]], jer se potonji borio protiv Aizena zajedno s Uraharom i Yoruichi. Isshin je pomogao sinu i naučio ga ultimativnu tehniku s kojom će moći poraziti Aizena, ali će ostati bez svih svojih moći, na što je Ichigo pristao. Nakon što je Gin izdao Aizena i pokušao ga ubiti, Aizen je ubio Gina i sukobio se s Ichigom, koji je aktivirao svoju tehniku i uspio svladati Aizena, koji je ubrzo onesposobljen i zatvoren zahvaljujući Uraharinoj pomoći. Ipak, Ichigo je nedugo zatim izgubio svoje moći. === Fullbringer ''hen'' === [[File:Ep346XcutionMembers.webp|350px|thumb|[[Fullbringer]]i iz skupine Xcution pomogli su Ichigu da vrati svoje moći, ali njihov vođa, [[Kūgo Ginjō]], imao je skriveni plan koji je stajao iza te pomoći.]] Ichigo se teško nosio s povratkom u normalu, pogotovo jer nitko od njegovih drugih prijatelja nije izgubio svoje moći u tom trenutku. Istovremeno, nepoznati muškarac s mačem počeo je napadati Ichigove prijatelje. Ichigu je tada prišao [[Kūgo Ginjō]] te mu objasnio da je on [[Fullbring]]er ([[japanski]]: {{Ruby-ja|完現術者|フルブリンガー}}, ''Furuburingā''; dosl. "Umjetnik potpune manifestacije"), čovjek s moćima koje potječu od Hollowa, te kako mu može pomoći da povrati svoje moći. Istovremeno mu je otkrio kako je nepoznati napadač [[Shūkurō Tsukishima]], njegov bivši prijatelj i saveznik koji je postao zločinac. Nakon intenzivnog treninga, Ichigo uspijeva povratiti dio svojih moći, ali mu pred sam kraj Ishida otkriva kako Tsukishima možda jest napao sve ostale Ichigove prijatelje, ali kako je njega napao stvarni zlikovac - Kūgo Ginjō. Ginjō tada otkriva da je i on, kao i Ichigo, bivši zamjenski Shinigami te kako se želi osvetiti Soul Societyju zbog načina na koji su ga odbacili. Prije borbe, Ichigo uz pomoć Rukije, Urahare, svog oca i skupine kapetana i pomoćnika iz Gotei 13 vraća svoje pune moći i kreće u borbu s Ginjōm dok se ostali Shinigamiji lako obraćunaju s ostalim Fullbringerima. Ichigo je na kraju prisiljen ubiti Ginjōa, ali kaže da vjeruje Soul Societyju i da ostaje njihov saveznik, unatoč novootkrivenim činjenicama. === Thousand-Year Blood War ''hen'' === Nedugo zatim, skupina nepoznatih osoba napada Hueco Mundo, Ichiga i Soul Society, pri ćemu pogiba [[Chōjirō Sasakibe]], pomoćnik glavnog kapetana [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto|Yamamota]]. Nepoznati protivnici objavljuju rat Soul Societyju i ubrzo se otkriva kako su to preostali Quincyji koje predvodi [[Yhwach]]; Yhwach je 1,000 godina ranije pokušao napraviti istu stvari, ali ga je Yamamoto porazio zajedno s originalnim kapetanima netom formiranog Gotei 13, mada ga nisu uspjeli trajno ubiti. Tada je rečeno kako će se Yhwach ponovo probuti za 1,000 godina i započeti svoj pohod. Ichigo i njegovi prijatelji (osim Ishide) odlaze u Hueco Mundo kako bi pomogli Hollowima, što Yhwach iskoristi i vrši invaziju na Soul Society ranije nego najavljeno, pri čemu uspijeva ubiti Yamamota. Ichigov dolazak spriječio je potpuno uništenje Soul Societyja, jer je Ichigo dovoljno dugo zadržao Yhwacha da je potonjem ponestalo vremena i morao se povući u [[Wandenreich]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|見えざる帝国|ヴァンデンライヒ}}, ''Vandenraihi''; dosl. "Nevidljivo cartvo", prev. "Zidinama opasano carstvo"). Ichigo je tokom te borbe izgubio svoj mač tako da je morao izraditi novi; tu je uskočila [[Royal Guard]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|王属特務|おうぞくとくむ}}, ''Ōzokutokumu''; dosl. "Kralju podređena tajna služba"), skupina od pet najmoćnijih Shinigamija koji su inače zaduženi za zaštitu Soul Kinga, a nakon Yhwachovog dolaska su odlučili pomoći Soul Societyju i Ichigo. Ichigo je tada saznao cijelu priču o svom porijeklu i smrti svoje majke, što mu je omogućilo izradu novog [[Zanpakutō]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|斬魄刀|ざんぱくとう}}, ''Zanpakutō''; dosl. "Mač za sječu duša"). Istovremeno dok se sve ovo odvijalo među Shinigamijima, Ishida se pridružio Quincyjima te je službeno primljen među Sternrittere pod slovom A, a kasnije je postao član Schutzstaffela. Dok Ichigo trenira s [[Ichibe Hyōsube|Ichibeom]], Yhwach i njegova vojska pripremaju drugu invaziju Seireiteija, koja uskoro započinje. Shinigamiji su ovoga puta puno spremniji te odnose nekoliko važnih pobjeda, a cijela situacija značajno se poboljšava kada se Ichigo i ostali vrate iz Palače Soul Kinga kako bi pomogli u borbi. Iako i Shinigamiji pretrpe gubitke, većina Yhwachovih Sternrittera pada u borbi tijekom druge invazije, međutim ispostavilo se da ih je njihov bešćutni vođa ionako bio spreman žrtvovati ih sve pa mu do žrtava nije ni bilo stalo, već je iskoristio borbe u Seireiteiju kako bi zajedno sa Schutzstaffelom otvorio put do Palače. Tamo ih je dočekala Nulta divizija, koja je preuzela članove Schutzstaffela, dok je Ichibe krenuo na Yhwacha. Nulta divizija relativno lako pobije Yhwachove borce, ali Yhwach tada aktivira ''Auswählen'' usred svoje borbe s Ichibeom te pokupi energiju preživjelih Sternrittera, efektivno ih žrtvujući, kako bi oživio članove Schutzstaffela. Borba počinje iznova, a kulminira kada Senjumaruaktivira svoj Bankai i naizgled svlada svoje protivnike, dok Ichibe istovremeno uspijeva poraziti Yhwacha. [[File:Ep372YamamotoSlashed.webp|thumb|left|320px|Smrt glavnog kapetana [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto|Yamamota]] bila je presudan trenutak tijekom prve invazije te je olakšala Quincyjima provođenje daljnjih planova.]] Međutim, dok pada u smrt, Yhwach iznenada ponovo aktivira svoj Schrift i uspije se oporaviti i ubiti Ichibea; istovremeno, Ishida iskoristi svoj Schrift kako bi spasio ostale članove Schutzstaffela i ubio Senjumaru. Nakon te pobjede, Yhwach odlazi do Soul Kinga i probada ga svojim mačem, nakon čega dolaze Ichigo i njegovi prijatelji, koji napadaju vođu Quincyja. Yhwach je, dakako, nadmoćniji i koristeći činjenicu da Ichigo ima krv Quincyja u sebi, Yhwach natjera svog "sina" da ubije Soul Kinga. Dok svjetovima prijeti kolaps, na scenu stupa kapetan Ukitake, koji aktivira [[Mimihagi]]ja, desnu ruku Soul Kinga. Naime, Ukitake je kao dijete bolovao od fatalne plućne bolesti pa su se njegovi roditelji molili lokalnom božanstvu Mimihagiju, ne znajući da je to desna ruka Soul Kinga, da ga spasi; Mimihagi je tada ušao u njegovo tijelo i omogućio mu da živi dok su tako spojeni, iako ga nije izliječio. Sada, kada su svjetovi pred raspadom, Ukitake je aktivirao Mimihagija kako bi – po cijenu vlastitog života – održao balans svjetova do Yhcawhova pada. Yhwach je šokiran jer nije predvidio ovakav rasplet, ali svejedno se uspije spojiti sa Soul Kingom, iako ga nova forma čini iznimno nestabilnim. Istovremeno, Kyōraku je doveo Aizena iz Mukena da im pomogne u borbi, a dio preživjelih Sternrittera odlučio se pridružiti Shinigamijima jer su se osjetili izdano nakon što su shvatili da ih je Yhwach odbacio. Dok se to sve odvijalo, Urahara je također okupio dio Arrancara, Fullbringere i Visorede da im pomognu u borbi. Zajedničkim naporima, uspjeli su doći do Palače, koju je Yhwach potpuno promijenio i pretvorio u svoje novo sjedište po imenu Wahrwelt ([[japanski]]: {{Ruby-ja | 真世界城 | ヴァールヴェルト}}, ''Vāruveruto''; dol. "Stvarni svijet"). Nakon što ih snajperom napadne [[Lille Barro]], Shinigamiji i njihovi saveznici razdvajaju se kako bi se individualno mogli suočiti s članovima Schutzstaffela. Renji se bori s Ishidom, a iako se učini da ga je uspio svladati, Ishida aktivira ''Sklaverei'' ([[japanski]]: {{Ruby-ja | 聖隷 | スクラヴェライ}}, ''Sukuraverai''; dol. "Ropstvo") i tako si da neočekivano pojačanje, što se pokaže dovoljnim da Renija probode kroz prsa. Dok [[Bazz-B]] ide kod [[Jugram Haschwalth|Jugrama]], [[Liltotto Lamperd]] i [[Giselle Gewelle]] odlaze do Yhwacha, ali on ih svlada bez većih problema. Mayurijeva i Kenpachijeva grupa nailazi na [[Pernida Parnkgjas|Pernidu Parnkgjasa]], lijevu ruku Soul Kinga, koji relativno jednostavno svlada Kenpachija, nakon što ovaj bezglavo misli da ga može ubiti čistom silom. Mayuri tada koristi svoj intelekt kako bi naizgled nadvladao Pernidu, ali ne računa s njegovim iznimnim regeneracijskim vještinama. Tada odluči aktivirati svoj modificirani Bankai, koji proždre Pernidu na licu mjesta. Ni to ne bude dovoljno pa se Mayuri prebaci u defenzivu, ali u jednom se trenutku [[Nemu Kurotsuchi|Nemu]] odluči žrtvovati i dopustiti Pernidi da ju proždre, što se u konačnici pokaže kao kraj za Pernidu. Naime, Nemu je bila opremljena s nervnim otrovom i kada ju je Pernida proždro, otrovao se i umro, iako je Mayuri ostao bez svoje pomoćnice. Istovremeno, Kyōraku se odlučio suočiti s Lilleom te koristi igre svog Shikaija kako bi omogućio drugima da pobjegnu. Kako je Kyōraku vještiji borad od Lillea, Quincy je prisiljen aktivirati svoj ''Vollständig'' i pretvoriti se u anđeosko biće koje ne može biti ubijeno. Kyōraku tada aktivira svoj Bankai koji obuhvati dio Wahrwelta i kroz teatarsku predstavu u tri čina uspijeva dekapitirati Lillea, iako pritom pretrpi teške ozljede. Međutim, Lille uspije aktivirati još jedan oblik i smrtno rani Kyōrakua, koji tada zamoli Nanao za pomoć, otkrivši joj istinu o njenoj obitelji. Nanao tada iskoristi ceremonijalni mač svoga klana, Shinken Hakkyōken, i uspije presjeći ne samo Lillea, nego i dobar dio Wahrwelta, nakon čega Lille pada u Soul Society, gdje njegove preživjele klonove dočekuje oživljeni [[Izuru Kira]]. [[File:Ep394YhwachRevealsImpalement.webp|thumb|320px|Kako bi ostvario svoj plan, [[Yhwach]] je morao ubit i apsorbirati [[Soul King]]a, svog oca i na taj način steći moći da uništi sve svjetove.]] Bazz-B je uspio pronaći Haschwaltha, ali nije imao nikakvih izgleda u borbi sa svojim bivšim prijateljem, koji se promijenio kada ga je Yhwach uzeo pod svoje. Bazz-B pada mrtav, a Haschwalth odlazi do Ishide, kojeg optužuje da će izdati Yhwacha u skoroj budućnosti, nakon čega njih dvoje započnu borbu. [[Askin Nakk Le Vaar]] uspio je zarobiti Ichiga, Orihime i Chada, ali prije nego ih je uspio ubiti, spasila ih je Yoruichi, koja nastavlja borbu s Askinom. Iako bivša kapetanica uspijeva značajno ozlijediti Askina, njegova sposobnost adaptacije pokaže se previše snažnom za nju. Uraharin dolazak im pruži novu kratkotrajnu prednost, ali Askin ponovno aktivira svoje vještine i gotovo ubije Uraharu, koji tada aktivira svoj Bankai. Dok se Askin pokušava prilagoditi novim uvjetima, s leđa mu se prišulja [[Grimmjow Jaegerjaquez]], koji mu rukom probije prsa i iščupa srce, završivši tako i tu borbu. Ostatak Shinigamija i Visoreda nailazi na [[Gerard Valkyrie|Gerarda Valkyriea]], koji – čini se – brzo pada, ali koristeći svoju sposobnost da dozove čudo, svaki put kada ga Shinigamiji ubiju, on se vrati još jači. Hitsugayin puni Bankai u suradnji s Byakuyom uspije usporiti Gerarda, ali Shinigamiji ne pronalaze način kako ga pobijediti. Čak ni Kenpachi, koji uspije aktivirati svoj Bankai, ne uspijeva ubiti Gerarda, koji dodatno pojačava svoje moći i postaje divovsko stvorenje koje je spremno pobiti ih sve. Gerard, srce Soul Kinga, na kraju je pao kada mu je Yhwach uzeo njegove moći tijekom naknadne borbe s Ichigom. Ichigo, Orihime i Chad, kojima se uskoro pridružuju Renji i Rukia, uspijevaju doći do Yhwacha; istovremeno, Ishida koristi svoje moći kako bi izdržao u borbi s Jugramom, koji trenutno posjeduje Yhwachove moći jer je još uvijek noć. No, u trenutku kada se čini da bi Ichigo mogao sasjeći Yhwacha, vođa Quincyja dobije svoje moći natrag, a Ishida neočekivanu prednost u borbi, koju uspijeva iskoristiti i ubiti Jugrama. Ichigo i njegovi saveznici, međutim, nemaju nikakvih šansi protiv Yhwacha, a iako Orihime koristi svoje moći kako bi ih osposobljavala za daljnju borbu, i ona je nemoćna pred Yhwachovom snagom. U tom trenutku, Orihime uspije objedniti moći svoje tehnike Santen Kesshun i u neočekivanom obratu poništi sve što je Yhwach učinio, pri čemu sebe, ali i njega izbriše iz egzistencije. Naravno, Yhwach, koji je u međuvremenu dobio moći boga, uspije poništiti i to te planira ujediniti svjetove i postati njihov jedini vladar. Ishida, koji se sastao s oporavljenim Kyōrakuom i [[Tier Harribel]], koju je oslobodila Nel, objašnjava kako mogu odgoditi uništenje svjetova te dobije njihovu podršku. Yhwach misli kako će pobijediti, međutim objedinjene snage Quincyja, Shinigamija i Arrancara uspijevaju spriječiti uništenje, ali ne uspijevaju ubiti Yhwacha, koji odlazi u Seireitei, gdje ga dočekuje Aizen, kojemu se uskoro pridružuju Ichigo i Renji. Aizen iskoristi svoj Shikai kako bi nakratko prevario Yhwacha, što Ichigu, Renjiju i Ishidi, koji im se uskoro pridružuje, daje dovoljno prostora da ga konačno ubiju i na taj način stabiliziraju situaciju. Yhwach nakon toga postaje novi Soul King, a u sva je tri svijeta ponovo uspostavljen balans. == Likovi == {{main|Lista likova iz serijala Bleach}} {| class="wikitable sortable mw-datatable sort-under static-row-numbers sticky-header col1left col5left" style="font-size:95%;" |- ! class="unsortable" |Lik{{efn|Žuta pozadina znači da je lik originalni lik iz [[anime]]a koji se nije pojavio u mangi.}} !! class="unsortable" |Glas posudio |- ! colspan="2"| Glavni likovi |- |[[Ichigo Kurosaki]] |[[Masakazu Morita]] |- |[[Rukia Kuchiki]] |[[Fumiko Orikasa]] |- |[[Uryū Ishida]] |[[Noriaki Sugiyama]] |- |[[Orihime Inoue]] |[[Yuki Matsuoka]] |- |[[Yasutora Sado|Yasutora Sado (Chad)]] |[[Hiroki Yasumoto]] |- |[[Kisuke Urahara]] |[[Shin'ichirō Miki]] |- |[[Yoruichi Shihōin]]{{efn|Kada se pretvori u mačku, glas joj posuđuje [[Shirō Saitō]].}} |[[Satsuki Yukino]] |- ! colspan="2" | Shinigamiji |- |rowspan="2"| [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto]] |[[Masaaki Tsukada]] |- |[[Binbin Takaoka]]{{efn|name=S17|Samo u 17. sezoni.}} |- |[[Chōjirō Sasakibe]] |[[Taro Yamaguchi]]{{efn|U 17. sezoni, glas mladom Sasakibeu posudio je [[Ryōta Suzuki]].}} |- |rowspan="2"|[[Soi Fon]] |[[Tomoko Kawakami]] |- |[[Hōko Kuwashima]]{{efn|name=S17}} |- |[[Marechiyo Ōmaeda]] |[[Shōto Kashii]] |- |[[Gin Ichimaru]] |[[Kōji Yusa]] |- |[[Izuru Kira]] |[[Takahiro Sakurai]] |- |[[Rōjūrō Ōtoribashi]] |[[Shōto Kashii]] |- style="background:#FFD;" |[[Shūsuke Amagai]] |[[Ken'yū Horiuchi]] |- style="background:#FFD;" |[[Makoto Kibune]] |[[Hikaru Midorikawa]] |- |[[Retsu Unohana]] |[[Aya Hisakawa]] |- |[[Isane Kotetsu]] |[[Yukana]] |- |[[Hanatarō Yamada]] |[[Kōki Miyata]] |- |[[Sousuke Aizen]] |[[Shō Hayami]] |- |[[Shinji Hirako]] |[[Masaya Onosaka]] |- |[[Momo Hinamori]] |[[Kumi Sakuma]] |- |[[Byakuya Kuchiki]] |[[Ryōtarō Okiayu]] |- |[[Renji Abarai]] |[[Kentarō Itō]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Reiko Kiuchi]].}} |- |[[Sajin Komamura]] |[[Tetsu Inada]] |- |[[Tetsuzaemon Iba]] |[[Rintarō Nishi]] |- |[[Love Aikawa]] |[[Tetsu Inada]] |- |[[Shunsui Kyōraku]] |[[Akio Ōtsuka]]{{efn|Mladom Kyōrakuu glas je posudio [[Ayane Sakura]].}} |- |[[Nanao Ise]] |[[Hitomi Nabatame]] |- |rowspan="2"| [[Lisa Yadōmaru]] |[[Kanako Hattori]] |- |[[Sayori Ishizuka]]{{efn|name=S17}} |- |[[Kaname Tōsen]] |[[Toshiyuki Morikawa]] |- |[[Shūhei Hisagi]] |[[Katsuyuki Konishi]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Yū Kobayashi]].}} |- |[[Kensei Muguruma]] |[[Tomokazu Sugita]] |- |[[Mashiro Kuna]] |[[Akemi Kanda]] |- |[[Tōshirō Hitsugaya]] |[[Romi Park]]{{efn|U epizodama 17. sezone u kojem manifestira svoj potpuni Bankai, glas mu je posudio [[Yūki Kaji]].}} |- |[[Rangiku Matsumoto]] |[[Kaya Matsutani]] |- |[[Kenpachi Zaraki]] |[[Fumihiko Tachiki]] |- |[[Yachiru Kusajishi]] |[[Hisayo Mochizuki]] |- |[[Ikkaku Madarame]] |[[Nobuyuki Hiyama]] |- |[[Yumichika Ayasegawa]] |[[Jun Fukuyama]] |- |[[Mayuri Kurotsuchi]] |[[Ryūsei Nakao]] |- |[[Nemu Kurotsuchi]] |[[Rie Kugimiya]] |- |[[Akon (Bleach)|Akon]] |[[Keijin Okuda]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Kaya Miyake]].}} |- |[[Jūshirō Ukitake]] |[[Hideo Ishikawa]]{{efn|U 17. sezoni, glas mladom Ukitakeu posudila je [[Natsumi Fujiwara]].}} |- |[[Kaien Shiba]] |[[Toshihiko Seki]] |- |[[Ichibe'e Hyōsube]] |[[Naomi Kusumi]] |- |[[Tenjirō Kirinji]] |[[Senjumaru Shutara]] |- |[[Kirio Hikifune]] |[[Ayumi Tsunematsu]] |- |[[Ōetsu Nimaiya]] |[[Yōji Ueda]] |- |[[Senjumaru Shutara]] |[[Rina Satō]] |- ! colspan="2"| Hollowi |- | [[Grand Fisher]] | [[Chafūrin]] |- | [[Yammy Llargo]] | [[Kenji Nomura]] |- | rowspan="2"|[[Aaroniero Arruruerie]] | [[Ryūzaburō Ōtomo]] (duboki glas) |- | [[Mayumi Yamaguchi]] (visoki glas) |- | [[Szayelaporro Granz]] | [[Kōsuke Toriumi]] |- | [[Zommari Rureaux]] | [[Taiten Kusunoki]] |- | [[Grimmjow Jaegerjaquez]] | [[Jun'ichi Suwabe]] |- | [[Luppi Antenor]] | [[Daisuke Kishio]] |- | [[Nnoitra Gilga]] | [[Nobutoshi Kanna]] |- | [[Ulquiorra Cifer]] | [[Daisuke Namikawa]] |- | [[Tier Harribel]] | [[Megumi Ogata]] |- | rowspan="2"| [[Nelliel Tu Odelschwanck]] | [[Tomoko Kaneda]] |- | [[Arisa Kiyoto]]{{efn|name=S17}} |- | [[Baraggan Louisenbairn]] | [[Shōzō Iizuka]] |- | [[Coyote Starrk]] | [[Rikiya Koyama]] |- | [[Lilynette Gingerbuck]] | [[Kiyomi Asai]] |- | [[Dordoni Alessandro Del Socaccio]] | [[Kōji Ishii]] |- | [[Cirucci Sanderwicci]] | [[Hōko Kuwashima]] |- | [[Gantenbainne Mosqueda]] | [[Masato Funaki]] |- | [[Wonderweiss Margela]] | [[Hisayoshi Suganuma]] |- | [[Rudbornn Chelute]] | [[Taro Yamaguchi]] |- | [[Pesche Guatiche]] | [[Takehito Koyasu]] |- | [[Dondochakka Birstanne]] | [[Daisuke Gōri]] |- | [[Bawabawa]] | [[Hiroki Yasumoto]] |- ! colspan="2"| Fullbringeri |- |[[Kūgo Ginjō]] |[[Hiroki Tōchi]] |- |[[Shūkurō Tsukishima]] |[[Daisuke Ono]] |- |[[Riruka Dokugamine]] |[[Megumi Toyoguchi]] |- |[[Yukio Hans Vorarlberna]] |[[Mitsuhiro Ichiki]] |- |[[Jackie Tristan]] |[[Atsuko Yuya]] |- |[[Giriko Kutsuzawa]] |[[Atsushi Ono]] |- ! colspan="2"| Quincyji |- | rowspan="2"| [[Sōken Ishida]] | [[Eiji Maruyama]] |- | [[Akio Nojima]]{{efn|name=S17}} |- | [[Yhwach]] | [[Takayuki Sugō]] |- | [[Jugram Haschwalth]] | [[Yū'ichirō Umehara]]{{efn|U 17. sezoni, u scenama u kojima je prikazan kao dijete glas mu je posudila [[Marina Inoue]].}} |- | [[Lille Barro]] | [[Satoshi Hino]] |- | [[Pernida Parnkgjas]] | [[Bin Shimada]] |- | [[Askin Nakk Le Vaar]] | [[Shunsuke Takeuchi]] |- | [[Gerard Valkyrie]] | [[Tsuyoshi Koyama]] |- | [[Quilge Opie]] | [[Kō'ichi Yamadera]] |- | [[Äs Nödt]] | [[Yoshitsugu Matsuoka]] |- | [[Bazz-B]] | [[Yūki Ono]]{{efn|U 17. sezoni, u scenama u kojima je prikazan kao dijete glas mu je posudila [[Chiaki Kobayashi]].}} |- | [[Gremmy Thoumeaux]] | [[Natsuki Hanae]] |- |[[Liltotto Lamperd]] |[[Aoi Yūki]] |- |[[Giselle Gewelle]] |[[Nao Tōyama]] |- |[[Bambietta Basterbine]] |[[Ayana Taketatsu]] |- ! colspan="2"| Ostali likovi |- |[[Kon (Bleach)|Kon]] |[[Mitsuaki Madono]]{{efn|U OVA epizodi "[[memories in the rain]]", glas mu je posudio [[Tite Kubo]].}} |- |[[Isshin Kurosaki]] |[[Toshiyuki Morikawa]] |- |[[Masaki Kurosaki]] |[[Sayaka Ōhara]] |- |[[Yuzu Kurosaki]] |[[Ayumi Sena]] |- |[[Karin Kurosaki]] |[[Rie Kugimiya]] |- |[[Ryūken Ishida]] |[[Ken Narita]] |- |[[Tatsuki Arisawa]] |[[Junko Noda]] |- |[[Keigo Asano]] |[[Katsuyuki Konishi]] |- |[[Mizuiro Kojima]] |[[Jun Fukuyama]] |- |[[Ikumi Unagiya]] |[[Yūko Kaida]] |- |[[Tessai Tsukabishi]] |[[Kiyoyuki Yanada]] |- |[[Hachigen Ushōda]] |[[Takashi Nagasako]] |- |[[Jinta Hanakari]] |[[Takako Honda]] |- |[[Ururu Tsumugiya]] |[[Noriko Shitaya]] |- style="background:#FFD;" |[[Ririn]] |[[Yumi Kakazu]] |- style="background:#FFD;" |[[Nozomi Kujō]] |[[Hisako Kanemoto]] |- style="background:#FFD;" |[[Kagerōza Inaba]] |[[Toshio Furukawa]] |- style="background:#FFD;" |[[Jin Kariya]] |[[Tōru Ōkawa]]{{efn|U scenama u kojima je prikazan kao dijete, glas mu je posudila [[Hitomi Nabatame]].}} |- |[[Kūkaku Shiba]] |[[Akiko Hiramatsu]] |- |[[Ganju Shiba]] |[[Wataru Takagi]] |- style="background:#FFD;" |[[Rurichiyo Kasumiōji]] |[[Reiko Takagi]] |} === Sinkronizacije === S obzirom na činjenicu da je ''Bleach'' bio globalno popularan, distribuiran je na brojna svjetska tržišta. Neka od njih otkupila su samo izvornu japansku verziju koja je emitirana uz titlove, ali dobar dio tržišta snimio je i vlastite, sinkronizirane verzije animea. Među njima se posebno ističe [[engleski|engleska]] sinkronizacija, međutim i drugi su europski jezici imali vlastite verzije animea, poput [[njemački|njemačkog]], [[francuski|francuskog]], [[portugalski|portugalskog]] (različite sinkronizacije za Portugal i Brazil), [[španjolski|španjolskog]] (različite sinkronizacije za Španjolsku i Latinsku Ameriku) i [[katalonski|katalonskog]], [[talijanski|talijanskog]], [[ruski|ruskog]], [[češki|češkog]] i [[mađarski|mađarskog]]. Azijsko tržište također je distribuiralo sinkronizirane verzije za gledatelje u [[Kina|Kini]], [[Južna Koreja|Južnoj Koreji]], [[Filipini]]ma, [[Tajland]]u, [[Malezija|Maleziji]] i [[Indonezija|Indoneziji]], a producirana je i sinkronizirana verzija na [[arapski|arapskom]]. == Produkcija == Animaciju ''Bleacha'' preuzeo je studio [[Pierrot (studio)|Pierrot]], koji je dvije godine ranije dobio i animaciju [[anime]]a ''[[Naruto (anime)|Naruto]]'', tako da je Pierrot dobio dva od tri animea iz tzv. "Velike trojke" (''[[One Piece (anime)|One Piece]]'' je projekt [[Toei Animation]]a). Redateljem je imenovan [[Noriyuki Abe]], dok je za glavnog scenarista isprva postavljen [[Masashi Sogo]], koji je vodio projekt do 229. epizode te kasnije od 266. do 316. epizode. Od 230. do 265. epizode glavni scenarist bio je [[Tsuyoshi Kida]], dok je od 317. godine do kraja izvornog emitiranja tu ulogu preuzeo [[Kento Shimoyama]]. [[Masashi Kudō]] bio je dizajner likova, a povremeno je bio i glavni animator te je osobno nadzirao animaciju. [[Datoteka:Shirō Sagisu.jpg|lijevo|mini|292x292piksel|[[Shirō Sagisu]] bio je kompozitor serijala kroz obje faze emitiranja.]] Prvih 167 epizoda animea emitirano je u tada standardnom 4:3 formatu, a od 168. epizode do kraja korišten je 16:9 format. Izvorni anime podijeljen je na ukupno 16 sezona nejednakog trajanja, pri čemu je zbog činjenice da je ''Bleach'' bio ''[[de facto]]'' cjelogodišnji serijal, a što je značilo da je bilo trenutaka kada je anime dostigao mangu pa nije bilo više novog kanonskog materijala za adaptirati, produciran je značajan broj ''filler'' epizoda te pet cijelih ''filler'' sezona. Prema podacima, ''Bleach'' je imao visoku stopu ''fillera'' od 45%, što znači da je ta količina animea bila potpuno originalna i nije bila temeljena na mangi; danas je takva praksa u anime produkciji rijetka, međutim u tom je razdoblju to bilo uobičajeno pa su tako i druge anime serije iz istog perioda, među kojima i ''Naruto'' i ''One Piece'', imale značajnu količinu ''fillera''. Iako Tite Kubo nije imao nikakve veze s većinom sadržaja iz ''filler'' epizoda, u intervjuu iz [[2009.]] godine govorio je o sadržaju 13. sezone animea (''Zanpakutō: The Alternate Tale''), koja je bila ''filler'', rekavši kako je želio iskoristiti neke od koncepata iz te sezone u mangi. Najbolji primjer toga su utjelovljenja [[Shunsui Kyōraku|Kyōrakuovog]] [[Zanpakutō]]a, koja su kasnije potvrđena kao kanonska u posljednjoj velikoj narativnoj cjelini mange, kada Kyōraku aktivira svoj Bankai u borbi protiv Lillea Barroa. Također, mač Muramasa, čije je utjelovljenje bilo glavni negativac 13. sezone, u [[light novel]]u ''[[Bleach: Can't Fear Your Own World]]'' postao je dio kanona, iako nije potvrđeno da je priča iz 13. sezone u cijelosti točna. Kubo je također potvrdio da je njegov stil u mangi fiksiran tek nakon što je anime počeo s emitiranjem; priznao je da mu je stil varirao te da je tek u kasnijoj fazi jasno definiran, a kao jedan od primjera naveo je da više nije crtao kosu svojih likova iza njihovih ušiju. Nakon emitiranja 366. epizode u ožujku [[2012.]] godine, ''Bleach'' je službeno išao na pauzu neodređenog trajanja. Razlozi te pauze nikada nisu službeno objašnjeni, međutim mediji su s vremenom identificirali nekoliko razloga koji su se poklopili u tom trenutku i rezultirali onime za što se vjerovalo da je kraj animea.<ref name=":1">{{Cite web |last=Freeman |first=Nik |date=2015-11-06 |title=Whatever Happened to Bleach? |url=https://www.animenewsnetwork.com/feature/2015-11-06/whatever-happened-to-bleach/.95031 |url-status=live |access-date=2026-11-06 |website=[[Anime News Network]]}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Kemner |first=Louis |date=2024-06-16 |title=Why The Bleach Anime Took Such a Long Hiatus |url=https://www.cbr.com/bleach-anime-cancellation-hiatus-thousand-year-blood-war/ |url-status=live |access-date=2026-10-15 |website=[[CBR]]}}</ref> Naime, iako je prodaja kućnih izdanja animea bila dobra, priča je u trenutku završetka 16. sezone potpuno sustigla mangu. Istovremeno, popularnost mange opala je nakon Aizenovog pada, a Fullbringer ''hen'' je naišao na dosta kritika, kao i narativni tijek, pri čemu su fanovi kritizirali Kuboa da je žrtvovao dobru narativnu izgradnju nauštrb repetitivnih borbi i loše razrađenih likova.<ref name=":1" /> Kako je anime u tom trenutku trebao producirati još ''fillera'', koji su i ranije bili kritizirani od strane fanova, Pierrot se zbog neisplativosti produkcije odlučio potpuno stopirati anime. I dok je Kubo u međuvremenu završio mangu, posljednja narativna cjelina također je naišla na brojne kritike jer je djelovala zbrzano i nedovoljno razrađeno, a što je bila posljedica ozbiljnih zdravstvenih problema koji su mučili autora u to vrijeme; jedno je vrijeme bilo govora i o tome da manga naprosto završi u tom trenutku,<ref name=":2" /> ali Kubo i izdavači su se dogovorili da će Kubu dati rok od jedne godine da završi priču, a što je rezultiralo skraćenom verzijom posljednje narativne cjeline. [[Datoteka:Taguchi Tomohisa from "The Tunnel to Summer, the Exit of Goodbyes" at Red Carpet of the Tokyo International Film Festival 2022 (52461533160).jpg|mini|375x375piksel|[[Tomohisa Taguchi]] preuzeo je redateljsku palicu kada se ''Bleach'' vratio [[2022.]] godine.]] I dok se činilo da se ''Bleach'' više neće vratiti, u ožujku [[2020.]] godine, u sklopu ''Bleach 20th Anniversary Projecta'' objavljeno je kako će posljednji dio Kubove mange, Thousand-Year Blood War ''hen'', dobiti svoju anime adaptaciju, odnosno kako će anime doista adaptirati cijelu mangu nakon 20 godina pauze.<ref>{{Cite web||url=https://www.viz.com/blog/posts/bleach-anime-is-coming-back|title=BLEACH ANIME IS COMING BACK!|website=[[Viz Media]]|date=March 20, 2020|access-date=August 23, 2026|archive-date=October 31, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031232249/https://www.viz.com/blog/posts/bleach-anime-is-coming-back|url-status=live}}</ref> Prvi ''trailer'' i vizuali otkriveni su tijekom [[Jump Festa|Jump Feste]] u prosincu [[2021.]] godine, zajedno s tehničkom ekipom. [[Pierrot (studio)|Pierrot]] je potvrđen kao povratnički studio. [[Tomohisa Taguchi]] najavljen je kao novi redatelj, dok je potvrđeno da su se [[Masashi Kudō]] i [[Shirō Sagisu]] vratili kao dizajner likova, odnosno kompozitor.<ref>{{Cite web||last=Harding|first=Daryl|title=Bleach Thousand-Year Blood War TV Anime Trailer, Key Visual Released for October 2022 Start|url=https://www.crunchyroll.com/news/latest/2021/12/18/first-bleach-thousand-year-blood-war-arc-tv-anime-trailer-key-visual-released-for-october-2022-start|website=[[Crunchyroll]]|date=December 18, 2021|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 24, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260824030545/https://www.crunchyroll.com/news/latest/2021/12/18/first-bleach-thousand-year-blood-war-arc-tv-anime-trailer-key-visual-released-for-october-2022-start|url-status=live}}</ref> Tite Kubo je bio uključen kao glavni nadzornik produkcije.<ref>{{Cite web||url=https://bleach-anime.com/en/staffcast/|title=Staff & Cast|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823141021/https://bleach-anime.com/en/staffcast/|url-status=live}}</ref> [[Masaki Hiramatsu]], jedan od pisaca na animeu, kasnije je rekao da je rad na adaptaciji oblik "prevođenja", ističući razlike u ''pacingu'' između tjedne mange i jedne epizode animea.<ref name="HiramatsuInterview">{{Cite web|script-title=ja:シリーズ構成 平松正樹インタビュー|trans-title=Interview with Series Composition Writer Masaki Hiramatsu|url=https://bleach-anime.com/special/interview/06.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823234454/https://bleach-anime.com/special/interview/06.html|url-status=live}}</ref> Kubova uključenost u produkciju pokazala se tim važnijom jer su producenti potvrdili kako su s autorom raspravljali o promjenama i uključivanju materijala koji nije bio uvršten u mangi, pri čemu je Kubo dobio pravo da nadzire i ispravlja originalne scene, ali i da predlaže vlastite promjene. Hiramatsu je kao primjer toga naveo susret između Aizena i Yhwacha iz šeste epizode, koji je značajno proširen, a Kubo je osobno značajno preradio dijalog za tu scenu.<ref name="HiramatsuInterview"/> Kako je anime napredovao, količina novog sadržaja postala je sve veća. Produkcija je potvrdila da su originalne scene za drugi ''cour'' bile ideje animacijske ekipa te da su naknadno pokazanu autori, koji je ponekad vraćao crteže u stilu mange kako bi im pojasnio svoje ideje. Novi sadržaj uključivao je dodane dijaloge, nove dijelove priče koji su davali pozadinu događanjima u glavnoj radnji te scene koje nisu bile prisutne u mangi.<ref name="Part2Production">{{Cite web|script-title=シリーズ構成・平松正樹様×チーフ演出・村田光様×プロデューサー・富永禎彦様（studioぴえろ）インタビュー|trans-title=Interview with Masaki Hiramatsu, Hikaru Murata and Yoshihiko Tominaga|url=https://bleach-anime.com/special/interview02/18.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823144923/https://bleach-anime.com/special/interview02/18.html|url-status=live}}</ref> Sam Kubo je rekao da je jedna originalna borba iz drugog ''coura'' izvorno trebala biti u mangi, ali je izbačena, tako da je animatorima dostavio pet-šest stranica materijala za tu borbu.<ref>{{Cite web||title=Tite Kubo x Masakazu Morita Interview|url=https://www.viz.com/blog/posts/tite-kubo-x-masakazu-morita-interview|website=[[Viz Media]]|date=April 10, 2023|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823153336/https://www.viz.com/blog/posts/tite-kubo-x-masakazu-morita-interview|url-status=live}}</ref> Kako je produkcija napredovala, Kubo je sve više osobno dolazio u studio te je pomagao ili pojašnjavao glumcima određene aspekte njihovih likova ako je bilo potrebno.<ref name="Part2Production" /> U listopadu [[2024.]] godine [[Aniplex]] je objavio posebni video povodom 20. obljetnice anime, a koji je prikazao neke od ključnih scena iz originalnog anime, ali sada animiranih u stilu novog animea, s poboljšanom kvalitetom i animacijom.<ref>{{cite web|title=ja:アニメ「BLEACH」20周年記念PVを公開、ルキアらの視点で"黒崎一護の姿"を描く|url=https://natalie.mu/comic/news/594085|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=October 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241005235448/https://natalie.mu/comic/news/594085|archive-date=October 5, 2024|language=ja|date=October 5, 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Tai|first=Anita|title=Bleach Anime Gets 20th Anniversary Video With New Animation|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-10-05/bleach-anime-gets-20th-anniversary-video-with-new-animation/.216383|website=[[Anime News Network]]|access-date=October 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241005225147/https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-10-05/bleach-anime-gets-20th-anniversary-video-with-new-animation/.216383|archive-date=October 5, 2024|date=October 5, 2024|url-status=live}}</ref> Taguchi je za treći ''cour'' postao glavni redatelj, dok je [[Hikaru Murata]] preuzeo njegovu raniju funkciju, dok je animaciju preuzeo filmski odjel, Pierrot Films. Taguchi je nadzirao cjelokupnu produkciju i scenarije, dok je Murata radio na pojedinačnim epizodama i vodio je sastanke s produkcijom.<ref>{{Cite web||script-title=ja:総監督・田口智久×監督・村田光インタビュー|trans-title=Interview with Chief Series Director Tomohisa Taguchi and Series Director Hikaru Murata|url=https://bleach-anime.com/special/interview03/29.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823212155/https://bleach-anime.com/special/interview03/29.html|url-status=live}}</ref> Taguchi je kasnije rekao da su se tijekom prva dva ''coura'' jako zbližili s Kubom, što im je olakšalo suradnju i omogućilo lakšu integraciju originalnog sadržaja. Murata je potvrdio da je treći ''cour'' imao više originalnog sadržaja nego prethodna dva, pri čemu je Kubo odobrio sav novi materijal i osmislio kako će ga povezati s mangom.<ref>{{Cite web||script-title=ja:『BLEACH』原作にないシーン増加へ 某作品に匹敵するクオリティ目指し制作「費用は嵩むしスケジュールは長期（笑）」|trans-title=Bleach to Increase Scenes Not in Original Manga; Production Aims for High Quality|url=https://www.oricon.co.jp/news/2352374/full/|website=[[Oricon|Oricon News]]|language=ja|date=November 1, 2024|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823200621/https://www.oricon.co.jp/news/2352374/full/|url-status=live}}</ref> Iste uloge zadržane su i za četvrti i posljednji ''cour'', koji je dodatno povećao broj originalnog materijala, toliko da su tijekom emitiranja gotovo cijele epizode bile originalne.<ref>{{Cite web||web|url=https://bleach-anime.com/en/staffcast/|title=Staff & Cast|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823141021/https://bleach-anime.com/en/staffcast/|url-status=live}}</ref> Nakon emitiranja osme epizode četvrtog ''coura'', produkcija je objavila kako će anime ići na jednomjesečnu pauzu jer je animatorima potrebno više vremena da kvalitetno animiraju posljednje dvije epizode, koje su na kraju emitirane krajem listopada [[2026.]] godine.<ref name="49-50">{{Cite web|last=Loo|first=Egan|date=September 12, 2026|title=Bleach: Thousand-Year Blood War – The Calamity Anime Episodes 49, 50 Delayed to October 19, 26|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-09-12/bleach-thousand-year-blood-war-the-calamity-anime-episodes-49-50-delayed-to-october-19-26/.241707|website=[[Anime News Network]]|access-date=September 12, 2026|quote=Monday, October 19 and Monday, October 26, respectively, at 24:00 (effectively, midnight the next day)}}</ref> == Epizoda == == Muzika == == Emitiranje i distribucija == == Ostali mediji == == Kritike == == Bilješke == {{notelist}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{Official website|https://bleach-anime.com/|Official website}} {{ja}} * {{Official website|https://pierrot.jp/title/bleach/|Official website at Pierrot}} {{ja}} * {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200301111859/https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/index2.html|date=March 1, 2020|title=Official website at TV Tokyo}} {{ja}} ** {{Official website|https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/|''Thousand-Year Blood War'' official website at TV Tokyo}} {{ja}} * {{Official website|https://www.aniplex.co.jp/bleach/|Official website at Aniplex}} {{ja}} * {{Official website|https://bleach.viz.com/|Official website at Viz Media}} {{Bleach}} {{Authority control}} [[Kategorija:Bleach]] [[Kategorija:Anime serije]] [[Kategorija:TV serije započete 2004.]] gzu9culywlghl7r4yyz80ba1tz3bz60 42711157 42711156 2026-10-15T15:17:40Z Edgar Allan Poe 29250 /* Produkcija */ 42711157 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Infookvir animanga/Header |ime = BLEACH |slika = [[Datoteka:Bleach_Anime.jpg|250px]] |opis_slike = Promotivni poster [[anime]] serije s glavnim likovima iz prve sezone |izvorno_ime = ''Burīchi'' |izvorno_pismo = ブリーチ |žanr = [[Pustolovni film|pustolovni]],<ref name="VizOfficial"/> [[Nadnaravna fikcija|nadnaravno]]<ref name="VizOfficial">{{cite web|url=https://www.viz.com/bleach|title=The Official Website for Bleach|publisher=[[Viz Media]]|access-date=October 24, 2017|archive-date=June 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190614214009/https://www.viz.com/bleach|url-status=live}}</ref> }} {{Infookvir animanga/Anime |Tv-film = |naslov = |redatelj = [[Noriyuki Abe]] |producent = {{nowrap|{{ubl|[[Ken Hagino]]|[[Noriko Kobayashi]] {{small|(#1–86, 226–328)}}|[[Yutaka Sugiyama]] {{small|(#1–25, 355–366)}}|[[Yukio Yoshimura]] {{small|(#26–133)}}|[[Shunji Aoki]] {{small|(#87–225)}}|[[Aya Mizobuchi]] {{small|(#134–157)}}|[[Mai Nagai]] {{small|(#158–354)}}|[[Hatsuo Nara]] {{small|(#343–366)}}}}}} |scenarist = {{ubl|[[Masashi Sogo]] {{small|(#1–229, 266–316)}}|[[Tsuyoshi Kida]] {{small|(#230–265)}}|[[Kento Shimoyama]] {{small|(#317–366)}}}} |skladatelj = [[Shirō Sagisu]] |studio = [[Pierrot (studio)|Pierrot]] |licenca = |mreža = {{flagicon|JAP}} [[TV Tokyo]] |mreža_hrv = |ostale_mreže = |početak_emitiranja = [[5. listopada]] [[2004.]] |kraj_emitiranja = [[27. ožujka]] [[2012.]] |epizode = 366 ([[Lista epizoda animea Bleach|epizode]]) |trajanje = 24 minute |emitiranje = }} {{Infookvir animanga/Anime |Tv-film = |naslov = Bleach: Thousand-Year Blood War |redatelj = {{ubl|[[Tomohisa Taguchi]]|[[Mitsutoshi Satou]]|[[Hikaru Murata]]}} |producent = {{ubl|[[Makoto Hijikata]]|[[Tasuku Honda]]|[[Genki Negishi]]|[[Yoshihiro Tominaga]]}} |scenarist = {{ubl|[[Tomohisa Taguchi]]|[[Masaki Hiramatsu]]}} |skladatelj = [[Shirō Sagisu]] |studio = [[Pierrot (studio)|Pierrot]] |licenca = |mreža = {{flagicon|JAP}} [[TV Tokyo]] |mreža_hrv = |ostale_mreže = |početak_emitiranja = [[11. listopada]] [[2022.]] |kraj_emitiranja = [[27. listopada]] [[2026.]] |epizode = 50 ([[Lista epizoda animea Bleach|epizode]]) |trajanje = 24 minute |emitiranje = }} {{Infookvir animanga/Ostalo |naslov = Anime filmovi |sadržaj = * ''[[Bleach: Memories of Nobody]]'' (2006) * {{nowrap|''[[Bleach: The DiamondDust Rebellion]]'' (2007)}} * ''[[Bleach: Fade to Black]]'' (2008) * ''[[Bleach: Hell Verse]]'' (2010) }} {{Infookvir animanga/Footer}} '''''BLEACH''''' ([[japanski]]: ブリーチ, ''Burīchi'') [[japan]]ska je [[anime]] serija nastala prema [[Bleach (manga)|istoimenoj mangi]] [[Tite Kubo|Titea Kuba]]. Serija je premijerno prikazana [[5. listopada]] [[2004.]] godine te je neprekinuto emitirana sve do [[27. ožujka]] [[2012.]] godine kada je, bez da je adaptirala cijelu mangu, iznenada ukinuta nakon 366 epizoda, što je rijetkost u svijetu [[anime]]a, pogotovo s obzirom na činjenicu da je [[manga]] bila izrazito popularna. Ipak, nakon deset godina, službeno je potvrđeno kako će manga biti adaptirana do kraja te je nastavak, naslovljen ''Bleach: Thousand-Year Blood War'', započeo s emitiranjem [[11. listopada]] [[2022.]] te traje još i danas. Serijal je producirao [[Pierrot (studio)|Studio Pierrot]], a prvi je dio režirao [[Noriyuki Abe]], dok je [[Tomohisa Taguchi]] preuzeo režijsku palicu drugog dijela. Glazbu je komponirao [[Shirō Sagisu]]. Kao i manga, radnja animea prati srednjoškolca [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]] koji, nakon susreta s [[Rukia Kuchiki|Rukijom Kuchiki]], postaje [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] i zajedno sa svojim prijateljima spašava svijet od različitih protivnika. No, osim što je više-manje vjerno adaptirala originalnu mangu, anime serija sadržavala je i značajnu količinu originalnog sadržaja, uključujući cijele narativne cjeline i likove, koji nije bio u originalnoj mangi. Anime serija prikazivana je cijelom nizu zemalja te je, uz ''[[Naruto (anime)|Naruto]]'' i ''[[One Piece (anime)|One Piece]]'', jedna od "Velike trojke" anime serija s početka [[21. vijek|XXI. vijeka]]. Danas se smatra da je ''BLEACH'' jedna od najpopularnijih anime serija u historiji. == Sinopsis == === Agent of the Shinigami ''hen'' === [[File:Ep1IchigoTakesPower.webp|thumb|320px|left|[[Rukia Kuchiki]] sprema se dati [[Ichigo Kurosaki|Ichigu Kurosakiju]] moći [[Shinigami (Bleach)|Shinigamija]] kako bi mogao obraniti sebe i svoju obitelj od napada [[Hollow]]a po imenu [[Fishbone D]].]] Radnja animea započinje u [[Karakura|Karakuri]], fiktivnom [[japan]]skom gradiću u kojem živi [[Ichigo Kurosaki]], srednjoškolac koji živi s ocem [[Isshin Kurosaki|Isshinom]], liječnikom koji u obiteljskoj kući ima malu kliniku, te sestrama blizankama, [[Karin Kurosaki|Karin]] i [[Yuzu Kurosaki|Yuzu]]. Njihova majka, [[Masaki Kurosaki|Masaki]], poginula je nedugo nakon rođenja blizanki dok je bila u šetnji s Ichigom. Ichigo Kurosaki naizgled je obični srednjoškolac, ali ima sposobnost komunikacije s duhovima, što ga čini posebnim. Jedne večeri, u njegovoj se sobi pojavi mlada djevojka odjevena u crni [[kimono]] po imenu [[Rukia Kuchiki]], koja mu se predstavlja kao [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|死神|しにがみ}}, ''Shinigami''; dosl. "Bog smrti") i objašnjava kako je ona zadužena za zaštitu stanovnika Karakure od zlih [[Hollow]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|虚|ホロウ}}, ''Horō''; dosl. "Šupljina") kao i za slanje zaostalih duša u njezin dom, [[Soul Society]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|尸魂界|ソウル・ソサエティ}}, ''Souru Sosaeti''; dosl. "Zajednica duša"), gdje sve pročišćene duše idu poslije smrti. Ichigo joj nije sklon povjerovati, ali njihov razgovor prekida dolazak opasnog, snažnog Hollowa koji, prema Rukijinom tumačenju, cilja upravo Ichigovu obitelj, odnosno, kako se uskoro ispostavi, Ichiga. Nakon što Rukia ne uspije ubiti Hollowa, ponudi Ichigu da mu preda dio svojih moći kako bi se on mogao boriti, na što on pristane, ali dogodi se čudo i Ichigo pokupi sve Rukijine moći, s kojima postaje Shinigami i uspijeva pobijediti Hollowa. Kako Rukia nije u mogućnosti vratiti se kući dok joj se ne vrate moći, odlazi do trgovine koju vodi [[Kisuke Urahara]], misteriozni trgovac mješovitom robom za Shinigamije, ali i ljude, koji joj nabavlja [[Gigai]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|義骸|ぎがい}}, ''Gigai''; dosl. "Lažno tijelo"), lažno tijeli pomoću kojeg može normalno živjeti u Svijetu živih, ali u kojem ne može koristiti svoje moći. S druge strane, Ichigo je primoran mijenjati ju kao zamijenski Shinigami u Karakuri, što on isprva odbija, ali kada shvati kako time može pomoći ljudima, prihvaća svoju novu funkciju. Rukia ubrzo dolazi u Ichigov razred i upoznaje njegove prijatelje, među kojima su [[Orihime Inoue]] i "[[Yasutora Sado|Chad]]", ali i [[Quincy (Bleach)|Quincy]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|滅却師|クインシー}}, ''Kuinshī''; dosl. "Redovnik uništenja") [[Uryū Ishida]], koji se kasnije predstavlja kao Ichigov rival jer su, prema njegovom tumačenju, Quincyji i Shinigamiji prirodni neprijatelji. Naravno, Ichigovo djelovanje privuče pozornost Soul Societyja, gdje se Rukia nije javila dugo, tako da u Karakuru dolaze [[Byakuya Kuchiki]] i [[Renji Abarai]] kako bi odveli Rukiju natrag kući te joj sudili za teški zločin zbog davanja svojih moći smrtniku. Ichigo to pokuša spriječiti, ali unatoč svim svojim vještinama, Byakuya je previše snažan za njega i ostavlja ga u teškom stanju, nakon čega ga spašava Urahara. U međuvremenu su i Orihime i Chad aktivirali svoje moći i nakon što je Ichigo odlučio trenirati s Uraharom kako bi reaktivirao svoje prirodne moći, njih troje i Ishida odluče otići u Soul Society kako bi spasili Rukiju, koju čega pogubljenje. Uz pratnju mačke koja govori po imenu [[Yoruichi Shihōin|gospodin Yoruichi]], njih se četvoro upute u Soul Society, gdje njihova prisutnost aktivira alarm i oni su odmah identificirani kao neprijatelji. === Soul Society ''hen'' === Međutim, istovremeno dok se Ichigo i njegovi prijatelji pokušavaju probiti u [[Seireitei]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|瀞霊廷|せいれいてい}}, ''Seireitei''; dosl. "Dvor čistih duša"), unutar zidina istoga odvija se drama jer je Kapetan ([[japanski]]: {{Ruby-ja|隊長|たいちょう}}, ''Taichō''; dosl. "Zapovjednik jedinice") Pete divizije, [[Sōsuke Aizen]], ubijen. Dio Kapetana iz organizacije [[Gotei 13]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|護廷十三隊|ごていじゅうさんたい}}, ''Goteijūsantai''; dosl. "Trinaest carskih zaštitnika") smatra kako su Ichigo i njegovi saveznici krivi, dok drugi sumnjaju kako je ubojica netko od njih. I dok Ichigova grupa uspije prodrijeri u Seireitei, atmosfera među kapetanima sve je napetija. Kada uspiju prodrijeti kroz barijeru, Ichigo i njegovi prijatelji se razdvoje i svatko od njih suočava se s vlastitim protivnicima, kulminacija čega su borbe Ishide i [[Mayuri Kurotsuchi|Mayurija Kurotsuchija]], Kapetana Dvanaeste divizije, Chada i [[Shunsui Kyōraku|Shunsuija Kyōrakua]], Kapetana Osme divizije, i Ichiga i [[Kenpachi Zaraki|Kenpachija Zarakija]], Kapetana Jedanaeste divizije. Ishida i Ichigo su uspješni, dok Chad gubi svoju borbu, ali ne i život. Nakon svoje pobjede, Ichigo nastavlja put prema Rukiji, ali ga ponovo zaustavlja Byakuya; Yoruichi, za koju se ubrzo ispostavi da je žena i bivša Kapetanica Druge divizije koja ima sposobnost pretvoriti se u mačku, spasi Ichiga i uskoro ga nauči [[Bankai]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|卍解|ばんかい}}, ''Bankai''; dosl. "Finalno oslobađanje") kako bi mogao biti ravnopravan s Byakuyom. {{multiple image <!-- Layout parameters --> | align = left | direction = vertical | background color = | total_width = 350px | caption_align = | image1 = Ep34AizenFakesDeath.webp | alt1 = | link1 = | thumbtime1 = | caption1 = | image2 = 278Aizen2C and Tosen are freed.webp | alt2 = | link2 = | caption2 = | footer = Kapetan [[Sōsuke Aizen]] prvo je lažirao svoju smrti (gore), a onda je zajedno sa svojim saveznicima [[Gin Ichimaru|Ginom Ichimaruom]] i [[Kaname Tōsen|Kanameom Tōsenom]] pobjegao u [[Hueco Mundo]], gdje je organizirao vojsku [[Arrancar]]a i sukobio sa sa svojim bivšim saveznicima (dolje). }} Ichigo uspijeva stići na vrijeme i spasiti Rukiju, međutim uskoro se otkrije kako su sva događanja u Seireiteiju dio izdajničkog plana bivšeg Kapetana Aizena, koji je zapravo živ. Aizen je lažirao svoju smrt uz pomoć svojih saveznika, [[Gin Ichimaru|Gina Ichimarua]] i [[Kaname Tōsen|Kanamea Tōsena]], s kojima - nakon što iz Rukijinog Gigaija izvuče [[Hōgyoku]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|崩玉|ほうぎょく}}, ''Hōgyoku''; dosl. "Raspadajuća kugla") - odlazi u [[Hueco Mundo]] i najavljuje skori rat protiv svojih bivših saveznika. === Arrancar ''hen'' === Dok se Gotei 13 pripremaju na sukob, Aizen je u Hueco Mundu formirao vojsku moćnih Hollowa, [[Arrancar]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|破面|アランカル}}, ''Arankaru''; dosl. "Puknuta maska", prev. "otkinuti"), koje je nazvao Espade i rangirao ih po brojevima (1 do 10) temeljem njihove snage. Dvojica Espada, [[Yammy Llargo]] i [[Ulquiorra Cifer]], dolaze u Svijet živih kako bi testirali Ichigove moći, a nedugo zatim, Ulquiorra dolazi u Svijet živih i prisiljava Orihime, koja ima jako neobične moći, da dođe k Aizenu. Otkrivši što se dogodilo, Ichigo se ogluši o naredbe Soul Societyja te s Ishidom i Chadom odlazi u Hueco Mundo uz Uraharinu pomoć, kako bi spasili Orihime; na putu im se pridružuju Rukia i Renji. Po dolasku u Hueco Mundo upoznaju grupicu neobičnih i ekstenctričnih Hollowa koju čine [[Nelliel Tu Odelschwanck]], [[Dondochakka Birstanne]], [[Pesche Guatiche]] i [[Bawabawa]], koji im odluče praviti društvo i - koliko mogu - pomoći u njihovom nastojanju. Ichigo i ostali prolaze kroz Hueco mundo, pri čemu se bore s brojnim Hollowima, bivšim Espadama i aktualnim Espadama. U jednom trenutku u Hueco Mundo dolaze kapetani [[Byakuya Kuchiki]], [[Kenpachi Zaraki]], [[Mayuri Kurotsuchi]] i [[Retsu Unohana]], koji pomažu Ichigu dok ovaj odlazi na konačni okršaj s Ulquiorrom kako bi oslobodio Orihime. Tokom borbe, Ichigo bude ubijen te se pretvori u Hollowa, u kojem stanju uspijeva ubiti Ulquiorru. Nakon toga se uspijeva vratiti u normalno stanje. Kapetani ga tada informiraju o stanju u Svijetu živih. Naime, Aizenov je plan u tom trenutku postao jasan - planirao je iskoristiti Karakuru i sve ljude u njoj kako bi si omogućio put u do palače u kojoj obitava [[Soul King]], tamo ga ubio i postao novi vladar. Kako bi ga spriječio, Gotei 13 su uz Uraharinu pomoć napravili repliku Karakure na mjestu originalnog grada, koji su, zajedno sa stanovnicima, premjestili u Soul Society. Kada je Aizen s preostalim Espadama došao u Karakuru, shvatio je da se radi o lažnom gradu. Tamo su ga čekali ostali kapetani i počela je žestoka borba za spas Karakure. Ichigu su u međuvremenu objasnili da je on jedini koji može zaustaviti Aizena jer jedini nije bio izložen njegovoj hipnozi, tako da su se Ichigo i Unohana uputili u lažnu Karakuru nakon što je Ichigo spasio Orihime. Kapetani su uz pomoć [[Visoredi|Visoreda]], skupine bivših kapetana i njihovih pomoćnika ([[japanski]]: {{Ruby-ja|副隊長|ふくたいちょう}}, ''fukutaichō''; dosl. "pomoćni zapovjednik jedinice") koji su prije 110 godina protjerani iz Soul Societyja jer ih je Aizen pretvorio u hibride između Shinigamija i Hollowa pa su time dobili nove moći, koji su se svrstali na stranu Soul Societyja u ovoj borbi, uspjeli poraziti tri preostale Espade, kao i Tōsena, ali ne i Aizena i Gina, koji su nekako uspjeli otključati put u Soul Society i krenuti prema pravoj Karakuri. Ichigo je tokom ove borbe saznao da mu je otac zapravo bivši kapetan 10. Divizije, [[Isshin Kurosaki|Isshin Shiba]], jer se potonji borio protiv Aizena zajedno s Uraharom i Yoruichi. Isshin je pomogao sinu i naučio ga ultimativnu tehniku s kojom će moći poraziti Aizena, ali će ostati bez svih svojih moći, na što je Ichigo pristao. Nakon što je Gin izdao Aizena i pokušao ga ubiti, Aizen je ubio Gina i sukobio se s Ichigom, koji je aktivirao svoju tehniku i uspio svladati Aizena, koji je ubrzo onesposobljen i zatvoren zahvaljujući Uraharinoj pomoći. Ipak, Ichigo je nedugo zatim izgubio svoje moći. === Fullbringer ''hen'' === [[File:Ep346XcutionMembers.webp|350px|thumb|[[Fullbringer]]i iz skupine Xcution pomogli su Ichigu da vrati svoje moći, ali njihov vođa, [[Kūgo Ginjō]], imao je skriveni plan koji je stajao iza te pomoći.]] Ichigo se teško nosio s povratkom u normalu, pogotovo jer nitko od njegovih drugih prijatelja nije izgubio svoje moći u tom trenutku. Istovremeno, nepoznati muškarac s mačem počeo je napadati Ichigove prijatelje. Ichigu je tada prišao [[Kūgo Ginjō]] te mu objasnio da je on [[Fullbring]]er ([[japanski]]: {{Ruby-ja|完現術者|フルブリンガー}}, ''Furuburingā''; dosl. "Umjetnik potpune manifestacije"), čovjek s moćima koje potječu od Hollowa, te kako mu može pomoći da povrati svoje moći. Istovremeno mu je otkrio kako je nepoznati napadač [[Shūkurō Tsukishima]], njegov bivši prijatelj i saveznik koji je postao zločinac. Nakon intenzivnog treninga, Ichigo uspijeva povratiti dio svojih moći, ali mu pred sam kraj Ishida otkriva kako Tsukishima možda jest napao sve ostale Ichigove prijatelje, ali kako je njega napao stvarni zlikovac - Kūgo Ginjō. Ginjō tada otkriva da je i on, kao i Ichigo, bivši zamjenski Shinigami te kako se želi osvetiti Soul Societyju zbog načina na koji su ga odbacili. Prije borbe, Ichigo uz pomoć Rukije, Urahare, svog oca i skupine kapetana i pomoćnika iz Gotei 13 vraća svoje pune moći i kreće u borbu s Ginjōm dok se ostali Shinigamiji lako obraćunaju s ostalim Fullbringerima. Ichigo je na kraju prisiljen ubiti Ginjōa, ali kaže da vjeruje Soul Societyju i da ostaje njihov saveznik, unatoč novootkrivenim činjenicama. === Thousand-Year Blood War ''hen'' === Nedugo zatim, skupina nepoznatih osoba napada Hueco Mundo, Ichiga i Soul Society, pri ćemu pogiba [[Chōjirō Sasakibe]], pomoćnik glavnog kapetana [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto|Yamamota]]. Nepoznati protivnici objavljuju rat Soul Societyju i ubrzo se otkriva kako su to preostali Quincyji koje predvodi [[Yhwach]]; Yhwach je 1,000 godina ranije pokušao napraviti istu stvari, ali ga je Yamamoto porazio zajedno s originalnim kapetanima netom formiranog Gotei 13, mada ga nisu uspjeli trajno ubiti. Tada je rečeno kako će se Yhwach ponovo probuti za 1,000 godina i započeti svoj pohod. Ichigo i njegovi prijatelji (osim Ishide) odlaze u Hueco Mundo kako bi pomogli Hollowima, što Yhwach iskoristi i vrši invaziju na Soul Society ranije nego najavljeno, pri čemu uspijeva ubiti Yamamota. Ichigov dolazak spriječio je potpuno uništenje Soul Societyja, jer je Ichigo dovoljno dugo zadržao Yhwacha da je potonjem ponestalo vremena i morao se povući u [[Wandenreich]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|見えざる帝国|ヴァンデンライヒ}}, ''Vandenraihi''; dosl. "Nevidljivo cartvo", prev. "Zidinama opasano carstvo"). Ichigo je tokom te borbe izgubio svoj mač tako da je morao izraditi novi; tu je uskočila [[Royal Guard]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|王属特務|おうぞくとくむ}}, ''Ōzokutokumu''; dosl. "Kralju podređena tajna služba"), skupina od pet najmoćnijih Shinigamija koji su inače zaduženi za zaštitu Soul Kinga, a nakon Yhwachovog dolaska su odlučili pomoći Soul Societyju i Ichigo. Ichigo je tada saznao cijelu priču o svom porijeklu i smrti svoje majke, što mu je omogućilo izradu novog [[Zanpakutō]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|斬魄刀|ざんぱくとう}}, ''Zanpakutō''; dosl. "Mač za sječu duša"). Istovremeno dok se sve ovo odvijalo među Shinigamijima, Ishida se pridružio Quincyjima te je službeno primljen među Sternrittere pod slovom A, a kasnije je postao član Schutzstaffela. Dok Ichigo trenira s [[Ichibe Hyōsube|Ichibeom]], Yhwach i njegova vojska pripremaju drugu invaziju Seireiteija, koja uskoro započinje. Shinigamiji su ovoga puta puno spremniji te odnose nekoliko važnih pobjeda, a cijela situacija značajno se poboljšava kada se Ichigo i ostali vrate iz Palače Soul Kinga kako bi pomogli u borbi. Iako i Shinigamiji pretrpe gubitke, većina Yhwachovih Sternrittera pada u borbi tijekom druge invazije, međutim ispostavilo se da ih je njihov bešćutni vođa ionako bio spreman žrtvovati ih sve pa mu do žrtava nije ni bilo stalo, već je iskoristio borbe u Seireiteiju kako bi zajedno sa Schutzstaffelom otvorio put do Palače. Tamo ih je dočekala Nulta divizija, koja je preuzela članove Schutzstaffela, dok je Ichibe krenuo na Yhwacha. Nulta divizija relativno lako pobije Yhwachove borce, ali Yhwach tada aktivira ''Auswählen'' usred svoje borbe s Ichibeom te pokupi energiju preživjelih Sternrittera, efektivno ih žrtvujući, kako bi oživio članove Schutzstaffela. Borba počinje iznova, a kulminira kada Senjumaruaktivira svoj Bankai i naizgled svlada svoje protivnike, dok Ichibe istovremeno uspijeva poraziti Yhwacha. [[File:Ep372YamamotoSlashed.webp|thumb|left|320px|Smrt glavnog kapetana [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto|Yamamota]] bila je presudan trenutak tijekom prve invazije te je olakšala Quincyjima provođenje daljnjih planova.]] Međutim, dok pada u smrt, Yhwach iznenada ponovo aktivira svoj Schrift i uspije se oporaviti i ubiti Ichibea; istovremeno, Ishida iskoristi svoj Schrift kako bi spasio ostale članove Schutzstaffela i ubio Senjumaru. Nakon te pobjede, Yhwach odlazi do Soul Kinga i probada ga svojim mačem, nakon čega dolaze Ichigo i njegovi prijatelji, koji napadaju vođu Quincyja. Yhwach je, dakako, nadmoćniji i koristeći činjenicu da Ichigo ima krv Quincyja u sebi, Yhwach natjera svog "sina" da ubije Soul Kinga. Dok svjetovima prijeti kolaps, na scenu stupa kapetan Ukitake, koji aktivira [[Mimihagi]]ja, desnu ruku Soul Kinga. Naime, Ukitake je kao dijete bolovao od fatalne plućne bolesti pa su se njegovi roditelji molili lokalnom božanstvu Mimihagiju, ne znajući da je to desna ruka Soul Kinga, da ga spasi; Mimihagi je tada ušao u njegovo tijelo i omogućio mu da živi dok su tako spojeni, iako ga nije izliječio. Sada, kada su svjetovi pred raspadom, Ukitake je aktivirao Mimihagija kako bi – po cijenu vlastitog života – održao balans svjetova do Yhcawhova pada. Yhwach je šokiran jer nije predvidio ovakav rasplet, ali svejedno se uspije spojiti sa Soul Kingom, iako ga nova forma čini iznimno nestabilnim. Istovremeno, Kyōraku je doveo Aizena iz Mukena da im pomogne u borbi, a dio preživjelih Sternrittera odlučio se pridružiti Shinigamijima jer su se osjetili izdano nakon što su shvatili da ih je Yhwach odbacio. Dok se to sve odvijalo, Urahara je također okupio dio Arrancara, Fullbringere i Visorede da im pomognu u borbi. Zajedničkim naporima, uspjeli su doći do Palače, koju je Yhwach potpuno promijenio i pretvorio u svoje novo sjedište po imenu Wahrwelt ([[japanski]]: {{Ruby-ja | 真世界城 | ヴァールヴェルト}}, ''Vāruveruto''; dol. "Stvarni svijet"). Nakon što ih snajperom napadne [[Lille Barro]], Shinigamiji i njihovi saveznici razdvajaju se kako bi se individualno mogli suočiti s članovima Schutzstaffela. Renji se bori s Ishidom, a iako se učini da ga je uspio svladati, Ishida aktivira ''Sklaverei'' ([[japanski]]: {{Ruby-ja | 聖隷 | スクラヴェライ}}, ''Sukuraverai''; dol. "Ropstvo") i tako si da neočekivano pojačanje, što se pokaže dovoljnim da Renija probode kroz prsa. Dok [[Bazz-B]] ide kod [[Jugram Haschwalth|Jugrama]], [[Liltotto Lamperd]] i [[Giselle Gewelle]] odlaze do Yhwacha, ali on ih svlada bez većih problema. Mayurijeva i Kenpachijeva grupa nailazi na [[Pernida Parnkgjas|Pernidu Parnkgjasa]], lijevu ruku Soul Kinga, koji relativno jednostavno svlada Kenpachija, nakon što ovaj bezglavo misli da ga može ubiti čistom silom. Mayuri tada koristi svoj intelekt kako bi naizgled nadvladao Pernidu, ali ne računa s njegovim iznimnim regeneracijskim vještinama. Tada odluči aktivirati svoj modificirani Bankai, koji proždre Pernidu na licu mjesta. Ni to ne bude dovoljno pa se Mayuri prebaci u defenzivu, ali u jednom se trenutku [[Nemu Kurotsuchi|Nemu]] odluči žrtvovati i dopustiti Pernidi da ju proždre, što se u konačnici pokaže kao kraj za Pernidu. Naime, Nemu je bila opremljena s nervnim otrovom i kada ju je Pernida proždro, otrovao se i umro, iako je Mayuri ostao bez svoje pomoćnice. Istovremeno, Kyōraku se odlučio suočiti s Lilleom te koristi igre svog Shikaija kako bi omogućio drugima da pobjegnu. Kako je Kyōraku vještiji borad od Lillea, Quincy je prisiljen aktivirati svoj ''Vollständig'' i pretvoriti se u anđeosko biće koje ne može biti ubijeno. Kyōraku tada aktivira svoj Bankai koji obuhvati dio Wahrwelta i kroz teatarsku predstavu u tri čina uspijeva dekapitirati Lillea, iako pritom pretrpi teške ozljede. Međutim, Lille uspije aktivirati još jedan oblik i smrtno rani Kyōrakua, koji tada zamoli Nanao za pomoć, otkrivši joj istinu o njenoj obitelji. Nanao tada iskoristi ceremonijalni mač svoga klana, Shinken Hakkyōken, i uspije presjeći ne samo Lillea, nego i dobar dio Wahrwelta, nakon čega Lille pada u Soul Society, gdje njegove preživjele klonove dočekuje oživljeni [[Izuru Kira]]. [[File:Ep394YhwachRevealsImpalement.webp|thumb|320px|Kako bi ostvario svoj plan, [[Yhwach]] je morao ubit i apsorbirati [[Soul King]]a, svog oca i na taj način steći moći da uništi sve svjetove.]] Bazz-B je uspio pronaći Haschwaltha, ali nije imao nikakvih izgleda u borbi sa svojim bivšim prijateljem, koji se promijenio kada ga je Yhwach uzeo pod svoje. Bazz-B pada mrtav, a Haschwalth odlazi do Ishide, kojeg optužuje da će izdati Yhwacha u skoroj budućnosti, nakon čega njih dvoje započnu borbu. [[Askin Nakk Le Vaar]] uspio je zarobiti Ichiga, Orihime i Chada, ali prije nego ih je uspio ubiti, spasila ih je Yoruichi, koja nastavlja borbu s Askinom. Iako bivša kapetanica uspijeva značajno ozlijediti Askina, njegova sposobnost adaptacije pokaže se previše snažnom za nju. Uraharin dolazak im pruži novu kratkotrajnu prednost, ali Askin ponovno aktivira svoje vještine i gotovo ubije Uraharu, koji tada aktivira svoj Bankai. Dok se Askin pokušava prilagoditi novim uvjetima, s leđa mu se prišulja [[Grimmjow Jaegerjaquez]], koji mu rukom probije prsa i iščupa srce, završivši tako i tu borbu. Ostatak Shinigamija i Visoreda nailazi na [[Gerard Valkyrie|Gerarda Valkyriea]], koji – čini se – brzo pada, ali koristeći svoju sposobnost da dozove čudo, svaki put kada ga Shinigamiji ubiju, on se vrati još jači. Hitsugayin puni Bankai u suradnji s Byakuyom uspije usporiti Gerarda, ali Shinigamiji ne pronalaze način kako ga pobijediti. Čak ni Kenpachi, koji uspije aktivirati svoj Bankai, ne uspijeva ubiti Gerarda, koji dodatno pojačava svoje moći i postaje divovsko stvorenje koje je spremno pobiti ih sve. Gerard, srce Soul Kinga, na kraju je pao kada mu je Yhwach uzeo njegove moći tijekom naknadne borbe s Ichigom. Ichigo, Orihime i Chad, kojima se uskoro pridružuju Renji i Rukia, uspijevaju doći do Yhwacha; istovremeno, Ishida koristi svoje moći kako bi izdržao u borbi s Jugramom, koji trenutno posjeduje Yhwachove moći jer je još uvijek noć. No, u trenutku kada se čini da bi Ichigo mogao sasjeći Yhwacha, vođa Quincyja dobije svoje moći natrag, a Ishida neočekivanu prednost u borbi, koju uspijeva iskoristiti i ubiti Jugrama. Ichigo i njegovi saveznici, međutim, nemaju nikakvih šansi protiv Yhwacha, a iako Orihime koristi svoje moći kako bi ih osposobljavala za daljnju borbu, i ona je nemoćna pred Yhwachovom snagom. U tom trenutku, Orihime uspije objedniti moći svoje tehnike Santen Kesshun i u neočekivanom obratu poništi sve što je Yhwach učinio, pri čemu sebe, ali i njega izbriše iz egzistencije. Naravno, Yhwach, koji je u međuvremenu dobio moći boga, uspije poništiti i to te planira ujediniti svjetove i postati njihov jedini vladar. Ishida, koji se sastao s oporavljenim Kyōrakuom i [[Tier Harribel]], koju je oslobodila Nel, objašnjava kako mogu odgoditi uništenje svjetova te dobije njihovu podršku. Yhwach misli kako će pobijediti, međutim objedinjene snage Quincyja, Shinigamija i Arrancara uspijevaju spriječiti uništenje, ali ne uspijevaju ubiti Yhwacha, koji odlazi u Seireitei, gdje ga dočekuje Aizen, kojemu se uskoro pridružuju Ichigo i Renji. Aizen iskoristi svoj Shikai kako bi nakratko prevario Yhwacha, što Ichigu, Renjiju i Ishidi, koji im se uskoro pridružuje, daje dovoljno prostora da ga konačno ubiju i na taj način stabiliziraju situaciju. Yhwach nakon toga postaje novi Soul King, a u sva je tri svijeta ponovo uspostavljen balans. == Likovi == {{main|Lista likova iz serijala Bleach}} {| class="wikitable sortable mw-datatable sort-under static-row-numbers sticky-header col1left col5left" style="font-size:95%;" |- ! class="unsortable" |Lik{{efn|Žuta pozadina znači da je lik originalni lik iz [[anime]]a koji se nije pojavio u mangi.}} !! class="unsortable" |Glas posudio |- ! colspan="2"| Glavni likovi |- |[[Ichigo Kurosaki]] |[[Masakazu Morita]] |- |[[Rukia Kuchiki]] |[[Fumiko Orikasa]] |- |[[Uryū Ishida]] |[[Noriaki Sugiyama]] |- |[[Orihime Inoue]] |[[Yuki Matsuoka]] |- |[[Yasutora Sado|Yasutora Sado (Chad)]] |[[Hiroki Yasumoto]] |- |[[Kisuke Urahara]] |[[Shin'ichirō Miki]] |- |[[Yoruichi Shihōin]]{{efn|Kada se pretvori u mačku, glas joj posuđuje [[Shirō Saitō]].}} |[[Satsuki Yukino]] |- ! colspan="2" | Shinigamiji |- |rowspan="2"| [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto]] |[[Masaaki Tsukada]] |- |[[Binbin Takaoka]]{{efn|name=S17|Samo u 17. sezoni.}} |- |[[Chōjirō Sasakibe]] |[[Taro Yamaguchi]]{{efn|U 17. sezoni, glas mladom Sasakibeu posudio je [[Ryōta Suzuki]].}} |- |rowspan="2"|[[Soi Fon]] |[[Tomoko Kawakami]] |- |[[Hōko Kuwashima]]{{efn|name=S17}} |- |[[Marechiyo Ōmaeda]] |[[Shōto Kashii]] |- |[[Gin Ichimaru]] |[[Kōji Yusa]] |- |[[Izuru Kira]] |[[Takahiro Sakurai]] |- |[[Rōjūrō Ōtoribashi]] |[[Shōto Kashii]] |- style="background:#FFD;" |[[Shūsuke Amagai]] |[[Ken'yū Horiuchi]] |- style="background:#FFD;" |[[Makoto Kibune]] |[[Hikaru Midorikawa]] |- |[[Retsu Unohana]] |[[Aya Hisakawa]] |- |[[Isane Kotetsu]] |[[Yukana]] |- |[[Hanatarō Yamada]] |[[Kōki Miyata]] |- |[[Sousuke Aizen]] |[[Shō Hayami]] |- |[[Shinji Hirako]] |[[Masaya Onosaka]] |- |[[Momo Hinamori]] |[[Kumi Sakuma]] |- |[[Byakuya Kuchiki]] |[[Ryōtarō Okiayu]] |- |[[Renji Abarai]] |[[Kentarō Itō]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Reiko Kiuchi]].}} |- |[[Sajin Komamura]] |[[Tetsu Inada]] |- |[[Tetsuzaemon Iba]] |[[Rintarō Nishi]] |- |[[Love Aikawa]] |[[Tetsu Inada]] |- |[[Shunsui Kyōraku]] |[[Akio Ōtsuka]]{{efn|Mladom Kyōrakuu glas je posudio [[Ayane Sakura]].}} |- |[[Nanao Ise]] |[[Hitomi Nabatame]] |- |rowspan="2"| [[Lisa Yadōmaru]] |[[Kanako Hattori]] |- |[[Sayori Ishizuka]]{{efn|name=S17}} |- |[[Kaname Tōsen]] |[[Toshiyuki Morikawa]] |- |[[Shūhei Hisagi]] |[[Katsuyuki Konishi]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Yū Kobayashi]].}} |- |[[Kensei Muguruma]] |[[Tomokazu Sugita]] |- |[[Mashiro Kuna]] |[[Akemi Kanda]] |- |[[Tōshirō Hitsugaya]] |[[Romi Park]]{{efn|U epizodama 17. sezone u kojem manifestira svoj potpuni Bankai, glas mu je posudio [[Yūki Kaji]].}} |- |[[Rangiku Matsumoto]] |[[Kaya Matsutani]] |- |[[Kenpachi Zaraki]] |[[Fumihiko Tachiki]] |- |[[Yachiru Kusajishi]] |[[Hisayo Mochizuki]] |- |[[Ikkaku Madarame]] |[[Nobuyuki Hiyama]] |- |[[Yumichika Ayasegawa]] |[[Jun Fukuyama]] |- |[[Mayuri Kurotsuchi]] |[[Ryūsei Nakao]] |- |[[Nemu Kurotsuchi]] |[[Rie Kugimiya]] |- |[[Akon (Bleach)|Akon]] |[[Keijin Okuda]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Kaya Miyake]].}} |- |[[Jūshirō Ukitake]] |[[Hideo Ishikawa]]{{efn|U 17. sezoni, glas mladom Ukitakeu posudila je [[Natsumi Fujiwara]].}} |- |[[Kaien Shiba]] |[[Toshihiko Seki]] |- |[[Ichibe'e Hyōsube]] |[[Naomi Kusumi]] |- |[[Tenjirō Kirinji]] |[[Senjumaru Shutara]] |- |[[Kirio Hikifune]] |[[Ayumi Tsunematsu]] |- |[[Ōetsu Nimaiya]] |[[Yōji Ueda]] |- |[[Senjumaru Shutara]] |[[Rina Satō]] |- ! colspan="2"| Hollowi |- | [[Grand Fisher]] | [[Chafūrin]] |- | [[Yammy Llargo]] | [[Kenji Nomura]] |- | rowspan="2"|[[Aaroniero Arruruerie]] | [[Ryūzaburō Ōtomo]] (duboki glas) |- | [[Mayumi Yamaguchi]] (visoki glas) |- | [[Szayelaporro Granz]] | [[Kōsuke Toriumi]] |- | [[Zommari Rureaux]] | [[Taiten Kusunoki]] |- | [[Grimmjow Jaegerjaquez]] | [[Jun'ichi Suwabe]] |- | [[Luppi Antenor]] | [[Daisuke Kishio]] |- | [[Nnoitra Gilga]] | [[Nobutoshi Kanna]] |- | [[Ulquiorra Cifer]] | [[Daisuke Namikawa]] |- | [[Tier Harribel]] | [[Megumi Ogata]] |- | rowspan="2"| [[Nelliel Tu Odelschwanck]] | [[Tomoko Kaneda]] |- | [[Arisa Kiyoto]]{{efn|name=S17}} |- | [[Baraggan Louisenbairn]] | [[Shōzō Iizuka]] |- | [[Coyote Starrk]] | [[Rikiya Koyama]] |- | [[Lilynette Gingerbuck]] | [[Kiyomi Asai]] |- | [[Dordoni Alessandro Del Socaccio]] | [[Kōji Ishii]] |- | [[Cirucci Sanderwicci]] | [[Hōko Kuwashima]] |- | [[Gantenbainne Mosqueda]] | [[Masato Funaki]] |- | [[Wonderweiss Margela]] | [[Hisayoshi Suganuma]] |- | [[Rudbornn Chelute]] | [[Taro Yamaguchi]] |- | [[Pesche Guatiche]] | [[Takehito Koyasu]] |- | [[Dondochakka Birstanne]] | [[Daisuke Gōri]] |- | [[Bawabawa]] | [[Hiroki Yasumoto]] |- ! colspan="2"| Fullbringeri |- |[[Kūgo Ginjō]] |[[Hiroki Tōchi]] |- |[[Shūkurō Tsukishima]] |[[Daisuke Ono]] |- |[[Riruka Dokugamine]] |[[Megumi Toyoguchi]] |- |[[Yukio Hans Vorarlberna]] |[[Mitsuhiro Ichiki]] |- |[[Jackie Tristan]] |[[Atsuko Yuya]] |- |[[Giriko Kutsuzawa]] |[[Atsushi Ono]] |- ! colspan="2"| Quincyji |- | rowspan="2"| [[Sōken Ishida]] | [[Eiji Maruyama]] |- | [[Akio Nojima]]{{efn|name=S17}} |- | [[Yhwach]] | [[Takayuki Sugō]] |- | [[Jugram Haschwalth]] | [[Yū'ichirō Umehara]]{{efn|U 17. sezoni, u scenama u kojima je prikazan kao dijete glas mu je posudila [[Marina Inoue]].}} |- | [[Lille Barro]] | [[Satoshi Hino]] |- | [[Pernida Parnkgjas]] | [[Bin Shimada]] |- | [[Askin Nakk Le Vaar]] | [[Shunsuke Takeuchi]] |- | [[Gerard Valkyrie]] | [[Tsuyoshi Koyama]] |- | [[Quilge Opie]] | [[Kō'ichi Yamadera]] |- | [[Äs Nödt]] | [[Yoshitsugu Matsuoka]] |- | [[Bazz-B]] | [[Yūki Ono]]{{efn|U 17. sezoni, u scenama u kojima je prikazan kao dijete glas mu je posudila [[Chiaki Kobayashi]].}} |- | [[Gremmy Thoumeaux]] | [[Natsuki Hanae]] |- |[[Liltotto Lamperd]] |[[Aoi Yūki]] |- |[[Giselle Gewelle]] |[[Nao Tōyama]] |- |[[Bambietta Basterbine]] |[[Ayana Taketatsu]] |- ! colspan="2"| Ostali likovi |- |[[Kon (Bleach)|Kon]] |[[Mitsuaki Madono]]{{efn|U OVA epizodi "[[memories in the rain]]", glas mu je posudio [[Tite Kubo]].}} |- |[[Isshin Kurosaki]] |[[Toshiyuki Morikawa]] |- |[[Masaki Kurosaki]] |[[Sayaka Ōhara]] |- |[[Yuzu Kurosaki]] |[[Ayumi Sena]] |- |[[Karin Kurosaki]] |[[Rie Kugimiya]] |- |[[Ryūken Ishida]] |[[Ken Narita]] |- |[[Tatsuki Arisawa]] |[[Junko Noda]] |- |[[Keigo Asano]] |[[Katsuyuki Konishi]] |- |[[Mizuiro Kojima]] |[[Jun Fukuyama]] |- |[[Ikumi Unagiya]] |[[Yūko Kaida]] |- |[[Tessai Tsukabishi]] |[[Kiyoyuki Yanada]] |- |[[Hachigen Ushōda]] |[[Takashi Nagasako]] |- |[[Jinta Hanakari]] |[[Takako Honda]] |- |[[Ururu Tsumugiya]] |[[Noriko Shitaya]] |- style="background:#FFD;" |[[Ririn]] |[[Yumi Kakazu]] |- style="background:#FFD;" |[[Nozomi Kujō]] |[[Hisako Kanemoto]] |- style="background:#FFD;" |[[Kagerōza Inaba]] |[[Toshio Furukawa]] |- style="background:#FFD;" |[[Jin Kariya]] |[[Tōru Ōkawa]]{{efn|U scenama u kojima je prikazan kao dijete, glas mu je posudila [[Hitomi Nabatame]].}} |- |[[Kūkaku Shiba]] |[[Akiko Hiramatsu]] |- |[[Ganju Shiba]] |[[Wataru Takagi]] |- style="background:#FFD;" |[[Rurichiyo Kasumiōji]] |[[Reiko Takagi]] |} === Sinkronizacije === S obzirom na činjenicu da je ''Bleach'' bio globalno popularan, distribuiran je na brojna svjetska tržišta. Neka od njih otkupila su samo izvornu japansku verziju koja je emitirana uz titlove, ali dobar dio tržišta snimio je i vlastite, sinkronizirane verzije animea. Među njima se posebno ističe [[engleski|engleska]] sinkronizacija, međutim i drugi su europski jezici imali vlastite verzije animea, poput [[njemački|njemačkog]], [[francuski|francuskog]], [[portugalski|portugalskog]] (različite sinkronizacije za Portugal i Brazil), [[španjolski|španjolskog]] (različite sinkronizacije za Španjolsku i Latinsku Ameriku) i [[katalonski|katalonskog]], [[talijanski|talijanskog]], [[ruski|ruskog]], [[češki|češkog]] i [[mađarski|mađarskog]]. Azijsko tržište također je distribuiralo sinkronizirane verzije za gledatelje u [[Kina|Kini]], [[Južna Koreja|Južnoj Koreji]], [[Filipini]]ma, [[Tajland]]u, [[Malezija|Maleziji]] i [[Indonezija|Indoneziji]], a producirana je i sinkronizirana verzija na [[arapski|arapskom]]. == Produkcija == Animaciju ''Bleacha'' preuzeo je studio [[Pierrot (studio)|Pierrot]], koji je dvije godine ranije dobio i animaciju [[anime]]a ''[[Naruto (anime)|Naruto]]'', tako da je Pierrot dobio dva od tri animea iz tzv. "Velike trojke" (''[[One Piece (anime)|One Piece]]'' je projekt [[Toei Animation]]a). Redateljem je imenovan [[Noriyuki Abe]], dok je za glavnog scenarista isprva postavljen [[Masashi Sogo]], koji je vodio projekt do 229. epizode te kasnije od 266. do 316. epizode. Od 230. do 265. epizode glavni scenarist bio je [[Tsuyoshi Kida]], dok je od 317. godine do kraja izvornog emitiranja tu ulogu preuzeo [[Kento Shimoyama]]. [[Masashi Kudō]] bio je dizajner likova, a povremeno je bio i glavni animator te je osobno nadzirao animaciju. [[Datoteka:Shirō Sagisu.jpg|lijevo|mini|292x292piksel|[[Shirō Sagisu]] bio je kompozitor serijala kroz obje faze emitiranja.]] Prvih 167 epizoda animea emitirano je u tada standardnom 4:3 formatu, a od 168. epizode do kraja korišten je 16:9 format. Izvorni anime podijeljen je na ukupno 16 sezona nejednakog trajanja, pri čemu je zbog činjenice da je ''Bleach'' bio ''[[de facto]]'' cjelogodišnji serijal, a što je značilo da je bilo trenutaka kada je anime dostigao mangu pa nije bilo više novog kanonskog materijala za adaptirati, produciran je značajan broj ''filler'' epizoda te pet cijelih ''filler'' sezona. Prema podacima, ''Bleach'' je imao visoku stopu ''fillera'' od 45%, što znači da je ta količina animea bila potpuno originalna i nije bila temeljena na mangi; danas je takva praksa u anime produkciji rijetka, međutim u tom je razdoblju to bilo uobičajeno pa su tako i druge anime serije iz istog perioda, među kojima i ''Naruto'' i ''One Piece'', imale značajnu količinu ''fillera''. Iako Tite Kubo nije imao nikakve veze s većinom sadržaja iz ''filler'' epizoda, u intervjuu iz [[2009.]] godine govorio je o sadržaju 13. sezone animea (''Zanpakutō: The Alternate Tale''), koja je bila ''filler'', rekavši kako je želio iskoristiti neke od koncepata iz te sezone u mangi. Najbolji primjer toga su utjelovljenja [[Shunsui Kyōraku|Kyōrakuovog]] [[Zanpakutō]]a, koja su kasnije potvrđena kao kanonska u posljednjoj velikoj narativnoj cjelini mange, kada Kyōraku aktivira svoj Bankai u borbi protiv Lillea Barroa. Također, mač Muramasa, čije je utjelovljenje bilo glavni negativac 13. sezone, u [[light novel]]u ''[[Bleach: Can't Fear Your Own World]]'' postao je dio kanona, iako nije potvrđeno da je priča iz 13. sezone u cijelosti točna. Kubo je također potvrdio da je njegov stil u mangi fiksiran tek nakon što je anime počeo s emitiranjem; priznao je da mu je stil varirao te da je tek u kasnijoj fazi jasno definiran, a kao jedan od primjera naveo je da više nije crtao kosu svojih likova iza njihovih ušiju. Nakon emitiranja 366. epizode u ožujku [[2012.]] godine, ''Bleach'' je službeno išao na pauzu neodređenog trajanja. Razlozi te pauze nikada nisu službeno objašnjeni, međutim mediji su s vremenom identificirali nekoliko razloga koji su se poklopili u tom trenutku i rezultirali onime za što se vjerovalo da je kraj animea.<ref name=":1">{{Cite web |last=Freeman |first=Nik |date=2015-11-06 |title=Whatever Happened to Bleach? |url=https://www.animenewsnetwork.com/feature/2015-11-06/whatever-happened-to-bleach/.95031 |url-status=live |access-date=2026-11-06 |website=[[Anime News Network]]}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Kemner |first=Louis |date=2024-06-16 |title=Why The Bleach Anime Took Such a Long Hiatus |url=https://www.cbr.com/bleach-anime-cancellation-hiatus-thousand-year-blood-war/ |url-status=live |access-date=2026-10-15 |website=[[CBR]]}}</ref> Naime, iako je prodaja kućnih izdanja animea bila dobra, priča je u trenutku završetka 16. sezone potpuno sustigla mangu. Istovremeno, popularnost mange opala je nakon Aizenovog pada, a Fullbringer ''hen'' je naišao na dosta kritika, kao i narativni tijek, pri čemu su fanovi kritizirali Kuboa da je žrtvovao dobru narativnu izgradnju nauštrb repetitivnih borbi i loše razrađenih likova.<ref name=":1" /> Kako je anime u tom trenutku trebao producirati još ''fillera'', koji su i ranije bili kritizirani od strane fanova, Pierrot se zbog neisplativosti produkcije odlučio potpuno stopirati anime. I dok je Kubo u međuvremenu završio mangu, posljednja narativna cjelina također je naišla na brojne kritike jer je djelovala zbrzano i nedovoljno razrađeno, a što je bila posljedica ozbiljnih zdravstvenih problema koji su mučili autora u to vrijeme; jedno je vrijeme bilo govora i o tome da manga naprosto završi u tom trenutku,<ref name=":2" /> ali Kubo i izdavači su se dogovorili da će Kubu dati rok od jedne godine da završi priču, a što je rezultiralo skraćenom verzijom posljednje narativne cjeline. [[Datoteka:Taguchi Tomohisa from "The Tunnel to Summer, the Exit of Goodbyes" at Red Carpet of the Tokyo International Film Festival 2022 (52461533160).jpg|mini|375x375piksel|[[Tomohisa Taguchi]] preuzeo je redateljsku palicu kada se ''Bleach'' vratio [[2022.]] godine.]] I dok se činilo da se ''Bleach'' više neće vratiti, u ožujku [[2020.]] godine, u sklopu ''Bleach 20th Anniversary Projecta'' objavljeno je kako će posljednji dio Kubove mange, Thousand-Year Blood War ''hen'', dobiti svoju anime adaptaciju, odnosno kako će anime doista adaptirati cijelu mangu nakon 20 godina pauze.<ref>{{Cite web||url=https://www.viz.com/blog/posts/bleach-anime-is-coming-back|title=BLEACH ANIME IS COMING BACK!|website=[[Viz Media]]|date=March 20, 2020|access-date=August 23, 2026|archive-date=October 31, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031232249/https://www.viz.com/blog/posts/bleach-anime-is-coming-back|url-status=live}}</ref> Prvi ''trailer'' i vizuali otkriveni su tijekom [[Jump Festa|Jump Feste]] u prosincu [[2021.]] godine, zajedno s tehničkom ekipom. [[Pierrot (studio)|Pierrot]] je potvrđen kao povratnički studio. [[Tomohisa Taguchi]] najavljen je kao novi redatelj, dok je potvrđeno da su se [[Masashi Kudō]] i [[Shirō Sagisu]] vratili kao dizajner likova, odnosno kompozitor.<ref>{{Cite web||last=Harding|first=Daryl|title=Bleach Thousand-Year Blood War TV Anime Trailer, Key Visual Released for October 2022 Start|url=https://www.crunchyroll.com/news/latest/2021/12/18/first-bleach-thousand-year-blood-war-arc-tv-anime-trailer-key-visual-released-for-october-2022-start|website=[[Crunchyroll]]|date=December 18, 2021|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 24, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260824030545/https://www.crunchyroll.com/news/latest/2021/12/18/first-bleach-thousand-year-blood-war-arc-tv-anime-trailer-key-visual-released-for-october-2022-start|url-status=live}}</ref> Tite Kubo je bio uključen kao glavni nadzornik produkcije.<ref>{{Cite web||url=https://bleach-anime.com/en/staffcast/|title=Staff & Cast|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823141021/https://bleach-anime.com/en/staffcast/|url-status=live}}</ref> [[Masaki Hiramatsu]], jedan od pisaca na animeu, kasnije je rekao da je rad na adaptaciji oblik "prevođenja", ističući razlike u ''pacingu'' između tjedne mange i jedne epizode animea.<ref name="HiramatsuInterview">{{Cite web|script-title=ja:シリーズ構成 平松正樹インタビュー|trans-title=Interview with Series Composition Writer Masaki Hiramatsu|url=https://bleach-anime.com/special/interview/06.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823234454/https://bleach-anime.com/special/interview/06.html|url-status=live}}</ref> Kubova uključenost u produkciju pokazala se tim važnijom jer su producenti potvrdili kako su s autorom raspravljali o promjenama i uključivanju materijala koji nije bio uvršten u mangi, pri čemu je Kubo dobio pravo da nadzire i ispravlja originalne scene, ali i da predlaže vlastite promjene. Hiramatsu je kao primjer toga naveo susret između Aizena i Yhwacha iz šeste epizode, koji je značajno proširen, a Kubo je osobno značajno preradio dijalog za tu scenu.<ref name="HiramatsuInterview"/> Kako je anime napredovao, količina novog sadržaja postala je sve veća. Produkcija je potvrdila da su originalne scene za drugi ''cour'' bile ideje animacijske ekipa te da su naknadno pokazanu autori, koji je ponekad vraćao crteže u stilu mange kako bi im pojasnio svoje ideje. Novi sadržaj uključivao je dodane dijaloge, nove dijelove priče koji su davali pozadinu događanjima u glavnoj radnji te scene koje nisu bile prisutne u mangi.<ref name="Part2Production">{{Cite web|script-title=シリーズ構成・平松正樹様×チーフ演出・村田光様×プロデューサー・富永禎彦様（studioぴえろ）インタビュー|trans-title=Interview with Masaki Hiramatsu, Hikaru Murata and Yoshihiko Tominaga|url=https://bleach-anime.com/special/interview02/18.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823144923/https://bleach-anime.com/special/interview02/18.html|url-status=live}}</ref> Sam Kubo je rekao da je jedna originalna borba iz drugog ''coura'' izvorno trebala biti u mangi, ali je izbačena, tako da je animatorima dostavio pet-šest stranica materijala za tu borbu.<ref>{{Cite web||title=Tite Kubo x Masakazu Morita Interview|url=https://www.viz.com/blog/posts/tite-kubo-x-masakazu-morita-interview|website=[[Viz Media]]|date=April 10, 2023|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823153336/https://www.viz.com/blog/posts/tite-kubo-x-masakazu-morita-interview|url-status=live}}</ref> Kako je produkcija napredovala, Kubo je sve više osobno dolazio u studio te je pomagao ili pojašnjavao glumcima određene aspekte njihovih likova ako je bilo potrebno.<ref name="Part2Production" /> U listopadu [[2024.]] godine [[Aniplex]] je objavio posebni video povodom 20. obljetnice anime, a koji je prikazao neke od ključnih scena iz originalnog anime, ali sada animiranih u stilu novog animea, s poboljšanom kvalitetom i animacijom.<ref>{{cite web|title=ja:アニメ「BLEACH」20周年記念PVを公開、ルキアらの視点で"黒崎一護の姿"を描く|url=https://natalie.mu/comic/news/594085|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=October 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241005235448/https://natalie.mu/comic/news/594085|archive-date=October 5, 2024|language=ja|date=October 5, 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Tai|first=Anita|title=Bleach Anime Gets 20th Anniversary Video With New Animation|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-10-05/bleach-anime-gets-20th-anniversary-video-with-new-animation/.216383|website=[[Anime News Network]]|access-date=October 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241005225147/https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-10-05/bleach-anime-gets-20th-anniversary-video-with-new-animation/.216383|archive-date=October 5, 2024|date=October 5, 2024|url-status=live}}</ref> Taguchi je za treći ''cour'' postao glavni redatelj, dok je [[Hikaru Murata]] preuzeo njegovu raniju funkciju, dok je animaciju preuzeo filmski odjel, Pierrot Films. Taguchi je nadzirao cjelokupnu produkciju i scenarije, dok je Murata radio na pojedinačnim epizodama i vodio je sastanke s produkcijom.<ref>{{Cite web||script-title=ja:総監督・田口智久×監督・村田光インタビュー|trans-title=Interview with Chief Series Director Tomohisa Taguchi and Series Director Hikaru Murata|url=https://bleach-anime.com/special/interview03/29.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823212155/https://bleach-anime.com/special/interview03/29.html|url-status=live}}</ref> Taguchi je kasnije rekao da su se tijekom prva dva ''coura'' jako zbližili s Kubom, što im je olakšalo suradnju i omogućilo lakšu integraciju originalnog sadržaja. Murata je potvrdio da je treći ''cour'' imao više originalnog sadržaja nego prethodna dva, pri čemu je Kubo odobrio sav novi materijal i osmislio kako će ga povezati s mangom.<ref>{{Cite web||script-title=ja:『BLEACH』原作にないシーン増加へ 某作品に匹敵するクオリティ目指し制作「費用は嵩むしスケジュールは長期（笑）」|trans-title=Bleach to Increase Scenes Not in Original Manga; Production Aims for High Quality|url=https://www.oricon.co.jp/news/2352374/full/|website=[[Oricon|Oricon News]]|language=ja|date=November 1, 2024|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823200621/https://www.oricon.co.jp/news/2352374/full/|url-status=live}}</ref> Iste uloge zadržane su i za četvrti i posljednji ''cour'', koji je dodatno povećao broj originalnog materijala, toliko da su tijekom emitiranja gotovo cijele epizode bile originalne.<ref>{{Cite web||web|url=https://bleach-anime.com/en/staffcast/|title=Staff & Cast|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823141021/https://bleach-anime.com/en/staffcast/|url-status=live}}</ref> Nakon emitiranja osme epizode četvrtog ''coura'', produkcija je objavila kako će anime ići na jednomjesečnu pauzu jer je animatorima potrebno više vremena da kvalitetno animiraju posljednje dvije epizode, koje su na kraju emitirane krajem listopada [[2026.]] godine.<ref name="49-50">{{Cite web|last=Loo|first=Egan|date=September 12, 2026|title=Bleach: Thousand-Year Blood War – The Calamity Anime Episodes 49, 50 Delayed to October 19, 26|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-09-12/bleach-thousand-year-blood-war-the-calamity-anime-episodes-49-50-delayed-to-october-19-26/.241707|website=[[Anime News Network]]|access-date=September 12, 2026|quote=Monday, October 19 and Monday, October 26, respectively, at 24:00 (effectively, midnight the next day)}}</ref> == Epizoda == == Muzika == == Emitiranje i distribucija == == Ostali mediji == == Kritike == == Bilješke == {{notelist}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{Official website|https://bleach-anime.com/|Official website}} {{ja}} * {{Official website|https://pierrot.jp/title/bleach/|Official website at Pierrot}} {{ja}} * {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200301111859/https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/index2.html|date=March 1, 2020|title=Official website at TV Tokyo}} {{ja}} ** {{Official website|https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/|''Thousand-Year Blood War'' official website at TV Tokyo}} {{ja}} * {{Official website|https://www.aniplex.co.jp/bleach/|Official website at Aniplex}} {{ja}} * {{Official website|https://bleach.viz.com/|Official website at Viz Media}} {{Bleach}} {{Authority control}} [[Kategorija:Bleach]] [[Kategorija:Anime serije]] [[Kategorija:TV serije započete 2004.]] 9oa29aj9dy0opaozwel9jw1hdsdutlq 42711158 42711157 2026-10-15T15:19:53Z Edgar Allan Poe 29250 42711158 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Infookvir animanga/Header |ime = BLEACH |slika = [[Datoteka:Bleach_Anime.jpg|250px]] |opis_slike = Promotivni poster [[anime]] serije s glavnim likovima iz prve sezone |izvorno_ime = ''Burīchi'' |izvorno_pismo = ブリーチ |žanr = [[Pustolovni film|pustolovni]],<ref name="VizOfficial"/> [[Nadnaravna fikcija|nadnaravno]]<ref name="VizOfficial">{{cite web|url=https://www.viz.com/bleach|title=The Official Website for Bleach|publisher=[[Viz Media]]|access-date=October 24, 2017|archive-date=June 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190614214009/https://www.viz.com/bleach|url-status=live}}</ref> }} {{Infookvir animanga/Anime |Tv-film = |naslov = |redatelj = [[Noriyuki Abe]] |producent = {{nowrap|{{ubl|[[Ken Hagino]]|[[Noriko Kobayashi]] {{small|(#1–86, 226–328)}}|[[Yutaka Sugiyama]] {{small|(#1–25, 355–366)}}|[[Yukio Yoshimura]] {{small|(#26–133)}}|[[Shunji Aoki]] {{small|(#87–225)}}|[[Aya Mizobuchi]] {{small|(#134–157)}}|[[Mai Nagai]] {{small|(#158–354)}}|[[Hatsuo Nara]] {{small|(#343–366)}}}}}} |scenarist = {{ubl|[[Masashi Sogo]] {{small|(#1–229, 266–316)}}|[[Tsuyoshi Kida]] {{small|(#230–265)}}|[[Kento Shimoyama]] {{small|(#317–366)}}}} |skladatelj = [[Shirō Sagisu]] |studio = [[Pierrot (studio)|Pierrot]] |licenca = |mreža = {{flagicon|JAP}} [[TV Tokyo]] |mreža_hrv = |ostale_mreže = |početak_emitiranja = [[5. listopada]] [[2004.]] |kraj_emitiranja = [[27. ožujka]] [[2012.]] |epizode = 366 ([[Lista epizoda animea Bleach|epizode]]) |trajanje = 24 minute |emitiranje = }} {{Infookvir animanga/Anime |Tv-film = |naslov = Bleach: Thousand-Year Blood War |redatelj = {{ubl|[[Tomohisa Taguchi]]|[[Mitsutoshi Satou]]|[[Hikaru Murata]]}} |producent = {{ubl|[[Makoto Hijikata]]|[[Tasuku Honda]]|[[Genki Negishi]]|[[Yoshihiro Tominaga]]}} |scenarist = {{ubl|[[Tomohisa Taguchi]]|[[Masaki Hiramatsu]]}} |skladatelj = [[Shirō Sagisu]] |studio = [[Pierrot (studio)|Pierrot]] |licenca = |mreža = {{flagicon|JAP}} [[TV Tokyo]] |mreža_hrv = |ostale_mreže = |početak_emitiranja = [[11. listopada]] [[2022.]] |kraj_emitiranja = [[27. listopada]] [[2026.]] |epizode = 50 ([[Lista epizoda animea Bleach|epizode]]) |trajanje = 24 minute |emitiranje = }} {{Infookvir animanga/Ostalo |naslov = Anime filmovi |sadržaj = * ''[[Bleach: Memories of Nobody]]'' (2006) * {{nowrap|''[[Bleach: The DiamondDust Rebellion]]'' (2007)}} * ''[[Bleach: Fade to Black]]'' (2008) * ''[[Bleach: Hell Verse]]'' (2010) }} {{Infookvir animanga/Footer}} '''''BLEACH''''' ([[japanski]]: ブリーチ, ''Burīchi'') [[japan]]ska je [[anime]] serija nastala prema [[Bleach (manga)|istoimenoj mangi]] [[Tite Kubo|Titea Kuba]]. Serija je premijerno prikazana [[5. listopada]] [[2004.]] godine te je neprekinuto emitirana sve do [[27. ožujka]] [[2012.]] godine kada je, bez da je adaptirala cijelu mangu, iznenada ukinuta nakon 366 epizoda, što je rijetkost u svijetu [[anime]]a, pogotovo s obzirom na činjenicu da je [[manga]] bila izrazito popularna. Ipak, nakon deset godina, službeno je potvrđeno kako će manga biti adaptirana do kraja te je nastavak, naslovljen ''Bleach: Thousand-Year Blood War'', započeo s emitiranjem [[11. listopada]] [[2022.]], a zaključen je [[27. listopad|27. listopada]] [[2026.]] godine nakon 50 epizoda. Tako je cjelokupni anime na kraju imao 416 epizoda. Serijal je producirao [[Pierrot (studio)|Studio Pierrot]], a prvi je dio režirao [[Noriyuki Abe]], dok je [[Tomohisa Taguchi]] preuzeo režijsku palicu drugog dijela. Glazbu je komponirao [[Shirō Sagisu]]. Kao i manga, radnja animea prati srednjoškolca [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]] koji, nakon susreta s [[Rukia Kuchiki|Rukijom Kuchiki]], postaje [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] i zajedno sa svojim prijateljima spašava svijet od različitih protivnika. No, osim što je više-manje vjerno adaptirala originalnu mangu, anime serija sadržavala je i značajnu količinu originalnog sadržaja, uključujući cijele narativne cjeline i likove, koji nije bio u originalnoj mangi. Anime serija prikazivana je cijelom nizu zemalja te je, uz ''[[Naruto (anime)|Naruto]]'' i ''[[One Piece (anime)|One Piece]]'', jedna od "Velike trojke" anime serija s početka [[21. vijek|XXI. vijeka]]. Danas se smatra da je ''BLEACH'' jedna od najpopularnijih anime serija u historiji. == Sinopsis == === Agent of the Shinigami ''hen'' === [[File:Ep1IchigoTakesPower.webp|thumb|320px|left|[[Rukia Kuchiki]] sprema se dati [[Ichigo Kurosaki|Ichigu Kurosakiju]] moći [[Shinigami (Bleach)|Shinigamija]] kako bi mogao obraniti sebe i svoju obitelj od napada [[Hollow]]a po imenu [[Fishbone D]].]] Radnja animea započinje u [[Karakura|Karakuri]], fiktivnom [[japan]]skom gradiću u kojem živi [[Ichigo Kurosaki]], srednjoškolac koji živi s ocem [[Isshin Kurosaki|Isshinom]], liječnikom koji u obiteljskoj kući ima malu kliniku, te sestrama blizankama, [[Karin Kurosaki|Karin]] i [[Yuzu Kurosaki|Yuzu]]. Njihova majka, [[Masaki Kurosaki|Masaki]], poginula je nedugo nakon rođenja blizanki dok je bila u šetnji s Ichigom. Ichigo Kurosaki naizgled je obični srednjoškolac, ali ima sposobnost komunikacije s duhovima, što ga čini posebnim. Jedne večeri, u njegovoj se sobi pojavi mlada djevojka odjevena u crni [[kimono]] po imenu [[Rukia Kuchiki]], koja mu se predstavlja kao [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|死神|しにがみ}}, ''Shinigami''; dosl. "Bog smrti") i objašnjava kako je ona zadužena za zaštitu stanovnika Karakure od zlih [[Hollow]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|虚|ホロウ}}, ''Horō''; dosl. "Šupljina") kao i za slanje zaostalih duša u njezin dom, [[Soul Society]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|尸魂界|ソウル・ソサエティ}}, ''Souru Sosaeti''; dosl. "Zajednica duša"), gdje sve pročišćene duše idu poslije smrti. Ichigo joj nije sklon povjerovati, ali njihov razgovor prekida dolazak opasnog, snažnog Hollowa koji, prema Rukijinom tumačenju, cilja upravo Ichigovu obitelj, odnosno, kako se uskoro ispostavi, Ichiga. Nakon što Rukia ne uspije ubiti Hollowa, ponudi Ichigu da mu preda dio svojih moći kako bi se on mogao boriti, na što on pristane, ali dogodi se čudo i Ichigo pokupi sve Rukijine moći, s kojima postaje Shinigami i uspijeva pobijediti Hollowa. Kako Rukia nije u mogućnosti vratiti se kući dok joj se ne vrate moći, odlazi do trgovine koju vodi [[Kisuke Urahara]], misteriozni trgovac mješovitom robom za Shinigamije, ali i ljude, koji joj nabavlja [[Gigai]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|義骸|ぎがい}}, ''Gigai''; dosl. "Lažno tijelo"), lažno tijeli pomoću kojeg može normalno živjeti u Svijetu živih, ali u kojem ne može koristiti svoje moći. S druge strane, Ichigo je primoran mijenjati ju kao zamijenski Shinigami u Karakuri, što on isprva odbija, ali kada shvati kako time može pomoći ljudima, prihvaća svoju novu funkciju. Rukia ubrzo dolazi u Ichigov razred i upoznaje njegove prijatelje, među kojima su [[Orihime Inoue]] i "[[Yasutora Sado|Chad]]", ali i [[Quincy (Bleach)|Quincy]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|滅却師|クインシー}}, ''Kuinshī''; dosl. "Redovnik uništenja") [[Uryū Ishida]], koji se kasnije predstavlja kao Ichigov rival jer su, prema njegovom tumačenju, Quincyji i Shinigamiji prirodni neprijatelji. Naravno, Ichigovo djelovanje privuče pozornost Soul Societyja, gdje se Rukia nije javila dugo, tako da u Karakuru dolaze [[Byakuya Kuchiki]] i [[Renji Abarai]] kako bi odveli Rukiju natrag kući te joj sudili za teški zločin zbog davanja svojih moći smrtniku. Ichigo to pokuša spriječiti, ali unatoč svim svojim vještinama, Byakuya je previše snažan za njega i ostavlja ga u teškom stanju, nakon čega ga spašava Urahara. U međuvremenu su i Orihime i Chad aktivirali svoje moći i nakon što je Ichigo odlučio trenirati s Uraharom kako bi reaktivirao svoje prirodne moći, njih troje i Ishida odluče otići u Soul Society kako bi spasili Rukiju, koju čega pogubljenje. Uz pratnju mačke koja govori po imenu [[Yoruichi Shihōin|gospodin Yoruichi]], njih se četvoro upute u Soul Society, gdje njihova prisutnost aktivira alarm i oni su odmah identificirani kao neprijatelji. === Soul Society ''hen'' === Međutim, istovremeno dok se Ichigo i njegovi prijatelji pokušavaju probiti u [[Seireitei]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|瀞霊廷|せいれいてい}}, ''Seireitei''; dosl. "Dvor čistih duša"), unutar zidina istoga odvija se drama jer je Kapetan ([[japanski]]: {{Ruby-ja|隊長|たいちょう}}, ''Taichō''; dosl. "Zapovjednik jedinice") Pete divizije, [[Sōsuke Aizen]], ubijen. Dio Kapetana iz organizacije [[Gotei 13]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|護廷十三隊|ごていじゅうさんたい}}, ''Goteijūsantai''; dosl. "Trinaest carskih zaštitnika") smatra kako su Ichigo i njegovi saveznici krivi, dok drugi sumnjaju kako je ubojica netko od njih. I dok Ichigova grupa uspije prodrijeri u Seireitei, atmosfera među kapetanima sve je napetija. Kada uspiju prodrijeti kroz barijeru, Ichigo i njegovi prijatelji se razdvoje i svatko od njih suočava se s vlastitim protivnicima, kulminacija čega su borbe Ishide i [[Mayuri Kurotsuchi|Mayurija Kurotsuchija]], Kapetana Dvanaeste divizije, Chada i [[Shunsui Kyōraku|Shunsuija Kyōrakua]], Kapetana Osme divizije, i Ichiga i [[Kenpachi Zaraki|Kenpachija Zarakija]], Kapetana Jedanaeste divizije. Ishida i Ichigo su uspješni, dok Chad gubi svoju borbu, ali ne i život. Nakon svoje pobjede, Ichigo nastavlja put prema Rukiji, ali ga ponovo zaustavlja Byakuya; Yoruichi, za koju se ubrzo ispostavi da je žena i bivša Kapetanica Druge divizije koja ima sposobnost pretvoriti se u mačku, spasi Ichiga i uskoro ga nauči [[Bankai]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|卍解|ばんかい}}, ''Bankai''; dosl. "Finalno oslobađanje") kako bi mogao biti ravnopravan s Byakuyom. {{multiple image <!-- Layout parameters --> | align = left | direction = vertical | background color = | total_width = 350px | caption_align = | image1 = Ep34AizenFakesDeath.webp | alt1 = | link1 = | thumbtime1 = | caption1 = | image2 = 278Aizen2C and Tosen are freed.webp | alt2 = | link2 = | caption2 = | footer = Kapetan [[Sōsuke Aizen]] prvo je lažirao svoju smrti (gore), a onda je zajedno sa svojim saveznicima [[Gin Ichimaru|Ginom Ichimaruom]] i [[Kaname Tōsen|Kanameom Tōsenom]] pobjegao u [[Hueco Mundo]], gdje je organizirao vojsku [[Arrancar]]a i sukobio sa sa svojim bivšim saveznicima (dolje). }} Ichigo uspijeva stići na vrijeme i spasiti Rukiju, međutim uskoro se otkrije kako su sva događanja u Seireiteiju dio izdajničkog plana bivšeg Kapetana Aizena, koji je zapravo živ. Aizen je lažirao svoju smrt uz pomoć svojih saveznika, [[Gin Ichimaru|Gina Ichimarua]] i [[Kaname Tōsen|Kanamea Tōsena]], s kojima - nakon što iz Rukijinog Gigaija izvuče [[Hōgyoku]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|崩玉|ほうぎょく}}, ''Hōgyoku''; dosl. "Raspadajuća kugla") - odlazi u [[Hueco Mundo]] i najavljuje skori rat protiv svojih bivših saveznika. === Arrancar ''hen'' === Dok se Gotei 13 pripremaju na sukob, Aizen je u Hueco Mundu formirao vojsku moćnih Hollowa, [[Arrancar]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|破面|アランカル}}, ''Arankaru''; dosl. "Puknuta maska", prev. "otkinuti"), koje je nazvao Espade i rangirao ih po brojevima (1 do 10) temeljem njihove snage. Dvojica Espada, [[Yammy Llargo]] i [[Ulquiorra Cifer]], dolaze u Svijet živih kako bi testirali Ichigove moći, a nedugo zatim, Ulquiorra dolazi u Svijet živih i prisiljava Orihime, koja ima jako neobične moći, da dođe k Aizenu. Otkrivši što se dogodilo, Ichigo se ogluši o naredbe Soul Societyja te s Ishidom i Chadom odlazi u Hueco Mundo uz Uraharinu pomoć, kako bi spasili Orihime; na putu im se pridružuju Rukia i Renji. Po dolasku u Hueco Mundo upoznaju grupicu neobičnih i ekstenctričnih Hollowa koju čine [[Nelliel Tu Odelschwanck]], [[Dondochakka Birstanne]], [[Pesche Guatiche]] i [[Bawabawa]], koji im odluče praviti društvo i - koliko mogu - pomoći u njihovom nastojanju. Ichigo i ostali prolaze kroz Hueco mundo, pri čemu se bore s brojnim Hollowima, bivšim Espadama i aktualnim Espadama. U jednom trenutku u Hueco Mundo dolaze kapetani [[Byakuya Kuchiki]], [[Kenpachi Zaraki]], [[Mayuri Kurotsuchi]] i [[Retsu Unohana]], koji pomažu Ichigu dok ovaj odlazi na konačni okršaj s Ulquiorrom kako bi oslobodio Orihime. Tokom borbe, Ichigo bude ubijen te se pretvori u Hollowa, u kojem stanju uspijeva ubiti Ulquiorru. Nakon toga se uspijeva vratiti u normalno stanje. Kapetani ga tada informiraju o stanju u Svijetu živih. Naime, Aizenov je plan u tom trenutku postao jasan - planirao je iskoristiti Karakuru i sve ljude u njoj kako bi si omogućio put u do palače u kojoj obitava [[Soul King]], tamo ga ubio i postao novi vladar. Kako bi ga spriječio, Gotei 13 su uz Uraharinu pomoć napravili repliku Karakure na mjestu originalnog grada, koji su, zajedno sa stanovnicima, premjestili u Soul Society. Kada je Aizen s preostalim Espadama došao u Karakuru, shvatio je da se radi o lažnom gradu. Tamo su ga čekali ostali kapetani i počela je žestoka borba za spas Karakure. Ichigu su u međuvremenu objasnili da je on jedini koji može zaustaviti Aizena jer jedini nije bio izložen njegovoj hipnozi, tako da su se Ichigo i Unohana uputili u lažnu Karakuru nakon što je Ichigo spasio Orihime. Kapetani su uz pomoć [[Visoredi|Visoreda]], skupine bivših kapetana i njihovih pomoćnika ([[japanski]]: {{Ruby-ja|副隊長|ふくたいちょう}}, ''fukutaichō''; dosl. "pomoćni zapovjednik jedinice") koji su prije 110 godina protjerani iz Soul Societyja jer ih je Aizen pretvorio u hibride između Shinigamija i Hollowa pa su time dobili nove moći, koji su se svrstali na stranu Soul Societyja u ovoj borbi, uspjeli poraziti tri preostale Espade, kao i Tōsena, ali ne i Aizena i Gina, koji su nekako uspjeli otključati put u Soul Society i krenuti prema pravoj Karakuri. Ichigo je tokom ove borbe saznao da mu je otac zapravo bivši kapetan 10. Divizije, [[Isshin Kurosaki|Isshin Shiba]], jer se potonji borio protiv Aizena zajedno s Uraharom i Yoruichi. Isshin je pomogao sinu i naučio ga ultimativnu tehniku s kojom će moći poraziti Aizena, ali će ostati bez svih svojih moći, na što je Ichigo pristao. Nakon što je Gin izdao Aizena i pokušao ga ubiti, Aizen je ubio Gina i sukobio se s Ichigom, koji je aktivirao svoju tehniku i uspio svladati Aizena, koji je ubrzo onesposobljen i zatvoren zahvaljujući Uraharinoj pomoći. Ipak, Ichigo je nedugo zatim izgubio svoje moći. === Fullbringer ''hen'' === [[File:Ep346XcutionMembers.webp|350px|thumb|[[Fullbringer]]i iz skupine Xcution pomogli su Ichigu da vrati svoje moći, ali njihov vođa, [[Kūgo Ginjō]], imao je skriveni plan koji je stajao iza te pomoći.]] Ichigo se teško nosio s povratkom u normalu, pogotovo jer nitko od njegovih drugih prijatelja nije izgubio svoje moći u tom trenutku. Istovremeno, nepoznati muškarac s mačem počeo je napadati Ichigove prijatelje. Ichigu je tada prišao [[Kūgo Ginjō]] te mu objasnio da je on [[Fullbring]]er ([[japanski]]: {{Ruby-ja|完現術者|フルブリンガー}}, ''Furuburingā''; dosl. "Umjetnik potpune manifestacije"), čovjek s moćima koje potječu od Hollowa, te kako mu može pomoći da povrati svoje moći. Istovremeno mu je otkrio kako je nepoznati napadač [[Shūkurō Tsukishima]], njegov bivši prijatelj i saveznik koji je postao zločinac. Nakon intenzivnog treninga, Ichigo uspijeva povratiti dio svojih moći, ali mu pred sam kraj Ishida otkriva kako Tsukishima možda jest napao sve ostale Ichigove prijatelje, ali kako je njega napao stvarni zlikovac - Kūgo Ginjō. Ginjō tada otkriva da je i on, kao i Ichigo, bivši zamjenski Shinigami te kako se želi osvetiti Soul Societyju zbog načina na koji su ga odbacili. Prije borbe, Ichigo uz pomoć Rukije, Urahare, svog oca i skupine kapetana i pomoćnika iz Gotei 13 vraća svoje pune moći i kreće u borbu s Ginjōm dok se ostali Shinigamiji lako obraćunaju s ostalim Fullbringerima. Ichigo je na kraju prisiljen ubiti Ginjōa, ali kaže da vjeruje Soul Societyju i da ostaje njihov saveznik, unatoč novootkrivenim činjenicama. === Thousand-Year Blood War ''hen'' === Nedugo zatim, skupina nepoznatih osoba napada Hueco Mundo, Ichiga i Soul Society, pri ćemu pogiba [[Chōjirō Sasakibe]], pomoćnik glavnog kapetana [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto|Yamamota]]. Nepoznati protivnici objavljuju rat Soul Societyju i ubrzo se otkriva kako su to preostali Quincyji koje predvodi [[Yhwach]]; Yhwach je 1,000 godina ranije pokušao napraviti istu stvari, ali ga je Yamamoto porazio zajedno s originalnim kapetanima netom formiranog Gotei 13, mada ga nisu uspjeli trajno ubiti. Tada je rečeno kako će se Yhwach ponovo probuti za 1,000 godina i započeti svoj pohod. Ichigo i njegovi prijatelji (osim Ishide) odlaze u Hueco Mundo kako bi pomogli Hollowima, što Yhwach iskoristi i vrši invaziju na Soul Society ranije nego najavljeno, pri čemu uspijeva ubiti Yamamota. Ichigov dolazak spriječio je potpuno uništenje Soul Societyja, jer je Ichigo dovoljno dugo zadržao Yhwacha da je potonjem ponestalo vremena i morao se povući u [[Wandenreich]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|見えざる帝国|ヴァンデンライヒ}}, ''Vandenraihi''; dosl. "Nevidljivo cartvo", prev. "Zidinama opasano carstvo"). Ichigo je tokom te borbe izgubio svoj mač tako da je morao izraditi novi; tu je uskočila [[Royal Guard]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|王属特務|おうぞくとくむ}}, ''Ōzokutokumu''; dosl. "Kralju podređena tajna služba"), skupina od pet najmoćnijih Shinigamija koji su inače zaduženi za zaštitu Soul Kinga, a nakon Yhwachovog dolaska su odlučili pomoći Soul Societyju i Ichigo. Ichigo je tada saznao cijelu priču o svom porijeklu i smrti svoje majke, što mu je omogućilo izradu novog [[Zanpakutō]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|斬魄刀|ざんぱくとう}}, ''Zanpakutō''; dosl. "Mač za sječu duša"). Istovremeno dok se sve ovo odvijalo među Shinigamijima, Ishida se pridružio Quincyjima te je službeno primljen među Sternrittere pod slovom A, a kasnije je postao član Schutzstaffela. Dok Ichigo trenira s [[Ichibe Hyōsube|Ichibeom]], Yhwach i njegova vojska pripremaju drugu invaziju Seireiteija, koja uskoro započinje. Shinigamiji su ovoga puta puno spremniji te odnose nekoliko važnih pobjeda, a cijela situacija značajno se poboljšava kada se Ichigo i ostali vrate iz Palače Soul Kinga kako bi pomogli u borbi. Iako i Shinigamiji pretrpe gubitke, većina Yhwachovih Sternrittera pada u borbi tijekom druge invazije, međutim ispostavilo se da ih je njihov bešćutni vođa ionako bio spreman žrtvovati ih sve pa mu do žrtava nije ni bilo stalo, već je iskoristio borbe u Seireiteiju kako bi zajedno sa Schutzstaffelom otvorio put do Palače. Tamo ih je dočekala Nulta divizija, koja je preuzela članove Schutzstaffela, dok je Ichibe krenuo na Yhwacha. Nulta divizija relativno lako pobije Yhwachove borce, ali Yhwach tada aktivira ''Auswählen'' usred svoje borbe s Ichibeom te pokupi energiju preživjelih Sternrittera, efektivno ih žrtvujući, kako bi oživio članove Schutzstaffela. Borba počinje iznova, a kulminira kada Senjumaruaktivira svoj Bankai i naizgled svlada svoje protivnike, dok Ichibe istovremeno uspijeva poraziti Yhwacha. [[File:Ep372YamamotoSlashed.webp|thumb|left|320px|Smrt glavnog kapetana [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto|Yamamota]] bila je presudan trenutak tijekom prve invazije te je olakšala Quincyjima provođenje daljnjih planova.]] Međutim, dok pada u smrt, Yhwach iznenada ponovo aktivira svoj Schrift i uspije se oporaviti i ubiti Ichibea; istovremeno, Ishida iskoristi svoj Schrift kako bi spasio ostale članove Schutzstaffela i ubio Senjumaru. Nakon te pobjede, Yhwach odlazi do Soul Kinga i probada ga svojim mačem, nakon čega dolaze Ichigo i njegovi prijatelji, koji napadaju vođu Quincyja. Yhwach je, dakako, nadmoćniji i koristeći činjenicu da Ichigo ima krv Quincyja u sebi, Yhwach natjera svog "sina" da ubije Soul Kinga. Dok svjetovima prijeti kolaps, na scenu stupa kapetan Ukitake, koji aktivira [[Mimihagi]]ja, desnu ruku Soul Kinga. Naime, Ukitake je kao dijete bolovao od fatalne plućne bolesti pa su se njegovi roditelji molili lokalnom božanstvu Mimihagiju, ne znajući da je to desna ruka Soul Kinga, da ga spasi; Mimihagi je tada ušao u njegovo tijelo i omogućio mu da živi dok su tako spojeni, iako ga nije izliječio. Sada, kada su svjetovi pred raspadom, Ukitake je aktivirao Mimihagija kako bi – po cijenu vlastitog života – održao balans svjetova do Yhcawhova pada. Yhwach je šokiran jer nije predvidio ovakav rasplet, ali svejedno se uspije spojiti sa Soul Kingom, iako ga nova forma čini iznimno nestabilnim. Istovremeno, Kyōraku je doveo Aizena iz Mukena da im pomogne u borbi, a dio preživjelih Sternrittera odlučio se pridružiti Shinigamijima jer su se osjetili izdano nakon što su shvatili da ih je Yhwach odbacio. Dok se to sve odvijalo, Urahara je također okupio dio Arrancara, Fullbringere i Visorede da im pomognu u borbi. Zajedničkim naporima, uspjeli su doći do Palače, koju je Yhwach potpuno promijenio i pretvorio u svoje novo sjedište po imenu Wahrwelt ([[japanski]]: {{Ruby-ja | 真世界城 | ヴァールヴェルト}}, ''Vāruveruto''; dol. "Stvarni svijet"). Nakon što ih snajperom napadne [[Lille Barro]], Shinigamiji i njihovi saveznici razdvajaju se kako bi se individualno mogli suočiti s članovima Schutzstaffela. Renji se bori s Ishidom, a iako se učini da ga je uspio svladati, Ishida aktivira ''Sklaverei'' ([[japanski]]: {{Ruby-ja | 聖隷 | スクラヴェライ}}, ''Sukuraverai''; dol. "Ropstvo") i tako si da neočekivano pojačanje, što se pokaže dovoljnim da Renija probode kroz prsa. Dok [[Bazz-B]] ide kod [[Jugram Haschwalth|Jugrama]], [[Liltotto Lamperd]] i [[Giselle Gewelle]] odlaze do Yhwacha, ali on ih svlada bez većih problema. Mayurijeva i Kenpachijeva grupa nailazi na [[Pernida Parnkgjas|Pernidu Parnkgjasa]], lijevu ruku Soul Kinga, koji relativno jednostavno svlada Kenpachija, nakon što ovaj bezglavo misli da ga može ubiti čistom silom. Mayuri tada koristi svoj intelekt kako bi naizgled nadvladao Pernidu, ali ne računa s njegovim iznimnim regeneracijskim vještinama. Tada odluči aktivirati svoj modificirani Bankai, koji proždre Pernidu na licu mjesta. Ni to ne bude dovoljno pa se Mayuri prebaci u defenzivu, ali u jednom se trenutku [[Nemu Kurotsuchi|Nemu]] odluči žrtvovati i dopustiti Pernidi da ju proždre, što se u konačnici pokaže kao kraj za Pernidu. Naime, Nemu je bila opremljena s nervnim otrovom i kada ju je Pernida proždro, otrovao se i umro, iako je Mayuri ostao bez svoje pomoćnice. Istovremeno, Kyōraku se odlučio suočiti s Lilleom te koristi igre svog Shikaija kako bi omogućio drugima da pobjegnu. Kako je Kyōraku vještiji borad od Lillea, Quincy je prisiljen aktivirati svoj ''Vollständig'' i pretvoriti se u anđeosko biće koje ne može biti ubijeno. Kyōraku tada aktivira svoj Bankai koji obuhvati dio Wahrwelta i kroz teatarsku predstavu u tri čina uspijeva dekapitirati Lillea, iako pritom pretrpi teške ozljede. Međutim, Lille uspije aktivirati još jedan oblik i smrtno rani Kyōrakua, koji tada zamoli Nanao za pomoć, otkrivši joj istinu o njenoj obitelji. Nanao tada iskoristi ceremonijalni mač svoga klana, Shinken Hakkyōken, i uspije presjeći ne samo Lillea, nego i dobar dio Wahrwelta, nakon čega Lille pada u Soul Society, gdje njegove preživjele klonove dočekuje oživljeni [[Izuru Kira]]. [[File:Ep394YhwachRevealsImpalement.webp|thumb|320px|Kako bi ostvario svoj plan, [[Yhwach]] je morao ubit i apsorbirati [[Soul King]]a, svog oca i na taj način steći moći da uništi sve svjetove.]] Bazz-B je uspio pronaći Haschwaltha, ali nije imao nikakvih izgleda u borbi sa svojim bivšim prijateljem, koji se promijenio kada ga je Yhwach uzeo pod svoje. Bazz-B pada mrtav, a Haschwalth odlazi do Ishide, kojeg optužuje da će izdati Yhwacha u skoroj budućnosti, nakon čega njih dvoje započnu borbu. [[Askin Nakk Le Vaar]] uspio je zarobiti Ichiga, Orihime i Chada, ali prije nego ih je uspio ubiti, spasila ih je Yoruichi, koja nastavlja borbu s Askinom. Iako bivša kapetanica uspijeva značajno ozlijediti Askina, njegova sposobnost adaptacije pokaže se previše snažnom za nju. Uraharin dolazak im pruži novu kratkotrajnu prednost, ali Askin ponovno aktivira svoje vještine i gotovo ubije Uraharu, koji tada aktivira svoj Bankai. Dok se Askin pokušava prilagoditi novim uvjetima, s leđa mu se prišulja [[Grimmjow Jaegerjaquez]], koji mu rukom probije prsa i iščupa srce, završivši tako i tu borbu. Ostatak Shinigamija i Visoreda nailazi na [[Gerard Valkyrie|Gerarda Valkyriea]], koji – čini se – brzo pada, ali koristeći svoju sposobnost da dozove čudo, svaki put kada ga Shinigamiji ubiju, on se vrati još jači. Hitsugayin puni Bankai u suradnji s Byakuyom uspije usporiti Gerarda, ali Shinigamiji ne pronalaze način kako ga pobijediti. Čak ni Kenpachi, koji uspije aktivirati svoj Bankai, ne uspijeva ubiti Gerarda, koji dodatno pojačava svoje moći i postaje divovsko stvorenje koje je spremno pobiti ih sve. Gerard, srce Soul Kinga, na kraju je pao kada mu je Yhwach uzeo njegove moći tijekom naknadne borbe s Ichigom. Ichigo, Orihime i Chad, kojima se uskoro pridružuju Renji i Rukia, uspijevaju doći do Yhwacha; istovremeno, Ishida koristi svoje moći kako bi izdržao u borbi s Jugramom, koji trenutno posjeduje Yhwachove moći jer je još uvijek noć. No, u trenutku kada se čini da bi Ichigo mogao sasjeći Yhwacha, vođa Quincyja dobije svoje moći natrag, a Ishida neočekivanu prednost u borbi, koju uspijeva iskoristiti i ubiti Jugrama. Ichigo i njegovi saveznici, međutim, nemaju nikakvih šansi protiv Yhwacha, a iako Orihime koristi svoje moći kako bi ih osposobljavala za daljnju borbu, i ona je nemoćna pred Yhwachovom snagom. U tom trenutku, Orihime uspije objedniti moći svoje tehnike Santen Kesshun i u neočekivanom obratu poništi sve što je Yhwach učinio, pri čemu sebe, ali i njega izbriše iz egzistencije. Naravno, Yhwach, koji je u međuvremenu dobio moći boga, uspije poništiti i to te planira ujediniti svjetove i postati njihov jedini vladar. Ishida, koji se sastao s oporavljenim Kyōrakuom i [[Tier Harribel]], koju je oslobodila Nel, objašnjava kako mogu odgoditi uništenje svjetova te dobije njihovu podršku. Yhwach misli kako će pobijediti, međutim objedinjene snage Quincyja, Shinigamija i Arrancara uspijevaju spriječiti uništenje, ali ne uspijevaju ubiti Yhwacha, koji odlazi u Seireitei, gdje ga dočekuje Aizen, kojemu se uskoro pridružuju Ichigo i Renji. Aizen iskoristi svoj Shikai kako bi nakratko prevario Yhwacha, što Ichigu, Renjiju i Ishidi, koji im se uskoro pridružuje, daje dovoljno prostora da ga konačno ubiju i na taj način stabiliziraju situaciju. Yhwach nakon toga postaje novi Soul King, a u sva je tri svijeta ponovo uspostavljen balans. == Likovi == {{main|Lista likova iz serijala Bleach}} {| class="wikitable sortable mw-datatable sort-under static-row-numbers sticky-header col1left col5left" style="font-size:95%;" |- ! class="unsortable" |Lik{{efn|Žuta pozadina znači da je lik originalni lik iz [[anime]]a koji se nije pojavio u mangi.}} !! class="unsortable" |Glas posudio |- ! colspan="2"| Glavni likovi |- |[[Ichigo Kurosaki]] |[[Masakazu Morita]] |- |[[Rukia Kuchiki]] |[[Fumiko Orikasa]] |- |[[Uryū Ishida]] |[[Noriaki Sugiyama]] |- |[[Orihime Inoue]] |[[Yuki Matsuoka]] |- |[[Yasutora Sado|Yasutora Sado (Chad)]] |[[Hiroki Yasumoto]] |- |[[Kisuke Urahara]] |[[Shin'ichirō Miki]] |- |[[Yoruichi Shihōin]]{{efn|Kada se pretvori u mačku, glas joj posuđuje [[Shirō Saitō]].}} |[[Satsuki Yukino]] |- ! colspan="2" | Shinigamiji |- |rowspan="2"| [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto]] |[[Masaaki Tsukada]] |- |[[Binbin Takaoka]]{{efn|name=S17|Samo u 17. sezoni.}} |- |[[Chōjirō Sasakibe]] |[[Taro Yamaguchi]]{{efn|U 17. sezoni, glas mladom Sasakibeu posudio je [[Ryōta Suzuki]].}} |- |rowspan="2"|[[Soi Fon]] |[[Tomoko Kawakami]] |- |[[Hōko Kuwashima]]{{efn|name=S17}} |- |[[Marechiyo Ōmaeda]] |[[Shōto Kashii]] |- |[[Gin Ichimaru]] |[[Kōji Yusa]] |- |[[Izuru Kira]] |[[Takahiro Sakurai]] |- |[[Rōjūrō Ōtoribashi]] |[[Shōto Kashii]] |- style="background:#FFD;" |[[Shūsuke Amagai]] |[[Ken'yū Horiuchi]] |- style="background:#FFD;" |[[Makoto Kibune]] |[[Hikaru Midorikawa]] |- |[[Retsu Unohana]] |[[Aya Hisakawa]] |- |[[Isane Kotetsu]] |[[Yukana]] |- |[[Hanatarō Yamada]] |[[Kōki Miyata]] |- |[[Sousuke Aizen]] |[[Shō Hayami]] |- |[[Shinji Hirako]] |[[Masaya Onosaka]] |- |[[Momo Hinamori]] |[[Kumi Sakuma]] |- |[[Byakuya Kuchiki]] |[[Ryōtarō Okiayu]] |- |[[Renji Abarai]] |[[Kentarō Itō]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Reiko Kiuchi]].}} |- |[[Sajin Komamura]] |[[Tetsu Inada]] |- |[[Tetsuzaemon Iba]] |[[Rintarō Nishi]] |- |[[Love Aikawa]] |[[Tetsu Inada]] |- |[[Shunsui Kyōraku]] |[[Akio Ōtsuka]]{{efn|Mladom Kyōrakuu glas je posudio [[Ayane Sakura]].}} |- |[[Nanao Ise]] |[[Hitomi Nabatame]] |- |rowspan="2"| [[Lisa Yadōmaru]] |[[Kanako Hattori]] |- |[[Sayori Ishizuka]]{{efn|name=S17}} |- |[[Kaname Tōsen]] |[[Toshiyuki Morikawa]] |- |[[Shūhei Hisagi]] |[[Katsuyuki Konishi]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Yū Kobayashi]].}} |- |[[Kensei Muguruma]] |[[Tomokazu Sugita]] |- |[[Mashiro Kuna]] |[[Akemi Kanda]] |- |[[Tōshirō Hitsugaya]] |[[Romi Park]]{{efn|U epizodama 17. sezone u kojem manifestira svoj potpuni Bankai, glas mu je posudio [[Yūki Kaji]].}} |- |[[Rangiku Matsumoto]] |[[Kaya Matsutani]] |- |[[Kenpachi Zaraki]] |[[Fumihiko Tachiki]] |- |[[Yachiru Kusajishi]] |[[Hisayo Mochizuki]] |- |[[Ikkaku Madarame]] |[[Nobuyuki Hiyama]] |- |[[Yumichika Ayasegawa]] |[[Jun Fukuyama]] |- |[[Mayuri Kurotsuchi]] |[[Ryūsei Nakao]] |- |[[Nemu Kurotsuchi]] |[[Rie Kugimiya]] |- |[[Akon (Bleach)|Akon]] |[[Keijin Okuda]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Kaya Miyake]].}} |- |[[Jūshirō Ukitake]] |[[Hideo Ishikawa]]{{efn|U 17. sezoni, glas mladom Ukitakeu posudila je [[Natsumi Fujiwara]].}} |- |[[Kaien Shiba]] |[[Toshihiko Seki]] |- |[[Ichibe'e Hyōsube]] |[[Naomi Kusumi]] |- |[[Tenjirō Kirinji]] |[[Senjumaru Shutara]] |- |[[Kirio Hikifune]] |[[Ayumi Tsunematsu]] |- |[[Ōetsu Nimaiya]] |[[Yōji Ueda]] |- |[[Senjumaru Shutara]] |[[Rina Satō]] |- ! colspan="2"| Hollowi |- | [[Grand Fisher]] | [[Chafūrin]] |- | [[Yammy Llargo]] | [[Kenji Nomura]] |- | rowspan="2"|[[Aaroniero Arruruerie]] | [[Ryūzaburō Ōtomo]] (duboki glas) |- | [[Mayumi Yamaguchi]] (visoki glas) |- | [[Szayelaporro Granz]] | [[Kōsuke Toriumi]] |- | [[Zommari Rureaux]] | [[Taiten Kusunoki]] |- | [[Grimmjow Jaegerjaquez]] | [[Jun'ichi Suwabe]] |- | [[Luppi Antenor]] | [[Daisuke Kishio]] |- | [[Nnoitra Gilga]] | [[Nobutoshi Kanna]] |- | [[Ulquiorra Cifer]] | [[Daisuke Namikawa]] |- | [[Tier Harribel]] | [[Megumi Ogata]] |- | rowspan="2"| [[Nelliel Tu Odelschwanck]] | [[Tomoko Kaneda]] |- | [[Arisa Kiyoto]]{{efn|name=S17}} |- | [[Baraggan Louisenbairn]] | [[Shōzō Iizuka]] |- | [[Coyote Starrk]] | [[Rikiya Koyama]] |- | [[Lilynette Gingerbuck]] | [[Kiyomi Asai]] |- | [[Dordoni Alessandro Del Socaccio]] | [[Kōji Ishii]] |- | [[Cirucci Sanderwicci]] | [[Hōko Kuwashima]] |- | [[Gantenbainne Mosqueda]] | [[Masato Funaki]] |- | [[Wonderweiss Margela]] | [[Hisayoshi Suganuma]] |- | [[Rudbornn Chelute]] | [[Taro Yamaguchi]] |- | [[Pesche Guatiche]] | [[Takehito Koyasu]] |- | [[Dondochakka Birstanne]] | [[Daisuke Gōri]] |- | [[Bawabawa]] | [[Hiroki Yasumoto]] |- ! colspan="2"| Fullbringeri |- |[[Kūgo Ginjō]] |[[Hiroki Tōchi]] |- |[[Shūkurō Tsukishima]] |[[Daisuke Ono]] |- |[[Riruka Dokugamine]] |[[Megumi Toyoguchi]] |- |[[Yukio Hans Vorarlberna]] |[[Mitsuhiro Ichiki]] |- |[[Jackie Tristan]] |[[Atsuko Yuya]] |- |[[Giriko Kutsuzawa]] |[[Atsushi Ono]] |- ! colspan="2"| Quincyji |- | rowspan="2"| [[Sōken Ishida]] | [[Eiji Maruyama]] |- | [[Akio Nojima]]{{efn|name=S17}} |- | [[Yhwach]] | [[Takayuki Sugō]] |- | [[Jugram Haschwalth]] | [[Yū'ichirō Umehara]]{{efn|U 17. sezoni, u scenama u kojima je prikazan kao dijete glas mu je posudila [[Marina Inoue]].}} |- | [[Lille Barro]] | [[Satoshi Hino]] |- | [[Pernida Parnkgjas]] | [[Bin Shimada]] |- | [[Askin Nakk Le Vaar]] | [[Shunsuke Takeuchi]] |- | [[Gerard Valkyrie]] | [[Tsuyoshi Koyama]] |- | [[Quilge Opie]] | [[Kō'ichi Yamadera]] |- | [[Äs Nödt]] | [[Yoshitsugu Matsuoka]] |- | [[Bazz-B]] | [[Yūki Ono]]{{efn|U 17. sezoni, u scenama u kojima je prikazan kao dijete glas mu je posudila [[Chiaki Kobayashi]].}} |- | [[Gremmy Thoumeaux]] | [[Natsuki Hanae]] |- |[[Liltotto Lamperd]] |[[Aoi Yūki]] |- |[[Giselle Gewelle]] |[[Nao Tōyama]] |- |[[Bambietta Basterbine]] |[[Ayana Taketatsu]] |- ! colspan="2"| Ostali likovi |- |[[Kon (Bleach)|Kon]] |[[Mitsuaki Madono]]{{efn|U OVA epizodi "[[memories in the rain]]", glas mu je posudio [[Tite Kubo]].}} |- |[[Isshin Kurosaki]] |[[Toshiyuki Morikawa]] |- |[[Masaki Kurosaki]] |[[Sayaka Ōhara]] |- |[[Yuzu Kurosaki]] |[[Ayumi Sena]] |- |[[Karin Kurosaki]] |[[Rie Kugimiya]] |- |[[Ryūken Ishida]] |[[Ken Narita]] |- |[[Tatsuki Arisawa]] |[[Junko Noda]] |- |[[Keigo Asano]] |[[Katsuyuki Konishi]] |- |[[Mizuiro Kojima]] |[[Jun Fukuyama]] |- |[[Ikumi Unagiya]] |[[Yūko Kaida]] |- |[[Tessai Tsukabishi]] |[[Kiyoyuki Yanada]] |- |[[Hachigen Ushōda]] |[[Takashi Nagasako]] |- |[[Jinta Hanakari]] |[[Takako Honda]] |- |[[Ururu Tsumugiya]] |[[Noriko Shitaya]] |- style="background:#FFD;" |[[Ririn]] |[[Yumi Kakazu]] |- style="background:#FFD;" |[[Nozomi Kujō]] |[[Hisako Kanemoto]] |- style="background:#FFD;" |[[Kagerōza Inaba]] |[[Toshio Furukawa]] |- style="background:#FFD;" |[[Jin Kariya]] |[[Tōru Ōkawa]]{{efn|U scenama u kojima je prikazan kao dijete, glas mu je posudila [[Hitomi Nabatame]].}} |- |[[Kūkaku Shiba]] |[[Akiko Hiramatsu]] |- |[[Ganju Shiba]] |[[Wataru Takagi]] |- style="background:#FFD;" |[[Rurichiyo Kasumiōji]] |[[Reiko Takagi]] |} === Sinkronizacije === S obzirom na činjenicu da je ''Bleach'' bio globalno popularan, distribuiran je na brojna svjetska tržišta. Neka od njih otkupila su samo izvornu japansku verziju koja je emitirana uz titlove, ali dobar dio tržišta snimio je i vlastite, sinkronizirane verzije animea. Među njima se posebno ističe [[engleski|engleska]] sinkronizacija, međutim i drugi su europski jezici imali vlastite verzije animea, poput [[njemački|njemačkog]], [[francuski|francuskog]], [[portugalski|portugalskog]] (različite sinkronizacije za Portugal i Brazil), [[španjolski|španjolskog]] (različite sinkronizacije za Španjolsku i Latinsku Ameriku) i [[katalonski|katalonskog]], [[talijanski|talijanskog]], [[ruski|ruskog]], [[češki|češkog]] i [[mađarski|mađarskog]]. Azijsko tržište također je distribuiralo sinkronizirane verzije za gledatelje u [[Kina|Kini]], [[Južna Koreja|Južnoj Koreji]], [[Filipini]]ma, [[Tajland]]u, [[Malezija|Maleziji]] i [[Indonezija|Indoneziji]], a producirana je i sinkronizirana verzija na [[arapski|arapskom]]. == Produkcija == Animaciju ''Bleacha'' preuzeo je studio [[Pierrot (studio)|Pierrot]], koji je dvije godine ranije dobio i animaciju [[anime]]a ''[[Naruto (anime)|Naruto]]'', tako da je Pierrot dobio dva od tri animea iz tzv. "Velike trojke" (''[[One Piece (anime)|One Piece]]'' je projekt [[Toei Animation]]a). Redateljem je imenovan [[Noriyuki Abe]], dok je za glavnog scenarista isprva postavljen [[Masashi Sogo]], koji je vodio projekt do 229. epizode te kasnije od 266. do 316. epizode. Od 230. do 265. epizode glavni scenarist bio je [[Tsuyoshi Kida]], dok je od 317. godine do kraja izvornog emitiranja tu ulogu preuzeo [[Kento Shimoyama]]. [[Masashi Kudō]] bio je dizajner likova, a povremeno je bio i glavni animator te je osobno nadzirao animaciju. [[Datoteka:Shirō Sagisu.jpg|lijevo|mini|292x292piksel|[[Shirō Sagisu]] bio je kompozitor serijala kroz obje faze emitiranja.]] Prvih 167 epizoda animea emitirano je u tada standardnom 4:3 formatu, a od 168. epizode do kraja korišten je 16:9 format. Izvorni anime podijeljen je na ukupno 16 sezona nejednakog trajanja, pri čemu je zbog činjenice da je ''Bleach'' bio ''[[de facto]]'' cjelogodišnji serijal, a što je značilo da je bilo trenutaka kada je anime dostigao mangu pa nije bilo više novog kanonskog materijala za adaptirati, produciran je značajan broj ''filler'' epizoda te pet cijelih ''filler'' sezona. Prema podacima, ''Bleach'' je imao visoku stopu ''fillera'' od 45%, što znači da je ta količina animea bila potpuno originalna i nije bila temeljena na mangi; danas je takva praksa u anime produkciji rijetka, međutim u tom je razdoblju to bilo uobičajeno pa su tako i druge anime serije iz istog perioda, među kojima i ''Naruto'' i ''One Piece'', imale značajnu količinu ''fillera''. Iako Tite Kubo nije imao nikakve veze s većinom sadržaja iz ''filler'' epizoda, u intervjuu iz [[2009.]] godine govorio je o sadržaju 13. sezone animea (''Zanpakutō: The Alternate Tale''), koja je bila ''filler'', rekavši kako je želio iskoristiti neke od koncepata iz te sezone u mangi. Najbolji primjer toga su utjelovljenja [[Shunsui Kyōraku|Kyōrakuovog]] [[Zanpakutō]]a, koja su kasnije potvrđena kao kanonska u posljednjoj velikoj narativnoj cjelini mange, kada Kyōraku aktivira svoj Bankai u borbi protiv Lillea Barroa. Također, mač Muramasa, čije je utjelovljenje bilo glavni negativac 13. sezone, u [[light novel]]u ''[[Bleach: Can't Fear Your Own World]]'' postao je dio kanona, iako nije potvrđeno da je priča iz 13. sezone u cijelosti točna. Kubo je također potvrdio da je njegov stil u mangi fiksiran tek nakon što je anime počeo s emitiranjem; priznao je da mu je stil varirao te da je tek u kasnijoj fazi jasno definiran, a kao jedan od primjera naveo je da više nije crtao kosu svojih likova iza njihovih ušiju. Nakon emitiranja 366. epizode u ožujku [[2012.]] godine, ''Bleach'' je službeno išao na pauzu neodređenog trajanja. Razlozi te pauze nikada nisu službeno objašnjeni, međutim mediji su s vremenom identificirali nekoliko razloga koji su se poklopili u tom trenutku i rezultirali onime za što se vjerovalo da je kraj animea.<ref name=":1">{{Cite web |last=Freeman |first=Nik |date=2015-11-06 |title=Whatever Happened to Bleach? |url=https://www.animenewsnetwork.com/feature/2015-11-06/whatever-happened-to-bleach/.95031 |url-status=live |access-date=2026-11-06 |website=[[Anime News Network]]}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Kemner |first=Louis |date=2024-06-16 |title=Why The Bleach Anime Took Such a Long Hiatus |url=https://www.cbr.com/bleach-anime-cancellation-hiatus-thousand-year-blood-war/ |url-status=live |access-date=2026-10-15 |website=[[CBR]]}}</ref> Naime, iako je prodaja kućnih izdanja animea bila dobra, priča je u trenutku završetka 16. sezone potpuno sustigla mangu. Istovremeno, popularnost mange opala je nakon Aizenovog pada, a Fullbringer ''hen'' je naišao na dosta kritika, kao i narativni tijek, pri čemu su fanovi kritizirali Kuboa da je žrtvovao dobru narativnu izgradnju nauštrb repetitivnih borbi i loše razrađenih likova.<ref name=":1" /> Kako je anime u tom trenutku trebao producirati još ''fillera'', koji su i ranije bili kritizirani od strane fanova, Pierrot se zbog neisplativosti produkcije odlučio potpuno stopirati anime. I dok je Kubo u međuvremenu završio mangu, posljednja narativna cjelina također je naišla na brojne kritike jer je djelovala zbrzano i nedovoljno razrađeno, a što je bila posljedica ozbiljnih zdravstvenih problema koji su mučili autora u to vrijeme; jedno je vrijeme bilo govora i o tome da manga naprosto završi u tom trenutku,<ref name=":2" /> ali Kubo i izdavači su se dogovorili da će Kubu dati rok od jedne godine da završi priču, a što je rezultiralo skraćenom verzijom posljednje narativne cjeline. [[Datoteka:Taguchi Tomohisa from "The Tunnel to Summer, the Exit of Goodbyes" at Red Carpet of the Tokyo International Film Festival 2022 (52461533160).jpg|mini|375x375piksel|[[Tomohisa Taguchi]] preuzeo je redateljsku palicu kada se ''Bleach'' vratio [[2022.]] godine.]] I dok se činilo da se ''Bleach'' više neće vratiti, u ožujku [[2020.]] godine, u sklopu ''Bleach 20th Anniversary Projecta'' objavljeno je kako će posljednji dio Kubove mange, Thousand-Year Blood War ''hen'', dobiti svoju anime adaptaciju, odnosno kako će anime doista adaptirati cijelu mangu nakon 20 godina pauze.<ref>{{Cite web||url=https://www.viz.com/blog/posts/bleach-anime-is-coming-back|title=BLEACH ANIME IS COMING BACK!|website=[[Viz Media]]|date=March 20, 2020|access-date=August 23, 2026|archive-date=October 31, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031232249/https://www.viz.com/blog/posts/bleach-anime-is-coming-back|url-status=live}}</ref> Prvi ''trailer'' i vizuali otkriveni su tijekom [[Jump Festa|Jump Feste]] u prosincu [[2021.]] godine, zajedno s tehničkom ekipom. [[Pierrot (studio)|Pierrot]] je potvrđen kao povratnički studio. [[Tomohisa Taguchi]] najavljen je kao novi redatelj, dok je potvrđeno da su se [[Masashi Kudō]] i [[Shirō Sagisu]] vratili kao dizajner likova, odnosno kompozitor.<ref>{{Cite web||last=Harding|first=Daryl|title=Bleach Thousand-Year Blood War TV Anime Trailer, Key Visual Released for October 2022 Start|url=https://www.crunchyroll.com/news/latest/2021/12/18/first-bleach-thousand-year-blood-war-arc-tv-anime-trailer-key-visual-released-for-october-2022-start|website=[[Crunchyroll]]|date=December 18, 2021|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 24, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260824030545/https://www.crunchyroll.com/news/latest/2021/12/18/first-bleach-thousand-year-blood-war-arc-tv-anime-trailer-key-visual-released-for-october-2022-start|url-status=live}}</ref> Tite Kubo je bio uključen kao glavni nadzornik produkcije.<ref>{{Cite web||url=https://bleach-anime.com/en/staffcast/|title=Staff & Cast|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823141021/https://bleach-anime.com/en/staffcast/|url-status=live}}</ref> [[Masaki Hiramatsu]], jedan od pisaca na animeu, kasnije je rekao da je rad na adaptaciji oblik "prevođenja", ističući razlike u ''pacingu'' između tjedne mange i jedne epizode animea.<ref name="HiramatsuInterview">{{Cite web|script-title=ja:シリーズ構成 平松正樹インタビュー|trans-title=Interview with Series Composition Writer Masaki Hiramatsu|url=https://bleach-anime.com/special/interview/06.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823234454/https://bleach-anime.com/special/interview/06.html|url-status=live}}</ref> Kubova uključenost u produkciju pokazala se tim važnijom jer su producenti potvrdili kako su s autorom raspravljali o promjenama i uključivanju materijala koji nije bio uvršten u mangi, pri čemu je Kubo dobio pravo da nadzire i ispravlja originalne scene, ali i da predlaže vlastite promjene. Hiramatsu je kao primjer toga naveo susret između Aizena i Yhwacha iz šeste epizode, koji je značajno proširen, a Kubo je osobno značajno preradio dijalog za tu scenu.<ref name="HiramatsuInterview"/> Kako je anime napredovao, količina novog sadržaja postala je sve veća. Produkcija je potvrdila da su originalne scene za drugi ''cour'' bile ideje animacijske ekipa te da su naknadno pokazanu autori, koji je ponekad vraćao crteže u stilu mange kako bi im pojasnio svoje ideje. Novi sadržaj uključivao je dodane dijaloge, nove dijelove priče koji su davali pozadinu događanjima u glavnoj radnji te scene koje nisu bile prisutne u mangi.<ref name="Part2Production">{{Cite web|script-title=シリーズ構成・平松正樹様×チーフ演出・村田光様×プロデューサー・富永禎彦様（studioぴえろ）インタビュー|trans-title=Interview with Masaki Hiramatsu, Hikaru Murata and Yoshihiko Tominaga|url=https://bleach-anime.com/special/interview02/18.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823144923/https://bleach-anime.com/special/interview02/18.html|url-status=live}}</ref> Sam Kubo je rekao da je jedna originalna borba iz drugog ''coura'' izvorno trebala biti u mangi, ali je izbačena, tako da je animatorima dostavio pet-šest stranica materijala za tu borbu.<ref>{{Cite web||title=Tite Kubo x Masakazu Morita Interview|url=https://www.viz.com/blog/posts/tite-kubo-x-masakazu-morita-interview|website=[[Viz Media]]|date=April 10, 2023|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823153336/https://www.viz.com/blog/posts/tite-kubo-x-masakazu-morita-interview|url-status=live}}</ref> Kako je produkcija napredovala, Kubo je sve više osobno dolazio u studio te je pomagao ili pojašnjavao glumcima određene aspekte njihovih likova ako je bilo potrebno.<ref name="Part2Production" /> U listopadu [[2024.]] godine [[Aniplex]] je objavio posebni video povodom 20. obljetnice anime, a koji je prikazao neke od ključnih scena iz originalnog anime, ali sada animiranih u stilu novog animea, s poboljšanom kvalitetom i animacijom.<ref>{{cite web|title=ja:アニメ「BLEACH」20周年記念PVを公開、ルキアらの視点で"黒崎一護の姿"を描く|url=https://natalie.mu/comic/news/594085|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=October 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241005235448/https://natalie.mu/comic/news/594085|archive-date=October 5, 2024|language=ja|date=October 5, 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Tai|first=Anita|title=Bleach Anime Gets 20th Anniversary Video With New Animation|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-10-05/bleach-anime-gets-20th-anniversary-video-with-new-animation/.216383|website=[[Anime News Network]]|access-date=October 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241005225147/https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-10-05/bleach-anime-gets-20th-anniversary-video-with-new-animation/.216383|archive-date=October 5, 2024|date=October 5, 2024|url-status=live}}</ref> Taguchi je za treći ''cour'' postao glavni redatelj, dok je [[Hikaru Murata]] preuzeo njegovu raniju funkciju, dok je animaciju preuzeo filmski odjel, Pierrot Films. Taguchi je nadzirao cjelokupnu produkciju i scenarije, dok je Murata radio na pojedinačnim epizodama i vodio je sastanke s produkcijom.<ref>{{Cite web||script-title=ja:総監督・田口智久×監督・村田光インタビュー|trans-title=Interview with Chief Series Director Tomohisa Taguchi and Series Director Hikaru Murata|url=https://bleach-anime.com/special/interview03/29.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823212155/https://bleach-anime.com/special/interview03/29.html|url-status=live}}</ref> Taguchi je kasnije rekao da su se tijekom prva dva ''coura'' jako zbližili s Kubom, što im je olakšalo suradnju i omogućilo lakšu integraciju originalnog sadržaja. Murata je potvrdio da je treći ''cour'' imao više originalnog sadržaja nego prethodna dva, pri čemu je Kubo odobrio sav novi materijal i osmislio kako će ga povezati s mangom.<ref>{{Cite web||script-title=ja:『BLEACH』原作にないシーン増加へ 某作品に匹敵するクオリティ目指し制作「費用は嵩むしスケジュールは長期（笑）」|trans-title=Bleach to Increase Scenes Not in Original Manga; Production Aims for High Quality|url=https://www.oricon.co.jp/news/2352374/full/|website=[[Oricon|Oricon News]]|language=ja|date=November 1, 2024|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823200621/https://www.oricon.co.jp/news/2352374/full/|url-status=live}}</ref> Iste uloge zadržane su i za četvrti i posljednji ''cour'', koji je dodatno povećao broj originalnog materijala, toliko da su tijekom emitiranja gotovo cijele epizode bile originalne.<ref>{{Cite web||web|url=https://bleach-anime.com/en/staffcast/|title=Staff & Cast|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823141021/https://bleach-anime.com/en/staffcast/|url-status=live}}</ref> Nakon emitiranja osme epizode četvrtog ''coura'', produkcija je objavila kako će anime ići na jednomjesečnu pauzu jer je animatorima potrebno više vremena da kvalitetno animiraju posljednje dvije epizode, koje su na kraju emitirane krajem listopada [[2026.]] godine.<ref name="49-50">{{Cite web|last=Loo|first=Egan|date=September 12, 2026|title=Bleach: Thousand-Year Blood War – The Calamity Anime Episodes 49, 50 Delayed to October 19, 26|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-09-12/bleach-thousand-year-blood-war-the-calamity-anime-episodes-49-50-delayed-to-october-19-26/.241707|website=[[Anime News Network]]|access-date=September 12, 2026|quote=Monday, October 19 and Monday, October 26, respectively, at 24:00 (effectively, midnight the next day)}}</ref> == Epizoda == == Muzika == == Emitiranje i distribucija == == Ostali mediji == == Kritike == == Bilješke == {{notelist}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{Official website|https://bleach-anime.com/|Official website}} {{ja}} * {{Official website|https://pierrot.jp/title/bleach/|Official website at Pierrot}} {{ja}} * {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200301111859/https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/index2.html|date=March 1, 2020|title=Official website at TV Tokyo}} {{ja}} ** {{Official website|https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/|''Thousand-Year Blood War'' official website at TV Tokyo}} {{ja}} * {{Official website|https://www.aniplex.co.jp/bleach/|Official website at Aniplex}} {{ja}} * {{Official website|https://bleach.viz.com/|Official website at Viz Media}} {{Bleach}} {{Authority control}} [[Kategorija:Bleach]] [[Kategorija:Anime serije]] [[Kategorija:TV serije započete 2004.]] t44e33368drqswjbqr0v8eu3dpigyo0 42711159 42711158 2026-10-15T15:20:23Z Edgar Allan Poe 29250 /* Epizoda */ lektura 42711159 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Infookvir animanga/Header |ime = BLEACH |slika = [[Datoteka:Bleach_Anime.jpg|250px]] |opis_slike = Promotivni poster [[anime]] serije s glavnim likovima iz prve sezone |izvorno_ime = ''Burīchi'' |izvorno_pismo = ブリーチ |žanr = [[Pustolovni film|pustolovni]],<ref name="VizOfficial"/> [[Nadnaravna fikcija|nadnaravno]]<ref name="VizOfficial">{{cite web|url=https://www.viz.com/bleach|title=The Official Website for Bleach|publisher=[[Viz Media]]|access-date=October 24, 2017|archive-date=June 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190614214009/https://www.viz.com/bleach|url-status=live}}</ref> }} {{Infookvir animanga/Anime |Tv-film = |naslov = |redatelj = [[Noriyuki Abe]] |producent = {{nowrap|{{ubl|[[Ken Hagino]]|[[Noriko Kobayashi]] {{small|(#1–86, 226–328)}}|[[Yutaka Sugiyama]] {{small|(#1–25, 355–366)}}|[[Yukio Yoshimura]] {{small|(#26–133)}}|[[Shunji Aoki]] {{small|(#87–225)}}|[[Aya Mizobuchi]] {{small|(#134–157)}}|[[Mai Nagai]] {{small|(#158–354)}}|[[Hatsuo Nara]] {{small|(#343–366)}}}}}} |scenarist = {{ubl|[[Masashi Sogo]] {{small|(#1–229, 266–316)}}|[[Tsuyoshi Kida]] {{small|(#230–265)}}|[[Kento Shimoyama]] {{small|(#317–366)}}}} |skladatelj = [[Shirō Sagisu]] |studio = [[Pierrot (studio)|Pierrot]] |licenca = |mreža = {{flagicon|JAP}} [[TV Tokyo]] |mreža_hrv = |ostale_mreže = |početak_emitiranja = [[5. listopada]] [[2004.]] |kraj_emitiranja = [[27. ožujka]] [[2012.]] |epizode = 366 ([[Lista epizoda animea Bleach|epizode]]) |trajanje = 24 minute |emitiranje = }} {{Infookvir animanga/Anime |Tv-film = |naslov = Bleach: Thousand-Year Blood War |redatelj = {{ubl|[[Tomohisa Taguchi]]|[[Mitsutoshi Satou]]|[[Hikaru Murata]]}} |producent = {{ubl|[[Makoto Hijikata]]|[[Tasuku Honda]]|[[Genki Negishi]]|[[Yoshihiro Tominaga]]}} |scenarist = {{ubl|[[Tomohisa Taguchi]]|[[Masaki Hiramatsu]]}} |skladatelj = [[Shirō Sagisu]] |studio = [[Pierrot (studio)|Pierrot]] |licenca = |mreža = {{flagicon|JAP}} [[TV Tokyo]] |mreža_hrv = |ostale_mreže = |početak_emitiranja = [[11. listopada]] [[2022.]] |kraj_emitiranja = [[27. listopada]] [[2026.]] |epizode = 50 ([[Lista epizoda animea Bleach|epizode]]) |trajanje = 24 minute |emitiranje = }} {{Infookvir animanga/Ostalo |naslov = Anime filmovi |sadržaj = * ''[[Bleach: Memories of Nobody]]'' (2006) * {{nowrap|''[[Bleach: The DiamondDust Rebellion]]'' (2007)}} * ''[[Bleach: Fade to Black]]'' (2008) * ''[[Bleach: Hell Verse]]'' (2010) }} {{Infookvir animanga/Footer}} '''''BLEACH''''' ([[japanski]]: ブリーチ, ''Burīchi'') [[japan]]ska je [[anime]] serija nastala prema [[Bleach (manga)|istoimenoj mangi]] [[Tite Kubo|Titea Kuba]]. Serija je premijerno prikazana [[5. listopada]] [[2004.]] godine te je neprekinuto emitirana sve do [[27. ožujka]] [[2012.]] godine kada je, bez da je adaptirala cijelu mangu, iznenada ukinuta nakon 366 epizoda, što je rijetkost u svijetu [[anime]]a, pogotovo s obzirom na činjenicu da je [[manga]] bila izrazito popularna. Ipak, nakon deset godina, službeno je potvrđeno kako će manga biti adaptirana do kraja te je nastavak, naslovljen ''Bleach: Thousand-Year Blood War'', započeo s emitiranjem [[11. listopada]] [[2022.]], a zaključen je [[27. listopad|27. listopada]] [[2026.]] godine nakon 50 epizoda. Tako je cjelokupni anime na kraju imao 416 epizoda. Serijal je producirao [[Pierrot (studio)|Studio Pierrot]], a prvi je dio režirao [[Noriyuki Abe]], dok je [[Tomohisa Taguchi]] preuzeo režijsku palicu drugog dijela. Glazbu je komponirao [[Shirō Sagisu]]. Kao i manga, radnja animea prati srednjoškolca [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]] koji, nakon susreta s [[Rukia Kuchiki|Rukijom Kuchiki]], postaje [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] i zajedno sa svojim prijateljima spašava svijet od različitih protivnika. No, osim što je više-manje vjerno adaptirala originalnu mangu, anime serija sadržavala je i značajnu količinu originalnog sadržaja, uključujući cijele narativne cjeline i likove, koji nije bio u originalnoj mangi. Anime serija prikazivana je cijelom nizu zemalja te je, uz ''[[Naruto (anime)|Naruto]]'' i ''[[One Piece (anime)|One Piece]]'', jedna od "Velike trojke" anime serija s početka [[21. vijek|XXI. vijeka]]. Danas se smatra da je ''BLEACH'' jedna od najpopularnijih anime serija u historiji. == Sinopsis == === Agent of the Shinigami ''hen'' === [[File:Ep1IchigoTakesPower.webp|thumb|320px|left|[[Rukia Kuchiki]] sprema se dati [[Ichigo Kurosaki|Ichigu Kurosakiju]] moći [[Shinigami (Bleach)|Shinigamija]] kako bi mogao obraniti sebe i svoju obitelj od napada [[Hollow]]a po imenu [[Fishbone D]].]] Radnja animea započinje u [[Karakura|Karakuri]], fiktivnom [[japan]]skom gradiću u kojem živi [[Ichigo Kurosaki]], srednjoškolac koji živi s ocem [[Isshin Kurosaki|Isshinom]], liječnikom koji u obiteljskoj kući ima malu kliniku, te sestrama blizankama, [[Karin Kurosaki|Karin]] i [[Yuzu Kurosaki|Yuzu]]. Njihova majka, [[Masaki Kurosaki|Masaki]], poginula je nedugo nakon rođenja blizanki dok je bila u šetnji s Ichigom. Ichigo Kurosaki naizgled je obični srednjoškolac, ali ima sposobnost komunikacije s duhovima, što ga čini posebnim. Jedne večeri, u njegovoj se sobi pojavi mlada djevojka odjevena u crni [[kimono]] po imenu [[Rukia Kuchiki]], koja mu se predstavlja kao [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|死神|しにがみ}}, ''Shinigami''; dosl. "Bog smrti") i objašnjava kako je ona zadužena za zaštitu stanovnika Karakure od zlih [[Hollow]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|虚|ホロウ}}, ''Horō''; dosl. "Šupljina") kao i za slanje zaostalih duša u njezin dom, [[Soul Society]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|尸魂界|ソウル・ソサエティ}}, ''Souru Sosaeti''; dosl. "Zajednica duša"), gdje sve pročišćene duše idu poslije smrti. Ichigo joj nije sklon povjerovati, ali njihov razgovor prekida dolazak opasnog, snažnog Hollowa koji, prema Rukijinom tumačenju, cilja upravo Ichigovu obitelj, odnosno, kako se uskoro ispostavi, Ichiga. Nakon što Rukia ne uspije ubiti Hollowa, ponudi Ichigu da mu preda dio svojih moći kako bi se on mogao boriti, na što on pristane, ali dogodi se čudo i Ichigo pokupi sve Rukijine moći, s kojima postaje Shinigami i uspijeva pobijediti Hollowa. Kako Rukia nije u mogućnosti vratiti se kući dok joj se ne vrate moći, odlazi do trgovine koju vodi [[Kisuke Urahara]], misteriozni trgovac mješovitom robom za Shinigamije, ali i ljude, koji joj nabavlja [[Gigai]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|義骸|ぎがい}}, ''Gigai''; dosl. "Lažno tijelo"), lažno tijeli pomoću kojeg može normalno živjeti u Svijetu živih, ali u kojem ne može koristiti svoje moći. S druge strane, Ichigo je primoran mijenjati ju kao zamijenski Shinigami u Karakuri, što on isprva odbija, ali kada shvati kako time može pomoći ljudima, prihvaća svoju novu funkciju. Rukia ubrzo dolazi u Ichigov razred i upoznaje njegove prijatelje, među kojima su [[Orihime Inoue]] i "[[Yasutora Sado|Chad]]", ali i [[Quincy (Bleach)|Quincy]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|滅却師|クインシー}}, ''Kuinshī''; dosl. "Redovnik uništenja") [[Uryū Ishida]], koji se kasnije predstavlja kao Ichigov rival jer su, prema njegovom tumačenju, Quincyji i Shinigamiji prirodni neprijatelji. Naravno, Ichigovo djelovanje privuče pozornost Soul Societyja, gdje se Rukia nije javila dugo, tako da u Karakuru dolaze [[Byakuya Kuchiki]] i [[Renji Abarai]] kako bi odveli Rukiju natrag kući te joj sudili za teški zločin zbog davanja svojih moći smrtniku. Ichigo to pokuša spriječiti, ali unatoč svim svojim vještinama, Byakuya je previše snažan za njega i ostavlja ga u teškom stanju, nakon čega ga spašava Urahara. U međuvremenu su i Orihime i Chad aktivirali svoje moći i nakon što je Ichigo odlučio trenirati s Uraharom kako bi reaktivirao svoje prirodne moći, njih troje i Ishida odluče otići u Soul Society kako bi spasili Rukiju, koju čega pogubljenje. Uz pratnju mačke koja govori po imenu [[Yoruichi Shihōin|gospodin Yoruichi]], njih se četvoro upute u Soul Society, gdje njihova prisutnost aktivira alarm i oni su odmah identificirani kao neprijatelji. === Soul Society ''hen'' === Međutim, istovremeno dok se Ichigo i njegovi prijatelji pokušavaju probiti u [[Seireitei]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|瀞霊廷|せいれいてい}}, ''Seireitei''; dosl. "Dvor čistih duša"), unutar zidina istoga odvija se drama jer je Kapetan ([[japanski]]: {{Ruby-ja|隊長|たいちょう}}, ''Taichō''; dosl. "Zapovjednik jedinice") Pete divizije, [[Sōsuke Aizen]], ubijen. Dio Kapetana iz organizacije [[Gotei 13]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|護廷十三隊|ごていじゅうさんたい}}, ''Goteijūsantai''; dosl. "Trinaest carskih zaštitnika") smatra kako su Ichigo i njegovi saveznici krivi, dok drugi sumnjaju kako je ubojica netko od njih. I dok Ichigova grupa uspije prodrijeri u Seireitei, atmosfera među kapetanima sve je napetija. Kada uspiju prodrijeti kroz barijeru, Ichigo i njegovi prijatelji se razdvoje i svatko od njih suočava se s vlastitim protivnicima, kulminacija čega su borbe Ishide i [[Mayuri Kurotsuchi|Mayurija Kurotsuchija]], Kapetana Dvanaeste divizije, Chada i [[Shunsui Kyōraku|Shunsuija Kyōrakua]], Kapetana Osme divizije, i Ichiga i [[Kenpachi Zaraki|Kenpachija Zarakija]], Kapetana Jedanaeste divizije. Ishida i Ichigo su uspješni, dok Chad gubi svoju borbu, ali ne i život. Nakon svoje pobjede, Ichigo nastavlja put prema Rukiji, ali ga ponovo zaustavlja Byakuya; Yoruichi, za koju se ubrzo ispostavi da je žena i bivša Kapetanica Druge divizije koja ima sposobnost pretvoriti se u mačku, spasi Ichiga i uskoro ga nauči [[Bankai]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|卍解|ばんかい}}, ''Bankai''; dosl. "Finalno oslobađanje") kako bi mogao biti ravnopravan s Byakuyom. {{multiple image <!-- Layout parameters --> | align = left | direction = vertical | background color = | total_width = 350px | caption_align = | image1 = Ep34AizenFakesDeath.webp | alt1 = | link1 = | thumbtime1 = | caption1 = | image2 = 278Aizen2C and Tosen are freed.webp | alt2 = | link2 = | caption2 = | footer = Kapetan [[Sōsuke Aizen]] prvo je lažirao svoju smrti (gore), a onda je zajedno sa svojim saveznicima [[Gin Ichimaru|Ginom Ichimaruom]] i [[Kaname Tōsen|Kanameom Tōsenom]] pobjegao u [[Hueco Mundo]], gdje je organizirao vojsku [[Arrancar]]a i sukobio sa sa svojim bivšim saveznicima (dolje). }} Ichigo uspijeva stići na vrijeme i spasiti Rukiju, međutim uskoro se otkrije kako su sva događanja u Seireiteiju dio izdajničkog plana bivšeg Kapetana Aizena, koji je zapravo živ. Aizen je lažirao svoju smrt uz pomoć svojih saveznika, [[Gin Ichimaru|Gina Ichimarua]] i [[Kaname Tōsen|Kanamea Tōsena]], s kojima - nakon što iz Rukijinog Gigaija izvuče [[Hōgyoku]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|崩玉|ほうぎょく}}, ''Hōgyoku''; dosl. "Raspadajuća kugla") - odlazi u [[Hueco Mundo]] i najavljuje skori rat protiv svojih bivših saveznika. === Arrancar ''hen'' === Dok se Gotei 13 pripremaju na sukob, Aizen je u Hueco Mundu formirao vojsku moćnih Hollowa, [[Arrancar]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|破面|アランカル}}, ''Arankaru''; dosl. "Puknuta maska", prev. "otkinuti"), koje je nazvao Espade i rangirao ih po brojevima (1 do 10) temeljem njihove snage. Dvojica Espada, [[Yammy Llargo]] i [[Ulquiorra Cifer]], dolaze u Svijet živih kako bi testirali Ichigove moći, a nedugo zatim, Ulquiorra dolazi u Svijet živih i prisiljava Orihime, koja ima jako neobične moći, da dođe k Aizenu. Otkrivši što se dogodilo, Ichigo se ogluši o naredbe Soul Societyja te s Ishidom i Chadom odlazi u Hueco Mundo uz Uraharinu pomoć, kako bi spasili Orihime; na putu im se pridružuju Rukia i Renji. Po dolasku u Hueco Mundo upoznaju grupicu neobičnih i ekstenctričnih Hollowa koju čine [[Nelliel Tu Odelschwanck]], [[Dondochakka Birstanne]], [[Pesche Guatiche]] i [[Bawabawa]], koji im odluče praviti društvo i - koliko mogu - pomoći u njihovom nastojanju. Ichigo i ostali prolaze kroz Hueco mundo, pri čemu se bore s brojnim Hollowima, bivšim Espadama i aktualnim Espadama. U jednom trenutku u Hueco Mundo dolaze kapetani [[Byakuya Kuchiki]], [[Kenpachi Zaraki]], [[Mayuri Kurotsuchi]] i [[Retsu Unohana]], koji pomažu Ichigu dok ovaj odlazi na konačni okršaj s Ulquiorrom kako bi oslobodio Orihime. Tokom borbe, Ichigo bude ubijen te se pretvori u Hollowa, u kojem stanju uspijeva ubiti Ulquiorru. Nakon toga se uspijeva vratiti u normalno stanje. Kapetani ga tada informiraju o stanju u Svijetu živih. Naime, Aizenov je plan u tom trenutku postao jasan - planirao je iskoristiti Karakuru i sve ljude u njoj kako bi si omogućio put u do palače u kojoj obitava [[Soul King]], tamo ga ubio i postao novi vladar. Kako bi ga spriječio, Gotei 13 su uz Uraharinu pomoć napravili repliku Karakure na mjestu originalnog grada, koji su, zajedno sa stanovnicima, premjestili u Soul Society. Kada je Aizen s preostalim Espadama došao u Karakuru, shvatio je da se radi o lažnom gradu. Tamo su ga čekali ostali kapetani i počela je žestoka borba za spas Karakure. Ichigu su u međuvremenu objasnili da je on jedini koji može zaustaviti Aizena jer jedini nije bio izložen njegovoj hipnozi, tako da su se Ichigo i Unohana uputili u lažnu Karakuru nakon što je Ichigo spasio Orihime. Kapetani su uz pomoć [[Visoredi|Visoreda]], skupine bivših kapetana i njihovih pomoćnika ([[japanski]]: {{Ruby-ja|副隊長|ふくたいちょう}}, ''fukutaichō''; dosl. "pomoćni zapovjednik jedinice") koji su prije 110 godina protjerani iz Soul Societyja jer ih je Aizen pretvorio u hibride između Shinigamija i Hollowa pa su time dobili nove moći, koji su se svrstali na stranu Soul Societyja u ovoj borbi, uspjeli poraziti tri preostale Espade, kao i Tōsena, ali ne i Aizena i Gina, koji su nekako uspjeli otključati put u Soul Society i krenuti prema pravoj Karakuri. Ichigo je tokom ove borbe saznao da mu je otac zapravo bivši kapetan 10. Divizije, [[Isshin Kurosaki|Isshin Shiba]], jer se potonji borio protiv Aizena zajedno s Uraharom i Yoruichi. Isshin je pomogao sinu i naučio ga ultimativnu tehniku s kojom će moći poraziti Aizena, ali će ostati bez svih svojih moći, na što je Ichigo pristao. Nakon što je Gin izdao Aizena i pokušao ga ubiti, Aizen je ubio Gina i sukobio se s Ichigom, koji je aktivirao svoju tehniku i uspio svladati Aizena, koji je ubrzo onesposobljen i zatvoren zahvaljujući Uraharinoj pomoći. Ipak, Ichigo je nedugo zatim izgubio svoje moći. === Fullbringer ''hen'' === [[File:Ep346XcutionMembers.webp|350px|thumb|[[Fullbringer]]i iz skupine Xcution pomogli su Ichigu da vrati svoje moći, ali njihov vođa, [[Kūgo Ginjō]], imao je skriveni plan koji je stajao iza te pomoći.]] Ichigo se teško nosio s povratkom u normalu, pogotovo jer nitko od njegovih drugih prijatelja nije izgubio svoje moći u tom trenutku. Istovremeno, nepoznati muškarac s mačem počeo je napadati Ichigove prijatelje. Ichigu je tada prišao [[Kūgo Ginjō]] te mu objasnio da je on [[Fullbring]]er ([[japanski]]: {{Ruby-ja|完現術者|フルブリンガー}}, ''Furuburingā''; dosl. "Umjetnik potpune manifestacije"), čovjek s moćima koje potječu od Hollowa, te kako mu može pomoći da povrati svoje moći. Istovremeno mu je otkrio kako je nepoznati napadač [[Shūkurō Tsukishima]], njegov bivši prijatelj i saveznik koji je postao zločinac. Nakon intenzivnog treninga, Ichigo uspijeva povratiti dio svojih moći, ali mu pred sam kraj Ishida otkriva kako Tsukishima možda jest napao sve ostale Ichigove prijatelje, ali kako je njega napao stvarni zlikovac - Kūgo Ginjō. Ginjō tada otkriva da je i on, kao i Ichigo, bivši zamjenski Shinigami te kako se želi osvetiti Soul Societyju zbog načina na koji su ga odbacili. Prije borbe, Ichigo uz pomoć Rukije, Urahare, svog oca i skupine kapetana i pomoćnika iz Gotei 13 vraća svoje pune moći i kreće u borbu s Ginjōm dok se ostali Shinigamiji lako obraćunaju s ostalim Fullbringerima. Ichigo je na kraju prisiljen ubiti Ginjōa, ali kaže da vjeruje Soul Societyju i da ostaje njihov saveznik, unatoč novootkrivenim činjenicama. === Thousand-Year Blood War ''hen'' === Nedugo zatim, skupina nepoznatih osoba napada Hueco Mundo, Ichiga i Soul Society, pri ćemu pogiba [[Chōjirō Sasakibe]], pomoćnik glavnog kapetana [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto|Yamamota]]. Nepoznati protivnici objavljuju rat Soul Societyju i ubrzo se otkriva kako su to preostali Quincyji koje predvodi [[Yhwach]]; Yhwach je 1,000 godina ranije pokušao napraviti istu stvari, ali ga je Yamamoto porazio zajedno s originalnim kapetanima netom formiranog Gotei 13, mada ga nisu uspjeli trajno ubiti. Tada je rečeno kako će se Yhwach ponovo probuti za 1,000 godina i započeti svoj pohod. Ichigo i njegovi prijatelji (osim Ishide) odlaze u Hueco Mundo kako bi pomogli Hollowima, što Yhwach iskoristi i vrši invaziju na Soul Society ranije nego najavljeno, pri čemu uspijeva ubiti Yamamota. Ichigov dolazak spriječio je potpuno uništenje Soul Societyja, jer je Ichigo dovoljno dugo zadržao Yhwacha da je potonjem ponestalo vremena i morao se povući u [[Wandenreich]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|見えざる帝国|ヴァンデンライヒ}}, ''Vandenraihi''; dosl. "Nevidljivo cartvo", prev. "Zidinama opasano carstvo"). Ichigo je tokom te borbe izgubio svoj mač tako da je morao izraditi novi; tu je uskočila [[Royal Guard]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|王属特務|おうぞくとくむ}}, ''Ōzokutokumu''; dosl. "Kralju podređena tajna služba"), skupina od pet najmoćnijih Shinigamija koji su inače zaduženi za zaštitu Soul Kinga, a nakon Yhwachovog dolaska su odlučili pomoći Soul Societyju i Ichigo. Ichigo je tada saznao cijelu priču o svom porijeklu i smrti svoje majke, što mu je omogućilo izradu novog [[Zanpakutō]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|斬魄刀|ざんぱくとう}}, ''Zanpakutō''; dosl. "Mač za sječu duša"). Istovremeno dok se sve ovo odvijalo među Shinigamijima, Ishida se pridružio Quincyjima te je službeno primljen među Sternrittere pod slovom A, a kasnije je postao član Schutzstaffela. Dok Ichigo trenira s [[Ichibe Hyōsube|Ichibeom]], Yhwach i njegova vojska pripremaju drugu invaziju Seireiteija, koja uskoro započinje. Shinigamiji su ovoga puta puno spremniji te odnose nekoliko važnih pobjeda, a cijela situacija značajno se poboljšava kada se Ichigo i ostali vrate iz Palače Soul Kinga kako bi pomogli u borbi. Iako i Shinigamiji pretrpe gubitke, većina Yhwachovih Sternrittera pada u borbi tijekom druge invazije, međutim ispostavilo se da ih je njihov bešćutni vođa ionako bio spreman žrtvovati ih sve pa mu do žrtava nije ni bilo stalo, već je iskoristio borbe u Seireiteiju kako bi zajedno sa Schutzstaffelom otvorio put do Palače. Tamo ih je dočekala Nulta divizija, koja je preuzela članove Schutzstaffela, dok je Ichibe krenuo na Yhwacha. Nulta divizija relativno lako pobije Yhwachove borce, ali Yhwach tada aktivira ''Auswählen'' usred svoje borbe s Ichibeom te pokupi energiju preživjelih Sternrittera, efektivno ih žrtvujući, kako bi oživio članove Schutzstaffela. Borba počinje iznova, a kulminira kada Senjumaruaktivira svoj Bankai i naizgled svlada svoje protivnike, dok Ichibe istovremeno uspijeva poraziti Yhwacha. [[File:Ep372YamamotoSlashed.webp|thumb|left|320px|Smrt glavnog kapetana [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto|Yamamota]] bila je presudan trenutak tijekom prve invazije te je olakšala Quincyjima provođenje daljnjih planova.]] Međutim, dok pada u smrt, Yhwach iznenada ponovo aktivira svoj Schrift i uspije se oporaviti i ubiti Ichibea; istovremeno, Ishida iskoristi svoj Schrift kako bi spasio ostale članove Schutzstaffela i ubio Senjumaru. Nakon te pobjede, Yhwach odlazi do Soul Kinga i probada ga svojim mačem, nakon čega dolaze Ichigo i njegovi prijatelji, koji napadaju vođu Quincyja. Yhwach je, dakako, nadmoćniji i koristeći činjenicu da Ichigo ima krv Quincyja u sebi, Yhwach natjera svog "sina" da ubije Soul Kinga. Dok svjetovima prijeti kolaps, na scenu stupa kapetan Ukitake, koji aktivira [[Mimihagi]]ja, desnu ruku Soul Kinga. Naime, Ukitake je kao dijete bolovao od fatalne plućne bolesti pa su se njegovi roditelji molili lokalnom božanstvu Mimihagiju, ne znajući da je to desna ruka Soul Kinga, da ga spasi; Mimihagi je tada ušao u njegovo tijelo i omogućio mu da živi dok su tako spojeni, iako ga nije izliječio. Sada, kada su svjetovi pred raspadom, Ukitake je aktivirao Mimihagija kako bi – po cijenu vlastitog života – održao balans svjetova do Yhcawhova pada. Yhwach je šokiran jer nije predvidio ovakav rasplet, ali svejedno se uspije spojiti sa Soul Kingom, iako ga nova forma čini iznimno nestabilnim. Istovremeno, Kyōraku je doveo Aizena iz Mukena da im pomogne u borbi, a dio preživjelih Sternrittera odlučio se pridružiti Shinigamijima jer su se osjetili izdano nakon što su shvatili da ih je Yhwach odbacio. Dok se to sve odvijalo, Urahara je također okupio dio Arrancara, Fullbringere i Visorede da im pomognu u borbi. Zajedničkim naporima, uspjeli su doći do Palače, koju je Yhwach potpuno promijenio i pretvorio u svoje novo sjedište po imenu Wahrwelt ([[japanski]]: {{Ruby-ja | 真世界城 | ヴァールヴェルト}}, ''Vāruveruto''; dol. "Stvarni svijet"). Nakon što ih snajperom napadne [[Lille Barro]], Shinigamiji i njihovi saveznici razdvajaju se kako bi se individualno mogli suočiti s članovima Schutzstaffela. Renji se bori s Ishidom, a iako se učini da ga je uspio svladati, Ishida aktivira ''Sklaverei'' ([[japanski]]: {{Ruby-ja | 聖隷 | スクラヴェライ}}, ''Sukuraverai''; dol. "Ropstvo") i tako si da neočekivano pojačanje, što se pokaže dovoljnim da Renija probode kroz prsa. Dok [[Bazz-B]] ide kod [[Jugram Haschwalth|Jugrama]], [[Liltotto Lamperd]] i [[Giselle Gewelle]] odlaze do Yhwacha, ali on ih svlada bez većih problema. Mayurijeva i Kenpachijeva grupa nailazi na [[Pernida Parnkgjas|Pernidu Parnkgjasa]], lijevu ruku Soul Kinga, koji relativno jednostavno svlada Kenpachija, nakon što ovaj bezglavo misli da ga može ubiti čistom silom. Mayuri tada koristi svoj intelekt kako bi naizgled nadvladao Pernidu, ali ne računa s njegovim iznimnim regeneracijskim vještinama. Tada odluči aktivirati svoj modificirani Bankai, koji proždre Pernidu na licu mjesta. Ni to ne bude dovoljno pa se Mayuri prebaci u defenzivu, ali u jednom se trenutku [[Nemu Kurotsuchi|Nemu]] odluči žrtvovati i dopustiti Pernidi da ju proždre, što se u konačnici pokaže kao kraj za Pernidu. Naime, Nemu je bila opremljena s nervnim otrovom i kada ju je Pernida proždro, otrovao se i umro, iako je Mayuri ostao bez svoje pomoćnice. Istovremeno, Kyōraku se odlučio suočiti s Lilleom te koristi igre svog Shikaija kako bi omogućio drugima da pobjegnu. Kako je Kyōraku vještiji borad od Lillea, Quincy je prisiljen aktivirati svoj ''Vollständig'' i pretvoriti se u anđeosko biće koje ne može biti ubijeno. Kyōraku tada aktivira svoj Bankai koji obuhvati dio Wahrwelta i kroz teatarsku predstavu u tri čina uspijeva dekapitirati Lillea, iako pritom pretrpi teške ozljede. Međutim, Lille uspije aktivirati još jedan oblik i smrtno rani Kyōrakua, koji tada zamoli Nanao za pomoć, otkrivši joj istinu o njenoj obitelji. Nanao tada iskoristi ceremonijalni mač svoga klana, Shinken Hakkyōken, i uspije presjeći ne samo Lillea, nego i dobar dio Wahrwelta, nakon čega Lille pada u Soul Society, gdje njegove preživjele klonove dočekuje oživljeni [[Izuru Kira]]. [[File:Ep394YhwachRevealsImpalement.webp|thumb|320px|Kako bi ostvario svoj plan, [[Yhwach]] je morao ubit i apsorbirati [[Soul King]]a, svog oca i na taj način steći moći da uništi sve svjetove.]] Bazz-B je uspio pronaći Haschwaltha, ali nije imao nikakvih izgleda u borbi sa svojim bivšim prijateljem, koji se promijenio kada ga je Yhwach uzeo pod svoje. Bazz-B pada mrtav, a Haschwalth odlazi do Ishide, kojeg optužuje da će izdati Yhwacha u skoroj budućnosti, nakon čega njih dvoje započnu borbu. [[Askin Nakk Le Vaar]] uspio je zarobiti Ichiga, Orihime i Chada, ali prije nego ih je uspio ubiti, spasila ih je Yoruichi, koja nastavlja borbu s Askinom. Iako bivša kapetanica uspijeva značajno ozlijediti Askina, njegova sposobnost adaptacije pokaže se previše snažnom za nju. Uraharin dolazak im pruži novu kratkotrajnu prednost, ali Askin ponovno aktivira svoje vještine i gotovo ubije Uraharu, koji tada aktivira svoj Bankai. Dok se Askin pokušava prilagoditi novim uvjetima, s leđa mu se prišulja [[Grimmjow Jaegerjaquez]], koji mu rukom probije prsa i iščupa srce, završivši tako i tu borbu. Ostatak Shinigamija i Visoreda nailazi na [[Gerard Valkyrie|Gerarda Valkyriea]], koji – čini se – brzo pada, ali koristeći svoju sposobnost da dozove čudo, svaki put kada ga Shinigamiji ubiju, on se vrati još jači. Hitsugayin puni Bankai u suradnji s Byakuyom uspije usporiti Gerarda, ali Shinigamiji ne pronalaze način kako ga pobijediti. Čak ni Kenpachi, koji uspije aktivirati svoj Bankai, ne uspijeva ubiti Gerarda, koji dodatno pojačava svoje moći i postaje divovsko stvorenje koje je spremno pobiti ih sve. Gerard, srce Soul Kinga, na kraju je pao kada mu je Yhwach uzeo njegove moći tijekom naknadne borbe s Ichigom. Ichigo, Orihime i Chad, kojima se uskoro pridružuju Renji i Rukia, uspijevaju doći do Yhwacha; istovremeno, Ishida koristi svoje moći kako bi izdržao u borbi s Jugramom, koji trenutno posjeduje Yhwachove moći jer je još uvijek noć. No, u trenutku kada se čini da bi Ichigo mogao sasjeći Yhwacha, vođa Quincyja dobije svoje moći natrag, a Ishida neočekivanu prednost u borbi, koju uspijeva iskoristiti i ubiti Jugrama. Ichigo i njegovi saveznici, međutim, nemaju nikakvih šansi protiv Yhwacha, a iako Orihime koristi svoje moći kako bi ih osposobljavala za daljnju borbu, i ona je nemoćna pred Yhwachovom snagom. U tom trenutku, Orihime uspije objedniti moći svoje tehnike Santen Kesshun i u neočekivanom obratu poništi sve što je Yhwach učinio, pri čemu sebe, ali i njega izbriše iz egzistencije. Naravno, Yhwach, koji je u međuvremenu dobio moći boga, uspije poništiti i to te planira ujediniti svjetove i postati njihov jedini vladar. Ishida, koji se sastao s oporavljenim Kyōrakuom i [[Tier Harribel]], koju je oslobodila Nel, objašnjava kako mogu odgoditi uništenje svjetova te dobije njihovu podršku. Yhwach misli kako će pobijediti, međutim objedinjene snage Quincyja, Shinigamija i Arrancara uspijevaju spriječiti uništenje, ali ne uspijevaju ubiti Yhwacha, koji odlazi u Seireitei, gdje ga dočekuje Aizen, kojemu se uskoro pridružuju Ichigo i Renji. Aizen iskoristi svoj Shikai kako bi nakratko prevario Yhwacha, što Ichigu, Renjiju i Ishidi, koji im se uskoro pridružuje, daje dovoljno prostora da ga konačno ubiju i na taj način stabiliziraju situaciju. Yhwach nakon toga postaje novi Soul King, a u sva je tri svijeta ponovo uspostavljen balans. == Likovi == {{main|Lista likova iz serijala Bleach}} {| class="wikitable sortable mw-datatable sort-under static-row-numbers sticky-header col1left col5left" style="font-size:95%;" |- ! class="unsortable" |Lik{{efn|Žuta pozadina znači da je lik originalni lik iz [[anime]]a koji se nije pojavio u mangi.}} !! class="unsortable" |Glas posudio |- ! colspan="2"| Glavni likovi |- |[[Ichigo Kurosaki]] |[[Masakazu Morita]] |- |[[Rukia Kuchiki]] |[[Fumiko Orikasa]] |- |[[Uryū Ishida]] |[[Noriaki Sugiyama]] |- |[[Orihime Inoue]] |[[Yuki Matsuoka]] |- |[[Yasutora Sado|Yasutora Sado (Chad)]] |[[Hiroki Yasumoto]] |- |[[Kisuke Urahara]] |[[Shin'ichirō Miki]] |- |[[Yoruichi Shihōin]]{{efn|Kada se pretvori u mačku, glas joj posuđuje [[Shirō Saitō]].}} |[[Satsuki Yukino]] |- ! colspan="2" | Shinigamiji |- |rowspan="2"| [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto]] |[[Masaaki Tsukada]] |- |[[Binbin Takaoka]]{{efn|name=S17|Samo u 17. sezoni.}} |- |[[Chōjirō Sasakibe]] |[[Taro Yamaguchi]]{{efn|U 17. sezoni, glas mladom Sasakibeu posudio je [[Ryōta Suzuki]].}} |- |rowspan="2"|[[Soi Fon]] |[[Tomoko Kawakami]] |- |[[Hōko Kuwashima]]{{efn|name=S17}} |- |[[Marechiyo Ōmaeda]] |[[Shōto Kashii]] |- |[[Gin Ichimaru]] |[[Kōji Yusa]] |- |[[Izuru Kira]] |[[Takahiro Sakurai]] |- |[[Rōjūrō Ōtoribashi]] |[[Shōto Kashii]] |- style="background:#FFD;" |[[Shūsuke Amagai]] |[[Ken'yū Horiuchi]] |- style="background:#FFD;" |[[Makoto Kibune]] |[[Hikaru Midorikawa]] |- |[[Retsu Unohana]] |[[Aya Hisakawa]] |- |[[Isane Kotetsu]] |[[Yukana]] |- |[[Hanatarō Yamada]] |[[Kōki Miyata]] |- |[[Sousuke Aizen]] |[[Shō Hayami]] |- |[[Shinji Hirako]] |[[Masaya Onosaka]] |- |[[Momo Hinamori]] |[[Kumi Sakuma]] |- |[[Byakuya Kuchiki]] |[[Ryōtarō Okiayu]] |- |[[Renji Abarai]] |[[Kentarō Itō]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Reiko Kiuchi]].}} |- |[[Sajin Komamura]] |[[Tetsu Inada]] |- |[[Tetsuzaemon Iba]] |[[Rintarō Nishi]] |- |[[Love Aikawa]] |[[Tetsu Inada]] |- |[[Shunsui Kyōraku]] |[[Akio Ōtsuka]]{{efn|Mladom Kyōrakuu glas je posudio [[Ayane Sakura]].}} |- |[[Nanao Ise]] |[[Hitomi Nabatame]] |- |rowspan="2"| [[Lisa Yadōmaru]] |[[Kanako Hattori]] |- |[[Sayori Ishizuka]]{{efn|name=S17}} |- |[[Kaname Tōsen]] |[[Toshiyuki Morikawa]] |- |[[Shūhei Hisagi]] |[[Katsuyuki Konishi]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Yū Kobayashi]].}} |- |[[Kensei Muguruma]] |[[Tomokazu Sugita]] |- |[[Mashiro Kuna]] |[[Akemi Kanda]] |- |[[Tōshirō Hitsugaya]] |[[Romi Park]]{{efn|U epizodama 17. sezone u kojem manifestira svoj potpuni Bankai, glas mu je posudio [[Yūki Kaji]].}} |- |[[Rangiku Matsumoto]] |[[Kaya Matsutani]] |- |[[Kenpachi Zaraki]] |[[Fumihiko Tachiki]] |- |[[Yachiru Kusajishi]] |[[Hisayo Mochizuki]] |- |[[Ikkaku Madarame]] |[[Nobuyuki Hiyama]] |- |[[Yumichika Ayasegawa]] |[[Jun Fukuyama]] |- |[[Mayuri Kurotsuchi]] |[[Ryūsei Nakao]] |- |[[Nemu Kurotsuchi]] |[[Rie Kugimiya]] |- |[[Akon (Bleach)|Akon]] |[[Keijin Okuda]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Kaya Miyake]].}} |- |[[Jūshirō Ukitake]] |[[Hideo Ishikawa]]{{efn|U 17. sezoni, glas mladom Ukitakeu posudila je [[Natsumi Fujiwara]].}} |- |[[Kaien Shiba]] |[[Toshihiko Seki]] |- |[[Ichibe'e Hyōsube]] |[[Naomi Kusumi]] |- |[[Tenjirō Kirinji]] |[[Senjumaru Shutara]] |- |[[Kirio Hikifune]] |[[Ayumi Tsunematsu]] |- |[[Ōetsu Nimaiya]] |[[Yōji Ueda]] |- |[[Senjumaru Shutara]] |[[Rina Satō]] |- ! colspan="2"| Hollowi |- | [[Grand Fisher]] | [[Chafūrin]] |- | [[Yammy Llargo]] | [[Kenji Nomura]] |- | rowspan="2"|[[Aaroniero Arruruerie]] | [[Ryūzaburō Ōtomo]] (duboki glas) |- | [[Mayumi Yamaguchi]] (visoki glas) |- | [[Szayelaporro Granz]] | [[Kōsuke Toriumi]] |- | [[Zommari Rureaux]] | [[Taiten Kusunoki]] |- | [[Grimmjow Jaegerjaquez]] | [[Jun'ichi Suwabe]] |- | [[Luppi Antenor]] | [[Daisuke Kishio]] |- | [[Nnoitra Gilga]] | [[Nobutoshi Kanna]] |- | [[Ulquiorra Cifer]] | [[Daisuke Namikawa]] |- | [[Tier Harribel]] | [[Megumi Ogata]] |- | rowspan="2"| [[Nelliel Tu Odelschwanck]] | [[Tomoko Kaneda]] |- | [[Arisa Kiyoto]]{{efn|name=S17}} |- | [[Baraggan Louisenbairn]] | [[Shōzō Iizuka]] |- | [[Coyote Starrk]] | [[Rikiya Koyama]] |- | [[Lilynette Gingerbuck]] | [[Kiyomi Asai]] |- | [[Dordoni Alessandro Del Socaccio]] | [[Kōji Ishii]] |- | [[Cirucci Sanderwicci]] | [[Hōko Kuwashima]] |- | [[Gantenbainne Mosqueda]] | [[Masato Funaki]] |- | [[Wonderweiss Margela]] | [[Hisayoshi Suganuma]] |- | [[Rudbornn Chelute]] | [[Taro Yamaguchi]] |- | [[Pesche Guatiche]] | [[Takehito Koyasu]] |- | [[Dondochakka Birstanne]] | [[Daisuke Gōri]] |- | [[Bawabawa]] | [[Hiroki Yasumoto]] |- ! colspan="2"| Fullbringeri |- |[[Kūgo Ginjō]] |[[Hiroki Tōchi]] |- |[[Shūkurō Tsukishima]] |[[Daisuke Ono]] |- |[[Riruka Dokugamine]] |[[Megumi Toyoguchi]] |- |[[Yukio Hans Vorarlberna]] |[[Mitsuhiro Ichiki]] |- |[[Jackie Tristan]] |[[Atsuko Yuya]] |- |[[Giriko Kutsuzawa]] |[[Atsushi Ono]] |- ! colspan="2"| Quincyji |- | rowspan="2"| [[Sōken Ishida]] | [[Eiji Maruyama]] |- | [[Akio Nojima]]{{efn|name=S17}} |- | [[Yhwach]] | [[Takayuki Sugō]] |- | [[Jugram Haschwalth]] | [[Yū'ichirō Umehara]]{{efn|U 17. sezoni, u scenama u kojima je prikazan kao dijete glas mu je posudila [[Marina Inoue]].}} |- | [[Lille Barro]] | [[Satoshi Hino]] |- | [[Pernida Parnkgjas]] | [[Bin Shimada]] |- | [[Askin Nakk Le Vaar]] | [[Shunsuke Takeuchi]] |- | [[Gerard Valkyrie]] | [[Tsuyoshi Koyama]] |- | [[Quilge Opie]] | [[Kō'ichi Yamadera]] |- | [[Äs Nödt]] | [[Yoshitsugu Matsuoka]] |- | [[Bazz-B]] | [[Yūki Ono]]{{efn|U 17. sezoni, u scenama u kojima je prikazan kao dijete glas mu je posudila [[Chiaki Kobayashi]].}} |- | [[Gremmy Thoumeaux]] | [[Natsuki Hanae]] |- |[[Liltotto Lamperd]] |[[Aoi Yūki]] |- |[[Giselle Gewelle]] |[[Nao Tōyama]] |- |[[Bambietta Basterbine]] |[[Ayana Taketatsu]] |- ! colspan="2"| Ostali likovi |- |[[Kon (Bleach)|Kon]] |[[Mitsuaki Madono]]{{efn|U OVA epizodi "[[memories in the rain]]", glas mu je posudio [[Tite Kubo]].}} |- |[[Isshin Kurosaki]] |[[Toshiyuki Morikawa]] |- |[[Masaki Kurosaki]] |[[Sayaka Ōhara]] |- |[[Yuzu Kurosaki]] |[[Ayumi Sena]] |- |[[Karin Kurosaki]] |[[Rie Kugimiya]] |- |[[Ryūken Ishida]] |[[Ken Narita]] |- |[[Tatsuki Arisawa]] |[[Junko Noda]] |- |[[Keigo Asano]] |[[Katsuyuki Konishi]] |- |[[Mizuiro Kojima]] |[[Jun Fukuyama]] |- |[[Ikumi Unagiya]] |[[Yūko Kaida]] |- |[[Tessai Tsukabishi]] |[[Kiyoyuki Yanada]] |- |[[Hachigen Ushōda]] |[[Takashi Nagasako]] |- |[[Jinta Hanakari]] |[[Takako Honda]] |- |[[Ururu Tsumugiya]] |[[Noriko Shitaya]] |- style="background:#FFD;" |[[Ririn]] |[[Yumi Kakazu]] |- style="background:#FFD;" |[[Nozomi Kujō]] |[[Hisako Kanemoto]] |- style="background:#FFD;" |[[Kagerōza Inaba]] |[[Toshio Furukawa]] |- style="background:#FFD;" |[[Jin Kariya]] |[[Tōru Ōkawa]]{{efn|U scenama u kojima je prikazan kao dijete, glas mu je posudila [[Hitomi Nabatame]].}} |- |[[Kūkaku Shiba]] |[[Akiko Hiramatsu]] |- |[[Ganju Shiba]] |[[Wataru Takagi]] |- style="background:#FFD;" |[[Rurichiyo Kasumiōji]] |[[Reiko Takagi]] |} === Sinkronizacije === S obzirom na činjenicu da je ''Bleach'' bio globalno popularan, distribuiran je na brojna svjetska tržišta. Neka od njih otkupila su samo izvornu japansku verziju koja je emitirana uz titlove, ali dobar dio tržišta snimio je i vlastite, sinkronizirane verzije animea. Među njima se posebno ističe [[engleski|engleska]] sinkronizacija, međutim i drugi su europski jezici imali vlastite verzije animea, poput [[njemački|njemačkog]], [[francuski|francuskog]], [[portugalski|portugalskog]] (različite sinkronizacije za Portugal i Brazil), [[španjolski|španjolskog]] (različite sinkronizacije za Španjolsku i Latinsku Ameriku) i [[katalonski|katalonskog]], [[talijanski|talijanskog]], [[ruski|ruskog]], [[češki|češkog]] i [[mađarski|mađarskog]]. Azijsko tržište također je distribuiralo sinkronizirane verzije za gledatelje u [[Kina|Kini]], [[Južna Koreja|Južnoj Koreji]], [[Filipini]]ma, [[Tajland]]u, [[Malezija|Maleziji]] i [[Indonezija|Indoneziji]], a producirana je i sinkronizirana verzija na [[arapski|arapskom]]. == Produkcija == Animaciju ''Bleacha'' preuzeo je studio [[Pierrot (studio)|Pierrot]], koji je dvije godine ranije dobio i animaciju [[anime]]a ''[[Naruto (anime)|Naruto]]'', tako da je Pierrot dobio dva od tri animea iz tzv. "Velike trojke" (''[[One Piece (anime)|One Piece]]'' je projekt [[Toei Animation]]a). Redateljem je imenovan [[Noriyuki Abe]], dok je za glavnog scenarista isprva postavljen [[Masashi Sogo]], koji je vodio projekt do 229. epizode te kasnije od 266. do 316. epizode. Od 230. do 265. epizode glavni scenarist bio je [[Tsuyoshi Kida]], dok je od 317. godine do kraja izvornog emitiranja tu ulogu preuzeo [[Kento Shimoyama]]. [[Masashi Kudō]] bio je dizajner likova, a povremeno je bio i glavni animator te je osobno nadzirao animaciju. [[Datoteka:Shirō Sagisu.jpg|lijevo|mini|292x292piksel|[[Shirō Sagisu]] bio je kompozitor serijala kroz obje faze emitiranja.]] Prvih 167 epizoda animea emitirano je u tada standardnom 4:3 formatu, a od 168. epizode do kraja korišten je 16:9 format. Izvorni anime podijeljen je na ukupno 16 sezona nejednakog trajanja, pri čemu je zbog činjenice da je ''Bleach'' bio ''[[de facto]]'' cjelogodišnji serijal, a što je značilo da je bilo trenutaka kada je anime dostigao mangu pa nije bilo više novog kanonskog materijala za adaptirati, produciran je značajan broj ''filler'' epizoda te pet cijelih ''filler'' sezona. Prema podacima, ''Bleach'' je imao visoku stopu ''fillera'' od 45%, što znači da je ta količina animea bila potpuno originalna i nije bila temeljena na mangi; danas je takva praksa u anime produkciji rijetka, međutim u tom je razdoblju to bilo uobičajeno pa su tako i druge anime serije iz istog perioda, među kojima i ''Naruto'' i ''One Piece'', imale značajnu količinu ''fillera''. Iako Tite Kubo nije imao nikakve veze s većinom sadržaja iz ''filler'' epizoda, u intervjuu iz [[2009.]] godine govorio je o sadržaju 13. sezone animea (''Zanpakutō: The Alternate Tale''), koja je bila ''filler'', rekavši kako je želio iskoristiti neke od koncepata iz te sezone u mangi. Najbolji primjer toga su utjelovljenja [[Shunsui Kyōraku|Kyōrakuovog]] [[Zanpakutō]]a, koja su kasnije potvrđena kao kanonska u posljednjoj velikoj narativnoj cjelini mange, kada Kyōraku aktivira svoj Bankai u borbi protiv Lillea Barroa. Također, mač Muramasa, čije je utjelovljenje bilo glavni negativac 13. sezone, u [[light novel]]u ''[[Bleach: Can't Fear Your Own World]]'' postao je dio kanona, iako nije potvrđeno da je priča iz 13. sezone u cijelosti točna. Kubo je također potvrdio da je njegov stil u mangi fiksiran tek nakon što je anime počeo s emitiranjem; priznao je da mu je stil varirao te da je tek u kasnijoj fazi jasno definiran, a kao jedan od primjera naveo je da više nije crtao kosu svojih likova iza njihovih ušiju. Nakon emitiranja 366. epizode u ožujku [[2012.]] godine, ''Bleach'' je službeno išao na pauzu neodređenog trajanja. Razlozi te pauze nikada nisu službeno objašnjeni, međutim mediji su s vremenom identificirali nekoliko razloga koji su se poklopili u tom trenutku i rezultirali onime za što se vjerovalo da je kraj animea.<ref name=":1">{{Cite web |last=Freeman |first=Nik |date=2015-11-06 |title=Whatever Happened to Bleach? |url=https://www.animenewsnetwork.com/feature/2015-11-06/whatever-happened-to-bleach/.95031 |url-status=live |access-date=2026-11-06 |website=[[Anime News Network]]}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Kemner |first=Louis |date=2024-06-16 |title=Why The Bleach Anime Took Such a Long Hiatus |url=https://www.cbr.com/bleach-anime-cancellation-hiatus-thousand-year-blood-war/ |url-status=live |access-date=2026-10-15 |website=[[CBR]]}}</ref> Naime, iako je prodaja kućnih izdanja animea bila dobra, priča je u trenutku završetka 16. sezone potpuno sustigla mangu. Istovremeno, popularnost mange opala je nakon Aizenovog pada, a Fullbringer ''hen'' je naišao na dosta kritika, kao i narativni tijek, pri čemu su fanovi kritizirali Kuboa da je žrtvovao dobru narativnu izgradnju nauštrb repetitivnih borbi i loše razrađenih likova.<ref name=":1" /> Kako je anime u tom trenutku trebao producirati još ''fillera'', koji su i ranije bili kritizirani od strane fanova, Pierrot se zbog neisplativosti produkcije odlučio potpuno stopirati anime. I dok je Kubo u međuvremenu završio mangu, posljednja narativna cjelina također je naišla na brojne kritike jer je djelovala zbrzano i nedovoljno razrađeno, a što je bila posljedica ozbiljnih zdravstvenih problema koji su mučili autora u to vrijeme; jedno je vrijeme bilo govora i o tome da manga naprosto završi u tom trenutku,<ref name=":2" /> ali Kubo i izdavači su se dogovorili da će Kubu dati rok od jedne godine da završi priču, a što je rezultiralo skraćenom verzijom posljednje narativne cjeline. [[Datoteka:Taguchi Tomohisa from "The Tunnel to Summer, the Exit of Goodbyes" at Red Carpet of the Tokyo International Film Festival 2022 (52461533160).jpg|mini|375x375piksel|[[Tomohisa Taguchi]] preuzeo je redateljsku palicu kada se ''Bleach'' vratio [[2022.]] godine.]] I dok se činilo da se ''Bleach'' više neće vratiti, u ožujku [[2020.]] godine, u sklopu ''Bleach 20th Anniversary Projecta'' objavljeno je kako će posljednji dio Kubove mange, Thousand-Year Blood War ''hen'', dobiti svoju anime adaptaciju, odnosno kako će anime doista adaptirati cijelu mangu nakon 20 godina pauze.<ref>{{Cite web||url=https://www.viz.com/blog/posts/bleach-anime-is-coming-back|title=BLEACH ANIME IS COMING BACK!|website=[[Viz Media]]|date=March 20, 2020|access-date=August 23, 2026|archive-date=October 31, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031232249/https://www.viz.com/blog/posts/bleach-anime-is-coming-back|url-status=live}}</ref> Prvi ''trailer'' i vizuali otkriveni su tijekom [[Jump Festa|Jump Feste]] u prosincu [[2021.]] godine, zajedno s tehničkom ekipom. [[Pierrot (studio)|Pierrot]] je potvrđen kao povratnički studio. [[Tomohisa Taguchi]] najavljen je kao novi redatelj, dok je potvrđeno da su se [[Masashi Kudō]] i [[Shirō Sagisu]] vratili kao dizajner likova, odnosno kompozitor.<ref>{{Cite web||last=Harding|first=Daryl|title=Bleach Thousand-Year Blood War TV Anime Trailer, Key Visual Released for October 2022 Start|url=https://www.crunchyroll.com/news/latest/2021/12/18/first-bleach-thousand-year-blood-war-arc-tv-anime-trailer-key-visual-released-for-october-2022-start|website=[[Crunchyroll]]|date=December 18, 2021|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 24, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260824030545/https://www.crunchyroll.com/news/latest/2021/12/18/first-bleach-thousand-year-blood-war-arc-tv-anime-trailer-key-visual-released-for-october-2022-start|url-status=live}}</ref> Tite Kubo je bio uključen kao glavni nadzornik produkcije.<ref>{{Cite web||url=https://bleach-anime.com/en/staffcast/|title=Staff & Cast|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823141021/https://bleach-anime.com/en/staffcast/|url-status=live}}</ref> [[Masaki Hiramatsu]], jedan od pisaca na animeu, kasnije je rekao da je rad na adaptaciji oblik "prevođenja", ističući razlike u ''pacingu'' između tjedne mange i jedne epizode animea.<ref name="HiramatsuInterview">{{Cite web|script-title=ja:シリーズ構成 平松正樹インタビュー|trans-title=Interview with Series Composition Writer Masaki Hiramatsu|url=https://bleach-anime.com/special/interview/06.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823234454/https://bleach-anime.com/special/interview/06.html|url-status=live}}</ref> Kubova uključenost u produkciju pokazala se tim važnijom jer su producenti potvrdili kako su s autorom raspravljali o promjenama i uključivanju materijala koji nije bio uvršten u mangi, pri čemu je Kubo dobio pravo da nadzire i ispravlja originalne scene, ali i da predlaže vlastite promjene. Hiramatsu je kao primjer toga naveo susret između Aizena i Yhwacha iz šeste epizode, koji je značajno proširen, a Kubo je osobno značajno preradio dijalog za tu scenu.<ref name="HiramatsuInterview"/> Kako je anime napredovao, količina novog sadržaja postala je sve veća. Produkcija je potvrdila da su originalne scene za drugi ''cour'' bile ideje animacijske ekipa te da su naknadno pokazanu autori, koji je ponekad vraćao crteže u stilu mange kako bi im pojasnio svoje ideje. Novi sadržaj uključivao je dodane dijaloge, nove dijelove priče koji su davali pozadinu događanjima u glavnoj radnji te scene koje nisu bile prisutne u mangi.<ref name="Part2Production">{{Cite web|script-title=シリーズ構成・平松正樹様×チーフ演出・村田光様×プロデューサー・富永禎彦様（studioぴえろ）インタビュー|trans-title=Interview with Masaki Hiramatsu, Hikaru Murata and Yoshihiko Tominaga|url=https://bleach-anime.com/special/interview02/18.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823144923/https://bleach-anime.com/special/interview02/18.html|url-status=live}}</ref> Sam Kubo je rekao da je jedna originalna borba iz drugog ''coura'' izvorno trebala biti u mangi, ali je izbačena, tako da je animatorima dostavio pet-šest stranica materijala za tu borbu.<ref>{{Cite web||title=Tite Kubo x Masakazu Morita Interview|url=https://www.viz.com/blog/posts/tite-kubo-x-masakazu-morita-interview|website=[[Viz Media]]|date=April 10, 2023|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823153336/https://www.viz.com/blog/posts/tite-kubo-x-masakazu-morita-interview|url-status=live}}</ref> Kako je produkcija napredovala, Kubo je sve više osobno dolazio u studio te je pomagao ili pojašnjavao glumcima određene aspekte njihovih likova ako je bilo potrebno.<ref name="Part2Production" /> U listopadu [[2024.]] godine [[Aniplex]] je objavio posebni video povodom 20. obljetnice anime, a koji je prikazao neke od ključnih scena iz originalnog anime, ali sada animiranih u stilu novog animea, s poboljšanom kvalitetom i animacijom.<ref>{{cite web|title=ja:アニメ「BLEACH」20周年記念PVを公開、ルキアらの視点で"黒崎一護の姿"を描く|url=https://natalie.mu/comic/news/594085|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=October 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241005235448/https://natalie.mu/comic/news/594085|archive-date=October 5, 2024|language=ja|date=October 5, 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Tai|first=Anita|title=Bleach Anime Gets 20th Anniversary Video With New Animation|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-10-05/bleach-anime-gets-20th-anniversary-video-with-new-animation/.216383|website=[[Anime News Network]]|access-date=October 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241005225147/https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-10-05/bleach-anime-gets-20th-anniversary-video-with-new-animation/.216383|archive-date=October 5, 2024|date=October 5, 2024|url-status=live}}</ref> Taguchi je za treći ''cour'' postao glavni redatelj, dok je [[Hikaru Murata]] preuzeo njegovu raniju funkciju, dok je animaciju preuzeo filmski odjel, Pierrot Films. Taguchi je nadzirao cjelokupnu produkciju i scenarije, dok je Murata radio na pojedinačnim epizodama i vodio je sastanke s produkcijom.<ref>{{Cite web||script-title=ja:総監督・田口智久×監督・村田光インタビュー|trans-title=Interview with Chief Series Director Tomohisa Taguchi and Series Director Hikaru Murata|url=https://bleach-anime.com/special/interview03/29.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823212155/https://bleach-anime.com/special/interview03/29.html|url-status=live}}</ref> Taguchi je kasnije rekao da su se tijekom prva dva ''coura'' jako zbližili s Kubom, što im je olakšalo suradnju i omogućilo lakšu integraciju originalnog sadržaja. Murata je potvrdio da je treći ''cour'' imao više originalnog sadržaja nego prethodna dva, pri čemu je Kubo odobrio sav novi materijal i osmislio kako će ga povezati s mangom.<ref>{{Cite web||script-title=ja:『BLEACH』原作にないシーン増加へ 某作品に匹敵するクオリティ目指し制作「費用は嵩むしスケジュールは長期（笑）」|trans-title=Bleach to Increase Scenes Not in Original Manga; Production Aims for High Quality|url=https://www.oricon.co.jp/news/2352374/full/|website=[[Oricon|Oricon News]]|language=ja|date=November 1, 2024|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823200621/https://www.oricon.co.jp/news/2352374/full/|url-status=live}}</ref> Iste uloge zadržane su i za četvrti i posljednji ''cour'', koji je dodatno povećao broj originalnog materijala, toliko da su tijekom emitiranja gotovo cijele epizode bile originalne.<ref>{{Cite web||web|url=https://bleach-anime.com/en/staffcast/|title=Staff & Cast|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823141021/https://bleach-anime.com/en/staffcast/|url-status=live}}</ref> Nakon emitiranja osme epizode četvrtog ''coura'', produkcija je objavila kako će anime ići na jednomjesečnu pauzu jer je animatorima potrebno više vremena da kvalitetno animiraju posljednje dvije epizode, koje su na kraju emitirane krajem listopada [[2026.]] godine.<ref name="49-50">{{Cite web|last=Loo|first=Egan|date=September 12, 2026|title=Bleach: Thousand-Year Blood War – The Calamity Anime Episodes 49, 50 Delayed to October 19, 26|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-09-12/bleach-thousand-year-blood-war-the-calamity-anime-episodes-49-50-delayed-to-october-19-26/.241707|website=[[Anime News Network]]|access-date=September 12, 2026|quote=Monday, October 19 and Monday, October 26, respectively, at 24:00 (effectively, midnight the next day)}}</ref> == Epizode == == Muzika == == Emitiranje i distribucija == == Ostali mediji == == Kritike == == Bilješke == {{notelist}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{Official website|https://bleach-anime.com/|Official website}} {{ja}} * {{Official website|https://pierrot.jp/title/bleach/|Official website at Pierrot}} {{ja}} * {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200301111859/https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/index2.html|date=March 1, 2020|title=Official website at TV Tokyo}} {{ja}} ** {{Official website|https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/|''Thousand-Year Blood War'' official website at TV Tokyo}} {{ja}} * {{Official website|https://www.aniplex.co.jp/bleach/|Official website at Aniplex}} {{ja}} * {{Official website|https://bleach.viz.com/|Official website at Viz Media}} {{Bleach}} {{Authority control}} [[Kategorija:Bleach]] [[Kategorija:Anime serije]] [[Kategorija:TV serije započete 2004.]] 3wia39ell4sgngbtzsco8nfz6yo1sh7 42711171 42711159 2026-10-15T17:23:05Z Edgar Allan Poe 29250 /* Epizode */ 42711171 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Infookvir animanga/Header |ime = BLEACH |slika = [[Datoteka:Bleach_Anime.jpg|250px]] |opis_slike = Promotivni poster [[anime]] serije s glavnim likovima iz prve sezone |izvorno_ime = ''Burīchi'' |izvorno_pismo = ブリーチ |žanr = [[Pustolovni film|pustolovni]],<ref name="VizOfficial"/> [[Nadnaravna fikcija|nadnaravno]]<ref name="VizOfficial">{{cite web|url=https://www.viz.com/bleach|title=The Official Website for Bleach|publisher=[[Viz Media]]|access-date=October 24, 2017|archive-date=June 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190614214009/https://www.viz.com/bleach|url-status=live}}</ref> }} {{Infookvir animanga/Anime |Tv-film = |naslov = |redatelj = [[Noriyuki Abe]] |producent = {{nowrap|{{ubl|[[Ken Hagino]]|[[Noriko Kobayashi]] {{small|(#1–86, 226–328)}}|[[Yutaka Sugiyama]] {{small|(#1–25, 355–366)}}|[[Yukio Yoshimura]] {{small|(#26–133)}}|[[Shunji Aoki]] {{small|(#87–225)}}|[[Aya Mizobuchi]] {{small|(#134–157)}}|[[Mai Nagai]] {{small|(#158–354)}}|[[Hatsuo Nara]] {{small|(#343–366)}}}}}} |scenarist = {{ubl|[[Masashi Sogo]] {{small|(#1–229, 266–316)}}|[[Tsuyoshi Kida]] {{small|(#230–265)}}|[[Kento Shimoyama]] {{small|(#317–366)}}}} |skladatelj = [[Shirō Sagisu]] |studio = [[Pierrot (studio)|Pierrot]] |licenca = |mreža = {{flagicon|JAP}} [[TV Tokyo]] |mreža_hrv = |ostale_mreže = |početak_emitiranja = [[5. listopada]] [[2004.]] |kraj_emitiranja = [[27. ožujka]] [[2012.]] |epizode = 366 ([[Lista epizoda animea Bleach|epizode]]) |trajanje = 24 minute |emitiranje = }} {{Infookvir animanga/Anime |Tv-film = |naslov = Bleach: Thousand-Year Blood War |redatelj = {{ubl|[[Tomohisa Taguchi]]|[[Mitsutoshi Satou]]|[[Hikaru Murata]]}} |producent = {{ubl|[[Makoto Hijikata]]|[[Tasuku Honda]]|[[Genki Negishi]]|[[Yoshihiro Tominaga]]}} |scenarist = {{ubl|[[Tomohisa Taguchi]]|[[Masaki Hiramatsu]]}} |skladatelj = [[Shirō Sagisu]] |studio = [[Pierrot (studio)|Pierrot]] |licenca = |mreža = {{flagicon|JAP}} [[TV Tokyo]] |mreža_hrv = |ostale_mreže = |početak_emitiranja = [[11. listopada]] [[2022.]] |kraj_emitiranja = [[27. listopada]] [[2026.]] |epizode = 50 ([[Lista epizoda animea Bleach|epizode]]) |trajanje = 24 minute |emitiranje = }} {{Infookvir animanga/Ostalo |naslov = Anime filmovi |sadržaj = * ''[[Bleach: Memories of Nobody]]'' (2006) * {{nowrap|''[[Bleach: The DiamondDust Rebellion]]'' (2007)}} * ''[[Bleach: Fade to Black]]'' (2008) * ''[[Bleach: Hell Verse]]'' (2010) }} {{Infookvir animanga/Footer}} '''''BLEACH''''' ([[japanski]]: ブリーチ, ''Burīchi'') [[japan]]ska je [[anime]] serija nastala prema [[Bleach (manga)|istoimenoj mangi]] [[Tite Kubo|Titea Kuba]]. Serija je premijerno prikazana [[5. listopada]] [[2004.]] godine te je neprekinuto emitirana sve do [[27. ožujka]] [[2012.]] godine kada je, bez da je adaptirala cijelu mangu, iznenada ukinuta nakon 366 epizoda, što je rijetkost u svijetu [[anime]]a, pogotovo s obzirom na činjenicu da je [[manga]] bila izrazito popularna. Ipak, nakon deset godina, službeno je potvrđeno kako će manga biti adaptirana do kraja te je nastavak, naslovljen ''Bleach: Thousand-Year Blood War'', započeo s emitiranjem [[11. listopada]] [[2022.]], a zaključen je [[27. listopad|27. listopada]] [[2026.]] godine nakon 50 epizoda. Tako je cjelokupni anime na kraju imao 416 epizoda. Serijal je producirao [[Pierrot (studio)|Studio Pierrot]], a prvi je dio režirao [[Noriyuki Abe]], dok je [[Tomohisa Taguchi]] preuzeo režijsku palicu drugog dijela. Glazbu je komponirao [[Shirō Sagisu]]. Kao i manga, radnja animea prati srednjoškolca [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]] koji, nakon susreta s [[Rukia Kuchiki|Rukijom Kuchiki]], postaje [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] i zajedno sa svojim prijateljima spašava svijet od različitih protivnika. No, osim što je više-manje vjerno adaptirala originalnu mangu, anime serija sadržavala je i značajnu količinu originalnog sadržaja, uključujući cijele narativne cjeline i likove, koji nije bio u originalnoj mangi. Anime serija prikazivana je cijelom nizu zemalja te je, uz ''[[Naruto (anime)|Naruto]]'' i ''[[One Piece (anime)|One Piece]]'', jedna od "Velike trojke" anime serija s početka [[21. vijek|XXI. vijeka]]. Danas se smatra da je ''BLEACH'' jedna od najpopularnijih anime serija u historiji. == Sinopsis == === Agent of the Shinigami ''hen'' === [[File:Ep1IchigoTakesPower.webp|thumb|320px|left|[[Rukia Kuchiki]] sprema se dati [[Ichigo Kurosaki|Ichigu Kurosakiju]] moći [[Shinigami (Bleach)|Shinigamija]] kako bi mogao obraniti sebe i svoju obitelj od napada [[Hollow]]a po imenu [[Fishbone D]].]] Radnja animea započinje u [[Karakura|Karakuri]], fiktivnom [[japan]]skom gradiću u kojem živi [[Ichigo Kurosaki]], srednjoškolac koji živi s ocem [[Isshin Kurosaki|Isshinom]], liječnikom koji u obiteljskoj kući ima malu kliniku, te sestrama blizankama, [[Karin Kurosaki|Karin]] i [[Yuzu Kurosaki|Yuzu]]. Njihova majka, [[Masaki Kurosaki|Masaki]], poginula je nedugo nakon rođenja blizanki dok je bila u šetnji s Ichigom. Ichigo Kurosaki naizgled je obični srednjoškolac, ali ima sposobnost komunikacije s duhovima, što ga čini posebnim. Jedne večeri, u njegovoj se sobi pojavi mlada djevojka odjevena u crni [[kimono]] po imenu [[Rukia Kuchiki]], koja mu se predstavlja kao [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|死神|しにがみ}}, ''Shinigami''; dosl. "Bog smrti") i objašnjava kako je ona zadužena za zaštitu stanovnika Karakure od zlih [[Hollow]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|虚|ホロウ}}, ''Horō''; dosl. "Šupljina") kao i za slanje zaostalih duša u njezin dom, [[Soul Society]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|尸魂界|ソウル・ソサエティ}}, ''Souru Sosaeti''; dosl. "Zajednica duša"), gdje sve pročišćene duše idu poslije smrti. Ichigo joj nije sklon povjerovati, ali njihov razgovor prekida dolazak opasnog, snažnog Hollowa koji, prema Rukijinom tumačenju, cilja upravo Ichigovu obitelj, odnosno, kako se uskoro ispostavi, Ichiga. Nakon što Rukia ne uspije ubiti Hollowa, ponudi Ichigu da mu preda dio svojih moći kako bi se on mogao boriti, na što on pristane, ali dogodi se čudo i Ichigo pokupi sve Rukijine moći, s kojima postaje Shinigami i uspijeva pobijediti Hollowa. Kako Rukia nije u mogućnosti vratiti se kući dok joj se ne vrate moći, odlazi do trgovine koju vodi [[Kisuke Urahara]], misteriozni trgovac mješovitom robom za Shinigamije, ali i ljude, koji joj nabavlja [[Gigai]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|義骸|ぎがい}}, ''Gigai''; dosl. "Lažno tijelo"), lažno tijeli pomoću kojeg može normalno živjeti u Svijetu živih, ali u kojem ne može koristiti svoje moći. S druge strane, Ichigo je primoran mijenjati ju kao zamijenski Shinigami u Karakuri, što on isprva odbija, ali kada shvati kako time može pomoći ljudima, prihvaća svoju novu funkciju. Rukia ubrzo dolazi u Ichigov razred i upoznaje njegove prijatelje, među kojima su [[Orihime Inoue]] i "[[Yasutora Sado|Chad]]", ali i [[Quincy (Bleach)|Quincy]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|滅却師|クインシー}}, ''Kuinshī''; dosl. "Redovnik uništenja") [[Uryū Ishida]], koji se kasnije predstavlja kao Ichigov rival jer su, prema njegovom tumačenju, Quincyji i Shinigamiji prirodni neprijatelji. Naravno, Ichigovo djelovanje privuče pozornost Soul Societyja, gdje se Rukia nije javila dugo, tako da u Karakuru dolaze [[Byakuya Kuchiki]] i [[Renji Abarai]] kako bi odveli Rukiju natrag kući te joj sudili za teški zločin zbog davanja svojih moći smrtniku. Ichigo to pokuša spriječiti, ali unatoč svim svojim vještinama, Byakuya je previše snažan za njega i ostavlja ga u teškom stanju, nakon čega ga spašava Urahara. U međuvremenu su i Orihime i Chad aktivirali svoje moći i nakon što je Ichigo odlučio trenirati s Uraharom kako bi reaktivirao svoje prirodne moći, njih troje i Ishida odluče otići u Soul Society kako bi spasili Rukiju, koju čega pogubljenje. Uz pratnju mačke koja govori po imenu [[Yoruichi Shihōin|gospodin Yoruichi]], njih se četvoro upute u Soul Society, gdje njihova prisutnost aktivira alarm i oni su odmah identificirani kao neprijatelji. === Soul Society ''hen'' === Međutim, istovremeno dok se Ichigo i njegovi prijatelji pokušavaju probiti u [[Seireitei]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|瀞霊廷|せいれいてい}}, ''Seireitei''; dosl. "Dvor čistih duša"), unutar zidina istoga odvija se drama jer je Kapetan ([[japanski]]: {{Ruby-ja|隊長|たいちょう}}, ''Taichō''; dosl. "Zapovjednik jedinice") Pete divizije, [[Sōsuke Aizen]], ubijen. Dio Kapetana iz organizacije [[Gotei 13]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|護廷十三隊|ごていじゅうさんたい}}, ''Goteijūsantai''; dosl. "Trinaest carskih zaštitnika") smatra kako su Ichigo i njegovi saveznici krivi, dok drugi sumnjaju kako je ubojica netko od njih. I dok Ichigova grupa uspije prodrijeri u Seireitei, atmosfera među kapetanima sve je napetija. Kada uspiju prodrijeti kroz barijeru, Ichigo i njegovi prijatelji se razdvoje i svatko od njih suočava se s vlastitim protivnicima, kulminacija čega su borbe Ishide i [[Mayuri Kurotsuchi|Mayurija Kurotsuchija]], Kapetana Dvanaeste divizije, Chada i [[Shunsui Kyōraku|Shunsuija Kyōrakua]], Kapetana Osme divizije, i Ichiga i [[Kenpachi Zaraki|Kenpachija Zarakija]], Kapetana Jedanaeste divizije. Ishida i Ichigo su uspješni, dok Chad gubi svoju borbu, ali ne i život. Nakon svoje pobjede, Ichigo nastavlja put prema Rukiji, ali ga ponovo zaustavlja Byakuya; Yoruichi, za koju se ubrzo ispostavi da je žena i bivša Kapetanica Druge divizije koja ima sposobnost pretvoriti se u mačku, spasi Ichiga i uskoro ga nauči [[Bankai]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|卍解|ばんかい}}, ''Bankai''; dosl. "Finalno oslobađanje") kako bi mogao biti ravnopravan s Byakuyom. {{multiple image <!-- Layout parameters --> | align = left | direction = vertical | background color = | total_width = 350px | caption_align = | image1 = Ep34AizenFakesDeath.webp | alt1 = | link1 = | thumbtime1 = | caption1 = | image2 = 278Aizen2C and Tosen are freed.webp | alt2 = | link2 = | caption2 = | footer = Kapetan [[Sōsuke Aizen]] prvo je lažirao svoju smrti (gore), a onda je zajedno sa svojim saveznicima [[Gin Ichimaru|Ginom Ichimaruom]] i [[Kaname Tōsen|Kanameom Tōsenom]] pobjegao u [[Hueco Mundo]], gdje je organizirao vojsku [[Arrancar]]a i sukobio sa sa svojim bivšim saveznicima (dolje). }} Ichigo uspijeva stići na vrijeme i spasiti Rukiju, međutim uskoro se otkrije kako su sva događanja u Seireiteiju dio izdajničkog plana bivšeg Kapetana Aizena, koji je zapravo živ. Aizen je lažirao svoju smrt uz pomoć svojih saveznika, [[Gin Ichimaru|Gina Ichimarua]] i [[Kaname Tōsen|Kanamea Tōsena]], s kojima - nakon što iz Rukijinog Gigaija izvuče [[Hōgyoku]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|崩玉|ほうぎょく}}, ''Hōgyoku''; dosl. "Raspadajuća kugla") - odlazi u [[Hueco Mundo]] i najavljuje skori rat protiv svojih bivših saveznika. === Arrancar ''hen'' === Dok se Gotei 13 pripremaju na sukob, Aizen je u Hueco Mundu formirao vojsku moćnih Hollowa, [[Arrancar]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|破面|アランカル}}, ''Arankaru''; dosl. "Puknuta maska", prev. "otkinuti"), koje je nazvao Espade i rangirao ih po brojevima (1 do 10) temeljem njihove snage. Dvojica Espada, [[Yammy Llargo]] i [[Ulquiorra Cifer]], dolaze u Svijet živih kako bi testirali Ichigove moći, a nedugo zatim, Ulquiorra dolazi u Svijet živih i prisiljava Orihime, koja ima jako neobične moći, da dođe k Aizenu. Otkrivši što se dogodilo, Ichigo se ogluši o naredbe Soul Societyja te s Ishidom i Chadom odlazi u Hueco Mundo uz Uraharinu pomoć, kako bi spasili Orihime; na putu im se pridružuju Rukia i Renji. Po dolasku u Hueco Mundo upoznaju grupicu neobičnih i ekstenctričnih Hollowa koju čine [[Nelliel Tu Odelschwanck]], [[Dondochakka Birstanne]], [[Pesche Guatiche]] i [[Bawabawa]], koji im odluče praviti društvo i - koliko mogu - pomoći u njihovom nastojanju. Ichigo i ostali prolaze kroz Hueco mundo, pri čemu se bore s brojnim Hollowima, bivšim Espadama i aktualnim Espadama. U jednom trenutku u Hueco Mundo dolaze kapetani [[Byakuya Kuchiki]], [[Kenpachi Zaraki]], [[Mayuri Kurotsuchi]] i [[Retsu Unohana]], koji pomažu Ichigu dok ovaj odlazi na konačni okršaj s Ulquiorrom kako bi oslobodio Orihime. Tokom borbe, Ichigo bude ubijen te se pretvori u Hollowa, u kojem stanju uspijeva ubiti Ulquiorru. Nakon toga se uspijeva vratiti u normalno stanje. Kapetani ga tada informiraju o stanju u Svijetu živih. Naime, Aizenov je plan u tom trenutku postao jasan - planirao je iskoristiti Karakuru i sve ljude u njoj kako bi si omogućio put u do palače u kojoj obitava [[Soul King]], tamo ga ubio i postao novi vladar. Kako bi ga spriječio, Gotei 13 su uz Uraharinu pomoć napravili repliku Karakure na mjestu originalnog grada, koji su, zajedno sa stanovnicima, premjestili u Soul Society. Kada je Aizen s preostalim Espadama došao u Karakuru, shvatio je da se radi o lažnom gradu. Tamo su ga čekali ostali kapetani i počela je žestoka borba za spas Karakure. Ichigu su u međuvremenu objasnili da je on jedini koji može zaustaviti Aizena jer jedini nije bio izložen njegovoj hipnozi, tako da su se Ichigo i Unohana uputili u lažnu Karakuru nakon što je Ichigo spasio Orihime. Kapetani su uz pomoć [[Visoredi|Visoreda]], skupine bivših kapetana i njihovih pomoćnika ([[japanski]]: {{Ruby-ja|副隊長|ふくたいちょう}}, ''fukutaichō''; dosl. "pomoćni zapovjednik jedinice") koji su prije 110 godina protjerani iz Soul Societyja jer ih je Aizen pretvorio u hibride između Shinigamija i Hollowa pa su time dobili nove moći, koji su se svrstali na stranu Soul Societyja u ovoj borbi, uspjeli poraziti tri preostale Espade, kao i Tōsena, ali ne i Aizena i Gina, koji su nekako uspjeli otključati put u Soul Society i krenuti prema pravoj Karakuri. Ichigo je tokom ove borbe saznao da mu je otac zapravo bivši kapetan 10. Divizije, [[Isshin Kurosaki|Isshin Shiba]], jer se potonji borio protiv Aizena zajedno s Uraharom i Yoruichi. Isshin je pomogao sinu i naučio ga ultimativnu tehniku s kojom će moći poraziti Aizena, ali će ostati bez svih svojih moći, na što je Ichigo pristao. Nakon što je Gin izdao Aizena i pokušao ga ubiti, Aizen je ubio Gina i sukobio se s Ichigom, koji je aktivirao svoju tehniku i uspio svladati Aizena, koji je ubrzo onesposobljen i zatvoren zahvaljujući Uraharinoj pomoći. Ipak, Ichigo je nedugo zatim izgubio svoje moći. === Fullbringer ''hen'' === [[File:Ep346XcutionMembers.webp|350px|thumb|[[Fullbringer]]i iz skupine Xcution pomogli su Ichigu da vrati svoje moći, ali njihov vođa, [[Kūgo Ginjō]], imao je skriveni plan koji je stajao iza te pomoći.]] Ichigo se teško nosio s povratkom u normalu, pogotovo jer nitko od njegovih drugih prijatelja nije izgubio svoje moći u tom trenutku. Istovremeno, nepoznati muškarac s mačem počeo je napadati Ichigove prijatelje. Ichigu je tada prišao [[Kūgo Ginjō]] te mu objasnio da je on [[Fullbring]]er ([[japanski]]: {{Ruby-ja|完現術者|フルブリンガー}}, ''Furuburingā''; dosl. "Umjetnik potpune manifestacije"), čovjek s moćima koje potječu od Hollowa, te kako mu može pomoći da povrati svoje moći. Istovremeno mu je otkrio kako je nepoznati napadač [[Shūkurō Tsukishima]], njegov bivši prijatelj i saveznik koji je postao zločinac. Nakon intenzivnog treninga, Ichigo uspijeva povratiti dio svojih moći, ali mu pred sam kraj Ishida otkriva kako Tsukishima možda jest napao sve ostale Ichigove prijatelje, ali kako je njega napao stvarni zlikovac - Kūgo Ginjō. Ginjō tada otkriva da je i on, kao i Ichigo, bivši zamjenski Shinigami te kako se želi osvetiti Soul Societyju zbog načina na koji su ga odbacili. Prije borbe, Ichigo uz pomoć Rukije, Urahare, svog oca i skupine kapetana i pomoćnika iz Gotei 13 vraća svoje pune moći i kreće u borbu s Ginjōm dok se ostali Shinigamiji lako obraćunaju s ostalim Fullbringerima. Ichigo je na kraju prisiljen ubiti Ginjōa, ali kaže da vjeruje Soul Societyju i da ostaje njihov saveznik, unatoč novootkrivenim činjenicama. === Thousand-Year Blood War ''hen'' === Nedugo zatim, skupina nepoznatih osoba napada Hueco Mundo, Ichiga i Soul Society, pri ćemu pogiba [[Chōjirō Sasakibe]], pomoćnik glavnog kapetana [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto|Yamamota]]. Nepoznati protivnici objavljuju rat Soul Societyju i ubrzo se otkriva kako su to preostali Quincyji koje predvodi [[Yhwach]]; Yhwach je 1,000 godina ranije pokušao napraviti istu stvari, ali ga je Yamamoto porazio zajedno s originalnim kapetanima netom formiranog Gotei 13, mada ga nisu uspjeli trajno ubiti. Tada je rečeno kako će se Yhwach ponovo probuti za 1,000 godina i započeti svoj pohod. Ichigo i njegovi prijatelji (osim Ishide) odlaze u Hueco Mundo kako bi pomogli Hollowima, što Yhwach iskoristi i vrši invaziju na Soul Society ranije nego najavljeno, pri čemu uspijeva ubiti Yamamota. Ichigov dolazak spriječio je potpuno uništenje Soul Societyja, jer je Ichigo dovoljno dugo zadržao Yhwacha da je potonjem ponestalo vremena i morao se povući u [[Wandenreich]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|見えざる帝国|ヴァンデンライヒ}}, ''Vandenraihi''; dosl. "Nevidljivo cartvo", prev. "Zidinama opasano carstvo"). Ichigo je tokom te borbe izgubio svoj mač tako da je morao izraditi novi; tu je uskočila [[Royal Guard]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|王属特務|おうぞくとくむ}}, ''Ōzokutokumu''; dosl. "Kralju podređena tajna služba"), skupina od pet najmoćnijih Shinigamija koji su inače zaduženi za zaštitu Soul Kinga, a nakon Yhwachovog dolaska su odlučili pomoći Soul Societyju i Ichigo. Ichigo je tada saznao cijelu priču o svom porijeklu i smrti svoje majke, što mu je omogućilo izradu novog [[Zanpakutō]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|斬魄刀|ざんぱくとう}}, ''Zanpakutō''; dosl. "Mač za sječu duša"). Istovremeno dok se sve ovo odvijalo među Shinigamijima, Ishida se pridružio Quincyjima te je službeno primljen među Sternrittere pod slovom A, a kasnije je postao član Schutzstaffela. Dok Ichigo trenira s [[Ichibe Hyōsube|Ichibeom]], Yhwach i njegova vojska pripremaju drugu invaziju Seireiteija, koja uskoro započinje. Shinigamiji su ovoga puta puno spremniji te odnose nekoliko važnih pobjeda, a cijela situacija značajno se poboljšava kada se Ichigo i ostali vrate iz Palače Soul Kinga kako bi pomogli u borbi. Iako i Shinigamiji pretrpe gubitke, većina Yhwachovih Sternrittera pada u borbi tijekom druge invazije, međutim ispostavilo se da ih je njihov bešćutni vođa ionako bio spreman žrtvovati ih sve pa mu do žrtava nije ni bilo stalo, već je iskoristio borbe u Seireiteiju kako bi zajedno sa Schutzstaffelom otvorio put do Palače. Tamo ih je dočekala Nulta divizija, koja je preuzela članove Schutzstaffela, dok je Ichibe krenuo na Yhwacha. Nulta divizija relativno lako pobije Yhwachove borce, ali Yhwach tada aktivira ''Auswählen'' usred svoje borbe s Ichibeom te pokupi energiju preživjelih Sternrittera, efektivno ih žrtvujući, kako bi oživio članove Schutzstaffela. Borba počinje iznova, a kulminira kada Senjumaruaktivira svoj Bankai i naizgled svlada svoje protivnike, dok Ichibe istovremeno uspijeva poraziti Yhwacha. [[File:Ep372YamamotoSlashed.webp|thumb|left|320px|Smrt glavnog kapetana [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto|Yamamota]] bila je presudan trenutak tijekom prve invazije te je olakšala Quincyjima provođenje daljnjih planova.]] Međutim, dok pada u smrt, Yhwach iznenada ponovo aktivira svoj Schrift i uspije se oporaviti i ubiti Ichibea; istovremeno, Ishida iskoristi svoj Schrift kako bi spasio ostale članove Schutzstaffela i ubio Senjumaru. Nakon te pobjede, Yhwach odlazi do Soul Kinga i probada ga svojim mačem, nakon čega dolaze Ichigo i njegovi prijatelji, koji napadaju vođu Quincyja. Yhwach je, dakako, nadmoćniji i koristeći činjenicu da Ichigo ima krv Quincyja u sebi, Yhwach natjera svog "sina" da ubije Soul Kinga. Dok svjetovima prijeti kolaps, na scenu stupa kapetan Ukitake, koji aktivira [[Mimihagi]]ja, desnu ruku Soul Kinga. Naime, Ukitake je kao dijete bolovao od fatalne plućne bolesti pa su se njegovi roditelji molili lokalnom božanstvu Mimihagiju, ne znajući da je to desna ruka Soul Kinga, da ga spasi; Mimihagi je tada ušao u njegovo tijelo i omogućio mu da živi dok su tako spojeni, iako ga nije izliječio. Sada, kada su svjetovi pred raspadom, Ukitake je aktivirao Mimihagija kako bi – po cijenu vlastitog života – održao balans svjetova do Yhcawhova pada. Yhwach je šokiran jer nije predvidio ovakav rasplet, ali svejedno se uspije spojiti sa Soul Kingom, iako ga nova forma čini iznimno nestabilnim. Istovremeno, Kyōraku je doveo Aizena iz Mukena da im pomogne u borbi, a dio preživjelih Sternrittera odlučio se pridružiti Shinigamijima jer su se osjetili izdano nakon što su shvatili da ih je Yhwach odbacio. Dok se to sve odvijalo, Urahara je također okupio dio Arrancara, Fullbringere i Visorede da im pomognu u borbi. Zajedničkim naporima, uspjeli su doći do Palače, koju je Yhwach potpuno promijenio i pretvorio u svoje novo sjedište po imenu Wahrwelt ([[japanski]]: {{Ruby-ja | 真世界城 | ヴァールヴェルト}}, ''Vāruveruto''; dol. "Stvarni svijet"). Nakon što ih snajperom napadne [[Lille Barro]], Shinigamiji i njihovi saveznici razdvajaju se kako bi se individualno mogli suočiti s članovima Schutzstaffela. Renji se bori s Ishidom, a iako se učini da ga je uspio svladati, Ishida aktivira ''Sklaverei'' ([[japanski]]: {{Ruby-ja | 聖隷 | スクラヴェライ}}, ''Sukuraverai''; dol. "Ropstvo") i tako si da neočekivano pojačanje, što se pokaže dovoljnim da Renija probode kroz prsa. Dok [[Bazz-B]] ide kod [[Jugram Haschwalth|Jugrama]], [[Liltotto Lamperd]] i [[Giselle Gewelle]] odlaze do Yhwacha, ali on ih svlada bez većih problema. Mayurijeva i Kenpachijeva grupa nailazi na [[Pernida Parnkgjas|Pernidu Parnkgjasa]], lijevu ruku Soul Kinga, koji relativno jednostavno svlada Kenpachija, nakon što ovaj bezglavo misli da ga može ubiti čistom silom. Mayuri tada koristi svoj intelekt kako bi naizgled nadvladao Pernidu, ali ne računa s njegovim iznimnim regeneracijskim vještinama. Tada odluči aktivirati svoj modificirani Bankai, koji proždre Pernidu na licu mjesta. Ni to ne bude dovoljno pa se Mayuri prebaci u defenzivu, ali u jednom se trenutku [[Nemu Kurotsuchi|Nemu]] odluči žrtvovati i dopustiti Pernidi da ju proždre, što se u konačnici pokaže kao kraj za Pernidu. Naime, Nemu je bila opremljena s nervnim otrovom i kada ju je Pernida proždro, otrovao se i umro, iako je Mayuri ostao bez svoje pomoćnice. Istovremeno, Kyōraku se odlučio suočiti s Lilleom te koristi igre svog Shikaija kako bi omogućio drugima da pobjegnu. Kako je Kyōraku vještiji borad od Lillea, Quincy je prisiljen aktivirati svoj ''Vollständig'' i pretvoriti se u anđeosko biće koje ne može biti ubijeno. Kyōraku tada aktivira svoj Bankai koji obuhvati dio Wahrwelta i kroz teatarsku predstavu u tri čina uspijeva dekapitirati Lillea, iako pritom pretrpi teške ozljede. Međutim, Lille uspije aktivirati još jedan oblik i smrtno rani Kyōrakua, koji tada zamoli Nanao za pomoć, otkrivši joj istinu o njenoj obitelji. Nanao tada iskoristi ceremonijalni mač svoga klana, Shinken Hakkyōken, i uspije presjeći ne samo Lillea, nego i dobar dio Wahrwelta, nakon čega Lille pada u Soul Society, gdje njegove preživjele klonove dočekuje oživljeni [[Izuru Kira]]. [[File:Ep394YhwachRevealsImpalement.webp|thumb|320px|Kako bi ostvario svoj plan, [[Yhwach]] je morao ubit i apsorbirati [[Soul King]]a, svog oca i na taj način steći moći da uništi sve svjetove.]] Bazz-B je uspio pronaći Haschwaltha, ali nije imao nikakvih izgleda u borbi sa svojim bivšim prijateljem, koji se promijenio kada ga je Yhwach uzeo pod svoje. Bazz-B pada mrtav, a Haschwalth odlazi do Ishide, kojeg optužuje da će izdati Yhwacha u skoroj budućnosti, nakon čega njih dvoje započnu borbu. [[Askin Nakk Le Vaar]] uspio je zarobiti Ichiga, Orihime i Chada, ali prije nego ih je uspio ubiti, spasila ih je Yoruichi, koja nastavlja borbu s Askinom. Iako bivša kapetanica uspijeva značajno ozlijediti Askina, njegova sposobnost adaptacije pokaže se previše snažnom za nju. Uraharin dolazak im pruži novu kratkotrajnu prednost, ali Askin ponovno aktivira svoje vještine i gotovo ubije Uraharu, koji tada aktivira svoj Bankai. Dok se Askin pokušava prilagoditi novim uvjetima, s leđa mu se prišulja [[Grimmjow Jaegerjaquez]], koji mu rukom probije prsa i iščupa srce, završivši tako i tu borbu. Ostatak Shinigamija i Visoreda nailazi na [[Gerard Valkyrie|Gerarda Valkyriea]], koji – čini se – brzo pada, ali koristeći svoju sposobnost da dozove čudo, svaki put kada ga Shinigamiji ubiju, on se vrati još jači. Hitsugayin puni Bankai u suradnji s Byakuyom uspije usporiti Gerarda, ali Shinigamiji ne pronalaze način kako ga pobijediti. Čak ni Kenpachi, koji uspije aktivirati svoj Bankai, ne uspijeva ubiti Gerarda, koji dodatno pojačava svoje moći i postaje divovsko stvorenje koje je spremno pobiti ih sve. Gerard, srce Soul Kinga, na kraju je pao kada mu je Yhwach uzeo njegove moći tijekom naknadne borbe s Ichigom. Ichigo, Orihime i Chad, kojima se uskoro pridružuju Renji i Rukia, uspijevaju doći do Yhwacha; istovremeno, Ishida koristi svoje moći kako bi izdržao u borbi s Jugramom, koji trenutno posjeduje Yhwachove moći jer je još uvijek noć. No, u trenutku kada se čini da bi Ichigo mogao sasjeći Yhwacha, vođa Quincyja dobije svoje moći natrag, a Ishida neočekivanu prednost u borbi, koju uspijeva iskoristiti i ubiti Jugrama. Ichigo i njegovi saveznici, međutim, nemaju nikakvih šansi protiv Yhwacha, a iako Orihime koristi svoje moći kako bi ih osposobljavala za daljnju borbu, i ona je nemoćna pred Yhwachovom snagom. U tom trenutku, Orihime uspije objedniti moći svoje tehnike Santen Kesshun i u neočekivanom obratu poništi sve što je Yhwach učinio, pri čemu sebe, ali i njega izbriše iz egzistencije. Naravno, Yhwach, koji je u međuvremenu dobio moći boga, uspije poništiti i to te planira ujediniti svjetove i postati njihov jedini vladar. Ishida, koji se sastao s oporavljenim Kyōrakuom i [[Tier Harribel]], koju je oslobodila Nel, objašnjava kako mogu odgoditi uništenje svjetova te dobije njihovu podršku. Yhwach misli kako će pobijediti, međutim objedinjene snage Quincyja, Shinigamija i Arrancara uspijevaju spriječiti uništenje, ali ne uspijevaju ubiti Yhwacha, koji odlazi u Seireitei, gdje ga dočekuje Aizen, kojemu se uskoro pridružuju Ichigo i Renji. Aizen iskoristi svoj Shikai kako bi nakratko prevario Yhwacha, što Ichigu, Renjiju i Ishidi, koji im se uskoro pridružuje, daje dovoljno prostora da ga konačno ubiju i na taj način stabiliziraju situaciju. Yhwach nakon toga postaje novi Soul King, a u sva je tri svijeta ponovo uspostavljen balans. == Likovi == {{main|Lista likova iz serijala Bleach}} {| class="wikitable sortable mw-datatable sort-under static-row-numbers sticky-header col1left col5left" style="font-size:95%;" |- ! class="unsortable" |Lik{{efn|Žuta pozadina znači da je lik originalni lik iz [[anime]]a koji se nije pojavio u mangi.}} !! class="unsortable" |Glas posudio |- ! colspan="2"| Glavni likovi |- |[[Ichigo Kurosaki]] |[[Masakazu Morita]] |- |[[Rukia Kuchiki]] |[[Fumiko Orikasa]] |- |[[Uryū Ishida]] |[[Noriaki Sugiyama]] |- |[[Orihime Inoue]] |[[Yuki Matsuoka]] |- |[[Yasutora Sado|Yasutora Sado (Chad)]] |[[Hiroki Yasumoto]] |- |[[Kisuke Urahara]] |[[Shin'ichirō Miki]] |- |[[Yoruichi Shihōin]]{{efn|Kada se pretvori u mačku, glas joj posuđuje [[Shirō Saitō]].}} |[[Satsuki Yukino]] |- ! colspan="2" | Shinigamiji |- |rowspan="2"| [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto]] |[[Masaaki Tsukada]] |- |[[Binbin Takaoka]]{{efn|name=S17|Samo u 17. sezoni.}} |- |[[Chōjirō Sasakibe]] |[[Taro Yamaguchi]]{{efn|U 17. sezoni, glas mladom Sasakibeu posudio je [[Ryōta Suzuki]].}} |- |rowspan="2"|[[Soi Fon]] |[[Tomoko Kawakami]] |- |[[Hōko Kuwashima]]{{efn|name=S17}} |- |[[Marechiyo Ōmaeda]] |[[Shōto Kashii]] |- |[[Gin Ichimaru]] |[[Kōji Yusa]] |- |[[Izuru Kira]] |[[Takahiro Sakurai]] |- |[[Rōjūrō Ōtoribashi]] |[[Shōto Kashii]] |- style="background:#FFD;" |[[Shūsuke Amagai]] |[[Ken'yū Horiuchi]] |- style="background:#FFD;" |[[Makoto Kibune]] |[[Hikaru Midorikawa]] |- |[[Retsu Unohana]] |[[Aya Hisakawa]] |- |[[Isane Kotetsu]] |[[Yukana]] |- |[[Hanatarō Yamada]] |[[Kōki Miyata]] |- |[[Sousuke Aizen]] |[[Shō Hayami]] |- |[[Shinji Hirako]] |[[Masaya Onosaka]] |- |[[Momo Hinamori]] |[[Kumi Sakuma]] |- |[[Byakuya Kuchiki]] |[[Ryōtarō Okiayu]] |- |[[Renji Abarai]] |[[Kentarō Itō]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Reiko Kiuchi]].}} |- |[[Sajin Komamura]] |[[Tetsu Inada]] |- |[[Tetsuzaemon Iba]] |[[Rintarō Nishi]] |- |[[Love Aikawa]] |[[Tetsu Inada]] |- |[[Shunsui Kyōraku]] |[[Akio Ōtsuka]]{{efn|Mladom Kyōrakuu glas je posudio [[Ayane Sakura]].}} |- |[[Nanao Ise]] |[[Hitomi Nabatame]] |- |rowspan="2"| [[Lisa Yadōmaru]] |[[Kanako Hattori]] |- |[[Sayori Ishizuka]]{{efn|name=S17}} |- |[[Kaname Tōsen]] |[[Toshiyuki Morikawa]] |- |[[Shūhei Hisagi]] |[[Katsuyuki Konishi]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Yū Kobayashi]].}} |- |[[Kensei Muguruma]] |[[Tomokazu Sugita]] |- |[[Mashiro Kuna]] |[[Akemi Kanda]] |- |[[Tōshirō Hitsugaya]] |[[Romi Park]]{{efn|U epizodama 17. sezone u kojem manifestira svoj potpuni Bankai, glas mu je posudio [[Yūki Kaji]].}} |- |[[Rangiku Matsumoto]] |[[Kaya Matsutani]] |- |[[Kenpachi Zaraki]] |[[Fumihiko Tachiki]] |- |[[Yachiru Kusajishi]] |[[Hisayo Mochizuki]] |- |[[Ikkaku Madarame]] |[[Nobuyuki Hiyama]] |- |[[Yumichika Ayasegawa]] |[[Jun Fukuyama]] |- |[[Mayuri Kurotsuchi]] |[[Ryūsei Nakao]] |- |[[Nemu Kurotsuchi]] |[[Rie Kugimiya]] |- |[[Akon (Bleach)|Akon]] |[[Keijin Okuda]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Kaya Miyake]].}} |- |[[Jūshirō Ukitake]] |[[Hideo Ishikawa]]{{efn|U 17. sezoni, glas mladom Ukitakeu posudila je [[Natsumi Fujiwara]].}} |- |[[Kaien Shiba]] |[[Toshihiko Seki]] |- |[[Ichibe'e Hyōsube]] |[[Naomi Kusumi]] |- |[[Tenjirō Kirinji]] |[[Senjumaru Shutara]] |- |[[Kirio Hikifune]] |[[Ayumi Tsunematsu]] |- |[[Ōetsu Nimaiya]] |[[Yōji Ueda]] |- |[[Senjumaru Shutara]] |[[Rina Satō]] |- ! colspan="2"| Hollowi |- | [[Grand Fisher]] | [[Chafūrin]] |- | [[Yammy Llargo]] | [[Kenji Nomura]] |- | rowspan="2"|[[Aaroniero Arruruerie]] | [[Ryūzaburō Ōtomo]] (duboki glas) |- | [[Mayumi Yamaguchi]] (visoki glas) |- | [[Szayelaporro Granz]] | [[Kōsuke Toriumi]] |- | [[Zommari Rureaux]] | [[Taiten Kusunoki]] |- | [[Grimmjow Jaegerjaquez]] | [[Jun'ichi Suwabe]] |- | [[Luppi Antenor]] | [[Daisuke Kishio]] |- | [[Nnoitra Gilga]] | [[Nobutoshi Kanna]] |- | [[Ulquiorra Cifer]] | [[Daisuke Namikawa]] |- | [[Tier Harribel]] | [[Megumi Ogata]] |- | rowspan="2"| [[Nelliel Tu Odelschwanck]] | [[Tomoko Kaneda]] |- | [[Arisa Kiyoto]]{{efn|name=S17}} |- | [[Baraggan Louisenbairn]] | [[Shōzō Iizuka]] |- | [[Coyote Starrk]] | [[Rikiya Koyama]] |- | [[Lilynette Gingerbuck]] | [[Kiyomi Asai]] |- | [[Dordoni Alessandro Del Socaccio]] | [[Kōji Ishii]] |- | [[Cirucci Sanderwicci]] | [[Hōko Kuwashima]] |- | [[Gantenbainne Mosqueda]] | [[Masato Funaki]] |- | [[Wonderweiss Margela]] | [[Hisayoshi Suganuma]] |- | [[Rudbornn Chelute]] | [[Taro Yamaguchi]] |- | [[Pesche Guatiche]] | [[Takehito Koyasu]] |- | [[Dondochakka Birstanne]] | [[Daisuke Gōri]] |- | [[Bawabawa]] | [[Hiroki Yasumoto]] |- ! colspan="2"| Fullbringeri |- |[[Kūgo Ginjō]] |[[Hiroki Tōchi]] |- |[[Shūkurō Tsukishima]] |[[Daisuke Ono]] |- |[[Riruka Dokugamine]] |[[Megumi Toyoguchi]] |- |[[Yukio Hans Vorarlberna]] |[[Mitsuhiro Ichiki]] |- |[[Jackie Tristan]] |[[Atsuko Yuya]] |- |[[Giriko Kutsuzawa]] |[[Atsushi Ono]] |- ! colspan="2"| Quincyji |- | rowspan="2"| [[Sōken Ishida]] | [[Eiji Maruyama]] |- | [[Akio Nojima]]{{efn|name=S17}} |- | [[Yhwach]] | [[Takayuki Sugō]] |- | [[Jugram Haschwalth]] | [[Yū'ichirō Umehara]]{{efn|U 17. sezoni, u scenama u kojima je prikazan kao dijete glas mu je posudila [[Marina Inoue]].}} |- | [[Lille Barro]] | [[Satoshi Hino]] |- | [[Pernida Parnkgjas]] | [[Bin Shimada]] |- | [[Askin Nakk Le Vaar]] | [[Shunsuke Takeuchi]] |- | [[Gerard Valkyrie]] | [[Tsuyoshi Koyama]] |- | [[Quilge Opie]] | [[Kō'ichi Yamadera]] |- | [[Äs Nödt]] | [[Yoshitsugu Matsuoka]] |- | [[Bazz-B]] | [[Yūki Ono]]{{efn|U 17. sezoni, u scenama u kojima je prikazan kao dijete glas mu je posudila [[Chiaki Kobayashi]].}} |- | [[Gremmy Thoumeaux]] | [[Natsuki Hanae]] |- |[[Liltotto Lamperd]] |[[Aoi Yūki]] |- |[[Giselle Gewelle]] |[[Nao Tōyama]] |- |[[Bambietta Basterbine]] |[[Ayana Taketatsu]] |- ! colspan="2"| Ostali likovi |- |[[Kon (Bleach)|Kon]] |[[Mitsuaki Madono]]{{efn|U OVA epizodi "[[memories in the rain]]", glas mu je posudio [[Tite Kubo]].}} |- |[[Isshin Kurosaki]] |[[Toshiyuki Morikawa]] |- |[[Masaki Kurosaki]] |[[Sayaka Ōhara]] |- |[[Yuzu Kurosaki]] |[[Ayumi Sena]] |- |[[Karin Kurosaki]] |[[Rie Kugimiya]] |- |[[Ryūken Ishida]] |[[Ken Narita]] |- |[[Tatsuki Arisawa]] |[[Junko Noda]] |- |[[Keigo Asano]] |[[Katsuyuki Konishi]] |- |[[Mizuiro Kojima]] |[[Jun Fukuyama]] |- |[[Ikumi Unagiya]] |[[Yūko Kaida]] |- |[[Tessai Tsukabishi]] |[[Kiyoyuki Yanada]] |- |[[Hachigen Ushōda]] |[[Takashi Nagasako]] |- |[[Jinta Hanakari]] |[[Takako Honda]] |- |[[Ururu Tsumugiya]] |[[Noriko Shitaya]] |- style="background:#FFD;" |[[Ririn]] |[[Yumi Kakazu]] |- style="background:#FFD;" |[[Nozomi Kujō]] |[[Hisako Kanemoto]] |- style="background:#FFD;" |[[Kagerōza Inaba]] |[[Toshio Furukawa]] |- style="background:#FFD;" |[[Jin Kariya]] |[[Tōru Ōkawa]]{{efn|U scenama u kojima je prikazan kao dijete, glas mu je posudila [[Hitomi Nabatame]].}} |- |[[Kūkaku Shiba]] |[[Akiko Hiramatsu]] |- |[[Ganju Shiba]] |[[Wataru Takagi]] |- style="background:#FFD;" |[[Rurichiyo Kasumiōji]] |[[Reiko Takagi]] |} === Sinkronizacije === S obzirom na činjenicu da je ''Bleach'' bio globalno popularan, distribuiran je na brojna svjetska tržišta. Neka od njih otkupila su samo izvornu japansku verziju koja je emitirana uz titlove, ali dobar dio tržišta snimio je i vlastite, sinkronizirane verzije animea. Među njima se posebno ističe [[engleski|engleska]] sinkronizacija, međutim i drugi su europski jezici imali vlastite verzije animea, poput [[njemački|njemačkog]], [[francuski|francuskog]], [[portugalski|portugalskog]] (različite sinkronizacije za Portugal i Brazil), [[španjolski|španjolskog]] (različite sinkronizacije za Španjolsku i Latinsku Ameriku) i [[katalonski|katalonskog]], [[talijanski|talijanskog]], [[ruski|ruskog]], [[češki|češkog]] i [[mađarski|mađarskog]]. Azijsko tržište također je distribuiralo sinkronizirane verzije za gledatelje u [[Kina|Kini]], [[Južna Koreja|Južnoj Koreji]], [[Filipini]]ma, [[Tajland]]u, [[Malezija|Maleziji]] i [[Indonezija|Indoneziji]], a producirana je i sinkronizirana verzija na [[arapski|arapskom]]. == Produkcija == Animaciju ''Bleacha'' preuzeo je studio [[Pierrot (studio)|Pierrot]], koji je dvije godine ranije dobio i animaciju [[anime]]a ''[[Naruto (anime)|Naruto]]'', tako da je Pierrot dobio dva od tri animea iz tzv. "Velike trojke" (''[[One Piece (anime)|One Piece]]'' je projekt [[Toei Animation]]a). Redateljem je imenovan [[Noriyuki Abe]], dok je za glavnog scenarista isprva postavljen [[Masashi Sogo]], koji je vodio projekt do 229. epizode te kasnije od 266. do 316. epizode. Od 230. do 265. epizode glavni scenarist bio je [[Tsuyoshi Kida]], dok je od 317. godine do kraja izvornog emitiranja tu ulogu preuzeo [[Kento Shimoyama]]. [[Masashi Kudō]] bio je dizajner likova, a povremeno je bio i glavni animator te je osobno nadzirao animaciju. [[Datoteka:Shirō Sagisu.jpg|lijevo|mini|292x292piksel|[[Shirō Sagisu]] bio je kompozitor serijala kroz obje faze emitiranja.]] Prvih 167 epizoda animea emitirano je u tada standardnom 4:3 formatu, a od 168. epizode do kraja korišten je 16:9 format. Izvorni anime podijeljen je na ukupno 16 sezona nejednakog trajanja, pri čemu je zbog činjenice da je ''Bleach'' bio ''[[de facto]]'' cjelogodišnji serijal, a što je značilo da je bilo trenutaka kada je anime dostigao mangu pa nije bilo više novog kanonskog materijala za adaptirati, produciran je značajan broj ''filler'' epizoda te pet cijelih ''filler'' sezona. Prema podacima, ''Bleach'' je imao visoku stopu ''fillera'' od 45%, što znači da je ta količina animea bila potpuno originalna i nije bila temeljena na mangi; danas je takva praksa u anime produkciji rijetka, međutim u tom je razdoblju to bilo uobičajeno pa su tako i druge anime serije iz istog perioda, među kojima i ''Naruto'' i ''One Piece'', imale značajnu količinu ''fillera''. Iako Tite Kubo nije imao nikakve veze s većinom sadržaja iz ''filler'' epizoda, u intervjuu iz [[2009.]] godine govorio je o sadržaju 13. sezone animea (''Zanpakutō: The Alternate Tale''), koja je bila ''filler'', rekavši kako je želio iskoristiti neke od koncepata iz te sezone u mangi. Najbolji primjer toga su utjelovljenja [[Shunsui Kyōraku|Kyōrakuovog]] [[Zanpakutō]]a, koja su kasnije potvrđena kao kanonska u posljednjoj velikoj narativnoj cjelini mange, kada Kyōraku aktivira svoj Bankai u borbi protiv Lillea Barroa. Također, mač Muramasa, čije je utjelovljenje bilo glavni negativac 13. sezone, u [[light novel]]u ''[[Bleach: Can't Fear Your Own World]]'' postao je dio kanona, iako nije potvrđeno da je priča iz 13. sezone u cijelosti točna. Kubo je također potvrdio da je njegov stil u mangi fiksiran tek nakon što je anime počeo s emitiranjem; priznao je da mu je stil varirao te da je tek u kasnijoj fazi jasno definiran, a kao jedan od primjera naveo je da više nije crtao kosu svojih likova iza njihovih ušiju. Nakon emitiranja 366. epizode u ožujku [[2012.]] godine, ''Bleach'' je službeno išao na pauzu neodređenog trajanja. Razlozi te pauze nikada nisu službeno objašnjeni, međutim mediji su s vremenom identificirali nekoliko razloga koji su se poklopili u tom trenutku i rezultirali onime za što se vjerovalo da je kraj animea.<ref name=":1">{{Cite web |last=Freeman |first=Nik |date=2015-11-06 |title=Whatever Happened to Bleach? |url=https://www.animenewsnetwork.com/feature/2015-11-06/whatever-happened-to-bleach/.95031 |url-status=live |access-date=2026-11-06 |website=[[Anime News Network]]}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Kemner |first=Louis |date=2024-06-16 |title=Why The Bleach Anime Took Such a Long Hiatus |url=https://www.cbr.com/bleach-anime-cancellation-hiatus-thousand-year-blood-war/ |url-status=live |access-date=2026-10-15 |website=[[CBR]]}}</ref> Naime, iako je prodaja kućnih izdanja animea bila dobra, priča je u trenutku završetka 16. sezone potpuno sustigla mangu. Istovremeno, popularnost mange opala je nakon Aizenovog pada, a Fullbringer ''hen'' je naišao na dosta kritika, kao i narativni tijek, pri čemu su fanovi kritizirali Kuboa da je žrtvovao dobru narativnu izgradnju nauštrb repetitivnih borbi i loše razrađenih likova.<ref name=":1" /> Kako je anime u tom trenutku trebao producirati još ''fillera'', koji su i ranije bili kritizirani od strane fanova, Pierrot se zbog neisplativosti produkcije odlučio potpuno stopirati anime. I dok je Kubo u međuvremenu završio mangu, posljednja narativna cjelina također je naišla na brojne kritike jer je djelovala zbrzano i nedovoljno razrađeno, a što je bila posljedica ozbiljnih zdravstvenih problema koji su mučili autora u to vrijeme; jedno je vrijeme bilo govora i o tome da manga naprosto završi u tom trenutku,<ref name=":2" /> ali Kubo i izdavači su se dogovorili da će Kubu dati rok od jedne godine da završi priču, a što je rezultiralo skraćenom verzijom posljednje narativne cjeline. [[Datoteka:Taguchi Tomohisa from "The Tunnel to Summer, the Exit of Goodbyes" at Red Carpet of the Tokyo International Film Festival 2022 (52461533160).jpg|mini|375x375piksel|[[Tomohisa Taguchi]] preuzeo je redateljsku palicu kada se ''Bleach'' vratio [[2022.]] godine.]] I dok se činilo da se ''Bleach'' više neće vratiti, u ožujku [[2020.]] godine, u sklopu ''Bleach 20th Anniversary Projecta'' objavljeno je kako će posljednji dio Kubove mange, Thousand-Year Blood War ''hen'', dobiti svoju anime adaptaciju, odnosno kako će anime doista adaptirati cijelu mangu nakon 20 godina pauze.<ref>{{Cite web||url=https://www.viz.com/blog/posts/bleach-anime-is-coming-back|title=BLEACH ANIME IS COMING BACK!|website=[[Viz Media]]|date=March 20, 2020|access-date=August 23, 2026|archive-date=October 31, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031232249/https://www.viz.com/blog/posts/bleach-anime-is-coming-back|url-status=live}}</ref> Prvi ''trailer'' i vizuali otkriveni su tijekom [[Jump Festa|Jump Feste]] u prosincu [[2021.]] godine, zajedno s tehničkom ekipom. [[Pierrot (studio)|Pierrot]] je potvrđen kao povratnički studio. [[Tomohisa Taguchi]] najavljen je kao novi redatelj, dok je potvrđeno da su se [[Masashi Kudō]] i [[Shirō Sagisu]] vratili kao dizajner likova, odnosno kompozitor.<ref>{{Cite web||last=Harding|first=Daryl|title=Bleach Thousand-Year Blood War TV Anime Trailer, Key Visual Released for October 2022 Start|url=https://www.crunchyroll.com/news/latest/2021/12/18/first-bleach-thousand-year-blood-war-arc-tv-anime-trailer-key-visual-released-for-october-2022-start|website=[[Crunchyroll]]|date=December 18, 2021|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 24, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260824030545/https://www.crunchyroll.com/news/latest/2021/12/18/first-bleach-thousand-year-blood-war-arc-tv-anime-trailer-key-visual-released-for-october-2022-start|url-status=live}}</ref> Tite Kubo je bio uključen kao glavni nadzornik produkcije.<ref>{{Cite web||url=https://bleach-anime.com/en/staffcast/|title=Staff & Cast|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823141021/https://bleach-anime.com/en/staffcast/|url-status=live}}</ref> [[Masaki Hiramatsu]], jedan od pisaca na animeu, kasnije je rekao da je rad na adaptaciji oblik "prevođenja", ističući razlike u ''pacingu'' između tjedne mange i jedne epizode animea.<ref name="HiramatsuInterview">{{Cite web|script-title=ja:シリーズ構成 平松正樹インタビュー|trans-title=Interview with Series Composition Writer Masaki Hiramatsu|url=https://bleach-anime.com/special/interview/06.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823234454/https://bleach-anime.com/special/interview/06.html|url-status=live}}</ref> Kubova uključenost u produkciju pokazala se tim važnijom jer su producenti potvrdili kako su s autorom raspravljali o promjenama i uključivanju materijala koji nije bio uvršten u mangi, pri čemu je Kubo dobio pravo da nadzire i ispravlja originalne scene, ali i da predlaže vlastite promjene. Hiramatsu je kao primjer toga naveo susret između Aizena i Yhwacha iz šeste epizode, koji je značajno proširen, a Kubo je osobno značajno preradio dijalog za tu scenu.<ref name="HiramatsuInterview"/> Kako je anime napredovao, količina novog sadržaja postala je sve veća. Produkcija je potvrdila da su originalne scene za drugi ''cour'' bile ideje animacijske ekipa te da su naknadno pokazanu autori, koji je ponekad vraćao crteže u stilu mange kako bi im pojasnio svoje ideje. Novi sadržaj uključivao je dodane dijaloge, nove dijelove priče koji su davali pozadinu događanjima u glavnoj radnji te scene koje nisu bile prisutne u mangi.<ref name="Part2Production">{{Cite web|script-title=シリーズ構成・平松正樹様×チーフ演出・村田光様×プロデューサー・富永禎彦様（studioぴえろ）インタビュー|trans-title=Interview with Masaki Hiramatsu, Hikaru Murata and Yoshihiko Tominaga|url=https://bleach-anime.com/special/interview02/18.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823144923/https://bleach-anime.com/special/interview02/18.html|url-status=live}}</ref> Sam Kubo je rekao da je jedna originalna borba iz drugog ''coura'' izvorno trebala biti u mangi, ali je izbačena, tako da je animatorima dostavio pet-šest stranica materijala za tu borbu.<ref>{{Cite web||title=Tite Kubo x Masakazu Morita Interview|url=https://www.viz.com/blog/posts/tite-kubo-x-masakazu-morita-interview|website=[[Viz Media]]|date=April 10, 2023|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823153336/https://www.viz.com/blog/posts/tite-kubo-x-masakazu-morita-interview|url-status=live}}</ref> Kako je produkcija napredovala, Kubo je sve više osobno dolazio u studio te je pomagao ili pojašnjavao glumcima određene aspekte njihovih likova ako je bilo potrebno.<ref name="Part2Production" /> U listopadu [[2024.]] godine [[Aniplex]] je objavio posebni video povodom 20. obljetnice anime, a koji je prikazao neke od ključnih scena iz originalnog anime, ali sada animiranih u stilu novog animea, s poboljšanom kvalitetom i animacijom.<ref>{{cite web|title=ja:アニメ「BLEACH」20周年記念PVを公開、ルキアらの視点で"黒崎一護の姿"を描く|url=https://natalie.mu/comic/news/594085|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=October 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241005235448/https://natalie.mu/comic/news/594085|archive-date=October 5, 2024|language=ja|date=October 5, 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Tai|first=Anita|title=Bleach Anime Gets 20th Anniversary Video With New Animation|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-10-05/bleach-anime-gets-20th-anniversary-video-with-new-animation/.216383|website=[[Anime News Network]]|access-date=October 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241005225147/https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-10-05/bleach-anime-gets-20th-anniversary-video-with-new-animation/.216383|archive-date=October 5, 2024|date=October 5, 2024|url-status=live}}</ref> Taguchi je za treći ''cour'' postao glavni redatelj, dok je [[Hikaru Murata]] preuzeo njegovu raniju funkciju, dok je animaciju preuzeo filmski odjel, Pierrot Films. Taguchi je nadzirao cjelokupnu produkciju i scenarije, dok je Murata radio na pojedinačnim epizodama i vodio je sastanke s produkcijom.<ref>{{Cite web||script-title=ja:総監督・田口智久×監督・村田光インタビュー|trans-title=Interview with Chief Series Director Tomohisa Taguchi and Series Director Hikaru Murata|url=https://bleach-anime.com/special/interview03/29.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823212155/https://bleach-anime.com/special/interview03/29.html|url-status=live}}</ref> Taguchi je kasnije rekao da su se tijekom prva dva ''coura'' jako zbližili s Kubom, što im je olakšalo suradnju i omogućilo lakšu integraciju originalnog sadržaja. Murata je potvrdio da je treći ''cour'' imao više originalnog sadržaja nego prethodna dva, pri čemu je Kubo odobrio sav novi materijal i osmislio kako će ga povezati s mangom.<ref>{{Cite web||script-title=ja:『BLEACH』原作にないシーン増加へ 某作品に匹敵するクオリティ目指し制作「費用は嵩むしスケジュールは長期（笑）」|trans-title=Bleach to Increase Scenes Not in Original Manga; Production Aims for High Quality|url=https://www.oricon.co.jp/news/2352374/full/|website=[[Oricon|Oricon News]]|language=ja|date=November 1, 2024|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823200621/https://www.oricon.co.jp/news/2352374/full/|url-status=live}}</ref> Iste uloge zadržane su i za četvrti i posljednji ''cour'', koji je dodatno povećao broj originalnog materijala, toliko da su tijekom emitiranja gotovo cijele epizode bile originalne.<ref>{{Cite web||web|url=https://bleach-anime.com/en/staffcast/|title=Staff & Cast|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823141021/https://bleach-anime.com/en/staffcast/|url-status=live}}</ref> Nakon emitiranja osme epizode četvrtog ''coura'', produkcija je objavila kako će anime ići na jednomjesečnu pauzu jer je animatorima potrebno više vremena da kvalitetno animiraju posljednje dvije epizode, koje su na kraju emitirane krajem listopada [[2026.]] godine.<ref name="49-50">{{Cite web|last=Loo|first=Egan|date=September 12, 2026|title=Bleach: Thousand-Year Blood War – The Calamity Anime Episodes 49, 50 Delayed to October 19, 26|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-09-12/bleach-thousand-year-blood-war-the-calamity-anime-episodes-49-50-delayed-to-october-19-26/.241707|website=[[Anime News Network]]|access-date=September 12, 2026|quote=Monday, October 19 and Monday, October 26, respectively, at 24:00 (effectively, midnight the next day)}}</ref> == Epizode == <!-- {| class="wikitable" width="35%" |- ! colspan="4" rowspan="2" width=3% |Sezona ! rowspan="2" width=5% |Epizoda ! colspan="2" |Originalno emitiranje |- ! width=20% |Početak sezone ! width=20% |Kraj sezone |- |bgcolor="#4E5A66"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 1)|1]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#4E5A66"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 2)|2]] |{{center|}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#4E5A66"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 3)|3]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#4E5A66"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 4)|4]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#4E5A66"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 5)|5]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#4E5A66"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 6)|6]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#4E5A66"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 7)|7]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#4E5A66"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 8)|8]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#4E5A66"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 9)|9]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#4E5A66"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 10)|10]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#4E5A66"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 11)|11]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#4E5A66"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 12)|12]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#4E5A66"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 13)|13]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#4E5A66"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 14)|14]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#4E5A66"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 15)|15]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#4E5A66"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 16)|16]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- !rowspan="4" bgcolor="#4E5A66"| !rowspan="4" | [[Bleach (sezona 17)|17]] !bgcolor="#4E5A66"| !1 |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- !bgcolor="#4E5A66"| !2 |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- !bgcolor="#4E5A66"| !3 |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- !bgcolor="#4E5A66"| !4 |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- |} --> == Muzika == == Emitiranje i distribucija == == Ostali mediji == == Kritike == == Bilješke == {{notelist}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{Official website|https://bleach-anime.com/|Official website}} {{ja}} * {{Official website|https://pierrot.jp/title/bleach/|Official website at Pierrot}} {{ja}} * {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200301111859/https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/index2.html|date=March 1, 2020|title=Official website at TV Tokyo}} {{ja}} ** {{Official website|https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/|''Thousand-Year Blood War'' official website at TV Tokyo}} {{ja}} * {{Official website|https://www.aniplex.co.jp/bleach/|Official website at Aniplex}} {{ja}} * {{Official website|https://bleach.viz.com/|Official website at Viz Media}} {{Bleach}} {{Authority control}} [[Kategorija:Bleach]] [[Kategorija:Anime serije]] [[Kategorija:TV serije započete 2004.]] tk5qq4srht4zokn2ynwesuiyaarle55 42711172 42711171 2026-10-15T17:24:08Z Edgar Allan Poe 29250 /* Produkcija */ 42711172 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Infookvir animanga/Header |ime = BLEACH |slika = [[Datoteka:Bleach_Anime.jpg|250px]] |opis_slike = Promotivni poster [[anime]] serije s glavnim likovima iz prve sezone |izvorno_ime = ''Burīchi'' |izvorno_pismo = ブリーチ |žanr = [[Pustolovni film|pustolovni]],<ref name="VizOfficial"/> [[Nadnaravna fikcija|nadnaravno]]<ref name="VizOfficial">{{cite web|url=https://www.viz.com/bleach|title=The Official Website for Bleach|publisher=[[Viz Media]]|access-date=October 24, 2017|archive-date=June 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190614214009/https://www.viz.com/bleach|url-status=live}}</ref> }} {{Infookvir animanga/Anime |Tv-film = |naslov = |redatelj = [[Noriyuki Abe]] |producent = {{nowrap|{{ubl|[[Ken Hagino]]|[[Noriko Kobayashi]] {{small|(#1–86, 226–328)}}|[[Yutaka Sugiyama]] {{small|(#1–25, 355–366)}}|[[Yukio Yoshimura]] {{small|(#26–133)}}|[[Shunji Aoki]] {{small|(#87–225)}}|[[Aya Mizobuchi]] {{small|(#134–157)}}|[[Mai Nagai]] {{small|(#158–354)}}|[[Hatsuo Nara]] {{small|(#343–366)}}}}}} |scenarist = {{ubl|[[Masashi Sogo]] {{small|(#1–229, 266–316)}}|[[Tsuyoshi Kida]] {{small|(#230–265)}}|[[Kento Shimoyama]] {{small|(#317–366)}}}} |skladatelj = [[Shirō Sagisu]] |studio = [[Pierrot (studio)|Pierrot]] |licenca = |mreža = {{flagicon|JAP}} [[TV Tokyo]] |mreža_hrv = |ostale_mreže = |početak_emitiranja = [[5. listopada]] [[2004.]] |kraj_emitiranja = [[27. ožujka]] [[2012.]] |epizode = 366 ([[Lista epizoda animea Bleach|epizode]]) |trajanje = 24 minute |emitiranje = }} {{Infookvir animanga/Anime |Tv-film = |naslov = Bleach: Thousand-Year Blood War |redatelj = {{ubl|[[Tomohisa Taguchi]]|[[Mitsutoshi Satou]]|[[Hikaru Murata]]}} |producent = {{ubl|[[Makoto Hijikata]]|[[Tasuku Honda]]|[[Genki Negishi]]|[[Yoshihiro Tominaga]]}} |scenarist = {{ubl|[[Tomohisa Taguchi]]|[[Masaki Hiramatsu]]}} |skladatelj = [[Shirō Sagisu]] |studio = [[Pierrot (studio)|Pierrot]] |licenca = |mreža = {{flagicon|JAP}} [[TV Tokyo]] |mreža_hrv = |ostale_mreže = |početak_emitiranja = [[11. listopada]] [[2022.]] |kraj_emitiranja = [[27. listopada]] [[2026.]] |epizode = 50 ([[Lista epizoda animea Bleach|epizode]]) |trajanje = 24 minute |emitiranje = }} {{Infookvir animanga/Ostalo |naslov = Anime filmovi |sadržaj = * ''[[Bleach: Memories of Nobody]]'' (2006) * {{nowrap|''[[Bleach: The DiamondDust Rebellion]]'' (2007)}} * ''[[Bleach: Fade to Black]]'' (2008) * ''[[Bleach: Hell Verse]]'' (2010) }} {{Infookvir animanga/Footer}} '''''BLEACH''''' ([[japanski]]: ブリーチ, ''Burīchi'') [[japan]]ska je [[anime]] serija nastala prema [[Bleach (manga)|istoimenoj mangi]] [[Tite Kubo|Titea Kuba]]. Serija je premijerno prikazana [[5. listopada]] [[2004.]] godine te je neprekinuto emitirana sve do [[27. ožujka]] [[2012.]] godine kada je, bez da je adaptirala cijelu mangu, iznenada ukinuta nakon 366 epizoda, što je rijetkost u svijetu [[anime]]a, pogotovo s obzirom na činjenicu da je [[manga]] bila izrazito popularna. Ipak, nakon deset godina, službeno je potvrđeno kako će manga biti adaptirana do kraja te je nastavak, naslovljen ''Bleach: Thousand-Year Blood War'', započeo s emitiranjem [[11. listopada]] [[2022.]], a zaključen je [[27. listopad|27. listopada]] [[2026.]] godine nakon 50 epizoda. Tako je cjelokupni anime na kraju imao 416 epizoda. Serijal je producirao [[Pierrot (studio)|Studio Pierrot]], a prvi je dio režirao [[Noriyuki Abe]], dok je [[Tomohisa Taguchi]] preuzeo režijsku palicu drugog dijela. Glazbu je komponirao [[Shirō Sagisu]]. Kao i manga, radnja animea prati srednjoškolca [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]] koji, nakon susreta s [[Rukia Kuchiki|Rukijom Kuchiki]], postaje [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] i zajedno sa svojim prijateljima spašava svijet od različitih protivnika. No, osim što je više-manje vjerno adaptirala originalnu mangu, anime serija sadržavala je i značajnu količinu originalnog sadržaja, uključujući cijele narativne cjeline i likove, koji nije bio u originalnoj mangi. Anime serija prikazivana je cijelom nizu zemalja te je, uz ''[[Naruto (anime)|Naruto]]'' i ''[[One Piece (anime)|One Piece]]'', jedna od "Velike trojke" anime serija s početka [[21. vijek|XXI. vijeka]]. Danas se smatra da je ''BLEACH'' jedna od najpopularnijih anime serija u historiji. == Sinopsis == === Agent of the Shinigami ''hen'' === [[File:Ep1IchigoTakesPower.webp|thumb|320px|left|[[Rukia Kuchiki]] sprema se dati [[Ichigo Kurosaki|Ichigu Kurosakiju]] moći [[Shinigami (Bleach)|Shinigamija]] kako bi mogao obraniti sebe i svoju obitelj od napada [[Hollow]]a po imenu [[Fishbone D]].]] Radnja animea započinje u [[Karakura|Karakuri]], fiktivnom [[japan]]skom gradiću u kojem živi [[Ichigo Kurosaki]], srednjoškolac koji živi s ocem [[Isshin Kurosaki|Isshinom]], liječnikom koji u obiteljskoj kući ima malu kliniku, te sestrama blizankama, [[Karin Kurosaki|Karin]] i [[Yuzu Kurosaki|Yuzu]]. Njihova majka, [[Masaki Kurosaki|Masaki]], poginula je nedugo nakon rođenja blizanki dok je bila u šetnji s Ichigom. Ichigo Kurosaki naizgled je obični srednjoškolac, ali ima sposobnost komunikacije s duhovima, što ga čini posebnim. Jedne večeri, u njegovoj se sobi pojavi mlada djevojka odjevena u crni [[kimono]] po imenu [[Rukia Kuchiki]], koja mu se predstavlja kao [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|死神|しにがみ}}, ''Shinigami''; dosl. "Bog smrti") i objašnjava kako je ona zadužena za zaštitu stanovnika Karakure od zlih [[Hollow]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|虚|ホロウ}}, ''Horō''; dosl. "Šupljina") kao i za slanje zaostalih duša u njezin dom, [[Soul Society]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|尸魂界|ソウル・ソサエティ}}, ''Souru Sosaeti''; dosl. "Zajednica duša"), gdje sve pročišćene duše idu poslije smrti. Ichigo joj nije sklon povjerovati, ali njihov razgovor prekida dolazak opasnog, snažnog Hollowa koji, prema Rukijinom tumačenju, cilja upravo Ichigovu obitelj, odnosno, kako se uskoro ispostavi, Ichiga. Nakon što Rukia ne uspije ubiti Hollowa, ponudi Ichigu da mu preda dio svojih moći kako bi se on mogao boriti, na što on pristane, ali dogodi se čudo i Ichigo pokupi sve Rukijine moći, s kojima postaje Shinigami i uspijeva pobijediti Hollowa. Kako Rukia nije u mogućnosti vratiti se kući dok joj se ne vrate moći, odlazi do trgovine koju vodi [[Kisuke Urahara]], misteriozni trgovac mješovitom robom za Shinigamije, ali i ljude, koji joj nabavlja [[Gigai]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|義骸|ぎがい}}, ''Gigai''; dosl. "Lažno tijelo"), lažno tijeli pomoću kojeg može normalno živjeti u Svijetu živih, ali u kojem ne može koristiti svoje moći. S druge strane, Ichigo je primoran mijenjati ju kao zamijenski Shinigami u Karakuri, što on isprva odbija, ali kada shvati kako time može pomoći ljudima, prihvaća svoju novu funkciju. Rukia ubrzo dolazi u Ichigov razred i upoznaje njegove prijatelje, među kojima su [[Orihime Inoue]] i "[[Yasutora Sado|Chad]]", ali i [[Quincy (Bleach)|Quincy]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|滅却師|クインシー}}, ''Kuinshī''; dosl. "Redovnik uništenja") [[Uryū Ishida]], koji se kasnije predstavlja kao Ichigov rival jer su, prema njegovom tumačenju, Quincyji i Shinigamiji prirodni neprijatelji. Naravno, Ichigovo djelovanje privuče pozornost Soul Societyja, gdje se Rukia nije javila dugo, tako da u Karakuru dolaze [[Byakuya Kuchiki]] i [[Renji Abarai]] kako bi odveli Rukiju natrag kući te joj sudili za teški zločin zbog davanja svojih moći smrtniku. Ichigo to pokuša spriječiti, ali unatoč svim svojim vještinama, Byakuya je previše snažan za njega i ostavlja ga u teškom stanju, nakon čega ga spašava Urahara. U međuvremenu su i Orihime i Chad aktivirali svoje moći i nakon što je Ichigo odlučio trenirati s Uraharom kako bi reaktivirao svoje prirodne moći, njih troje i Ishida odluče otići u Soul Society kako bi spasili Rukiju, koju čega pogubljenje. Uz pratnju mačke koja govori po imenu [[Yoruichi Shihōin|gospodin Yoruichi]], njih se četvoro upute u Soul Society, gdje njihova prisutnost aktivira alarm i oni su odmah identificirani kao neprijatelji. === Soul Society ''hen'' === Međutim, istovremeno dok se Ichigo i njegovi prijatelji pokušavaju probiti u [[Seireitei]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|瀞霊廷|せいれいてい}}, ''Seireitei''; dosl. "Dvor čistih duša"), unutar zidina istoga odvija se drama jer je Kapetan ([[japanski]]: {{Ruby-ja|隊長|たいちょう}}, ''Taichō''; dosl. "Zapovjednik jedinice") Pete divizije, [[Sōsuke Aizen]], ubijen. Dio Kapetana iz organizacije [[Gotei 13]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|護廷十三隊|ごていじゅうさんたい}}, ''Goteijūsantai''; dosl. "Trinaest carskih zaštitnika") smatra kako su Ichigo i njegovi saveznici krivi, dok drugi sumnjaju kako je ubojica netko od njih. I dok Ichigova grupa uspije prodrijeri u Seireitei, atmosfera među kapetanima sve je napetija. Kada uspiju prodrijeti kroz barijeru, Ichigo i njegovi prijatelji se razdvoje i svatko od njih suočava se s vlastitim protivnicima, kulminacija čega su borbe Ishide i [[Mayuri Kurotsuchi|Mayurija Kurotsuchija]], Kapetana Dvanaeste divizije, Chada i [[Shunsui Kyōraku|Shunsuija Kyōrakua]], Kapetana Osme divizije, i Ichiga i [[Kenpachi Zaraki|Kenpachija Zarakija]], Kapetana Jedanaeste divizije. Ishida i Ichigo su uspješni, dok Chad gubi svoju borbu, ali ne i život. Nakon svoje pobjede, Ichigo nastavlja put prema Rukiji, ali ga ponovo zaustavlja Byakuya; Yoruichi, za koju se ubrzo ispostavi da je žena i bivša Kapetanica Druge divizije koja ima sposobnost pretvoriti se u mačku, spasi Ichiga i uskoro ga nauči [[Bankai]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|卍解|ばんかい}}, ''Bankai''; dosl. "Finalno oslobađanje") kako bi mogao biti ravnopravan s Byakuyom. {{multiple image <!-- Layout parameters --> | align = left | direction = vertical | background color = | total_width = 350px | caption_align = | image1 = Ep34AizenFakesDeath.webp | alt1 = | link1 = | thumbtime1 = | caption1 = | image2 = 278Aizen2C and Tosen are freed.webp | alt2 = | link2 = | caption2 = | footer = Kapetan [[Sōsuke Aizen]] prvo je lažirao svoju smrti (gore), a onda je zajedno sa svojim saveznicima [[Gin Ichimaru|Ginom Ichimaruom]] i [[Kaname Tōsen|Kanameom Tōsenom]] pobjegao u [[Hueco Mundo]], gdje je organizirao vojsku [[Arrancar]]a i sukobio sa sa svojim bivšim saveznicima (dolje). }} Ichigo uspijeva stići na vrijeme i spasiti Rukiju, međutim uskoro se otkrije kako su sva događanja u Seireiteiju dio izdajničkog plana bivšeg Kapetana Aizena, koji je zapravo živ. Aizen je lažirao svoju smrt uz pomoć svojih saveznika, [[Gin Ichimaru|Gina Ichimarua]] i [[Kaname Tōsen|Kanamea Tōsena]], s kojima - nakon što iz Rukijinog Gigaija izvuče [[Hōgyoku]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|崩玉|ほうぎょく}}, ''Hōgyoku''; dosl. "Raspadajuća kugla") - odlazi u [[Hueco Mundo]] i najavljuje skori rat protiv svojih bivših saveznika. === Arrancar ''hen'' === Dok se Gotei 13 pripremaju na sukob, Aizen je u Hueco Mundu formirao vojsku moćnih Hollowa, [[Arrancar]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|破面|アランカル}}, ''Arankaru''; dosl. "Puknuta maska", prev. "otkinuti"), koje je nazvao Espade i rangirao ih po brojevima (1 do 10) temeljem njihove snage. Dvojica Espada, [[Yammy Llargo]] i [[Ulquiorra Cifer]], dolaze u Svijet živih kako bi testirali Ichigove moći, a nedugo zatim, Ulquiorra dolazi u Svijet živih i prisiljava Orihime, koja ima jako neobične moći, da dođe k Aizenu. Otkrivši što se dogodilo, Ichigo se ogluši o naredbe Soul Societyja te s Ishidom i Chadom odlazi u Hueco Mundo uz Uraharinu pomoć, kako bi spasili Orihime; na putu im se pridružuju Rukia i Renji. Po dolasku u Hueco Mundo upoznaju grupicu neobičnih i ekstenctričnih Hollowa koju čine [[Nelliel Tu Odelschwanck]], [[Dondochakka Birstanne]], [[Pesche Guatiche]] i [[Bawabawa]], koji im odluče praviti društvo i - koliko mogu - pomoći u njihovom nastojanju. Ichigo i ostali prolaze kroz Hueco mundo, pri čemu se bore s brojnim Hollowima, bivšim Espadama i aktualnim Espadama. U jednom trenutku u Hueco Mundo dolaze kapetani [[Byakuya Kuchiki]], [[Kenpachi Zaraki]], [[Mayuri Kurotsuchi]] i [[Retsu Unohana]], koji pomažu Ichigu dok ovaj odlazi na konačni okršaj s Ulquiorrom kako bi oslobodio Orihime. Tokom borbe, Ichigo bude ubijen te se pretvori u Hollowa, u kojem stanju uspijeva ubiti Ulquiorru. Nakon toga se uspijeva vratiti u normalno stanje. Kapetani ga tada informiraju o stanju u Svijetu živih. Naime, Aizenov je plan u tom trenutku postao jasan - planirao je iskoristiti Karakuru i sve ljude u njoj kako bi si omogućio put u do palače u kojoj obitava [[Soul King]], tamo ga ubio i postao novi vladar. Kako bi ga spriječio, Gotei 13 su uz Uraharinu pomoć napravili repliku Karakure na mjestu originalnog grada, koji su, zajedno sa stanovnicima, premjestili u Soul Society. Kada je Aizen s preostalim Espadama došao u Karakuru, shvatio je da se radi o lažnom gradu. Tamo su ga čekali ostali kapetani i počela je žestoka borba za spas Karakure. Ichigu su u međuvremenu objasnili da je on jedini koji može zaustaviti Aizena jer jedini nije bio izložen njegovoj hipnozi, tako da su se Ichigo i Unohana uputili u lažnu Karakuru nakon što je Ichigo spasio Orihime. Kapetani su uz pomoć [[Visoredi|Visoreda]], skupine bivših kapetana i njihovih pomoćnika ([[japanski]]: {{Ruby-ja|副隊長|ふくたいちょう}}, ''fukutaichō''; dosl. "pomoćni zapovjednik jedinice") koji su prije 110 godina protjerani iz Soul Societyja jer ih je Aizen pretvorio u hibride između Shinigamija i Hollowa pa su time dobili nove moći, koji su se svrstali na stranu Soul Societyja u ovoj borbi, uspjeli poraziti tri preostale Espade, kao i Tōsena, ali ne i Aizena i Gina, koji su nekako uspjeli otključati put u Soul Society i krenuti prema pravoj Karakuri. Ichigo je tokom ove borbe saznao da mu je otac zapravo bivši kapetan 10. Divizije, [[Isshin Kurosaki|Isshin Shiba]], jer se potonji borio protiv Aizena zajedno s Uraharom i Yoruichi. Isshin je pomogao sinu i naučio ga ultimativnu tehniku s kojom će moći poraziti Aizena, ali će ostati bez svih svojih moći, na što je Ichigo pristao. Nakon što je Gin izdao Aizena i pokušao ga ubiti, Aizen je ubio Gina i sukobio se s Ichigom, koji je aktivirao svoju tehniku i uspio svladati Aizena, koji je ubrzo onesposobljen i zatvoren zahvaljujući Uraharinoj pomoći. Ipak, Ichigo je nedugo zatim izgubio svoje moći. === Fullbringer ''hen'' === [[File:Ep346XcutionMembers.webp|350px|thumb|[[Fullbringer]]i iz skupine Xcution pomogli su Ichigu da vrati svoje moći, ali njihov vođa, [[Kūgo Ginjō]], imao je skriveni plan koji je stajao iza te pomoći.]] Ichigo se teško nosio s povratkom u normalu, pogotovo jer nitko od njegovih drugih prijatelja nije izgubio svoje moći u tom trenutku. Istovremeno, nepoznati muškarac s mačem počeo je napadati Ichigove prijatelje. Ichigu je tada prišao [[Kūgo Ginjō]] te mu objasnio da je on [[Fullbring]]er ([[japanski]]: {{Ruby-ja|完現術者|フルブリンガー}}, ''Furuburingā''; dosl. "Umjetnik potpune manifestacije"), čovjek s moćima koje potječu od Hollowa, te kako mu može pomoći da povrati svoje moći. Istovremeno mu je otkrio kako je nepoznati napadač [[Shūkurō Tsukishima]], njegov bivši prijatelj i saveznik koji je postao zločinac. Nakon intenzivnog treninga, Ichigo uspijeva povratiti dio svojih moći, ali mu pred sam kraj Ishida otkriva kako Tsukishima možda jest napao sve ostale Ichigove prijatelje, ali kako je njega napao stvarni zlikovac - Kūgo Ginjō. Ginjō tada otkriva da je i on, kao i Ichigo, bivši zamjenski Shinigami te kako se želi osvetiti Soul Societyju zbog načina na koji su ga odbacili. Prije borbe, Ichigo uz pomoć Rukije, Urahare, svog oca i skupine kapetana i pomoćnika iz Gotei 13 vraća svoje pune moći i kreće u borbu s Ginjōm dok se ostali Shinigamiji lako obraćunaju s ostalim Fullbringerima. Ichigo je na kraju prisiljen ubiti Ginjōa, ali kaže da vjeruje Soul Societyju i da ostaje njihov saveznik, unatoč novootkrivenim činjenicama. === Thousand-Year Blood War ''hen'' === Nedugo zatim, skupina nepoznatih osoba napada Hueco Mundo, Ichiga i Soul Society, pri ćemu pogiba [[Chōjirō Sasakibe]], pomoćnik glavnog kapetana [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto|Yamamota]]. Nepoznati protivnici objavljuju rat Soul Societyju i ubrzo se otkriva kako su to preostali Quincyji koje predvodi [[Yhwach]]; Yhwach je 1,000 godina ranije pokušao napraviti istu stvari, ali ga je Yamamoto porazio zajedno s originalnim kapetanima netom formiranog Gotei 13, mada ga nisu uspjeli trajno ubiti. Tada je rečeno kako će se Yhwach ponovo probuti za 1,000 godina i započeti svoj pohod. Ichigo i njegovi prijatelji (osim Ishide) odlaze u Hueco Mundo kako bi pomogli Hollowima, što Yhwach iskoristi i vrši invaziju na Soul Society ranije nego najavljeno, pri čemu uspijeva ubiti Yamamota. Ichigov dolazak spriječio je potpuno uništenje Soul Societyja, jer je Ichigo dovoljno dugo zadržao Yhwacha da je potonjem ponestalo vremena i morao se povući u [[Wandenreich]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|見えざる帝国|ヴァンデンライヒ}}, ''Vandenraihi''; dosl. "Nevidljivo cartvo", prev. "Zidinama opasano carstvo"). Ichigo je tokom te borbe izgubio svoj mač tako da je morao izraditi novi; tu je uskočila [[Royal Guard]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|王属特務|おうぞくとくむ}}, ''Ōzokutokumu''; dosl. "Kralju podređena tajna služba"), skupina od pet najmoćnijih Shinigamija koji su inače zaduženi za zaštitu Soul Kinga, a nakon Yhwachovog dolaska su odlučili pomoći Soul Societyju i Ichigo. Ichigo je tada saznao cijelu priču o svom porijeklu i smrti svoje majke, što mu je omogućilo izradu novog [[Zanpakutō]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|斬魄刀|ざんぱくとう}}, ''Zanpakutō''; dosl. "Mač za sječu duša"). Istovremeno dok se sve ovo odvijalo među Shinigamijima, Ishida se pridružio Quincyjima te je službeno primljen među Sternrittere pod slovom A, a kasnije je postao član Schutzstaffela. Dok Ichigo trenira s [[Ichibe Hyōsube|Ichibeom]], Yhwach i njegova vojska pripremaju drugu invaziju Seireiteija, koja uskoro započinje. Shinigamiji su ovoga puta puno spremniji te odnose nekoliko važnih pobjeda, a cijela situacija značajno se poboljšava kada se Ichigo i ostali vrate iz Palače Soul Kinga kako bi pomogli u borbi. Iako i Shinigamiji pretrpe gubitke, većina Yhwachovih Sternrittera pada u borbi tijekom druge invazije, međutim ispostavilo se da ih je njihov bešćutni vođa ionako bio spreman žrtvovati ih sve pa mu do žrtava nije ni bilo stalo, već je iskoristio borbe u Seireiteiju kako bi zajedno sa Schutzstaffelom otvorio put do Palače. Tamo ih je dočekala Nulta divizija, koja je preuzela članove Schutzstaffela, dok je Ichibe krenuo na Yhwacha. Nulta divizija relativno lako pobije Yhwachove borce, ali Yhwach tada aktivira ''Auswählen'' usred svoje borbe s Ichibeom te pokupi energiju preživjelih Sternrittera, efektivno ih žrtvujući, kako bi oživio članove Schutzstaffela. Borba počinje iznova, a kulminira kada Senjumaruaktivira svoj Bankai i naizgled svlada svoje protivnike, dok Ichibe istovremeno uspijeva poraziti Yhwacha. [[File:Ep372YamamotoSlashed.webp|thumb|left|320px|Smrt glavnog kapetana [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto|Yamamota]] bila je presudan trenutak tijekom prve invazije te je olakšala Quincyjima provođenje daljnjih planova.]] Međutim, dok pada u smrt, Yhwach iznenada ponovo aktivira svoj Schrift i uspije se oporaviti i ubiti Ichibea; istovremeno, Ishida iskoristi svoj Schrift kako bi spasio ostale članove Schutzstaffela i ubio Senjumaru. Nakon te pobjede, Yhwach odlazi do Soul Kinga i probada ga svojim mačem, nakon čega dolaze Ichigo i njegovi prijatelji, koji napadaju vođu Quincyja. Yhwach je, dakako, nadmoćniji i koristeći činjenicu da Ichigo ima krv Quincyja u sebi, Yhwach natjera svog "sina" da ubije Soul Kinga. Dok svjetovima prijeti kolaps, na scenu stupa kapetan Ukitake, koji aktivira [[Mimihagi]]ja, desnu ruku Soul Kinga. Naime, Ukitake je kao dijete bolovao od fatalne plućne bolesti pa su se njegovi roditelji molili lokalnom božanstvu Mimihagiju, ne znajući da je to desna ruka Soul Kinga, da ga spasi; Mimihagi je tada ušao u njegovo tijelo i omogućio mu da živi dok su tako spojeni, iako ga nije izliječio. Sada, kada su svjetovi pred raspadom, Ukitake je aktivirao Mimihagija kako bi – po cijenu vlastitog života – održao balans svjetova do Yhcawhova pada. Yhwach je šokiran jer nije predvidio ovakav rasplet, ali svejedno se uspije spojiti sa Soul Kingom, iako ga nova forma čini iznimno nestabilnim. Istovremeno, Kyōraku je doveo Aizena iz Mukena da im pomogne u borbi, a dio preživjelih Sternrittera odlučio se pridružiti Shinigamijima jer su se osjetili izdano nakon što su shvatili da ih je Yhwach odbacio. Dok se to sve odvijalo, Urahara je također okupio dio Arrancara, Fullbringere i Visorede da im pomognu u borbi. Zajedničkim naporima, uspjeli su doći do Palače, koju je Yhwach potpuno promijenio i pretvorio u svoje novo sjedište po imenu Wahrwelt ([[japanski]]: {{Ruby-ja | 真世界城 | ヴァールヴェルト}}, ''Vāruveruto''; dol. "Stvarni svijet"). Nakon što ih snajperom napadne [[Lille Barro]], Shinigamiji i njihovi saveznici razdvajaju se kako bi se individualno mogli suočiti s članovima Schutzstaffela. Renji se bori s Ishidom, a iako se učini da ga je uspio svladati, Ishida aktivira ''Sklaverei'' ([[japanski]]: {{Ruby-ja | 聖隷 | スクラヴェライ}}, ''Sukuraverai''; dol. "Ropstvo") i tako si da neočekivano pojačanje, što se pokaže dovoljnim da Renija probode kroz prsa. Dok [[Bazz-B]] ide kod [[Jugram Haschwalth|Jugrama]], [[Liltotto Lamperd]] i [[Giselle Gewelle]] odlaze do Yhwacha, ali on ih svlada bez većih problema. Mayurijeva i Kenpachijeva grupa nailazi na [[Pernida Parnkgjas|Pernidu Parnkgjasa]], lijevu ruku Soul Kinga, koji relativno jednostavno svlada Kenpachija, nakon što ovaj bezglavo misli da ga može ubiti čistom silom. Mayuri tada koristi svoj intelekt kako bi naizgled nadvladao Pernidu, ali ne računa s njegovim iznimnim regeneracijskim vještinama. Tada odluči aktivirati svoj modificirani Bankai, koji proždre Pernidu na licu mjesta. Ni to ne bude dovoljno pa se Mayuri prebaci u defenzivu, ali u jednom se trenutku [[Nemu Kurotsuchi|Nemu]] odluči žrtvovati i dopustiti Pernidi da ju proždre, što se u konačnici pokaže kao kraj za Pernidu. Naime, Nemu je bila opremljena s nervnim otrovom i kada ju je Pernida proždro, otrovao se i umro, iako je Mayuri ostao bez svoje pomoćnice. Istovremeno, Kyōraku se odlučio suočiti s Lilleom te koristi igre svog Shikaija kako bi omogućio drugima da pobjegnu. Kako je Kyōraku vještiji borad od Lillea, Quincy je prisiljen aktivirati svoj ''Vollständig'' i pretvoriti se u anđeosko biće koje ne može biti ubijeno. Kyōraku tada aktivira svoj Bankai koji obuhvati dio Wahrwelta i kroz teatarsku predstavu u tri čina uspijeva dekapitirati Lillea, iako pritom pretrpi teške ozljede. Međutim, Lille uspije aktivirati još jedan oblik i smrtno rani Kyōrakua, koji tada zamoli Nanao za pomoć, otkrivši joj istinu o njenoj obitelji. Nanao tada iskoristi ceremonijalni mač svoga klana, Shinken Hakkyōken, i uspije presjeći ne samo Lillea, nego i dobar dio Wahrwelta, nakon čega Lille pada u Soul Society, gdje njegove preživjele klonove dočekuje oživljeni [[Izuru Kira]]. [[File:Ep394YhwachRevealsImpalement.webp|thumb|320px|Kako bi ostvario svoj plan, [[Yhwach]] je morao ubit i apsorbirati [[Soul King]]a, svog oca i na taj način steći moći da uništi sve svjetove.]] Bazz-B je uspio pronaći Haschwaltha, ali nije imao nikakvih izgleda u borbi sa svojim bivšim prijateljem, koji se promijenio kada ga je Yhwach uzeo pod svoje. Bazz-B pada mrtav, a Haschwalth odlazi do Ishide, kojeg optužuje da će izdati Yhwacha u skoroj budućnosti, nakon čega njih dvoje započnu borbu. [[Askin Nakk Le Vaar]] uspio je zarobiti Ichiga, Orihime i Chada, ali prije nego ih je uspio ubiti, spasila ih je Yoruichi, koja nastavlja borbu s Askinom. Iako bivša kapetanica uspijeva značajno ozlijediti Askina, njegova sposobnost adaptacije pokaže se previše snažnom za nju. Uraharin dolazak im pruži novu kratkotrajnu prednost, ali Askin ponovno aktivira svoje vještine i gotovo ubije Uraharu, koji tada aktivira svoj Bankai. Dok se Askin pokušava prilagoditi novim uvjetima, s leđa mu se prišulja [[Grimmjow Jaegerjaquez]], koji mu rukom probije prsa i iščupa srce, završivši tako i tu borbu. Ostatak Shinigamija i Visoreda nailazi na [[Gerard Valkyrie|Gerarda Valkyriea]], koji – čini se – brzo pada, ali koristeći svoju sposobnost da dozove čudo, svaki put kada ga Shinigamiji ubiju, on se vrati još jači. Hitsugayin puni Bankai u suradnji s Byakuyom uspije usporiti Gerarda, ali Shinigamiji ne pronalaze način kako ga pobijediti. Čak ni Kenpachi, koji uspije aktivirati svoj Bankai, ne uspijeva ubiti Gerarda, koji dodatno pojačava svoje moći i postaje divovsko stvorenje koje je spremno pobiti ih sve. Gerard, srce Soul Kinga, na kraju je pao kada mu je Yhwach uzeo njegove moći tijekom naknadne borbe s Ichigom. Ichigo, Orihime i Chad, kojima se uskoro pridružuju Renji i Rukia, uspijevaju doći do Yhwacha; istovremeno, Ishida koristi svoje moći kako bi izdržao u borbi s Jugramom, koji trenutno posjeduje Yhwachove moći jer je još uvijek noć. No, u trenutku kada se čini da bi Ichigo mogao sasjeći Yhwacha, vođa Quincyja dobije svoje moći natrag, a Ishida neočekivanu prednost u borbi, koju uspijeva iskoristiti i ubiti Jugrama. Ichigo i njegovi saveznici, međutim, nemaju nikakvih šansi protiv Yhwacha, a iako Orihime koristi svoje moći kako bi ih osposobljavala za daljnju borbu, i ona je nemoćna pred Yhwachovom snagom. U tom trenutku, Orihime uspije objedniti moći svoje tehnike Santen Kesshun i u neočekivanom obratu poništi sve što je Yhwach učinio, pri čemu sebe, ali i njega izbriše iz egzistencije. Naravno, Yhwach, koji je u međuvremenu dobio moći boga, uspije poništiti i to te planira ujediniti svjetove i postati njihov jedini vladar. Ishida, koji se sastao s oporavljenim Kyōrakuom i [[Tier Harribel]], koju je oslobodila Nel, objašnjava kako mogu odgoditi uništenje svjetova te dobije njihovu podršku. Yhwach misli kako će pobijediti, međutim objedinjene snage Quincyja, Shinigamija i Arrancara uspijevaju spriječiti uništenje, ali ne uspijevaju ubiti Yhwacha, koji odlazi u Seireitei, gdje ga dočekuje Aizen, kojemu se uskoro pridružuju Ichigo i Renji. Aizen iskoristi svoj Shikai kako bi nakratko prevario Yhwacha, što Ichigu, Renjiju i Ishidi, koji im se uskoro pridružuje, daje dovoljno prostora da ga konačno ubiju i na taj način stabiliziraju situaciju. Yhwach nakon toga postaje novi Soul King, a u sva je tri svijeta ponovo uspostavljen balans. == Likovi == {{main|Lista likova iz serijala Bleach}} {| class="wikitable sortable mw-datatable sort-under static-row-numbers sticky-header col1left col5left" style="font-size:95%;" |- ! class="unsortable" |Lik{{efn|Žuta pozadina znači da je lik originalni lik iz [[anime]]a koji se nije pojavio u mangi.}} !! class="unsortable" |Glas posudio |- ! colspan="2"| Glavni likovi |- |[[Ichigo Kurosaki]] |[[Masakazu Morita]] |- |[[Rukia Kuchiki]] |[[Fumiko Orikasa]] |- |[[Uryū Ishida]] |[[Noriaki Sugiyama]] |- |[[Orihime Inoue]] |[[Yuki Matsuoka]] |- |[[Yasutora Sado|Yasutora Sado (Chad)]] |[[Hiroki Yasumoto]] |- |[[Kisuke Urahara]] |[[Shin'ichirō Miki]] |- |[[Yoruichi Shihōin]]{{efn|Kada se pretvori u mačku, glas joj posuđuje [[Shirō Saitō]].}} |[[Satsuki Yukino]] |- ! colspan="2" | Shinigamiji |- |rowspan="2"| [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto]] |[[Masaaki Tsukada]] |- |[[Binbin Takaoka]]{{efn|name=S17|Samo u 17. sezoni.}} |- |[[Chōjirō Sasakibe]] |[[Taro Yamaguchi]]{{efn|U 17. sezoni, glas mladom Sasakibeu posudio je [[Ryōta Suzuki]].}} |- |rowspan="2"|[[Soi Fon]] |[[Tomoko Kawakami]] |- |[[Hōko Kuwashima]]{{efn|name=S17}} |- |[[Marechiyo Ōmaeda]] |[[Shōto Kashii]] |- |[[Gin Ichimaru]] |[[Kōji Yusa]] |- |[[Izuru Kira]] |[[Takahiro Sakurai]] |- |[[Rōjūrō Ōtoribashi]] |[[Shōto Kashii]] |- style="background:#FFD;" |[[Shūsuke Amagai]] |[[Ken'yū Horiuchi]] |- style="background:#FFD;" |[[Makoto Kibune]] |[[Hikaru Midorikawa]] |- |[[Retsu Unohana]] |[[Aya Hisakawa]] |- |[[Isane Kotetsu]] |[[Yukana]] |- |[[Hanatarō Yamada]] |[[Kōki Miyata]] |- |[[Sousuke Aizen]] |[[Shō Hayami]] |- |[[Shinji Hirako]] |[[Masaya Onosaka]] |- |[[Momo Hinamori]] |[[Kumi Sakuma]] |- |[[Byakuya Kuchiki]] |[[Ryōtarō Okiayu]] |- |[[Renji Abarai]] |[[Kentarō Itō]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Reiko Kiuchi]].}} |- |[[Sajin Komamura]] |[[Tetsu Inada]] |- |[[Tetsuzaemon Iba]] |[[Rintarō Nishi]] |- |[[Love Aikawa]] |[[Tetsu Inada]] |- |[[Shunsui Kyōraku]] |[[Akio Ōtsuka]]{{efn|Mladom Kyōrakuu glas je posudio [[Ayane Sakura]].}} |- |[[Nanao Ise]] |[[Hitomi Nabatame]] |- |rowspan="2"| [[Lisa Yadōmaru]] |[[Kanako Hattori]] |- |[[Sayori Ishizuka]]{{efn|name=S17}} |- |[[Kaname Tōsen]] |[[Toshiyuki Morikawa]] |- |[[Shūhei Hisagi]] |[[Katsuyuki Konishi]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Yū Kobayashi]].}} |- |[[Kensei Muguruma]] |[[Tomokazu Sugita]] |- |[[Mashiro Kuna]] |[[Akemi Kanda]] |- |[[Tōshirō Hitsugaya]] |[[Romi Park]]{{efn|U epizodama 17. sezone u kojem manifestira svoj potpuni Bankai, glas mu je posudio [[Yūki Kaji]].}} |- |[[Rangiku Matsumoto]] |[[Kaya Matsutani]] |- |[[Kenpachi Zaraki]] |[[Fumihiko Tachiki]] |- |[[Yachiru Kusajishi]] |[[Hisayo Mochizuki]] |- |[[Ikkaku Madarame]] |[[Nobuyuki Hiyama]] |- |[[Yumichika Ayasegawa]] |[[Jun Fukuyama]] |- |[[Mayuri Kurotsuchi]] |[[Ryūsei Nakao]] |- |[[Nemu Kurotsuchi]] |[[Rie Kugimiya]] |- |[[Akon (Bleach)|Akon]] |[[Keijin Okuda]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Kaya Miyake]].}} |- |[[Jūshirō Ukitake]] |[[Hideo Ishikawa]]{{efn|U 17. sezoni, glas mladom Ukitakeu posudila je [[Natsumi Fujiwara]].}} |- |[[Kaien Shiba]] |[[Toshihiko Seki]] |- |[[Ichibe'e Hyōsube]] |[[Naomi Kusumi]] |- |[[Tenjirō Kirinji]] |[[Senjumaru Shutara]] |- |[[Kirio Hikifune]] |[[Ayumi Tsunematsu]] |- |[[Ōetsu Nimaiya]] |[[Yōji Ueda]] |- |[[Senjumaru Shutara]] |[[Rina Satō]] |- ! colspan="2"| Hollowi |- | [[Grand Fisher]] | [[Chafūrin]] |- | [[Yammy Llargo]] | [[Kenji Nomura]] |- | rowspan="2"|[[Aaroniero Arruruerie]] | [[Ryūzaburō Ōtomo]] (duboki glas) |- | [[Mayumi Yamaguchi]] (visoki glas) |- | [[Szayelaporro Granz]] | [[Kōsuke Toriumi]] |- | [[Zommari Rureaux]] | [[Taiten Kusunoki]] |- | [[Grimmjow Jaegerjaquez]] | [[Jun'ichi Suwabe]] |- | [[Luppi Antenor]] | [[Daisuke Kishio]] |- | [[Nnoitra Gilga]] | [[Nobutoshi Kanna]] |- | [[Ulquiorra Cifer]] | [[Daisuke Namikawa]] |- | [[Tier Harribel]] | [[Megumi Ogata]] |- | rowspan="2"| [[Nelliel Tu Odelschwanck]] | [[Tomoko Kaneda]] |- | [[Arisa Kiyoto]]{{efn|name=S17}} |- | [[Baraggan Louisenbairn]] | [[Shōzō Iizuka]] |- | [[Coyote Starrk]] | [[Rikiya Koyama]] |- | [[Lilynette Gingerbuck]] | [[Kiyomi Asai]] |- | [[Dordoni Alessandro Del Socaccio]] | [[Kōji Ishii]] |- | [[Cirucci Sanderwicci]] | [[Hōko Kuwashima]] |- | [[Gantenbainne Mosqueda]] | [[Masato Funaki]] |- | [[Wonderweiss Margela]] | [[Hisayoshi Suganuma]] |- | [[Rudbornn Chelute]] | [[Taro Yamaguchi]] |- | [[Pesche Guatiche]] | [[Takehito Koyasu]] |- | [[Dondochakka Birstanne]] | [[Daisuke Gōri]] |- | [[Bawabawa]] | [[Hiroki Yasumoto]] |- ! colspan="2"| Fullbringeri |- |[[Kūgo Ginjō]] |[[Hiroki Tōchi]] |- |[[Shūkurō Tsukishima]] |[[Daisuke Ono]] |- |[[Riruka Dokugamine]] |[[Megumi Toyoguchi]] |- |[[Yukio Hans Vorarlberna]] |[[Mitsuhiro Ichiki]] |- |[[Jackie Tristan]] |[[Atsuko Yuya]] |- |[[Giriko Kutsuzawa]] |[[Atsushi Ono]] |- ! colspan="2"| Quincyji |- | rowspan="2"| [[Sōken Ishida]] | [[Eiji Maruyama]] |- | [[Akio Nojima]]{{efn|name=S17}} |- | [[Yhwach]] | [[Takayuki Sugō]] |- | [[Jugram Haschwalth]] | [[Yū'ichirō Umehara]]{{efn|U 17. sezoni, u scenama u kojima je prikazan kao dijete glas mu je posudila [[Marina Inoue]].}} |- | [[Lille Barro]] | [[Satoshi Hino]] |- | [[Pernida Parnkgjas]] | [[Bin Shimada]] |- | [[Askin Nakk Le Vaar]] | [[Shunsuke Takeuchi]] |- | [[Gerard Valkyrie]] | [[Tsuyoshi Koyama]] |- | [[Quilge Opie]] | [[Kō'ichi Yamadera]] |- | [[Äs Nödt]] | [[Yoshitsugu Matsuoka]] |- | [[Bazz-B]] | [[Yūki Ono]]{{efn|U 17. sezoni, u scenama u kojima je prikazan kao dijete glas mu je posudila [[Chiaki Kobayashi]].}} |- | [[Gremmy Thoumeaux]] | [[Natsuki Hanae]] |- |[[Liltotto Lamperd]] |[[Aoi Yūki]] |- |[[Giselle Gewelle]] |[[Nao Tōyama]] |- |[[Bambietta Basterbine]] |[[Ayana Taketatsu]] |- ! colspan="2"| Ostali likovi |- |[[Kon (Bleach)|Kon]] |[[Mitsuaki Madono]]{{efn|U OVA epizodi "[[memories in the rain]]", glas mu je posudio [[Tite Kubo]].}} |- |[[Isshin Kurosaki]] |[[Toshiyuki Morikawa]] |- |[[Masaki Kurosaki]] |[[Sayaka Ōhara]] |- |[[Yuzu Kurosaki]] |[[Ayumi Sena]] |- |[[Karin Kurosaki]] |[[Rie Kugimiya]] |- |[[Ryūken Ishida]] |[[Ken Narita]] |- |[[Tatsuki Arisawa]] |[[Junko Noda]] |- |[[Keigo Asano]] |[[Katsuyuki Konishi]] |- |[[Mizuiro Kojima]] |[[Jun Fukuyama]] |- |[[Ikumi Unagiya]] |[[Yūko Kaida]] |- |[[Tessai Tsukabishi]] |[[Kiyoyuki Yanada]] |- |[[Hachigen Ushōda]] |[[Takashi Nagasako]] |- |[[Jinta Hanakari]] |[[Takako Honda]] |- |[[Ururu Tsumugiya]] |[[Noriko Shitaya]] |- style="background:#FFD;" |[[Ririn]] |[[Yumi Kakazu]] |- style="background:#FFD;" |[[Nozomi Kujō]] |[[Hisako Kanemoto]] |- style="background:#FFD;" |[[Kagerōza Inaba]] |[[Toshio Furukawa]] |- style="background:#FFD;" |[[Jin Kariya]] |[[Tōru Ōkawa]]{{efn|U scenama u kojima je prikazan kao dijete, glas mu je posudila [[Hitomi Nabatame]].}} |- |[[Kūkaku Shiba]] |[[Akiko Hiramatsu]] |- |[[Ganju Shiba]] |[[Wataru Takagi]] |- style="background:#FFD;" |[[Rurichiyo Kasumiōji]] |[[Reiko Takagi]] |} === Sinkronizacije === S obzirom na činjenicu da je ''Bleach'' bio globalno popularan, distribuiran je na brojna svjetska tržišta. Neka od njih otkupila su samo izvornu japansku verziju koja je emitirana uz titlove, ali dobar dio tržišta snimio je i vlastite, sinkronizirane verzije animea. Među njima se posebno ističe [[engleski|engleska]] sinkronizacija, međutim i drugi su europski jezici imali vlastite verzije animea, poput [[njemački|njemačkog]], [[francuski|francuskog]], [[portugalski|portugalskog]] (različite sinkronizacije za Portugal i Brazil), [[španjolski|španjolskog]] (različite sinkronizacije za Španjolsku i Latinsku Ameriku) i [[katalonski|katalonskog]], [[talijanski|talijanskog]], [[ruski|ruskog]], [[češki|češkog]] i [[mađarski|mađarskog]]. Azijsko tržište također je distribuiralo sinkronizirane verzije za gledatelje u [[Kina|Kini]], [[Južna Koreja|Južnoj Koreji]], [[Filipini]]ma, [[Tajland]]u, [[Malezija|Maleziji]] i [[Indonezija|Indoneziji]], a producirana je i sinkronizirana verzija na [[arapski|arapskom]]. == Produkcija == Animaciju ''Bleacha'' preuzeo je studio [[Pierrot (studio)|Pierrot]], koji je dvije godine ranije dobio i animaciju [[anime]]a ''[[Naruto (anime)|Naruto]]'', tako da je Pierrot dobio dva od tri animea iz tzv. "Velike trojke" (''[[One Piece (anime)|One Piece]]'' je projekt [[Toei Animation]]a). Redateljem je imenovan [[Noriyuki Abe]], dok je za glavnog scenarista isprva postavljen [[Masashi Sogo]], koji je vodio projekt do 229. epizode te kasnije od 266. do 316. epizode. Od 230. do 265. epizode glavni scenarist bio je [[Tsuyoshi Kida]], dok je od 317. godine do kraja izvornog emitiranja tu ulogu preuzeo [[Kento Shimoyama]]. [[Masashi Kudō]] bio je dizajner likova, a povremeno je bio i glavni animator te je osobno nadzirao animaciju. [[Datoteka:Shirō Sagisu.jpg|lijevo|mini|292x292piksel|[[Shirō Sagisu]] bio je kompozitor serijala kroz obje faze emitiranja.]] Prvih 167 epizoda animea emitirano je u tada standardnom 4:3 formatu, a od 168. epizode do kraja korišten je 16:9 format. Izvorni anime podijeljen je na ukupno 16 sezona nejednakog trajanja, pri čemu je zbog činjenice da je ''Bleach'' bio ''[[de facto]]'' cjelogodišnji serijal, a što je značilo da je bilo trenutaka kada je anime dostigao mangu pa nije bilo više novog kanonskog materijala za adaptirati, produciran je značajan broj ''filler'' epizoda te pet cijelih ''filler'' sezona. Prema podacima, ''Bleach'' je imao visoku stopu ''fillera'' od 45%,<ref>{{Cite web |title=Bleach Filler List |url=https://www.animefillerlist.com/shows/bleach |url-status=live |access-date=2026-10-15 |website=animefillerlist.com}}</ref> što znači da je ta količina animea bila potpuno originalna i nije bila temeljena na mangi; danas je takva praksa u anime produkciji rijetka, međutim u tom je razdoblju to bilo uobičajeno pa su tako i druge anime serije iz istog perioda, među kojima i ''Naruto'' i ''One Piece'', imale značajnu količinu ''fillera''. Iako Tite Kubo nije imao nikakve veze s većinom sadržaja iz ''filler'' epizoda, u intervjuu iz [[2009.]] godine govorio je o sadržaju 13. sezone animea (''Zanpakutō: The Alternate Tale''), koja je bila ''filler'', rekavši kako je želio iskoristiti neke od koncepata iz te sezone u mangi. Najbolji primjer toga su utjelovljenja [[Shunsui Kyōraku|Kyōrakuovog]] [[Zanpakutō]]a, koja su kasnije potvrđena kao kanonska u posljednjoj velikoj narativnoj cjelini mange, kada Kyōraku aktivira svoj Bankai u borbi protiv Lillea Barroa. Također, mač Muramasa, čije je utjelovljenje bilo glavni negativac 13. sezone, u [[light novel]]u ''[[Bleach: Can't Fear Your Own World]]'' postao je dio kanona, iako nije potvrđeno da je priča iz 13. sezone u cijelosti točna. Kubo je također potvrdio da je njegov stil u mangi fiksiran tek nakon što je anime počeo s emitiranjem; priznao je da mu je stil varirao te da je tek u kasnijoj fazi jasno definiran, a kao jedan od primjera naveo je da više nije crtao kosu svojih likova iza njihovih ušiju. Nakon emitiranja 366. epizode u ožujku [[2012.]] godine, ''Bleach'' je službeno išao na pauzu neodređenog trajanja. Razlozi te pauze nikada nisu službeno objašnjeni, međutim mediji su s vremenom identificirali nekoliko razloga koji su se poklopili u tom trenutku i rezultirali onime za što se vjerovalo da je kraj animea.<ref name=":1">{{Cite web |last=Freeman |first=Nik |date=2015-11-06 |title=Whatever Happened to Bleach? |url=https://www.animenewsnetwork.com/feature/2015-11-06/whatever-happened-to-bleach/.95031 |url-status=live |access-date=2026-11-06 |website=[[Anime News Network]]}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Kemner |first=Louis |date=2024-06-16 |title=Why The Bleach Anime Took Such a Long Hiatus |url=https://www.cbr.com/bleach-anime-cancellation-hiatus-thousand-year-blood-war/ |url-status=live |access-date=2026-10-15 |website=[[CBR]]}}</ref> Naime, iako je prodaja kućnih izdanja animea bila dobra, priča je u trenutku završetka 16. sezone potpuno sustigla mangu. Istovremeno, popularnost mange opala je nakon Aizenovog pada, a Fullbringer ''hen'' je naišao na dosta kritika, kao i narativni tijek, pri čemu su fanovi kritizirali Kuboa da je žrtvovao dobru narativnu izgradnju nauštrb repetitivnih borbi i loše razrađenih likova.<ref name=":1" /> Kako je anime u tom trenutku trebao producirati još ''fillera'', koji su i ranije bili kritizirani od strane fanova, Pierrot se zbog neisplativosti produkcije odlučio potpuno stopirati anime. I dok je Kubo u međuvremenu završio mangu, posljednja narativna cjelina također je naišla na brojne kritike jer je djelovala zbrzano i nedovoljno razrađeno, a što je bila posljedica ozbiljnih zdravstvenih problema koji su mučili autora u to vrijeme; jedno je vrijeme bilo govora i o tome da manga naprosto završi u tom trenutku,<ref name=":2" /> ali Kubo i izdavači su se dogovorili da će Kubu dati rok od jedne godine da završi priču, a što je rezultiralo skraćenom verzijom posljednje narativne cjeline. [[Datoteka:Taguchi Tomohisa from "The Tunnel to Summer, the Exit of Goodbyes" at Red Carpet of the Tokyo International Film Festival 2022 (52461533160).jpg|mini|375x375piksel|[[Tomohisa Taguchi]] preuzeo je redateljsku palicu kada se ''Bleach'' vratio [[2022.]] godine.]] I dok se činilo da se ''Bleach'' više neće vratiti, u ožujku [[2020.]] godine, u sklopu ''Bleach 20th Anniversary Projecta'' objavljeno je kako će posljednji dio Kubove mange, Thousand-Year Blood War ''hen'', dobiti svoju anime adaptaciju, odnosno kako će anime doista adaptirati cijelu mangu nakon 20 godina pauze.<ref>{{Cite web||url=https://www.viz.com/blog/posts/bleach-anime-is-coming-back|title=BLEACH ANIME IS COMING BACK!|website=[[Viz Media]]|date=March 20, 2020|access-date=August 23, 2026|archive-date=October 31, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031232249/https://www.viz.com/blog/posts/bleach-anime-is-coming-back|url-status=live}}</ref> Prvi ''trailer'' i vizuali otkriveni su tijekom [[Jump Festa|Jump Feste]] u prosincu [[2021.]] godine, zajedno s tehničkom ekipom. [[Pierrot (studio)|Pierrot]] je potvrđen kao povratnički studio. [[Tomohisa Taguchi]] najavljen je kao novi redatelj, dok je potvrđeno da su se [[Masashi Kudō]] i [[Shirō Sagisu]] vratili kao dizajner likova, odnosno kompozitor.<ref>{{Cite web||last=Harding|first=Daryl|title=Bleach Thousand-Year Blood War TV Anime Trailer, Key Visual Released for October 2022 Start|url=https://www.crunchyroll.com/news/latest/2021/12/18/first-bleach-thousand-year-blood-war-arc-tv-anime-trailer-key-visual-released-for-october-2022-start|website=[[Crunchyroll]]|date=December 18, 2021|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 24, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260824030545/https://www.crunchyroll.com/news/latest/2021/12/18/first-bleach-thousand-year-blood-war-arc-tv-anime-trailer-key-visual-released-for-october-2022-start|url-status=live}}</ref> Tite Kubo je bio uključen kao glavni nadzornik produkcije.<ref>{{Cite web||url=https://bleach-anime.com/en/staffcast/|title=Staff & Cast|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823141021/https://bleach-anime.com/en/staffcast/|url-status=live}}</ref> [[Masaki Hiramatsu]], jedan od pisaca na animeu, kasnije je rekao da je rad na adaptaciji oblik "prevođenja", ističući razlike u ''pacingu'' između tjedne mange i jedne epizode animea.<ref name="HiramatsuInterview">{{Cite web|script-title=ja:シリーズ構成 平松正樹インタビュー|trans-title=Interview with Series Composition Writer Masaki Hiramatsu|url=https://bleach-anime.com/special/interview/06.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823234454/https://bleach-anime.com/special/interview/06.html|url-status=live}}</ref> Kubova uključenost u produkciju pokazala se tim važnijom jer su producenti potvrdili kako su s autorom raspravljali o promjenama i uključivanju materijala koji nije bio uvršten u mangi, pri čemu je Kubo dobio pravo da nadzire i ispravlja originalne scene, ali i da predlaže vlastite promjene. Hiramatsu je kao primjer toga naveo susret između Aizena i Yhwacha iz šeste epizode, koji je značajno proširen, a Kubo je osobno značajno preradio dijalog za tu scenu.<ref name="HiramatsuInterview"/> Kako je anime napredovao, količina novog sadržaja postala je sve veća. Produkcija je potvrdila da su originalne scene za drugi ''cour'' bile ideje animacijske ekipa te da su naknadno pokazanu autori, koji je ponekad vraćao crteže u stilu mange kako bi im pojasnio svoje ideje. Novi sadržaj uključivao je dodane dijaloge, nove dijelove priče koji su davali pozadinu događanjima u glavnoj radnji te scene koje nisu bile prisutne u mangi.<ref name="Part2Production">{{Cite web|script-title=シリーズ構成・平松正樹様×チーフ演出・村田光様×プロデューサー・富永禎彦様（studioぴえろ）インタビュー|trans-title=Interview with Masaki Hiramatsu, Hikaru Murata and Yoshihiko Tominaga|url=https://bleach-anime.com/special/interview02/18.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823144923/https://bleach-anime.com/special/interview02/18.html|url-status=live}}</ref> Sam Kubo je rekao da je jedna originalna borba iz drugog ''coura'' izvorno trebala biti u mangi, ali je izbačena, tako da je animatorima dostavio pet-šest stranica materijala za tu borbu.<ref>{{Cite web||title=Tite Kubo x Masakazu Morita Interview|url=https://www.viz.com/blog/posts/tite-kubo-x-masakazu-morita-interview|website=[[Viz Media]]|date=April 10, 2023|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823153336/https://www.viz.com/blog/posts/tite-kubo-x-masakazu-morita-interview|url-status=live}}</ref> Kako je produkcija napredovala, Kubo je sve više osobno dolazio u studio te je pomagao ili pojašnjavao glumcima određene aspekte njihovih likova ako je bilo potrebno.<ref name="Part2Production" /> U listopadu [[2024.]] godine [[Aniplex]] je objavio posebni video povodom 20. obljetnice anime, a koji je prikazao neke od ključnih scena iz originalnog anime, ali sada animiranih u stilu novog animea, s poboljšanom kvalitetom i animacijom.<ref>{{cite web|title=ja:アニメ「BLEACH」20周年記念PVを公開、ルキアらの視点で"黒崎一護の姿"を描く|url=https://natalie.mu/comic/news/594085|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=October 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241005235448/https://natalie.mu/comic/news/594085|archive-date=October 5, 2024|language=ja|date=October 5, 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Tai|first=Anita|title=Bleach Anime Gets 20th Anniversary Video With New Animation|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-10-05/bleach-anime-gets-20th-anniversary-video-with-new-animation/.216383|website=[[Anime News Network]]|access-date=October 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241005225147/https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-10-05/bleach-anime-gets-20th-anniversary-video-with-new-animation/.216383|archive-date=October 5, 2024|date=October 5, 2024|url-status=live}}</ref> Taguchi je za treći ''cour'' postao glavni redatelj, dok je [[Hikaru Murata]] preuzeo njegovu raniju funkciju, dok je animaciju preuzeo filmski odjel, Pierrot Films. Taguchi je nadzirao cjelokupnu produkciju i scenarije, dok je Murata radio na pojedinačnim epizodama i vodio je sastanke s produkcijom.<ref>{{Cite web||script-title=ja:総監督・田口智久×監督・村田光インタビュー|trans-title=Interview with Chief Series Director Tomohisa Taguchi and Series Director Hikaru Murata|url=https://bleach-anime.com/special/interview03/29.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823212155/https://bleach-anime.com/special/interview03/29.html|url-status=live}}</ref> Taguchi je kasnije rekao da su se tijekom prva dva ''coura'' jako zbližili s Kubom, što im je olakšalo suradnju i omogućilo lakšu integraciju originalnog sadržaja. Murata je potvrdio da je treći ''cour'' imao više originalnog sadržaja nego prethodna dva, pri čemu je Kubo odobrio sav novi materijal i osmislio kako će ga povezati s mangom.<ref>{{Cite web||script-title=ja:『BLEACH』原作にないシーン増加へ 某作品に匹敵するクオリティ目指し制作「費用は嵩むしスケジュールは長期（笑）」|trans-title=Bleach to Increase Scenes Not in Original Manga; Production Aims for High Quality|url=https://www.oricon.co.jp/news/2352374/full/|website=[[Oricon|Oricon News]]|language=ja|date=November 1, 2024|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823200621/https://www.oricon.co.jp/news/2352374/full/|url-status=live}}</ref> Iste uloge zadržane su i za četvrti i posljednji ''cour'', koji je dodatno povećao broj originalnog materijala, toliko da su tijekom emitiranja gotovo cijele epizode bile originalne.<ref>{{Cite web||web|url=https://bleach-anime.com/en/staffcast/|title=Staff & Cast|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823141021/https://bleach-anime.com/en/staffcast/|url-status=live}}</ref> Nakon emitiranja osme epizode četvrtog ''coura'', produkcija je objavila kako će anime ići na jednomjesečnu pauzu jer je animatorima potrebno više vremena da kvalitetno animiraju posljednje dvije epizode, koje su na kraju emitirane krajem listopada [[2026.]] godine.<ref name="49-50">{{Cite web|last=Loo|first=Egan|date=September 12, 2026|title=Bleach: Thousand-Year Blood War – The Calamity Anime Episodes 49, 50 Delayed to October 19, 26|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-09-12/bleach-thousand-year-blood-war-the-calamity-anime-episodes-49-50-delayed-to-october-19-26/.241707|website=[[Anime News Network]]|access-date=September 12, 2026|quote=Monday, October 19 and Monday, October 26, respectively, at 24:00 (effectively, midnight the next day)}}</ref> == Epizode == <!-- {| class="wikitable" width="35%" |- ! colspan="4" rowspan="2" width=3% |Sezona ! rowspan="2" width=5% |Epizoda ! colspan="2" |Originalno emitiranje |- ! width=20% |Početak sezone ! width=20% |Kraj sezone |- |bgcolor="#4E5A66"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 1)|1]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#4E5A66"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 2)|2]] |{{center|}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#4E5A66"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 3)|3]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#4E5A66"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 4)|4]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#4E5A66"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 5)|5]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#4E5A66"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 6)|6]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#4E5A66"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 7)|7]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#4E5A66"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 8)|8]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#4E5A66"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 9)|9]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#4E5A66"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 10)|10]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#4E5A66"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 11)|11]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#4E5A66"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 12)|12]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#4E5A66"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 13)|13]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#4E5A66"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 14)|14]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#4E5A66"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 15)|15]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#4E5A66"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 16)|16]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- !rowspan="4" bgcolor="#4E5A66"| !rowspan="4" | [[Bleach (sezona 17)|17]] !bgcolor="#4E5A66"| !1 |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- !bgcolor="#4E5A66"| !2 |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- !bgcolor="#4E5A66"| !3 |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- !bgcolor="#4E5A66"| !4 |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- |} --> == Muzika == == Emitiranje i distribucija == == Ostali mediji == == Kritike == == Bilješke == {{notelist}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{Official website|https://bleach-anime.com/|Official website}} {{ja}} * {{Official website|https://pierrot.jp/title/bleach/|Official website at Pierrot}} {{ja}} * {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200301111859/https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/index2.html|date=March 1, 2020|title=Official website at TV Tokyo}} {{ja}} ** {{Official website|https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/|''Thousand-Year Blood War'' official website at TV Tokyo}} {{ja}} * {{Official website|https://www.aniplex.co.jp/bleach/|Official website at Aniplex}} {{ja}} * {{Official website|https://bleach.viz.com/|Official website at Viz Media}} {{Bleach}} {{Authority control}} [[Kategorija:Bleach]] [[Kategorija:Anime serije]] [[Kategorija:TV serije započete 2004.]] 031xydg46v2j2tza89zv3oqw7daxoxx 42711232 42711172 2026-10-16T11:44:05Z Edgar Allan Poe 29250 /* Epizode */ 42711232 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Infookvir animanga/Header |ime = BLEACH |slika = [[Datoteka:Bleach_Anime.jpg|250px]] |opis_slike = Promotivni poster [[anime]] serije s glavnim likovima iz prve sezone |izvorno_ime = ''Burīchi'' |izvorno_pismo = ブリーチ |žanr = [[Pustolovni film|pustolovni]],<ref name="VizOfficial"/> [[Nadnaravna fikcija|nadnaravno]]<ref name="VizOfficial">{{cite web|url=https://www.viz.com/bleach|title=The Official Website for Bleach|publisher=[[Viz Media]]|access-date=October 24, 2017|archive-date=June 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190614214009/https://www.viz.com/bleach|url-status=live}}</ref> }} {{Infookvir animanga/Anime |Tv-film = |naslov = |redatelj = [[Noriyuki Abe]] |producent = {{nowrap|{{ubl|[[Ken Hagino]]|[[Noriko Kobayashi]] {{small|(#1–86, 226–328)}}|[[Yutaka Sugiyama]] {{small|(#1–25, 355–366)}}|[[Yukio Yoshimura]] {{small|(#26–133)}}|[[Shunji Aoki]] {{small|(#87–225)}}|[[Aya Mizobuchi]] {{small|(#134–157)}}|[[Mai Nagai]] {{small|(#158–354)}}|[[Hatsuo Nara]] {{small|(#343–366)}}}}}} |scenarist = {{ubl|[[Masashi Sogo]] {{small|(#1–229, 266–316)}}|[[Tsuyoshi Kida]] {{small|(#230–265)}}|[[Kento Shimoyama]] {{small|(#317–366)}}}} |skladatelj = [[Shirō Sagisu]] |studio = [[Pierrot (studio)|Pierrot]] |licenca = |mreža = {{flagicon|JAP}} [[TV Tokyo]] |mreža_hrv = |ostale_mreže = |početak_emitiranja = [[5. listopada]] [[2004.]] |kraj_emitiranja = [[27. ožujka]] [[2012.]] |epizode = 366 ([[Lista epizoda animea Bleach|epizode]]) |trajanje = 24 minute |emitiranje = }} {{Infookvir animanga/Anime |Tv-film = |naslov = Bleach: Thousand-Year Blood War |redatelj = {{ubl|[[Tomohisa Taguchi]]|[[Mitsutoshi Satou]]|[[Hikaru Murata]]}} |producent = {{ubl|[[Makoto Hijikata]]|[[Tasuku Honda]]|[[Genki Negishi]]|[[Yoshihiro Tominaga]]}} |scenarist = {{ubl|[[Tomohisa Taguchi]]|[[Masaki Hiramatsu]]}} |skladatelj = [[Shirō Sagisu]] |studio = [[Pierrot (studio)|Pierrot]] |licenca = |mreža = {{flagicon|JAP}} [[TV Tokyo]] |mreža_hrv = |ostale_mreže = |početak_emitiranja = [[11. listopada]] [[2022.]] |kraj_emitiranja = [[27. listopada]] [[2026.]] |epizode = 50 ([[Lista epizoda animea Bleach|epizode]]) |trajanje = 24 minute |emitiranje = }} {{Infookvir animanga/Ostalo |naslov = Anime filmovi |sadržaj = * ''[[Bleach: Memories of Nobody]]'' (2006) * {{nowrap|''[[Bleach: The DiamondDust Rebellion]]'' (2007)}} * ''[[Bleach: Fade to Black]]'' (2008) * ''[[Bleach: Hell Verse]]'' (2010) }} {{Infookvir animanga/Footer}} '''''BLEACH''''' ([[japanski]]: ブリーチ, ''Burīchi'') [[japan]]ska je [[anime]] serija nastala prema [[Bleach (manga)|istoimenoj mangi]] [[Tite Kubo|Titea Kuba]]. Serija je premijerno prikazana [[5. listopada]] [[2004.]] godine te je neprekinuto emitirana sve do [[27. ožujka]] [[2012.]] godine kada je, bez da je adaptirala cijelu mangu, iznenada ukinuta nakon 366 epizoda, što je rijetkost u svijetu [[anime]]a, pogotovo s obzirom na činjenicu da je [[manga]] bila izrazito popularna. Ipak, nakon deset godina, službeno je potvrđeno kako će manga biti adaptirana do kraja te je nastavak, naslovljen ''Bleach: Thousand-Year Blood War'', započeo s emitiranjem [[11. listopada]] [[2022.]], a zaključen je [[27. listopad|27. listopada]] [[2026.]] godine nakon 50 epizoda. Tako je cjelokupni anime na kraju imao 416 epizoda. Serijal je producirao [[Pierrot (studio)|Studio Pierrot]], a prvi je dio režirao [[Noriyuki Abe]], dok je [[Tomohisa Taguchi]] preuzeo režijsku palicu drugog dijela. Glazbu je komponirao [[Shirō Sagisu]]. Kao i manga, radnja animea prati srednjoškolca [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]] koji, nakon susreta s [[Rukia Kuchiki|Rukijom Kuchiki]], postaje [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] i zajedno sa svojim prijateljima spašava svijet od različitih protivnika. No, osim što je više-manje vjerno adaptirala originalnu mangu, anime serija sadržavala je i značajnu količinu originalnog sadržaja, uključujući cijele narativne cjeline i likove, koji nije bio u originalnoj mangi. Anime serija prikazivana je cijelom nizu zemalja te je, uz ''[[Naruto (anime)|Naruto]]'' i ''[[One Piece (anime)|One Piece]]'', jedna od "Velike trojke" anime serija s početka [[21. vijek|XXI. vijeka]]. Danas se smatra da je ''BLEACH'' jedna od najpopularnijih anime serija u historiji. == Sinopsis == === Agent of the Shinigami ''hen'' === [[File:Ep1IchigoTakesPower.webp|thumb|320px|left|[[Rukia Kuchiki]] sprema se dati [[Ichigo Kurosaki|Ichigu Kurosakiju]] moći [[Shinigami (Bleach)|Shinigamija]] kako bi mogao obraniti sebe i svoju obitelj od napada [[Hollow]]a po imenu [[Fishbone D]].]] Radnja animea započinje u [[Karakura|Karakuri]], fiktivnom [[japan]]skom gradiću u kojem živi [[Ichigo Kurosaki]], srednjoškolac koji živi s ocem [[Isshin Kurosaki|Isshinom]], liječnikom koji u obiteljskoj kući ima malu kliniku, te sestrama blizankama, [[Karin Kurosaki|Karin]] i [[Yuzu Kurosaki|Yuzu]]. Njihova majka, [[Masaki Kurosaki|Masaki]], poginula je nedugo nakon rođenja blizanki dok je bila u šetnji s Ichigom. Ichigo Kurosaki naizgled je obični srednjoškolac, ali ima sposobnost komunikacije s duhovima, što ga čini posebnim. Jedne večeri, u njegovoj se sobi pojavi mlada djevojka odjevena u crni [[kimono]] po imenu [[Rukia Kuchiki]], koja mu se predstavlja kao [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|死神|しにがみ}}, ''Shinigami''; dosl. "Bog smrti") i objašnjava kako je ona zadužena za zaštitu stanovnika Karakure od zlih [[Hollow]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|虚|ホロウ}}, ''Horō''; dosl. "Šupljina") kao i za slanje zaostalih duša u njezin dom, [[Soul Society]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|尸魂界|ソウル・ソサエティ}}, ''Souru Sosaeti''; dosl. "Zajednica duša"), gdje sve pročišćene duše idu poslije smrti. Ichigo joj nije sklon povjerovati, ali njihov razgovor prekida dolazak opasnog, snažnog Hollowa koji, prema Rukijinom tumačenju, cilja upravo Ichigovu obitelj, odnosno, kako se uskoro ispostavi, Ichiga. Nakon što Rukia ne uspije ubiti Hollowa, ponudi Ichigu da mu preda dio svojih moći kako bi se on mogao boriti, na što on pristane, ali dogodi se čudo i Ichigo pokupi sve Rukijine moći, s kojima postaje Shinigami i uspijeva pobijediti Hollowa. Kako Rukia nije u mogućnosti vratiti se kući dok joj se ne vrate moći, odlazi do trgovine koju vodi [[Kisuke Urahara]], misteriozni trgovac mješovitom robom za Shinigamije, ali i ljude, koji joj nabavlja [[Gigai]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|義骸|ぎがい}}, ''Gigai''; dosl. "Lažno tijelo"), lažno tijeli pomoću kojeg može normalno živjeti u Svijetu živih, ali u kojem ne može koristiti svoje moći. S druge strane, Ichigo je primoran mijenjati ju kao zamijenski Shinigami u Karakuri, što on isprva odbija, ali kada shvati kako time može pomoći ljudima, prihvaća svoju novu funkciju. Rukia ubrzo dolazi u Ichigov razred i upoznaje njegove prijatelje, među kojima su [[Orihime Inoue]] i "[[Yasutora Sado|Chad]]", ali i [[Quincy (Bleach)|Quincy]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|滅却師|クインシー}}, ''Kuinshī''; dosl. "Redovnik uništenja") [[Uryū Ishida]], koji se kasnije predstavlja kao Ichigov rival jer su, prema njegovom tumačenju, Quincyji i Shinigamiji prirodni neprijatelji. Naravno, Ichigovo djelovanje privuče pozornost Soul Societyja, gdje se Rukia nije javila dugo, tako da u Karakuru dolaze [[Byakuya Kuchiki]] i [[Renji Abarai]] kako bi odveli Rukiju natrag kući te joj sudili za teški zločin zbog davanja svojih moći smrtniku. Ichigo to pokuša spriječiti, ali unatoč svim svojim vještinama, Byakuya je previše snažan za njega i ostavlja ga u teškom stanju, nakon čega ga spašava Urahara. U međuvremenu su i Orihime i Chad aktivirali svoje moći i nakon što je Ichigo odlučio trenirati s Uraharom kako bi reaktivirao svoje prirodne moći, njih troje i Ishida odluče otići u Soul Society kako bi spasili Rukiju, koju čega pogubljenje. Uz pratnju mačke koja govori po imenu [[Yoruichi Shihōin|gospodin Yoruichi]], njih se četvoro upute u Soul Society, gdje njihova prisutnost aktivira alarm i oni su odmah identificirani kao neprijatelji. === Soul Society ''hen'' === Međutim, istovremeno dok se Ichigo i njegovi prijatelji pokušavaju probiti u [[Seireitei]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|瀞霊廷|せいれいてい}}, ''Seireitei''; dosl. "Dvor čistih duša"), unutar zidina istoga odvija se drama jer je Kapetan ([[japanski]]: {{Ruby-ja|隊長|たいちょう}}, ''Taichō''; dosl. "Zapovjednik jedinice") Pete divizije, [[Sōsuke Aizen]], ubijen. Dio Kapetana iz organizacije [[Gotei 13]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|護廷十三隊|ごていじゅうさんたい}}, ''Goteijūsantai''; dosl. "Trinaest carskih zaštitnika") smatra kako su Ichigo i njegovi saveznici krivi, dok drugi sumnjaju kako je ubojica netko od njih. I dok Ichigova grupa uspije prodrijeri u Seireitei, atmosfera među kapetanima sve je napetija. Kada uspiju prodrijeti kroz barijeru, Ichigo i njegovi prijatelji se razdvoje i svatko od njih suočava se s vlastitim protivnicima, kulminacija čega su borbe Ishide i [[Mayuri Kurotsuchi|Mayurija Kurotsuchija]], Kapetana Dvanaeste divizije, Chada i [[Shunsui Kyōraku|Shunsuija Kyōrakua]], Kapetana Osme divizije, i Ichiga i [[Kenpachi Zaraki|Kenpachija Zarakija]], Kapetana Jedanaeste divizije. Ishida i Ichigo su uspješni, dok Chad gubi svoju borbu, ali ne i život. Nakon svoje pobjede, Ichigo nastavlja put prema Rukiji, ali ga ponovo zaustavlja Byakuya; Yoruichi, za koju se ubrzo ispostavi da je žena i bivša Kapetanica Druge divizije koja ima sposobnost pretvoriti se u mačku, spasi Ichiga i uskoro ga nauči [[Bankai]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|卍解|ばんかい}}, ''Bankai''; dosl. "Finalno oslobađanje") kako bi mogao biti ravnopravan s Byakuyom. {{multiple image <!-- Layout parameters --> | align = left | direction = vertical | background color = | total_width = 350px | caption_align = | image1 = Ep34AizenFakesDeath.webp | alt1 = | link1 = | thumbtime1 = | caption1 = | image2 = 278Aizen2C and Tosen are freed.webp | alt2 = | link2 = | caption2 = | footer = Kapetan [[Sōsuke Aizen]] prvo je lažirao svoju smrti (gore), a onda je zajedno sa svojim saveznicima [[Gin Ichimaru|Ginom Ichimaruom]] i [[Kaname Tōsen|Kanameom Tōsenom]] pobjegao u [[Hueco Mundo]], gdje je organizirao vojsku [[Arrancar]]a i sukobio sa sa svojim bivšim saveznicima (dolje). }} Ichigo uspijeva stići na vrijeme i spasiti Rukiju, međutim uskoro se otkrije kako su sva događanja u Seireiteiju dio izdajničkog plana bivšeg Kapetana Aizena, koji je zapravo živ. Aizen je lažirao svoju smrt uz pomoć svojih saveznika, [[Gin Ichimaru|Gina Ichimarua]] i [[Kaname Tōsen|Kanamea Tōsena]], s kojima - nakon što iz Rukijinog Gigaija izvuče [[Hōgyoku]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|崩玉|ほうぎょく}}, ''Hōgyoku''; dosl. "Raspadajuća kugla") - odlazi u [[Hueco Mundo]] i najavljuje skori rat protiv svojih bivših saveznika. === Arrancar ''hen'' === Dok se Gotei 13 pripremaju na sukob, Aizen je u Hueco Mundu formirao vojsku moćnih Hollowa, [[Arrancar]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|破面|アランカル}}, ''Arankaru''; dosl. "Puknuta maska", prev. "otkinuti"), koje je nazvao Espade i rangirao ih po brojevima (1 do 10) temeljem njihove snage. Dvojica Espada, [[Yammy Llargo]] i [[Ulquiorra Cifer]], dolaze u Svijet živih kako bi testirali Ichigove moći, a nedugo zatim, Ulquiorra dolazi u Svijet živih i prisiljava Orihime, koja ima jako neobične moći, da dođe k Aizenu. Otkrivši što se dogodilo, Ichigo se ogluši o naredbe Soul Societyja te s Ishidom i Chadom odlazi u Hueco Mundo uz Uraharinu pomoć, kako bi spasili Orihime; na putu im se pridružuju Rukia i Renji. Po dolasku u Hueco Mundo upoznaju grupicu neobičnih i ekstenctričnih Hollowa koju čine [[Nelliel Tu Odelschwanck]], [[Dondochakka Birstanne]], [[Pesche Guatiche]] i [[Bawabawa]], koji im odluče praviti društvo i - koliko mogu - pomoći u njihovom nastojanju. Ichigo i ostali prolaze kroz Hueco mundo, pri čemu se bore s brojnim Hollowima, bivšim Espadama i aktualnim Espadama. U jednom trenutku u Hueco Mundo dolaze kapetani [[Byakuya Kuchiki]], [[Kenpachi Zaraki]], [[Mayuri Kurotsuchi]] i [[Retsu Unohana]], koji pomažu Ichigu dok ovaj odlazi na konačni okršaj s Ulquiorrom kako bi oslobodio Orihime. Tokom borbe, Ichigo bude ubijen te se pretvori u Hollowa, u kojem stanju uspijeva ubiti Ulquiorru. Nakon toga se uspijeva vratiti u normalno stanje. Kapetani ga tada informiraju o stanju u Svijetu živih. Naime, Aizenov je plan u tom trenutku postao jasan - planirao je iskoristiti Karakuru i sve ljude u njoj kako bi si omogućio put u do palače u kojoj obitava [[Soul King]], tamo ga ubio i postao novi vladar. Kako bi ga spriječio, Gotei 13 su uz Uraharinu pomoć napravili repliku Karakure na mjestu originalnog grada, koji su, zajedno sa stanovnicima, premjestili u Soul Society. Kada je Aizen s preostalim Espadama došao u Karakuru, shvatio je da se radi o lažnom gradu. Tamo su ga čekali ostali kapetani i počela je žestoka borba za spas Karakure. Ichigu su u međuvremenu objasnili da je on jedini koji može zaustaviti Aizena jer jedini nije bio izložen njegovoj hipnozi, tako da su se Ichigo i Unohana uputili u lažnu Karakuru nakon što je Ichigo spasio Orihime. Kapetani su uz pomoć [[Visoredi|Visoreda]], skupine bivših kapetana i njihovih pomoćnika ([[japanski]]: {{Ruby-ja|副隊長|ふくたいちょう}}, ''fukutaichō''; dosl. "pomoćni zapovjednik jedinice") koji su prije 110 godina protjerani iz Soul Societyja jer ih je Aizen pretvorio u hibride između Shinigamija i Hollowa pa su time dobili nove moći, koji su se svrstali na stranu Soul Societyja u ovoj borbi, uspjeli poraziti tri preostale Espade, kao i Tōsena, ali ne i Aizena i Gina, koji su nekako uspjeli otključati put u Soul Society i krenuti prema pravoj Karakuri. Ichigo je tokom ove borbe saznao da mu je otac zapravo bivši kapetan 10. Divizije, [[Isshin Kurosaki|Isshin Shiba]], jer se potonji borio protiv Aizena zajedno s Uraharom i Yoruichi. Isshin je pomogao sinu i naučio ga ultimativnu tehniku s kojom će moći poraziti Aizena, ali će ostati bez svih svojih moći, na što je Ichigo pristao. Nakon što je Gin izdao Aizena i pokušao ga ubiti, Aizen je ubio Gina i sukobio se s Ichigom, koji je aktivirao svoju tehniku i uspio svladati Aizena, koji je ubrzo onesposobljen i zatvoren zahvaljujući Uraharinoj pomoći. Ipak, Ichigo je nedugo zatim izgubio svoje moći. === Fullbringer ''hen'' === [[File:Ep346XcutionMembers.webp|350px|thumb|[[Fullbringer]]i iz skupine Xcution pomogli su Ichigu da vrati svoje moći, ali njihov vođa, [[Kūgo Ginjō]], imao je skriveni plan koji je stajao iza te pomoći.]] Ichigo se teško nosio s povratkom u normalu, pogotovo jer nitko od njegovih drugih prijatelja nije izgubio svoje moći u tom trenutku. Istovremeno, nepoznati muškarac s mačem počeo je napadati Ichigove prijatelje. Ichigu je tada prišao [[Kūgo Ginjō]] te mu objasnio da je on [[Fullbring]]er ([[japanski]]: {{Ruby-ja|完現術者|フルブリンガー}}, ''Furuburingā''; dosl. "Umjetnik potpune manifestacije"), čovjek s moćima koje potječu od Hollowa, te kako mu može pomoći da povrati svoje moći. Istovremeno mu je otkrio kako je nepoznati napadač [[Shūkurō Tsukishima]], njegov bivši prijatelj i saveznik koji je postao zločinac. Nakon intenzivnog treninga, Ichigo uspijeva povratiti dio svojih moći, ali mu pred sam kraj Ishida otkriva kako Tsukishima možda jest napao sve ostale Ichigove prijatelje, ali kako je njega napao stvarni zlikovac - Kūgo Ginjō. Ginjō tada otkriva da je i on, kao i Ichigo, bivši zamjenski Shinigami te kako se želi osvetiti Soul Societyju zbog načina na koji su ga odbacili. Prije borbe, Ichigo uz pomoć Rukije, Urahare, svog oca i skupine kapetana i pomoćnika iz Gotei 13 vraća svoje pune moći i kreće u borbu s Ginjōm dok se ostali Shinigamiji lako obraćunaju s ostalim Fullbringerima. Ichigo je na kraju prisiljen ubiti Ginjōa, ali kaže da vjeruje Soul Societyju i da ostaje njihov saveznik, unatoč novootkrivenim činjenicama. === Thousand-Year Blood War ''hen'' === Nedugo zatim, skupina nepoznatih osoba napada Hueco Mundo, Ichiga i Soul Society, pri ćemu pogiba [[Chōjirō Sasakibe]], pomoćnik glavnog kapetana [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto|Yamamota]]. Nepoznati protivnici objavljuju rat Soul Societyju i ubrzo se otkriva kako su to preostali Quincyji koje predvodi [[Yhwach]]; Yhwach je 1,000 godina ranije pokušao napraviti istu stvari, ali ga je Yamamoto porazio zajedno s originalnim kapetanima netom formiranog Gotei 13, mada ga nisu uspjeli trajno ubiti. Tada je rečeno kako će se Yhwach ponovo probuti za 1,000 godina i započeti svoj pohod. Ichigo i njegovi prijatelji (osim Ishide) odlaze u Hueco Mundo kako bi pomogli Hollowima, što Yhwach iskoristi i vrši invaziju na Soul Society ranije nego najavljeno, pri čemu uspijeva ubiti Yamamota. Ichigov dolazak spriječio je potpuno uništenje Soul Societyja, jer je Ichigo dovoljno dugo zadržao Yhwacha da je potonjem ponestalo vremena i morao se povući u [[Wandenreich]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|見えざる帝国|ヴァンデンライヒ}}, ''Vandenraihi''; dosl. "Nevidljivo cartvo", prev. "Zidinama opasano carstvo"). Ichigo je tokom te borbe izgubio svoj mač tako da je morao izraditi novi; tu je uskočila [[Royal Guard]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|王属特務|おうぞくとくむ}}, ''Ōzokutokumu''; dosl. "Kralju podređena tajna služba"), skupina od pet najmoćnijih Shinigamija koji su inače zaduženi za zaštitu Soul Kinga, a nakon Yhwachovog dolaska su odlučili pomoći Soul Societyju i Ichigo. Ichigo je tada saznao cijelu priču o svom porijeklu i smrti svoje majke, što mu je omogućilo izradu novog [[Zanpakutō]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|斬魄刀|ざんぱくとう}}, ''Zanpakutō''; dosl. "Mač za sječu duša"). Istovremeno dok se sve ovo odvijalo među Shinigamijima, Ishida se pridružio Quincyjima te je službeno primljen među Sternrittere pod slovom A, a kasnije je postao član Schutzstaffela. Dok Ichigo trenira s [[Ichibe Hyōsube|Ichibeom]], Yhwach i njegova vojska pripremaju drugu invaziju Seireiteija, koja uskoro započinje. Shinigamiji su ovoga puta puno spremniji te odnose nekoliko važnih pobjeda, a cijela situacija značajno se poboljšava kada se Ichigo i ostali vrate iz Palače Soul Kinga kako bi pomogli u borbi. Iako i Shinigamiji pretrpe gubitke, većina Yhwachovih Sternrittera pada u borbi tijekom druge invazije, međutim ispostavilo se da ih je njihov bešćutni vođa ionako bio spreman žrtvovati ih sve pa mu do žrtava nije ni bilo stalo, već je iskoristio borbe u Seireiteiju kako bi zajedno sa Schutzstaffelom otvorio put do Palače. Tamo ih je dočekala Nulta divizija, koja je preuzela članove Schutzstaffela, dok je Ichibe krenuo na Yhwacha. Nulta divizija relativno lako pobije Yhwachove borce, ali Yhwach tada aktivira ''Auswählen'' usred svoje borbe s Ichibeom te pokupi energiju preživjelih Sternrittera, efektivno ih žrtvujući, kako bi oživio članove Schutzstaffela. Borba počinje iznova, a kulminira kada Senjumaruaktivira svoj Bankai i naizgled svlada svoje protivnike, dok Ichibe istovremeno uspijeva poraziti Yhwacha. [[File:Ep372YamamotoSlashed.webp|thumb|left|320px|Smrt glavnog kapetana [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto|Yamamota]] bila je presudan trenutak tijekom prve invazije te je olakšala Quincyjima provođenje daljnjih planova.]] Međutim, dok pada u smrt, Yhwach iznenada ponovo aktivira svoj Schrift i uspije se oporaviti i ubiti Ichibea; istovremeno, Ishida iskoristi svoj Schrift kako bi spasio ostale članove Schutzstaffela i ubio Senjumaru. Nakon te pobjede, Yhwach odlazi do Soul Kinga i probada ga svojim mačem, nakon čega dolaze Ichigo i njegovi prijatelji, koji napadaju vođu Quincyja. Yhwach je, dakako, nadmoćniji i koristeći činjenicu da Ichigo ima krv Quincyja u sebi, Yhwach natjera svog "sina" da ubije Soul Kinga. Dok svjetovima prijeti kolaps, na scenu stupa kapetan Ukitake, koji aktivira [[Mimihagi]]ja, desnu ruku Soul Kinga. Naime, Ukitake je kao dijete bolovao od fatalne plućne bolesti pa su se njegovi roditelji molili lokalnom božanstvu Mimihagiju, ne znajući da je to desna ruka Soul Kinga, da ga spasi; Mimihagi je tada ušao u njegovo tijelo i omogućio mu da živi dok su tako spojeni, iako ga nije izliječio. Sada, kada su svjetovi pred raspadom, Ukitake je aktivirao Mimihagija kako bi – po cijenu vlastitog života – održao balans svjetova do Yhcawhova pada. Yhwach je šokiran jer nije predvidio ovakav rasplet, ali svejedno se uspije spojiti sa Soul Kingom, iako ga nova forma čini iznimno nestabilnim. Istovremeno, Kyōraku je doveo Aizena iz Mukena da im pomogne u borbi, a dio preživjelih Sternrittera odlučio se pridružiti Shinigamijima jer su se osjetili izdano nakon što su shvatili da ih je Yhwach odbacio. Dok se to sve odvijalo, Urahara je također okupio dio Arrancara, Fullbringere i Visorede da im pomognu u borbi. Zajedničkim naporima, uspjeli su doći do Palače, koju je Yhwach potpuno promijenio i pretvorio u svoje novo sjedište po imenu Wahrwelt ([[japanski]]: {{Ruby-ja | 真世界城 | ヴァールヴェルト}}, ''Vāruveruto''; dol. "Stvarni svijet"). Nakon što ih snajperom napadne [[Lille Barro]], Shinigamiji i njihovi saveznici razdvajaju se kako bi se individualno mogli suočiti s članovima Schutzstaffela. Renji se bori s Ishidom, a iako se učini da ga je uspio svladati, Ishida aktivira ''Sklaverei'' ([[japanski]]: {{Ruby-ja | 聖隷 | スクラヴェライ}}, ''Sukuraverai''; dol. "Ropstvo") i tako si da neočekivano pojačanje, što se pokaže dovoljnim da Renija probode kroz prsa. Dok [[Bazz-B]] ide kod [[Jugram Haschwalth|Jugrama]], [[Liltotto Lamperd]] i [[Giselle Gewelle]] odlaze do Yhwacha, ali on ih svlada bez većih problema. Mayurijeva i Kenpachijeva grupa nailazi na [[Pernida Parnkgjas|Pernidu Parnkgjasa]], lijevu ruku Soul Kinga, koji relativno jednostavno svlada Kenpachija, nakon što ovaj bezglavo misli da ga može ubiti čistom silom. Mayuri tada koristi svoj intelekt kako bi naizgled nadvladao Pernidu, ali ne računa s njegovim iznimnim regeneracijskim vještinama. Tada odluči aktivirati svoj modificirani Bankai, koji proždre Pernidu na licu mjesta. Ni to ne bude dovoljno pa se Mayuri prebaci u defenzivu, ali u jednom se trenutku [[Nemu Kurotsuchi|Nemu]] odluči žrtvovati i dopustiti Pernidi da ju proždre, što se u konačnici pokaže kao kraj za Pernidu. Naime, Nemu je bila opremljena s nervnim otrovom i kada ju je Pernida proždro, otrovao se i umro, iako je Mayuri ostao bez svoje pomoćnice. Istovremeno, Kyōraku se odlučio suočiti s Lilleom te koristi igre svog Shikaija kako bi omogućio drugima da pobjegnu. Kako je Kyōraku vještiji borad od Lillea, Quincy je prisiljen aktivirati svoj ''Vollständig'' i pretvoriti se u anđeosko biće koje ne može biti ubijeno. Kyōraku tada aktivira svoj Bankai koji obuhvati dio Wahrwelta i kroz teatarsku predstavu u tri čina uspijeva dekapitirati Lillea, iako pritom pretrpi teške ozljede. Međutim, Lille uspije aktivirati još jedan oblik i smrtno rani Kyōrakua, koji tada zamoli Nanao za pomoć, otkrivši joj istinu o njenoj obitelji. Nanao tada iskoristi ceremonijalni mač svoga klana, Shinken Hakkyōken, i uspije presjeći ne samo Lillea, nego i dobar dio Wahrwelta, nakon čega Lille pada u Soul Society, gdje njegove preživjele klonove dočekuje oživljeni [[Izuru Kira]]. [[File:Ep394YhwachRevealsImpalement.webp|thumb|320px|Kako bi ostvario svoj plan, [[Yhwach]] je morao ubit i apsorbirati [[Soul King]]a, svog oca i na taj način steći moći da uništi sve svjetove.]] Bazz-B je uspio pronaći Haschwaltha, ali nije imao nikakvih izgleda u borbi sa svojim bivšim prijateljem, koji se promijenio kada ga je Yhwach uzeo pod svoje. Bazz-B pada mrtav, a Haschwalth odlazi do Ishide, kojeg optužuje da će izdati Yhwacha u skoroj budućnosti, nakon čega njih dvoje započnu borbu. [[Askin Nakk Le Vaar]] uspio je zarobiti Ichiga, Orihime i Chada, ali prije nego ih je uspio ubiti, spasila ih je Yoruichi, koja nastavlja borbu s Askinom. Iako bivša kapetanica uspijeva značajno ozlijediti Askina, njegova sposobnost adaptacije pokaže se previše snažnom za nju. Uraharin dolazak im pruži novu kratkotrajnu prednost, ali Askin ponovno aktivira svoje vještine i gotovo ubije Uraharu, koji tada aktivira svoj Bankai. Dok se Askin pokušava prilagoditi novim uvjetima, s leđa mu se prišulja [[Grimmjow Jaegerjaquez]], koji mu rukom probije prsa i iščupa srce, završivši tako i tu borbu. Ostatak Shinigamija i Visoreda nailazi na [[Gerard Valkyrie|Gerarda Valkyriea]], koji – čini se – brzo pada, ali koristeći svoju sposobnost da dozove čudo, svaki put kada ga Shinigamiji ubiju, on se vrati još jači. Hitsugayin puni Bankai u suradnji s Byakuyom uspije usporiti Gerarda, ali Shinigamiji ne pronalaze način kako ga pobijediti. Čak ni Kenpachi, koji uspije aktivirati svoj Bankai, ne uspijeva ubiti Gerarda, koji dodatno pojačava svoje moći i postaje divovsko stvorenje koje je spremno pobiti ih sve. Gerard, srce Soul Kinga, na kraju je pao kada mu je Yhwach uzeo njegove moći tijekom naknadne borbe s Ichigom. Ichigo, Orihime i Chad, kojima se uskoro pridružuju Renji i Rukia, uspijevaju doći do Yhwacha; istovremeno, Ishida koristi svoje moći kako bi izdržao u borbi s Jugramom, koji trenutno posjeduje Yhwachove moći jer je još uvijek noć. No, u trenutku kada se čini da bi Ichigo mogao sasjeći Yhwacha, vođa Quincyja dobije svoje moći natrag, a Ishida neočekivanu prednost u borbi, koju uspijeva iskoristiti i ubiti Jugrama. Ichigo i njegovi saveznici, međutim, nemaju nikakvih šansi protiv Yhwacha, a iako Orihime koristi svoje moći kako bi ih osposobljavala za daljnju borbu, i ona je nemoćna pred Yhwachovom snagom. U tom trenutku, Orihime uspije objedniti moći svoje tehnike Santen Kesshun i u neočekivanom obratu poništi sve što je Yhwach učinio, pri čemu sebe, ali i njega izbriše iz egzistencije. Naravno, Yhwach, koji je u međuvremenu dobio moći boga, uspije poništiti i to te planira ujediniti svjetove i postati njihov jedini vladar. Ishida, koji se sastao s oporavljenim Kyōrakuom i [[Tier Harribel]], koju je oslobodila Nel, objašnjava kako mogu odgoditi uništenje svjetova te dobije njihovu podršku. Yhwach misli kako će pobijediti, međutim objedinjene snage Quincyja, Shinigamija i Arrancara uspijevaju spriječiti uništenje, ali ne uspijevaju ubiti Yhwacha, koji odlazi u Seireitei, gdje ga dočekuje Aizen, kojemu se uskoro pridružuju Ichigo i Renji. Aizen iskoristi svoj Shikai kako bi nakratko prevario Yhwacha, što Ichigu, Renjiju i Ishidi, koji im se uskoro pridružuje, daje dovoljno prostora da ga konačno ubiju i na taj način stabiliziraju situaciju. Yhwach nakon toga postaje novi Soul King, a u sva je tri svijeta ponovo uspostavljen balans. == Likovi == {{main|Lista likova iz serijala Bleach}} {| class="wikitable sortable mw-datatable sort-under static-row-numbers sticky-header col1left col5left" style="font-size:95%;" |- ! class="unsortable" |Lik{{efn|Žuta pozadina znači da je lik originalni lik iz [[anime]]a koji se nije pojavio u mangi.}} !! class="unsortable" |Glas posudio |- ! colspan="2"| Glavni likovi |- |[[Ichigo Kurosaki]] |[[Masakazu Morita]] |- |[[Rukia Kuchiki]] |[[Fumiko Orikasa]] |- |[[Uryū Ishida]] |[[Noriaki Sugiyama]] |- |[[Orihime Inoue]] |[[Yuki Matsuoka]] |- |[[Yasutora Sado|Yasutora Sado (Chad)]] |[[Hiroki Yasumoto]] |- |[[Kisuke Urahara]] |[[Shin'ichirō Miki]] |- |[[Yoruichi Shihōin]]{{efn|Kada se pretvori u mačku, glas joj posuđuje [[Shirō Saitō]].}} |[[Satsuki Yukino]] |- ! colspan="2" | Shinigamiji |- |rowspan="2"| [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto]] |[[Masaaki Tsukada]] |- |[[Binbin Takaoka]]{{efn|name=S17|Samo u 17. sezoni.}} |- |[[Chōjirō Sasakibe]] |[[Taro Yamaguchi]]{{efn|U 17. sezoni, glas mladom Sasakibeu posudio je [[Ryōta Suzuki]].}} |- |rowspan="2"|[[Soi Fon]] |[[Tomoko Kawakami]] |- |[[Hōko Kuwashima]]{{efn|name=S17}} |- |[[Marechiyo Ōmaeda]] |[[Shōto Kashii]] |- |[[Gin Ichimaru]] |[[Kōji Yusa]] |- |[[Izuru Kira]] |[[Takahiro Sakurai]] |- |[[Rōjūrō Ōtoribashi]] |[[Shōto Kashii]] |- style="background:#FFD;" |[[Shūsuke Amagai]] |[[Ken'yū Horiuchi]] |- style="background:#FFD;" |[[Makoto Kibune]] |[[Hikaru Midorikawa]] |- |[[Retsu Unohana]] |[[Aya Hisakawa]] |- |[[Isane Kotetsu]] |[[Yukana]] |- |[[Hanatarō Yamada]] |[[Kōki Miyata]] |- |[[Sousuke Aizen]] |[[Shō Hayami]] |- |[[Shinji Hirako]] |[[Masaya Onosaka]] |- |[[Momo Hinamori]] |[[Kumi Sakuma]] |- |[[Byakuya Kuchiki]] |[[Ryōtarō Okiayu]] |- |[[Renji Abarai]] |[[Kentarō Itō]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Reiko Kiuchi]].}} |- |[[Sajin Komamura]] |[[Tetsu Inada]] |- |[[Tetsuzaemon Iba]] |[[Rintarō Nishi]] |- |[[Love Aikawa]] |[[Tetsu Inada]] |- |[[Shunsui Kyōraku]] |[[Akio Ōtsuka]]{{efn|Mladom Kyōrakuu glas je posudio [[Ayane Sakura]].}} |- |[[Nanao Ise]] |[[Hitomi Nabatame]] |- |rowspan="2"| [[Lisa Yadōmaru]] |[[Kanako Hattori]] |- |[[Sayori Ishizuka]]{{efn|name=S17}} |- |[[Kaname Tōsen]] |[[Toshiyuki Morikawa]] |- |[[Shūhei Hisagi]] |[[Katsuyuki Konishi]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Yū Kobayashi]].}} |- |[[Kensei Muguruma]] |[[Tomokazu Sugita]] |- |[[Mashiro Kuna]] |[[Akemi Kanda]] |- |[[Tōshirō Hitsugaya]] |[[Romi Park]]{{efn|U epizodama 17. sezone u kojem manifestira svoj potpuni Bankai, glas mu je posudio [[Yūki Kaji]].}} |- |[[Rangiku Matsumoto]] |[[Kaya Matsutani]] |- |[[Kenpachi Zaraki]] |[[Fumihiko Tachiki]] |- |[[Yachiru Kusajishi]] |[[Hisayo Mochizuki]] |- |[[Ikkaku Madarame]] |[[Nobuyuki Hiyama]] |- |[[Yumichika Ayasegawa]] |[[Jun Fukuyama]] |- |[[Mayuri Kurotsuchi]] |[[Ryūsei Nakao]] |- |[[Nemu Kurotsuchi]] |[[Rie Kugimiya]] |- |[[Akon (Bleach)|Akon]] |[[Keijin Okuda]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Kaya Miyake]].}} |- |[[Jūshirō Ukitake]] |[[Hideo Ishikawa]]{{efn|U 17. sezoni, glas mladom Ukitakeu posudila je [[Natsumi Fujiwara]].}} |- |[[Kaien Shiba]] |[[Toshihiko Seki]] |- |[[Ichibe'e Hyōsube]] |[[Naomi Kusumi]] |- |[[Tenjirō Kirinji]] |[[Senjumaru Shutara]] |- |[[Kirio Hikifune]] |[[Ayumi Tsunematsu]] |- |[[Ōetsu Nimaiya]] |[[Yōji Ueda]] |- |[[Senjumaru Shutara]] |[[Rina Satō]] |- ! colspan="2"| Hollowi |- | [[Grand Fisher]] | [[Chafūrin]] |- | [[Yammy Llargo]] | [[Kenji Nomura]] |- | rowspan="2"|[[Aaroniero Arruruerie]] | [[Ryūzaburō Ōtomo]] (duboki glas) |- | [[Mayumi Yamaguchi]] (visoki glas) |- | [[Szayelaporro Granz]] | [[Kōsuke Toriumi]] |- | [[Zommari Rureaux]] | [[Taiten Kusunoki]] |- | [[Grimmjow Jaegerjaquez]] | [[Jun'ichi Suwabe]] |- | [[Luppi Antenor]] | [[Daisuke Kishio]] |- | [[Nnoitra Gilga]] | [[Nobutoshi Kanna]] |- | [[Ulquiorra Cifer]] | [[Daisuke Namikawa]] |- | [[Tier Harribel]] | [[Megumi Ogata]] |- | rowspan="2"| [[Nelliel Tu Odelschwanck]] | [[Tomoko Kaneda]] |- | [[Arisa Kiyoto]]{{efn|name=S17}} |- | [[Baraggan Louisenbairn]] | [[Shōzō Iizuka]] |- | [[Coyote Starrk]] | [[Rikiya Koyama]] |- | [[Lilynette Gingerbuck]] | [[Kiyomi Asai]] |- | [[Dordoni Alessandro Del Socaccio]] | [[Kōji Ishii]] |- | [[Cirucci Sanderwicci]] | [[Hōko Kuwashima]] |- | [[Gantenbainne Mosqueda]] | [[Masato Funaki]] |- | [[Wonderweiss Margela]] | [[Hisayoshi Suganuma]] |- | [[Rudbornn Chelute]] | [[Taro Yamaguchi]] |- | [[Pesche Guatiche]] | [[Takehito Koyasu]] |- | [[Dondochakka Birstanne]] | [[Daisuke Gōri]] |- | [[Bawabawa]] | [[Hiroki Yasumoto]] |- ! colspan="2"| Fullbringeri |- |[[Kūgo Ginjō]] |[[Hiroki Tōchi]] |- |[[Shūkurō Tsukishima]] |[[Daisuke Ono]] |- |[[Riruka Dokugamine]] |[[Megumi Toyoguchi]] |- |[[Yukio Hans Vorarlberna]] |[[Mitsuhiro Ichiki]] |- |[[Jackie Tristan]] |[[Atsuko Yuya]] |- |[[Giriko Kutsuzawa]] |[[Atsushi Ono]] |- ! colspan="2"| Quincyji |- | rowspan="2"| [[Sōken Ishida]] | [[Eiji Maruyama]] |- | [[Akio Nojima]]{{efn|name=S17}} |- | [[Yhwach]] | [[Takayuki Sugō]] |- | [[Jugram Haschwalth]] | [[Yū'ichirō Umehara]]{{efn|U 17. sezoni, u scenama u kojima je prikazan kao dijete glas mu je posudila [[Marina Inoue]].}} |- | [[Lille Barro]] | [[Satoshi Hino]] |- | [[Pernida Parnkgjas]] | [[Bin Shimada]] |- | [[Askin Nakk Le Vaar]] | [[Shunsuke Takeuchi]] |- | [[Gerard Valkyrie]] | [[Tsuyoshi Koyama]] |- | [[Quilge Opie]] | [[Kō'ichi Yamadera]] |- | [[Äs Nödt]] | [[Yoshitsugu Matsuoka]] |- | [[Bazz-B]] | [[Yūki Ono]]{{efn|U 17. sezoni, u scenama u kojima je prikazan kao dijete glas mu je posudila [[Chiaki Kobayashi]].}} |- | [[Gremmy Thoumeaux]] | [[Natsuki Hanae]] |- |[[Liltotto Lamperd]] |[[Aoi Yūki]] |- |[[Giselle Gewelle]] |[[Nao Tōyama]] |- |[[Bambietta Basterbine]] |[[Ayana Taketatsu]] |- ! colspan="2"| Ostali likovi |- |[[Kon (Bleach)|Kon]] |[[Mitsuaki Madono]]{{efn|U OVA epizodi "[[memories in the rain]]", glas mu je posudio [[Tite Kubo]].}} |- |[[Isshin Kurosaki]] |[[Toshiyuki Morikawa]] |- |[[Masaki Kurosaki]] |[[Sayaka Ōhara]] |- |[[Yuzu Kurosaki]] |[[Ayumi Sena]] |- |[[Karin Kurosaki]] |[[Rie Kugimiya]] |- |[[Ryūken Ishida]] |[[Ken Narita]] |- |[[Tatsuki Arisawa]] |[[Junko Noda]] |- |[[Keigo Asano]] |[[Katsuyuki Konishi]] |- |[[Mizuiro Kojima]] |[[Jun Fukuyama]] |- |[[Ikumi Unagiya]] |[[Yūko Kaida]] |- |[[Tessai Tsukabishi]] |[[Kiyoyuki Yanada]] |- |[[Hachigen Ushōda]] |[[Takashi Nagasako]] |- |[[Jinta Hanakari]] |[[Takako Honda]] |- |[[Ururu Tsumugiya]] |[[Noriko Shitaya]] |- style="background:#FFD;" |[[Ririn]] |[[Yumi Kakazu]] |- style="background:#FFD;" |[[Nozomi Kujō]] |[[Hisako Kanemoto]] |- style="background:#FFD;" |[[Kagerōza Inaba]] |[[Toshio Furukawa]] |- style="background:#FFD;" |[[Jin Kariya]] |[[Tōru Ōkawa]]{{efn|U scenama u kojima je prikazan kao dijete, glas mu je posudila [[Hitomi Nabatame]].}} |- |[[Kūkaku Shiba]] |[[Akiko Hiramatsu]] |- |[[Ganju Shiba]] |[[Wataru Takagi]] |- style="background:#FFD;" |[[Rurichiyo Kasumiōji]] |[[Reiko Takagi]] |} === Sinkronizacije === S obzirom na činjenicu da je ''Bleach'' bio globalno popularan, distribuiran je na brojna svjetska tržišta. Neka od njih otkupila su samo izvornu japansku verziju koja je emitirana uz titlove, ali dobar dio tržišta snimio je i vlastite, sinkronizirane verzije animea. Među njima se posebno ističe [[engleski|engleska]] sinkronizacija, međutim i drugi su europski jezici imali vlastite verzije animea, poput [[njemački|njemačkog]], [[francuski|francuskog]], [[portugalski|portugalskog]] (različite sinkronizacije za Portugal i Brazil), [[španjolski|španjolskog]] (različite sinkronizacije za Španjolsku i Latinsku Ameriku) i [[katalonski|katalonskog]], [[talijanski|talijanskog]], [[ruski|ruskog]], [[češki|češkog]] i [[mađarski|mađarskog]]. Azijsko tržište također je distribuiralo sinkronizirane verzije za gledatelje u [[Kina|Kini]], [[Južna Koreja|Južnoj Koreji]], [[Filipini]]ma, [[Tajland]]u, [[Malezija|Maleziji]] i [[Indonezija|Indoneziji]], a producirana je i sinkronizirana verzija na [[arapski|arapskom]]. == Produkcija == Animaciju ''Bleacha'' preuzeo je studio [[Pierrot (studio)|Pierrot]], koji je dvije godine ranije dobio i animaciju [[anime]]a ''[[Naruto (anime)|Naruto]]'', tako da je Pierrot dobio dva od tri animea iz tzv. "Velike trojke" (''[[One Piece (anime)|One Piece]]'' je projekt [[Toei Animation]]a). Redateljem je imenovan [[Noriyuki Abe]], dok je za glavnog scenarista isprva postavljen [[Masashi Sogo]], koji je vodio projekt do 229. epizode te kasnije od 266. do 316. epizode. Od 230. do 265. epizode glavni scenarist bio je [[Tsuyoshi Kida]], dok je od 317. godine do kraja izvornog emitiranja tu ulogu preuzeo [[Kento Shimoyama]]. [[Masashi Kudō]] bio je dizajner likova, a povremeno je bio i glavni animator te je osobno nadzirao animaciju. [[Datoteka:Shirō Sagisu.jpg|lijevo|mini|292x292piksel|[[Shirō Sagisu]] bio je kompozitor serijala kroz obje faze emitiranja.]] Prvih 167 epizoda animea emitirano je u tada standardnom 4:3 formatu, a od 168. epizode do kraja korišten je 16:9 format. Izvorni anime podijeljen je na ukupno 16 sezona nejednakog trajanja, pri čemu je zbog činjenice da je ''Bleach'' bio ''[[de facto]]'' cjelogodišnji serijal, a što je značilo da je bilo trenutaka kada je anime dostigao mangu pa nije bilo više novog kanonskog materijala za adaptirati, produciran je značajan broj ''filler'' epizoda te pet cijelih ''filler'' sezona. Prema podacima, ''Bleach'' je imao visoku stopu ''fillera'' od 45%,<ref>{{Cite web |title=Bleach Filler List |url=https://www.animefillerlist.com/shows/bleach |url-status=live |access-date=2026-10-15 |website=animefillerlist.com}}</ref> što znači da je ta količina animea bila potpuno originalna i nije bila temeljena na mangi; danas je takva praksa u anime produkciji rijetka, međutim u tom je razdoblju to bilo uobičajeno pa su tako i druge anime serije iz istog perioda, među kojima i ''Naruto'' i ''One Piece'', imale značajnu količinu ''fillera''. Iako Tite Kubo nije imao nikakve veze s većinom sadržaja iz ''filler'' epizoda, u intervjuu iz [[2009.]] godine govorio je o sadržaju 13. sezone animea (''Zanpakutō: The Alternate Tale''), koja je bila ''filler'', rekavši kako je želio iskoristiti neke od koncepata iz te sezone u mangi. Najbolji primjer toga su utjelovljenja [[Shunsui Kyōraku|Kyōrakuovog]] [[Zanpakutō]]a, koja su kasnije potvrđena kao kanonska u posljednjoj velikoj narativnoj cjelini mange, kada Kyōraku aktivira svoj Bankai u borbi protiv Lillea Barroa. Također, mač Muramasa, čije je utjelovljenje bilo glavni negativac 13. sezone, u [[light novel]]u ''[[Bleach: Can't Fear Your Own World]]'' postao je dio kanona, iako nije potvrđeno da je priča iz 13. sezone u cijelosti točna. Kubo je također potvrdio da je njegov stil u mangi fiksiran tek nakon što je anime počeo s emitiranjem; priznao je da mu je stil varirao te da je tek u kasnijoj fazi jasno definiran, a kao jedan od primjera naveo je da više nije crtao kosu svojih likova iza njihovih ušiju. Nakon emitiranja 366. epizode u ožujku [[2012.]] godine, ''Bleach'' je službeno išao na pauzu neodređenog trajanja. Razlozi te pauze nikada nisu službeno objašnjeni, međutim mediji su s vremenom identificirali nekoliko razloga koji su se poklopili u tom trenutku i rezultirali onime za što se vjerovalo da je kraj animea.<ref name=":1">{{Cite web |last=Freeman |first=Nik |date=2015-11-06 |title=Whatever Happened to Bleach? |url=https://www.animenewsnetwork.com/feature/2015-11-06/whatever-happened-to-bleach/.95031 |url-status=live |access-date=2026-11-06 |website=[[Anime News Network]]}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Kemner |first=Louis |date=2024-06-16 |title=Why The Bleach Anime Took Such a Long Hiatus |url=https://www.cbr.com/bleach-anime-cancellation-hiatus-thousand-year-blood-war/ |url-status=live |access-date=2026-10-15 |website=[[CBR]]}}</ref> Naime, iako je prodaja kućnih izdanja animea bila dobra, priča je u trenutku završetka 16. sezone potpuno sustigla mangu. Istovremeno, popularnost mange opala je nakon Aizenovog pada, a Fullbringer ''hen'' je naišao na dosta kritika, kao i narativni tijek, pri čemu su fanovi kritizirali Kuboa da je žrtvovao dobru narativnu izgradnju nauštrb repetitivnih borbi i loše razrađenih likova.<ref name=":1" /> Kako je anime u tom trenutku trebao producirati još ''fillera'', koji su i ranije bili kritizirani od strane fanova, Pierrot se zbog neisplativosti produkcije odlučio potpuno stopirati anime. I dok je Kubo u međuvremenu završio mangu, posljednja narativna cjelina također je naišla na brojne kritike jer je djelovala zbrzano i nedovoljno razrađeno, a što je bila posljedica ozbiljnih zdravstvenih problema koji su mučili autora u to vrijeme; jedno je vrijeme bilo govora i o tome da manga naprosto završi u tom trenutku,<ref name=":2" /> ali Kubo i izdavači su se dogovorili da će Kubu dati rok od jedne godine da završi priču, a što je rezultiralo skraćenom verzijom posljednje narativne cjeline. [[Datoteka:Taguchi Tomohisa from "The Tunnel to Summer, the Exit of Goodbyes" at Red Carpet of the Tokyo International Film Festival 2022 (52461533160).jpg|mini|375x375piksel|[[Tomohisa Taguchi]] preuzeo je redateljsku palicu kada se ''Bleach'' vratio [[2022.]] godine.]] I dok se činilo da se ''Bleach'' više neće vratiti, u ožujku [[2020.]] godine, u sklopu ''Bleach 20th Anniversary Projecta'' objavljeno je kako će posljednji dio Kubove mange, Thousand-Year Blood War ''hen'', dobiti svoju anime adaptaciju, odnosno kako će anime doista adaptirati cijelu mangu nakon 20 godina pauze.<ref>{{Cite web||url=https://www.viz.com/blog/posts/bleach-anime-is-coming-back|title=BLEACH ANIME IS COMING BACK!|website=[[Viz Media]]|date=March 20, 2020|access-date=August 23, 2026|archive-date=October 31, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031232249/https://www.viz.com/blog/posts/bleach-anime-is-coming-back|url-status=live}}</ref> Prvi ''trailer'' i vizuali otkriveni su tijekom [[Jump Festa|Jump Feste]] u prosincu [[2021.]] godine, zajedno s tehničkom ekipom. [[Pierrot (studio)|Pierrot]] je potvrđen kao povratnički studio. [[Tomohisa Taguchi]] najavljen je kao novi redatelj, dok je potvrđeno da su se [[Masashi Kudō]] i [[Shirō Sagisu]] vratili kao dizajner likova, odnosno kompozitor.<ref>{{Cite web||last=Harding|first=Daryl|title=Bleach Thousand-Year Blood War TV Anime Trailer, Key Visual Released for October 2022 Start|url=https://www.crunchyroll.com/news/latest/2021/12/18/first-bleach-thousand-year-blood-war-arc-tv-anime-trailer-key-visual-released-for-october-2022-start|website=[[Crunchyroll]]|date=December 18, 2021|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 24, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260824030545/https://www.crunchyroll.com/news/latest/2021/12/18/first-bleach-thousand-year-blood-war-arc-tv-anime-trailer-key-visual-released-for-october-2022-start|url-status=live}}</ref> Tite Kubo je bio uključen kao glavni nadzornik produkcije.<ref>{{Cite web||url=https://bleach-anime.com/en/staffcast/|title=Staff & Cast|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823141021/https://bleach-anime.com/en/staffcast/|url-status=live}}</ref> [[Masaki Hiramatsu]], jedan od pisaca na animeu, kasnije je rekao da je rad na adaptaciji oblik "prevođenja", ističući razlike u ''pacingu'' između tjedne mange i jedne epizode animea.<ref name="HiramatsuInterview">{{Cite web|script-title=ja:シリーズ構成 平松正樹インタビュー|trans-title=Interview with Series Composition Writer Masaki Hiramatsu|url=https://bleach-anime.com/special/interview/06.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823234454/https://bleach-anime.com/special/interview/06.html|url-status=live}}</ref> Kubova uključenost u produkciju pokazala se tim važnijom jer su producenti potvrdili kako su s autorom raspravljali o promjenama i uključivanju materijala koji nije bio uvršten u mangi, pri čemu je Kubo dobio pravo da nadzire i ispravlja originalne scene, ali i da predlaže vlastite promjene. Hiramatsu je kao primjer toga naveo susret između Aizena i Yhwacha iz šeste epizode, koji je značajno proširen, a Kubo je osobno značajno preradio dijalog za tu scenu.<ref name="HiramatsuInterview"/> Kako je anime napredovao, količina novog sadržaja postala je sve veća. Produkcija je potvrdila da su originalne scene za drugi ''cour'' bile ideje animacijske ekipa te da su naknadno pokazanu autori, koji je ponekad vraćao crteže u stilu mange kako bi im pojasnio svoje ideje. Novi sadržaj uključivao je dodane dijaloge, nove dijelove priče koji su davali pozadinu događanjima u glavnoj radnji te scene koje nisu bile prisutne u mangi.<ref name="Part2Production">{{Cite web|script-title=シリーズ構成・平松正樹様×チーフ演出・村田光様×プロデューサー・富永禎彦様（studioぴえろ）インタビュー|trans-title=Interview with Masaki Hiramatsu, Hikaru Murata and Yoshihiko Tominaga|url=https://bleach-anime.com/special/interview02/18.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823144923/https://bleach-anime.com/special/interview02/18.html|url-status=live}}</ref> Sam Kubo je rekao da je jedna originalna borba iz drugog ''coura'' izvorno trebala biti u mangi, ali je izbačena, tako da je animatorima dostavio pet-šest stranica materijala za tu borbu.<ref>{{Cite web||title=Tite Kubo x Masakazu Morita Interview|url=https://www.viz.com/blog/posts/tite-kubo-x-masakazu-morita-interview|website=[[Viz Media]]|date=April 10, 2023|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823153336/https://www.viz.com/blog/posts/tite-kubo-x-masakazu-morita-interview|url-status=live}}</ref> Kako je produkcija napredovala, Kubo je sve više osobno dolazio u studio te je pomagao ili pojašnjavao glumcima određene aspekte njihovih likova ako je bilo potrebno.<ref name="Part2Production" /> U listopadu [[2024.]] godine [[Aniplex]] je objavio posebni video povodom 20. obljetnice anime, a koji je prikazao neke od ključnih scena iz originalnog anime, ali sada animiranih u stilu novog animea, s poboljšanom kvalitetom i animacijom.<ref>{{cite web|title=ja:アニメ「BLEACH」20周年記念PVを公開、ルキアらの視点で"黒崎一護の姿"を描く|url=https://natalie.mu/comic/news/594085|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=October 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241005235448/https://natalie.mu/comic/news/594085|archive-date=October 5, 2024|language=ja|date=October 5, 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Tai|first=Anita|title=Bleach Anime Gets 20th Anniversary Video With New Animation|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-10-05/bleach-anime-gets-20th-anniversary-video-with-new-animation/.216383|website=[[Anime News Network]]|access-date=October 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241005225147/https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-10-05/bleach-anime-gets-20th-anniversary-video-with-new-animation/.216383|archive-date=October 5, 2024|date=October 5, 2024|url-status=live}}</ref> Taguchi je za treći ''cour'' postao glavni redatelj, dok je [[Hikaru Murata]] preuzeo njegovu raniju funkciju, dok je animaciju preuzeo filmski odjel, Pierrot Films. Taguchi je nadzirao cjelokupnu produkciju i scenarije, dok je Murata radio na pojedinačnim epizodama i vodio je sastanke s produkcijom.<ref>{{Cite web||script-title=ja:総監督・田口智久×監督・村田光インタビュー|trans-title=Interview with Chief Series Director Tomohisa Taguchi and Series Director Hikaru Murata|url=https://bleach-anime.com/special/interview03/29.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823212155/https://bleach-anime.com/special/interview03/29.html|url-status=live}}</ref> Taguchi je kasnije rekao da su se tijekom prva dva ''coura'' jako zbližili s Kubom, što im je olakšalo suradnju i omogućilo lakšu integraciju originalnog sadržaja. Murata je potvrdio da je treći ''cour'' imao više originalnog sadržaja nego prethodna dva, pri čemu je Kubo odobrio sav novi materijal i osmislio kako će ga povezati s mangom.<ref>{{Cite web||script-title=ja:『BLEACH』原作にないシーン増加へ 某作品に匹敵するクオリティ目指し制作「費用は嵩むしスケジュールは長期（笑）」|trans-title=Bleach to Increase Scenes Not in Original Manga; Production Aims for High Quality|url=https://www.oricon.co.jp/news/2352374/full/|website=[[Oricon|Oricon News]]|language=ja|date=November 1, 2024|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823200621/https://www.oricon.co.jp/news/2352374/full/|url-status=live}}</ref> Iste uloge zadržane su i za četvrti i posljednji ''cour'', koji je dodatno povećao broj originalnog materijala, toliko da su tijekom emitiranja gotovo cijele epizode bile originalne.<ref>{{Cite web||web|url=https://bleach-anime.com/en/staffcast/|title=Staff & Cast|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823141021/https://bleach-anime.com/en/staffcast/|url-status=live}}</ref> Nakon emitiranja osme epizode četvrtog ''coura'', produkcija je objavila kako će anime ići na jednomjesečnu pauzu jer je animatorima potrebno više vremena da kvalitetno animiraju posljednje dvije epizode, koje su na kraju emitirane krajem listopada [[2026.]] godine.<ref name="49-50">{{Cite web|last=Loo|first=Egan|date=September 12, 2026|title=Bleach: Thousand-Year Blood War – The Calamity Anime Episodes 49, 50 Delayed to October 19, 26|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-09-12/bleach-thousand-year-blood-war-the-calamity-anime-episodes-49-50-delayed-to-october-19-26/.241707|website=[[Anime News Network]]|access-date=September 12, 2026|quote=Monday, October 19 and Monday, October 26, respectively, at 24:00 (effectively, midnight the next day)}}</ref> == Epizode == {{main|Lista epizoda animea Bleach}} {| class="wikitable" width="35%" |- ! colspan="4" rowspan="2" width=3% |Sezona ! rowspan="2" width=5% |Epizoda ! colspan="2" |Originalno emitiranje |- ! width=20% |Početak sezone ! width=20% |Kraj sezone |- |bgcolor="#4E5A66"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 1)|1]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#5DADEC"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 2)|2]] |{{center|21}} |{{nowrap|{{center|[[1. ožujka]] [[2005.]]}}}} |{{center|[[19. srpnja]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#FFBF00"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 3)|3]] |{{center|22}} |{{nowrap|{{center|[[26. srpnja]] [[2005.]]}}}} |{{center|[[10. siječnja]] [[2006.]]}} |- |bgcolor="#ED872D"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 4)|4]] |{{center|28}} |{{nowrap|{{center|[[17. siječnja]] [[2006.]]}}}} |{{center|[[1. kolovoza]] [[2006.]]}} |- |bgcolor="#F66D58"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 5)|5]] |{{center|18}} |{{nowrap|{{center|[[8. kolovoza]] [[2006.]]}}}} |{{center|[[4. siječnja]] [[2007.]]}} |- |bgcolor="#00A987"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 6)|6]] |{{center|22}} |{{nowrap|{{center|[[10. siječnja]] [[2007.]]}}}} |{{center|[[27. lipnja]] [[2007.]]}} |- |bgcolor="#395F53"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 7)|7]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[4. srpnja]] [[2007.]]}}}} |{{center|[[5. prosinca]] [[2007.]]}} |- |bgcolor="#89CFF0"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 8)|8]] |{{center|16}} |{{nowrap|{{center|[[12. prosinca]] [[2007.]]}}}} |{{center|[[16. travnja]] [[2008.]]}} |- |bgcolor="#4B5F2A"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 9)|9]] |{{center|22}} |{{nowrap|{{center|[[23. travnja]] [[2008.]]}}}} |{{center|[[7. listopada]] [[2008.]]}} |- |bgcolor="#30BFBF"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 10)|10]] |{{center|16}} |{{nowrap|{{center|[[14. listopada]] [[2008.]]}}}} |{{center|[[3. veljače]] [[2009.]]}} |- |bgcolor="#BDB76B"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 11)|11]] |{{center|7}} |{{nowrap|{{center|[[10. veljače]] [[2009.]]}}}} |{{center|[[24. ožujka]] [[2009.]]}} |- |bgcolor="#C3A78B"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 12)|12]] |{{center|17}} |{{nowrap|{{center|[[31. ožujka]] [[2009.]]}}}} |{{center|[[21. srpnja]] [[2009.]]}} |- |bgcolor="#ECEBBD"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 13)|13]] |{{center|36}} |{{nowrap|{{center|[[28. srpnja]] [[2009.]]}}}} |{{center|[[6. travnja]] [[2010.]]}} |- |bgcolor="#701C1C"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 14)|14]] |{{center|51}} |{{nowrap|{{center|[[13. travnja]] [[2010.]]}}}} |{{center|[[5. travnja]] [[2011.]]}} |- |bgcolor="#14663D"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 15)|15]] |{{center|26}} |{{nowrap|{{center|[[12. travnja]] [[2011.]]}}}} |{{center|[[4. listopada]] [[2011.]]}} |- |bgcolor="#18453B"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 16)|16]] |{{center|24}} |{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2011.]]}}}} |{{center|[[27. ožujka]] [[2012.]]}} |- |rowspan="4" bgcolor="#a51b19"| !rowspan="4" | [[Bleach (sezona 17)|17]] |bgcolor="#C82321"| !1 |{{center|13}} |{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2022.]]}}}} |{{center|[[27. prosinca]] [[2022.]]}} |- |bgcolor="#1335A9"| !2 |{{center|13}} |{{nowrap|{{center|[[8. srpnja]] [[2023.]]}}}} |{{center|[[30. rujna]] [[2023.]]}} |- |bgcolor="#000000"| !3 |{{center|14}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2024.]]}}}} |{{center|[[28. prosinca]] [[2024.]]}} |- |bgcolor="#F6832E"| !4 |{{center|10}} |{{nowrap|{{center|[[25. srpnja]] [[2026.]]}}}} |{{center|[[27. listopada]] [[2026.]]}} |- |} == Muzika == == Emitiranje i distribucija == == Ostali mediji == == Kritike == == Bilješke == {{notelist}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{Official website|https://bleach-anime.com/|Official website}} {{ja}} * {{Official website|https://pierrot.jp/title/bleach/|Official website at Pierrot}} {{ja}} * {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200301111859/https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/index2.html|date=March 1, 2020|title=Official website at TV Tokyo}} {{ja}} ** {{Official website|https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/|''Thousand-Year Blood War'' official website at TV Tokyo}} {{ja}} * {{Official website|https://www.aniplex.co.jp/bleach/|Official website at Aniplex}} {{ja}} * {{Official website|https://bleach.viz.com/|Official website at Viz Media}} {{Bleach}} {{Authority control}} [[Kategorija:Bleach]] [[Kategorija:Anime serije]] [[Kategorija:TV serije započete 2004.]] gjja6sfxx5de71x0hqs6osyyxr17j7w 0 4690760 42711142 42711139 2026-10-15T12:00:29Z ~2026-52047-51 396422 42711142 wikitext text/x-wiki {{Sređivanje|razlog=Preterana upotreba citata}} [[File:Lukačević i Nemci.jpg|thumb|Četnički potpukovnik [[Vojislav Lukačević]], dvojica nemačkih oficira i neidentifikovani četnički komandant. Fotografija je verovatno nastala tokom [[Bitka za Konjic 1943.|bitke za Konjic]], od 19. do 26. februara 1943. godine, kada su snage pod Lukačevićevom komandom sadejstvovale s Nemcima.]] [[File:Četnici i Nemci u okupiranoj Jugoslaviji.jpg|thumb|Četnici i Nijemci u okupiranoj Jugoslaviji.]] {{TranslitN|Kolaboracija četnika s Trećim Reichom|Колаборација четника с Трећим Рајхом}} '''Kolaboracija četnika s Nemcima''' odvijala se, sa manjim ili većim intenzitetom, tokom većeg dijela perioda [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupacije Jugoslavije u Drugom svetskom ratu]]. Glavna usluga koju su četnici vršili Nemcima bila je borba protiv [[Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Jugoslavije|partizanskih jedinica]], hvatanje pripadnika [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|pokreta otpora]] po naseljenim mestima, te njihovo likvidiranje ili slanje u logore pod kontrolom okupacionih ili kvislinških vlasti. Zbog njegovog inicijalnog učešća u [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanku u Srbiji 1941]], Nemci su [[Draža Mihailović|Dražu Mihailovića]] dugo smatrali neprijateljem, za kojim je raspisana poternica.<ref>https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D0%BC_%D0%B8%D0%B7_%D0%B4%D0%B5%D1%86%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941.</ref><ref>https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D0%BC_%D0%B8%D0%B7_%D1%98%D1%83%D0%BB%D0%B0_1943.</ref> Istovremeno, njegovi odredi širom okupiranog područja sarađivali su sa nemačkom vlašću na razne načine (npr. [[legalizacija četnika u Srbiji]] 1941–1943). Saradnja četnika sa Vermahtom postala je sveobuhvatna nakon novembra 1943. godine, kada je politički vrh u [[Berlin]]u konačno odlučio da prihvati Dražu Mihailovića za saradnika, što je rezultiralo potpisivanjem niza [[Ugovori o saradnji četnika i Vermahta|ugovora o saradnji]] sa njegovim glavnim komandantima u Srbiji. Nakon potpisivanja ugovora o primirju i saradnji, okupator je počeo isporučivati municiju i vojnu opremu četničkim jedinicama koje su se, zajedno sa njemačkim trupama i pod nadzorom njemačkih oficira, borile protiv jedinica [[NOVJ]] u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]] i [[Sandžak]]u.<ref>AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 12058.</ref> U [[NDH]], četnici su služili Nemcima za razne namene: dostavljanje obaveštenja o komunistima, pomoć nemačkim nabavkama stoke, pomoć trupama u svojstvu vodiča, pomoć u ljudstvu, učestvovanje u osovinskim operacijama (na primer [[operacija Citen|operacija Ziethen]], [[operacija Bora]]), i druge potrebne radnje za gušenje ustaničkog pokreta.<ref name="ReferenceA">[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_259.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. novembra 1943. Štabu 2. oklopne armije o saradnji četnika sa nemačkim trupama u Dalmaciji i zapadnoj Bosni]</ref> Nemci su četnike snabdevali oružjem i opremom i dozvoljavali im da po potrebi koriste njihove garnizone za smeštaj i motorizaciju za transport. Partizanske pokrete po Bosni i Hercegovini te Hrvatskoj Nijemci su u mnogo navrata doznavali na osnovu četničkih dojava.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1071&rec=314&roll=563 NAW, T-314, Roll 563, frames 001061-1062: Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa (31. januar 1944.)]</ref> Prve dve godine rata, četnici su formalno bili deo [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|savezničke]] koalicije, ali zbog stavljanja [[Četnički odredi Jugoslovenske vojske|četničkih odreda Jugoslovenske vojske]] pod komandu Vermahta, krajem 1943. je došlo do konačnog napuštanja Draže Mihailovića od strane Saveznika, a potom 1944. godine i do napuštanja i osude četnika od strane jugoslovenskog kralja.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D0%B2_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%99%D0%B0_%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B0_II_%D0%BD%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BF%D0%B0%D1%9A%D0%B5_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D1%98_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D1%81%D1%86%D0%B8_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%98%D0%B5 Poziv kralja Petra II na pristupanje Narodnooslobodilačkoj vojsci Jugoslavije]</ref> Zbog kolaboracije sa nemačkim okupatorom, mnogim je četničkim vođama, uključujući samog Dražu Mihailovića, suđeno u [[Beogradski proces|beogradskom]] i drugim procesima. Pored kolaboracije sa Nemcima, četnici na teritoriji italijanske okupacione zone su tesno [[Kolaboracija četnika s fašističkom Italijom|sarađivali sa fašističkom Italijom]]. == Nemačka politika prema četnicima == Česte njemačke promjene kursa u odnosu prema četnicima Draže Mihailovića (npr. [[Sastanak u Divcima|pregovori u Divcima]] u novembru, pa [[Operacija Mihailović|napad na štab Draže Mihailovića]] u decembru 1941, zatim ponovna obustava progona Mihailovićevih četnika i skidanje ucjene na njegovu glavu u proljeće 1942. godine, itd.) tokom čitavog ratnog perioda, bile su u potpunosti u skladu sa politikom koja je vođena u okupiranim zemljama. Najplastičniji prikaz ovakvog pristupa prezentovao je [[Felix Benzler]], opunomoćenik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova u [[Beograd]]u, u izvještaju koji je poslao u [[Berlin]] 11. marta 1942. godine ministru vanjskih poslova [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]]: {{izdvojeni citat|To što nemačka vojna mesta vode pregovore s pojedinim četničkim vođama, nije ništa neobično u srpskom prostoru. To se zbiva svesno, u okviru naše politike, uslovljene slabošću naših vojn[ičk]ih snaga i dosad ne bez uspeha vođene, da Srbe, a naročito ustanike usmeri jedne protiv drugih (komuniste protiv četnika, četnike među sobom, vladine dobrovoljce protiv komunista i četnika) i da se time po mogućnosti omete obrazovanje jednog jedinstvenog fronta.<ref>AVII, NAV, N-T-120, 200/153555-58.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. I/272.</ref><ref>Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 90.</ref>}} Njemačko konstantno opiranje uspostavi saradnje s četnicima Draže Mihailovića bilo je generirano sa samog političkog vrha. U ratnom dnevniku Vrhovne komande Wehrmachta prenesena je informacija da je 23. septembra 1942. održan sastanak vođe Trećeg Reicha [[Adolf Hitler|Adolfa Hitler]]a s predsjednikom [[Rumunija|rumunjske]] vlade [[Ion Antonescu|Ionom Antonescuom]] i poglavnikom [[NDH]] [[Ante Pavelić|Antom Pavelićem]]. Na sastanku se uglavnom raspravljalo „o hrvatskim problemima“. Pored njemačkog veleposlanika u [[Zagreb]]u [[Siegfried Kasche|Siegfrieda Kaschea]], sastanku je prisustvovao i opunomoćeni general u NDH [[Edmund Glaise von Horstenau]] koji se nije ustručavao da „otvoreno kritikuje hrvatsku vlast“, ali je i „skrenuo pažnju na četnike, koje su naoružali Italijani“. General von Horstenau je predložio da bi četnike trebalo „upotrebiti da na svom području [tj. u njemačkoj okupacionoj zoni] postanu organi reda“: {{izdvojeni citat|Hitler je na taj predlog negativno odgovorio, jer da mu se čini veoma opasno da se četnicima pruži podrška. Četnici su pre svega srpske patriote, koji zastupaju [[Velika Srbija|velikosrpsku]] misao. Time hranimo zmiju koja će jednoga dana da poraste. Istina, danas je ona još mala, ali jednog dana mogla bi da bude opasna.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Nakon sagledavanja situacije na Balkanu u jesen 1943, Nemci su jugoslovenske partizane proglasili najvećim neprijateljima.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_3_156.htm PROCENA KOMANDANTA JUGOISTOKA FELDMARŠALA VAJKSA OD 1. NOVEMBRA 1943. VOJNO-POLITIČKE SITUACIJE NA BALKANU KRAJEM OKTOBRA 1943. GODINE</ref> U cilju borbe protiv partizana, tolerisali su i koristili četnike kao antikomunističku miliciju, iako im je bilo dobro poznato da oni održavaju veze sa [[London]]om. == Hronologija == === Mihailovićeva ponuda Nemcima i pregovori u Divcima (jesen 1941) === {{main|Ustanak u Srbiji 1941.|Sastanak u Divcima}} {{izdvojeni citat|Četnički odredi jugoslovenske vojske pod komandom pukovnika Draže Mihailovića stavljaju se na raspolaganje za borbu protiv komunista u saradnji sa nemačkim Vermahtom.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%99%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_30._%D0%BE%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941._%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0 Извештај капетана Матла претпостављенима од 30. октобра 1941. о разговорима са представницима Драже Михаиловића]</ref>|Ponuda Draže Mihailovića Nemcima iz oktobra 1941.}} {{Wikisource|Izjava pukovnika Branislava Pantića o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima}} {{Wikisource|Izveštaj kapetana Matla pretpostavljenima od 30. oktobra 1941. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića}} {{Wikisource|Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.}} Nemci su za gušenje [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji 1941.]] angažovali dodatne trupe i sproveli drastične represalije nad stanovništvom, što je Mihailovića navelo da se povuče iz ustanka, napadne partizane i zatraži kontakt sa nemačkom upravom radi prekida neprijateljstva. Vezu je uspostavio preko pukovnika [[Branislav Pantić|Branislava Pantića]], njegovog predstavnika i obaveštajca u [[Beograd]]u. Pukovnik Pantić je nakon rata svjedočio da je odluka o pregovorima s predstavnicima njemačkih okupacionih snagâ donijeta krajem oktobra 1941. godine, i to na sastanku održanom u kući [[Živojin Mišić|vojvode Mišića]] u [[Struganik]]u. Sastanku su, pored Draže Mihailovića i Branislava Pantića, prisustvovali i [[Dragiša Vasić]], potpukovnik [[Dragoslav Pavlović]], major [[Aleksandar Mišić]] i kapetan [[Nenad Mitrović]]. Pukovnik Pantić piše: {{izdvojeni citat|O potrebi pregovora nije bilo reči. Situacija je svima bila jasna. Ona ih je neodstupno zahtevala. Sporno je bilo: sa kime treba razgovarati, da li sa Nemcima ili sa Nedićem? Posle duže diskusije većina se složila da treba pregovarati sa Nedićem. Ovome se odsudno usprotivio Draža i major Mišić. Njegov zaključak po ovom pitanju bio je izražen rečima: – KAD JE SITUACIJA TAKVA DA MORAM DA PREGOVARAM, ONDA ĆU DA PREGOVARAM SA NEPRIJATELJEM. NA TO ME OVLAŠĆUJE I MEĐUNARODNO RATNO PRAVO. UOSTALOM, ŠTA MI MOŽEMO DA DOBIJEMO OD NEDIĆA? SVE ŠTO NAMA TREBA, ORUŽJE I MUNICIJA, NEDIĆ MORA TRAŽITI OD NEMACA. JER OVDE NISU U PITANJU MALE I SITNE KOLIČINE. ZAŠTO IĆI POSREDNO, KAD MOŽEMO NEPOSREDNO? Njegovo odsudno držanje, po ovom pitanju, odnelo je prevagu... Isto tako bilo je sporno pitanje da li da se o pregovorima obavesti Nedić. Posle kraće diskusije, a pošto sam ja izložio da kapetan g. dr. Matl nalazi da Nedića treba obavestiti, doneta je odluka da se tako i učini. Tako je doneta odluka da se pregovara sa Nemcima.<ref>[https://sr.m.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D1%98%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BE_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D1%98_%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%B8_%D0%B4%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81_%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0 Izjava pukovnika Branislava Pantića o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima]</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 138.</ref><ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 115.</ref>|Izjava pukovnika [[Branislava Pantića]] o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima}} 1. novembra 1941. godine, pukovnik Draža Mihailović je uputio generalu [[Walteru Hinghoferu]], komandantu [[342. divizija|342. pješadijske divizije]], ponudu sljedeće sadržine: {{izdvojeni citat|1) Na kolubarskom frontu nema komunista. Ukoliko ih je bilo oni su postali bezopasni. <br /> 2) Organizacija četnika je u stanju da održava red na području zapadne Srbije. <br /> 3) Komunistička opasnost će prestati od momenta kada se četničkoj organizaciji pruži mogućnost da neometano radi. Broj nacionalista je tako veliki da komunista ima samo 5%. Uz pomoć svoje brojne nadmoćnosti nacionalni elemenat pod komandom četnika može rešiti komunistička pitanja bez obostrane borbe. <br /> Uslov je: dovoljno naoružanje, koje nedostaje. <br /> 4) Ulazak u pojedine gradove je bio neophodan da se ne bi komunističke jedinice predstavljale kao oslobodioci i da ne bi povukle za sobom narodne mase. To se moralo događati i radi toga da bi se sprečili komunisti da vrše teror nad stanovništvom. <br /> 5) Četnička akcija nije usmerena protiv nemačkih jedinica, ukoliko one ne napadaju četnike i narod. <br /> 6) Naš narod voli slobodu i radovao bi se kada se na njegovoj teritoriji ne bi nalazile nemačke jedinice. To odgovara četničkom načinu vođenja rata, bez obzira na žrtve koje donosi. Oblast zapadne Srbije nema nikakav vojni značaj za nemačke jedinice, i trebalo bi da bude slobodna zona, u kojoj četnici održavaju red, pod uslovom da ih se u tome ne sprečava i da su dovoljno naoružani.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_240.htm Izjava Draže Mihailovića od 1. novembra 1941. komandi nemačke 342. pešadijske divizije]</ref>}} Prethodno, general Hinghofer je 30. X 1941. obavijestio njemačkog opunomoćenog generala i zapovjednika u Srbiji [[Franz Böhme|Franza Böhmea]] da lokalni četnički komandanti u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]] nude saradnju, očekujući zauzvrat pomoć u oružju od okupatora: „Četničke vođe iz [[Valjevo|Valjeva]], [[Slovac|Slovca]] i [[Lajkovac|Lajkovca]] daju važne podatke o organizaciji i izjavljuju spremnost da se sa nemačkim trupama bore protiv komunista. Traže oružje.“<ref>BA-MA, RH 26-342/14, 10-odnevni Hinghoferov izvještaj Bemeu, 30. 10. 1941.</ref> Odmah po pristizanju Mihailovićeve ponude, štab 342. pješadijske divizije je istoga dana (1. XI) dostavio izvještaj svojoj pretpostavljenoj komandi u kome, između ostalog, stoji i sljedeće: {{izdvojeni citat|Masa četnika, koja se nalazi u rejonu Valjeva, do sada se držala potpuno lojalno. Oni su prema komunistima zauzeli jasan odbijajući, takoreći, neprijateljski stav i može se reći uspešno se protiv njih borili. Oni su spremni i voljni da zajedno sa Vermahtom razbiju komuniste, kao i da u zemlji ponovo uspostave red i mir i zato traže nemačku pomoć.<ref>AVII, NAV—N—T—315, rolna 2130, snimci 626—632.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_10.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje MIHAILOVIĆ TRAŽI POMOĆ OD OKUPATORA]</ref>}} No, na samom početku sastanka sa nemačkim predstavnicima u selu [[Divci]] 11.11.1941. pukovniku Mihailoviću je rečeno: {{izdvojeni citat|Pre dve nedelje poručili ste nam preko Vaših poverenika u Beogradu da je Vaša namera "da nećete više dozvoliti da se srpska krv beskorisno proliva i srpska imovina dalje uništava". Istovremeno ste ponudili da se zajedno sa nemačkim Vermahtom i organima Nedićeve vlade borite protiv komunizma. Ponuda je od strane Glavne komande odbijena jer: 1) Nemački Vermaht će sam u najkraćem vremenu okončati sa komunizmom i 2) glavni komandant ne može imati poverenja prema Vama kao savezniku.}} Nemci su procenili da Draža zna za dolazak njihovih oklopnih trupa, da kao generalštabni oficir pravilno ocenjuje da će se nastavak nemačkih operacija rđavo završiti po njega, i stoga "nemački Vermaht ne može da se optereti takvim saveznicima koji mu se privremeno priključuju iz razloga oportuniteta".<ref name="Divci">[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BC_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%83_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%83_%D0%94%D0%B8%D0%B2%D1%86%D0%B8_11.11.1941. Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.]</ref> U daljem razgovoru pukovnik Mihailović se pravdao nacistima zbog učešća u ustanku: {{izdvojeni citat|Nije moja namera da ratujem protiv okupatora, jer kao generalštabni oficir poznajem snage obeju snaga.<ref name="Divci"/>}} Pukovnik Mihailović se pravdao da je morao uzeti neke gradove od Nemaca da ih komunisti ne bi uzeli,<ref>„Moji ljudi su [[Bitka za Loznicu 1941.|krenuli na Loznicu]] zato da je komunisti ne zauzmu.”</ref> tvrdeći da nije na strani ustanika, tj. „onih koji žele da isteraju Nemce”.<ref name="Divci"/> Mihailović je izjavljivao Nemcima lojalnost i tražio da mu daju municiju kako bi nastavio borbu protiv Titovih partizana.<ref>„Neophodno je imati municiju! Računajući s tim, došao sam ovamo.”</ref> Međutim, on je želio da njegovo „delovanje na nacionalnoj osnovi” ostane skriveno od javnosti kako ne bi prošao poput vojvode [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]], koji je sklopio otvoreni sporazum sa okupatorom, čime je izgubio ugled u narodu i dobio žig izdajnika.<ref name="Divci"/> Nakon opetovanih zahtjeva okupatoru za isporukom municije, pukovniku Mihailoviću je nedvosmisleno stavljeno do znanja da je jedina opcija za njega i njegove trupe bezuslovna kapitulacija. I pored nepopustljivog njemačkog stava, Mihailović, kao i major Mišić, pokušali su u više navrata uvjeriti svoje sagovornike da uvaže njihove prijedloge, pružajući Nijemcima čvrsta uvjeravanja da im ne prijeti nikakva opasnost sa četničke strane: „Nećemo se boriti protiv Nemaca, pa ni onda ako nam ova borba bude nametnuta... '''Mi vam nećemo biti neverni'''... Mi idemo tako daleko da Vas molimo da do nas uputite oficire za vezu da biste se, uz punu garanciju, mogli uveriti u našu borbu protiv komunista.” Uprkos svim četničkim pokušajima, njemački su pregovarači ostali rezolutni: {{izdvojeni citat|„Ponuda pukovnika Mihailovića da stavi svoje snage na raspolaganje za borbu protiv komunista je odbijena i zatražena je bezuslovna predaja. Mihailović je tražio da se konsultuje sa svojim komandatima. Mihailović također tražio oružje za borbu protiv komunista. Ovo je igra, borba između bandi za izvor oružja. Ipak, čini se da jedan dio Mihailovićevih bandi iskreno želi da se bori protiv komunista.“<ref>NAW, T-311, Roll 175, 000121-2: Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka</ref>|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka 17.11.41.}} Među brojnim njemačkim dokumentima u kojima se pominje sastanak u Divcima, izdvaja se bilješka potpukovnika [[Rudolfa Kogarda]] (koji je prisustvovao sastanku) o četničkom komandantu, kao i o razgovorima vođenim sa Mihailovićevim oficirima pri povratku za [[Beograd]]. Potpukovnik Kogard zapisuje da je „pukovniku Mihailoviću (je) mnogo stalo do toga da se vrhovni komandant u Srbiji [general [[Franz Böhme]] — prim.] uveri u iskrenost njegovih namera”: {{izdvojeni citat|Obustaviti borbu protiv nemačkog Vermahta i povesti je samo protiv komunista. Na samo vođenje borbe druga strana ne sme da utiče. Izuzimajući to što sâm ne želi da se potčini, živi u ubeđenju da komuniste u njihovom gerilskom načinu ratovanja regularne trupe ne mogu da poraze. On, dakle, želi da preuzme specijalni zadatak i garantuje uspeh... U izlaganju pukovnika Mihailovića samo uzgred je nagovešteno da pre uništenja komunista ne može ni da pomišlja na polaganje oružja. Pri povratku u Beograd njegovi poverenici su naglasili da je pukovnik Mihailović spreman da položi oružje čim uništi komuniste. A za uspešno okončanje ove borbe potrebna mu je municija, jer je komunisti imaju u ogromnim količinama... Potpukovnik Kogard je pitao srpskog kapetana [Nenada — prim.] Mitrovića šta Mihailovićeva grupa radi sa zarobljenim komunistima. Odgovoreno mu je da se ubeđeni komunisti ubijaju, a oni koji su samo pošli s njima odvode se u koncentracione logore. [...] Mihailović izjavljuje da mu nikada nije bila namera da se bori protiv nemačkih trupa i saopštava da će i sada naložiti svojim trupama da se ne bore protiv nemačkog Vermahta.<ref>NAW, Mikrofilm T—314, Roll 1457, snimci 1332—1335.</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 161—162.</ref>}} Obavještajni oficiri, raspoređeni u njemačkim ustanovama u Srbiji, registrovali su da je s jeseni 1941. godine došlo do raspada jedinstvenog ustaničkog fronta, kao i da je pukovnik Mihailović naredio [[Napad četnika na Užičku Republiku|napad]] na [[Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|partizansku slobodnu teritoriju]]. U skladu s novonastalom situacijom, Wehrmachtovi oficiri predlažu svojim pretpostavljenim u [[Berlin]]u koordinaciju okupatorskih dejstava s onima četničkih odredâ, što bi doprinijelo efikasnijem gušenju partizanskog otpora, čiji je centar bilo [[Užice]]: {{izdvojeni citat|Mihailović treba da sada pokrene akciju protiv Užica, gde se navodno nalazi celokupno rukovodstvo komunista, a zbog čega treba da se stavi u izgled i bombardovanje sa nemačke strane. U kontaktima sa nemačkim okupacionim vlastima koji su niže opisani, Mihailović je navodno molio da mu se stavi na raspolaganje 100.000 metaka da bi mogao nastupiti protiv Užica.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 1, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova Nemačkog Rajha: 18. april — 31. decembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1973, dok. 236, str. 630.</ref>|IZVEŠTAJ OBAVEŠTAJNOG CENTRA VERMAHTA U BEOGRADU OD 14. NOVEMBRA 1941. VRHOVNOJ KOMANDI VERMAHTA O ODNOSU ČETNIKA DRAŽE MIHAILOVIĆA PREMA NOP-u, O PREGOVORIMA PREDSTAVNIKA VERMAHTA I DRAŽE MIHAILOVIĆA I O VOJNO-POLITICKOJ SITUACIJI U SRBIJI}} Nakon rata, pukovnik [[Branislav Pantić]] je u pisanoj izjavi jednom [[ZBOR|ljotićevskom]] autoru u emigraciji detaljno objasnio okolnosti u kojima je došlo do odluke da se vode pregovori sa Nijemcima. Pukovnik Pantić se prisjeća da je prethodno održan sastanak u Mihailovićevom štabu, na kom je sačinjen spisak uslovâ koje je trebalo postaviti pred okupatora. Međutim, osnovni razlog pregovora je bio da se četnicima daju odriješene ruke i pruži pomoć za »borbu protiv komunista«, tj. Titovih partizana: {{izdvojeni citat|Posle duže diskusije složili smo se da Nemcima treba podneti ove zahteve: 1. Moja [Mihailovićeva — prim.] akcija ima se posmatrati isključivo kao borba protivu komunizma. A kako je ta borba u neposrednom interesu i Nemaca, potrebno je, da se mojim oružanim odredima ostavi sloboda akcije i da se oni, svim sredstvima, pomognu. 2. Spremni smo da kooperišemo u svakoj borbi protivu komunista, koju bi izvodile nemačke oružane snage. 3. Kako su za borbu protivu komunista potrebna sredstva to, da mi se iz nemačkog ratnog plena, za prvi momenat, stavi na raspoloženje: <br /> — 20.000 pušaka; <br /> — 200 mitraljeza; <br /> — 2.000 puškomitraljeza; <br /> — 100 lakih bacača; <br /> — 100.000 ručnih bombi; <br /> — municija: 500 metaka na pušku; po 2.000 metaka na mitraljez i puškomitraljez i po 100 bombi na svaki bacač. <br /> Celokupno naoružanje, po vrstama, da bude istog modela i kalibra. <br /> — 20.000 jugoslovenskih vojničkih uniformi <br /> — 20.000 pari vojničkih cipela. [...] Iz prednjih izlaganja jasno se vidi, da je glavni i jedini cilj sastanka i razgovora sa Nemcima bio: DA NAM OMOGUĆE ODSUDNU BORBU SA KOMUNISTIMA, DAKLE NJIHOVO UNIŠTENJE, A TIME I OBUSTAVU KRVAVIH NEMAČKIH ODMAZDA. DAKLE ONO ŠTO JE ZAHTEVAO CEO NAROD.<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 115—116.</ref>}} Za Dražom Mihailovićem je decembra 1941. godine raspisana poternica, nakon čega je bio u bekstvu. === Predaja zarobljenih partizana Nijemcima (1941) === {{main|Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.}} [[File:Nemci odvode na streljanje četu partizana koje su četnici na prevaru uhvatili i predali Nemcima.jpg|thumb|Nemci odvode na streljanje četu partizana koje su četnici na prevaru uhvatili i predali Nemcima]] Iako je njegov prijedlog okupacionim vlastima u Divcima odbijen, pukovnik Mihailović je želio pružiti njemačkom okupatoru dokaz četničke gotovosti za saradnju. Stoga su četnici Draže Mihailovića, uz posredstvo samozvanog vojvode [[Jovan Škavović|Jovana Škavovića]], predali 13. novembra 1941. Njemcima oko [[Predaja zarobljenih partizana Nemcima novembra 1941.|365 zarobljenih partizana]]. [[Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.|Predaja zarobljenih partizana Nemcima]] se desila tokom [[ustanak u Srbiji 1941|ustanka u Srbiji]] novembra [[1941]]. godine. Tokom [[Četničko-partizanski sukob|sukoba]] između [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] četnika i partizana u zapadnoj [[Srbija|Srbiji]] početkom novembra [[1941]], četnici su zarobili više stotina partizana. Jednu veću grupu od oko 500 zarobljenika, među kojima su bili partizani na prevaru zarobljeni u [[Gornji Milanovac|Gornjem Milanovcu]],<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_110.htm Relacija Takovskog četničkog odreda od 17. juna 1942, Zbornik NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, dokument 110]</ref> Kosjeriću,<ref>[https://www.znaci.org/00001/59_2_124.pdf Užička republika, Zapisi i sećanja, Narodni muzej, Užice 1981]</ref> Karanu i Planinici, četnici su prikupili na [[Ravna Gora|Ravnoj Gori]]. Oko [[13. novembar|13. novembra]] [[1941]]. četnici su grupu od 365 zarobljenika odveli u [[Mionica|Mionicu]], i zatim u [[Slovac]]. Tu su prihvaćeni od [[Milan Nedić|Nedićevih]] i nemačkih snaga i prebačeni kamionima u [[Valjevo]]. Transport zarobljenika do [[Valjevo|Valjeva]] je pratio četnički vođ Jovan Škavović Škava, koji je prethodno bio [[Kosta Pećanac|Pećančev]] četovođa, dok je u tom periodu priznavao [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevu]] komandu. U predaji zarobljenika učestvovao je i ravnogorski oficir [[Pavle Mešković]]. Predaji partizana prethodio je [[Sastanak u Divcima 1941.|sastanak Draže sa Nemcima u selu Divci]]. Od ove grupe zarobljenika, Nemci su 263 streljali dana [[27. novembar|27. novembra]] [[1941]]. godine na Krušiku u Valjevu.<ref>[https://www.znaci.org/00001/38_21.htm Radoslav S. Nedović, Pantelija Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006: Streljanja na Krušiku u Valjevu]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/44_4.pdf Radoslav S. Nedović: ČAČANSKI KRAJ I NOB - SLOBODARI NA STRATIŠTIMA, Čačak 2009: Krušik, Valjevo streljanje po grupama]</ref> Ostali zarobljenici su delom streljani naknadno, delom deportovani u [[Koncentracioni logor|logore]], a delom pušteni na slobodu. Predaja zarobljenih partizana nastavila se i posle ovoga, i bila je naročito intenzivna u decembru 1941.<ref>[https://www.znaci.org/00001/38_24.htm Radoslav S. Nedović, Pantelija Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006: Decembarski pokolj]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/44.htm Radoslav S. Nedović: ČAČANSKI KRAJ I NOB - SLOBODARI NA STRATIŠTIMA, Čačak 2009]</ref> === Legalizacija četnika i hvatanje ustanika (1941-1942) === {{main|Legalizovani četnici}} [[Datoteka:Legalizovani četnici u Srbiji 1942.jpg|minijatura|Legalizovani četnici Draže Mihailovića čuvaju [[Logor Metino brdo|logor na Metinom brdu]] kod [[Kragujevac|Kragujevca]] [[1942]].]] Četnički odredi u Srbiji su delom raspustili regrute kućama i ostali u ilegali na kadrovskom sastavu, a delom se legalizovali kao pripadnici zvaničnih Nedićevih formacija. Krajem 1941. i početkom 1942. godine, pripadnici [[Legalizovani četnici|legalizovanih ravnogorskih odreda]] pružili su najznačajniji doprinos u hvatanju nekoliko hiljada odbjeglih ili pasiviziranih partizana i njihovih saradnika u [[Zapadna Srbija|zapadnoj]] i djelovima [[Centralna Srbija|centralne Srbije]], kao i u njihovoj predaji Njemcima. Učešćem u masovnom hvatanju i likvidaciji pripadnika partizanskih odreda i njihovih saradnika, čak i ako se zanemari aktivna borba protiv partizana, legalizovani ravnogorski četnici su učinili krupne usluge njemačkom okupatoru u uništenju partizanskog pokreta na području dotadašnje [[Užička Republika|Užičke republike]].<ref name="yuhistorija.com">[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]</ref> Već krajem novembra 1941. godine na Metinom brdu kod Kragujevca je formiran [[Logor na Metinom brdu|logor]] za zarobljene srpske ustanike i civilne taoce. Prvi dovedeni u logor bili su taoci iz Kragujevca, komunisti, odbornici narodnooslobodilačkog odbora, Romi, Jevreji i svi oni koji su nemačkim fašistima bili sumnjivi. Osim svakodnevnih likvidacija, veća masovna streljanja su vršena 2. i 19. marta 1942. godine.<ref>[http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1322 Metino brdo]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hvatani borci su predavani nemačkom sudu, ili prekom sudu [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]]. Većina pohvatanih je bila iz okoline Rače, Topole i Aranđelovca. 2. marta 1942. godine na Metinom brdu je streljano 173 rodoljuba i simpatizera oslobodilačkog pokreta sa teritorije Kragujevca i okolnih opština.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1248 |access-date=2014-05-01 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304191846/http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1248 |deadurl=yes }}</ref> Logor je rasformiran u junu 1942. Preostali logoraši su transportovani u [[Koncentracijski logor Banjica|logor na Banjici]], gde je većina streljana, kao i u logore u Nemačkoj, Norveškoj i Grčkoj.<ref>{{Cite web |url=http://www.ikragujevac.com/kultura/15517-istorija-zrtve-fasizma-na-metinom-brdu-i-deo.html |title=Archive copy |access-date=2024-07-08 |archive-date=2024-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240708214249/https://www.ikragujevac.com/kultura/15517-istorija-zrtve-fasizma-na-metinom-brdu-i-deo.html |url-status=dead }}</ref> Nakon likvidacije partizanskih ostataka, četnici Draže Mihailovića su stekli faktičku kontrolu nad ruralnim područjima Srbije, dok je okupator držao gradove. Mihailovićev stav u odnosu na njemačkog okupatora jasno je izražen u depeši, koju je opunomoćeni poslanik Ministarstva inostranih poslova Trećeg Rajha u Beogradu [[Felix Benzler]], 31. marta 1942. godine, uputio centrali u Berlinu: {{izdvojeni citat|Sve dosad se nije postiglo da se ličnost pukovnika Mihailovića stavi pod kontrolu. Po svoj prilici ni on nije u stanju ili nije voljan da na srpskom području nešto preduzme, već je, naprotiv, preko jednog posrednika ovih dana ponudio vladi Nedića da prihvata da se objavi: 1) da on ne namerava da se bori protiv Nemaca; 2) da neće ništa da preduzima protiv Nedićeve vlade; 3) da se zalaže za održanje mira i reda u zemlji; 4) da poziva na borbu protiv komunista. Posredniku je ponovo odgovoreno da za Mihailovića jedino u obzir dolazi da se bezuslovno potčini.<ref>[https://znaci.org/00001/11_18.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje POD ZAŠTITOM LEGALIZOVANIH ODREDA]</ref>}} Nemački dokument od [[15. maj]]a 1942. godine navodi četničkog majora [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubu Jovanovića]] kao jednog od njihovih lokalnih saradnika za [[Zaječar]].<ref>NAW, T501, roll 248 frames 0121-0126; dostupno na http://znaci.net/temp/T-501_R-248-0126.jpg</ref> [[Datoteka:SS-Obergruppenführer Werner Lorenz accompanied with unknown chetnik officer in NE Bosnia.JPG|mini|[[SS]]-[[Obergruppenführer]] [[Werner Lorenz]] u društvu neimenovanog četničkog oficira u sjeveroistočnoj [[Bosna (oblast)|Bosni]], jesen 1942. godine]] U junu 1942. Mihailović je prešao u Crnu Goru, italijansku okupacionu zonu, na teritoriju koju su držali crnogorski četnici [[Saradnja četnika sa fašističkom Italijom|uz dopuštenje Italijana]]. Aktivnosti četničkih odreda u Srbiji svedene su na najmanju meru da se ne bi izazivao okupator, i uglavnom su ograničene na organizacionu i obaveštajnu delatnost i sitnije diverzije. Uprkos tome, nemački okupator je veoma ozbiljno shvatao četničku aktivnost i povremeno organizovao racije protiv preostalih Mihailovićevih odreda, koji su se trudili da izbegnu dodir sa neprijateljem. U Srbiji, znatan broj Mihailovićevih snaga se legalizovao. Nemački popis glavnih vladinih legalnih odreda od [[15. maj]]a 1942, pod rednim brojevima 1 do 18 navodi Ljotićeve odrede, od 19 do 39 su Mihailovićevi, a od 40 do 100 Pećančevi. Tu na okupatorskom spisku snaga su neki od glavnih Mihailovićevih četnika: [[Predrag Raković]], [[Miloje Mojsilović]], [[Dušan Smiljanić]], [[Vučko Ignjatović]], [[Miloš Glišić]], [[Ljuba Jovanović]]... Do početka 1942. godine "ravnogorski pokret istopio se u redovima Nedićeve milicije i konačno se ponovo pojavio, umanjen, u Crnoj Gori."<ref name="Deakin2">[https://www.znaci.org/00001/5_3.htm William Deakin, BOJOVNA PLANINA]</ref> Kako ne bi izgubio podršku naroda kao saradnik okupatora, Mihailović je odsustvo oružane borbe u Srbiji sredinom [[1942]]. godine nastojao da nadoknadi činjenjem smicalica nemačkim vojnicima po gradovima, ubacivanjem "smrdljivih bombi", "svrabećih praškova", "praškova za kijanje", upućivanjem pretećih pisama, uznemiravanjem telefonom...<ref name="Kosta Nikolić 2004"/> Ovo nije ostalo neprimećeno. Britanski kapetan Bil Hadson je u drugoj polovini 1942. ponovo uspostavio vezu i javio da "Mihailović još sarađuje s Osovinom u Crnoj Gori i Sandžaku i miruje u Srbiji", da su "u Dalmaciji Trifunovićevi četnici legalizovani" te, podsticani od Italijana, sanjaju o nekoj "Srbo-Sloveniji i Dalmaciji". Na osnovu stanja na terenu on izvlači zaključak: {{izdvojeni citat|U trenutku kada je Mihailović u velikom stepenu igrao ulogu kvislinga bio je nagrađen najjačom britanskom propagandom.... Mihailoviću bi trebalo konačno reći da Britanci pretpostavljaju komuniste kvislinzima.<ref name="Deakin2"/>|Britanski kapetan Bil Hadson}} [[Datoteka:Chetniks and Germans in Lopare 1942.jpg|mini|[[Radivoje Kerović]] (u sredini u bijeloj košulji) sa njemačkim tenkistima, [[Lopare]] 1942.]] 27. avgusta 1942, komandant Bosanskih četničkih odreda kapetan [[Rade Radić]] naređuje načelniku štaba (»poručniku bratu«) [[Vukašin Marčetić|Vukašinu Marčetiću]] sljedeće: {{izdvojeni citat|Ova komanda stavila ti je u dužnost, da odmah stupiš u vezu sa Nemačkim vojnim vlastima u B. Luci, povodom zauzimanja Mrkonjić-Grada od strane komunista i njihovim daljim nadiranjem ka Manjači, a u cilju organizovanja zajedničke akcije protiv komunista. Kako iz primljenog izveštaja ne vidimo, šta si po ovome do sada uradio, naređuje ti se, da se odmah vratiš u B. Luku, da stupiš u vezu sa komandantom Nemačkih trupa radi izvršenja zadatka koji ti je stavljen u dužnost... Nemačkog komandanta isto tako upozori na činjenicu, da se danas u Bos. Krajini nalaze komunisti, koji su proterani iz svih srpskih zemalja: Srbije, Crne Gore, Hercegovine, Istočne i srednje Bosne sa celokupnim vođstvom i naoružanjem. Krajina im služi kao glavno uporište. Srpski narod u Krajini isto tako kao i u ostalim pokrajinama srpstva je u ogromnoj većini protivkomunistički raspoložen, ali ovaj srpski narod nije dovoljno naoružan, da bi suzbio ovu komunističku najezdu... Na osnovu svega ovoga zahtevaj od Nemačkog komandanta, ako slučajno [ne] bi bilo dovoljno pušaka, municije a naročito automatskog oružja u njihovim magacinima, da se razoružaju Hrvatske jedinice, a naročito ustaške formacije i da se oružje preda u naše ruke, a mi ćemo naoružati svoje rezerve u ljudstvu i voditi uspešne borbe protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_153.htm Naređenje komandanta bosanskih četničkih odreda od 27. avgusta 1942. načelniku štaba za organizaciju sadejstva nemačkim snagama u sprečavanju prodora partizana ka Banjaluci]</ref>}} Posljednjeg dana kolovoza 1942, održan je sastanak kod načelnika štaba Komande Jugoistoka. Ovom prilikom je podijeljena informacija da se oko [[Banja Luka|Banje Luke]] vode žestoke borbe s partizanima, u kojima okupatoru pomažu četnici (“srpski nacionalisti“), bez preciziranja o kom odredu JVuO iz [[Bosna (oblast)|Bosne]] je riječ: {{izdvojeni citat|Velike borbe su izbile u blizini Banje Luke. Ustanici su upotrijebili teško naoružanje, topove, minobacače itd., kao i tenkove. Hiljadu srpskih nacionalista je sudjelovalo u borbi protiv ustanika na našoj strani.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=490&roll=175 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000485.] <br /> ({{jez-njem|"Bei Banja Luka größeres Gefecht, Aufständische traten mit schweren Waffen, Geschützten, Minenwerfern u.sw. auf, auch mit Panzer. 1000 serbische Nationalisten haben sich dort auf unserer Seite im Kampfe gegen die Aufständischen beteiligt."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka kod načelnika štaba Jugoistoka održanog 31. augusta 1942.}} U drugom njemačkom izvještaju iz istog perioda se navodi da je 26. augusta jedan bataljun Wehrmachta južno od Banje Luke bio priklješten od strane nadmoćnijeg neprijatelja (i ovdje se napominje da su partizani raspolagali teškim naoružanjem), kao i da je Nijemcima u pomoć priskočilo čak „2000 bosanskih četnikâ“, što će rezultirati potiskivanjem jedinicâ [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOP i DVJ]] prema jugu do kraja mjeseca.<ref>BA/MA, RH 19 XI/81 (Die Bekämpfung der Aufstandsbewegung im Südostraum, Teil I), S. 244.</ref><ref>Klaus Schmider, ''Partisanenkrieg in Jugoslawien 1941-1944'', Verlag E.S. Mittler & Sohn GmbH, Hamburg/Berlin/Bonn, 2002, s. 155. <br /> ({{jez-njem|"Bereits am 26. August sah sich ein deutsches Bataillon bei dem Versuch, südlich von Banja Luka den ersten dieser Einfälle abzublocken, weit überlegenen, auch mit erbeuteten Panzern und Geschützen bewaffneten Verbänden gegenüber; nur mit Hilfe von 2.000 bosnischen Cetniks, die den Deutschen zu Hilfe eilten, gelang es bis Ende des Monats, die Partisanen wieder nach Süden abzudrängen."}})</ref> Takođe, u jednom izvještaju upućenom iz štaba njemačkih trupa u [[NDH]] od 18. novembra 1942. o četnicima se, između ostalog, navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|U zoni 714. pješadijske divizije nalazi se 6-8.000 četnika, naoružanih puškama i nešto automatskog oružja. Diviziji su dosad pružili vrijedne usluge time što su branili svoju teritoriju od partizana i time oslobodili njemačke i trupe NDH za dejstvo na drugim sektorima. K tome obezbjeđuju i željeznicu i pribavljaju važna obavještenja njemačkim trupama. Četnici su pri zajedničkim akcijama snabdjevani od strane NDH; također im pripada i naknada od otprilike 3 Rajshsmarke dnevno, čiju isplatu oni, međutim, dosad nisu tražili.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=361&rec=314&roll=566 Nacionalni arhiv Vašington, T-314, rolna 566, frejm 000357; Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj-/Veza sa neprijateljski orijentisanim krugovima u Srbiji/ (18. novembar 1942.).] <br /> ({{jez-njem|"Bei 714.Div. haben die im Div.–Bereich beheimateten Cetnikverbände eine ungefähre Stärke von 6–8000 Mann. Sie sind mit Gewehren und verhältnissmässig wenig automatischen Waffen ausgestattet. Sie leisten der Div. wertvolle Dienste, indem sie ihr Heimatgebiet gegen Einfälle der Partisanen schützen, sodass, von grösseren Unternehmen abgesehen, in diesem Raume weder deutsche noch kroatische Truppen gebunden werden. Sie entlasten hiedurch den Bahnschutz und versorgen die deutsche Führung mit wertvollen Feindnachrichten. <br /> Die Cetnikverbände werden durch den kroatischen Staat bei Einsätzen mit Munition versorgt und verpflegt. Vertragsmässig steht ihnen neben anderen Zusagen /z.B. Versorgungsansprüchen/ auch Wehrsold von etwa RM 3.— täglich zu, den sie jedoch bisher nicht beansprucht haben."}})</ref>|Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj (18. novembar 1942. godine)}} === Operacija Weiss i bitka na Neretvi (1943) === {{main|Operacija Weiss|Bitka za Konjic 1943.}} [[File:Četnici i Nemci na Neretvi.jpg|thumb|Četnici i Nemci tokom [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]] 1943.]] Van Srbije, postojala je intenzivna saradnja četnika i Nemaca. Iako su mnogi četnici na lokalu pomagali nemačkim trupama protiv partizana, [[Hitler]] je do sredine 1943. godine strogo branio svojim jedinicama svaku saradnju sa četnicima.<ref>Nacionalni arhiv Vašington, Mikrofilm T-311, rolna 175, snimka 378: Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka za novembar 1942 (30. novembar 1942.). „Svaka, pa i privremena, veza sa antikomunistički nastrojenim četnicima u Hrvatskoj je protivna naređenju Fuehrera, Ia 3071/42 o borbi protiv bandi.“</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=383 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000378.] <br /> ({{jez-njem|"Haltung gegenüber feindlich eingestellten Kreisen in Serbien/Kroatien: An Bev.Kmdr.Gen. in Serbien, Befehlshaber der dt. Truppen in Kroatien, Kdr.Gen. in Kroatien und Dt.Verb.Kdo. bei Supersloda ergeht ein Befehl betreffend klarer und eindeutiger militärischer Haltung gegenüber allen uns feindlich eingestellten Kreisen. Jede – wenn auch nur vorübergehende – Bindung mit antikommunistisch eingestellten Cetniks in Kroatien steht im Widerspruch zu den bzgl. Bandenkämpfung gegebenen Befehlen des Führers Ia Nr. 3071/42 g.K."}})</ref> Za vrijeme izvođenja [[Operacija Weiss|operacije Weiss]], njemački komandanti na terenu su bili u nedoumici da li da se povinuju naređenjima svojih viših vojnih komandi, ali i političkih instanci, ili da nastave sarađivati s četnicima Draže Mihailovića: {{izdvojeni citat|Uprkos borbenoj pomoći hrabrih četnika, koja je doprinijela deblokadi opkoljenih dijelova 718. pješadijske divizije, njemačke trupe imaju zadatak da se brzo probiju do boksitne oblasti. One imaju instrukcije da smatraju četnike neprijateljima. Sada se ispostavilo da se situacija kod mjesta Dobro (?), čija se posada sastojala od Nijemaca, Italijana i četnika, poboljšala zahvaljujući četničkom prodoru.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=549 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000544.] <br /> ({{jez-njem|"Trotz der Waffenhilfe tapferer Cetnik, die auch zur Befreiung der eingeschlossenen Gruppe der 718.I.D. mit beigetragen haben, ergibt sich für die deutschen Truppen die Aufgabe, möglichst schnell in das Bauxitgebiet von Mostar vorzustoßen. Die deutschen Truppen haben den Auftrag die Cetniks als Feind anzusehen. Es ergab sich nun das Bild, daß die Besatzung von Dobro (?), die aus Deutschen, Italiener und Cetniks bestand durch den Vorstoß der Cetniks Luft bekam."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka kod načelnika štaba Jugoistoka (1. mart 1943.).}} Major [[Slavoljub Vranješević]], komandant Zapadne Bosne JVuO, šalje 2. marta 1943. godine dopis »bratu« [[Uroš Drenović|Urošu Drenoviću]] kojim ga obavještava da je od strane njemačke komande u [[Banja Luka|Banjoj Luci]] zakazana konferencija na koju su pozvani najvažniji četnički zapovjednici s teritorije [[Bosanska krajina|Bosanske Krajine]]: {{izdvojeni citat|Pre nekoliko časova primio sam izveštaj od Komandanta Bosanskih četničkih odreda brata Rade Radića, u kome mi javlja, da su Nemci pozvali na konferenciju u Banja Luci sve Komandante i to: Radića, Tešanovića, Drenovića, Marčetića, Mišića radi rešavanja važnih pitanja. Konferencija će se održati u nemačkoj komandi u B. Luci. Ovoj konferenciji neće prisustvovati pretstavnici hrvatskih ni vojnih ni civilnih vlasti. Komandant mi je naredio, da pozovem sve Komandante na predkonferenciju, koja će se održati u Karanovcu na dan 4 o.m. u 12 časova.— Prema napred izloženom pozivam te, da bez ikakvog izgovora i odlaganja bez obzira na situaciju na položaju, dođeš 4 o.m. do određenog časa u Karanovac.— Ovo smatraj vrlo važnim i NAJHITNIJIM. Molim Te koristi sva moguća prevozna sredstva, pa i motorcikl i na vreme dođi na predkonferenciju.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 31, str. 64.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_64.htm Naređenje Komande bosanskih četničkih odreda od 2. marta 1943. komandantu odreda »Kočić« za prisustvovanje konferenciji radi usaglašavanja stavova o saradnji sa nemačkim trupama]</ref>}} Već 3. februara 1943. godine, major Vranješević je upoznao Vrhovnu komandu JVuO o činjenici da se bosanski četnici nalaze u službi njemačkog okupatora, ali i da su potpisali [[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|sporazume o saradnji sa kvislinškim vlastima Nezavisne Države Hrvatske]]: {{izdvojeni citat| NEMCI Četnički odredi učestvuju u borbi zajedno sa Nemcima češće puta, ali na zasebnim sektorima. Pre našeg dolaska, Nemci su uspeli da u borbu protiv komunista uvode četnike tako, da im ovi osiguravaju krila i da se mešaju u komandovanje. Ovome se je odmah stalo na put, ma da sa dosta poteškoća. Po sebi se razume da se mnogo interesuju o tome, da li mi imamo kakve veze sa Dražom Mihailovićem — što mi odbijamo, navodeći da je to samo komunistička propaganda kako bi izazvali Nemce protiv nas, pa nas tako priklještene, uveli u svoje redove. Ipak, često puta Nemci čuju kako svi četnici pevaju »Od Topole pa do Ravne Gore« ili »Od Manjače pa do Ravne Gore«, »sve su straže generala Draže« itd., dakle jasno primećuju, ali moraju da trpe. Njihova nemoć oseća se. HRVATI Ovi se redovno predaju komunistima, gde god ovi na njih udare. Hrvatski oficiri nalaze spas u komunizmu. Zbog sporazuma sa Hrvatima, koji su ovi [četnički — prim.] odredi sklopili pre našeg dolaska, borbe sa Hrvatima ne vode se. Naprotiv, za većinu starešina i boraca može se reći, da su taj sporazum shvatili kao definitivan svršetak rata, pa i otuda javašluk i slaba disciplina. Sada, dok se ne raščisti sa komunistima, ovakvo stanje mora da ostane.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_27.htm Izveštaj majora Slavoljuba Vranješevića od 3. februara 1943. majoru Zahariju Ostojiću o vojno-političkoj situaciji u četničkim odredima zapadne Bosne i saradnji sa nemačkim i ustaško-domobranskim jedinicama]</ref>}} Vojvoda [[Vukašin Marčetić]], komandant puka »Manjača«, bio je takođe jedan od potpisnikâ sporazuma sa vlastima satelitske NDH. Tokom operacije »Weiss«, vojvoda Marčetić se povezuje i sa njemačkim okupatorom, konkretno sa [[117. lovačka divizija (Nemačka)|117. divizijom]]: {{izdvojeni citat|Posebno: [...] [[369. legionarska divizija|369. pješ. div.]] će prvo dovršiti borbe na [[Grmeč]]u. Uspostavljena veza sa četničkom grupom Marčetića, koja će preuzeti osiguranje vlastitog istočnog boka.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&rec=315&roll=2263 NARA, T315, Roll 2263, frame no. 000670.] <br /> ({{jez-njem|"369. J.D. führt vorerst Kampfhandlungen in der Grmec durch. Verbindung mit Cetnikgruppe Marcetic aufgenommem, die Schutz der eigenen Ostflanke übernehmen will."}})</ref>|Ratni dnevnik 117. divizije, unos za 5. februar 1943.}} O (prinudnom) sadjejstvu 117. divizije sa četničkim odredima pod komandom kapetana [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] u [[Bitka za Konjic 1943.|bici za Konjic]], februara 1943. godine, nakon rata će posvjedočiti i general [[Alexander Löhr]]: {{izdvojeni citat|117. lovačka divizija, koja je prodirala od Ivan-sedla ka severozapadu, vodila je od početka teške borbe, pa je na kraju odbijena i odbačena. Jedan njen deo morao je da se spasava u Konjicu, koji je bio utvrđen i posednut od Italijana i četnika. Ovo mesto su partizani okružili i tako je došlo do toga da su se ovde, pod pritiskom događaja, borili na istom frontu Nemci i četnici – doduše odvojeni jedni od drugih italijanskim jedinicama. Konjic je doduše bio oslobođen iz okruženja sa trupama iz [[Sarajevo|Sarajeva]], ali je partizanima uspelo da se probiju preko Neretve i povuku svi bez izuzetka u severnu [[Crna Gora|Crnu Goru]].<ref>{{cite web|url=http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html | title = Записи Александра Лера, часопис СРПСКО НАСЛЕЂЕ, број 7/1998 | publisher = Srpsko-nasledje.co.rs |date=3. 1. 1943. | accessdate=4. 1. 2023. | archive-url = https://web.archive.org/web/20130216202528/http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html# | archive-date=16. 2. 2013 |url-status=dead | df = }}</ref>|General [[Alexander Löhr]], komandant Jugoistoka}} Pored 117. divizije, četnici generala Mihailovića će sarađivati i sa ostalim njemačkim divizijama koje su uzele učešća u operaciji »Weiss«, što se može zaključiti i na osnovu podataka iz ratnog dnevnika [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]] od 12. marta 1943. godine: {{izdvojeni citat|12. III 1943. (00,30 sati) — Izvještaji divizijskih jedinicâ: Operativno odjeljenje (Ia) Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj Operativnom odjeljenju [369. divizije] (telefonski): <br /> 1.) Snažne neprijateljske snage opkoljene su od strane [četnikâ] D.M., 717., [[118. lovačka divizija (Njemačka)|718]]., 369. i [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS-divizije]]. 717. divizija započinje potjeru takođe 12. marta i doseže crtu [[Prozor (BiH)|Rama]] — [[Ostrožac (Jablanica)|Ostrožac]]. 718. divizija napreduje od Ivan-sedla opštim smjerom ka [[Mostar]]u.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=404&rec=315&roll=2154 NARA, T315, Roll 2154, frame no. 000399.] <br /> ({{jez-njem|"12.3.1943. 00,30 Uhr <br /> Meldungen der Div. Einheiten <br /> Ia des Befh.d.dt.Tr.i.Kr. an Ia fernmündl.: <br /> 1.) Starke feindl. Kräfte sind durch D.M. 717., 718., 369. und SS–Div. umstellt. <br /> 717. tritt 12.3. ebenfalls zur Verfolgung an und gewinnt Linie Rama–Ostovac [sic]. <br /> 718. geht von Ivan–Sattel [sic] in allgemeiner Richtung auf Mostar vor."}})</ref>|Ratni dnevnik [[369. legionarska divizija|369. divizije]]}} Tokom [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]], četnici su bili obilno snabdijevani streljivom i hranom iz italijanskih i njemačkih magacina. Kapetan Vojislav Lukačević, koji se zajedno sa svojim četnicima tukao uz borbenu grupu »Anacker«, [[5. mart]]a iz [[Konjic]]a je javio majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] da mu »11« (tj. Nijemci) daju municiju, kao i da je vojvoda [[Dobroslav Jevđević]], sa svoje strane, zadužen za obezbjeđivanje logistike: {{izdvojeni citat|Vidim da je glavna tvoja briga kako ćemo sa 11. Verujem da si o njima dobio preterane izveštaje. Svaka njihova kolona koja nastupa ima najviše jednu trećinu Nemaca a ostalo su domobrani i po nešto ustaša. Oni sami ne mogu ništa da urade, toga su svesni. Ja mislim da je nama najpreči za sada cilj uništenje komunista i to što brže. Ne sme nas zateći iskrcavanje u borbi sa komunistima, a isto tako ne smemo početi borbu sa 11 dok komunisti nisu likvidirani a oni nisu likvidirani i pored uspeha koje smo postigli. Čvrsto sam ubeđen da nas 11 neće napasti sve dok se vode borbe sa komunistima te je strahovanje u tom pravcu preterano... Najvažnije i najbolje snabdevanje preko [[Sarajevo|Sarajeva]] koje neka Jevđo forsira. Dobio sam sinoć preko 11, 30.000 metaka obećali još čim im stigne neki transport koji očekuju u Sarajevo.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_71.htm IZVEŠTAJ KOMANDANTA KONJIČKE GRUPE OD 5. MARTA 1943. KOMANDANTU ISTAKNUTOG DELA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA O BORBENOM RASPOREDU ČETNIKA I NEMACA NA SEKTORU KONJIC—JABLANICA]</ref>}} O isporuci municije jedinicama JVuO (najvjerovatnije o onoj koja je data kapetanu Lukačeviću), Komanda Jugoistoka je 7. marta javila vojnom vrhu u [[Berlin]]u: {{izdvojeni citat|– 7. mart 1943: Municija za četnike. Vrhovna komanda je obaviještena telegramom o isporuci 30.000 metaka četničkim jedinicama.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=453 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000448.] <br /> ({{jez-njem|"Munition für die Cetniks: <br /> An OKW/WFSt. ergeht eine Meldung betraf. der Übergabe von 30.000 Schuß Inft. Munition an Cetnikverbände."}})</ref>|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja Komande Jugostoka za mart 1943. godine (31.3.43.)}} [[File:Chetniks and German Officers meet in Bosnia, 1943.jpg|thumb|Sastanak njemačkih oficira sa četnicima u [[Bosna (regija)|Bosni]], [[1943]]. godina]] 9. [[Mart|ožujka]] 1943. godine, [[Fašizam|fašistički]] [[Poglavnik|duce]] [[Benito Mussolini]] šalje pismo [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]],<ref>''Tajna pisma Hitler – Mussolini (1940—1943)'', edicija Dokumenti i svjedočanstva (priredio i preveo: Dr Bogdan Krizman), Novinarsko izdavačko poduzeće (NIP), Zagreb, 1953, str. 78.</ref> vođi [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]], u kom navodi da je upoznat sa suradnjom njemačkih okupacionih trupa s četnicima: {{izdvojeni citat|Više tisuća četnika naoružali su, na lokalnoj bazi, komandanti talijanskih jedinica, da vode gerilu, za koju imaju, kao svi stanovnici Balkana, naročite sklonosti. Do danas su ti četnici suzbijali partizane vrlo odlučno. Upravo sam primio izvještaj. U njemu mi javljaju, da su njemačke snage, koje su uspostavile dodir sa četnicima u dolini gornje Neretve, pristale da surađuju s njima i da su naoružale četnike metcima i ručnim bombama.|[[Benito Mussolini]] u pismu [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]] (9. III 1943)}} O pristizanju Mussolinijeva pisma istog je dana javila i Vrhovna komanda njemačkih oružanih snaga: {{izdvojeni citat|''9. mart'' <br /> Duče poslao pismo Hitleru, u kome zastupa mišljenje da su četnici i partizani neprijatelji Osovine. O tome je razgovarao i sa nemačkim ministrom spoljnih poslova. Priznaje da su Italijani do sada naoružali nekoliko hiljada četnika za gerilski rat protiv komunista i oni su se do sada energično borili protiv partizana. Ali, sada je Duče izdao energičnu naredbu, da se četnicima više ne daje oružje i da njih, nakon što se partizani poraze, treba razoružati. Na osnovu poslednjih vesti, na prostoru gornje Neretve Nemci su takođe stupili u kontakt sa četnicima i ostavili im patrone i ručne granate.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2024-07-08 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 9. marta 1943.}} Pošto је za katastrofalni poraz četnika u bici na Neretvi optužio Jevđevića, [[Petar Baćović|Baćovića]] i [[Bajo Stanišić|Baja Stanišića]] a istakao za primjer Vojislava Lukačevića, major Ostojić im је 10. marta naredio da se kod Italijana zauzmu za dozvolu o prebacivanju četnika na zapadnu obalu Neretve. Odgovarajući na optužbe, Jevđević i Ваćоvić istoga dana izvještavaju Mihailovića da је za proboj operativne grupe NOVJ kriv upravo Lukačević, te da Ostojić, komandujući iz [[Kalinovik]]a, nema pravu predstavu о toku događaja. Jevđević navodi: „Kada sam zvao delove Vrhovne komande da komanduju nа licu mesta, odgovorili su neljubazno da neće da radе sa okupatorom, tražeći u isto doba hranu, municiju, topove i vojsku od okupatora.“ Као argument da četnici moraju bespogovorno slušati naređenja okupatorskih oficirâ, vojvoda Jevđević navodi podatak da Nijemci i Italijani hrane i snabdijevaju municijom cjelokupnu masu četnikâ od 13.200 ljudi. Riječ je o 2000 četnika pod komandom Вајa Stanišića, 4.000 iz Lukačevićeve konjičke gruре, 6.000 pod komandom majora Petra Baćovića (hercegovački četnici) i 1.200 četnika kojima komanduje major Andrija Vesković. Jevđević Mihailoviću piše i da su okupatori dali toliko hrane da је on, na osnovu lažnog brojnog stanja, uspio da uštedi 110.000 obroka, kao i da su mu za posljednjih nekoliko dana isporučili 1.100.000 metaka.<ref>AVII, reg. br. 3/1, kut. 293, dep. 2248.</ref><ref>Branko Latas, Saradnja četnika i Nemaca u borbama protiv Glavne operativne grupe divizija NOVJ u dolini Neretve (februar — mart 1943), Prilozi Instituta za istoriju (br. 17), Sarajevo, 1980, str. 214.</ref> General [[Rudolf Lüters]], zapovjednik njemačkih trupa u NDH, piše u procjeni situacije od 16. marta 1943. da je „neprijateljski otpor protiv nemačkih divizija koje su napadale uglavnom slomljen“, te da je „operacija „[[Operacija Weiss|Vajs II]]“ u suštini završena“. O četničkim snagama u njemačkoj zoni operacija, general Lüters navodi: {{izdvojeni citat|Četničko pitanje nije se dalje zaoštrilo. U području [[114. lovačka divizija (Njemačka)|714. divizije]] nisu zabeležena nikakva prekoračenja u tuđu nadležnost. Četničko rukovodstvo se potčinilo naređenjima nemačkog Vermahta i potvrdilo svoju lojalnost. Četnici koji se nalaze na području [[118. lovačka divizija (Njemačka)|718. pešadijske divizije]], naročito u rejonu [[Zenica|Zenice]] i [[Han-Pijesak|Han-Pijeska]], neprijateljski se suprotstavljaju hrvatskoj državi i nemačkom Vermahtu i pokušavaju da izazovu nemire putem sabotaža i razoružavanja hrvatskih odreda. Divizije koje su učestvovale u operaciji „Vajs II“ jedinstveno se povoljno izražavaju o držanju četničkih jedinica. Dragocenim izviđačkim podacima i napadima za rasterećenje pomagali su našim jedinicama, mada ni u jednom slučaju nije sa nemačke strane tražena podrška.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_3_38.htm Procena vojno-političke situacije komandanta nemačkih trupa u NDH od 16. marta 1943. za period od 1. do 15. marta 1943. godine]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=372&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frames no. 000366—000367.] <br /> ({{jez-njem|"Die Cetnikfrage hat sich nicht weiter zugespitzt. Im Bereich der 714.J.D. sind keine Übergriffe zu verzeichen. Die Cetnikführung hat sich den Befehlen der deutschen Wehrmacht untergeordnet und ihre Loyalität versichert. Die im Bereich der 718.J.D. befindlichen Cetniks, besonders im Raum ZENICA und HAN PIJESAK stehen kroat. Staat und deutscher Wehrmacht feindlich gegenüber und versuchen durch Sabotageakte und Entwaffnung kroat. Abteilungen Unruhe zu stiften. Die im "Weiss II"–Einsatz befindlichen Divisionen äussern sich übereinstimmend günstig über das Verhalten der Cetnikverbände. Durch wortwolle Kundschafterdienste und Entlastungsangriffe haben sie der Truppe geholfen, obwohl in keinem Falle deutscherseits Unterstützung erbeten worden war."}})</ref>}} U iscrpnom izvještaju<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 1015—1018.</ref> koji je [[5. maj]]a 1943. godine podnio [[SAD|američki]] [[Ured za strateške usluge]] (preteča današnje [[Centralna obaveštajna agencija|Centralne obavještajne agencije]]), sumiraju se rezultati netom završene operacije »Weiss«: {{izdvojeni citat|Krajem januara 1943. godine zajedničke nemačke, hrvatske, italijanske i četničke snage povele su veliku ofanzivu protiv jugoslovenske oslobodilačke armije. Neprijatelj je potpomognut od Drenovićevih četnika uspeo da potisne jugoslovenske patriote u Hercegovini i jugoistočnoj Bosni. Glavni udar u sadašnjoj neprijateljskoj ofanzivi vrše kombinovane četničke snage u Hercegovini (V.[ojislav] Lukačević, član Mihailovićevog glavnog štaba), u Crnoj Gori (Bajo Stanišić) i u Sandžaku (Pavle Đurišić, član Mihailovićevog glavnog štaba). Ishod ove borbe je još neizvestan. Partizani govore da su oni odneli pobedu, dok četnici insistiraju na tome da su gotovo potpuno očistili ove jugoslovenske krajeve od antifašističkih snaga. Tačno je, međutim, da su jugoslovenski antifašistički gerilci pretrpeli teške teritorijalne gubitke, ali daleko je od toga da su njihove snage uništene ili razbijene. Na drugoj strani, mnogo slavljeni četnici generala Mihailovića danas su angažovani u jednoj od najžešćih ofanziva za uništenje jugoslovenskih demokratskih snaga.}} === Četnički teror u Srbiji (1943) === {{main|Srbija u Drugom svetskom ratu|Zločini četnika u Drugom svjetskom ratu}} Mihailovićeva taktika u Srbiji se početkom 1943. sastojala u tome da organizuje i štedi svoje snage za "planirani narodni ustanak". Nemci navode da je izbjegavao svaki konflikt sa okupacionim trupama.<ref>NAW, T-78, Roll 332, 6289915, 919: Procjena situacije komande Jugoistoka za feburar 1943 (2. mart 1943.).</ref> Izveštaji Nedićeve vlade konstatuju da je četnička akcija gotovo svuda upravljena na obračunavanje sa komunistima, koje se sprovodi beskompromisno, do istrebljenja. Inače, četnici na sastancima sa narodom naređuju lojalno držanje prema domaćim vlastima i okupatorskoj vojnoj sili kao i "odricanje svake pomoći partizansko-komunističkim bandama".<ref>Kopija originala (pisana na mašini, ćirilicom) u Arhivu V.I.I., reg. br. 59/1—1, k. 22.</ref><ref>Kopija originala (pisana na mašini, ćirilicom) u Arhivu V.I.I., reg. br. 54/5—1, k. 22.</ref> 12. februara 1943. godine, kapetan [[Miloš B. Marković]], komandant Ariljske brigade iz sastava Požeškog korpusa JVuO, prenosi Mihailoviću ideju poručnika [[Zvonimir Vučković|Zvonka Vučkovića]] da iskoristi vezu sa njemačkim oficirom u cilju »gonjenja komunista«: {{izdvojeni citat|Po povratku sa puta iz štaba 1a sastao sam se sa Vučkovićem koji me je zamolio da Vas izvestim o sledećem: <br /> U srezu Kačerskom nalaze se dve komunističke grupe, prva jačine 60 a druga oko 150 ljudi. Ove se grupe prebacuju i u Oplenački srez. Za likvidaciju ovih grupa potrebno mu je oko 300 ljudi, no kada bi ih skupio izazvao bi potere od strane okupatora. Ima jednu drugu mogućnost a to je da uputi Nemce da gone ove grupe. Posredno, no obazrivo ima vezu sa jednim od nemačkih komandanata, koji je izjavio gotovost za usluge svake vrste a naročito u gonjenju komunista. Zvonko će ga upotrebiti no ne uspeli to preduzeće sam potrebno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_33.htm Izveštaj komandanta Ariljske brigade od 12. februara 1943. Draži Mihailoviću o borbama protiv pripadnika NOP-a u zimu 1942. godine i dostignutoj organizaciji u brigadi]</ref>}} Poručnik [[Predrag Raković]], u svojstvu komandanta 2. ravnogorskog korpusa JVuO, informiše 3. marta 1943. generala Mihailovića o tajnom sastanku sa nemačkim potporučnikom Krigerom: {{izdvojeni citat|Okupator, kako Nemci tako i Bugari svu svoju akciju uputili su na komuniste, na njihovo gonjenje i istrebljenje. U smislu depeše koju sam podneo G. Ministru, sastao sam se 2 marta t.g. na Savincu u jednoj šumi sa Nemačkim komandantom potporučnikom Krigerom iz Gor. Milanovca. Sastanak je izveden potpuno tajno. Na sastanak je od strane Nemaca došao potporučnik Kriger i njegov tumač. A sa naše strane bio sam ja i moj Načelnik štaba p.por. Lazarević. Tema razgovora bila je isključivo uništenje komunističkih bandi, na teritoriji koju obezbeđuje Nemačka jedinica iz Gor. Milanovca. Uglavnom dolazi u obzir komunistički vođa [[Milorad Labudović|Labud]] koji ima oko 150 komunista pod svojom komandom u okolini Rudnika, u srezovima: Kačerskom i Orašačkom. Utvrdili smo plan za ovaj rad. O izvođenju ove akcije detaljno sam se dogovorio sa Zvonkom noću između 2/3 - III t.g., u čemu smo postigli potpunu saglasnost.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 127, reg. br. 7/3 (S-X-12/4).</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_67.htm Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 3. marta 1943. Draži Mihailoviću o borbi protiv pripadnika NOP-a i pregovora sa predstavnicima nemačkih okupacionih trupa]</ref>}} I u depeši od 23. marta, Raković piše da se ponovo sastao sa nemačkim komandantom iz G. Milanovca, te je dogovoreno da se za ubijene Nemce neće više paliti kuće redom, već "samo po našem spisku", partizanske, i samo će se partizani ubijati: {{izdvojeni citat|Hapšenje naših ljudi više neće biti na reonu nemačke komande G. Milanovac. Ako pogine okupatorski vojnik na ovome terenu neće se paliti redom kuće, već samo po našem spisku i to partizanske i samo će se partizani ubijati. [...] Dobio sam 5000 metaka za čišćenje moga reona od komunista.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova četničkog pokreta Draže Mihailovića: 1. januar — 8. septembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 113, str. 550.</ref>}} [[Datoteka:Četnici batinaju narod.jpg|thumb|Četnici batinaju seljaka u Srbiji.]] Koliki je bio teror koji su četnici sprovodili nad pristalicama [[NOP|pokreta otpora]] u području doline Zapadne Morave, Dragačeva i Takova, svedoči konstatacija u biltenu kvislinškog Ministarstva unutrašnjih poslova: {{izdvojeni citat|Ilegalni odredi poručnika Vlaste Antonijevića, Dače Simovića, Milutina Jankovića, poručnika Vasića i kapetana Rakovića nemilosrdno ubijaju sve one koji su makar i jedan dan bili i sarađivali sa partizanima. Neki od ovih odreda vode tako bezumnu akciju da se njihova delatnost može ravnati sa radom običnih odmetnika.<ref>http://www.e-novine.com/srbija/srbija-tema/102680-aak-Gornji-Milanovac-Luani.html</ref>|Izveštaj kvislinškog Ministarstva unutrašnjih poslova (april 1943)}} Četnici su, poput okupatora, prema partizanima, njihovim simpatizerima i porodicama, primenjivali najsvirepije mere: {{izdvojeni citat|1) Protiv zaludele, potpuno obezglavljene i pomahnitale komunističke bande u šumi, sve određene starešine i svo nacionalno naoružano ljudstvo ima povesti beskompromisnu borbu za njihovo potpuno uništenje. Izuzetka u ovome pogledu ne može biti. 4) Ko se uhvati da nosi hranu ili druge potrebe komunistima, a to se tačno utvrdi, komandant brigade sa čije bi teritorije bio takav krivac, odmah će ga streljati i porodicu potpuno uništiti. Kuću spaliti, a stoku zapleniti za izdržavanje gorskih jedinica. 5) Ko se uhvati, a to se od strane komandanta brigade utvrdi, da je krio komuniste, primio u svoju kuću ili im slao makakva obaveštenja, biće najstrožije kažnjen. 6) Ko se uhvati i bude dokazano, da je neko lice videlo komuniste, a nije na najbrži način izvestilo najbližu četničku komandu, biće takođe kažnjeno, u čemu se komandantima brigada ostavlja puna inicijativa. 7) '''Ako u nekom selu bude ubijen makoji četnik, komandant brigade dotične teritorije odmah će streljati deset simpatizera'''.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%92%D0%B5%D1%9A%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D1%80%D0%B4%D0%BD%D0%BE_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%B8_%D1%9A%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%85_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B0_4.9.1943. Naređenje komandanta Komskog korpusa za nemilosrdno uništavanje pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta i njihovih porodica 4.9.1943.]</ref>|Naređenje komandanta Komskog korpusa za nemilosrdno uništavanje pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta i njihovih porodica (4.9.1943).}} Zbog svega navedenog, mnogi ljudi koji su prišli četnicima na početku ustanka protiv sila Osovine, bili su razočarani preusmerenjem dejstava u borbu protiv partizana. Tako je britanski oficir za vezu Hadson zabeležio: "Nekoliko četničkih jedinica tražilo je da bude oslobođeno zadatka borbe protiv partizana".<ref name="Deakin2"/> === Zabrana sabotaža u Srbiji i učvršćivanje vezâ s Nijemcima na području NDH (1943) === {{main|Sabotaže u Srbiji u Drugom svjetskom ratu|Neil Selby}} [[Datoteka:Plakat o streljanju DM pristalica iz 1942.jpg|mini|Plakat o streljanju „50 DM pristalica“ zbog rušenja mosta na pruzi Požarevac - Petrovac na Mlavi iz decembra [[1942]].]] U Srbiji, iako su neke četničke pristalice vršile sabotaže, trpeći nemačke odmazde zbog toga, četničko vođstvo je posebno branilo ozbiljnije sabotaža na bitnim saobraćajnicama, pa su čak sprečavali britanske komandose na terenu da ih vrše: {{izdvojeni citat|[[Neil Selby|Major Selby]] imao zadatak da organizuje sabotaže i dotur materijala za iste; „Prema Selbyevim navodima, '''do sabotaža nije došlo zato što ih D.M., odn. njegovi komandanti na terenu na terenu još nisu odobrili'''.“<ref>NAW, T-313, Roll 482, 000544: Izvještaj obavještajnog odjeljenja Vojnog komandanta Jugoistoka o rezultatima istrage nad zarobljenim britanskim majorom Selbyem, uhvaćenim kod Žitkovca u noći 18./19. augusta 1943 (26. august 1943.).</ref>|Izvještaj nemačkog obavještajnog odjeljenja o rezultatima istrage nad zarobljenim britanskim majorom Selbyem, uhvaćenim kod Žitkovca (26. august 1943).}} U izvještaju potpukovnika Klamrotha iz Generalštaba njemačkih oružanih snaga, nakon inspekcijskog putovanja po Balkanu u avgustu 1943. godine,<ref>[https://znaci.org/00001/40_62.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNIČKO-NJEMAČKI SPORAZUMI O KOLABORACIJI U SRBIJI]</ref> konstatuje se da je general Mihailović najstrožije zabranio izvođenje sabotažâ protiv okupacione sile prije eventualnog [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkog]] iskrcavanja. Pored toga, pominje se i to da su njemačke obavještajne strukture detaljno upoznate sa kretanjem četničkog komandanta i Vrhovne komande JVuO po Srbiji: {{izdvojeni citat|Pokret Draže Mihailovića: U Srbiji tinja latentni ustanak. Draža Mihailović je liderska priroda i veoma je aktivan. Svaki preuranjeni napad protiv okupacionih snaga u startu je strogo zabranjen. Trenutno se jedino vodi borba protiv komunista. Mora se očekivati jedinstveni napad na okupacione snage, uključujući sabotaže i prepade. Pretpostavlja se da je angloameričko iskrcavanje na Jadranu trenutak za to. Stav Draže Mihailovića prema Angloamerikancima opisan je na sledeći način: „Kao pomagači ste dobrodošli, ali ja ću sâm obnoviti Jugoslaviju!“ Nadzor nad Dražom Mihailovićem je dobar. Nemačke službe vrlo brzo saznaju za njegova boravišta koja neprestano menja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=638&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289888.] <br /> ({{jez-njem|"b) Draga [sic!] Mihailowitsch Bewegung: <br /> In Serbien schwelt der latente Aufstand. Draga Mihailowitsch ist eine Führernatur und sehr aktiv. Jedes vorzeitige Losschlagen gegen die Besatzungstruppen ist zunächst streng verboten. Zur Zeit nur Kampf gegen Kommunisten. <br /> Mit dem einheitlichen Beginn von Sabotage, Überfallen usw. auf Besatzungstruppen muss gerechnet werden. Als Zeitpunkt dafür wird die Landung der Anglo–Amerikaner in der Adria vermutet. Die Einstellung des Draga Mihailowitsch den Anglo–Amerikanern gegenüber wird geschildert: "Als Helfer willkommen, aber ich selbst baue Jugoslawien wieder auf!" Die Überwachung des Draga Mihailowitsch ist gut. Die deutschen Dienststellen kennen sehr bald seine ständig wechselnden Standorte."}})</ref>}} Ipak, kako bi i dalje stvarao privid otpora i zadržao status saveznika, povremeno je inicirao bezazlene diverzije, koje neće izazvati nemačku odmazdu: {{citiranje|Udružite se sa apotekarima. Uzmite od njih praškova za kijanje, suzavce i supervodonik. Na igrankama svrabeće praškove. Upućujte preteća pisma, uznemiravajte telefonom, stvarajte svuda strah i zabunu.<ref name="Kosta Nikolić 2004">Bojan Dimitrijević - Kosta Nikolić: Đeneral Mihailović - biografija, Beograd : Institut za savremenu istoriju, 2004, str 378-9.</ref>|[[Draža Mihailović]] naređuje „misteriozne” sabotaže po gradovima septembra 1943.}} 1. avgusta 1943. godine, komandant njemačkih trupa u Hrvatskoj ([[NDH]]) general [[Rudolf Lüters]] na sljedeći način interpretira držanje Mihailovićevih četnika (mahom onih koji su bili obuhvaćeni [[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|ugovorima sa vlastima NDH]]) po okončanju [[Operacija Schwarz|operacije »Schwarz«]]: {{izdvojeni citat|Stav četnika s obje strane [[Bosna (rijeka)|rijeke Bosne]] te na području između rijekâ Bosne i [[Una|Une]] i [[Sana|Sane]] i dalje se može opisati kao lojalan, iako ustaška politika — koju je hrvatska vlada u posljednje vrijeme iznova naglasila — nije ostala bez povratnog dejstva na njihovo držanje, što se pokazalo uzdržanošću prema komunističkim bandama.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=357&rec=314&roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000352.] <br /> ({{jez-njem|"Die Haltung der Cetniks beiderseits der Bosna und zwischen Bosna und Una–Sana kann noch als loyal bezeichnet werden, obwohl der wohl der in letzter Zeit seitens der kroat. Regierung wieder betonte Ustascha–Kurs nicht ohne Rückwirkung auf ihre Haltung geblieben ist und sich Zurückhaltung gegen die kommunistischen Banden zeigte."}})</ref>|Izvještaj komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj za mjesec jul 1943. upućen štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]]}} Kao paradigmatične za držanje spram nastupajućih njemačkih trupa mogu se uzeti preporuke iz naređenja kapetana Jovana Dabovića, komandanta Ličko-kordunaške četničke oblasti, upućene 6. septembra 1943. godine kapetanu Dušanu Đakoviću: {{izdvojeni citat|NAREĐUJEM 1) Svi komandanti narediće svima svojim jedinicama i patrolama da, ako Nemci budu naišli na njihov reon dejstva, ne otvaraju vatru i da se drže pasivno sve do mog daljeg naređenja. 2) Kada bude primećen dolazak Nemaca da se jedinice povlače u šume i da sa njima izbegavaju dodir. 3) Ako se desi da se neka jedinica, patrola ili pojedinac nađe u takvoj situaciji da Nemce ne može izbeći pri dodiru sa njima da kaže da se bori protivu komunizma. Napominjem ovom prilikom da su se Nemci prema četnicima u Hercegovini poneli vrlo korektno.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dok. br. 42, str. 81.</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dokument br. 202, strane 942—943.</ref>}} 18. rujna 1943. godine, poručnik Lippert iz Obavještajnog odjela [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] sastavlja izvještaj o posjetu poručnika [[Milana Cvjetićanina]], komandanta Bosanskog korpusa „[[Gavrilo Princip]]” [[Dinarska četnička divizija|Dinarske četničke divizije]] JVuO, kojega je [[Kapitulacija Italije|kapitulacija Italije]] zatekla na liječenju u [[Split]]u. Tom prilikom, Cvjetićanin nedvosmisleno poentira: {{izdvojeni citat|Mi četnici znamo da se samo uz pomoć njemačkih trupa može postići efikasno uništenje bandita, jer smo mi četnici za to isuviše slabi.<ref>[https://znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.], str. 273.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=984&rec=313&roll=483 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000981.] <br /> ({{jez-njem|"Wir Cetniks wissen, dass nur durch die deutschen Truppen eine wirksame Vernichtung der Banditen erfolgen kann, da wir Cetniks hierzu zu schwach sind."}})</ref><ref>[https://pescanik.net/pismo-citateljima-blica-i-gledateljima-serije-ravna-gora/ Boris Dežulović: Pismo čitateljima Blica i gledateljima serije “Ravna gora”]</ref>}} [[Datoteka:Marsz wojsk niemieckich w Dalmacji (2-515).jpg|mini|Četnici Dinarske divizije u mimohodu pored motorizovane kolone njemačke 114. divizije (Dalmacija, septembar 1943).<ref>[https://bandenkampf.blogspot.com/2018/01/bk0306.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0306 | Photo | 114. Jäger-Division]</ref>]] Nakon [[Kapitulacija Italije u Jugoslaviji|kapitulacije Italije]] [[8. septembar|8. septembra]] [[1943]]. sve četničke snage iz italijanske okupacione zone su, nakon [[Antiosovinska ofanziva JVuO 1943.|sporadičnih sukoba]], uspostavile punu saradnju sa novouspostavljenim nemačkim okupacionim vlastima.<ref>Vidi: [[s:Uputstvo komandanta nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu konjičke brigade|Uputstvo komandanta nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu konjičke brigade]], [[s:Izveštaj majora JVUO Vasilija Marovića od 17. februara 1944.|Izveštaj majora JVUO Vasilija Marovića od 17. februara 1944.]], [[s:Izveštaj kapetana JVUO Franca Kovača od 23. februara 1944.|Izveštaj kapetana JVUO Franca Kovača od 23. februara 1944.]], itd.</ref> Mihailović je 7. oktobra 1943. naređivao svojim četnicima borbu protiv partizana u Sandžaku "po svaku cenu" i nesukobljavanje sa Nemcima "po svaku cenu".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_9.htm Naređenje Draže Mihailovića od 7. oktobra 1943. komandantima kopusa u zapadnoj Srbiji za mobilizaciju ljudstva i borbu protiv NOVJ u Sandžaku]</ref> Poručnik [[Jovan Pupavac]] pojašnjava u pismu upućenom 10. februara 1944. komandantu Zapadne Bosne JVuO majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]] kako je tekao proces prilaženja četnikâ pod komandom vojvode Momčila Đujića njemačkoj okupacionoj sili: {{izdvojeni citat|Dinarsku oblast sam napustio iz sledećih razloga: 1) Posle propasti Italije u Dalmaciju su došli Nemci. Komandant Dinarske oblasti pop Đujić stupio je u saradnju sa njima, najpre preko [[Mane Rokvić|Mane Rokvića]] koji je došao sa njima iz [[Bosanski Petrovac|Bosanskog Petrovca]]. Kasnije je delegirao kod štaba 114. Nemačke divizije svoga načelnika štaba kapetana Mijovića Novaka. Ljudstvo je postalo Nemačka milicija, primajući od njih redovnu hranu, municiju i dopunu oružja. Nemci su vrlo rado primili saradnju četnika.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_73.htm Izveštaj komandanta 1. brigade Bosanskokrajiškog četničkog korpusa od 10. februara 1944. komandantu korpusa o saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji]</ref>}} U odgovoru koje je 4. oktobra 1943. poslalo Obavještajno odjeljenje 114. lovačke divizije, odbacuju se navodi iz telegrama poslatog od strane štaba 15. brdskog korpusa, u kojem se vojvoda [[Momčilo Đujić]] optužuje za prepade na njemačke trupe i u kojem se traži njegovo hapšenje. Nasuprot takvom zahtjevu, za komandanta [[Dinarska divizija JVuO|Dinarske divizije JVuO]] se tvrdi sljedeće: „Uvjerljiva obavještenja i dokumenti nedvojbeno ukazuju da se Đujićeva četnička grupa u dosadašnjoj borbi protiv komunizma pokazala kao pouzdana... Sabotažni akti i prepadi na njemačke trupe dosad se nijesu događali.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=792&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000788.] <br /> ({{jez-njem|"Nach hiesigen sicheren Nachrichten und einwandfreien Unterlagen ist die Cetnikgruppe des Vojvoden Djujic im Kampf gegen die kommunistische Aufstandsbewegung bisher als zuverlässig zu bezeichnen. <br /> Sabotageakte und Überfälle gegen die Deutsche Wehrmacht sind bisher nicht erfolgt."}})</ref> U poređenju sa oružanim snagama NDH, obavještajni oficiri 114. divizije Wehrmachta daju i mnogo povoljniju ocjenu za učinkovitost četnika: „Hrvatske trupe i ustaše, već zbog svoje brojnosti, ne mogu predstavljati značajniju podršku; osim toga, njihova borbena vrijednost je poznata. Četnički odredi su se dosad svuda pokazali kao izuzetno aktivni i pouzdani.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=793&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000789.] <br /> ({{jez-njem|"Die kroatische Wehrmacht und Ustaschaverbände im Bereich sind schon rein zahlenmässig keine nennenswerte Unterstützung; darüber hinaus ist deren Kampfwert hinreichend bekannt. Die Cetnikverbände erweisen sich bisher überall als äusserst rege und zuverlässig."}})</ref> [[File:Četnički komandant u zapadnoj Bosni Uroš Drenović s nemačkim oficirima na terenu.jpg|thumb|Vojvoda [[Uroš Drenović]] (desno), četnički zapovjednik u [[Zapadna Bosna|zapadnoj Bosni]], zajedno sa njemačkim oficirima na terenu.]] U jesen 1943. godine, Vrhovna komanda Vermahta konstatuje prestanak bilo kakve aktivnosti DM protiv njih: {{izdvojeni citat|U jesen 1943. Titov pokret sve je više uzimao maha, a Mihailovićev pokret bio je potisnut na teritoriju Srbije. Komunisti nisu primali samo pomoć od sovjetske Rusije, nego sve više i od Engleza. Italijanska armija je kapitulirala. U ovakvoj novonastaloj situaciji četnički pokret bio je prisiljen da preispita svoj stav prema nemačkoj okupacionoj sili… Bilo kako, od tog vremena prestali su svi napadi Mihailovićevih ljudi protiv nemačke okupacione sile.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2024-07-08 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Četnici u Hercegovini su počeli sarađivati sa njemačkim nadležnim komandama odmah po ulasku njihovih trupa u bivšu italijansku okupacionu zonu: {{izdvojeni citat|Banda koja je napadala u području sjeverno od [[Bileća|Bileće]] i ojačana na oko 1200 ljudi ([[10. hercegovačka udarna brigada|X herceg. brigada]]), uz potporu 800 četnika je odbačena natrag na sjever.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1081&rec=313&roll=190 NARA, T311, Roll 195, frame no. 7450860.] <br /> ({{jez-njem|"Die im Raum N Bileca angreifende und auf etwa 1200 Mann verstärkte Bande (X.He.Brig.) mit Unterstützung von 800 Cetniks nach N zurückgeworfen."}})</ref>|Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 18. septembar 1943. godine}} {{izdvojeni citat|SS-divizija „Prinz Eugen“: Komunistička grupa (jačine 1.200 ljudi), koja je sa sjevera nastupala ka Bileći, odbačena je ka sjeveru akcijom 6. čete 2. SS brdskog puka ojačane sa 800 četnika.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&roll=483&broj=293 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000290.] <br /> ({{jez-njem|"Von Norden gegen Bileca vordringende komm. Gruppe (1200) durch herangeführte 6./SS 2 und 800 Cetniks nach Norden zurückgeworfen."}})</ref>|Dnevni izvještaj 15. brdskog korpusa za 18. septembar 1943.}} {{izdvojeni citat|U oblasti [[Stolac|Stoca]], kao što je već napomenuto, Stolačka i [[Ljubinje|Ljubinjska]] četnička brigada su u saradnji sa našim trupama postigle uspjeh protiv glavnine Desete herceg. brigade.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=636&rec=314&roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000631.] <br /> ({{jez-njem|"b.) Cetniks: <br /> Im Raum von STOLAC hat, wie bereits erwähnt, im Zusammengehen mit eigenen Truppen die Cetnikbrig. von STOLAC und LUBINJE gegen die Hauptkräfte der X-herzeg.Brig. Erfolge erzielt."}})</ref>|Komanda 21. brdskog korpusa, Obaveštajno odeljenje, izveštaj o stanju, 27. septembar 1943.}} U izvještaju [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS brdske divizije Prinz Eugen]] od 10. oktobra 1943. godine, poslatom štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], pohvaljuje se lojalno držanje koje su, do tog trenutka, formacije [[Hercegovina|hercegovačkih]] četnikâ pokazale spram njemačkih okupacionih jedinica: {{izdvojeni citat|Četnici: Za borbu protiv komunista u istočnoj Hercegovini mobilisane su jače snage u okruzima [[Trebinje]], [[Bileća]], [[Stolac]] i [[Nevesinje]]. Dosadašnja iskustva s hercegovačkim četnicima mogu se ocijeniti dobrim, a njihovo držanje prema vlastitim trupama lojalnim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1335&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001329.] <br /> ({{jez-njem|"Cetniks: Zur Bekämpfung der Kommunisten in der Ost–Herzegowina wurden in den Bezirken Trebinje, Bileca, Stolac u. Nevesinje stärkere Kräfte mobilisiert. Die bisherigen Erfahrungen mit den herzegowinischen Cetniks können als gut, das Verhalten gegenüber der eigenen Truppe kann als loyal bezeichnet werden."}})</ref>}} U odlomku iz mjesečnog izvješća SS divizije »Prinz Eugen«, inače njemačke elitne postrojbe na teritoriji okupirane Jugoslavije, sastavljenog 5. septembra 1943, blagonaklon stav četnika na divizijskom području (Hercegovina) opisan je na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Srbi [četnici — prim.] su se, djelimično, nastavili dokazivati ​​kao '''najpouzdaniji saveznici u borbi protiv crvenih bandi''', a time i protiv komunizma. U borbi protiv bandita uvijek su spremni sarađivati ​​s njemačkim Wehrmachtom, pa čak i podvrgnuti se njegovoj komandi.<ref>Klaus Schmider, ''Partisanenkrieg in Jugoslawien 1941-1944'', Verlag E.S. Mittler & Sohn GmbH, Hamburg/Berlin/Bonn, 2002, s. 307.</ref><ref>[https://www.znaci.org/NARA/T315.php?broj=1272&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001266.] <br /> ({{jez-njem|"Die Serben haben sich z.T. weiterhin als die zuverlässigsten Verbündeten im Kampf gegen die roten Banden und damit gegen den Kommunismus erwiesen. Im Kampf gegen die Banditen sind sie jederzeit bereit, mit der deutschen Wehrmacht zusammenzugehen und sich ihr sogar zu unterstellen."}})</ref>|Mjesečni izvještaj 7. SS divizije XV brdskom armijskom korpusu za avgust 1943. godine}} U četničkim izvorima se potvrda ovih navodâ nalazi u naređenju koje je kapetanu Dušanu Đakoviću 6. septembra 1943. uputio potpukovnik [[Slavko Bjelajac]] (pseudonim »Nikola Dekić«), komandant Ličko-kordunaške četničke oblasti. Informišući svog podređenog oficira o ogromnim partizanskim gubicima u [[Bitka na Sutjesci|bici na Sutjesci]], Bjelajac zapisuje: {{izdvojeni citat|Po podatcima koje imamo partizani su kod Sutjeske strašno tučeni. Tvrdi se da su imali 5.000 mrtvih te da su samo naši s mrtvih lješeva partizanskih skinuli oko 200 puškomitraljeza. Četnici u Hercegovini drže pored ostalih mjesta i [[Kalinovik]], [[Foča|Foču]], i [[Čajniče]]. Ustaše su u [[Goražde|Goraždu]]. Njemci se također nalaze u Hercegovini. Dozvolili su bez ikakovih uslova da se na reonu svakog sreza može nalaziti i kretati 400 četnika (jednoj četničkoj grupi dali su 300 pušaka). <br /> U opšte izuzev situacija Hercegovine, Crne Gore, i Istočne Bosne stoji vrlo dobro. <br /> Ove podatke iz Hercegovine javljam Vam radi orjentacije. A u koliko se tiče Njemaca tek da naše stanovništvo zna da ih se ne treba plašiti i da neće vršiti represalije nad mirnim stanovništvom. <br /> Njemci govore u Hercegovini protiv Italijana i kažu da su oni spriječili širenje Srbije do rijeke Bosne protiv volje Njemaca. Optužuju Italiju da je ona dovela Pavelića na vlast. (To sve može i nemora biti tačno). <br /> Naši su zarobili čuvenog [[Nurija Pozderac|Nuriju Pozderca]] i [[Simo Milošević|Simu Miloševića]] u Hercegovini i streljali ih.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knj. 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. br. 203, str. 946.</ref>}} Detaljna analiza stava koje su četničke jedinice s teritorije hrvatske marionetske države pokazale prema okupatoru tokom jeseni 1943. sadržana je u izvještaju [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]] od 28. X: {{izdvojeni citat|Držanje četnika ostalo je ambivalentno. Pojedine manje grupe su prešle komunistima. Opasnost od saradnje [sa komunistima], kako se pokazalo ovog mjeseca, postoji ondje gdje su male četničke grupe vezane uz određeno područje (npr. područja Olova i Vareša); u takvim slučajevima nedostaje trajne volje za otporom tokom sukoba. S druge strane, zatvorene operativne četničke jedinice bez porodičnih veza i bez straha od odmazde usuđuju se da se suoče sa većim komunističkim jedinicama. U oblasti j. od Višegrada četnici su prvi put uspjeli poraziti jednu od Titovih brigada (1. krajišku). U jugoistočnoj Bosni četnici su djelovali otvoreno neprijateljski prema njemačkim trupama; krajem mjeseca pripadnici 1. sarajevske brigade izveli su sabotažu na željeznici. U čitavoj preostaloj bivšoj zoni odgovornosti Korpusa veće četničke grupe (jedinice Drenovića, Đujića, Ozrenski odred, kao i one u Hercegovini) zadržale su lojalan stav, dijelom uspješno sarađujući sa njem. trupama protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=560&broj=95 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000090.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. XV G.A.K: Ic Lagebericht vom 27.9.43 bis 27.10.43. <br /> 2.) Cetniks <br /> Die Haltung der Cetniks ist nach wie vor zwiespältig geblieben. Einzelne kleinere Gruppen sind in den Kommunisten aufgegangen. Die Gefahr eines Zusammenwirkens besteht, wie der Verlauf dieses Monats gezeigt hat, dort, wo die kleineren Cetnikgruppen ortsgebunden sind (Umgebung Olovo, Vares). Überall dort fehlt bei Zusammenstössen der nachhaltige Widerstandswille. Wo dagegen geschlossene operative Cetnikeinheiten ohne Familienbindung und also ohne Furcht vor Racheakten in dem Befehlsbereich eingedrungen sind, lassen sie es auch auf Kämpfe mit grösseren Kommunisteneinheiten ankommen. Im Raum S Visegrad ist es dabei den Cetniks erstmalig gelungen, eine der Brigaden Titos (I.Kraj.Brig.) zu schlagen. <br /> Die Cetniks sind in Südost–Bosnien offen feindselig auch gegen deutsche Truppen vorgegangen; gegen Ende des Monats haben Angehörige der I.Sarajevo–Brig. Bahnsabotage betrieben. <br /> Im gesamten übrigen früheren Korpsbereich haben die grösseren Cetnik–Gruppen (Drenovic –, Djujic –, Ozren–Verbände, in der Herzegovina) eine loyale Haltung bewahrt, z.T. auch erfolgreich im Kampf gegen die Kommunisten mit der deutschen Truppe zusammengewirkt."}})</ref>|Komanda 15. brd. arm. korpusa, Obavještajno odjeljenje, izvještaj o stanju od 27. septembra do 27. oktobra 1943. godine}} Novembra 1943, Nijemci nabrajaju koje su se sve četničke vojvode u NDH upustile u saradnju s njima, kao npr.: [[Mane Rokvić]] („izjašnjava se za Nemačku i u slučaju neprijateljskog iskrcavanja stoji sigurno na našoj strani“), [[Momčilo Đujić]] („Ljotićev pristalica“ čijim „prisluškivanjem je više puta dokazano da je slao lažne izveštaje D. M. kako bi se izvukao ispod njegovog uticaja“), [[Uroš Drenović]] („nepomirljiv protivnik komunista“; „više od godinu dana sarađuje otvoreno sa nemačkim Vermahtom“) i drugi.<ref name="ReferenceA"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=347&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikführer, mit denen zusammengearbeitet wurde: <br /> Vojvode Rokvic. Energischer Führer der ohne Unterbrechung rückhaltlos mit der deutschen Truppe zusammenarbeitet. Bekennt sich zu Deutschland und steht im Falle einer feindlichen Landung sicher auf unsere Seite. <br /> Vojvode Djujic, Ljotic–Anhänger. DM. sucht ihn durch ständigen Druck zu beeinflussen. Durch Überwachung ist bereits mehrfach nachgewiesen, dass Djujic falsche Meldungen an DM. abgesetzt hat, um sich seinem Einfluss zu entziehen. Djujic wird seitens der. Div. im bewusster Übertreibung als besonders aktiver Kämpfer gegen den Kommunismus in Verbindung mit der deutschen Wehrmacht herausgestellt. <br /> Vojvode Drenovic. Gerade Persönlichkeit, unversöhnlicher Kommunistengegner (kommunistische Untaten an seiner Ehefrau, die den Tod herbeiführten), bezeichnet sich als Beschützer seiner pravoslavischen Volksgenossen. Arbeitet länger als 1 Jahr offen mit deutscher Wehrmacht zusammen. Von DM. angestrebte Beeinflussung bisher ohne Erfolg."}})</ref> U ovom strogo povjerljivom izvještaju, obavještajni oficiri XV brdskog armijskog korpusa dopisuju još i sljedeće: „Čitav niz drugih četničkih vođâ na području južno od [[Bihać]]a, neumoljivi su protivnici komunizma i dobri vojnici. Svi su se istakli u saradnji sa [našim] trupama, a kao svoj zadatak označavaju zaštitu pravoslavnog stanovništva od uništenja.“<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 44, str. 86.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=347&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] <br /> ({{jez-njem|"Eine Reihe weiterer Cetnikführer im Raum südl. Bihac unerbittliche Kommunistengegner und gute Soldaten haben sich in der Zusammenarbeit mit der Truppe bewährt, und sehen es als ihr Ziel an, den pravoslavischen Volksteil vor der Ausrottung zu bewahren."}})</ref> U izvještaju [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] od 5. novembra 1943. godine zaključuje se da bi osiguranje dugih linija snabdijevanja bez četnika bilo „nezamislivo“.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=343&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000339.] <br /> ({{jez-njem|"Die Sicherung der langen Nachschubwege der Division ist ohne Unterstützung det zugeteilten Cetnik–Stützpunkte, wenn nicht ausreichend deutsche Kräfte oder kampffähige kroatische Truppen zur Verfügung gestellt werden, undenkbar."}})</ref> 19. novembra 1943. potpisani su i na snagu stupaju prvi [[Ugovori o saradnji četnika i Vermahta|ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta]], koji četnicima nameću obavezu "da prekinu sve veze sa silama koje se nalaze u ratu sa Nemačkom i da izruče štabove za vezu tih sila koji se nalaze kod njih".<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm</ref> 30. novembra 1943. godine [[Dragoljub Draža Mihailović|general Mihailović]] naređuje [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubi Patku]], komandantu Timočkog korpusa, da protera britanskog majora Erika Grinvuda koji hoće da vrši akcije protiv Nemaca bez njegovog dopuštenja: {{izdvojeni citat|Kod vas je tamo engleski major Grinvud sa telegrafistom. To je posledica prosjačenja materijala. Nije došao da vas pomogne u materijalu već da uništi naša sela za neku sitnu sabotažu. '''Naređujem da Grinvuda sa celom pratnjom najurite kao kučku''' po mom naređenju jer je pošao na teren bez mog odobrenja. Ponavljam najurite ga kao kučku i izvestite.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm</ref>|Depeša generala Mihailovića Ljubi Patku od 30. novembra 1943.}} Saveznički komandant Sredozemlja uskoro i sam uviđa da se Mihailović bavi sporednim aktivnostima, uz izbegavanje da preduzme nešto na komunikacijama vitalnim za [[Saveznici|Saveznike]] i za Nemce. Stoga je [[9. decembar|9. decembra]] [[1943]]. poslao [[Dragoljub Mihailović|Mihailoviću]] telegram kojim zahteva izvršenje specifikovanih napada na komunikacije, a koji počinje rečima: {{izdvojeni citat|Sloboda kojom se Nemci služe železničkim prugama od Grčke do Beograda za prevoz i izdržavanje trupa nepodnošljiva je.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_250.htm, Obaveštenje brigadira Armstronga od 9. decembra 1943. Draži Mihailoviću o zahtevu Komande britanskih trupa na Srednjem istoku da četnici izvrše dve sabotaže protiv Nemaca]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd - prilog II</ref>}} === Potpisivanje ugovora o saradnji četnika i Vermahta u Srbiji (1943—1944) === {{Poseban članak|Ugovori o saradnji četnika i Vermahta}} [[Datoteka:Zone odgovornosti četnika, prema sporazumu sa Nemcima.png|thumb|Zone odgovornosti četničkih komandanata u okupiranoj Srbiji, prema sporazumu sa Nemcima 1943. [[Jevrem Simić]] i [[Nikola Kalabić]] (roze), [[Vojislav Lukačević]] (plavo), [[Ljuba Jovanović Patak]] (zeleno) i [[Mihailo Čačić]] (sivo).]] [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za Jugoistok, inicirao je pregovore koji će rezultirati potpisivanjem [[Ugovori o saradnji između JVuO i komande Jugoistoka|ugovora o zajedničkoj borbi]]. Mihailović je polovinom novembra 1943. svojim komandantima naredio da sarađuju sa Nemcima; on sam nije mogao javno da stupi u saradnju "zbog raspoloženja naroda".<ref>https://www.znaci.org/images/ktb_okw_III_6_1304.jpg KTB OKW (Kriegstagebuch des Oberkommando der Wehrmacht) - Ratni dnevnik vrhovne komande Vermahta, šesta knjiga</ref> Ugovore su to potpisivali ovlašćeni Mihailovićevi komandanti i ljudi iz vojnog rukovodstva. Prvi ugovor o saradnji potpisan je 19. 11. 1943. između [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]], komandanta Mileševskog korpusa JVuO i nemačkog komandanta Jugoistoka koga je predstavljao fon Frede, glasio je: {{Wikisource|Sporazum inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića i vojnoupravnog zapovednika Jugoistoka od 23.1.1944.}} {{izdvojeni citat| 2) Primirje treba da bude pretpostavka za zajedničku borbu protiv komunista. 4) Obaveza Lukačevića da nijedan pripadnik njemu potčinjenih jedinica neće delovati na strani sila koje su u ratu sa Nemačkom. 5) Prepuštanje područja borbenih dejstava četničkim odredima radi samostalnog vođenja borbe, koju vodi i nemački Vermaht. 6) Uključivanje četničkih odreda prilikom većih zajedničkih operacija pod nemačko zapovedništvo. U tom periodu nemačko vodstvo izdaje borbene naloge četničkim odredima. 8) Razmena štabova za vezu. 9) Isporuke nemačke municije radi sprovođenja zajedničkih borbenih zadataka u skladu sa vojnim potrebama. 10) Sporazum se mora držati u tajnosti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_260.htm SPORAZUM IZMEĐU KOMANDANTA JUGOISTOKA I MAJORA VOJISLAVA LUKAČEVIĆA OD 19. NOVEMBRA 1943. O SARADNJI ČETNIKA SA NEMAČKIM TRUPAMA U BORBAMA PROTIV NARODNOOSLOBODILACKE VOJSKE JUGOSLAVIJE]</ref>|Sporazum Nemaca i majora [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] (19. 11. 43.)}} 21. novembra 1943, feldmaršal [[Maximilian von Weichs]] daje svojevrsno objašnjenje potčinjenim njemačkim komandama o logici vođenja pregovora i sklapanja sporazuma sa četničkim odredima u Srbiji. Prva tačka ovog strogo povjerljivog dokumenta glasi: {{izdvojeni citat|Kao rezultat pregovora koje duže vremena vode, u najužoj saradnji, specijalni opunomoćenik Ministarstva spoljnih poslova i komandant Jugoistoka sa vođama četničkih odreda, sklopljen je sporazum koji predviđa oružano primirje ograničeno na određeni prostor i povremeno zajedničko vođenje borbe protiv komunizma.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm Objašnjenje komandanta Jugoistoka od 21. novembra 1943. o sklapanju sporazuma s komandantima četničkih odreda Draže Mihailovića]</ref>}} 27. novembra je potpisan ugovor sa [[Nikola Kalabić|Nikolom Kalabićem]].<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_262.htm Sporazum od 27. novembra 1943. između pukovnika Jevrema Simića i kapetana Nikole Kalabića sa nemačkim predstavnikom o saradnji u borbama protiv NOVJ]</ref> U narednim nedeljama ugovori su potpisani i sa drugim komandantima korpusa od operativne važnosti. Iako Mihailović lično nije potpisao ni jedan ugovor, ovim ugovorima je bio pokriven veći deo nemačke okupacione zone u Srbiji. {{izdvojeni citat|Ovaj ugovor, kao i buduće mjere, trebalo bi da se baziraju na međusobnom povjerenju i volji da se komunizam uništi, zemlja umiri a Srbiji omogući stabilna budućnost u okvirima Evrope oslobođene od komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=974&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frames no. 000969—000970: Sporazum između Krajskomandanture Zaječar i potpukovnika Ljube Jovanovića Patka o nenapadanju i saradnji u borbi protiv NOVJ (23./25. decembar 1943.)] <br /> ({{jez-njem|"Diese Vereinbarung sowie die zukünftigen Massnahmen sollen getragen sein vom gegenseitigen Vertrauen und dem Willen, den Kommunismus zu vernichten, das Land zu befrieden und Serbien einer geordneten Zukunft im Rahmen eines vom Kommunismus befreiten Europas entgegenzuführen."}})</ref>|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Ljuba Jovanović Patak|Ljube Jovanovića Patka]] o borbi protiv partizana u Srbiji (decembar [[1943]]).}} Generalna tendencija priklanjanja Mihailovićevih četnikâ okupacionoj vojnoj sili bila je primijećena 28. XI 1943. i od strane njemačke Komande Jugoistoka: {{izdvojeni citat|Srbija: U oblasti Kruševca borbe između [četnika] DM i komunista. Kod četnika znaci približavanja Vermahtu, verovatno zbog nestašice municije.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&broj=639&roll=485 NARA, T313, Roll 485, frame no. 000636.] <br /> ({{jez-njem|"3.) Serbien: <br /> Raum Krusevac: Kampf zwischen DM u. Komm. Bei Cetniks Anzeichen für Annäherung an dt. Wehrmacht vermutl. Mun. Mangel."}})</ref>|Dnevni izveštaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«), 28. novembar 1943.}} 30. novembra 1943. godine i poručnik Milorad Vasić moli generala Mihailovića da mu odobri vezu sa Nijemcima, u cilju opskrbe streljivom, garantujući mu potpunu diskreciju u radu: {{izdvojeni citat|Molim da mi dozvolite da ovu priliku iskoristim i dobijem municiju i ostalo, što mi je neophodno potrebno, a da pritom čast organizacije i Vaš autoritet u narodu ne bude ničim povređen.<ref>AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 11690—11691.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943-1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 344.</ref>}} Ugovori su bili u znatnoj meri tipizirani, nalik na sporazum između vojnog zapovednika Jugoistoka i inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića: {{izdvojeni citat|Cilj sporazuma je zajednička borba protiv komunističkih partizana, pa će stoga sve jedinice DM-četnika, potčinjene pukovniku Jevremu Simiću, biti uključene u borbu nemačke i bugarske vojske, kao i srpskih vladinih trupa, protiv komunista. U vezi s tim predviđa se uspostavljanje zajedničke obaveštajne službe kao i uzajamna podrška.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%83%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D0%BE%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%88%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B0_%D0%A1%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%B8_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D0%BD%D0%BE%D1%83%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_23.1.1944 Sporazum inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića i vojnoupravnog zapovednika Jugoistoka od 23.1.1944.]</ref>|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Jevrem Simić|Jevrema Simića]] (januara [[1944]]).}} Komandant Jugoistoka i [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] [[Maksimilijan fon Vajhs|fon Vajhs]] izdao je [[21. novembra]] [[1943]]. uputstvo o saradnji sa četnicima koje, između ostalog, predviđa izručenje članova [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkih]] misijâ pri JVuO (tj. da četnici prekinu "sve veze sa silama koje se nalaze u ratu sa Nemačkom i da izruče štabove za vezu tih sila koji se nalaze kod njih"). Fon Vajhs upozorava da se "lojalna orijentacija pojedinih četničkih odreda ne sme uopštiti", jer neki još uvek izvode prepade i sabotaže, ali "propagandu protiv četničkog pokreta treba obustaviti", do daljnjeg.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm Objašnjenje komandanta Jugoistoka od 21. novembra 1943. o cilju i načinu sklapanja sporazuma sa četničkim komandantima]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/291.htm Karl Hnilicka: DAS ENDE AUF DEM BALKAN 1944/45], Musterschmidt-Verlag Göttingen, strana 268</ref> Sporazum između Vermahta i četničkog komandanta [[Mihajlo Čačić|Mihajla Čačića]], komandanta Ravaničke brigade JVuO, uključuje i hvatanje [[rudar]]a koji su pobegli u šumu, i njihovo vraćanje u [[rudnik]]e uglja.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_264.htm Sporazum komandanta Jugoistoka sa komandantom Ravaničke brigade od 14. decembra 1943. o saradnji četnika sa nemačkim trupama u borbama protiv NOVJ]</ref> Sporazum Vermahta i [[Jevrem Simić|Jevrema Simića]], inspektora odreda Draže Mihailovića, predviđa da "četnici DM stavljaju na raspolaganje snagama poretka svoje podatke i svoju obaveštajnu službu" za borbu protiv partizanskog pokreta.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_267.htm Izveštaj Abver-grupe od 23. januara 1944. o sklopljenom sporazumu između vojnoupravnog komandanta Jugoistoka i inspektora četničkih jedinica u Srbiji]</ref> Sporazum Vermahta i potpukovnika Ljube Jovanovića, vođe Dražinih odreda u okrugu [[Zaječar]], četnicima omogućuje punu sloboda kretanja "danju i noću na celom području na koje se odnosi sporazum".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_266.htm Sporazum između Krajskomandanture u Zaječaru i komandanta Timočkog korpusa od 25. decembra 1943. o saradnji u borbama protiv NOVJ]</ref> {{izdvojeni citat|Srbija i Hrvatska: kao i ranije, na ovom prostoru stoje dva suprotstavljena tabora — komunistički pod Titom i nacionalistički pod generalom Mihailovićem. Zbog brojčane premoći i veće borbene vrijednosti, komunisti su u posljednje vrijeme zadali nacionalistima niz teških udaraca. To je rezultiralo u traženju njemačke pomoći od strane nekoliko DM-komandanata. Već je došlo i do niza sporazuma, kojima se DM-jedinice obavezuju na obustavljanje neprijateljstava protiv Wehrmachta, čime im se omogućuje nesmetana borba protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=900&rec=311&roll=175 NARA, T-311, r. 175, s. 895: Prikaz neprijateljskog stanja u Sredozemlju od strane generalštabnog majora Varnstorfa (Warnstorff) – dodatak zabelešci sa sastanka kod načelnika štaba Grupe armija „E“ od 9. decembra 1943.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien–Kroatien: Hier stehen sich nach wie vor die nationalen Kräfte des Draca Michaylovic [sic!] und die kommunistischen Kräfte des Tito gegenüber. Infolge der zahlenmässigen und in Bezug auf die Kampfstärke starken Uberlegenheit der kommunistischen Verbände ist in der letzten Zeit DM mit seinen Kräften stark angeschlagen worden. Dies hatte zur Folge, dass verschiedene DM–Führer mit ihren Verbänden Anlehnung an die deutsche Besatzungsmacht suchten. Es sind bereits Abmachungen zu Stande gekommen, auf Grund deren DM–Verbände ihre Kampfhandlungen der deutschen Wehrmacht gegenüber einstellen und ihnen ungestörte Kampfführung den Kommunisten gegenüber zugesichert wurde."}})</ref>|Nemački prikaz stanja u Sredozemlju od 9. decembra 1943.}} Njemački opunomoćeni general u [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] [[Edmund Glaise von Horstenau]] opisuje u ratnom dnevniku kontekst u kom dolazi do potpisivanja ovih ugovorâ: {{izdvojeni citat|Izgleda da je Srbija najmirnija zemlja na Balkanu, a neko reče da je ona čak i najmirnija zemlja u Evropi. Činjenica je da stanje u NDH ne može da se uporedi sa stanjem u Srbiji iako se i u Srbiji događaju neprijatne stvari... Draža Mihailović je iskoristio opšte stanje, pa su naši oblasni komandanti sklopili ugovore sa pojedinim četničkim vođama.<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 412.</ref>}} I prije nego je došlo do parafiranja ugovorâ, kapetan [[Dušan Radović (četnik)|Dušan Radović]], komandant Zlatiborskog korpusa JVuO, obavijestio je 18. novembra 1943. generala Mihailovića da njemačke i bugarske okupacione trupe, uz velike poteškoće, nastoje zaustaviti ofanzivu snaga NOVJ nadomak [[Užice|Užica]], kao i da im četničke jedinice pod njegovom komandom pružaju značajnu borbenu pomoć, tj. napadaju partizane kako bi oslabili njihov pritisak na okupatora. Iz izvještaja se vidi i da je ravnogorski kapetan Milorad Mitić bio zadužen za održavanje kontakatâ s Nijemcima: {{izdvojeni citat|Noću, 17/18 ov.m-ca oko 21,30 časova, komunisti su jačim snagama napali Bugare i Nemce u Kremnima i posle osmočasovne borbe komunisti su potpuno razbili oko 1800 Bugara i 200 Nemaca... Bugari se u najvećem neredu i bez oružja povlače za Užice. Beže glavom bez obzira. Tenkove su odvukli za Užice, dok je izgleda bugarska artilerija pala u ruke partizanima. U momentu pisanja ovog izveštaja jedan izvesni deo Bugara, koji se organizovano povlači, vodi borbu sa komunistima u Biosci. Naši delovi stupili su u borbu kod Bioske iz pravca s. Kneževići. Mišljenja sam da će u toku današnjeg dana pasti i Bioska i da će komunisti navaliti za Užice. Ja gde god mogu napadaću. Stanje je vrlo ozbiljno! Kapetan Mitić, presvučen u civilno odelo, viđen je u Užicu sa Nemcima. Posle je u jednom nemačkom automobilu otišao kako kažu za Beograd kamo ga Vi šaljete radi hvatanja neke veze i sporazuma. Ova se vest širi naglo.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_34.htm Izveštaj komandanta Zlatiborskog korpusa od 18. novembra 1943. Draži Mihailoviću o borbama četnika i nemačkih i bugarskih jedinica protiv NOVJ kod Kremana]</ref>}} Neposredni rezultati potpisanih sporazuma mogli su se uočiti učešćem četničkih jedinica u [[Operacija Kugelblitz|operaciji »Kugelblitz«]], gdje se, uz jednog od potpisnika ugovorâ (majora Vojislava Lukačevića, naime), s njemačkim i bugarskim trupama borio i poručnik [[Filip Ajdačić]], komandant Crnogorske brigade JVuO: {{izdvojeni citat|Stanje operacijâ „Kugelblic” i „Citen” na dan 13. 12. 1943. u 24:00 časa. „Kugelblic” (1. brdska divizija): [...] Namjera: prebacivanje grupe Lukačevića u rejon Pljevlja–Prijepolje 16/17. decembra. [...] Vojni zapovjednik Jugoistoka: 24. bugarska divizija (3 bataljona) i četnička grupa Ajdačića sporo napreduju iz rejona Bajine Bašte, krećući se uzvodno Drinom, bez kontakta sa neprijateljem, ka određenoj odbrambenoj liniji.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=78&broj=80&roll=331 NARA, T78, Roll 331, frames no. 6287983—6287984.] <br /> ({{jez-njem|"LAGE "KUGELBLITZ" UND "ZIETHEN" STAND VOM 13.12.43. 2400 UHR <br /> "KUGELBLITZ" <br /> 1. GEB. DIV. <br /> ABSICHT: ZUFUEHRUNG GRUPPE LUKACEVIC 16./17. 12 RAUM PL[J]EVLJA – PRIJEPOLJE. <br /> MIL. BFH. SUEDOST: <br /> 24. BULG. DIV. 3 BTL. U. CETNIK–GRUPPE AIDACIC IM SCHLEPENDEN VORGEHEN AUS RAUM BANJA [sic] BASTA DRINA AUFWAERTS OHNE FEINDBERUEHRUNG IN BEFOHLENE ABWEHRFRONT."}})</ref>|Izvještaj Vrhovne komande Wehrmachta o operacijama »Kugelblitz« i »Ziethen« od 14. decembra 1943. godine}} 14. decembra 1943, u Vrhovnu komandu JVuO stigla je depeša od majora [[Siniša Ocokoljić|Siniše Ocokoljića]] (pseudonim »Ev-Ev«), komandanta Mlavskog korpusa JVuO, kojom se kapetan Mitić još jednom imenuje osobom koja je lično involvirana u pregovore s njemačkim okupatorom: „Tufegdžić [Vojislav, komandant Cerskog korpusa JVuO — prim.] danas je doneo sledeći izveštaj: [...] 2. — Kapetan Mitić, koji je ranije u Užicu pregovarao za naš račun sa komunistima, bio je poslednjih dana na pregovorima i sa Nemcima gde je sa njima ručao u Mažestiku. Pregovore je javno sa Nemcima vršio neki kapetan Nešković, poslat od Kalabića. 3. — Nemci su povodom toga štampali letke blizu 2.000.000 primeraka sledeće sadržine: Narodni borci četnici, u radosti pozdravljam prestanak besmislenog međusobnog prolivanja krvi i zdrav razum koji je zavladao u vašim redovima. Sada možemo da se zajednički borimo protivu komunizma, tog smrtnog neprijatelja Evrope i ja vas ubrajam u nacionalne borce zato što smo i mi sami nacionalni borci. Mi ćemo udruženim silama da odbranimo Vašu lepu Otadžbinu, da je ne bi uništile komunističke bande. Primamo u svoje redove Vašu narodnu organizaciju kao čeličnu. Nije potrebno da vam ubrizgavamo narodni duh. Herojstvo je Vama u krvi i sa vama zajedno koji dobro poznajete svoju lepu zemlju poćiće nam za rukom da je oslobodimo. Stavom koga vi zauzimate osigurana je vaša budućnost. Pozdravljam vas kao svoje ratne drugove i želim vam istu vojničku sreću kao i našim vojnicima. Komandant nemačkih trupa. br. 1243. Ovaj letak Nemci su rasturili i već se pojedini primerci nalaze i kod nas. 4. — Tufegdžić javlja dalje, da je puk. Simić naveo hotimično Kalabića da se ovim vezama sa Nemcima naša organizacija kompromituje u narodu što koriste mošinovci [tj. partizani — prim.].“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16. do 23. decembra 1943. godine]</ref> U depeši od 28. decembra 1943. poslatoj Vrhovnoj komandi JVuO od strane potpukovnika [[Petar Baćović|Petra Baćovića]], govori se o sastanku koji je [[Todor Perović]], predstavnik Komande operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine, održao u [[Sarajevo|Sarajevu]] sa njemačkim generalom Wernerom Frommom: {{izdvojeni citat|Perović se vratio iz Sarajeva. U Sarajevu bio je kod generala Froma, komandanta pozadine celog Balkana. Između ostalog rekao mu je: »Srbi su istinski borci protivu partizana, mi Nemci cenimo borbu vaših ljudi. U tome se ističe naročito vaš kraj. Naročito cenimo saradnju majora Lukačevića. U kratko vreme prisajediniće se srpski krajevi Srbiji i u tom slučaju srpski će narod dobiti punu ekonomsku pomoć. U najkraćem roku dolazi još 12 divizija naših na teritoriju Jugoslavije radi potpunog likvidiranja partizana. Imamo jedan letak koji je izdao potpukovnik Borota za istočnu Bosnu, gde poziva narod da ga sluša kao novog komandanta, ali mi znamo da je komandant Baćović. Budite uvereni da će do proleća biti raščišćeno sa partizanima«.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]</ref>}} Iako je Draža Mihailović sugerisao svojim komandantima da »koriste jedne neprijatelje protiv drugih«,<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 1a/1, depeša br. 361.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref> u praksi se ova floskula isključivo odnosila na borbu četnika protiv partizana, skupa sa okupatorima i kvislinzima. U depeši majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] (pseudonim »Sto-Sto«) od 30. januara 1944. godine, poslatoj u povodu pokušaja snagâ [[NOV i POJ]] da prodru u [[Sandžak]], general Dragoljub Mihailović otkriva što je zapravo pravi cilj četničke kolaboracije: {{izdvojeni citat|Vodite računa o Nemcima i Bugarima i iskoristite njihovu akciju protiv crvenih do krajnjih mogućnosti. Napad na [[Pljevlja|Pljevlje]] iskoristite za napad s leđa na komuniste.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>}} Vrlo moguće da je general Mihailović samo usvojio prijedloge koje mu je major Ostojić uputio u pismu od 6. decembra 1943. godine, gdje apostrofira sljedeće: {{izdvojeni citat|Koristeći se akcijom okupatora protiv komunista, mi ćemo verovatno u roku od mesec-dva dana opet imati situaciju u Sandžaku, Crnoj Gori, Hercegovini i Bosni u našim rukama. [...] Učeći se na sopstvenim greškama, smatram da se mora najhitnije preduzeti sledeće: 1) Stvoriti u najkraćem roku što jače pokretne borbene snage — leteće brigade i korpuse — a naročito tamo gde se za to ima mogućnosti. 2) '''Koristeći se akcijom okupatora i satelita, upotrebiti sve raspoložive snage za potpuno čišćenje od komunista svih srpskih pokrajina'''. 3) U radu pod 2) ostvariti međusobno potpomaganje iz susednih pokrajina do maksimuma.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_43.htm Pismo majora Zaharija Ostojića od 6. decembra 1943. Draži Mihailoviću o potrebi većeg angažovanja četnika s okupatorskim trupama radi sprečavanja prodora jedinica NOVJ u Srbiju]</ref>|Pismo majora Ostojića generalu Mihailoviću od 6. decembra 1943. godine}} Četničko-njemački odnosi bili su opterećeni međusobnim nepovjerenjem i sviješću o suprotstavljenosti ciljeva i interesa dviju stranâ. U telegramu koji je 29. januara [[1944]]. godine [[Joachim von Ribbentrop]], njemački ministar vanjskih poslova, uputio specijalnom opunomoćeniku za Jugoistočnu Evropu [[Hermann Neubacher|Hermannu Neubacheru]], reflektuje se jasan stav političkog i vojnog vrha u [[Berlin]]u o generalu Draži Mihailoviću, dok su podređenima date precizne smjernice za držanje prema četničkom pokretu: {{izdvojeni citat|Jedino se mogu ćuteći trpeti privremeni aranžmani nižih vojnih komandi sa Dražom Mihailovićem s ciljem suzbijanja zajedničkog neprijatelja Tita. On i njegovi ljudi ostaju i dalje, na kraju, naši neprijatelji. Zato je sada, kao i do sada, potrebno biti krajnje oprezan prema Draži Mihailoviću i njegovim četnicima, a naročito se ne sme nijednog trenutka izgubiti iz vida da će pomoć koju mu mi sada direktno ili indirektno pružamo radi vođenja borbe protiv Tita, kasnije najverovatnije biti upotrebljena protiv nas... Rat na Balkanu Nemačka je vodila zato da bi jednom zauvek uništila srpsko žarište nemira... Mi nemamo, otud, nikakvog interesa da ponovo razbuktavamo velikosrpski duh.<ref>Akten zur deutschen auswartigen Politik — ADAP/E/VII, s. 374–375.</ref><ref>Vasa Kazimirović, NDH u svetlosti dokumenata, Nova knjiga/Narodna knjiga, Beograd, 1987, str. 169.</ref><ref>Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN — Službeni list SCG, Beograd, 2005. str. 20.</ref>}} Izveštaje o sklapanju ugovora četnika sa Wehrmachtom presrele su i dešifrovale savezničke obaveštajne službe, što je imalo bitnu ulogu u konačnom opredeljivanju [[Čerčil]]a za Tita, a protiv Mihailovića.<ref>Cripps, John (2001). "Mihailović or Tito? How the Codebreakers Helped Churchill Choose". {{ISBN|0593 049101}}</ref> No, Nemci nisu bili zadovoljni primenom nekih sporazuma, jer je uprkos njima dolazilo do incidenata, odnosno diverzija i napada na pripadnike [[Srpska Državna Straža|Srpske Državne Straže]] od strane četnika, usled čega je general [[Hans Felber]] pokrenuo nekoliko hapšenja i racija protiv četnika počev od februara [[1944]]. === Borbe pod nemačkom komandom (1943) === {{main|Operacija Kugelblic}} [[Datoteka:Chetniks and Germans in Herzegovina in 1943.jpg|minijatura|Četnici i Nemci u Hercegovini 1943.]] [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 101I-005-0018-07, Jugoslawien, Polizeieinsatz mit Spähpanzer.jpg|thumb|Nemačka lokalna milicija sa italijanskim bornim kolima (izvor: ''Bundesarchiv'', [[1943]]).]] {{izdvojeni citat|„Borbeno sadejstvo sa četničkim grupama duž glavne saobraćajnice [[Bihać]] — [[Gračac]] — [[Knin]] — [[Drniš]] — [[Šibenik]] sastoji se u tome što su četnici okupljeni u posebnim uporištima uz oslonac na nemačke trupe. Četničke vođe primaju naloge i uputstva o vršenju zadataka obezbeđenja i izviđanja od zapovednika nemačkih uporišta.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=346&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] <br /> ({{jez-njem|"Kampfgemeinschaften mit Cetnikgruppen bestehen entlang der Hauptversorgungsstrasse Bihac – Gracac – Knin – Drnis – Sibenik derart, dass die Cetniks in besonderen Stützpunkten in Anlehnung an deutsche Truppen zusammengefasst sind. Die Cetnikführer erhalten Aufträge und Weisungen für Sicherungs– und Aufklärungsaufgaben durch deutsche Stützpunktführer."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_259.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. novembra 1943. Štabu 2. oklopne armije o saradnji četnika sa nemačkim trupama u NDH]</ref>|Njemački izveštaj o saradnji sa četnicima protiv partizana u Dalmaciji i Bosni (19. novembar [[1943]]).}} Kratko po zauzimanju italijanske okupacione zone od strane njemačkih trupâ, četnici s teritorije [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] stupaju u borbeno savezništvo sa njima. Kako javlja obavještajno odjeljenje [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]], u blizini [[Plitvička Jezera (općina)|Plitvičkih Jezera]] došlo je krajem septembra 1943. godine do prvog krupnijeg angažiranja lokalnih četničkih jedinicâ na njemačkoj strani. Ovom prilikom su četnici nanijeli partizanima ozbiljne gubitke: {{izdvojeni citat|Agent za vezu javlja o izviđanju od 27. IX: Jaka skupina lojalnih četnika s njemačkom opremom provalila je 20. septembra na područje [[Korenica|Korenice]], [[Prijeboj (Plitvička jezera)|Prijeboj]]a (16 km zap. od [[Bihać]]a), Babinog Potoka (28 km z. od Bihaća), [[Krbavica|Krbavice]] (23 km jz. do Bihaća), te uništila sve komunističke prometne veze. Četnici su nanijeli velike gubitke komunistima kod Mirić Štropine (3 sjz. od Prijeboja), 350 mrtvih.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&roll=196&broj=390 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7457118.] <br /> ({{jez-njem|"29.9. V–Mann meldet Beobachtung vom 27.9.: <br /> Starke Gruppe loyaler Cetniks mit deutscher Ausrüstung an 20.9. in Raum Korenica (1558), Prijeboj (16 W), Babin Potok (28 W), Krbavica (23 SW), alles Bihac, eingebrochen und haben alle Verkehrsverbindungen der Kommunisten vernichtet. Cetniks haben bei Miric Stropina (3 NW Prijeboj) den Kommunisten große Verluste, 350 Tote, beigebracht."}})</ref>|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 3. oktobar 1943.}} U izvorima njemačke provenijencije iz ovog perioda navodi se da su četničke jedinice asistirale okupatoru i pri izbacivanju partizana iz [[Bosansko Grahovo|Bosanskog Grahova]]: {{izdvojeni citat|Četnici na putu za snabdijevanje Gospić — Gračac, Knin — Vrlika i Knin — Drniš, i pored oprečnih poruka DM-u, nikad ne pokazuju neprijateljstvo; naprotiv, dobro su sarađivali sa 114. lovačkom divizijom u zasjedama i [zajedno] zauzeli Bos. Grahovo.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=98&rec=314&roll=560 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000093.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Lagebericht vom 27.9. bis 27.10.1943. <br /> Die Cetniks an den Nachschubstrassen Gospic – Gracac, Knin – Vrlika und Knin – Drnis sind bisher trotz abweichender Meldungen an DM. nirgends feindselig aufgetreten, haben vielmehr in Hinterhalten mit der 114.Jäg.Div. gut zusammengearbeitet und Bos.Grahovo genommen."}})</ref>|Obavještajno odjeljenje [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], izvještaj za period od 27. septembra do 27. oktobra 1943.}} U naređenju poslatom 23. oktobra 1943. iz [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] Wehrmachta, koja je bila smještena na teritoriji kvislinške NDH, navodi se sljedeće: {{izdvojeni citat|Od 1. novembra 1943. svi pripadnici domaćih jedinica (četnici, ustaše i hrvatska žandarmerija) moraju biti u posjedu njemačkih propusnicâ.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=315&roll=1295&broj=606 NARA, T315, Roll 1295, frame no. 000600.] <br /> ({{jez-njem|"7.) Ausweispflicht landeseigener Verbände. <br /> Ab 1.11.43 müssen sämtliche Cetnik–, Ustascha–, und kroatische Gendarmerie–Angehörige im Besitz von Ausweisen der Abteilung Ic sein."}})</ref>|Divizijska naredba br. 122 od 23. X 1943. godine}} U jednoj procjeni stanja snabdijevanja, poslatoj 25. oktobra 1943. štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]] iz 114. divizije, razmotreni su modaliteti „skladištenja zalihâ [hrane] tokom zime i opskrbe za 9.500 četnika, ustaša, zarobljenika i civilnog stanovništva“, i data je projekcija da bi tovarni prostor zapremine 12 [[Tona|tona]] bio dovoljan za podmirenje dnevnih potrebâ ove grupe („9.500 ustaša, četnika, itd.“).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1362&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frames no. 001356—001357.] <br /> ({{jez-njem|"Anlage 1 zur Beurteilung der Versorgungslage vom 25. Oktober 1943. <br /> a.) Berücksichtigung der Winterbevorratung und Versorgung der 9500 Cetniks, Ustaschen, Gefangenen und Zivilbevölkerung; <br /> Dabei ist die Versorgung der 9.500 Ustaschen, Cetniks usw. im hiesigen Raum nicht in Rechnung gestellt. Es würden also hierfür noch täglich 12 to Laderaum möglich sein."}})</ref> Takođe, u naredbi o snabdijevanju iz 114. divizije Wehrmachta s početka decembra 1943. godine, precizno je određeno dnevno sljedovanje četničkih jedinicâ u zoni odgovornosti divizije (najvjerovatnije je riječ o [[Dinarska divizija JVuO|Dinarskoj diviziji JVuO]] pod [[Momčilo Đujić|Đujićevom]] komandom): {{izdvojeni citat|Od sada se četnicima izdaje sljedovanje koje se sastoji od: <br /> 1 porcija hljeba; 1 porcija povrća; 1 porcija namaza (mast ili marmelada); 1 porcija soli; 2 porcije napitka; 1 porcija duhana.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=822&rec=315&roll=1295 NARA, T315, Roll 1295, frames no. 000815—000816.] <br /> ({{jez-njem|"Verpflegung der Cetniks: <br /> Als Verpflegung für Cetniks sind ab sofort nur folgende Portionen auszugeben bezw. zu empfangen: <br /> 1 Brotportion, <br /> 1 Gemüseportion, <br /> 1 Brotaufstrichportion (Fett oder Marmelade), <br /> 1 Salzportion, <br /> 2 Getränkeportionen, <br /> 1 Tabakportion."}})</ref>|Posebna direktiva za snabdijevanje br. 65/43 (2.12.43)}} {{izdvojeni citat|Četnici dobijaju snabdijevanje u skladu sa listama imena koje se stalno kontrolišu; municija za pješadijsko naoružanje se izdaje povremeno, uz strogu kontrolu potrošnje; svaki četnik nosi zvaničnu iskaznicu – oni bez iskaznice se hapse i razoružavaju.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=342&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000338.] ({{jez-njem|"Die Division gewährt den nach eigenen Wünschen beweglich und abseits ihrer Wohnorte eingesetzten Cetniks Verpflegungszuschüsse. Der Verpflegungsempfang wird nach namentlichen Listen getätigt, die Verteilung wird überwacht. Nach den gleichen Richtlinien werden von Zeit zu Zeit Gewehr– und MG–Munition im Rahmen des nachgewiesenen Verschusses ausgegeben. Der Verbrauch wird nach der jeweiligen Lage auch einigermassen genau überprüft. Jeder Cetnik muss einen namentlichen Ausweis mit der Nummer seiner Handwaffe (Gewehr– oder Pistolen–Nr.), der Unterschrift des zuständigen Kommandanten und des Ic der Division versehen, besitzen. Ohne Ausweis angetroffene Cetniks werden im Einvernehmen mit den Cetnik–Führern festgenommen und entwaffnet."}})</ref>|Izvještaj 114. lovačke divizije o rezultatima saradnje sa četnicima (5. novembar 1943).}} U izvještaju [[114. lovačka divizija|114. lovačke divizije]] od 5. novembra 1943. detaljno se opisuje saradnja jedinica [[Wehrmacht]]a sa snagama pod komandom vojvodâ [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]], [[Mane Rokvić|Maneta Rokvića]] i [[Radomira Ðekića Ðeda]]. Njemački oficiri zaključuju da okupator ima veliku korist od četnika: {{izdvojeni citat|Četnički vojvoda Mane Rokvić može se opisati kao apsolutno pouzdan. Već je pružio vrijedne usluge u oblasti [[Bosanski Petrovac|Bos. Petrovca]] gdje je bio raspoređen u prethodnici tokom čitavog napredovanja divizije, svuda uspostavljajući kontakt sa lokalnim četničkim jedinicama i značajno doprinoseći uspostavljanju povjerenja civilnog stanovništva u njemački Vermaht. Njegove mjere za održavanje discipline među četnicima i njegov oštar obračun sa sumnjivim [licima] i banditima dobro su poznati. [...] Iako se Đujić ne može smatrati potpuno pouzdanim, njegova podrška u borbi protiv komunizma trenutno je dragocjena. Divizija će učiniti sve što je u njenoj moći da ga u javnosti prikaže toliko pronjemački nastrojenim kako bi njegov povratak u neprijateljski tabor jednog dana bio onemogućen. [...] Četnički vojvoda Ðedo potiče iz Crne Gore i pristalica je pokreta Koste Pećanca, koji je, na osnovu prethodnog iskustva, održavao jasnu distancu od pokreta DM. Ðedo ostavlja veoma dobar lični utisak, izrazito je drzak [u borbi] protiv bandita i sumnjivih, i jasno je naklonjen njemačkom Vermahtu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=341&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000337—000341.] <br /> ({{jez-njem|"Der Cetnik–Vojvode Mane Rockvic [sic!] ist als unbedingt zuverlässig zu bezeichnen. Er hat bereits im Raum Bos. Petrovac wertvolle Dienst geleistet und war auch während des ganzen Vormarsches der Division bei der Spitze eingesetzt, stellte überall die Verbindung mit den örtlichen Cetnik–Einheiten her und hat in starken Masse für die Begründung des Vertrauens der Zivilbevölkerung zur deutschen Wehrmacht beigetragen. Seine Massnahmen zur Erhaltung der Disziplin unter den Cetniks, sein scharfes Durchgreifen gegen Verdächtige und Banditen, sind bekannt. <br /> Wenn auch Djujic als nicht voll zuverlässig angesehen werden kann, so ist aber seine Unterstützung im Kampf gegen den Kommunismus z.Zt. wertvoll. Seitens der Division wird alles versucht werden, um ihm in der Öffentlichkeit soweit als deutschfreundlich herauszustellen, dass ihm eines Tages der Rückzug in das feindliche Lager unmöglich gemacht wird. <br /> Der Cetnik–Vojvode Dzedo stammt aus Montenegro, ist Anhänger Richtung Kosta Pecanac, die nach bisherigen Erfahrungen klaren Abstand zur D.M.–Bewegung gehalten hat. Dzedo macht persönlich einen sehr guten Eindruck, ist ein ausgesprochener Draufgänger gegen Banditen wie Verdächtige und der Deutschen Wehrmacht eindeutig zugeneigt."}})</ref>|Izvještaj 114. lovačke divizije o rezultatima saradnje sa četnicima od 5. novembra 1943.}} {{izdvojeni citat|Glavna komanda predlaže stvaranje oficirske ispostave pri štabu XV brd. korpusa za nadzor i vođenje četničkih grupâ koje se koriste za zaštitu cesta za snabdijevanje, željezničkih pruga i važnijih ratnih pogona.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=554&broj=90 NARA, T314, Roll 554, frame no. 000084.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. beantragt Schaffung einer Offz.–Planstelle beim Stab XV.Geb.A.K. zur Überwachung und Anleitung der Cetnikverbände, die zur Sicherung von Nachschubstrassen, Eisenbahnen und kriegswichtiger Anlagen eingesetzt sind."}})</ref>}} Jedan od četničkih komandanata koji se dosljedno isticao kontinuiranom kolaboracijom sa njemačkim okupatorom bio je vojvoda [[Uroš Drenović]]. Nadležni okupacioni organi bili su zadovoljni ostvarenim stepenom saradnje s Drenovićem, što se vidi i iz izvještaja XV brdskog armijskog korpusa od 26. XI 1943, u kom se pohvaljuje njegovo „lojalno držanje“: {{izdvojeni citat|Predmet: <br /> Nemačka komanda za vezu kod četničkog vođe Drenovića: <br /> Četnička grupa Drenović z. i j-z od Banje Luke od jedno 1500 ljudi ima već godinu i po prema nemačkom Vermahtu i prema hrvatskoj državi lojalno držanje, i naše izviđačke i bezbednosne akcije korisno podržava. U nekim slučajeva bili su podržani sa nešto municije. Hrvatska vlada razmatrala je ideju da dovede Drenovića u Sabor za predstavnika svih pravoslavnih. Komanda Kirhner (puk Brandenburg) poslala je u dogovoru sa obaveštajnim odeljenjem [korpusa] Drenoviću komandu za vezu, i postigla je značajne rezultate u pogledu specijalnih misija.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=560&broj=390 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000384.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. XV G.A.K, Abt.Ic, Betr.: Dtsch.Verb.Kdo. bei Cetnikführer Drenovic. An Pz.A.O.K.2.Ic/AO, 26.11.43: Die Cetnikgruppe Drenovic w. u. sw. Banja Luka mit etwa 1500 Mann hat seit über 1 1/2 Jahre der deutschen Wehmacht und dem kroat. Staat gegenüber eine loyale Haltung eingenommen und die eigene Aufklärung und Sicherung stets wertvoll unterstützt. In einzelnen Fällen wurde sie mit Inf.Mun. unterstützt. Die kroatische Regierung hat die Berufung des Drenovic in den Sabor (Landtag) als Vertreter aller Pravoslaven erwogen. Das Kdo. Kirchner (Rgt.Brandenburg) hat im Einvernehmen mit der Abt.Ic für seine Zwecke ein Verbindungs–Kommando zu Drenovic entsandt und in kürzester Zeit wertvolle Ergebnisse im Sinne des Sonder–Auftrages erzielt."}})</ref>|Komanda 15. brd. korpusa, Obaveštajno odeljenje, za obav. odeljenje komande 2. okl. armije, 26.11.43.}} Četnički su odredi na teritoriji marionetske NDH pružali veoma značajnu potporu njemačkim vlastima, bez koje ove ne bi uspjele efikasno održavati okupacioni sistem. U izvještaju [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pješadijske divizije]] [[Wehrmacht]]a iz prve nedjelje decembra 1943. provijava upravo ovakvo gledište; istaknuto je, pak, da bi četnike trebalo (zbog „ispadâ prema hrvatskom stanovništvu“) ograničiti „na rad u srpskim selima“: {{izdvojeni citat|Budući da vlastite snage i ustaše nisu dovoljne da same umire i osiguraju golemo područje, divizija se ne može odreći suradnje četnika. Trenutačno, drugačije rješenje ne bi bilo moguće zbog nedostatka dodatnih snaga. No, ne zanemaruje se da se suradnja s četnicima ne čini dugoročno održivom zbog njihovih političkih ciljeva. Stoga će se i dalje jačati utjecaj ustaša, a time i hrvatske države, kako bi se postupno udaljili od četničkih snaga i deportirali oni [četnici] koji nisu mještani.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=788&rec=314&roll=555 NARA, T314, Roll 555, frames no. 000782—000783.] <br /> ({{jez-njem|"Da die eigene Kräfte und die Ustascha allein zur Befriedung und Sicherung des weiten Raumes nicht ausreichen, kann auf eine Mitarbeit der Cetniks noch nicht verzichtet werden. Im Augenblick wäre eine Lösung von ihnen mangels anderer Kräfte nicht möglich. Es wird jedoch nicht verkannt, dass auf die Dauer eine Zusammenarbeit mit den Cetniks auf Grund ihrer politischen Zielsetzung nicht tragbar orscheint. Es wird daher der Einfluss der Ustascha und damit des kroatischen Staates weiterhin gestärkt werden, um allmählich von den Cetnik–Verbänden abrücken zu können, die nicht ortsansässigen abzuschieben. Der Anfang hierzu ist gemacht. Um die Unzuträglichkeiten zu beenden, die sich daraus ergeben, dass in rein kroatischen Gegenden die eingesetaten Cetnik–Verbände die Bevölkerung belästigen und auch ausplündern, ist in Durchführung, sie aus diesen Gebieten herauszuziehen und nur noch in Orten mit pravoslavischer Bevölkerung zu Sicherungszwecken einzusetzen."}})</ref>|Procjena situacije 264. pješadijske divizije (7.12.43)}} Komanda Jugoistoka je istog dana izvijestila Vrhovnu komandu njemačkog Wehrmachta o sadjejstvu [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114. lovačke divizije]] i četnika u borbi protiv snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]: {{izdvojeni citat|114. lovačka divizija: čišćenje prostora oko [[Vrlika|Vrlike]] u saradnji sa četnicima završeno; neprijatelj je izgubio 22 mrtva i 20 zarobljenih; veliki plen.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=78&broj=89&roll=331 NARA, T78, Roll 331, frame no. 6287993.] <br /> ({{jez-njem|"114. JG. DIV: SAEUBERUNG IN RAUMES VRLIKA IM ZUSAMMENWIRKEN MIT CETNIKS NACH WEITEREN 22 FEINDTOTEN U. 20 GEFANGENEN BEI EINBRINGUNG GROESSERER BEUTE ABGESCHLOSSEN."}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 6. decembra 1943 (7. decembar 1943.).}} === Borbe pod njemačkom komandom u Crnoj Gori (1943—1944) === {{main|Operacija Frühlingserwachen (1944)}} [[File:Collaborationist Jakov Jovović with Germans on Cetinje.jpg|thumb|Četnički komandant [[Jakov Jovović]] sa svojim saborcima i Nemcima na [[Cetinje|Cetinju]], jesen 1943.]] Od 17. do 24. oktobra [[1943]]. godine, njemačke okupacione snage su organizovale [[Operacija Balkanski klanac|operaciju Balkanski klanac]] (njem. ''Balkanschlucht''). Osnovni cilj operacije je bio likvidacija snagâ [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i [[Divizija Garibaldi|Italijana]] koji su prešli na stranu partizana u Crnoj Gori, kao i ovladavanje [[Jadransko more|jadranskim]] zaleđem. Pored sopstvenih snaga, njemački okupator je za ovu priliku angažovao dva italijanska fašistička puka (oko devet bataljona), čiji su štabovi bili u [[Bar]]u i [[Podgorica|Podgorici]], kao i muslimansku fašističku miliciju i ostatke četnika Draže Mihailovića.<ref>https://www.znaci.org/00001/151_5.pdf</ref> Dakle, pored dvije divizije [[Wehrmacht]]a, u operaciji je učestvovalo i oko 5.000 [[Balli Kombëtar|balista]], talijanskih fašista i četnika.<ref>https://www.znaci.org/00001/33_9.pdf</ref> U depeši Vrhovnoj komandi JVuO od 20. oktobra 1943,<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, Knjiga predatih depeša CG—3, Depeša br. 211.</ref><ref>Др Радоје Пајовић, Контрареволуција у Црној Гори: Четнички и федералистички покрет 1941—1945, Обод, Цетиње, 1977, стр. 408.</ref> delegat VK JVuO u Crnoj Gori i [[Sandžak]]u major [[Rudolf Perhinek]] piše o učešću crnogorskih četnika na strani okupatora u ovoj [[Sile Osovine|osovinskoj]] operaciji: {{izdvojeni citat|Žalosno ali tačno. Da nisu Nemci angažovali ovolike snage, nas ovde više ne bi bilo, jer se više niko nije hteo boriti, već samo begati, ali nije se više imalo kud... Mi se izvlačimo i gledamo da smo pozadi njih, da bi iskoristili njihovu borbu sa komunistima i uništavanje istih.}} Informacija o potpunoj potčinjenosti četničkih jedinica u okupiranoj Crnoj Gori njemačkim vlastima, kao i tijesnim vezama sa kvislinškom ''Narodnom upravom'' koju je okupator formirao, Draži Mihailoviću je bila dostavljena 1. decembra 1943. godine iz štaba majora [[Petar Baćović|Petra Baćovića]] (pseudonim »Nav-Nav«): {{izdvojeni citat|Nemci daju oružje i odelo s a s d j k a c a m a [nedešifrovana riječ; moguće "žandarmima" — prim.] i nešto plate. Milicija će biti formirana kao prava vojska. Za komandanta cetinjskog bataljona major Zdravko Kasalović. Za nikšićki bataljon Boško Pavić, a mene su naimenovali za komandanta žandarmerijskog bataljona za srez šavnički. Pojava Narodne uprave i svega ovoga što se sada stvara, nije izraz želje niti naroda niti naša, već je ovo nužno zlo, između dva zla, jer drugog izlaza nema. Mi nismo u stanju samo pomoću naroda da ma šta učinimo bez pomoći Nemaca.<ref>AVII, kut. 276, reg. br. 7/1-35.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 47, str. 89.</ref>}} [[Ljubomir Lazarević]], inženjer iz [[Kolašin]]a (pseudonim »Bene«), 28. januara 1944. godine obavještava Dražu Mihailovića da četnici u Crnoj Gori sarađuju sa njemačkim okupacionim vlastima u svakom obliku: {{izdvojeni citat|Svi komandanti u Crnoj Gori primili su saradnju sa Nemcima, potpisali obavezu a sa ostatcima vojske nalaze se u žici, ili u neposrednoj blizini nje. Nema ni jedne grupe u šumi koja bi pretstavljala našu borbu, oko koje bi se moglo okupljati. Vukadinović isto tako nalazi se u Podgorici ili u okolini. Nagovešteni dolazak Srbijanske vojske pozdravljen je burno svuda, ali dolazak Ljotićevaca učinio je Ljotićevce vrlo aktivnim i prete da ko god ne bude s njima, on je komunista. Po varošima teško će se iko održati jer ta formula svakoga će staviti pod udar okupatora kao komunistu. Ovaka saradnja sa njima je nemoguća, jer ovi traže prilazak njima, ne saradnju. Po selima Crne Gore gospodare komunisti. Naše akcije vrše se samo u cilju osiguranja ili odbrane nemačkih kolona. Nemačke snage na ovom terenu vrlo su male i nesposobne za ma kakvu širu akciju. Do sada nema ni izgleda na akciju. Svako dalje čekanje, pogoršava našu situaciju. Narod gubi veru u našu dobru volju i našu sposobnost.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} Koliko su četnici u Crnoj Gori i [[Sandžak]]u bili od koristi njemačkom okupatoru za zaustavljanje partizanske ofanzive ka Srbiji, svjedoče i navodi iz izvještaja Komande Jugoistoka polovinom februara 1944. godine.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=15 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000011.] <br /> ({{jez-njem|"In einer Aussprache mit General Foertsch (H.Gr.F) wird festgestellt, dass der Vertrag mit Lukacevic in Geltung bleiben muß, weil dessen Cetniks in Montenegro zur Bekämpfung der Roten benötigt werden."}})</ref> Naime, i nakon stavljanja van snage [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|ugovorâ]] potpisanih krajem 1943. i početkom 1944, major [[Vojislav Lukačević]] je ostao jedini četnički komandant s kojim sporazum nije raskinut: {{izdvojeni citat|U razgovoru sa načelnikom štaba Armijske grupe »F« generalom (Hermannom) Foertschom, zaključeno je da sporazum sa Lukačevićem ostane na snazi, zato što su četnici u Crnoj Gori potrebni za borbu protiv crvenih.|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi njemačkih oružanih snaga od 16. februara 1944. godine}} Četnički odredi s teritorije Crne Gore i Sandžaka su, tokom zime i proljeća 1944. godine, njemačkom okupatoru bili krucijalno važni u smislu zatvaranja jugozapadne granice [[Nedićeva Srbija|Nedićeve Srbije]] od [[Prodor Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije u Srbiju|upada partizanskih jedinicâ]]. Iz strogo povjerljive naredbe od 17. III 1944. vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] (upućene i Feldkomandanturi 610 za teritoriju Crne Gore) ovo postaje bjelodano: {{izdvojeni citat|1.— 2. i 5. crvena div. približavaju se s prethodnicama jugozapadnoj granici Srbije. Prednji delovi na liniji Zmajevac (12 km ji. od Vardišta) — visovi južno od Vardišta. Dalje snage u nastupanju preko Strmice (10 km jz. od Višegrada). 2.— Potrebno je što pre tačno ustanoviti grupisanje snaga i jačinu četničkih odredâ Đurišića i [[Vuk Kalaitović|Kalaitovića]], koji se nalaze duž granice. 3.— 1. bug. okup. korpus povući će svoje isturene snage ispred nadmoćnog neprijateljskog pritiska na liniju Mokra Gora — Semegnjevo — Palisad. Ovu treba po svaku cenu držati blagovremenim angažovanjem rezervi. 4.— Ojačani peš. p. i art. divizion, koji su određeni za rezervu vojnoupr. k-ta Jugoistoka prebaciće se železnicom u rejon Užice—Požega. Angažovanje i delova istog samo uz saglasnost vojnoupr. k-ta Jugoistoka. 5.— Naročito je važno blagovremeno saznati težište neprijateljskog napada. U tu svrhu treba stalno vršiti izviđanja.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_34.htm Naređenje vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 17. marta 1944. nemačkom štabu za vezu pri 1. bugarskom okupacionom korpusu za preduzimanje mera u vezi pokreta 2. proleterske i 5. NOU divizije prema jugozapadnoj Srbiji]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=281&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000277.] <br /> ({{jez-njem|"Dt.Verb.Stab b.I.Bulg.Okk.Korps <br /> Nachr. 24.Bulg.Division über Dt.Verb.Offz. <br /> F.K. 610 <br /> 1.) Rote 2. und 5. Div. nähern sich mit Anfängen der Südwestgrenze Serbiens. Vorderste Teile in Linie Zmajevac (12 SO Vardiste), Höhen südlich Vardiste. Weitere Kräfte im Nachziehen über Strmica. (10 SW Visegrad) <br /> 2.) Baldige Klarheit über Kräftegruppierung und Stärke längs der Grenze stehenden Cetnikverbände des Djuirisic [sic] und Kalaitovic ist erforderlich. <br /> 3.) I.Bulg.Okk.Korps nimmt seine vorgeschobenen Kräfte vor überlegenem Feindruck auf die Linie Mokragora–Semegnjevo–Palisat zurück. Diese ist unter allen Umständen unter rechtzeitigem Einsatz von Reserven zu halten. <br /> 4.) Das als Reserve des Mil.Befh.Südost bestimmte verstärkte Inf.Rgt. einschl. Art.Abt. wird mit Eisenbahn in den Raum Uzice – Pozega herangeführt. Einsatz auch von Teilen nur mit Zustimmung des Mil.Befh.Südost. <br /> 5.) Rechtzeitiges Erkennen des Schwerpunktes des feindl. Angriffs ist besonders wichtig. Hierzu ständige Aufklärung geboten."}})</ref>}} [[File:Chetniks and Germans in Podgorica 1944.jpg|thumb|Četnički komandanti i njemački okupatori u [[Crna Gora|Crnoj Gori]]. [[Đorđije Lašić]] (prvi zdesna), šef njemačke uprave za Crnu Goru pukovnik Hajnke (treći zdesna) i Jakov Jovović (drugi slijeva) u [[Podgorica|Podgorici]], proljeće 1944.]] Krajem februara i početkom marta 1944. godine, u tzv. [[staroj Crnoj Gori]] (preciznije u [[Katunska nahija|Katunskoj nahiji]]) organizovana je [[Operacija Bura (1944)|operacija »Bura«]]. Specifičnost ove operacije ogleda se u činjenici da su za njeno izvođenje većinu ljudstva obezbijedili četnici, dok su oficiri iz Feldkomandanture na [[Cetinje|Cetinju]] i komandant mjesta [[Podgorica|Podgorice]] rukovodili borbenim djejstvima: {{izdvojeni citat|1.) Sumarni i iskustveni izveštaj: Operacija »Bora« od 27. 2. do 3. 3. 44. Sprovedena je četnička operacija »Bora«, pod nemačkom komandom, radi čišćenja rejona Danilovgrad — Čevo — Cetinje — Podgorica. 2.) Jedinice koje su učestvovale: 4000 ljudi nacionalne žandarmerije, milicije, 215. abver-trup, jedna brdska baterija iz ratnog plena, lovačko poterno odeljenje 181. peš. div. [...] 5.) Sprovođenje: U delom. oštrim borbama, kolone, koje su nastupale od i,, ji., i j., polako su osvajale teren. 29. 2. zauzeto je Čevo. Neprijatelj (jačine 250 ljudi) izvukao se prema sz. Posle odlaska nemačkih snaga i započinjanja neprij. protivnapada, četnici su se delom, u paničnom strahu, povukli na svoje polazne položaje. Neprijatelj je ponovo zauzeo teren očišćen operacijom. 6.) Gubici neprijatelja: 32 mrtva, 68 ranjenih, 23 zarobljena. Plen: 2 p. mitr., 1 mitr., 15 pušaka, 1 radio-stanica, propagandni materijal i hrana. Sopstveni gubici: 20 mrtvih, 31 ranjen, 46 nestalih. 7.) Iskustva: a) Građanska zaštita, usled nedovoljne opremljenosti i slabog borbenog morala, nije pogodna za izvršavanje borbenih zadataka; žandarmi, milicija, četnici, uz učešće nemačkih trupa, podesni za borbene zadatke i zadatke osiguranja... e) Prilikom sličnih operacija preduslovi za uspeh su učešće nemačkih trupa, podrška teškim naoružanjem i veza do pojedinih borbenih grupa.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_30.htm Izveštaj Komande 21. brdskog armijskog korpusa od 9. marta 1944. Komandi 2. oklopne armije o zajedničkoj nemačko-četničkoj operaciji »Bora« protiv jedinica 2. korpusa NOVJ na prostoru Danilovgrad — Cetinje — Podgorica]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&broj=72&roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000065.] <br /> ({{jez-njem|"Fernschreiben An Pz.AOK.2 <br /> 1.) Abschluss– und Erfahrungsbericht Unternehmen "Bora": <br /> Vom 27.2. bis 3.3.44 wurde Cetnik–Unternehmen "Bora" unter deutscher Führung zur Säuberung des Raumes Danilovgrad – Cevo – Cetinje – Podgorica durchgeführt. <br /> 2.) Beteiligte Truppen: <br /> 4000 Mann nationaler Gendarmerie, Miliz, Abwehrtrupp 215, 1 Beutegebirgsbatterie, Bandenjägertrupp 181.Inf.Div. <br /> Bewaffnung: Gewehre, 60 le.M.G. <br /> 3.) Leitung: <br /> Selbst.Feldkdtr. 1040 Cetinje <br /> 4.) Führung: <br /> Platzkdt. Podgorica <br /> 5.) Durchführung: <br /> In zum Teil harten Kämpfen gewannen die von O, SO u. S vorrückenden Kolonnen langsam Boden. Am 29.3. Cevo genommen. Feind (Stärke 250 Mann) nach NW ausgewichen. Nach Abrücken deutscher Kräfte und Einsetzen feindl. Gegenangriffe zogen sich Cetniks in z.T. panikartiger Flucht auf ihre Ausgangsstellungen zurück. Feind besetzte erneut das im Unternehmen gesäuberte Gebiet. <br /> 6.) Feindverluste: <br /> 32 Tote, 88 Verwundete, 23 Gefangene. <br /> Beute: <br /> 2 le.MG., 1 s.MG., 15 Gewehre, 1 Funkgerät, Propagandamaterial und Verpflegung. <br /> Eigene Verluste: <br /> 20 Tote, 31 Verwundete, 46 Vermisste. <br /> 7.) Erfahrungen: <br /> a) Einwohnerwehren infolge mangelhafter Ausrüstung und geringer Kampfmoral zu Kampfaufgaben nicht geeignet; Gendarmen, Miliz, Cetniks bei Beteiligung deutscher Truppen für Kampf– u. Sicherungsaufgaben geiegnet. <br /> b) Kaukasische Freiwillige des Abwehrtr. 215 gut bewährt. <br /> c) Mitnahme schwerer Waffennur mit deutscher Sicherung. <br /> d) Truppenverpflegung für einheimische Verbände ungeignet, Marschverpflegung zweckmässig. <br /> e) Bei derartigen Unternehmungen sind Beteiligung deutscher Truppen, Unterstützungen durch schwere Waffen und Nachrichtenverbindung zu den einzelnen Kampfgruppen Voraussetzungen für den Erfolg."}})</ref>|Izvještaj komande 21. brdskog korpusa o rezultatima operacije »Bura« od 9. marta 1944. godine}} Prilikom jedne manje akcije u blizini granice sa [[Hercegovina|Hercegovinom]] došlo je do oružanog okršaja lokalnih četnika i snagâ [[NOVJ]]. U izvještaju 21. brdskog armijskog korpusa Wehrmachta za 16. mart 1944. godine, četnički se gubici računaju kao sopstveni: {{izdvojeni citat|[[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181. pješadijska divizija]]: Četnici, koji su napredovali 4 km sjeverno od [[Grahovo (Nikšić)|Grahova]], povukli su se u Grahovo pred neprijateljskim napadom. Gubici neprijatelja: 8 poginulih (izbrojano), 20 poginulih i ranjenih (procijenjeno). Sopstveni gubici (četnici): 1 poginuo, 8 ranjenih. Namjera: nastavak nasilnog izviđanja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=663&broj=137 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000130.] <br /> ({{jez-njem|"Tagesmeldung von 16.3.44. <br /> 2.) 181.Inf.Div.: Bis 4 N Grahovo vorgegangene Cetniks vor angreifenden Feind wieder auf Grahovo zurückgegangen. <br /> Feindverluste 8 gezählte Tote, 20 geschäzte Tote und Verwundete. <br /> Eigene Verluste (Cetniks) 1 Toter, 8 Verwundete. <br /> Absicht: Fortsetzung der gewaltsamen Aufklärung."}})</ref>}} [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. nemački korpus]] u Crnoj Gori pokrenuo je [[10. april]]a [[1944]]. [[Operacija "Frilingservahen" (april-maj 1944)|operaciju "Frilingservahen"]], uz masovno učešće četnika. Operacija je pripremljena u saradnji sa [[Pavle Đurišić|Pavlom Đurišićem]] i započeta tako što su četnici zajedno sa Nemcima iz nemačkih garnizona napali na slobodnu teritoriju. Plan napada je bio sledeći: {{izdvojeni citat|'''Đurišićeve snage''': Prva borbena grupa, 700 ljudi, iz si. pravca preko rejona 5 km j. Bijelo Polje za Mojkovac. Druga borbena grupa, 1200 ljudi, pod komandom Đurišićevog Operativnog štaba, od Brodareva preko Šahovića za Mojkovac — Kolašin. Treća borbena grupa, 1000 ljudi, od sredine puta Pljevlja — Prijepolje pravcem Mojkovac. Četvrta borbena grupa, 1500 ljudi, od Pljevalja pravcem Mojkovac. Mojkovac treba da bude dostignut za 2 dana. Posle toga skretanje glavnine u rejon z. Tara — sz. Kolašin — Mojkovac. '''Nemačke snage''': 1 ojač. mot. č. prodire od Brodareva do Bijelog Polja. 1 ojač. mot. č. od Pljevalja do prelaza preko Tare 22 jjz. Pljevlja. Bat. [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]], 600 ljudi, sledi nemačke snage za Bijelo Polje, onda skreće za Mojkovac. Milicija iz Brodareva, 700 ljudi, čisti svoj rejon i prodire od Brodareva ka jjz. Početak napada: 10. 4. 44. [[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181. peš. div.]] obezbediće odgovarajuće informisanje četničke Grupe "Jug" (major Lašić i Bukatonović [pogreška; vjerovatno je u pitanju major [[Savo Vukadinović]] — prim.] u Podgorici) kao i Grupe "Nikšić".<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=364&rec=314&roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000357.] <br /> ({{jez-njem|"Fernschreiben An 181.Inf.Div. <br /> Betr.: Unternehmen "Frühlingserwachen". <br /> 1.) Nachstehende Plannung des Major Djurisic für Durchführung des Unternehmens "Frühlingserwachen" zur Kenntnis: <br /> Erste Kampfgruppe 700 Mann aus NO Richtung über Raum 5 km S Bijelopolje nach Mojkovac (16 km NNO Kolasin). <br /> Zweite Kampfgruppe 1200 Mann unter Führung Stab Djurisic von Brodarevo über Sahovici nach Mojkovac – Kolasin. <br /> Dritte Kampfgruppe 1000 Mann von Mitte Strasse Pljevlja – Prijepolje Richtung Mojkovac. <br /> Vierte Kampfgruppe 1500 Mann von Pljevlja Richtung Mojkovac. Mojkovac soll in 2 Tagen erreicht werden. Anschliessend Abdrehen der Masse in den Raum W Tara NW Kolasin – Mojkovac. <br /> Deutsche Kräfte: 1 verst.mot.Kp. stösst von Brodarevo bis Bijelopolje. <br /> 1 verst.mot.Kp. von Pljevlja bis Taraübergang 22SW Pljevlja SFK–Btl. 600 Mann folgt deutschen Kräften nach Bijelopolje, dann Abdrehen nach Mojkovac. <br /> Miliz Brodarevo 700 Mann säubert eigenen Raum und stösst von Brodarevo nach SSW. <br /> Angriffsbeginn: 10.4.44. <br /> 2.) 181.Inf.Div stellt entsprechende Unterrichtung der Cetnikgruppe Süd (Major Lasic und Bukatonovic in Podgorica) sowie der Gruppe Niksic sicher. <br /> Absichten für Beteiligung an den Unternehmen sind Gen.Kdo.XII.Geb.A.K. zu melden."}})</ref><ref>Obaveštenje Komande 21. brdskog korpusa Komandi 181. brdske divizije od 08.04.1944., Vojnoistorijski institut, NAV--T-314, r. 663, s. 357.</ref>}} U dijelu dnevnog izvještaja za 28. april 1944. godine koji se odnosi na Crnu Goru, vojnoupravni komandant Jugoistoka [[Hans-Gustav Felber]] (dokument potpisuje general Kurt von Geitner, načelnik štaba) zabilježio je: {{izdvojeni citat|Ustrajni pritisak crvenih na vlastite i četničke snage u centralnoj C. Gori.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=633&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000629.] <br /> ({{jez-njem|"Montenegro. Anhaltender roter Druck auf eigene und Cetnik–Kräfte in Mittel–Montenegro."}})</ref>}} === Borbe pod nemačkom komandom u NDH (1944) === [[File:August Šmidhuber, komandant 7. SS divizije, Todor Perović, lekar Trebinjskog korpusa i kapetan Milorad Vidačić, komandant Trebinjskog korpusa JVuO.jpg|thumb|Žena u crnini moli za milost Milorada Vidačića, komandanta Trebinjskog korpusa JVuO. Prisutni su još [[August Schmidhuber]], komandant 2. puka [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizije]] (prvi lijevo), Todor Perović, predstavnik četničke komande istočne Bosne i Hercegovine (drugi lijevo) i neimenovani oficir [[Schutzstaffel|SS]]-a. Fotografija je nastala tokom njemačke [[Operacija Gama|operacije Gama]] protiv partizana u [[Istočna Hercegovina|istočnoj Hercegovini]] (ljeto/jesen 1943. godine).<ref>[http://bandenkampf.blogspot.com/2015/08/bk0034.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0034 | Photo | SS-Freiwilligen-Gebirgs-Division "Prinz Eugen"]</ref>]] Kolaboracija četnika u [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] sa njemačkim okupacionim snagama postala je intenzivnija tokom zime 1943-1944, makar u slučaju hrvatskih kvislinških snaga i četnika bila pod neprestanom tenzijom. Podaci navedeni u izvještaju generala [[Edmund Glaise von Horstenau|Glaisea von Horstenaua]] od 26. februara 1944.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=236&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000236.]</ref> zasnovani na službenim podacima NDH otkrivaju opseg kolaboracije: 11. februara bilo je na teritoriju NDH trideset i pet posebno imenovanih četničkih grupa sa procijenjenih 23.300 ljudi pod oružjem. Neke manje jedinice su brojale od 200 do 400 pripadnika, dok su ostale, poput [[Momčilo Đujić|Đujić]]eve grupe, imale i do 2.500 vojnika i oficira. Od toga je s Nijemcima i vlastima NDH kolaboriralo devetnaest grupa (ukupno 17.500 ljudi); šesnaest ostalih grupa s oko 5.800 ljudi ubrajane su u pobunjene četnike.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=237&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000237—000240.]</ref> S iznimkom odreda vojvode [[Uroš Drenović|Uroša Drenovića]] u sjeverozapadnoj Bosni (oko 400 ljudi), kojeg su vlasti NDH smatrale potpuno lojalnim, za sve druge četničke kolaborirajuće grupe ustaške su vlasti držale da se prema Nijemcima odnose osobito prijateljski kako bi od njih izvukle što više oružja i municije, dok se istovremeno drže neprijateljski prema NDH.<ref>[https://znaci.org/00001/40_64.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje KOLABORACIJA IZVAN SRBIJE DO OKTOBRA 1944.]</ref> Iako se vojvoda [[Radivoje Kerović]], komandant [[Majevica|majevičkih]] četnika, u Horstenauovom izvještaju ubraja među »pobunjene četnike« (i to kao prvi na spisku, dok se za njegov odred tvrdi da ima 1000 ljudi, tj. da je najbrojniji), u dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 18. februar 1944. godine njegova lojalnost uopšte nije dovedena u pitanje: {{izdvojeni citat|Upit kod [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]] u vezi snabdijevanja municijom Kerovića koji se smatra lojalnim, i 200 ljudi tzv. [[Zeleni kadar|zelenog kadra]], koji se bore protiv crvenih zapadno od [[Koviljača|Koviljače]].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=17&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000013.] <br /> ({{jez-njem|"Beim Pz.AOK. 2 wird angefragt, ob Bedenken bestehen gegen Unterstützung mit Munition der im Raume westlich Koviljaca stehenden Cetniks des Kerovic, die als loyal angesehen werden und 200 Mann des sog. "Grünen Kaders" in Kampf gegen die Roten."}})</ref>|Ratni dnevnik Vojnog zapovjednika Jugoistoka (18. februar 1944.)}} Od 23. do 25. januara 1944. godine, na području između [[Knin]]a i [[Kistanje|Kistanja]] organizovana je [[Operacija Frühlingswetter|operacija »Frühlingsgewitter«]]. Vodeći borbe protiv jedinicâ iz sastava [[19. sjevernodalmatinska divizija NOVJ|19. divizije NOVJ]], operaciju su izveli dijelovi [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pješadijske divizije]] Wehrmachta, zatim 92. motorizovani grenadirski puk i 3. bataljon 98. brdskog lovačkog puka [[1. brdska divizija (Njemačka)|1. brdske divizije]]. Njemačkom okupatoru pridružile su se snage lokalnih četnikâ, najvjerovatnije iz [[Dinarska divizija JVuO|Dinarske divizije JVuO]]. U izvještaju 264. pješadijske divizije od 25. januara 1944, poslatom Komandi [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|15. brdskog armijskog korpusa]], njemačkim gubicima tokom operacije pribrojani su oni iz četničkih redovâ: {{izdvojeni citat| Sumarni izveštaj »Frilingsgeviter«: 1.) Delimičan ogorčeni otpor neprijatelja kod Ervenika, Bratiškovaca, Kistanja, Radučića slomljen je energičnim zahvatom. Banditi iznenađeni prodorom 92. gren. p. (mot.) od sz. prema Kistanju. 2.) Gubici: A.) sopstveni: 1 poginuo, 3 ranjena, 1 četnik poginuo. B.) neprijatelj: 66 poginulih izbrojano, procenjuje se daljih 60 do 70 poginulih i ranjenih. 35 zarobljenika u eng. uniformama iz Štaba 19. dalm. div. i 5. brig. C.) Zaplenjeno: 1 mitr., 3 puš. mitr., 42 autom., 2 pt puške, 1 l. minob., 1 telefon, 46 karab., 30 eng. mina, 10.000 metaka peš. mun., 60 kom. mina za 1. minob., 3 engl. bicikla.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_21.htm Izveštaj 264. pešadijske divizije od 25. januara 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o sopstvenim i neprijateljskim gubicima u operaciji »Frilingsgeviter« na prostoru Knin — Kistanje]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=293&rec=314&roll=561 NARA, T314, Roll 561, frame no. 000287.] <br /> ({{jez-njem|"ABSCHLUSSMELDUNG ”FRUEHLINGSGEWITTER”: <br /> 1.) TEILWEISE HEFTIGER FEINDWIDERSTAND BEI ERVENIK, BRATISKOVCI, KISTANJE, RADUCIC WURDE IM ENERGISCHEN ZUGREIFEN GEBROCHEN. BANDITEN DURCH EINBRUCH GREN. RGT. (MOT) 92 VON NW NACH KISTANJE UEBERRASCHT. <br /> 2.) VERLUSTE: <br /> A.) EIGENE: 1 TOTER, 3 VERWUNDETE, 1 CETNIK TOT. <br /> B.) FEIND: 66 GEZAEHLTE TOTE, 60 BIS 70 WEITERE TOTE UND VERWUNDETE GESCHAETZT. 35 GEFANGENE IN ENGL. UNIFORM VON STAB 19. DALM. DIV. UND ROEM. 5. BRIG. <br /> C.) BEUTE: 1 S.MG., 3 LE. MG., 42 MP., 2 PZ. BUECHSEN, 1 LE. GR. W., 1 FERNSCHRECHGERAET, 46 KARAB., 30 ENGL. MINEN, 10000 SCHUSS INF. MUN., 60 SCHUSS LE. GR.W. MUN., 3 ENGL. FAHRRAEDER."}})</ref>}} [[File:Hercegovački četnici i njemački vojnici s narodnim herojem Miletom Okiljevićem uoči njegovog strijeljanja juna 1944.jpg|thumb|Pripadnici [[369. legionarska divizija|369. „Vražje“ divizije]] i četnici Gatačke brigade Nevesinjskog korpusa JVuO sa vezanim [[Miletom Okiljevićem]], zamjenikom političkog komesara II čete I bataljona XI hercegovačke brigade, zarobljenim u borbama za Gat 15. maja 1944. godine (istog mjeseca je i strijeljan). Okiljević je proglašen 1951. godine za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja Jugoslavije]].<ref>[https://bandenkampf.blogspot.com/2017/10/bk0272.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0272 | Photo | 369. (kroatische) Infanterie-Division]</ref>]] Vojvoda [[Dobroslav Jevđević]] je, pored Momčila Đujića i [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]], vjerovatno najdalje otišao u kolaboraciji s njemačkim okupatorom, kada su u pitanju četničke jedinice van teritorije okupirane Srbije. Nakon kapitulacije Italije, boravio je u Rimu okupiranom od nacista. Nakon toga, našao se u Trstu, gdje je uspostavio čvrste veze s njemačkom obaveštajnom službom: {{izdvojeni citat|Ja sam javio Đujiću da preko naših ljudi u Sušaku i Trstu prihvate naše oficire koji idu iz Italije i upućuje u Liku i zap. Bosnu. Ovo sam javio i našima u Rim. Kap. Đaković javlja da su Nemci pobili oko 14000 partizana na prostoriji Crikvenica — Sušak — Rijeka, od kapitulacije Italije do danas.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>}} U izvještaju od 20. februara 1944, poslatom majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]], komandantu Zapadne Bosne JVuO, kapetan [[Ilija Jevtić]] piše o totalnoj subordinaciji [[Dinarska divizija|Dinarske divizije]] Nijemcima, koji u potpunosti kontrolišu četnike pod komandom vojvode Đujića: {{izdvojeni citat|Sem samog vojvode Đujića i jednog malog broja četnika, svi četnici Dinarske oblasti (oko hiljadu devet stotina i nekoliko) nalaze se pod nemačkom komandom. Hranu, odeću, obuću, cigarete i novac svaki četnik i njegov starešina prima kao i nemački vojnik odn. oficir. Svu municiju i oružje primaju takođe od Nemaca. Četnici pod nemačkom komandom nalaze se po bunkerima počev od Knina do Šibenika i Splita. U pojedinim bunkerima su izmešani, pola četnici pola ustaše. Nemački oficiri dolaze na Kosovo polje u četničku diviziju, a isto tako naši četnički oficiri i ostale starešine na čelu sa Đujićevim načelnikom štaba odlaze u Nemačku diviziju. Voze se na nemačkim automobilima kroz Knin i t.d. Jednom rečju između četnika i Nemaca postoji najtešnja saradnja i nemačka puna kontrola nad radom četnika. Jedino se pop Đujić, kao komandant divizije, sa svojom užom pratnjom ne pojavljuje pred njima.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_78.htm Izveštaj kapetana Ilije Jevtića od 20. februara 1944. komandantu zapadne Bosne o svom radu i saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji i Lici]</ref>}} Njemački poručnik [[Reinhard Kopps]], poznatiji kao ''Konrad'', bio je šef jedne obavještajne grupe [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]]. Kada je 3. marta 1944. došao iz [[Beograd]]a u [[Dalmacija|Dalmaciju]], sobom je doveo nekoliko [[ZBOR|ljotićevaca]], između ostalih i Roka Kaleba, pripadnika antikomunističke organizacije »[[Beli Orlovi]]«. Od ostataka Đačkog bataljona (ranije: Splitsko-šibenska četa), koji su uglavnom bili ljotićevci, i dijela četnika koje mu je ustupio vojvoda Đujić, poručnik Kopps je formirao odred »Konrad« čiji je zadatak bio da vrši diverzije na partizanske štabove, organe narodne vlasti, ubija simpatizere NOP-a i da spriječi veze iz unutrašnjosti sa jedinicama i štabovima NOVJ na otocima. Grupa »Konrad« brojila je oko 30 ljudi — četnika i Nijemaca, sa sjedištem u selu [[Zablaće]], pokraj [[Šibenik]]a.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_167.htm Izveštaj Štaba Dinarske četničke oblasti od 29. maja 1944. komandantu oblasti o akciji Grupe "Konrad" protiv pripadnika NOP-a na području Dalmacije]</ref> U izvještaju koji je 11. marta 1944. godine uputio komandi [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]], o suradnji sa četnicima vojvode Đujića Kopps je zapisao sljedeće: {{izdvojeni citat|''Predmet: Četničke jedinice u sjevernoj Dalmaciji.'' Četnici su u sjevernoj Dalmaciji grupisani u jednu [[Dinarska divizija JVuO|diviziju »Dinara«]], čiji se štab nalazi u [[Kosovo polje (Dalmacija)|Kosovu]], 11 km južno od Knina. Komandovanje je u rukama vojvode Momčila Đujića, uz podršku majora Kapetanovića i kapetana Mijovića. Jačina grupâ, podređenih ovoj komandi, trenutno iznosi oko 6500 ljudi. Utjecajna zona se poklapa sa rajonom naseljenim Srbima unutar trokuta [[Knin]]—[[Šibenik]]—[[Zadar]] i doseže do zone [[Lika|Like]]. Operaciona zona je cijeli ovaj trokut, a naročito veće komunističke, partizanske oblasti, koje su naseljene Hrvatima. Do sada su vojne operacije izvođene u suradnji sa njemačkim divizijama, o čijim su rezultatima ove izvještavane. Znatni dijelovi ovih četničkih jedinica angažirani su na osiguranju njemačkih puteva za dotur. Posmatrano s vojne strane, trenutno se četnička suradnja sa njemačkim jedinicama ocjenjuje kao pozitivna. Na osnovu snaga, koje nam se ovdje nude, može se zaključiti da ona nije iskorištena u potpunosti, ali i ono što je do sada učinjeno upućuje na činjenicu, da bi njihovo dalje angažiranje u vojnom pogledu za nas bilo povoljno.<ref>[https://znaci.org/zb/4_21_10.pdf#page=1414 Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu, Narodnooslobodilačka borba u Dalmaciji, knjiga 10: siječanj—ožujak 1944. godine (tom 21, dokument br. 402, str. 1414—1418.)]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=696&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000692.] <br /> ({{jez-njem|"Betr. Cetnik–Verbaende Norddalmatien. <br /> In Norddalmatien sind die Cetniks in einer Division "Dinara" zusammengefasst, deren Hauptquartier in Kosovo, 11 km s. Knin, liegt. Die Fuehrung liegt in den Haenden des Wojwoden Momcilo Djujitsch, der seinerseits unterstuetzt wird von Major Kapetanowitsch und Hauptmann Miowitsch. Die Staerke der diesem Kommando unterstellten Gruppen belaeuft sich z.Zt. auf etwa 6500 Mann. Das Einflussgebiet stimmt ueberein mit dem serbischen Siedlungsraum innerhalb des Dreiecks Knin–Sibenik–Zara und reicht bis ins Lika–Gebiet hinein. Operationsgebiet ist dieses gesamte Dreieck, insbesondere die in ihm liegenden groesseren, kroatisch besiedelten kommunistischen Partisanbereiche. Militaerische Operationen wurden bislang in Zusammenarbeit mit deutschen Divisionen durchgefuehrt und deren Ergebnisse dorthin gemeldet. Darueber hinaus sind wesentliche Teile dieser Cetnik–Verbaende zur Sicherung deutscher Nachschubstrassen eingesetzt. <br /> Militaerisch gesehen ist somit die Zusammenarbeit der Cetniks mit deutschen Verbaenden zur Zeit positiv zu beurteilen. Sie fuehrt wohl noch keineswegs zu voller Ausnutzung der sich hier uns anbietenden Kraefte, doch berechtigt das bisher Geleistete zu der Auffassung, dass ein weiterer Einsatz sich fuer uns militaerisch guenstig auswirken muss."}})</ref>|Izvještaj jedinice »Konrad« od 11. ožujka 1944. Komandi Druge oklopne armije o četničkim jedinicama u sjevernoj Dalmaciji}} Na osnovu svega iznesenog, poručnik Konrad predlaže nadređenim: „Što se tiče upotrebe četničkih jedinica sjeverne Dalmacije u vojne svrhe, treba reći da one predstavljaju samo nastavak prakse talijanskih jedinica. Uz to se prije svega mora dodati i to, da se Talijani nikada nisu usuđivali — i pored svih hrvatskih suprotnih tvrdnji — da u većem obimu sprovedu vojnu suradnju, jer oni nisu željeli da se ojačaju četnici, tada još neoprobani u težoj političkoj situaciji. Dok su Talijani sprovodili samo djelomične operacije, danas je, uz strogu kontrolu i rukovođenje, moguća mnogo obimnija mobilizacija četničkih jedinica. Đujić nam je rekao da će se njegove jedinice, nakon čišćenja partizanskih oblasti u dalmatinskom području, angažirati tako što će u suradnji sa njemačkim komandama izvršiti zapriječavanja Titovih kanala za snabdijevanje. Na osnovu ovdje poznatih činjenica ovo izgleda apsolutno moguće.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=700&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000696.] <br /> ({{jez-njem|"Zur militaerischen Verwendung der Cetnikverbaende Norddalmatiens ist zu sagen, dass sie nur eine Fortsetzung der italienischen Verbindungen darstellen wuerde. Dazu muss allerdings hinzugefuegt werden, dass die Italiener es niemals gewagt haben – trotz aller gegenteiligen wiederholten kroatischen Behauptungen – in grossem Stil militaerische Zusammenarbeit durchzufuehren, da sie die damals noch nicht erprobten Cetniks in einer im uebrigen noch unreiferen groesseren politischen Lage nicht zu stark werden lassen wollten. Waehrend somit die Italiener nur Teilunternehmen durchfuehrten, waere bei straffer Kontrolle und Steuerung der Cetnikverbaende heute ein Heranziehen in weit groesserem Umfang moeglich. Djujitsch hat sich uns gegenueber bereiterklaert, seine Verbaende nach Saeuberung der Partisanengebiete im dalmatinischen Raum so einzusetzen, dass in Zusammenarbeit mit deutschen Dienststellen eine Sperrung der Versorgungskanaele Titos erfolgt. Auf Grund der hier bekannten Unterlagen erscheint dies vollkommen moeglich."}})</ref> [[File:Helmuth von Pannwitz and Chetniks.jpg|thumb|Njemački general [[Helmuth von Pannwitz]], zapovjednik [[15. SS kozački konjanički korpus|15. SS kozačkog korpusa]], u društvu četničkih oficirâ s teritorije NDH.]] U izvještaju Višeg SS i policijskog vođe u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj ''[[Gruppenführer]]a'' [[Konstantina Kammerhofera]] za mjesec mart 1944. godine, iskazano je stanovito nezadovoljstvo učinkovitošću četnikâ u Bosni i Hercegovini u borbi protiv NOVJ: {{izdvojeni citat|Policijska oblast II ([[Sarajevo]]): [...] <br /> Borbena vrijednost četnika stacioniranih u policijskoj oblasti Sarajevo nastavila je opadati; borbe u okolici [[Višegrad]]a i [[Trebinje|Trebinja]] pokazale su da se oni mogu uspješno oduprijeti [neprijatelju] samo uz njemačku podršku. U [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]], četnici nisu pokazali nikakvu vlastitu inicijativu tijekom izvještajnog perioda.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=228&rec=314&roll=1548 NARA, T314, Roll 1548, frame no. 000222.] <br /> ({{jez-njem|"Polizeigebiet II (Sarajevo): <br /> Der Kampfwert der im Polizeigebiet Sarajevo stehenden Cetniks ist weiter gesunken, bei den Kämpfen im Raum von Visegrad und Trebinje hat sich gezeigt, daß sie sich nur mit deutscher Unterstützung erfolgreich zur Wehr setzen können. In Ostbosnien zeigten sich die Cetniks im Berichtsmonat ohne eigene Initiative."}})</ref>|Mjesečni izvještaj za mart 1944. godine Višeg SS i policijskog vođe u Hrvatskoj (6. IV 1944).}} Konverzacija vođena između njemačkog opunomoćenog generala u NDH [[Edmund Glaise von Horstenau|Edmunda Glaisea von Horstenaua]] i feldmaršala [[Wilhelm Keitel|Wilhelma Keitela]], prilikom posjete Hitlerovom glavnom štabu početkom marta 1944, otkriva kakva je bila percepcija statusa četnika u NDH od strane vojnog vrha Trećeg Reicha: „U [[Berchtesgaden|Berhtesgaden]]u ljubazno me je primio Kajtel. Informisao me je o toku razgovora sa [[Nikola Mandić|Mandić]]em i Perićem [predsjednik vlade i ministar vanjskih poslova NDH, respektivno — prim.]. U više navrata morao sam da ga prekinem kako bih ga ispravio, a pre svega u pogledu četničkog pitanja. On je mislio da se četnici sastoje samo od nekoliko dobrovoljaca (skraćeno „Hiwis“, dolazi od nemačke reči „Hilfswilligen“, prim. prev.), koji služe u nemačkim divizijama.“<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 456.</ref> Njemački nadležni organi su ukazivali svojim višim komandama i na vidljivu diskrepanciju u domaćem antikomunističkom taboru u kontekstu »borbe protiv bandi«. Tako se u izvještaju 264. pješadijske divizije od 10. aprila 1944. na jednoj strani tvrdi da „hrvatske vlasti očigledno poseduju vrlo malo poverenja u trajno postojanje vlastite vlade“,<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_43.htm Izveštaj 264. pešadijske divizije od 10. aprila 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o vojno-političkoj situaciji u srednjoj Dalmaciji]</ref> dok se za četnike Dinarske divizije pod Đujićevom komandom navodi: {{izdvojeni citat|Nasuprot ovom, četnike treba ceniti kao jedini pouzdani faktor borbe protiv komunističkih bandi. Oni raspolažu, pored jednog boljeg rukovođenja i organizacije, i potrebnom inicijativom u borbi protiv bandi za sopstvena obaveštavanja i poduhvate i redovno javljaju upotrebljive rezultate izviđanja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=494&rec=314&roll=562 NARA, T314, Roll 562, frames no. 000489—000490.] <br /> ({{jez-njem|"Die kroat. Behoerden besitzen anscheinend nur geringes Vertrauen in der dauernden Bestand der eigenen Regierung. <br /> Im Gegensatz hierzu sind die Cetniks als einzig zuverlaessiger Faktor im Kampf gegen die kommunistischen Banden zu werten. Sie verfuegen neben einer besseren Fuehrung und Organisation ueber die im Bandenkampf notwendige Initiative zu eigenen Erkundungen und Unternehmen und melden regelmaessig brauchbare Aufklaerungsergebnisse."}})</ref>|Izveštaj 264. pešadijske divizije od 10. aprila 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o vojno-političkoj situaciji u srednjoj Dalmaciji}} U telegramu poslatom 5. maja 1944. [[V SS korpusu]] iz [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], o držanju vojvode Momčila Đujića je data veoma povoljna ocjena: {{izdvojeni citat|Đujić neupitni pristalica DM. Hrvatski državljanin, lojalno radi sa vlastitim trupama protiv komunista, nasilno mobiliše pravoslavce. Prema povjerljivom izvještaju, nedavno je više puta izrazio antibritanska osjećanja. Jačina: 7000. Jesu li Đujićeve jedinice na području V SS korpusa?<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1208&rec=314&roll=565 NARA, T314, Roll 565, frame no. 001203.] <br /> ({{jez-njem|"Djujic einwandfrei DM Anhänger. Kroat. Staatsangehöriger, arbeitet mit eigener Truppe gegen Kommunisten loyal zusammen, zwangsmobilisiert Pravoslaven. In letzter Zeit nach V—Meldungen wiederholt englandfeindlich geäussert. Stärke 7000. Sind Djujic—Verbände im Bereich V. SS—Korps?"}})</ref>}} U izvještaju od 10. maja 1944, oficiri 15. brdskog korpusa navode da Nijemci snabdijevaju ukupno 6.318 četnika u NDH („Hrvatska borbena zajednica“). Za skrb 4.421 četnika starala se [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. divizija]], dok se o ostalih 1.897 brinula [[373. legionarska divizija|373. divizija]] Wehrmachta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=828&rec=314&roll=565 NAW, T-314, Roll 565, frame 000823: Zabilješka o broju četnika koje snabdijeva 15. brdski korpus (10. maj 1944.).]</ref> Sredinom srpnja 1944. godine, u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]] je organizirana [[Operacija Muholovka|operacija »Muholovka«]] ({{jez-njem|Fliegenfänger}}). U ratnom dnevniku [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] zabilježeno je da je izvođenje operacije povjereno [[13. SS oružana brdska divizija Handžar|13. SS brdskoj diviziji »Handžar«]] i lokalnim četnicima: {{izdvojeni citat|14. 7. 1944: <br /> ''SS-brdska divizija »Handžar«'': <br /> Za operaciju »Fligenfenger«, čišćenje prostora [[Osmaci]] (25 km jugoistočno od [[Tuzla|Tuzle]] — aerodrom bandi), krenula su 2 ojačana bataljona i četnici.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_218.htm ZBORNIK DOKUMENATA VOJNOISTORIJSKOG INSTITUTA: TOM XII — DOKUMENTI NEMAČKOG RAJHA — KNJIGA 4]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=960&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000820.] <br /> ({{jez-njem|"W–SS–Geb.Div. Handschar: <br /> Zum Unternehmen "Fliegenfänger" Säuberung Raum Osmaci (25 SO Tuzla) (Bandenflugplatz) 2 verst. Btlne. und Cetniks angetreten."}})</ref>}} Pored operacije »Fliegenfänger«, četnici u sjevernoj i istočnoj Bosni (koji su brojali oko 13.000 ljudi) uzeli su, tokom proljeća i ljeta 1944. godine, učešća u više poduvhata koje je predvodila 13. SS brdska divizija »Handžar« (kao npr. [[Operacija Maiglöckchen|»Maiglöckchen«]], [[Operacija Vollmond|»Vollmond«]], [[Operacija Heiderose|»Heiderose«]] ili [[Operacija Röslein|»Röslein«]]). Visoki oficiri [[Sicherheitsdienst|SS]]-a bili su u velikoj mjeri zadovoljni obostrano izgrađenim povjerenjem. Dok je ''Hauptsturmführer'' Hermann Schifferdecker, zapovjednik 27. brdske lovačke pukovnije iz sastava divizije, decenijama nakon rata tvdio da je „saradnja između divizije i četnika bila (je) veoma labava”, kao i da su se četnici „javljali našem obavještajnom oficiru onda kada im je bila potrebna hrana ili municija”, u junu 1944. komandant 13. SS brdske divizije general [[Karl-Gustav Sauberzweig]] je pohvaljivao iskreno savezničko držanje pripadnikâ JVuO (najvjerovatnije vojvode Radivoja Kerovića): {{izdvojeni citat|Nakon što ih naše trupe razbiju, partizani u povlačenju često upadaju u zasjede četničkih jedinica koje traže oružje... Tokom posljednjih operacija, četničke snage su se dobro pokazale u borbi. Uspostavljena je prihvatljiva, gotovo drugarska saradnja [Nijemaca — prim.] sa četnicima. Srpsko pravoslavno stanovništvo (sigurnosne zone) predstavlja jedini marljivi, konstruktivni i vitalni element na ovoj teritoriji. Kada je divizija tek stigla u (sjeveroistočnu Bosnu), među četnicima je zavladala panika zbog straha od [[Bošnjaci|muslimanske]] osvete. U međuvremenu, konstruktivniji među Srbima su shvatili da će divizija uključiti sve dijelove stanovništva u svoju misiju oslobađanja [od partizana — prim.]. To je, u određenom smislu, dovelo do svojevrsne saradnje.<ref>George Lepre, Himmler's Bosnian Division: The Waffen-SS Handschar Division 1943–1945. Atlgen, PA: Schiffer Military History, 1997, pp. 198–199. <br /> ({{jez-eng|"With an estimated strength of over 13,000 effectives, the Četniks of northeastern Bosnia were divided into four large groups, with one each operating in the Posavina, Bijeljina, Tuzla, and Zvornik areas. "The cooperation between the division and the Četniks was very loose," wrote one critical SS officer. "Most of the time they simply reported to our intelligence officer when they needed food or ammunition." Sauberzweig was more optimistic: "After being routed by our troops, retreating Partisans are often ambushed by Četnik units seeking weapons... During the latest operations, the Četnik forces have fought well. An acceptable, almost comradely cooperation with the Četniks has emerged. The Serbian-Orthodox population of the (security zone) is the sole industrious, constructive, and vital element in the territory. When the division first arrived in (northeastern Bosnia), the Četniks panicked, fearing Muslim revenge. In the meantime, the constructive-minded Serbians have realized that the division shall include all portions of the population in its mission of liberation. This has led, in a certain sense, to a sort of cooperation.""}})</ref>}} Nemački izveštaj iz jula 1944. godine ocenjuje da četnici Momčila Đujića broje oko 8.000 ljudi, od čega 7.000 naoružanih; ovi su dobro organizovani te neprijateljski orijentisani prema Englezima i bez engleske pomoći. Nijemci zaključuju da im oni zamjenjuju jednu do dvije divizije u Jugoslaviji: {{izdvojeni citat|Jedinica Konrad [srednja Dalmacija]: Saradnja sa četnicima izvanredna. '''Oni zamenjuju jednu do dve divizije'''. Samo se oni bore — ustaše manje aktivne.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=195&broj=790 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000781.] <br /> ({{jez-njem|"Zusammenarbeit der Truppe mit Cetniks hervorragend. Cetniks ersetzen 1 — 2 Divisionen. Nur sie kämpfen. Ustascha wenig aktiv. <br /> In Norddalmatien (serbischer Volksraum) Cetnikführer Djujic. Etwa 8 000 Mann, davon 6–7 000 Bewaffnete. Gut organisiert. Englandfeindliche Stimmung. Keine englische Unterstützung. Zweifel, ob diese Cetniks bei englische Landung gegen deutsche Besatzungsmacht kämpfen werden."}})</ref>|Izveštaj kapetana Merrema, drugog obaveštajnog oficira Komande Jugoistoka (Armijske grupe F) o inspekcijskom putu po Srbiji, Bosni i Hercegovini i Hrvatskoj u periodu 20. jun — 4. juli 1944.}} Kapetan Merrem, njemački oficir koji je sastavio ovaj izvještaj, imao je samo riječi hvale na račun četnikâ Dinarske divizije JVuO i vojvode Momčila Đujića: {{izdvojeni citat|[[373. legionarska divizija|373. pešadijska divizija]]: Saradnja sa četnicima vrlo dobra (1. lički korpus sa sedištem u [[Gračac]]u). Oni nemaju direktnu vezu sa Đujićem. Rukovođenje njima direktno od strane obaveštajnog odjeljenja divizije. Njihovim akcijama uvek prisustvuje nekoliko Nemaca koji kontrolišu isporuke municije i snabdevanja. [...] '''Oni su jedini stvarno korisni saborci''' [podvučeno u originalu — prim.]. Jedino od njih dolaze korisna obaveštenja o neprijatelju. [...] Jedan četnički komandant odaje utisak potpuno pouzdanog saborca, koji je i neprijateljski nastrojen prema Englezima. [...] Četnici su vrlo častoljubivi i drago im je kada Nemci primete njihove podvige. [...] Podoficir Bartl poznaje lično vojvodu Đujića. Đujić mu šalje čak i sopstvene naredbe u vezi s područjem [[Donji Lapac|Lapca]]. [Najbolja taktika protiv partizana sastoji se u upotrebi specijalnih jedinica] i kombinovanju četnika u jedinice snage jednog bataljona sa jednim nemačkim vodom sa radio stanicom i, po mogućstvu, teškim oružjem.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=195&broj=793 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000784.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Aussenstelle der 373. (kroat.) Div. – Uffz. Bartl. <br /> Sehr gute Zusammenarbeit mit Cetniks. (1. Lika–Korps Sitz Gracac.) Kein unmittelbarer Einfluss Djuic. Direkte Führung durch Ic–Aussenstelle. Bei Cetnik–Einsatz nehmen meist einige deutsche Soldaten teil. Dadurch Kontrolle der Munitions– und Verpflegungslieferung gewährleistet. "Kroatische Kampfgemeinschaft" bezeichnet Bartl nur als Ausdruck im deutschen Schriftverkehr. Cetniks können diesen Begriff nicht und würden bei Bekanntgabe feindselige Haltung einnehmen. Cetniks sind die einzigen brauchbaren Mitkämpfer. Diese allein liefern auch brauchbare Feindmeldungen. <br /> Kurze Rücksprache mit einem örtlichen Cetnik–Führer ergab den Eindruck eines absolut zuverlässigen, sogar englandfeindlichen Mitkämpfer. <br /> Cetniks sind sehr ehrgeizig und sehen es gerne, wann ihre Taten von Deutschen beobachtet werden. Geschriebenes Wort (Flugblätter) gilt bei ihnen wenig. Das gesprochene Wort ist alles. Gute Flüsterpropaganda hat grossen Einfluss. <br /> Von Invasion sprechen Cetniks kaum. <br /> Uffz. Bartl kennt den Vojvoden Djuic persönlich. Djuic schickt ihm sogar die den Raum Lapac berührenden eigenen Befehle. <br /> Auf die Frage, wie man nach seiner Ansicht der kommunistischen Banden Herr werden könne, antwortete Uffz. Bartl: "Durch andauerndes Jagen mit kleinen Jagdkommandos (Kleinkrieg nach Bandenart), durch Einsatz von Tarneinheiten und durch Zusammenfassen der Cetniks in Batl.–Stärke, dabei etwa 1 deutscher Zug mit Funk und möglichst mit schweren Waffen." <br /> Uffz. Bartl macht einen sehr guten Eindruck, scheint sich aber doch sehr viel zuzutrauen, wenn er behauptet, er könne die gesamten Djuic–Cetniks dahin bringen, wo wir sie haben wollen, falls er an die entsprechende Stelle gesetzt werden wurde."}})</ref>}} Visoka ocjena za doprinos četničkih formacijâ s teritorije marionetske NDH ratnim naporima njemačkog okupatora data je 25. jula 1944. godine i od strane nadležnih instanci iz [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]]: {{izdvojeni citat|Hrvatska: [...] Četnici su, s obzirom na vlastitu slabost, naši prirodni saveznici u borbi protiv komunizma. '''Samo se oni bore'''! “Hrvatska borbena zajednica” postoji samo na papiru.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=716&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000707.] <br /> ({{jez-njem|"Cetniks unter Berücksichtigung eigener Schwäche im Kampf gegen Kommunisten unsere natürlichen Verbündeten. Sie allein kämpfen! "Kroatische Kampfgemeinschaft" steht nur auf dem Papier."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka od 25. jula 1944.}} U izvještaju od 11. avgusta 1944, nakon proputovanja koje je Vojni zapovjednik Jugoistoka poduzeo u zoni odgovornosti V SS brdskog korpusa na teritoriju NDH, o tamošnjim četnicima te suradnji s njima kazano je: {{izdvojeni citat|Dobro iskorištavanje četničkih komandanata. Zahtjev za premještaj [[369. legionarska divizija|369. pješadijske divizije]] zbog sve češćih incidenata između četnika, o čijoj suradnji divizija apsolutno ovisi, i hrvatskih pripadnika divizije. 369. pješadijska divizija se sastoji od otprilike 70% Hrvata. Zapovjednik divizije napominje da se najmanje 40% njih smatra nepouzdanim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=192&broj=445 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000440.] <br /> ({{jez-njem|"Gute Ausnutzung der Cetnikführer. Antrag auf Herauslösung der 369.I.D. da sich Zwischenfälle zwischen Cetniks, auf deren Zusammenarbeit Division unbedingt angewiesen, und kroat.Div.Angehörigen mehren. (Siehe Ic–Bericht). 369.I.D. besteht aus ca. 70 % Kroaten. Div.Kdr. bemerkt, dass hiervon minderstens 40 % als unzuverlässig anzusehen sei."}})</ref>|Izvještaj o posjeti OBSO-a zoni odgovornosti 5. SS brdskog korpusa od 7. do 11. avgusta 1944. godine (11.8.44).}} Major Adolf von Ernsthausen je bio zapovjednikom 392. artiljerijske pukovnije iz sastava [[392. legionarska divizija|392. (hrvatske) pješačke divizije]], jedne od tri njemačko-hrvatske divizije (pored [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]] i [[373. pješadijska divizija|373. pješadijske divizije]]). Kao veteran [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] sa iskustvom ratovanja na [[balkanskom bojištu]], major von Ernsthausen biva upućen [[1944]]. godine u okupiranu Jugoslaviju. Von Ernsthausen će [[1959]]. godine objaviti ratne memoare pod naslovom ''Die Wölfe der Lika. Mit Legionären, Ustaschi, Domobranen und Tschetniks gegen Titos Partisanen. Erlebnisse in Kroatien 1944'' (“Vukovi [[Lika|Like]]. Sa legionarima, ustašama, domobranima i četnicima protiv Titovih partizana. Doživljaji u Hrvatskoj 1944.”).<ref>[https://winkelried-verlag.de/buecher/landser-am-feind/744/die-woelfe-der-lika Winkelried Verlag: Adolf von Ernsthausen, Die Wölfe der Lika]</ref><ref>[https://www.booklooker.de/B%C3%BCcher/Adolf-von-Ernsthausen+Die-W%C3%B6lfe-der-Lika-Mit-Legion%C3%A4ren-Ustaschi-Domobranen-und-Tschetniks-gegen/id/A02Iwx5I01ZZ3 Ernsthausen, Adolf von — Die Wölfe der Lika. Mit Legionären, Ustaschi, Domobranen und Tschetniks gegen Titos Partisanen. Erlebnisse in Kroatien 1944 — Landser am Feind, Band 5 (www.booklooker.de)]</ref> O sveobuhvatnoj saradnji Dobroslava Jevđevića s okupacionim vlastima bio je general Mihailović, u više navrata, obaviješten i od strane Jovanke Krištof (pseudonim »Mira«), četničke obavještajke u [[Slovenija|Sloveniji]]. U veoma opširnom izvještaju od 29. juna 1944, Krištof o Jevđeviću (pseudonim »Aero«) daje nedvosmislenu ocjenu: „Aero je drugi [[Milan Nedić|Nedić]].“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_198.htm Izveštaj obaveštajnog organa od 29. juna 1944. Draži Mihailoviću o stanju četničkih organizacija u Sloveniji, Hrvatskom primorju, Gorskom kotaru i Lici i saradnji sa nemačkim okupatorima]</ref> Pored toga, Krištof karakteriše Jevđevića kao „vrlo kompromitovanu osobu“ (najprije zbog „jakog sudelovanja sa okupatorom“), te zaključuje da ovaj ne bi mogao organizovati četničku ilegalu. Iz izvještaja Krištof može se zaključiti kako su vojvoda Dobroslav Jevđević i kapetan [[Dušan Đaković]], komandant 4. brigade iz sastava Ličko-kordunaške oblasti JVuO, bili podređeni okupatoru i suštinski i u simboličkoj ravni: {{izdvojeni citat|Odred u Ab.[aciji, tj. [[Opatija|Opatiji]] — prim.] likvidiran. 19 ljudi otišlo u [[Postojna|Postojnu]], a 10 ih ide u Nem.[ačku] kom. na [[Rijeka|Reci]], gde će služiti kao [[Gestapo]]. Tu će biti sa njima i Aero i kap. Đak., pa čak i r. stanica. [...] Svi su ti odredi pod Nem. kom. i bez međusobne veze, razbacani po [[Istra|Istri]], da se pokaže celom narodu, kako su Srbi Nem. sluge. Plaćeni su — vojnici 360 L.[ira] mesečno, podnar. 450 naredn. 525 podpor. mislim 3.000 a kap. Đak. 5.800 L. [...] U Josipdol je poslao Aero 11 ljudi, navodno da osnuju tamo četničku komandu. Međutim ti su ljudi Nem. tajna policija, a od četnika iz šume, koji su im dolazili u vezi, da je to četn. komanda, napravili Nem. radni bataljon, koji vode Nem. Tu je oko 40 ljudi, ostali su prestali dolaziti kad su videli šta se sa ovima desilo. [...] Kud ćemo veće poniženje za našu vojsku nego da komanduje Nem. poručnik našem kapetanu, pa i vojvodi, samo sreća, da je taj vojv. surogat, inače propadosmo od bruke... Sve ove i slične akcije vodi kap. Đaković, naravno pod komandom Nem. poručnika. Odluke o njima donosi Aero u dogovoru sa Nem. Upravo je gnusno gledati, kako se obojica klanjaju pred Nem. potpor. i por., pa kaplarima. Đak. sve pozdravlja fašistički uzdignutom rukom, a Aero samo veće činove oficire, inače našim pozdravom. [...] U Lici saradnja sa okupatorom je na čisto drugoj bazi — tamo mora okupator popuštati, jer inače odoše ljudi u šumu, a vođe su potpuno Nem. sluge i nemaju kamo bežati. [...] '''U krvi im je šurovanje sa okupatorom, a nama prikazuju kako vode vele politiku i kolike žrtve za narod s tim pridonašaju — dok u stvari nisu ništa drugo nego ponizne Nem. sluge'''. [...] Potrebno je već jednom započeti sa ozbiljnim i poštenim radom, jer će nas katastrofa preteći. Saradnju sa okupatorom trebalo bi napraviti na čisto drugoj bazi i ne sme biti vidna. Bar ovde.}} Na drugoj strani, Jovanka Krištof izdvaja kao pozitivan primjer vojvodu Momčila Ðujića: „Ovi ljudi ovde vide jedini spas u vojv. Đujiću, jer ga smatraju poštenim i iskrenim borcem za našu stvar. Isto ima org. dobro sprovedenu. Pljačkati i krasti ne dozvoljava o čemu su se uverili iz njegove prop. gde su imena poubijanih ljudi zbog nediscipline i raznih prekršaja. To ljudima imponira — pošten rad i samo to žele, a i zaslužuju, jer ih nepoštenje tuče već 3 1/2 god. I pored svega toga, ostali su verni našoj ideji. Isto saradnja sa okupatorom je na čisto drugoj bazi i ne vodi se trgovina sa ljudima, kao ovde. Ovo vodstvo se jako boji Đujića i gaji mržnju prema njemu zato hoće ljudima dokazati, da Đujić nema ništa odnosno samo par sto vojnika bez oružja koji kao čudo gledaju mitraljez. A isto, da su pod Nem. kao ovi ovde.“ U pokušaju da prebaci teret odgovornosti za sopstvenu kolaboraciju s okupatorom na komandanta Dinarske divizije JVuO, vojvoda Jevđević piše Mihailoviću 8. avgusta 1944. godine: „Garantujem i imam stotine dokaza da trupe Đujića u velikom delu stoje u tešnjoj vezi od mene, ali to niko ne vidi. Vi bi se začudili, kad bi vam sve ispričao kakve mi izveštaje pokazuju Nemci o svojim vezama sa našim jedinicama, naročito kod [[Uroš Drenović|Drenovića]] i ostalih, prebacujući mi da ih mi sabotiramo i podmuklo rušimo.“<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 156, reg. br. 51/1—1.</ref> I u izvještaju od 10. avgusta 1944, Jovanka Krištof je upozorila Mihailovića na činjenicu da se [[Lika|lički]] četnici pod komandom vojvode Jevđevića nalaze u [[Istra|Istri]] u službi okupatora, kao i da su pred [[Nacionalsocijalistička njemačka radnička partija|nacistima]] (»broj 11«) dužni salutirati [[Rimski pozdrav|fašističkim pozdravom]]: {{izdvojeni citat|Kolben [potpukovnik [[Karl Novak]] — prim.] se povratio 3 ov. meseca. Zgrozio se nad ovim radom. Nije mogao svega verovati kad su mu referisali oficiri i vojnici, dok nije neke stvari i na vlastite oči video. Mislim, da je dosta ako Vam kažem da stalno uzdiše i govori pri svakoj prilici: »Jadni Čiča, kako ga upropastiše, zar [[Vermaht]] i [[Gestapo]], da predstavlja Čičinu vojsku.« Prebleđuje slušajući i gledajući ovo. 3. mu referiraše četnici da su dobili naređenje da moraju svi nacistički pozdravljati. A jučer se sam uverio da ima oficira, koji profaniraju našu uniformu, te u njoj putuju iz [[Postojna|Postojne]] u Trst i daju povoda komun. za prop. Isti oficir Korać je tako i u Ab.[aciju] došao samo da je još imao natpis na rukavu i kapi »Lika« što po naređenju moraju svi u Postojni nositi. Ja sam ga napala zbog toga, a isto tako i Jovanovog brata, te su jučer svi na putu skinuli te sramotne natpise. [...] Čujem da Jovan sad ostaje kod Vas. Neka Vam ispriča kako su part.[izani] u okolici Post.[ojne] natiskali plakate o četn. banditima sa natpisom »Lika« na rukavu i kapi, koji su pljačkali selo sa br. 11 i odveli x ljudi i t.d. [...] Nadam se da će sad sigurno uspeti četnicima, da se odele od br. 11. Samo mnogi su od njih mišljenja da su ovim radom upropas[ti]li i ovde i Liku.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_21.htm Izveštaj Jovanke Krištof od 10. avgusta 1944. Draži Mihailoviću o stanju ličkih četnika u Istri, njihovoj saradnji sa Nemcima i ponašanju Dobrosava Jevđevića u vezi sa problemom vraćanja četnika u Liku]</ref>}} === Saradnja JVuO sa njemačkim okupatorom na Kosovu (1944) === {{main|Kosovo i Metohija u Narodnooslobodilačkoj borbi}} Proljeća 1944. godine, u vrijeme [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodora Udarne grupe divizije NOVJ u dolinu Ibra]], dolazi do čvrste saradnje između četnika na [[Kosovo|Kosovu]] i njemačkog okupatora u borbi protiv [[NOP]]. 8. aprila 1944. godine, kapetan [[Živojin Marković]], komandant Drugog kosovskog korpusa JVuO, obavještava<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref> generala Dragoljuba Mihailovića da se sastao sa njemačkim šefom SD policije iz [[Kosovska Mitrovica|Mitrovice]], koji mu je obećao hvatanje komunista sa Kosova (i [[Srbi|Srba]] i [[Albanci|Albanaca]]): {{izdvojeni citat|Obećao je da će da pohvata sve komuniste sa Kosova, bilo Srbe bilo Arnaute o čemu smo dali dokaze i podatke... Učinio sam pokušaj da dobijem i municiju od Nemaca. Obećali su, jer sam im predstavio strašno stanje u vezi sa partizanima.}} Kapetan Živojin Marković upozoravao je generala Mihailovića na posljedice javne i otvorene saradnje sa okupatorima, tj. na četničku kompromitaciju pred stanovništvom. Kapetan Marković piše 23. aprila 1944. kako je nastupila potpuna konfuzija, budući kako se protiv snagâ NOVJ zajedno bore: „Mi [tj. JVuO — prim.], Nemci, Bugari, nedićevci, dobrovoljci, [[Albanci|Arnauti]] dobrovoljci, Albanska legija.“<ref>AVII, ČA, kut. 246a, reg. br. 1/1-23.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943—1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 358.</ref> 11. juna 1944. kapetan Marković izveštava komandanta [[Sicherheitsdienst|SD policije]] u [[Kosovska Mitrovica|Kosovskoj Mitrovici]] o borbama koje vodi protiv jedinica NOP. Pored toga, kapetan Živojin Marković izvještava njemačkog oficira o spuštanju engleskih i američkih padobranaca na teren pod kontrolom snagâ JVuO: {{izdvojeni citat|Nastojaću da proverim tačno gde su pali i ko ih je uhvatio i gde će se nalaziti, pa ću vas izvestiti. Ja sam na položaju sa celim korpusom. Noćas sam blokirao dva srpska sela i uhvatio jednu komunističku trojku koju sam odmah likvidirao... Ako me sada ne pomognete u najtežoj situaciji u borbi sa partizanima, biću prinuđen da se povučem.<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref>}} Sjutradan, 12. juna 1944, uslijedio je odgovor njemačkog komandanta SD policije iz Mitrovice: {{izdvojeni citat|Mnogo Vam hvala za Vaša dva izveštaja. Juče sam imao duži razgovor sa Vašim oficirom za vezu koji Vas je sigurno već sada o svemu što smo razgovarali izvestio. Raduje me mnogo što imate takve uspehe u borbi protiv komunista i čestitam Vam na tome... Primite puno pozdrava i moje želje da postignete još mnogo uspeha i slave u borbi protiv komunista.<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref>}} Polovinom septembra 1944. godine, saradnja kosovskih četnika sa njemačkim okupatorom postaje legalna. Štab 2. kosovskog korpusa JVuO dobija od Nijemaca 10. septembra 1944. „tri vagona municije i ukupno 800.000 metaka od 7,9 mm”. U [[Raška|Raškoj]] su se mogli vidjeti njemački vojnici skupa sa četnicima. Krajem oktobra 1944. godine u [[Zvečan]]u pregovaraju predstavnici četnika, Nijemaca i [[Balli Kombëtar|albanskih kvislinga]] o zajedničkoj borbi protiv NOV i PO Jugoslavije.<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref><ref>Ненад Миодраг Антонијевић, Ратни злочини на Косову и Метохији 1941—1945. годинe. Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, Београд, 2015, стр. 453—454.</ref> Komanda [[Armijska grupa E|Armijske grupe »E«]] javljala je 29. oktobra 1944. godine o susretu generalštabnog potpukovnika Warnstorffa sa kapetanom Markovićem, vjerovatno radi dogovora o zajedničkom povlačenju na zapad: {{izdvojeni citat| ''29. 10. 1944. Operat. odeljenje (Kos. Mitrovica)'' Sastanak 20. 10. načelnika Obaveštajnog odeljenja potpukovnika Varnštorfa sa komandantom 4. četničkog korpusa Markovićem.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Izvod iz ratnog dnevnika komande Grupe armija »E« za period od 1. oktobra do 31. decembra 1944. godine]</ref>}} Iz iste je komande javljano 11. novembra 1944. da su Markovićevi četnici, kao i oni s teritorije [[Nedićeva Srbija|Nedićeve Srbije]], »saputnici« njemačkog Wehrmachta. Međutim, nepovjerenje je i dalje postojalo među dvjema stranama, pa je preporučen određeni oprez: {{izdvojeni citat|Grupa Marković (2500—3000), u sporazumu sa nem. vojskom, osigurava odsek Mitrovica — Raška (mesta uklj.) — Novi Pazar. Izviđanje protiv Bugara, Tita i Sovjeta. Do sada nije bilo ozbiljnih incidenata. Potrebna je opreznost.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%B5_%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%98%D0%B0_%22%D0%95%22_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%83_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_11.11.1944. Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.], Vojnoistorijski institut, NAV--T-311, r. 184, s. 501.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=507&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000501.] <br/> ({{jez-njem|"1.) Gruppe Markovic (2500–3000) sichert im Einvernehmen mit dt. Truppe Abschnitt Mitrovica – Raska (Orte ausschl.) – Novi Pazar. Aufklärung gegen Bulgaren, Tito und Sowjets. Bis jetzt keine ernsteren Zwischenfälle. Vorsicht geboten."}})</ref>}} === Borbe pod nemačkom komandom u Srbiji (1944) === {{main|Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|Topličko-jablanička operacija}} [[File:Nemci predaju minobacač četnicima.jpg|thumb|Nemci predaju minobacač četnicima u Srbiji 1944.]] {{Quote box | citat = „D.M.-bande dosada nisu nikad napale okupacione trupe.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1115&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001111: Izvještaj o bandama u okolini katarakti Dunava (bez datuma, približno mart 1944).] <br /> ({{jez-njem|"Bisher haben die D.M.Banden die Besatzungstruppen noch nie angegriffen."}})</ref> | izvor = Nemački izvještaj o četnicima u okolini katarakti Dunava od marta 1944. | width = 40% | align = right}} {{Quote box | citat = „Titove bande imaju se napasti i uništiti, odn. zarobiti. Pristalice D.M.-a (četnici) ne smatrati neprijateljima.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1264&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001260: Naredba 923. Landeschuetzen-bataljonu za akciju „Dunav“ (29. Juli 1944.).] <br /> ({{jez-njem|"Angetroffene Titobanden sind anzugreifen und zu vernichten bzw. gefangen zu nehmen. DM—Anhänger (Cetniks) sind nicht als Feind anzusehen."}})</ref> | izvor = Naredba 923. Landesschuetzen-bataljonu za akciju „Dunav“ od 29. jula 1944. | width = 40% | align = right}} Oko [[Nova godina|Nove godine]] po [[Julijanski kalendar|julijanskom kalendaru]] 1944. dolazi do žestokih [[Bitka za Ivanjicu (januar 1944.)|borbi za Ivanjicu]]. Ovom prilikom, četnici Draže Mihailovića stupaju u borbu protiv snagâ NOVJ skupa sa Nijemcima, [[Bugari|Bugarima]] i kvislinškim formacijama (Državna i Poljska straža). 11. januara 1944, u Vrhovnu komandu JVuO stiže depeša kapetana [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]] (pseudonimi »Švarc« i »Ras-Rasa«), u kojoj se navodi: „Nemci i Bugari uz pomoć četnika ušli u Ivanjicu, a tenkovi produžili dalje. Komunisti otstupaju u pravcu Javor — Kušići. Od naših u borbi [[Vuk Kalaitović|Kalait]] i Marković. Gubici nisu još utvrđeni. Nemci danas prošli kroz [[Kosjerić]] i sutra stižu na bojište. Od komunista učestvuju u borbi muslimanska i dalmatinska brigada.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref> Kapetan [[Predrag Raković]] (»Kar-Kar« i »Pre-Pre«) šalje 13. januara dvije depeše kojima obavještava VK JVuO i generala Mihailovića o stanju na terenu: {{izdvojeni citat|Primio sam sva Vaša naređenja za prikupljanje snaga za dejstvo prema Ivanjici protivu komunista. Situacija kod Ivanjice 12-I uveče: partizani su izbačeni iz Ivanjice i odbačeni prema Mučnju, a štab mi je još u Katićima. Partizani tamo imaju 1, 2 i 5 proletersku brigadu i srbijansku proletersku brigadu. Ukupno oko 3000 ljudi. Odlično naoružani sa dosta municije. Od okupatora: Nemaca vrlo malo sa 5 tenkova, a Bugara 1000. Nemci ne nameravaju da dovedu u ovu oblast jače snage za borbu, jer su radi da ove partizane likvidiraju sa Bugarima, srpskom državnom stražom i da im pomognu četnici D. M. I jedna i druga strana drže se u toku 13-I pasivno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} Kad je sredinom marta 1944. operativna grupa sastavljena od [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge]] i [[Peta krajiška divizija NOVJ|Pete divizije]] NOVJ iz [[Sandžak]]a [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodrla u zapadnu Srbiju]], nesuglasice između četnika i Nijemaca u Srbiji potisnute su u drugi plan. Trupe sastavljene od jedinica [[Vermaht]]a i [[Vafen-SS|SS]], korpusâ JVUO, bugarskog okupacionog korpusa, [[Srpska državna straža|SDS]], [[Srpski Doborvoljački Korpus|SDK]] i [[Ruski Zaštitni Korpus|Ruskog zaštitnog korpusa]] pod objedinjenom nemačkom komandom generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] funkcionisale su kao jedinstvena operativna grupa u [[Operacija Kamerjeger|operaciji »Kammerjäger«]]. Kod nadležne je četničke komande majora [[Neško Nedić|Neška Nedića]] bio akreditovan nemački kapetan Vajel kao oficir za vezu. Zajedničke operacije trajale su nešto duže od dva meseca.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj Vojnoupravnog komandanta jugoistoka od 13. maja 1944.]</ref> Kao znak otopljavanja odnosa na liniji četnici–okupator, nakon unilateralnog raskidanja (sa njemačke strane) [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|sporazuma potpisanih]] u zimu 1943/1944. godine te organiziranja [[Operacija Treibjagd|operacije »Hajka«]] protiv [[Nikola Kalabić|Kalabićevih]] četnika, u drugoj polovini marta 1944. upriličen je sastanak komandanta Drugog ravnogorskog korpusa kapetana [[Predrag Raković|Predraga Rakovića]] sa oficirom [[Schutzstaffel|SS]]-a Biermannom, inače njemačkim zapovjednikom [[Čačak|Čačka]]. Tom prilikom je kapetan Raković garantovao „da ne postoje ni najmanje namere da se planira opšti ustanak ili da se sprovedu sabotažne akcije“ protiv Nijemaca, odnosno da će „na teritoriji Srbije“ iznova nastupiti primirje. U Mihailovićevo ime, četnički komandant je iskazao spremnost „za borbu protiv komunista i izvan Srbije, uz isporuke municije“, a nije čak odbacio ni mogućnost angažovanja „na drugim evropskim frontovima“.<ref>[https://web.archive.org/web/20221206140940/https://znaci.org/00001/4_14_3_269.htm Izveštaj Feldkomandanture u Čačku od 25. marta 1944. komandantu Jugoistoka o pregovorima sa komandantom 2. ravnogorskog korpusa]</ref> U izvještaju Komandi Jugoistoka, [[obersturmführer]] Biermann navodi da Draža Mihailović od njemačke strane očekuje diskretnost u održavanju kontakata, naročito stoga što bi srpske kvislinške vlasti u JVuO mogle vidjeti konkurenciju: {{izdvojeni citat|Kapetan Raković mi je kazao lično, takoreći u povjerenju kao prijatelju, da sve što mi je do sada rekao i sve što sam ja zapisao, on rekao po nalogu Draže Mihailovića, s kojim je imao svakodnevnu radio-vezu i od koga je dobivao stalna uputstva o predmetu prethodnih razgovora. Pritom me uvjerava da će sa strane Mihailovića, naravno, sve biti demantirano, ukoliko se o sadržaju razgovorâ ponovno dozna u [[Beograd|beogradskim]] krugovima ([[Milan Nedić|Nedić]], [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]). Sasvim je prirodno da ovi krugovi pokušavaju svim sredstvima osujetiti sporazum između njemačke okupacijske vlasti i Draže Mihailovića, jer trenutno su oni legalni predstavnici srpskog naroda te bi možda mogli strahovati za svoje pozicije. Pregovore između DM–pokreta i njemačkih vlasti ovi bi krugovi odmah iskoristili u propagandne svrhe i predstavili ih kao kraj ili slabost DM–pokreta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=281&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000268—000269.] <br /> ({{jez-njem|"Hauptmann Rakovic sagte mit persönlich, sozusagen vetraulich zu einem Freund, dass alles, was er mir bisher gesagt und ich aufgeschrieben habe, von ihm im Auftrage von DM gesagt worden sei, mit dem er tägliche Funkverbindung habe und von dem er laufend Anweisungen für den Stoff der bisherigen Besprechungen erhalten habe. Er versichert mir gleichzeitig dass selbverstandlich von DM–Seite alles abgestritten werde, falls wieder der Inhalt der Besprechungen in Belgrader Kreisen (Nedic, Ljotic) bekannt werde. Es sei zu natürlich, dass diese Kreise mit allen Mitteln eine Verständigung zwischen der deutschen Besatzungsmacht und DM zu hintertreiben versuchen, denn sie seien ja gegenwärtig die legalen Vertreter des serbischen Volkes und müssten evtl. um ihren Posten fürchten. Verhandlungen der DM–Bewegung mit deutschen Behörden würden sofort von diesen Kreisen propagandistisch aufgeschlachtet und als Ende bezw. Schwäche der DM–Bewegung hingestellt."}})</ref>|Njemački izvještaj od 25. marta 1944. o pregovorima šefa [[Sicherheitsdienst]]a u Čačku obersturmführera Biermanna sa kapetanom [[Predrag Raković|Predragom Rakovićem]], komandantom 2. ravnogorskog korpusa JVuO}} Kapetan Predrag Raković, jedan od glavnih četničkih komandanata zaduženih za održavanje [[Saradnja četnika sa Nedićevom vladom|veze s Milanom Nedićem]] i Nijemcima, ponovo se sastaje sa Biermannom u Čačku 26. aprila.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=331&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000314.]</ref> Raković je tada naveo da mu je general Mihailović povukao punomoć za obavljanje poslovâ s Nijemcima i da zbog toga na ovom sastanku ne sudjeluje kao njegov predstavnik. Očigledno da je Draža Mihailović bio sasvim upoznat sa ovim kontaktima i davao je za njih odobrenja, dok je Raković održavao kontakte i obavljao poslove s Nijemcima, iako su mu ovlaštenja bila povučena.<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> Ubrzo je uslijedilo potčinjavanje Rakovićevog Drugog ravnogorskog korpusa JVuO (kao i Javorskog korpusa pod komandom majora [[Radomir Cvetić|Radomira Cvetića]]) njemačkim trupama u jugozapadnoj Srbiji, što se može zaključiti iz jednog izvještaja Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka s početka aprila 1944: {{izdvojeni citat|Cvetićevi četnici osiguravaju lijevi bok grupe Jug i izviđaju u pravcu [[Golija|Golije]] od Drinića ka sjeveru. Zadatak Rakovićeve grupe nepromijenjen.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=413 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000408—000409.] <br /> ({{jez-njem|"Die Cvetic–Cetniks sind zum Schutz der linken Flanke der Angriffsgruppe Süd und zur Aufklärung über das Golija–Gebirge über Dramici nach Norden vorzuführen. Auftrag für Rakovic–Cetniks bleibt unverändert."}})</ref>|Izvještaj opunomoćenog komandanta Jugoistoka svim potčinjenim jedinicama za 3. april 1944. godine}} Kapetan Raković javlja 30. marta 1944. Vrhovnoj komandi JVuO kako okupator, bez pomoći njegovih snagâ, ne može zatvoriti liniju odbrane u dolini [[Ibar|Ibra]]: {{izdvojeni citat|Nemci kažu da se na dan 29 ov. m. u 2 časa ujutru pojavila veća grupa komunista u blizini s. Biljanovca kod ušća Jošaničke reke u Ibar. Kažu da su uhvatili i dešifrovali depešu koju je [[Tito]] poslao [[Peko Dapčević|Peku]] da Peko ima zadatak da što pre poruši mostove na pruzi i putu [[Kraljevo]] — [[Raška]] — [[Mitrovica]] — [[Skoplje]] i da mu je to i bio cilj prodiranja ka toj pruzi. Nemci su bacili dosta svojih snaga u Ibarsku dolinu da sačuvaju prugu. '''Vapiju za našom pomoći'''. Ovu prugu su do sada čuvali Rusi [tj. [[Ruski zaštitni korpus|RZK]] — prim.], sada su oni smenjeni i u bunkerima su [[Srpski dobrovoljački korpus|Ljotićevci]]. Verovatno da će komuniste zaustaviti na ovoj liniji okupator. Ja ću danas biti sa celim korpusom na mestu kako mi je naređeno, sa štabom u Roćevićima. Uputio sam manja odelenja u daljno izviđanje prema Studenici. Čim nešto dobijem izveštavaću Vas.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_104.htm Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 30. marta 1944. četničkoj Vrhovnoj komandi o dobijenim podacima od Nemaca za dejstvo NOVJ u dolini r. Ibra]</ref>}} U dnevnom izvještaju iz Komande Jugoistoka za 18. april 1944, predviđa se koji će sektor zauzeti jedinice pod Rakovićevom komandom u vrijeme izvođenja operacije »Kammerjäger«, kojom prilikom je okupator s uspjehom osujetio [[Drugi prodor NOVJ u Srbiju|drugi prodor NOVJ u Srbiju]]: {{izdvojeni citat|Rakovićeva grupa dobila zadatak da postavi osiguranja prema jugu na sjevernoj obali Studenice.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=514&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000510.] <br/> ({{jez-njem|"Unternehmen Kamerjägger. II. Eigene Lage: <br /> F/ Cetnik–Gruppe Rakovic erhielt Auftrag zur Abschirmung nach S gegen Feind auf dem nördl. Studenica–Ufer."}})</ref>|Dnevni izvještaj opunomoćenog komandanta Jugoistoka tokom operacije Kammerjäger, 18. april 1944.}} Jedan od prvih dokumenata gdje se pominje učešće četnika na strani [[Sile Osovine|snaga Osovine]] tokom operacije »Kammerjäger« predstavlja dnevni izvještaj Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka za 27. mart 1944. godine. Neuspjeh snagâ NOV i POJ u pokušaju da pređu rijeku Ibar ogleda se i u činjenici da su im ovom prilikom naneseni značajni gubici u ljudstvu: {{izdvojeni citat| SRBIJA: Operacija »Kamerjeger«: 2. i 5. crvena div. prekinule su borbe u rejonu Ivanjice i posle probijanja slabijeg bug. odbrambenog fronta j. od Ivanjice glavninom snaga prešle put Ivanjica — Sjenica u pravcu planina Golija — dolina Ibra. Dosadašnji gubici kod neprijatelja navodno preko 340 mrtvih i ranjenih. Kao protivmere otpočeto je: 1.) Gonjenje od strane 4 oj.[ačana] bug. bat., uz sadejstvo četničkih odredâ. Preostali delovi 24. bug. div. čiste dosadašnje bojište uz osiguranje doline Moravice. 2.) Formiranje Borbene grupe »Šreder« u cilju zaprečavanja doline Ibra. Ovoj su potčinjeni: 4. puk [[Ruski zaštitni korpus|RZK]], koji je tamo angažovan za osiguranje pruge, nem. i srp. jedinice koje se tamo nalaze, kao i alarmne jedinice [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|2. okl. armije]] iz pozadinskih jedinica. Spremaju se za dovlačenje: 2. puk [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]], 4. puk SDK, 1 bat. 1. puka SDK (ukupno 5 bataljona), 696 (mot.) bat. polj. žand. i 1 nem. pol. dobr. bat. Za dolinu Ibra naređen je 1. stepen bojne gotovosti, a za mesto Rašku — 2. stepen bojne gotovosti. Otežani su pokreti usled stalnih snežnih padavina.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_37.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 27. marta 1944. Grupi armija »F« o prodoru 2. i 5. NOU divizije i preduzetim protivmerama u operaciji »Kamerjeger« kao i o odbijanju zahteva kvislinške crnogorske vlade za pripajanje Sandžaka Crnoj Gori]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=361&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000357.] <br/> ({{jez-njem|"Tagesmeldung von 27.3.1944 </br> Serbien. </br> Unternehmen "Kamerjägger": </br> 2. u. 5. rote Div. haben Kämpfe im Raum Ivanjica abgebrochen und nach Durchstossen der unterlegenen bulg. Abwehrfront S Ivanjica mit Masse die Strasse Ivanjica–Sijenica [sic] in Richtung Golija–Gebirge–Ibartal überschritten. Bisherige Feindverluste angeblich über 340 Tote und Verwundete. </br> Als Gegenmassnahmen sind eingeleitet: </br> 1.) Verfolgung durch 4. verst.bulg.Btle. unter Mitwirkung von Cetnik–Abteilungen. Uebrige Teile 24.bulg.Div. säubern bisheriges Kampffeld unter Sicherung des Moravica–Tales. </br> 2.) Bildung einer Kampfgruppe Schröder zur Sperrung des Ibartales. Dieser sind unterstellt: </br> das zur Bahnsicherung dort eingesetzte 4.Rgt. RSK </br> die dort befindlichen dt. u. serb. Einheiten sowie </br> Alarmeinheiten der 2.Pz.Armee aus Versorgungstruppen. </br> In Zuführung begriffen: </br> 2.Rgt. SFK, 4.Rgt. SFK, 1 Btl.1.Rgt. SFK (ingesamt 5 Btle.) </br> Feld.Abt.(mot) 696 u. 1 dt. Pol.Frw.Btl. </br> Für Ibartal Alarmstufe 1, den Ort Raska Alarmstufe 2 befohlen. Bewegungen durch anhaltende Schneefälle erschwert."}})</ref>}} Iz jednog razgovora na visokom nivou (prisutni: general [[Hans Felber]], vojni zapovjednik Jugoistoka i [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova), održanom 11. aprila 1944. godine, može se nazrijeti koliko su okupacioni dužnosnici bili zadovoljni saradnjom sa četnicima i ostalim [[Kolaboracija|kolaboracionističkim]] snagama na [[Balkan]]u: {{izdvojeni citat|Neubacherovo mišljenje o vrijednosti srpskih formacijâ: [[Srpska državna straža|SDS]] loša, Hipo (pomoćna policija) isto, [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] dobar, četnici veoma različito. U Crnoj Gori se dobro tuku [[Crnogorski dobrovoljački korpus|dobrovoljci pod njemačkim vođstvom]]. Kosovski Albanci se bore s nama. Evzoni u Grčkoj nijesu za odbranu obale, ali su korisni u unutrašnjosti zemlje i sigurno neće pucati na nas.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=462&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000458.] <br/> ({{jez-njem|"Auffassung Neubacher über den Wert der serbischen Verbände: SSW schlecht, Hipo desgleichen, SFK gut, Cetniks sehr unterschiedlich. In Montenegro schlügen sich die Freiwilligen unter deutscher Führung gut. Die Kosovoalbaner kämpfen mit uns. Evzonen in Griechenland sind nichts für Küstenverteidigung, brauchbar wohl aber im Innern des Landes, werden bestimmt nicht auf uns schiessen."}})</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/294.</ref>|Vojni zapovjednik Jugoistoka (Razgovor Felber-Neubacher, 11. april 1944.)}} U izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera (u odjeljku naslovljenom „Stanje kod neprijatelja“), sačinjenom 22. aprila iste godine, ambivalento držanje jedinicâ JVuO prema okupatorskim vlastima smatra se glavnom karakteristikom četničkog pokreta u Srbiji: {{izdvojeni citat|Srbija: <br /> Pokret DM je podijeljen unutar sebe. Dok se neki aktivno bore na strani njemačkog Wehrmachta protiv komunista — a da nijesu odustali od temeljnih rezervi prema svakom okupatoru — manje bande DM u centralnoj i istočnoj Srbiji spremne su činiti štetu. Izvještaji koji se stalno pojavljuju o pregovorima Draže Mihailovića i Tita nijesu potvrđeni i takođe se doimaju nevjerovatnim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=556 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000552.] <br /> ({{jez-njem|"Die DM–Bewegung ist in sich aufgespalten. Während ein Teil aktiv an der Seite der deutschen Wehrmacht gegen die Kommunisten kampft – ohne dadurch die grundsätzlichen gegen jeden Okkupator vorhandenen Vorbehalte aufgegeben zu haben – treiben kleinere DM–Banden in Mittel–und Ostserbien nach wir vor ihr Unwesen. Immer wieder auftauchende Meldungen über Verhandlungen zwischen DM und Tito bestätigen sich nicht und erscheinen auch unglaubwürdig."}})</ref>|Izvještaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka o stanju u periodu od 16. marta do 15. aprila 1944. godine}} 12. aprila 1944. godine, pukovnik [[Jevrem Simić]] izdaje jednom četničkom nižem oficiru objavu o kretanju na terenu brigade kojom komanduje, kako bi ovaj mogao što efikasnije uništavati jatake i simpatizere [[Narodnooslobodilački pokret|NOP]]-a: {{izdvojeni citat|OBJAVA Za G. Milića Majstorovića p.poručnika, komandanta II bataljona III leteće kosmajske brigade, koja mu se izdaje s tim da može slobodno da se kreće sam ili sa svojom vojskom po terenu koji je ugovoren sa našim saveznicima Nemcima i Bugarima i da u ime Kralja Petra II Karađorđevića oduzima svu rekviziciju i kolje sve partizanske jatake i simpatizere zbog čega će dobiti čin majora.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_115.htm Objava komandanta četničke oblasti u Srbiji od 12. aprila 1944. komandantu 2. bataljona 3. kosmajske brigade za nesmetano kretanje od okupatora i klanje simpatizera narodnooslobodilačkog pokreta]</ref>}} 1. maja 1944. godine, u dnevnom izvještaju Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka, koji potpisuje načelnik štaba general [[Kurt Geitner]], navodi se cifra od nekoliko hiljada pripadnika JVuO koji pomažu okupatoru u zaustavljanju ofenzive NOVJ: {{izdvojeni citat|Srbija — Stanje u sopstvenim redovima: <br /> Borbena grupa Weyel: 500. SS padobranski lovački bataljon, sa otprilike 1.000 četnika, odbacio je neprijatelja kod [[Seča Reka|Seče Reke]] (6 km zap. od [[Kosjerić]]a) i sa manjom borbenom grupom vrši napad na neprijatelja kod Varde. Izbrojano 10 mrtvih neprijatelja; vjerovatni veći gubici. [...] <br /> Četnici su raspoređeni duž linije [[Požega]]—Kosjerić—[[Ražana]]—[[Povlen]], sa ukupnom jačinom od približno 5.000 ljudi. Pojedine grupe su poslale oficire za vezu. Draža Mihailović, koji je preuzeo jedinstveno zapovjedništvo, namjerava uspostaviti radio-vezu s njemačkom komandom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=673&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000669—000670.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien. Eigene Lage. <br /> B. Kampfgruppe Weyel. Fg.Abt. 696 bis Kostojevici an Straße 4 OSO Rogacica durchgestossen. SS–Fallschirmjäger–Btl. hat mit etwa 1000 Cetniks Feind bei Sjecareka [sic!] (6 W Kosjerici) geworfen und steht mit einer schwächeren Kampfgruppe im Angriff gegen Feind bei Varda. 10 gezählte Feindtote, weitere Feindverluste wahrscheinlich. <br /> F. Cetniks stehen im allg. Linie Pozega–Kosjerici–Razana–Povlen in Gesamtstärke ca. 5000 Mann. Einzelen Gruppen haben V.Offz. abgestellt. DM., der Gesamtführung übernommen hat, will Funkverbindung zu deutschem Kommando herstellen."}})</ref>}} U monografiji “Četnici u Drugom svjetskom ratu 1941—1945” [[Jozo Tomašević]] zaključuje: „Ne mogu ipak dati nikakvu potvrdu toj slutnji da je Mihailović održavao direktnu radio-vezu s Nijemcima, a uzimajući u obzir njegov način ponašanja u cijelom ratu, malo je vjerojatno da jest.“<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> Međutim, Hermann Neubacher svjedoči u memoarima kako je, makar tokom nekoliko dana u zimu [[1945]], održavao izravnu radio-vezu s Mihailovićevim štabom.<ref>Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN — Službeni list SCG, Beograd, 2005, str. 161—162.</ref> U dnevniku Vojnog zapovjednika Jugoistoka od 2. maja 1944,<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=677&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000673.] <br /> ({{jez-njem|"Kampfgruppe Weyel. SS–Fallschirmjägger–Btl. hat mit Cetniks bei Varda Tross der 5.Div. zerschlagen. Hohe blutige Feindverluste. Cetniks haben sämtl. Gefangene erschossen. Zahlen werden nachgemeldet."}})</ref> sa pohvalom se ističe kooperacija onih snagâ JVuO u zapadnoj Srbiji koje sačinjavaju taktički sklop pod komandom majora [[Ericha Weyela]]: {{izdvojeni citat|Borbena grupa Weyel: SS padobranski lovački bataljon, zajedno sa četnicima, uništio komoru [[Peta krajiška divizija|Pete divizije]] kod [[Varda (selo)|Varde]]. Veliki neprijateljski gubici. Četnici postrijeljali sve zarobljenike. Brojke će biti objavljene naknadno.}} U izvodu iz ratnog dnevnika generala Hansa-Gustava Felbera za 3. maj 1944. godine, navodi se da je načelnik štaba Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka general Kurt Geitner išao u posjetu njemačkim trupama na ratištu u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]]: {{izdvojeni citat|(3.5.44) 6,00: Putovanje do Parišta [svakako je riječ o [[Donje Vardište|Vardištu]] — prim.] zbog razgovora sa majorom Weyelom i nekim četničkim vođama o formiranju zajedničkog štaba za borbu protiv komunista. Povratak za Beograd 3. maja u 15 časova.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=807&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000803.] <br /> ({{jez-njem|"3.5.44 6.oo Uhr Fahrt nach Pariste zur Besprechung mit Major Weyel und einigen Cetnik–Führern über Bildung eines gemeinsamen Stabes zur Bekämpfung der Kommunisten. Rückkehr nach Belgrad am 3.5., nachmittags 15.oo Uhr."}})</ref>|Ratni dnevnik Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka, 3. maj 1944. godine}} Kolike je razmjere poprimila kolaboracija četnikâ Draže Mihailovića sa njemačkim okupatorom i srpskim kvislinškim jedinicama u proljeće 1944. godine, postaje očigledno i iz navodâ u izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja, u kom su snage JVuO ubrojane u vlastite formacije: {{izdvojeni citat| I. Sopstvene snage A) Grupa “Holman” 696. bat. feldžand. krenuo je jutros sa četnicima u napad duž puta Nova Varoš — Ljubiš. 11/4. p. “Brand.” na maršu Sjenica — Maskova. Komandno mesto grupe “Holman” — Nova Varoš. I I/4. p. “Brand.” na maršu Užice — Ivanjica — Maskova. B) Grupa “Vajel” Napad Severne četničke grupe na jakog neprijatelja jugoistočno od Rožanstva nije uspeo uprkos visokih gubitaka i na strani četnika i na strani neprijatelja, pa će jutros biti ponovljen sa I/“Brand.”. Podređeni 1. bataljon 63. puka u obezbeđenju na visovima između Čajetine i Rožanstva. C) 24. bug. div. I I /64. nije uspeo u noći 11/12. 5. da kod Mokre Gore spreči neprijateljske zaštitnice da izmaknu ka jugu. Danas je sa 1/1. srp. puka i 1.000 četnika počelo čišćenje prostora Semegnjevo — Čajetina. 8. bataljon teških mitraljeza na maršu Požega — Arilje. 11/63. biće naknadno privučen. D) Grupa “Tatalović” Srpski dobrovoljački korpus uključio se kod Ljubovije u borbe na hrvatskoj obali Drine i prihvatio četnike koji su se povlačili. Kod Rogačice 4 prebeglice.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o borbama sa 2. i 5. NOU divizijom na komunikaciji Užice — Višegrad]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=736&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000732—000733.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien. II. Eigene Lage. <br /> A) Gruppe Hollmann. Fg.Abt.696 heute morgen mit Cetniks zum Angriff entlang Str. Nova Varos–Ljubis angetreten. II./4.Brdbg. auf Marsch Sjenica–Maskovo. Gefechtsstand Gruppe Hollmann Nova Varos. III./4.Brdbg. auf Marsch Uzice–Ivanjica–Maskovo. <br /> B) Gruppe Weyel. Angriff nördl. Cetnik–Gruppe gegen starken Feind SO Rozanstvo drang bei hohen Cetnik–u. Feindverlusten nicht durch und wird seit heute morgen mit I./Brdbg. wiederholt. Unterstelltes I./63 sichert auf Höhen zwischen Cajetina u. Rozanstvo. <br /> C) 24.bulg.Div. III./64 konnte in der Nacht 11./12.5. bei Mokra Gora Ausweichen feindl. Nachhuten nach S nicht verhindern und tritt heute mit I./Serb.Rgt.1 u. 1000 Cetniks zur Säuberung des Raumes Semegnjevo–Cajetina an. 8.sMG.Btl. auf Marsch Pozega–Arilje. II./63 wird nachgezogen. <br /> D) Gruppe Tatalovic. Bei Ljubovija griff SFK in Kämpfe auf kroat.Drina–Ufer ein u. nahm ausweichende Cetniks auf. Bei Rogacica 4 Überläufer."}})</ref>}} U istom izvještaju je prenijeta i sljedeća informacija: {{izdvojeni citat|Prema pouzdanom izvoru, četnički komandant [[Dragoslav Račić|Račić]], koji je učestvovao u borbi protiv Grupe “[[Milutin Morača|Morača]]” u [[Valjevo|valjevskom]] kraju, zatražio je da se vrati u svoje dotadašnje operacijsko područje, jer ne želi više da se „prlja“ saradnjom sa okupatorom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=736&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000732.] <br /> ({{jez-njem|"Nach s.Qu. hat Cetnikführer Racic, der im Kampf gegen Gruppe Moraca im Raume Valjevo beteiligt war, die Rückkehr in sein bisheriges Einsatzgebiet beantragt, da er sich durch Zusammenarbeit mit der Okkupator nicht länger "beschmutzen" wolle."}})</ref>}} Istog dana, u izvještaju koji je poslao Glavnom komandantu Jugoistoka feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|von Weichsu]], general Felber zapaža kako formiranje ''Borbene grupe Weyel'' označava novu etapu u četničko-njemačkim odnosima s ciljem saradnje u borbi protiv NOVJ, koja u tom obimu nije bila izvodiva u prethodnom periodu: {{izdvojeni citat|Utisak o upotrebljivosti pojedinih potčinjenih narodâ i jedinicâ: [...] Četnici uvjeravaju da će se uzdržati od bilo kakvog neprijateljstva prema njemačkim trupama i da će učestvovati u borbi protiv komunista do konačne pobjede. U operacijama četničke jedinice predvodi [[Neško Nedić]], a s njemačke strane major Weyel. Razgovori na bojnom polju pokazuju da su četničke vođe poput Kalabića i Rakovića spremne sarađivati sa Nijemcima. Kod ljudstva preovlađuje prijateljski pristup, uz samo nekoliko neprijateljskih lica. Naoružanje im je skromno; manjak mitraljeza. Situacija sa zalihama municije, kao i dosad, nejasna.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=727&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000723—000724.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Eindruck über die Brauchbarkeit der einzelnen unterstellten Nationen und Verbände: <br /> f) Cetniks versichern jede Feindseligkeit mit deutschen Truppen auszugeben und sich am Kampf gegen die Kommunisten bis zum Endsieg zu beteiligen. Leitung der Cetnik–Verbände durch Nesko Neditsch, deutscherseits durch Major Weyel. Besprechungen auf dem Gefechtsfeld zeigen, daß die Führer der Cetniks wie Kalabic und Rakovic gewillt sind, mit den Deutschen zusammenzuarbeiten. Unter den Leuten vielfach freundliches Entgegenkommen, nur zum Teil feindselige Gesichter. Ausrüstung mit Waffen mäßig, wenig Maschinenwaffen. Über Munitionslage nach wie vor Unklarheit."}})</ref>|Raport generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|Maximilianu von Weichsu]] od 13. maja 1944. godine}} Draža Mihailović je imenovao [[Milorad Mitić|Milorada Mitića]] za oficira za vezu između svojih jedinica i njemačke komande, kako bi saradnja četničkih komandanata sa okupatorom dobila organizovaniju formu. General Mihailović je preko kapetana Mitića dostavljao svoje zahtjeve njemačkoj komandi koja je snabdijevala municijom i hranom njegove jedinice, angažovane u borbi protiv NOVJ. Mitić je o situaciji na frontovima, o svome radu i o količini pomoći primljenoj od okupatora gotovo svakodnevno izvještavao generala Mihailovića. U depeši od 28. marta 1944, između ostalog, kapetan Mitić piše: {{izdvojeni citat|O nekoj akciji Bugara ili Br. 11 (šifra koja označava Njemce — nap.) protivu crvenih dublje na terenu nema ni govora. Doručak i večera su uvek u garnizonu. Ako se hoće uništenje komunista, onda to moramo mi da uradimo. Možemo da računamo na pomoć uzduž komunikacija, na municiju i avijaciju, mada ona ne može mnogo da pomogne. Ali moraju biti hitno bačene masovne snage i lično da vodite operacije, naravno kao 'siva eminencija', inače [[Peko Dapčević|Peko]] ode u Toplicu i dalje... Moral kod naših ljudi u reonima gde su prošli komunisti je mnogo opao. Sve veća sumnja u snagu naših i Br. 11 i sve veći respekt prema crvenima... Pred svim ovim mi ne možemo da zatvorimo oči. Ovoga puta opasnost je stvarno velika, skoro ogromna...<ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, S—X—57/2.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_62.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje KORPUSI DRAŽE MIHAILOVIĆA POLAŽU ISPIT PRED OKUPATOROM U SRBIJI]</ref>}} 18. aprila 1944. godine, glavni inspektor Vrhovne komande JVuO pukovnik Jevrem Simić izvještava generala Mihailovića da se kapetan [[Zvonimir Vučković]], komandant Prvog ravnogorskog korpusa, nalazi pod izravnom komandom njemačkih oficira: {{izdvojeni citat|Zvonkov odred pod komandom poručnika Nenadića zajedno sa Nemcima je u Negbini.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_120.htm Pismo delegata Vrhovne komande od 18. aprila 1944. Draži Mihailoviću o saradnji četnika sa nemačkim i bugarskim trupama u borbama protiv NOVJ u jugozapadnom delu Srbije]</ref>}} U telegramu od 20. IV 1944. pukovnik Simić piše generalu Mihailoviću: {{izdvojeni citat|Vučković sa 130 odabranih četnika stavio se pod komandu nemačkog poručnika Kerpera i nalazi se južno od Jasenova na Beloj Glavi.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 277, registarski broj 4/1—56.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 99—100.</ref>}} U proljeće 1944. godine, prilikom njemačke kontraofanzive protiv partizana u jugozapadnoj Srbiji u kojoj su učestvovale i značajne četničke snage, zabilježena je i fotografija komandanta 1. ravnogorskog korpusa JVuO sa njemačkim oficirom, vjerovatno iz Wehrmachtove divizije [[Brandenburger|''Brandenburg'']].<ref name="yuhistorija.com"/> [[Datoteka:Zvonimir_Vuckovic_i_Nemci.jpg|minijatura|Kapetan [[Zvonimir Vučković]] (desno), komandant 1. ravnogorskog korpusa JVuO, pozira sa njemačkim oficirom tokom [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|partizanskog prodora u Srbiju]] (april/maj 1944. godine)]] Istog dana kada je došlo do formiranja ''Borbene grupe Weyel'' (28. april 1944), u dnevnom izvještaju Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka zapisano je: {{izdvojeni citat|Srbija — I. Stanje kod neprijatelja: <br /> A) Divizijska grupa “Morača” nalazi se sa istočnom kolonom u oblasti južno od Kosjerića u borbi sa vlastitim snagama i četnicima, koji su, navodno, lično bili vođeni od strane DM-a.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=632&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000628.] <br /> ({{jez-njem|"Tagesmeldung von 28.4.1944. <br /> Serbien. <br /> I. Feindlage. <br /> A) Div.Gruppe Moraca steht mit O–Kollone im Raum S Kosjerici im Kampf mit eigenen Kräften u. Cetniks, die von DM angeblich persönlich geführt werden."}})</ref>}} Pored ovoga, u izvještaju se pominje traženje veze s njemačkim okupatorom i u drugim dijelovima zemlje: {{izdvojeni citat|Ostatak Srbije: Slabija lokalna aktivnost bandi. Grupe DM-a u centralnoj Srbiji, pod pritiskom crvenih, ponovo traže kontakt sa okupacionom silom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=633&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000629.] <br /> ({{jez-njem|"Übriges Serbien: <br /> Geringe örtliche Bandentätigkeit. DM–Gruppen in Mittelserbien suchen unter rotem Druck erneut Fühlung mit Besatzungsmacht."}})</ref>}} U telegramu poslatom 5. maja 1944. godine generalu Mihailoviću, kapetan [[Neško Nedić]] piše o uspostavljanju fronta prema snagama NOVJ u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]], odnosno da je stvoren jedinstveni borbeni sklop koji sačinjavaju četnici, [[Srpski dobrovoljački korpus|srpski dobrovoljci]] i njemačke okupacione trupe: {{izdvojeni citat|Snage potčinjene meni prešle su trenutno u odbranu na liniji Bačevci—Kosjerić i to: valjevski korpus sa delom Nemaca drži levo obalu Graca u visini Lipa—Ravan. Juče su na ovom odseku odbijeni svi napadi komunista. Ajdačić sa delom Nemaca zatvara položaj Bukovi—Ražana. Na prostoru Ražana—Kosjerić ima jedan bataljon Nemaca. Brigada Negovanova kao rezerva drži Divčibare. Rakovićev korpus u Kosjeriću sa ofanzivnom ulogom. Moja težnja je da sa naslonom na Nemce, stvorim čvrstu odbranu linije Bačevci—Kosjerić, dok se snage ne prikupe i ne stvore preduslovi za uništavajući udar, a tada uništi prva, druga a potom peta divizija. U ovom cilju front ostaje prema drugoj diviziji danas u odbrani dok na ovu diviziju sa zapada napadaju jedan bataljon Nemaca i tri bataljona ljotićevaca a mi je dočekujemo. Prema petoj diviziji preduzima se napad danas sa angažovanjem.<ref>AVII, Ča, kut. 276, reg. br. 2/1—11.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 100.</ref>}} U svojstvu komandanta Valjevskog korpusa JVuO, u depešama od 17. maja 1944. kapetan Nedić je poslao Vrhovnoj komandi i Mihailoviću sljedeće informacije: „Peta divizija uglavnom na prostoru Mučanj i južno... Prema ovima snagama u pokretu su Nemci sa juga i jugoistoka tri bataljona Nemaca. Bugari sa Rakovićem i sa javorcima [Javorski korpus JVuO pod komandom majora Radomira Cvetića — prim.] u pokretu su sa istoka. Ja sa Gardom i valjevskim korpusom napadam danas sa severa sa težnjom da ovladam sa Okruglicom... Požeški korpus i Ajdačić [Filip, komandant Crnogorske brigade Požeškog korpusa JVuO — prim.] zatvaraju otstupanje Crvenih na sever na položaju: Vranjevina, Crveni Vrh, Treštena Stena. Užička brigada sa jednim bataljonom Nemaca napada od Kokinog Broda na sever. Druga komunistička divizija na Zlataru: Jablanica, Dobroselica, Negbina, Draglica. Sa juga je napadaju Nemci i Zlatiborski korpus [pod komandom kapetana Dušana Radovića Kondora — prim.].“<ref>AVII, ČA, kut. 276, reg. br. 2/1—38.</ref> U prvoj polovini maja 1944. godine, Vrhovna komanda JVuO je javljala o zajedničkim borbama četnikâ i Nijemaca širom okupirane Jugoslavije: „Naši i nemački delovi zatvorili put [[Užice]] — [[Kokin Brod]]. Isto tako zatvorena i [[Lim (rijeka)|Limska dolina]]. Od strane Nemaca i naših 2. maja počela ofanziva od [[Podgorica|Podgorice]]. Komunisti u oblasti [[Bijelo Polje|Bijelog Polja]]. Nemci u [[Šavnik]]u, [[Žabljak]]u i [[Brodarevo|Brodarevu]]. U [[Istočna Bosna|Istočnoj Bosni]] šesnaesta, sedamnaesta i tridesetšesta komunistička divizija pri uništenju od dve nemačke divizije.“ General Mihailović je naređivao i majoru Dragiši Rakiću (pseudonim »Gis-Gis«), komandantu Vojvodine JVuO, da pokuša dobiti municiju od okupatora, koristeći se pritom i srpskim kvislinškim strukturama, budući da je [[Banat]] formalno bio dijelom [[Vojna uprava u Srbiji|Nedićeve Srbije]]: „Postarajte se za nabavku municije kako ste predvideli. Iskoristite raspoloženje Nemaca u Banatu za jačanje naše organizacije. Isto tako iskoristite i Nacionalnu službu rada.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref> 11. maja 1944, general Mihailović (pseudonim »Hans«) piše da je naredio »Viktoru« (major [[Mladen Mladenović]], komandant Čegarskog korpusa JVuO), »Hermanu« (potpukovnik [[Radoslav Đurić]], komandant Južne Srbije JVuO), »Orelu« (potpukovnik [[Dragutin Keserović]], komandant Rasinsko-topličkog korpusa JVuO) i »Minču« (major [[Branivoj Petrović]], komandant Deligradskog korpusa JVuO) da „iskoriste akciju“ okupatora protiv snaga NOVJ u [[Južna Srbija|južnoj Srbiji]], kao i da „na pogodan način“ nabave naoružanje i municiju: {{izdvojeni citat|Po podacima od Viktora, Hermana i Georgija [potpukovnik Milutin Radojević, delegat VK JVuO za područje Jablanice i Toplice — prim.] jedna nemačka divizija jačine oko 15.000 nalazi se u [[Kuršumlija|Kuršumliji]], [[Prokuplje|Prokuplju]], [[Žitorađa|Žitorađi]], [[Pukovac|Pukovcu]] i [[Leskovac|Leskovcu]]. Ima 70 tenkova. Pripremaju se za akciju protiv komunista. [[Gestapo]]vci iz [[Niš]]a traže Viktora i nude oružje i municiju i da ne diraju naše. Keserović 8 i 9 napadao na komuniste u okolini [[Ribarska Banja|Ribarske Banje]] sa [[Jastrebac|Jastrepca]] i od sela Zdravinja. Crveni dobili pojačanje i Orel se povukao na polazni položaj [[Zdravinje]] — [[Veliki Šiljegovac]]. Orel se sprema za ponovni napad. Naredio sam: Viktoru: Da Knjaževački korpus uputi Orelu za akciju na Jastrepcu i Moravskom srezu, ako ga već nije uputio. Sa ostalim snagama da zatvori prelaze na [[Morava|Moravi]] od Niša do Leskovca. Da iskoristi na pogodan način ponudu oružja i municije, jer sada moramo tući komuniste i treba iskoristiti nemačku akciju. 2. — Hermanu: Treba iskoristiti akciju Nemaca za rasčišćavanje Toplice i Jablanice. Da prikupi svoje snage u Jablanici i da dejstvuje najpogodnijim pravcem protivu komunista imajući u vidu akciju Nemaca. Na pogodan način da dođe do municije. 3. — Orelu: Da iskoristi akciju Nemaca za rasčišćavanje Toplice i Jablanice i da mu se stavlja pod komandu Knjaževački i Deligradski korpus. Na pogodan način da dođe do municije. 4. — Minču: Da odmah pomogne Orela u akciji na Jastrepcu i Moravskom srezu kako je već naređeno i da je pod komandom Orela.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref>}} 12. maja 1944, Draža Mihailović obavještava potpukovnika [[Zaharije Ostojić|Zaharija Ostojića]] (pseudonim »Sto-Sto«) sljedeće: „2 i 5 divizija su sada u srezu Zlatiborskom. Napadi se vrše sa svih strana.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref> Napad su vršile njemačke i bugarske trupe, zajedno sa ljotićevcima i četnicima. U depešama<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 2/1—28.</ref> koje je komandant Cersko-majevičke grupe korpusa major [[Dragoslav Račić]] poslao Mihailoviću prethodnog dana o saradnji četnika i Njemaca, između ostalog, stoji: {{izdvojeni citat|Saznajem da su [[Užice]] pune Jankovićevih [Milutin — prim.] četnika i da [[Predrag Raković|Raković]], [[Neško Nedić|Neško]], Ajdačić, Janković i Mitić drže neke konferencije sa Nemcima. Ako boga znate sprečavajte ovo... Ako dalje budem vodio borbu protiv komunista zajedno sa Nemcima, ja ću duboko zaglaviti... Zbog ovoga molim da mi odobrite da se vratim na moj teren i povedem samo štabnu akciju u [[Istočna Bosna|Istočnoj Bosni]] i [[Srem]]u. Neko od nas mora ostati čist.}} General [[Hans Felber]], vojni zapovjednik Jugoistoka, 16. maja 1944. godine podvlači svojim potčinjenim: „'''Pokret DM bio je i ostaje neprijateljski.'''”<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=758&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000754.] <br /> ({{jez-njem|"Die DM–Bewegung ist und bleibt Feind."}})</ref> Felber podsjeća kako četnička saradnja u borbi protiv »crvenih« proističe samo iz činjenice da su komunisti njihov neprijatelj br. 1, ali neprijatelj br. 2 i dalje ostaje okupaciona sila. General Felber stoga preporučuje da se »borba protiv partizanskih bandi« oprezno nastavi voditi skupa s jedinicama generala Mihailovića: {{izdvojeni citat|Četničke grupe koje se nalaze u borbi protiv komunista, ne treba nikako ometati niti ih napadati, već ih podupirati u borbi. Saradnja s četnicima u borbi protiv komunista, uz najštedljiviju isporuku municije i pod nadzorom okupacione sile, može biti samo lokalna i radi akutne borbe protiv partizanskih bandi. U tom slučaju potrebno je isporučivati i sanitetski materijal i negovati ranjenike. Za svaku isporuku potrebno je odobrenje Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka. Preporučujemo da se u svim prilikama obraća nesmanjena pažnja pokretu DM i njegovim postupcima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=759&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000755.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikgruppen, die sich im Kampf mit Ko. befinden, sind dagegen nicht zu hindern und nicht anzugreifen, sondern in ihrem Kampf zu fördern. Ein Zusammengehen mit Cetniks im Kampf gegen die Ko. unter sparsamter Lieferung von Munition unter Aufsicht der Besatzungsmacht darf nur örtlich und nur zum Zwecke des akuten Kampfes gegen die Partisanenbanden erfolgen. In diesem Falle ist auch Lieferung von Sanitätsmaterial und Pflege der Verwundeten erforderlich. Munitionslieferung bedarf in jedem Falle der Zustimmung des Mil.Befh. Südost. Ungeschwächte Aufmerksamkeit gegenüber der DM–Bewegung und deren Maßnahmen ist nach wie vor überall geboten."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_272.htm Informacije Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 16. maja 1944. potčinjenim komandama i štabovima o držanju prema četnicima]</ref>}} Komanda Jugoistoka će, takođe, u mjesečnom izvještaju iz druge polovine maja 1944. konstatovati rastrzanost Mihailovićevog pokreta između osnovnog antiokupatorskog usmjerenja i saradnje s njim u antikomunističkom frontu, kao i strah od gubitka [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničke]] podrške i naklonosti najširih slojeva stanovništva okupirane Srbije, s obzirom na to da je kolaboraciju bilo gotovo nemoguće sakriti: {{izdvojeni citat|II. Situacija kod neprijatelja <br /> a) Srbija <br /> Uprkos saradnji između jakih četničkih jedinica i nemačkog Vermahta — koju je odobrio sam DM — radi borbe protiv nadirućih Titovih snagâ, pokret DM je u svom stavu ostao suštinski neprijateljski nastrojen. Popuštanje pritiska od strane crvenih odmah je dovelo do pojačane aktivnosti usmerene protiv okupatorskih snaga i SDK-a. Tvrdnje područnih komandanata — da je većinu napada podstakao neodgovoran starešinski kadar nižeg ranga — tek treba dokazati. Psihološka osnova za ovu obnovljenu aktivnost može se pronaći u želji da se povrati politički ugled, koji je praktično izgubljen u očima Saveznika, a navodno i u očima srpskog naroda, usled iznuđene saradnje sa nemačkim Vermahtom. U tom smislu, ovi nacionalistički aktivisti su nesumnjivo u suprotnosti sa opštim javnim mnjenjem, koje bi pozdravilo nagodbu između okupacione sile, srpske vlade i pokreta DM.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=784&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000780.] <br /> ({{jez-njem|"II. Feindlage. <br /> a) Serbien <br /> Die DM–Bewegung ist trotz der von DM gebilligsten Zusammenarbeit starker Cetnik–Verbände mit der deutschen Wehrmacht im Kampf gegen die eingebrochenen Tito–Kräfte in ihrem grundsätzlichen Haltung unverändert Feind geblieben. Dass Nachlassen des roten Drucks hat auch sofort eine verschärfte Aktivität gegenüber der Besatzungsmacht und dem SFK zur Folge gehabt. Es muss sich die Behauptung der Gebietsführer, dass die Mehrzahl der Überfalle durch unverantwortliche Unterführer hervorgerufen ist, erst noch beweisen. Der psychologische Grund für die neuerliche Aktivität könnte darin gefunden werden, das durch die notgedrungene Zusammenarbeit mit der deutschen Wehrmacht vor den Allierten tatsächlich und vor dem serbischen Volke vermeintlich verlorengegangene politische Prestige wiederzugewinnen. Damit stehen diese nationalen Aktivisten zweifellos im Gegensatz zur allgemeinen Volksmeinung, die einen Ausgleich zwischen der Besatzungsmacht, der serbischen Regierung und der DM–Bewegung begrüssen wurde."}})</ref>|Mjesečni izvještaj Komande Jugoistoka za period od 16.4 do 15.5.44. (23. maj 1944. godine)}} Major Erich Weyel se vrlo povoljno izjašnjavao o saradnji sa Mihailovićevim četnicima, zapažajući da su oni naklonjeniji oficirima Wehrmachta nasuprot policijskim službenicima ili političkim ličnostima: {{izdvojeni citat|Major Vajel izveštava o svojim iskustvima pri rukovođenju četničkim jedinicama. Oni [četnici] nameravaju da nastave borbu protiv komunista nakon kraćeg perioda oporavka. Žele da pregovaraju isključivo sa nemačkim oficirima, a ne sa [[Gestapo]]om ili diplomatama. [[Pavle Đurišić]] je bliski saveznik DM-a.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=661 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000657.] <br /> ({{jez-njem|"Major Weyel berichtet über seine Erfahrungen bei der Führung von Cetnikverbänden. Sie wollen weiterkämpfen gegen die Kommunisten nach einer gewissen Erholungszeit. Sie wollen nur mit deutschen Offizieren verhandeln und nicht mit de Gestapo und nicht mit Diplomate. Pavle Đurišić ist stark DM-[A]liiert."}})</ref>|Izvod iz ratnog dnevnika Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 27. maja 1944.}} U zapisniku generala Felbera s kraja maja 1944, apostofira se korištenje Mihailovićevih četnika i Ljotićevih dobrovoljaca za odbranu jugozapadne granice okupirane Srbije od partizanskog prodora: {{izdvojeni citat|Predviđeno je da se veći dio četnikâ Draže Mihailovića pošalje kući, da se najpouzdaniji koriste kao izviđači na granici, i da se dobrovoljci (SDK), poslije apsolutno neophodnog odmora i osvježenja, kasnije iskoriste kao graničari.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=817&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000813.] <br /> ({{jez-njem|"Es ist beabsichtigt, von den DM–Cetniks einen größeren Teil nach Hause zu schicken, die Zuverlässigsten als Aufklärer an der Grenze zu verwenden, und später das SFK nach einer unbedingt notwendigen Ruhepause und Auffrischung als Grenzschutz einzusetzen."}})</ref>|Zapisnik o putovanju za Niš i Sofiju 25-28.05.1944.}} General [[Edmund Glaise von Horstenau]], vršio je od 15. juna do 25. juna 1944. dužnost komandanta Jugoistoka, zamjenjujući generala Hansa Felbera, koji se po službenom zadatku nalazio u Njemačkoj. Opisujući u svom ratnom dnevniku stanje u Srbiji, tj. odnose između njemačkih i bugarskih okupacionih trupa, s jedne, kao i četnika i kvislinga, s druge strane, Horstenau navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|'''Nemci gotovo da nemaju svojih trupa u Srbiji'''. Postoji samo nekoliko policijskih jedinica. Najveći deo Srbije nalazi se pod kontrolom bugarskog okupacionog korpusa. Bugarskih vojnika nema samo u severozapadnom delu Srbije i Banata. No, bugarske trupe u Srbiji jesu najlošije bugarske jedinice. Tek što sam na kratko vreme preuzeo Vrhovnu komandu u Beogradu, dve bugarske čete, zajedno sa svojim oficirima, prebegle su partizanima kod Leskovca. Jedine trupe na koje je čovek mogao da se osloni u borbi protiv partizana bili su srpski dobrovoljci, a donekle i ruski. Upotrebljivi za borbu protiv partizana bili su i ljudi Draže Mihailovića. Vezu sa njim za mene je održavao jedan nemački major [Erich Weyel], nosilac odlikovanja „viteškog krsta“.<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 508.</ref>}} U vrijeme izvođenja [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Trumpf«]], u kojoj se [[4. grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]] pridružila njemačkim trupama u borbi protiv partizana, došlo je 14. jula 1944. u [[Kruševac|Kruševcu]] do sastanka vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera sa kapetanom [[Neško Nedić|Neškom Nedićem]], načelnikom štaba ove četničke formacije. Tom prilikom, Nedić je istaknuo da su „četnici u Englesku izgubili svako poverenje, pošto su ih Englezi izdali“, ponudivši svoje usluge u „borbi protiv komunizma“. General Felber je ocijenio da je riječ „o potpuno ozbiljnoj ponudi četnika koju treba prihvatiti“, s čim se složio i major Erich Weyel, oficir za vezu kod kapetana Nedića: {{izdvojeni citat|Neško Nedić je sada načelnik štaba četničke grupe koja se sa nama bori u akciji »Trumpf« i čija se jačina može proceniti na oko 10.000 ljudi. [...] Pošto su oni sami u borbi protiv komunizma i suviše slabi, uvideli su da moraju tražiti oslonac u nemačke oružane snage, ''kojima će se bezuslovno potčiniti sa puno poverenja''. Oni su spremni da se bore protiv komunizma svuda tamo gde bih ih ja postavio. Na drugoj strani, Nedić je molio ponovnu pomoć u vidu ''isporuke municije i naoružanja, a naročito teškog naoružanja''. Četnici su spremni da daju svaku garanciju da će se isporučeno naoružanje i municija upotrebiti samo protiv komunizma. [...] Neško Nedić je još jednom molio za poverenje ne samo ovdašnjih nemačkih komandi nego i čitavog nemačkog naroda, kao i za priznanje srpskog naroda kao najvećeg neprijatelja komunizma na Balkanu. ''Kao dokaz svog unutarnjeg raspoloženja ponudio je da se lično dalje bori na [[Istočni front|istočnom frontu]] posle čišćenja Srbije od komunizma'' i siguran je da bi to, slično njemu, učinio i jedan veliki broj četnika.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_93.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 15. jula 1944. Komandi Grupe armija »F« o razgovoru vođenom 14. jula 1944. u Kruševcu, sa četničkim komandantom Neškom Nedićem u vezi zajedničkih dejstava protiv jedinica NOV i POJ]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=734&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frames no. 000725—000726.] <br /> ({{jez-njem|"Nesko Nedić ist z.Zt. Chef des Stabes der beim Unternehmen "Trumpf" mit uns kämpfenden Cetnikgruppe, deren Stärke auf etwa 10 000 Mann zu schätzen ist. <br /> Da sie im Kampf gegen den Kommunismus alleine zu schwach seien, sähen sie ein, dass sie Anlehnung an die deutsche Wehrmacht suchen müssten, der sie sich voller Vertrauen bedingungslos unterstellten. Sie seien bereit, gegen den Kommunismus zu kämpfen überall da, wo ich sie hinstellen würde. Auf der anderen Seite erbat Nedić erneut Unterstützung durch Lieferung von Munition und Waffen, insbesondere schweren Waffen. Die Cetniks seien bereit, jegliche Garantie zu bieten, dass das Gelieferte nur gegen den Kommunismus verwendet würde. <br /> Nesko Nedić bat nochmals um Vertrauen nicht nur der hiesigen deutschen Stellen, sondern des ganzen deutschen Volkes und um Anerkennung des serbischen Volkes als stärksten Feind des Kommunismus auf dem Balkan. Als Beweis seiner inneren Haltung bot er sich an, nach Säuberung Serbiens vom Kommunismus für seine Person an der Ostfront weiterzukämpfen, und er sei sicher, dass auch eine grosse Anzahl Cetniks es ihm gleich tun würde."}})</ref>|Izvještaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka Komandi Grupe armija »F« od 15. jula 1944. godine}} Oportuni stav generala Draže Mihailovića i njegovih komandanata, sračunat na skoro njemačko povlačenje, dok bi u međuvremenu okupatora trebalo što više iskoristiti za uništenje glavnog neprijatelja ([[NOVJ]]), zapažen je od strane oficirâ Armijske grupe »F«, prilikom savjetovanja sa specijalnim izaslanikom Ministarstva vanjskih poslova [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Hermann Neubacher|Hermannom Neubacherom]], krajem jula 1944. godine: {{izdvojeni citat|Četničko pitanje: Njemačka je za DM neprijatelj br. 2 — neprijatelj br. 1 su komunisti. DM računa — uostalom, kao i ostale banditske vođe — na skoro povlačenje Nijemaca iz zemlje. Nastojanje za očuvanjem snage četničkih jedinica je prvenstveno sračunato na trenutnu i docniju borbu protiv komunizma. U cilju ostvarivanja ove namjere, DM je tražio velike količine oružja, što je, naravno, bilo odbijeno. Pojedinačni ugovori sa četničkim komandantima (npr. Neško Nedić, Keserović itd.), koji osiguravaju ograničenu lokalnu i taktičku saradnju u borbi protiv komunista, nisu rizični i mogu se nastaviti. Oni su u ovom momentu — i samo u ovom — povoljni za nas, jer odgovaraju našim interesima. Oni ne znače podršku za veliki obračun između nacionalnih Srba i Titovih komunista, koji se ima tek odigrati u daljnoj budućnosti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=695&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000686.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikfrage: <br /> Deutschland ist für D.M. nur noch der Feind No. 2. Feind No. 1 sind die Kommunisten. D.M. rechnet – wie auch andere Bandenführer – mit einem baldigen Abzug des Okkupators. Das Interesse an Erhaltung der Kampfkraft aller Cetnik–Banden gilt in erster Linie der derzeitigen und späteren Auseinandersetzung mit dem kommunistischen Widerpart. <br /> D.M.s Forderungen nach grossen Mengen von Waffen, die vorstehende Absicht praktisch ermöglich sollen, kann selbstverständlich nicht ersprochen werden. Einzelabmachungen mit Unterführern (z.B. Nesko Nedic, Keserovic usw.), die dem gemeinsamen örtlichen und durch die Lage bedingten jeweiligen Kampf gegen die Tito–Banden dienen, können ohne Risiko eingegangen werden, da sie für den Augenblick – und nur für diesen – zugleich deutschen Interessen entgegenkommen, eine Unterstützung für den Kampf von übermorgen, d.h. für die grosse Auseinandersetzung der nationalen Serben mit dem Kommunisten Titos jedoch nicht bedeuten."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka Armijske grupe »F« (Heeresgruppe F) sa izaslanikom Neubacherom održanog 30. jula 1944. godine}} Major Weyel je još od kraja aprila 1944. godine tijesno surađivao s kapetanom Neškom Nedićem (general Kurt von Geitner je 28. IV zabilježio da je formirana „nova Borbena grupa major[a] Vajel[a]“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=632&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000628—000629.] <br /> ({{jez-njem|"Neue Kampfgruppe Major Weyel."}})</ref>) u koordiniranju njemačko-četničkih operacija protiv partizana.<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> U izvodu iz ratnog dnevnika Armijske grupe »F« za 18. jul 1944.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=978&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000837.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Major v.Geitner unterrichtet Oberst i.G. Selmayr über neue Lage in Serbien: Am 17.7. eröffneten rote Kräfte südl. Korsumlja [sic!] (S–Serbien) Angriff gegen Cetnikverband. unter Major Weyel. Cetnik zum Ausweichen in NW–Richtung gezwungen. Zielsetzung der Kommunisten wahrscheinlich lokale Verschiebung einer Division, da für Offensive Richtung Ibartal, vorherige Versammlung stärkerer Kräfte notwendig gewesen wäre. Abwehr nur durch Cetnik, nach Ibartal ein weiteres Russenbtl. als Sicherheitskoeffizient unter Schwächung der neu aufgebauten Drinaverteidigung verschoben."}})</ref> navedeno je da je ovo savezništvo, makar taktičko, još uvijek na snazi: {{izdvojeni citat|''General fon Gajtner obaveštava generalštabnog pukovnika Zelmajera o novoj situaciji u Srbiji'': <br /> Dana 17. 7. crvene snage otpočele su napad južno od Kuršumlije (južni deo Srbije) na četničke jedinice pod komandom majora Vajela. Četnici su bili prinuđeni da se povuku u pravcu severozapada. Cilj komunista je verovatno lokalno pomeranje jedne divizije, pošto bi za ofanzivu u pravcu Ibarske doline bilo potrebno prethodno prikupljanje jačih snaga. Odbrana počiva samo na četnicima, a upućen je još jedan bataljon Rusa kao koeficijent sigurnosti, uz slabljenje organizovane odbrane na Drini.}} U dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 26. jul 1944. godine, četničkim se jedinicama odaje priznanje za krupne usluge koje su u vrijeme [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Kehraus«]] učinili okupatoru defanzivnim dejstvima pri zadržavanju glavnine snagâ NOVJ: {{izdvojeni citat|''Srbija: Operacija »Kehraus«'' [Čistka]: <br /> Očigledno da je glavnina neprijateljskih snaga snažno potučena i kao takva povukla se preko srpsko-albanske demarkacione linije. Dodir sa neprijateljem održava se samo sa zaštitnicama. Operacija je time završena, naknadno čišćenje se produžava borbenim grupama koje učestvuju. Mada se u toku operacije nije uspelo u razbijanju glavnine neprijateljskih snaga, ipak je pošlo za rukom, naročito masovnom upotrebom četnika, da se osujeti namera neprijatelja da prodre u pravcu Ibra. U prostoru Sokobanje, pod pritiskom naših i četničkih snaga, delovi bandi prešli su, pod borbom sa jedinicama iz pripravnosti za zaštitu železnice, prugu Zaječar — Knjaževac u pravcu bugarske granice, dok je glavnina, uz velike gubitke u borbama sa četnicima, prodrla u prostor Aleksinca. Od 23. 7. četničke grupe su prodrle preko Save u Srem i tamo se od tog vremena nalaze u borbi sa komunistima. U ostalim delovima Srbije lokalna delatnost bandi, dok se u Banatu vrše neprekidne sabotaže u žetvi.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=204&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6289457—6289458.] <br /> ({{jez-njem|"SERBIEN: ”KEHRAUS” MASSE FD–KRAEFTE ANSCHEIN. STARK ANGESCHLAGEN, UEBER SERB–ALB. DEMARKATIONSLINIE AUSGEWICHEN. FD–BERUEHRUNG NUR NOCH MIT NACHHUTEN. UNTERNEHMEN DAMIT ABGESCHLOSSEN, NACHSAEUBERUNG DURCH BETEILIGTE KGRN. FORTGESETZT. WENN ES IM VERLAUF DES UNTERNEHMENS NICHT GELANG MASSE FD–KRAEFTE ZU SCHLAGEN, SO IST ES DOCH, INSBESOND. DURCH MASSENEINSATZ DER CETNIKS GELUNGEN, FD–ABSICHT, IN RICHTUNG IBAR VORZUSTOSSEN, ZU VEREITELN. UNTER DRUCK EIG. UND CETNIK KRAEFTE BANDEN RAUM SOKOBANJA MIT TLN. UNTER KAMPF MIT ALARMEINHEITEN BAHNLINIE ZAJEZAR KNJAZEVAC RICHTUNG BULGAR GRENZE UEBERSCHRITTEN, MIT MASSE UNTER VERLUSTREICHEN KAEMPFEN MIT CETNIKS BIS IN RAUM ALEKSINAC VORGEDRUNGEN. SEIT 23.7. CETNIKS–GRUPPEN UEBER SAVE NACH SYRMIEN VORGEDRUNGEN UND DORT SEITDEM IM KAMPF MIT KOMM. IM UEBRIGEN SERBIEN OERTL. BANDENTAETIGKEIT, BANAT ANHALTENDE ERNSTSABOTAGE.}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga (26. VII 1944)}} Nakon dva dana, poslat je iz Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Wehrmachta sljedeći dopis: {{izdvojeni citat|Srbija: <br /> Završni izvještaj [o operaciji] „Kehraus“: Uz približno 70 sopstvenih mrtvih iz svih borbenih grupa koje su učestvovale (uključujući četnike), izbrojano 363 mrtva neprijatelja, 464 zarobljenika i dezertera.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=247&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000242.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: <br /> Abschlussmeldung "Kehraus": Bei etwa 70 eig. Toten aller beteiligten Kgrn. (einschl. Cetniks) 363. gez. Fd.–Tote, 464 Gefangene und Überläufer.}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga (28. VII 1944)}} 27. jula 1944, centrali u Berlinu javljali su iz komande Grupe armija »F«: „Srbija: Glavnina snažno potučenih neprijateljskih snaga u operaciji »Keraus«, koja se povukla ka jugu, ponovo je, posle neuspelog pokušaja da se povuče u oblast Albanije, napadnuta od strane Borbene grupe »Dizener« i četnika u prostoru jugoistočno od [[Medveđa|Medveđe]]. Gubici neprijatelja u akciji »Keraus« na dan 24. i 25. 7.: 29 mrtvih, 302 zarobljena, 8 mitraljeza, 2 minobacača i preko 200 pušaka.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=210&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289463.] <br /> ({{jez-njem|3.) SERBIEN <br /> MASSE DER BEI ”KEHRAUS” STARK ANGESCHLAGENEN UND NACH S AUSGEWICHENEN FD.– KRAEFTE NACH MISSLUNGEN VERSUCH IN ALBAN. GEBIET AUSZUWEICHEN, IM RAUM SO MEDVEDJA DURCH. KGR. DIESENER UND CETNIKS ERNEUT ANGEGRIFFEN. FEINDVERLUSTE ”KEHRAUS” AM 24. U. 25.7.: 29 GEZ. TOTE, 302 GEFANGENE, 8 M. G., 2 GR. W. UEBER 200 GEWEHR.}})</ref> Sjutradan, sumirani su rezultati ove operacije: „U Srbiji operacija »Keraus« je postigla potpuni uspeh; neprijatelj je bio prinuđen da izmakne u pravcu juga. Pošlo nam je za rukom da prodorom u pravcu Ibarske doline osujetimo njegovu nameru.“<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/> Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka za 30. jul 1944, takođe upućen Vrhovnoj komandi njemačkog Wehrmachta, bilježi da jedinice JVuO nastavljaju davati doprinos naporima okupatora u slamanju ofanzive koju je NOVJ poduzela u južnoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Prilikom nastavljanja čišćenja u operaciji »Keraus«, dijelovi neprijateljskih snaga istočno od [[Lebane|Lebana]] prodrli su u pravcu sjevera. Glavnina je napadnuta u prostoru Lebana od strane Borbene grupe »Dizener« i četnikâ. 5. policijski puk (bez III bataljona) stupio je u akciju sa istoka. Borbene grupe 27. bugarske divizije (5 bataljona) ponovo će stupiti u akciju 31. 7. u cilju naknadnog čišćenja iz doline Toplice u pravcu juga. Neprijateljski gubici — 27. 29. 7. Kod Borbene grupe »Dizener« i četničke grupe »Vajel«: 117 izbrojanih mrtvih [neprijatelja], 604 zarobljenih; zaplijenjeno 9 mitraljeza, 5 automobila, 5 minobacača, 560 pušaka, 6 radio-uređaja, velike količine municije i [vojne] opreme svake vrste.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=221&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6289474—6289475.] <br /> ({{jez-njem|"3.) SERBIEN: <br /> BEI NACHSAEUBERUNG ”KEHRAUS” TLE. FD–KRAEFTE O LEBANE NACH N VORGEDRUNGEN. MASSE RAUM S LEBANE DURCH KGR. DIESENER UND CETNIKS ANGEGRIFFEN. POL. RGT. 5 OHNE ROEM 3. ) VN O ANGESETZT. <br /> KGR. 27. BULG. DIV. (5 BTLNE) ANTRITT 31. 7. ERNEUT ZUR NACHSAEUBERUNG AUS TOPLICA – TAL NACH S. FEINDVERLUSTE 27.<br /> 29.7.: BEI KGR. DIESENER UND CETNIK–GRUP[P]E WEYEL: 117 GEZ. TOTE, 604 GEFANGENE, 9 MG, 5 M PI, 5 GR W., 560 GEWEHRE, 6 FUNKGERAETE, GROSZE [sic!] MENGEN MUN. UND GERAET ALLER ART.}})</ref>}} Nakon što je krajem jula i početkom avgusta 1944. došlo do »naknadnog čišćenja«<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1028&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000886.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: <br /> Nachsäuberung "Kehraus" Fd.–Kräfte beiderseits Lebane gegen Bulgaren, die hohe Verluste an Waffen und Vermissten, nach N vorgedrungen. <br /> Absicht: Zerschlagen Fd.–Kräfte beiderseits Strasse Medvedja – Lebane mit Kgr. Diesener, Tln. Cetnikgruppe Weyel und 5 Btln. 27.bulg.Div."}})</ref> u ovoj operaciji, 6. VIII Vrhovna komanda Wehrmachta zaključuje: {{izdvojeni citat|Srbija: Protiv neprijateljskih raštrkanih grupa koje su prodrle prema istoku i na mnogim mestima prešle Ibar upućeni su delovi četničke grupe »Vajel« iz prostora Brus u pravcu planine Kopaonik. Operacija »Keraus« je završena.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=266&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289519.] <br /> ({{jez-njem|"3.) SERBIEN: GEGEN DIE AN MEHREREN STELLEN UEBER IBAR NACH O VORGEDRUNGENE FDL. SPLITTERGRUPPE TLE. CETNIKGRUPPE WEYEL AUS RAUM BRUS RICHTUNG KOPAONIK– GEBIRGE IM VORGEHEN. <br /> ”KEHRAUS” BEENDET.}})</ref>}} Komanda Jugoistoka obavještava 11. avgusta 1944. da se Rasinsko-toplička grupa korpusa JVuO, pod komandom potpukovnika Dragutina Keserovića, i formalno stavila pod komandu njemačkog Wehrmachta tokom [[Topličko-jablanička operacija 1944|Topličko-jablaničke operacije]]: {{izdvojeni citat|Situacija kod Borbene grupe Diesener mirna. Četnička grupa Keserovića se dobrovoljno stavila pod komandu Borbene grupe Diesener. Obnovljen napad na neprijateljske snage južno od Lebana uslijediće 13. VIII.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=288&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289541: Dnevni izvještaj komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 10. augusta 1944 (11. august 1944.).] <br /> ({{jez-njem|"C ) LAGE BEI KGR. DIESENER RUHIG. <br /> CETNIK–GRUPPE KESEROVIC FREIW. UNTER BEFEHL KGR. DIESENER GETRETEN. <br /> ERNEUTER ANGRIFF GEGEN FD– KRAEFTE S LEBANE LAEUFT AM 13.8. AN."}})</ref>|Izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Vermahta za 10. avgust 1944. godine}} Neposredna četničko-nemačka operativna saradnja ponovila se i prilikom nemačkih operacija [[Operacija "Trumpf"|"Trumpf"]] i [[Operacija "Halali"|"Hallali"]] u jablaničko-topličkoj oblasti protiv [[21. srpska divizija NOVJ|21]]. [[22. srpska divizija NOVJ|22]]. [[24. srpska divizija NOVJ|24]]. i [[25. srpska divizija NOVJ|25]]. divizije NOVJ tokom jula i avgusta 1944. {{izdvojeni citat|Ministar [[Nojbaher]] konstatuje da je premijer [[Milan Nedić|Nedić]] — ukazujući na neudovoljene zahteve za oružjem ponovno izrazio nameru da demisionira — verno služio nemačkim interesima. Slično je i s Mihailovićem, koji se do danas trudio da ne zauzme neprijateljsko držanje prema okupatoru. To isto Važi i za ostale vodeće Srbe, koji su se, pod parolom »Dajte nam oružje — onda pripadamo Vama«, lojalno držali.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_231.htm Zabeleška obaveštajne grupe nemačkih komandi na Jugoistoku od 30. avgusta 1944. sa savetovanja u štabu komande Jugoistoka o aktuelnim pitanjima saradnje sa Dražom Mihailovićem i razvoju celokupne situacije na području Jugoistoka]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=980&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000974—000978.] <br /> ({{jez-njem|"Hierzu stellt Minister Neubacher fest, dass Ministerpräsident Nedic – der unter Hinweis auf die unerfüllten Waffenwünsche erneut Rücktrittsabsichten geäussert habe – in gutem Glauben zur deutschen Sache handelte. Ähnlich verhält es sich bei DM, der sich bis heute bemüht habe, keine feindselige Haltung dem Okkupator gegenüber einzunehmen. Das gleiche gilt für die anderen führenden Serben, die sich unter dem Motto: "Gebt uns Waffen – dann gehören wir zu Euch!" loyal verhalten hätten."}})</ref>|Nemački obaveštajni izveštaj od 30. avgusta 1944.}} Ove tri operacije (»Kehraus«, »Trumpf« i »Halali«) poznate su u jugoslovenskoj vojnoj istoriografiji pod objedinjenim nazivom '''Topličko-jablanička operacija'''. Cilj antipartizanske koalicije bio je sprječavanje prodora Operativne grupe divizija NOVJ preko masiva [[Kopaonik]]a i njenog spajanja sa partizanima u Toplici i Jablanici. Budući da njemački okupator na tlu Srbije nije raspolagao frontovskim, već policijskim i teritorijalnim trupama, najznačajniju ulogu okupator je namijenio četnicima generala Mihailovića (4. grupa jurišnih korpusa JVuO, Rasinsko-toplička grupa korpusa, Južnomoravska grupa korpusa). Major Erich Weyel je za vrijeme izvođenja operacije boravio u štabu potpukovnika Račića. U okviru operacije bilo je angažovano između 10.000 i 14.000 četnika.<ref>Gaj Trifković, ''The Key to the Balkans: The Batlle for Serbia 1944.'', str. 537.</ref> Ovo predstavlja najveći broj do tada angažovanih srbijanskih četnika u nekom vojnom poduhvatu.<ref name="yuhistorija.com"/> === Desant na Drvar (1944) === {{main|Desant na Drvar}} Za [[Desant na Drvar]] (operacija »Rösselsprung«), preduzet maja i juna 1944, komanda [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]] je angažirala oko 16.000 njemačkih vojnika i tri hiljade [[Momčilo Đujić|Đujićevih]] četnika.<ref name="Pop izdaje">[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.]</ref> Četnici su bili dragoceni kao nemački informatori, pa su upravo oni doneli Nemcima tačan podatak o lokaciji Titovog štaba: {{izdvojeni citat|Prema četničkim podacima, Tito se nalazi u drvarskoj pećini, prema drugim izvorima u Oštrelju sjeverno od Drvara.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=459&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000455.] <br /> ({{jez-njem|"IIc: Tito nach Cetnikmeldg. in Höhle Drvarska Pecina bei Drvar, nach anderer Meldg. in Ostrelj N Drvar."}})</ref>|Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog korpusa]] za 10. mart 1944.}} U izvještaju 2. oklopnoj armiji iz [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], poslatom 19. maja 1944. godine, navedeno je da će četničke jedinice biti u potpunosti podređene njemačkom Wehrmachtu u ovoj operaciji: {{izdvojeni citat|''Telegram K-di 2. okl. armije'' Tiče se: »Reselšprunga« [...] 7) Ojačani 105. SS-izv. bat. sa potčinjenim 369. izv. bat. napada X-dana, nastupajući od Livna duž Livanjskog polja preko Bosanskog Grahova na Drvar, sprečava neprijateljske proboje prema jugoistoku i razbija neprijateljski komandni aparat. U Bosanskom Grahovu naši četnici, u Drvaru naši padobranci.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_63.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. maja 1944. Komandi 2. oklopne armije o izvršenim pripremama i zadacima potčinjenih jedinica za operaciju »Reselšprung«]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=724&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frames no. 000715—000716.] <br /> ({{jez-njem|"Fernschreiben An PzAOK 2 <br /> Betr. Rösselsprung <br /> 7.) Verstärkte SS–AA 105 mit unterstellter AA 369 stösst am X–Tag antretend von Livno entlang Livanskopolje über Bosn.Grahovo auf Drvar vor, verhindet feindl. Ausbruch nach Südosten und zerschlägt feindl. Führungsapparat. In Bosn.Grahovo eigene Cetniks, in Drvar eigene Fallschirmjäger."}})</ref>}} Komanda Druge oklopne armije je uzvratila XV brdskom armijskom korpusu dopisom od 21. maja 1944. iz kojeg se zaključuje da se četnici nalaze pod komandom majora Ernsta Benescha iz divizije [[Brandenburger]], kao i da se za njih počeo koristiti službeni naziv »[[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|Hrvatska borbena zajednica]]«: {{izdvojeni citat|1) Crveni komandni centar u Drvaru (po svoj prilici Vrhovni štab Tito, u Drvaru, na staroj stočnoj pijaci, Američka vojna misija Trninić Breg, u Prnjavoru Engleska vojna misija, preostala Ruska misija neotkrivena). Treba računati sa mesnim obezbeđenjem, pre svega na visovima severoistočno, istočno i zapadno od Drvara, u datom slučaju i na protivvazdušnu odbranu. Dalji podaci o neprijatelju postepeno se saopštavaju komandantu 500. padobranskog lov. bat. od strane Ic K-de 2 okl. armije i majora Beneša. 2) Operacija »Reselšprung« treba da ukloni crveni komandni centar oko Drvara. Komandovanje »Reselšprung«: XV brd. AK, istaknuto komandno mesto Bihać. Za operaciju »Reselšprung« nastupaju X-dana (spuštanje padobranskog lov. bat.) na Drvar: [...] d) Ojačana Borbena grupa 1. puka »Brandenburg« (bez 1. bat.) sa potčinjenom Hrvat. borbenom zajednicom, od Knina na Bosansko Grahovo, odatle u više borbenih grupa protiv linije Prekaja (14 km ji. od Drvara) — Drvar. Zadatak: Doček bandi i štabova koji se povlače prema jugu. Grupe nose maskirno odelo. 3) 500. SS-padobranski lov. bat., komandant šturmbanfirer Ribka, sa potčinjenom SS-padob. nast[avnom] četom (očekuje se konačno odobrenje [[Heinrich Himmler|rajhsfirera SS]]), 40 ljudi odreda »Beneš« i 6 ljudi kontraobaveštajne službe spuštaju se X-dana, u trenutku što je moguće ranije, u crveni komandni centar Drvar i uklanjaju munjevitim napadom naročito Vrhovni štab Tito, kao i ostale crvene komandne štabove i savezničke, odnosno ruske vojne misije.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_66.htm Naređenje Komande 2. oklopne armije od 21. maja 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa za dejstva u operaciji »Reselšprung«]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=698&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frame no. 000690.] <br /> ({{jez-njem|"1.) Rotes Führungszentrum in DRVAR (voraussichtlich Hauptstab TITO DRVAR am alten Viehmarkt, amerik.Mil.Missionen TRNIC BREG, in PRNJAVOR engl.Mil.Mission, Verbleib russ.Mission nicht geklärt). Mit örtlichen Sicherungen, vor allem auch auf den Höhen NO, O und W DRVAR, gegebenenfalls auch mit Flak, ist zu rechnen. Weitere Feindfeststellungen werden an Kdr. Fallschirmjäg.Btl.500 durch Pz.AOK.2 I c und Major BENESCH laufend übermittelt. <br /> 2.) Das rote Führungszentrum um DRVAR soll durch das Unternehmen "RÖSSELSPRUNG" ausgeschaltet werden. <br /> Führung "RÖSSELSPRUNG": XV.Geb.AK., vorgeschobener Gefechtsstand BIHAC. <br /> Zu "RÖSSELSPRUNG" treten am x–Tag (Absprungtag des Fallschirmjäg–Btl.) auf DRVAR an: <br /> d) Kampfgruppe verst. 1.Rgt.Brandenburg (ohne I.Btl.) mit unterstellten kroat. Kampfgemeinschaften von KNIN auf BOS.GRAHOVO, von dort in mehreren Kampfgruppen gegen Linie PREKAJA (14 SO DRVAR) – DRVAR. Auftrag: Auffangen von nach Süd ausweichenden Banden und Stäben. Gruppe trägt Tarnbekleidung. <br /> 3.) SS–Fallschirmjäg.Btl.500, Führer Sturmbannführer RYBKA mit unterstellter SS–Fallsch.Ausb.Komp. (endgültige Genehmigung Reichsführer SS steht noch aus), 40 Mann Abt. BENESCH und 6 Mann Abwehr landet am X–Tag zum frühest möglichen Zeitpunkt in roten Führungszentrum DRVAR und schaltet in blitzatrigem Zugriff insbesondere den Hauptstab TITO sowie weitere rote Führungsstäbe und allierte bzw. russ.Mil.Missionen aus."}})</ref>}} U izvještaju poslatom 12. juna 1944, oficiri 1. puka »Brandenburg« kritički su se osvrnuli na doprinos u borbi četničkih jedinicâ (i ovdje nazvanih »Hrvatska borbena zajednica« — ''Kroatische Kampfgemeinschaft (KKG'')) tokom operacije »Rösselsprung«. I pored toga, njemački oficiri, što je čest običaj tokom okupacije Jugoslavije, ističu vrijednost davanja pravovremenih i kvalitetnih informacija od strane pripadnika JVuO: {{izdvojeni citat|10.) Saradnja sa jedinicama K.K.G. neprestano nailazi na poteškoće usljed nedisciplinovanosti njihovog ljudstva, haotične unutrašnje političke situacije i problema sa snabdijevanjem hranom i — prije svega — municijom. Njihova velika brojnost nema nikakvog značaja prilikom ozbiljnih borbenih dejstava. Jedina korist koju je puk imao od prisustva ovih jedinicâ ogledala se u tome što je bio stalno obavještavan o kretanju neprijatelja i njegovoj približnoj jačini, čime mu je bilo omogućeno da pojača vlastite mjere sigurnosti. Stoga se prilikom planiranja ofanzivnih dejstava [puk] mora isključivo osloniti na sopstvene borbene snage.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=739&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frame no. 000731.] <br /> ({{jez-njem|"10.) Die Zusammenarbeit mit den K.K.G. stösst immer wieder auf Schwierigkeiten auf Grund der Undiszipliniertheit ihrer Angehörigen, Verwirrung der innerpolitischen Verhältnisse und in Fragen der Versorgung mit Verpflegung und vor allem mit Munition. Die hohe Zahl ihrer Kopfstärke hat keinerlei Bedeutung bei ernsthaften Kampfhandlungen. Den einzigen Nutzen, den das Regiment durch die Anwesenheit dieser Verbände hatte, bestand darin, daß das Regiment laufend über den Stand der Feindbewegungen und die ungefähre Stärke des Gegners orientiert war und die eigenen Sicherungen damit verdichten konnte. Beim Ansatz eigener Angriffs–Unternehmen darf deshalb nur mit eigener Gefechtsstärke gerechnet werden."}})</ref>}} Nemci su nakon operacije ocenili da četnici izviđačke zadatke izvršavaju besprijekorno, vođstvo im je dobro, ljudstvo naviklo na fizičke napore. Nemci zaključuju da su im četnici "neophodni su pri osiguranju komunikacija, posebno zbog pomanjkanja vlastitih trupa".<ref>NAW, T-314, Roll 566, 000048-9: Izvještaj obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa o rezultatima formiranja „Hrvatskih borbenih grupa“ (30. juni 1944).</ref> === Mihailovićeva ponuda Nemcima (1944) === {{Poseban članak|Ponuda Draže Mihailovića Adolfu Hitleru}} [[Datoteka:First Vrede sa četnicima.jpg|thumb|Nemački kapetan von Wrede i četnički komandanti kapetan [[Nikola Kalabić]], major [[Dragoslav Račić]] i kapetan [[Neško Nedić]], nakon potpisanog sporazuma o zajedničkoj borbi protiv partizana, u Topoli 11. avgusta 1944. (''nemački izvor'')<ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_536.jpg Wredeova zabeleška str.1]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_537.jpg Wredeova zabeleška str.2]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_538.jpg Wredeova zabeleška str.3]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_539.jpg Wredeova zabeleška str.4]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>]] Tokom jula i avgusta [[1944]]. intenzivirani su kontakti između predstavnika nemačke komande Jugoistoka [[Herman Nojbaher|Nojbahera]], predsednika vlade [[Milan Nedić|Nedića]] i predstavnika Mihailovića.<ref>[http://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B8%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%83_%D1%81_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_14.7.1944. Nemački izveštaj o razgovoru s četnicima od 14.7.1944]</ref> Njemačka strana je nakon sastanka između predstavnika Obavještajnog odjeljenja komandanta Jugoistoka i trojice visokih oficira JVuO, Mihailovićevih izaslanika ([[Dragoslav Račić]], [[Neško Nedić]] i [[Nikola Kalabić]]), održanom u Topoli 11. avgusta 1944, na osnovu ponude JVuO zaključila da se „političko zauzimanje stava Draže Mihailovića i njegovog pokreta potpuno izmenilo. Oni su spremni da u potpunosti sa nama sarađuju“. Mihailovićevi izaslanici su stavili do znanja da je za JVuO najvažnije objedinjavanje domaćih antikomunističkih snaga, opšta mobilizacija i „stvaranje jedne srpske nacionalne armije za uništenje komunizma u Srbiji“. Pošto je za ostvarenje tog cilja bila neophodna njemačka dozvola i naoružanje, JVuO je bila spremna da se obaveže na lojalnost i vjernost okupatoru.<ref name="yuhistorija.com"/> Rittmeister Fürst von Wrede citira riječi četničkih oficira sa sastanka: {{izdvojeni citat|»Srbi, koje vi niste poznavali, ipak se bore za vas. Mi se obavezujemo našom časnom oficirskom rečju da ćemo biti verni. Pokret Draže Mihailovića je spreman da dâ sve garancije koje Nemci budu zahtevali. '''Naše smrtno neprijateljstvo protiv komunizma je najbolja garancija naše vernosti'''. Nas ne interesuje budućnost, svejedno kako će se rat završiti, mi smo odlučili, ako tako mora biti, da viteški propadamo.«<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_227.htm Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 11. avgusta 1944. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića o uslovima za sastanak Draže Mihailovića sa Nojbaherom]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000502.] <br /> ({{jez-njem|"Die Serben, die Ihr nicht bekannt habt, aber kämpfen für Euch. Wir verpflichten uns mit unserem Offz.Ehrenwort, dass wir treu sein werden. Die DM—Bewegung ist bereit, sämtliche von den Deutschen verlangten Garantien zu geben. Unser Todfeindschaft gegen den Kommunismus ist die beste Garantie für unsere Treue. Die Zukunft interessiert uns nicht, gleichgültig wie der Krieg ausgehen mag, wir sind entschlossen, wenn es sein muss, ritterlich zugrunde zu gehen."}})</ref>}} Rittmeister Fürst Wrede je sumirao predloge predstavnika Draže Mihailovića na sledeći način: {{izdvojeni citat| 1. DM želi da razgovara sa opunomoćenikom [[Hitler|firera]] za jugoistočni prostor. 2. On teži okupljanju svih nacionalnih srpskih snaga. 3. Mobilizacija i naoružavanje svih za oružje sposobnih Srba za borbu protiv komunizma. Naoružavanje i vođstvo pod nemačkim Vermahtom. 4. DM moli da sam ostane u ilegali. 5. Pripadnici DM—pokreta ne treba da budu u nemačkim uniformama. 6) Mesto sastanka ne treba ni u kom slučaju da bude Beograd ili neki veći grad.<ref name="B0_11 1944">[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_11.8.1944. Nemački zapisnik sa pregovora sa četnicima 11.8.1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000502—000503.] <br /> ({{jez-njem|"1.) DM wünscht mit dem Bevollm. des Führers für den Südostraum zu sprechen. <br /> 2.) Er fordert Zusammenschluss aller nat. serb. Kräfte. <br /> 3.) Mobilisierung und Bewaffnung aller waffenfähigen nat. Serben zum Kampf gegen den Kommunismus. Ausrüstung und Führung durch die deutsche Wehrmacht. <br /> 4.) DM bittet selbst illegal bleiben zu können <br /> 5.) Die Angeh. der DM–Bewegung sollen nicht in dt. Uniform gekleidet werden. <br /> 6.) Ort der Zusammenkunft soll keinesfalls Belgrad oder eine grössere Stadt sein."}})</ref>}} O saradnji sa četnicima Draže Mihailovića u jednoj se njemačkoj preporuci s početka avgusta 1944. navodi: {{izdvojeni citat| ''Saradnja sa četničkim bandama'' Komandantu Jugoistoka upućen je dopis Ob. od./oficir Abvera str. pov. br. 6161/44, u vidu naređenja, o isporuci oružja i municije četničkim bandama i o saradnji između nemačkih operativnih jedinica i pojedinih lojalnih četničkih bandi u cilju zajedničke borbe protiv komunističkog neprijatelja. Postavljanjem oficira za vezu u četničkim bandama treba njihovo držanje stalno nadzirati.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1035&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000893.] ({{jez-njem|"Zusammenarbeit mit Cetnik—Banden. An den Mil.Befh. Südost ergeht mit Ic/AO Nr. 6161/44 g. Kdos. v. 2.8.44 ein Befehlschreiben über die Belieferung der Cetnikbanden mit Waffen und Munition und über die Zusammenarbeit zwischen deutschen Verbänden und einzelnen lojal erscheinen den Cetnik—Banden für Zwecke des gemeinsamen Kampfes gegen den kommunistischen Feind. Durch Abstellung von Verbindungsoffzen.zu den Cetnik—Banden ist deren Verhalten laufend zu überwachen."}})</ref>}} U večernjem izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 16. avgusta 1944, prenosi se vijest da je general Draža Mihailović, u koordinaciji sa predsjednikom srpske vlade generalom Milanom Nedićem, pred okupacione vlasti iznio ponudu o »potpunom potčinjavanju četničkih jedinica«: {{izdvojeni citat| Srbija: Sporazumno sa Nedićem, Draža Mihailović je ponudio nemačkom komandovanju potpuno potčinjavanje četničkih jedinica. Pored postojanja problema davanja talaca, unutrašnjih srpskih suprotnosti i ponude za lični dogovor Draže Mihailovića sa specijalnim opunomoćenikom Ministarstva inostranih poslova, sada postoji samo zahtev za oružje za zajedničku borbu. Srpska vlada je jednovremeno zamolila prijem kod komandanta Jugoistoka i verovatno će tom prilikom biti iznesena i namera o njenoj ostavci.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1090&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000948.] <br /> ({{jez-njem|"In Übereinstimmung mit Nedic hat DM dtsch. Führung volle Unterstellung der Cetnik Verbände angeboten. Bei Geiselgestellung, Einstellung alle Innerserbischen Gegensätze und Angebot persönlicher Aussprache DM mit Sonderbevollm.Ausw.Amtes liegt allein Waffenforderung für den gemeinsamen Kampf vor. Serbische Regierung hat zugleich um Empfang bei Mil.Befh. Südost ersucht und wird dabei voraussichtl. Rücktrittsabsicht vortragen."}})</ref>}} Povodom Mihailovićevog predloga, 17. i 18. avgusta je održan sastanak na najvišem nivou u nemačkoj komandi Jugoistoka. Tu su još jednom sumirani Dražini predlozi: {{izdvojeni citat| a) Bezuslovno obećanje, da nijedan nemački vojnik neće biti napadnut od četnika. Davanje talaca. b) Zajednička borba isključivo protiv komunista u cilju uspostavljanja mira i reda. Nemci i četnici ne moraju biti neprijatelji. c) Neprijatelj br. 1 su komunisti i svi oni koji ih podržavaju ili ne sadejstvuju u borbi protiv komunista. d) Draža Mihajlović moli da ga se privuče organizovanju Srpskog dobrovoljačkog korpusa i organizovanju Dobrovoljačkog korpusa. e) Bilo kakva veza s partizanima je nemoguća. f) Draža Mihailović moli da se stvori prijateljskije raspoloženje, da bi se oslobodilo četnike, koji su uhapšeni u Srbiji, bez posredovanja četnika. g) U slučaju invazije nema borbe protiv Nemaca. Borba protiv komunista će se produžiti. Četnici hoće da spreče vezu partizana s invazionim trupama. h) Draža Mihajlović nema veze s Englezima. On i ne želi više da je ima, odgovarajući engleskom držanju prema srpskom narodu.<ref name="ReferenceB">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVICA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=581&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000576—000577.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Das Verhandlungsangebot des DM sieht folgende wesentlichen Punkte vor: <br /> a) Unbedingtes Versprechen, kein deutscher Soldat werde von Cetniken überfällen. Geiselgestellung. <br /> b) Gemeinsamer Kampf ausschliesslich gegen Kommunisten zur Herstellung von Ruhe und Ordnung. Deutsche und Cetniken brauchen nicht Feinde zu sein. <br /> c) Feind Nr. 1 sind Kommunisten und alle, die sie unterstützen oder im Kampfe gegen Kommunisten nicht mitwirken. <br /> d) DM bittet, ihn zu Ausbau des SFK und Aufbau Freikorps heranzuziehen. <br /> e) Irgendeine Verbindung mit Partisanen ist unmöglich. <br /> f) DM bittet zur Hebung freundschaftlicher Stimmung um Freilassung der in Serbien verhafteten Cetniken ohne Vermittlung der Cetniken. <br /> g) Im Invasionsfall kein Kampf gegen Deutsche. Kampf gegen Kommunisten wird weitergeführt. Verbindung der Partisanen zu Invasionstruppen wollen Cetniken verhindern. <br /> h) DM ohne Verbindung zu Engländern. Er will auch keine mehr haben, entsprechend engl. Verhalten gegen serb. Volk."}})</ref>}} Jedan iskaz<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=585&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000580.] ({{jez-njem|"Durchführung der Zusammenarbeit mit dem Cetnik–Banden, Ausbildung und Führung im Kampf wird den in erster Linie hierfür zuständigen Sicherheitsdienst und SD übertragen. Dieser ist allein für die politische Kampfführung vorgesehen, hat die engsten Verbindungen zu den Cetniks und führt in einem Raume, der als eine Art Heeresgebiet Domäne des Sicherheitsdienstes und des SD ist."}})</ref> sa ovog sastanka ubjedljivo svjedoči o uspostavljenim tijesnim vezama između [[Sicherheitsdienst|njemačkih obavještajnih struktura]] i četničke Vrhovne komande: {{izdvojeni citat|Sprovođenje sadejstva s četničkim bandama, obuka i komandovanje u borbi biće preneti Službi obezbeđenja i SD koji su u prvom redu nadležni za ovo. Ta je služba isključivo predviđena za političko vođenje rata, '''ima najuže veze s četnicima''' i komanduje na jednom određenom području, koje je, kao neka vrsta vojnog područja, domen Službe obezbeđenja i SD.<ref name="ReferenceB">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVICA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ]</ref>|Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 18. avgusta 1944. povodom ponude Draže Mihailovića za saradnju u borbi protiv NOVJ}} U izvještaju poslatom 20. avgusta 1944. godine iz Operativnog odjeljenja [[Beograd]] [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], navodi se da je za prijem kod vođe [[Treći Reich|Reich]]a [[Adolf Hitler|Adolfa Hitlera]] pripremljen zajednički referat feldmaršala [[Maximilian von Weichs|Maximiliana von Weichsa]], komandanta Jugoistoka i specijalnog opunomoćenika Ministarstva inostranih poslova na Jugoistoku [[Hermann Neubacher|Hermanna Neubachera]], na temu ''saradnje sa Dražom Mihailovićem i buduće politike u Srbiji'', kao i da je sa ovim upoznat feldmaršal [[Wilhelm Keitel]].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1114&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frames no. 000971—000972.]</ref> Tog je dana sačinjena i službena bilješka u kojoj je sadržan sljedeći prijedlog: {{izdvojeni citat|Po predmetu ponude Nedić — Draža Mihailović, ministar Nojbaher predlaže da se organizacija četničkih jedinica prenese u nadležnost Višeg SS i policijskog vođe u Srbiji. Načelnik štaba komandanta Jugoistoka se saglasio s ovim predlogom.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1114&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000972.] <br /> ({{jez-njem|"In der Angelegenheit Angebot Nedic – DM schlagt Minister Neubacher vor, die Organisation der Cetnik–Verbände dem Höh.SS–Pol.Führer in Serbien zu übertragen. Chef des Gen.Stabes–O.B.Südost ist mit diesem Vorschlag einverstanden."}})</ref>}} Sâm Neubacher je 20. avgusta uputio opširan izvještaj ministru vanjskih poslova Velikonjemačkog Reicha [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]], u kojem je urgirao za prihvatanje ponude Nedić—Mihailović, navodeći da je Nedić garantirao da će se „pokret DM uzdržati od svake neprijateljske radnje protiv Nemaca i da ni u slučaju povlačenja Nemaca iz Srbije neće na Nemce biti ispaljen nijedan metak“. O odnosu Mihailovića i JVuO prema okupatoru od trenutka kada ga je Hitler imenovao ''Specijalnim izaslanikom Ministarstva vanjskih djela za Jugoistok'', Hermann Neubacher piše: {{izdvojeni citat|U pogledu Draže Mihailovića, upućujem na svoje mnogobrojne ranije telegrame. Svoje dosledno antikomunističko držanje dokazao je nedvosmisleno, uprkos najvećem pritisku od strane Engleza, odrekavši se njihove pomoći u naoružanju dok su Englezi istovremeno, preteći naoružavali Tita. Iskustva poslednjih 12 meseci u pogledu njegovog držanja prema nemačkim oružanim snagama, dosadašnje zajedničke borbe na antikomunističkom frontu i dosadašnja ozbiljna ugroženost srpske nacije, koju on priznaje u punom opsegu, smatram dovoljnim osnovom za to da će D. M. održati reč koju nam je dao ako u ovom odlučujućem trenutku budemo pružili preko Nedića odlučujuću pomoć. Spreman sam, posle jednog ličnog razgovora sa D. M., da preuzmem odgovornost za to da nas taj čovek neće napasti s leđa i da će on sam učiniti bezopasnim one elemente svoga pokreta koji su nepouzdani u pogledu nas.<ref>AVII, Mikroteka, NAV, N—T—312, rol. 780, f. 371746.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]</ref>}} Nakon [[Sporazum Nedića i Mihailovića 1944.|sastanka Draže Mihailovića i Milana Nedića]], ugovorenog 13. avgusta 1944. između majora [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]] i [[Dragomir Jovanović|Dragog Jovanovića]] i održanog iste večeri u selu [[Ražani]] kod [[Kosjerić]]a,<ref>Радосав Р. Туцовић, Полицијски репресивни апарат нацистичке Немачке и његови домаћи инструменти: Анализа делатности Драгомира Јовановића и Аугуста Мајснера у окупираној Србији (1941–1944). Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, 2021, стр. 291—292.</ref> stvoreni su uslovi da se sve srpske nacionalističke oružane formacije ''de facto'' stave pod zajedničku komandu. Najviše vojne instance u [[Berlin]]u obavještavaju 25. avgusta 1944. Ministarstvo vanjskih poslova Trećeg Reicha da njihov specijalni izaslanik Neubacher u ujedinjenju „najboljih nacionalnih snaga Jugoistoka“ vidi posljednju šansu da se „nacionalno srpstvo u srcu Balkana suprotstavi boljševicima“, tj. partizanima: {{izdvojeni citat|Srpske nacionalne jedinice su pod Nedićevom komandom, koga priznaje pokret Draže Mihajlovića, spremne za odlučnu borbu protiv komunizma. [...] d) Specijalni opunomoćenik sa punom odgovornošću veruje u Nedićevu lojalnost i u toj prilici vidi poslednju mogućnost da se nacionalno srpstvo suprotstavi boljševicima, e) Davanje odlučujuće pomoći Nediću, specijalni opunomoćenik je uslovio time da se posle ličnog dogovora sa D. Mihajlovićem preuzme odgovornost da ovaj neće udariti Nemcima u leđa. f) Na osnovu Firerovog naređenja od 29. 10. 43. o potrebi borbenog jedinstva protiv komunizma na Jugoistoku, specijalni opunomoćenik zamolio je opštu punomoć za političku mobilizaciju nacionalnog srpstva i istovremeno zatražio od vojnog rukovodstva da se bezodložno da pomoć u naoružanju. [...] Specijalni opunomoćenik zaključuje na osnovu informacije sa grčkog, albanskog i srpskog prostora da je moguća preorijentacija engleske partizanske politike... Zbog toga bi mogao pokret Draže Mihajlovića, koji se danas nudi Nemcima, ponovo da se orijentiše na Engleze. Ovo zahteva vezivanje Draže Mihajlovića i najboljih nacionalnih snaga Jugoistoka na Nemačku, pre no što se Engleska na tom prostoru suprostavi sovjetskom napredovanju sredstvima građanskog rata. Ovo vezivanje je u ovom trenutku najveće izloženosti ovih snaga moguće pa izgleda da je opravdano preuzeti i rizik koji iz toga proizilazi.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_230.htm Obaveštenje generalštaba Vrhovne komande Vermahta od 25. avgusta 1944. ministarstvu inostranih poslova o razgovorima Milana Nedića sa komandantom Jugoistoka o saradnji Draže Mihailovića sa Nemcima u borbi protiv NOVJ]</ref>}} Specijalni nemački izaslanik Hermann Neubacher je ocenio da obećanja Draže Mihajlovića u pogledu lojalnog držanja treba uzeti ozbiljno, pošto je dokazao on "da je toliki antikomunista, da je '''usprkos engleskim ponudama dao prednost prosjačenju kod okupatora''' pred slogom s crvenom stranom".<ref name="ReferenceB"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=575&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000570.] <br /> ({{jez-njem|"D.M. habe zweifellos bewiesen, dass er <br /> 1. Burgfrieden mit Besatzungsmacht halten will und <br /> 2. So sehr Antikommunist ist, dass er trotz Angeboten von englischer Seite einen Bettelgang beim Okkupator der Einigung mit der roten Seite vorgezegen hat. <br /> Zusicherungen D.M.'s auf loyale Einstellung sind ernst zu nehmen, da D.M. in antikommunistischer Frage stets konsequente Haltung eingenommen hat."}})</ref> Ovi pregovori završili su formulisanjem inicijative za formiranje srpske armije od 50.000 ljudi za borbu protiv komunizma kojom bi rukovodio [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]], a koju bi opremila nacistička Nemačka. Pored toga, Hitleru su specijalni izaslanik Neubacher i feldmaršal von Weichs prezentirali situaciju u Srbiji: „Četnici su u Srbiji od marta do avgusta 1944. izgubili u borbama sa komunistima oko 5.000 boraca, a prema nemačkoj okupacionoj sili u poslednje vreme nisu više neprijateljski raspoloženi. Oko 10.000 četnika bore se zajedno sa nemačkim trupama u južnoj Srbiji i to pod komandom nemačkog majora Vajela“.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref> Uz naglasak da će dato oružje „jednom kasnijom prilikom biti upravljeno protiv Nemaca“, vođa [[Treći Reich|Velikonjemačkog Reicha]] je odbacio ovu inicijativu, formulisavši konačnu svoju odluku na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Zaključujući, Führer je ustanovio, da on a) nema ništa protiv “malih taktičkih manevara“ s pokretom DM, b) da zatraženo formiranje armije, koja bi bila jačine 50.000 ljudi, nikako ne bi moglo doći u obzir.<ref name="znaci.org">[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm Službena beleška sa referisanja Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22.8.1944]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=814&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000811.] <br /> ({{jez-njem|"Abschliessend, stellte der Führer fest, daß er <br /> a) gegen "kleine taktische Manöver" mit der DM–Bewegung keine Bedenke habe, <br /> b) daß die Aufstellung der gefordeten 50 000 Mann starken Armee auf keinen Fall in Frage kommen könne."}})</ref>|Službena beleška sa referisanja komandanta Jugoistoka Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22. avgusta 1944. godine}} Ipak, u skladu sa idejom o formiranju srpskog korpusa pod komandom [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]] koji bi se borio na strani Nemaca, [[6. septembra]] [[1944]]. [[Srpska državna straža]] i [[Srpska granična straža]] (ukupno oko 13.000 ljudi) stavljene su pod komandu Mihailovićevog komandanta Srbije generala [[Miroslav Trifunović|Trifunovića]]. Potom su jedinice [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]] i [[Srpska granična straža|Srpske granične straže]] 6. oktobra [[1944]]. sabrane su u Jagodini gde je od njih formiran [[Srpski udarni korpus]] sa tri divizije, koji je brojao oko 6.800 ljudi. Komanda Srpske straže i Granične straže predana je naredbom generala Felbera generalu [[Miodrag Damjanović|Miodragu Damjanoviću]], šefu Nedićevog kabineta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=875&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000871.] <br /> ({{jez-njem|"An den Präsidenten den serbischen Ministerrates Herrn Generaloberst Nedić. Herr Ministerpräsident! <br /> Ich bin damit einverstanden, dass der Generalmajor Damjanović mit der Führung der serbischen bewaffneten Verbände mit Ausnahme des SFK betraut wird. Dieses Korps muss meiner Auffassung noch in den bewährten Händen des General Mušićki [sic] bleiben. Mit dem Ausdruck meiner vorzüglichen Hochachtung."}})</ref> Damjanović je bio i glavni Mihailovićev pouzdanik u Nedićevoj upravi, te su se on i komandanti Straže odmah stavili pod Mihailovićevu komandu. Ove jedinice, preimenovane u Srpski udarni korpus Jugoslovenske vojske u otadžbini, pridružile su se tako drugim četnicima u povlačenju prema Sandžaku. Njihovo je savezništvo ipak bilo nesigurno i ubrzo će se raspasti.<ref>[https://znaci.org/00001/40_74.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNICI SE POVLAČE IZ SRBIJE]</ref> === Bitka za Srbiju (1944) === {{Poseban članak|Bitka za Srbiju 1944.}} [[Datoteka:Četnici i Nemci u Srbiji 1944.jpg|minijatura|Grupa nemačkih vojnika i četnika Draže Mihailovića u vreme proboja u Srbiju 2. proleterske i 5. krajiške divizije NOVJ.]] U povjerljivom izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 26. avgusta 1944. godine, analizirano je stanje na [[Balkansko poluostrvo|Balkanu]] nakon objave rata Trećem Reichu od strane [[Bugarska|Bugarske]] te proglašenja neutralnosti [[Rumunija|Rumunjske]] (i jedna i druga su do tada bile potpisnicama [[Trojni pakt|Trojnog pakta]]), neposredno po ulasku jedinica [[Crvena armija|Crvene armije]] na teritorij dvije države. Oficiri Wehrmachta anticipiraju držanje četnika Draže Mihailovića u novonastaloj, kompliciranoj situaciji: {{izdvojeni citat|Ustanički pokreti na području Balkana – izuzev pokreta Draže Mihailovića – dobit će pojačan zamah, tako da ubrzo treba očekivati prekid svih vlastitih veza s cijelim južnim Balkanom. '''Pokret Draže Mihailovića predstavlja jedinu antiboljševičku organizaciju koja, uz odgovarajuću potporu, može biti dugoročno korisna našim interesima u borbi protiv boljševizma'''.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=874&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000870—000871.] ({{jez-njem|"Darüber hinaus werden die Aufstandsbewegungen im Balkan–Raum – abgesehen von der DM–Bewegung – verstärkten Auftrieb erhalten, so dass in Kürze mit einer Unterbrechung sämtlicher eigenen Verbindungen nach gesamtem Süd–Balkan gerechnet werden muss. Die DM–Bewegung stellt bei entsprechender Unterstüzung die einzige antibolschewistische Organisation dar, die im Kampf gegen den Bolschewismus auf längere Sicht unseren Interessen nutzbar gemacht werden kann."}})</ref>}} [[Bitka za Srbiju 1944.]] je bila zajednički saveznički poduhvat sa ciljem ovladavanja središnjim komunikacijskim prostorom nemačkih snaga na Balkanu. Dejstva na tlu izvršavala je [[NOVJ]], a [[Saveznici]] su obezbeđivali borbeno sadejstvo, snabdevanje i pomoć iz vazduha. Četnici su se u ovim borbama našli direktno na strani [[Wehrmacht]]a. U to vreme, Saveznici su već promenili odnos prema [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevim]] snagama, a njihov prioritet u Jugoslaviji postalo je jačanje snaga [[NOVJ]] u Srbiji.<ref>{{Cite web |title=Ficroj Meklejn: RAT NA BALKANU, glava 11 - NOVI DOGOVOR |url=http://www.znaci.org/00001/1_11.htm |access-date=2023-08-14 |archive-date=2023-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230902100016/https://www.znaci.org/00001/1_11.htm }}</ref> Vrhovni štab NOVJ nameravao je da partizanske snage u Srbiji pomogne prodorom jačih snaga iz [[Bosna|Bosne]] i [[Crna Gora|Crne Gore]]. Nemačka komanda, kao i Mihailović, bili su rešeni da to spreče. Ključnu fazu bitke za Srbiju predstavlja [[Durmitorska operacija|operacija »Rübezahl«]]. Njemačka Komanda Jugoistoka prikupila je za ovu operaciju sljedeće raspoložive snage: {{izdvojeni citat|''Predmet'': Planiranje »Ribecal«,  1.) Snage koje učestvuju: a) Južna grupa: glavni deo 1. brd. div., albanska milicija i delovi SS-divizije »Skenderbeg«, b) Bor[bena] grupa »Jugozapad«: 2 ojačana bataljona 181. peš. divizije sa III/13. SS-puka, c) S[evero] z[apadna] grupa: 2. puk Brandenburg (bez 1 bat.), 3/12. tenk. bat. z. b. V., CDK i četnici (Drinski korpus), d) S[everna] grupa: 14. SS-puk (bez III), e) I[stočna] grupa: Viša k-da III/363. puka, 696. bat. feldžandarmerije, delovi 297. izv. bat., 2/201. brig. jur. topova, f) Grupa »Krempler«, g) Padobranski lov. bat. »Brandenburg«<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=491&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000486.] <br /> ({{jez-njem|"Betr.: Plannung "Rübezahl". <br /> 1.) Beteiligte Kräfte: <br /> a) Südgruppe: Masse 1. Geb. Div., alban. Milizen und Tle. SS–Div. Skanderbeg. <br /> b) Kgr. Südwest: 2 verst. Btlne. 181 J.D. mit III./SS–13 <br /> c) NW–Gruppe: 2. Rgt. Brandenburg (o. 1 Btln.) 3./Pz. Abt. z.b.V. 12, MFK, und Cetniks (Drina–Korps). <br /> d) N–Gruppe: SS–Rgt. 14 (ohne III.). <br /> e) O–Gruppe: Höh. Kdo. mit III./363, Feld Gend.Abt. 696, Tle. A.A. 297, 2./Stu. Gesch.Brig 201. <br /> f) Gruppe Krempler. <br /> g) Fallschirm–Jg.Btl. Brandenburg."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_108.htm Izveštaj Komandanta Jugoistoka od 12. avgusta 1944. Vrhovnoj Komandi Vermahta o sastavu borbenih grupa i njihovim pravcima napada u operaciji »Ribecal«], Zbornik NOR-a, tom XII, knjiga 4, dokument br. 108.</ref>}} [[NOVJ]] je nastojala da koncentriše snage na levoj strani [[Lim (reka)|Lima]] za proboj u [[Srbija|Srbiju]]. Nemačka [[Komanda Jugoistoka (Nemačka)|Komanda Jugoistoka]] je rešila da brani [[Srbija|Srbiju]] aktivnim dejstvima - sprečavanjem pokreta jedinica [[NOVJ]] kroz [[Bosna|Bosnu]] prema zapadu, kao i nizom krupnih i ambicioznih operacija u [[Sandžak]]u i istočnoj [[Bosna|Bosni]] sračunatih na razbijanje koncentracija [[NOVJ]] i njihovo onesposobljavanje za ofanzivna dejstva. Snage [[JVuO]] sa velikim entuzijazmom učestvovale su u ovim operacijama, kao i u onim koje je organizovao nemački komandant [[Srbija|Srbije]] protiv lokalnih partizana i povremenih prodora. Vrhunac ovog sadejstva nastupio je u avgustu [[1944]],<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[Službena beleška oficira Abvera Komande Jugoistoka od 22. avgusta 1944. sa referisanja komandanta Jugoistoka Adolfu Hitleru, http://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230814062743/https://znaci.org/00001/4_12_4_112.htm |date=2023-08-14 }}] Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 112</ref> kada su se odvijala najintenzivnija i najmasovnija dejstva. U izvještaju Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. godine upućenom Vojnoupravnom komandantu Jugoistoka, konstatuje se ozbiljna političko-bezbjednosna kriza uzrokovana uspješnim partizanskim manevrom, tj. prodorom u Srbiju: {{izdvojeni citat|Započeo je očekivani veliki Titov napad na Srbiju. Dok su u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]], na [[Drina|Drini]], pripremljene jedinice bile tako desetkovane našim akcijama da mu tamo samo slabe snage stoje na raspolaganju, dotle je jačim delovima Titovih jedinica, koje su bile u centralnom delu [[Crna Gora|Crne Gore]], oko 3 divizije, pošlo za rukom da upadnu u [[Južna Srbija|južnu Srbiju]] i da pređu dolinu [[Ibar|Ibra]]. One sada u rejonu između Ibra i [[Južna Morava|Južne Morave]], po sjedinjavanju sa tamošnje 3 srpske crvene divizije, ugrožavaju obe glavne saobraćajne arterije prema jugu. Slobodu pokreta ovih, oko 10.000 ljudi jakih i dobro naoružanih, združenih jedinica uspeli smo, istina u teškim borbama i uz mnogo gubitaka, pomoću nemačkih, bugarskih i srpskih snaga (četnici i [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]]) da suzimo; ipak, one su preslabe da bi, s obzirom na otkazivanje bugarskih jedinica, izborile odlučujuće uspehe.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_109.htm Izveštaj Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. komandantu Jugoistoka o vojno-političkoj i privrednoj situaciji u Srbiji]</ref>}} Koliki su značaj najviši okupacioni dužnosnici u Jugoslaviji pridavali upotrebi četničkih jedinicâ u borbi protiv snaga NOVJ, može se zaključiti i na osnovu jedne naredbe od 26. avgusta 1944. godine, koju potpisuje feldmaršal [[Maximilian von Weichs]]: {{izdvojeni citat| ''Naređenje komandanta Jugoistoka'' Suštinski zadatak [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]] i Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od sada pa nadalje jeste dovesti i držati sve četničke jedinice u Srbiji i Crnoj Gori u borbenom dodiru s crvenim snagama, kako im ne bi bilo dopušteno preuzimanje vlastite inicijative, koja bi zbog cjelokupne situacije mogla biti uperena i protiv Njemačke. Odbijanje borbe protiv komunista mora se odmah prijaviti kao prijeteći simptom.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=13&rec=311&roll=191 NARA, T311, Roll 191, frame no. 000007.] <br /> ({{jez-njem|"Befehle OB.Südost <br /> Eine wesentl. Aufgabe Pz.AOk 2 und Mil.Befh.Südost ist ab sofort sämtl. in Serbien und Montenegro stehenden Cetnikverbände in Gefechtsberührung mit roten Kräften zu bringen und zu halten, um sie nicht zu einer eigenen Initiative die in Auswirkung der Gesamtlage auch gegen Deutschland gerichtet sein könnte gelangen zu lassen. Weigerung, dem Kampf gegen den Komm. aufzunehmen, ist als bedrohliches Symptom sofort zu melden."}})</ref>}} Uoči bitke sa partizanima, nemački Wehrmacht je snabdeo četnike svim raspoloživim zalihama italijanskog pešadijskog oružja i municije: {{izdvojeni citat|U nadovezi na dogovor od 15. 8. saopštava se, da se za izdavanje četničkim jedinicama mogu staviti na raspolaganje, u najboljem slučaju, sledeća oružja: 7.000 pušaka 6,5 mm (ital.) sa po 100 metaka, <br /> 50 teš. mitraljeza 8 mm (ital.) sa po 13.000 metaka, <br /> 42 laka bacača 4,5 mm (ital.) sa po 250 metaka. Upozorava se na to, da je time iscrpljena celokupna zaliha italijanske pešadijske municije u domenu Komandanta Jugoistoka i da se nove pošiljke mogu očekivati tek od oktobra 1944. godine i to u ograničenom obimu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=587&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000582.] <br /> ({{jez-njem|"Im Nachgang zur Besprechung vom 15.8. wird mitgeteilt, dass für Ausgabe an Cetnik–Einheiten äusserstenfalls folgende Waffen zur Verfügung gestellt werden können: <br /> 7 000 Gewehre 6,5 mm (i) mit je 100 Schuss, <br /> 50 s.M.G. 8 mm (i) mit je 13 000 Schuss, <br /> 42 le.Gr.W. 4,5 cm (i) mit je 250 Schuss. <br /> Es wird darauf aufmerksam gemacht, dass damit der gesamte Bestand an ital. Inf. Munition im Bereich O.B.Südost erschöpft ist und Neulieferung in beschränktem Maße erst ab Oktober 44 erwartet werden darf."}})</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/4_14_4_228.htm Obaveštenje operativnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 16. avgusta 1944. obaveštajnom odeljenju o odobrenim količinama oružja i municije četničkim jedinicama]</ref>|Obaveštenje komande Jugoistoka o odobravanju oružja i municije četnicima (16. avgust 1944.)}} U nacrtu jednog izvještaja, sastavljenog od strane oficirâ Armijske grupe »F« u ljeto 1944. godine, sumira se iskustvo njemačkih okupacionih organa sa Mihailovićevim četnicima u [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupiranoj Jugoslaviji]]: {{izdvojeni citat|Dosadašnje držanje D.M.-a ima sljedeće karakteristike: a) Aktivna borba protiv komunista u Srbiji, Crnoj Gori i Hrvatskoj, s tim što je ova borba zbog brojčane, a naročito materijalno-tehničke nadmoći komunista, uvijek rizična za snage D.M.-a, b) Neispunjavanje od Saveznika postavljenih specijalnih zadataka, c) Lokalna, ponekad vrlo aktivna saradnja sa njemačkim trupama, obavještajnim i ostalim okupacionim organima, d) Potpuna spremnost za izvršavanje taktičkih instrukcija izdatih od strane njemačkih oficira za vezu, e) Stalno ponavljanje zahtjeva za municijom i oružjem radi borbe protiv komunista, kao nagrada za dokazanu lojalnost.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=970&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000960.] <br /> ({{jez-njem|"Das bisherige Verhalten der DM–Bewegung ist gekennzeichnet: <br /> a) durch eine aktive Kampfführung gegen den kommunistischen Feind in Serbien, Kroatien und Montenegro, die bei zahlenmässiger und vor allem waffentechnischer Überlegenheit der kommunistischen Banden in jedem Falle mit einem besonderen Risiko für die DM–Kräfte verbunden ist, <br /> b) durch die Nichtausführung der von den Allierten generell und im Form von Spezialaufgaben gegebenen Sabotageaufträge, <br /> c) durch eine örtliche, z.Zt. sehr rege Zusammenarbeit der DM–Cetniks mit der deutschen Sicherungstruppe, den Abwehrorganen und den für Ausnutzung des Landes eingesetzten deutschen Dienststellen bezw. deren Organisationen, <br /> d) durch eine absolute Bereitwilligkeit, sich den taktischen Weisungen der deutschen Verbindungsoffiziere zu unterwerfen, <br /> e) durch die wiederholten Versuche, für bewiesene Loyalität Munition und Waffen zum Kampf gegen den kommunistischen Feind zu erhalten."}})</ref>}} Kada su partizani konačno uspeli da se probiju u Srbiju i krenu ka Beogradu, nastupila je panika u redovima okupatora i kvislinga/kolaboracionista: {{izdvojeni citat|Titovi partizani upali su u septembru 1944. u Srbiju i to na više mesta. Zapadni deo Srbije bio je potpuno nezaštićen. Tamo je bio stacioniran samo mali broj nemačkih policijskih jedinica, koje su, zajedno sa četnicima, tu i tamo još vodile borbe. Sa svih strana neprijatelj je krenuo ka Beogradu. U gradu je vladao mir. '''Mi smo sedeli u Beogradu ne na buretu baruta, nego smo se nalazili u njemu'''.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 164–165.</ref>|[[Hermann Neubacher]], “Sonderauftrag Südost”}} U izveštaju od 18. septembra 1944, komandant Jugoistoka feldmaršal Maximilian von Weichs jasno sagledava težinu situacije u kojoj su se našle okupacione snage u Srbiji usljed nezadržive partizanske ofanzive. Von Weichs smatra da se njemačkom vođstvu poput imperativa nameće nastavak saradnje sa Mihailovićevim četnicima: {{izdvojeni citat|Loša situacija u Srbiji: zbog pomanjkanja vlastitih snaga, napredovanje partizana se može još samo usporiti; politika upotrebe četnika pri tome je od nesmanjene važnosti, te će biti nastavljena svim sredstvima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=763&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000758.] <br /> ({{jez-njem|"Es kommt also darauf an, gegenüber den Banden in Serbien weiterhin mit unterlegenen Kräften eine Verzögerungstaktik zu betreiben in der Hoffnung, daß durch innerpolit. Gegensätze oder Versorgungsschwierigkeiten ihre Stoßkraft geschwächt wird. Ein Einspannen noch kampfbereiter Cetniks ist dabei von unverminderter Bedeutung u. wird mit allem Mitteln betrieben."}})</ref>|V. Weichs-ova ocjena situacije od 17.9.44 (18.9.44)}} Četnici su nudili okupatoru sadjejstvo u borbi protiv snaga NOVJ u zamjenu za municiju i naoružanje: {{izdvojeni citat|Više četničkih vođa s područja Beograda nudi se za borbu protiv komunista pri isporuci oružja i municije od strane Nijemaca.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=789&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000784.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: Kampfangebote mehrerer Cetnik–Führer Raum Belgrad gegen Kommunisten bei Waffen– und Munitionslieferung durch Deutsche."}})</ref>|Večernji izvještaj obavještajnog odjeljenja Armijske grupe »F« za 19. septembar 1944. godine}} Krajem septembra 1944, četnici učestvuju s njemačkim jedinicama u borbi protiv partizana u raznim dijelovima Srbije. Tako u zapadnoj Srbiji, [[4. grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]] pod komandom potpukovnika [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]] i trupe Wehrmachta pokušavaju spriječiti prodor snaga NOVJ: {{izdvojeni citat|Zapadna i centralna Srbija: [...] Dijelovi Borbene grupe fon Jungenfeld prebačeni u Šabac, odakle su 26. septembra, u sadejstvu sa četničkom formacijom Račića, vršili napad na [[12. vojvođanski korpus NOVJ|12. korpus NOVJ]] koji nadire s juga.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1027&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 001015.] <br /> ({{jez-njem|"West– und Mittel– Serbien: <br /> Tle. Kgr. v. Jungenfeld nach Sabac verlegt, von dort 26.9. im Zusammenwirken mit Cetnik–Verband Racic Angriff auf von Süd vordringendes XII. rotes Korps."}})</ref>|Tajni dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Wehrmachta od 25. septembra 1944. godine}} Ova elitna četnička formacija pomagala je okupatoru u zapadnoj Srbiji već početkom septembra te godine: {{izdvojeni citat|[[Požega (Srbija)|Požegu]] zauzele vlastite trupe u sadejstvu sa četnicima (Račića).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=247&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000246.] <br /> ({{jez-njem|"Pozega durch eigene Truppe in Zusammenwirken mit Cetniks (Racic) genommen."}})</ref>|Večernji izvještaj Obavještajnog odjeljenja Armijske grupe »F« za 6. septembar 1944. godine}} Pukovnik von Jungenfeld se nalazio na čelu 5. policijskog puka, sa štabom u [[Šabac|Šapcu]]. O saradnji visokih četničkih oficira sa Jungenfeldom, poput komandanta Kolubarskog korpusa JVuO kapetana Milorada Lapčevića, generala [[Svetomira Đukića]], komandanta Severnih pokrajina JVuO (tj. [[Vojvodina|Vojvodine]] i [[Slavonija|Slavonije]]) ili majora Ilije Orelja, u vezi sa planiranjem krupnije operacije protiv snagâ [[NOV i POJ]] u [[Srem]]u avgusta 1944. godine, general Dragoljub Mihailović je bio obaviješten od strane pukovnika Dragomira Radovanovića, delegata Vrhovne komande Jugoslovenske vojske u otadžbini za Vojvodinu: {{izdvojeni citat|Dobro je što je kapetan Lapčević postavljen za komandanta Sremske jurišne grupe, no on je svojim radom za poslednji mesec dana stalno radio sa nemačkim komandantom iz [[Šabac|Šapca]]. On — kapetan Lapčević je izvodio akciju u [[Kupinovo|Kupinskom]] kutu po zapovesti nemačkog komandanta iz Šabca, javno sa njim sedeo obilazio Kupinski kut naravno da su u ovom pogledu sudelovali đeneral Đukić i major Orelj. Major Orelj je potpuno zabrljao. Nezgodno je što se svuda prestavlja za Vašeg Delegata te u ime Vaše onako pijan naređuje i govori. Sve ovo vide ovi naši mladi komandanti koji vode ljude i koji treba da nose ceo teret borbe na svojim leđima. Oni nemogu da dozvole da im neko prebaci da su saradnici Nemaca. Kapetan Lapčević, đeneral Đukić i major Orelj mogli su i trebali da rade, ali samo tajno, a nikako javno svakog dana sedeti u kafani u s. [[Ušće (Obrenovac)|Ušće]] pored puta [[Obrenovac]]—Šabac, još đeneral Đukić sa đeneralskom kapom i t.d. Da umirim ove mlade ljude i da im objasnim da će se ovo zabraniti i da će se ako se šta radi, u buduće tajno raditi, trebalo je dosta vremena i muke.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_37.htm Izveštaj delegata Vrhovne komande za Vojvodinu od 22. avgusta 1944. Draži Mihailoviću o akcijama protiv NOV i POJ u Sremu i o saradnji sa nemačkim trupama]</ref>}} Iz Armijske grupe »F« javljeno je 13. septembra 1944. godine da Mihailovićevi četnici pomažu okupacionoj sili i prilikom defanzivnih akcijâ u zapadnoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Sjeverozapadna Srbija: Noćni napad crvenih bandi na [[Valjevo]] odbijen od strane četnika i vlastitih snaga.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=553&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000550.] <br /> ({{jez-njem|"NW–Serbien: <br /> Nachtangriff roter Banden auf Valjevo durch Cetniks und eig. Kräfte abgeschlagen."}})</ref>|Tajni dnevni izvještaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«) za 13. IX 1944.}} U [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]] četnici su asistirali okupatoru pri zaštiti objekata od strateškog značaja za ratnu privredu Trećeg Reicha, čime je Nijemcima znatno olakšavana eksploatacija rudnih bogatstava u zemlji: {{izdvojeni citat|Napad bandi na rudnik uglja [[Bogovina]] odbijen od strane DM–jedinicâ i mešovite borbene grupe (Landesschützen iz [[Bor]]a i delovi 1. policijskog dobrov. bataljona).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=403&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289656.] <br /> ({{jez-njem|"BANDENANGRIFF AUF KOHLENBERGWERK BOGOVINA DURCH DM–VERBAENDE UND GEMISCHTE KGR (LDS AUS BOR UND TLE. POL. FREIW.BTL. 1) ABGEWIESEN."}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«), 27. VIII 1944. godine}} Načelnik štaba Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO kapetan [[Neško Nedić]] je 13. septembra izdao naredbu kapetanu Vojislavu Markoviću da u najtješnjoj vezi sa njemačkim okupacionim snagama odbace [[1. proleterska divizija|Prvu proletersku diviziju]] prilikom napada na Valjevo: {{izdvojeni citat|Tvoj korpus za sada ostaje za akciju prema Valjevu — prema komunističkoj grupi dejstvuje u Kolubari. Pošto ovu akciju vode uglavnom Nemci to će tvoja uloga biti da naslonom naših i u sporazumu sa njima izvršiš tučenje crvenih sugerišući Nemcima najpogodnija rešenja. Od Nemaca ćeš neposredno da se snabdevaš municijom, a glavni zadatak ti je da prisustvom uz nemačke trupe goniš i hvataš komuniste koje oni razbijaju.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_69.htm Naređenje načelnika štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 13. septembra 1944. komandantu 7. jurišnog korpusa da sadejstvuje s nemačkim trupama u odbijanju napada 1. proleterske divizije NOVJ na Valjevo]</ref>}} Istovremeno, Nijemci otpočinju s izvođenjem [[Operacija Cirkus|operacije »Cirkus«]] ({{jez-njem|Zirkus}}), čiji je cilj bio ovlađivanje [[Kolubara|kolubarskim]] pobrđem. Operacija je počela 24. septembra 1944, uz učešće [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS-divizije »Prinz Eugen«]], [[Brandenburger|1. puka »Brandenburg«]] (bez 1. bataljona), 202. tenkovskog bataljona, dijelova 5. policijskog puka i pripadnikâ Šumadijske i Kolubarske grupe korpusa JVuO.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.pdf Pregled dejstava potčinjenih jedinica vojnoupravnog komandanta Jugoistoka (Armijske grupe »Srbija«) od 23. avgusta do 4. novembra 1944. godine]</ref> Prethodnog dana, ispred Komande Jugoistoka je načelnik štaba Armijske grupe »F« general [[Arthur Winter]] uputio izvještaj kojim najavljuje početak operacije, napominjući da će se i brojne četničke jedinice boriti na strani Wehrmachta: {{izdvojeni citat|Početak "Cirkusa" 24. septembra. [...] Sve naše snage u sjeverozapadnoj Srbiji potčinjene su Borbenoj grupi fon Jungenfeld. U kruševačkom kraju uspješno napredovanje većih četničkih snaga, uz podršku 12. bataljona iz sastava [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]], protiv crvenih bandi u području sjeverozapadno od Kruševca. Pothvat će biti nastavljen sa 6.000 četnika.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=941&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000931.] <br /> ({{jez-njem|"Beginn "Zirkus" 24.9. Durch Aufkl.– Vorstoss 1. Rgt. Brandenburg Arandjelovac stark feindbesetzt festgestellt. Sämtl. eig. Kräfte in NW–Serbien Kgr. v. Jungenfeld unterstellt. Raum Krusevac erfolgreicher Vorstoss stärkerer Cetnik–Kräfte, unterstützt durch 2./Pz.Abt.z.b.V.12 gegen rote Banden Raum NW Krusevac. Unternehmen wird mit 6000 Cetniks fortgeführt."}})</ref>|Povjerljivi izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 23. IX 1944.}} 1. oktobra 1944. godine, potpukovnik Dragoslav Račić i kapetan Neško Nedić naređuju potčinjenim zapovjednicima korpusâ iz sastava Četvrte grupe da, skupa sa njemačkim jedinicama, krenu u pomoć okupatorskom garnizonu u Šapcu koji je blokiran: {{izdvojeni citat|Drugoga oktobra u šest časova polaze u napad nemačke trupe: — Iz Šapca bataljon Brandenburga sa deset bornih kola, koji će se prikupiti na drumu šest kilometara severozapadno od Debrca (no ako most na Oridu bude porušen, ovaj bataljon krenuće na Vladimirce) odakle u 7,30 časova napada u pravcu sela Jalovik. — Iz Obrenovca ojačana četa pešadije sa tri tenka biće spremna za napad u 7,30 časova na Ušću i napašće preko Beljina ka selu Mesarci — Debrcu a potom selu Krniću. — Kolona iz Uba od dve čete pešadije i dva tenka, stoji spremna u sedam časova u Banjanima za napad pravcem selo Kožur — Krnić. Naše trupe će učestvovati sa jedinicama u napadu dok se ne očisti prostor Debrc — Jalovik — Krnić — Kožur, da bi potom produžile marš po zapovesti za prodor od prvog oktobra. NAREĐUJEM: 1. — Drugi jurišni korpus u sedam časova spreman u selu Ušće stupa u vezu sa nemačkom kolonom iz Obrenovca i napada sa njom zajedno. 2. — Treći korpus u sedam časova prikupljen u Banjanima stupa u vezu sa nemačkom kolonom sa Uba i napada sa njom zajedno. 3. — Valjevski korpus sa štabom grupe polazi iz Skele u 7 časova pravac Debrc, gde će se zadržati u rezervi. Radio vezu održavaće jedinice sa Štabom svakog časa.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_79.htm Zapovest Štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 1. oktobra 1944. komandantima 2, 3. i 7. jurišnog korpusa za sadejstvo s nemačkim trupama u deblokadi Šapca]</ref>}} U septembru su kvislinške formacije [[Srpska državna straža|Srpska državna]] i [[Srpska granična straža|granična straža]] preformirane u [[Srpski udarni korpus]] (jačine 6.800), stavljen pod Mihailovićevu komandu.<ref>[http://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.htm Izveštaj komandanta Armijske grupe "Srbija" od 4. novembra 1944] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230714172817/https://znaci.org/00001/4_12_4_168.htm |date=2023-07-14 }}, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 168</ref> U prvoj polovini septembra, četničko-nemačka odbrana [[Srbija|Srbije]] sa zapada doživela je slom usled prodora [[NOVJ]]. Bitka za [[Srbija|Srbiju]] definitivno je rešena tokom oktobra [[Beogradska operacija 1944.|Beogradskom operacijom]], uz sadejstvo [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] sa oklopnim snagama [[Crvena armija|Crvene armije]]. No, i pored toga, JVuO je nastavila sadejstvovati sa Vermahtom: {{izdvojeni citat|Glavni štab DM-a premješten je u Bosnu usljed napredovanja komunista u Srbiji; međutim, povlačenje četničkih snaga iz Srbije u Bosnu još uvijek nije sprovedeno. Uprkos slabijoj borbenoj efikasnosti, Račićevi četnici nastavljaju borbu protiv komunista. Pod jakim komunističkim pritiskom, još se četničkih vođâ, uključujući i one iz ist. Srbije, izjasnilo spremnim za borbu protiv komunista zajedno s njemačkim Wehrmachtom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=101&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame 000095: Izvještaj o neprijatelju u Srbiji, Hrvatskoj, Crnoj Gori i Albaniji (Dodatak za savjetovanje kod načelnika štaba jugoistoka od 2. oktobra 1944.)] <br /> ({{jez-njem|"Der Hpt.Stab DM ist infolge Vorrückens der Kommunisten in Serbien nach Bosnien verlegt worden, ein Abzug von Cetnik–Kräften aus dem Serbischen Raum nach Bosnien hat dagegen noch nicht stattgefunden. Trotz ihrer Unterlegenheit an Kampfwert stehen die Cetniks des Racic weiterhin im Kampf gegen die Kommunisten. <br /> Unter dem starken kommunistischen Druck haben sich weitere Cetnik–Führer, auch aus O–Serbien bereit erklärt, gemeinsam mit der Deutschen Wehrmacht gegen die Kommunisten zu kämpfen."}})</ref>|Izvještaj [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 2. oktobra 1944.}} {{izdvojeni citat|Četnička grupa [[Siniša Ocokoljić|Ocokoljića]] iz istočne Srbije osiguravala je pozadinu Müllerovom korpusu prilikom borbi protiv Rusa u rejonu okuka Dunava–Zaječar.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=568&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000562-000564: Držanje D.M.-četnika u Srbiji (dodatak za izvještaj o neprijateljskim namjerama od 19. oktobra 1944.)] <br /> ({{jez-njem|"Die ostserbische Cetnikgruppe des Ocokoljic hat dem Korps Müller bei den Verteidigungskämpfen gegen die Russen im Raum Donauschleife–Zajecar Dienste zur Freihaltung der rückwärtigen Verbindungen geleistet."}})</ref>|Njemački izvještaj od 19. oktobra 1944.}} Opšta (pozitivna) ocjena o doprinosu četničkih snaga u borbi na strani njemačkog Wehrmachta tokom bitke za Srbiju, data je u izvještaju štaba [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], poslatom 21. avgusta 1944. godine Vojnom zapovjedniku Jugoistoka generalu [[Hans Felber|Felberu]]: {{izdvojeni citat|Njemačko vođstvo u Srbiji je stoga moralo tražiti pomoć većih dijelova četnika Draže Mihailovića. Oni su slabo naoružani i nedavno su teško pogođeni usljed izostanka obuke pojedinačnih boraca. Ipak, dobro su se borili, pretrpjeli su znatne krvave gubitke i mogu se označiti kao bezuslovno antikomunistički.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=985&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000975.] ({{jez-njem|"Die deutsche Führung in Serbien mußte sich daher schon bisher der Mithilfe stärkerer Teile der DM–Cetniks bedienen. Diese sind schlecht bewaffnet und infolge geringer Ausbildung des Einzelkämpfers in der letzten Zeit stark angeschlagen worden. Sie haben sich aber gut geschlagen, erhebliche blutige Verluste zu verzeichnen und können als unbedingt antikommunistisch bezeichnet werden."}})</ref>|Njemačka procjena brojnosti partizanskih, njemačkih i kvislinških jedinica u Srbiji (21. august 1944).}} === Proboj četnika i Nijemaca iz Srbije (1944) === {{Poseban članak|Proboj četnika i Nijemaca iz Srbije|Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)}} [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-J28413, Jugoslawien, deutscher Rückzug.jpg|thumb|Nemački vojnici se povlače iz Srbije.]] Tokom septembra [[1944]]. glavna četnička mobilna formacija u centralnoj i zapadnoj Srbiji, [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa]] pod komandom [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]], skupa sa drugim pridruženim jedinicama, poražena je od nadirućih snaga [[NOVJ]] i potisnuta prema [[Beograd]]u. Ove su jedinice Nemci tokom [[3. oktobra|3]], [[4. oktobra|4.]] i [[5. oktobra]] 1944. vozovima prebacili sa željezničkih stanica Topčider i Ripanj do [[Kraljevo|Kraljeva]].<ref name="ReferenceC">Ratko Parežanin; MOJA MISIJA U CRNOJ GORI, Rim, 1974, str. 17-18.</ref><ref>Radomir Milošević-Čeda: ZAKASNELI RAPORT, Interprint, Beograd, 1996, str. 78-79.</ref> {{izdvojeni citat|Noću, iza ponoći, između 3. i 4. oktobra 1944, krenuli smo iz Beograda, sa železničke stanice u Topčideru... Uveče sam se oprostio sa komandantom Korpusa, generalom Kostom Mušickim... Kod Mušickog je u tom trenutku bio [[Nikola Kalabić]], a u štabu Dobrovoljačkog Korpusa sam primetio i Neška Nedića... Došli su da se dogovaraju sa Dobrovoljačkom komandom i da traže opremu i ostalo. Na brzinu progovorio sam nekoliko reči sa Neškom Nedićem. U vozu su s nama putovali i Kalabićevi četnici. Rekoše nam da idu do Kraljeva, gde se vrši koncentracija četnika za borbu.<ref name="ReferenceC"/>|Nedićev ministar [[Ratko Parežanin]]}} O oštrini borbi koje su se vodile između snaga NOVJ, s jedne, te okupatorsko-kolaboracionističkih jedinica s druge strane, svjedoči i jedan njemački izvještaj neposredno pred [[Beogradska operacija|pad Beograda]]. U izvještaju se apostofira strateški značaj koji je, za odbranu glavnog grada Srbije, predstavljala bojišnica u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]], koju su držale jedinice Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO kojom je komandovao potpukovnik Račić: {{izdvojeni citat|Račićeva jurišna grupa korpusa, koja je u septembru u teškim borbama na savskom zavoju bila potisnuta iz područja Čačak–Požega–Užice zbog napredovanja Titovih snaga u zapadnoj Srbiji ka severu, probila se natrag u područje Užice–Požega–Čačak zapadno ka Drini u pojedinačnim grupama, trpeći velike gubitke, nakon što su nemačke snage raspoređene u ovom području povučene na [[Istočni front]]. Usled nedostatka municije i oružja te u odsustvu nemačkih snaga koje bi ga poduprle, Račić je od tada mogao izvoditi samo manje operacije protiv komunističkih grupa. <br /> Brzo napredovanje Rusa preko doline Morave do saobraćajnice Beograd–Kraljevo potpuno je promenilo situaciju kod četnika. Čini se da je bliski kontakt s nemačkim trupama bio poremećen brzim pokretima nemačkih trupa uzrokovanim borbama, tako da se s te strane teško mogao vršiti bilo kakav kontinuirani uticaj na četnike.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=568&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame no. 000562.] <br /> ({{jez-njem|"Die im September durch den Nordvormarsch der Tito–Kräfte im westserbischen Gebiet aus dem Raum Cacak–Pozega–Uzice in harten Kämpfen gegen den Savabogen zurückgedrückte Sturmkorpsgruppe Racic hat sich nach Abzug der in diesem Raum eingesetzten deutschen Kräfte an die Ostfront wiederum unter starken Verlusten in Einzelgruppen in das Gebiet westlich der Drina und den Ausgangsraum Uzice–Pozega–Cacak durchgekämpft. Wegen Mangel an Munition und Waffen und im Hinblick auf das Fehlen deutscher Kräfte als Rückhalt hat Racic seitdem nur kleinere Aktionen gegen komm. Gruppen durchführen können. <br /> Das rasche Vordringen der Russen über das Moravatal bis zur Straße Belgrad–Kraljevo hat die Lage der Cetniks völlig verändert. Die Tuchfühlung mit der deutschen Truppe scheint durch die im Kampfverlauf notwendig gewordenen raschen deutschen Truppenverschiebungen unterbrochen zu sein, sodass von dieser Seite die Möglichkeit zu laufender Einwirkung auf die Cetniks kaum mehr bestand."}})</ref>|Držanje D.M.-četnika u Srbiji (dodatak za izvještaj o neprijateljskim namjerama od 19. oktobra 1944.)}} U večernjem izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] za 23. oktobar 1944. godine ponovo se pominje da je povučena nova linija [[Istočni front|Istočnog fronta]], kao i da ona prolazi preko teritorije okupirane Srbije i [[Balkan]]a. Iz dokumenta se može zaključiti kako četnička formacija potpukovnika Dragoslava Račića sudjeluje u frontu kao dio osovinskih snagâ, što je njemačkom Wehrmachtu svakako olakšalo povlačenje jedinicâ iz Grčke: {{izdvojeni citat|Istočni front: <br /> Pokušaj očigledno slabijih snaga [neprijatelja] da sa juga opkole našu borbenu grupu zapadno od [[Kriva Palanka|Krive Palanke]]. Uništenje neprijateljske grupe 24 km severoistočno od [[Priština|Prištine]] (300 poginulih neprijateljskih vojnika; uništeno ili zaplenjeno brojno oružje, vozila i vojna oprema). Vazdušno izviđanje ukazuje na pokret jakih snaga iz područja [[Kragujevac|Kragujevca]] ka [[Gornji Milanovac|Gor. Milanovcu]]. Četnička grupa Račića blokira rejon [[Čačak]]–[[Kraljevo]]–[[Požega (Srbija)|Požega]]. Pokreti naših snaga radi povlačenja u oblast severozapadno od [[Beograd]]a i dalje se odvijaju bez ometanja od strane neprijatelja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=655&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame no. 000649.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Abendmeldung vom 23.10.1944. <br /> Ostfront: <br /> Umfassungsversuch eigener Kampfgruppe W Kriva Palanka mit anscheinend schwachen Kräften von S. Vernichtung einer Feindgruppe 24 NO Pristina (300 Feindtote, zahlreiche Waffen, Fahrzeuge und Kriegsgerät vernichtet oder erbeutet). <br /> Aus Raum Kragujevac nach Luftaufklärung Bewegung starker Kräften gegen Grn. Milanovac. Cetnik–Gruppe Racic blockiert Raum Cacak, Kraljevo, Pozega. Eigene Absetzbewegungen Raum NW Belgrad auch weiterhin von Feind nicht verstört."}})</ref>}} O »formiranju novog istočnog fronta« pišu 4. novembra 1944. i feldmaršal [[Maximilian von Weichs]] i general [[Hans Felber]]. U izvještaju koji predstavlja svojevrsni pregled najvažnijih događaja za period avgust—novembar 1944, najviši oficiri Wehrmachta na teritoriji okupirane Jugoslavije računaju da se, pored četnika Draže Mihailovića, na strani Nijemaca u ovom »frontu« bore i [[Ruski zaštitni korpus|RZK]], [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] i [[Srpska državna straža|SDS]], zaključujući da je situacija kritična za okupatora i kolaboracioniste: {{izdvojeni citat|Uprkos mobilizaciji jedinica za uzbunu i koncentraciju neznatnih rezervi, uz bezobzirno ostavljanje otkrivenih širih delova zemlje, prodor Titovih snaga preko Ibarske doline prema jugoistoku Srbije u žestokim borbama nije mogao da bude sprečen. Grupa armija »F« je protiv Titovih snaga, pripremljenih u Crnoj Gori, bacila u borbu 1. brd. div.[iziju]. Izmičući njenom pritisku, druge Titove jedinice su početkom avgusta prešle jugozapadnu granicu Srbije. Isprva je namera vojnoupravnog komandanta Srbije bila da otkloni glavno ugrožavanje u jugoistočnoj Srbiji. U tu svrhu je 28. avgusta Komandi Grupe »Auleb« povereno komandovanje nad svima jedinicama koje su bile angažovane u jugoistočnoj Srbiji. Trebalo je da napad počne posle dovođenja 1. brd. div. iz Crne Gore. Tada je kapitulacija Rumunije od 23. 8. iz temelja izmenila situaciju u političkom i vojničkom pogledu. Na Dunavu i na granici Banata nastao je novi istočni front, a podređene bugarske snage otpale su i koncentrisale su se, napuštajući prostore koje su obezbeđivale, krajem meseca, duž glavne pruge od Velike Plane do Leskovca, u cilju odlaska za Bugarsku. Rus[ke] i srpske, kao i pol.[icijske] dobr.[ovoljačke] jedinice i četničke jedinice, koje su se do tada, uprkos svih razočarenja, borile na strani nemačkog Vermahta, postale su nesigurne, poslednje čak i delom neprijateljske. Situacija je zahtevala momentalnu mobilizaciju svih snaga koje su u tom prostoru stajale na raspolaganju, kao i dovođenje drugih nemačkih snaga iz ostalog jugoistočnog područja i njihovo angažovanje za formiranje novog istočnog fronta.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.htm Pregled dejstava potčinjenih jedinica vojnoupravnog komandanta Jugoistoka (Armijske grupe »Srbija«) od 23. avgusta do 4. novembra 1944. godine]</ref>}} U mjesečnom izvještaju Armijske grupe »F« ({{jez-njem|Heeresgruppe F}}) za oktobar 1944, poslatom Komandi Jugoistoka, konstatuje se da četnici u Srbiji nijesu u stanju održati svoje pozicije bez prisustva njemačkih okupacionih trupâ. Oficiri Wehrmachta tvrde da je „prebacivanje najvećeg dijela četničkih jedinica koje su se nalazile u sjevernoj i istočnoj Srbiji u suštini izvršeno da bi se izbjegli sukobi sa Rusima“, na čiju ih je „podmuklost“ upozorila Vrhovna komanda JVuO: {{izdvojeni citat|U borbi sa snagama 1. komun. korpusa koje su napredovale ka Beogradu, krajem septembra je Rudnički korpus [JVuO] u rejonu Lazarevca (32 km si. od Valjeva) potpuno uništen, dok je Kosmajski korpus uspio da se održi u rejonu sjeverno od Mladenovca (4 km j–ji. od Beograda). Nakon povlačenja njemačkih trupa, budući u nemogućnosti da zadrže dotadašnja operativna područja zbog premoći Rusa i komunista, četničke jedinice koje su se borile u sjeverozapadnoj i centralnoj Srbiji prebačene su do sredine oktobra na područje južno od Zapadne Morave.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&rec=311&roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001138.] <br /> ({{jez-njem|"Die Verlegung des grössten Teiles der in Nord– und Ostserbien befindlichen Cetnik–Einheiten wurde im wesentlichen zur Vermeidung von Zusammenstössen mit den Russen vorgenommem, vor deren Hinterlist das Obkdo. die Stäbe dringend warnte. <br /> Im Kampf mit den auf Belgrad vorgehenden Kräften des I.komm.Korps wurde Ende September das im Raum Lazarevac (32 NO Valjevo) stehende Rudnik–Korps völlig zerschlagen, während das Kosmaj–Korps sich im Raum Nord Mladenovac (4 SSO Belgrad) behaupten könnte. <br /> Angesichts der Unmöglichket, nach dem Abzug der deutschen Truppen die bisherigen Einsatzräume gegen die Übermacht der Russen und Kommunisten zu halten, wurden die in Nordwest– und Mittel– Serbien kämpfenden Cetnik–Einheiten biss Mitte Oktober in den Raum südlich der Westl. Morava verlegt."}})</ref>}} Izbijanje [[Crvena armija|Crvene armije]] na severoistočnu granicu Jugoslavije izazvalo je pometnju u četničkim redovima. Znatan deo četničkih trupa tokom septembra razbijen je od strane NOVJ u zapadnoj Srbiji. Sam [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]] sa manjom grupom boraca je nateran na povlačenje u Bosnu. Neki su pokušali da napadom na Nemce pred sam dolazak Crvene armije ponovo steknu saveznički status ([[Predrag Raković|Raković]], [[Dragutin Keserović|Keserović]], [[Dragoslav Račić|Račić]]), ali je i ovaj pokušaj bio kratkotrajan. Nakon neuspeha, glavnina se krajem oktobra koncentrisala u oblasti Ivanjice. Upravo u tom periodu vrh Armijske grupe E iz Grčke izbio je do [[Novi Pazar|Novog Pazara]]. Četnici su se priključili [[Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak|prodoru Armijske grupe E kroz Sandžak]] u istočnu [[Bosna|Bosnu]]. {{Wikisource|Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.}} {{izdvojeni citat|Draža Mihailović će nastaviti borbu protiv komunizma. Njegove jedinice se već bore sa Titovim trupama i imaju djelomično vezu sa njemačkim jedinicama (pukovnik v. Jungfeld, general Müller). Sada je stvar u tome, kako upotrebiti četničke jedinice kao prethodnice i osiguranje za komunikacije prilikom predstojećeg izmještanja njemačkih trupa iz Srbije. Pritom se neće moći izbjeći da četnici, prateći moguće pokrete njemačkih trupa ka zapadu, ne dospiju na tlo Hrvatske.<ref name="sr.wikisource.org">[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=51&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000045—000046.] ({{jez-njem|"D.M. wird weiterhin Kampf gegen den Kommunismus führen. Seine Verbände stehen nach wie vor gegen den Titobanden und haben zum Teil auch die notwendige Bindung an die deutsche Truppe (Oberst von Jungfeld, General Müller). Es wird nunmehr darauf ankommen, die Cetniks bei den zu erwartenden Absatzbewegungen der deutschen Truppe in Serbien als eine Art Vorhut einzusetzen, die die rückwärtigen Verbindungen durch Kampf gegen die dortständigen kommunistischen Banden öffnen. Dabei ist nicht zu vermeiden, dass die Cetniks im Zuge möglicher Rückverlegung der deutschen Kräfte in Serbien nach Westen auf kroatisches Gebiet übertreten."}})</ref>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} Prvog dana oktobra 1944, u Komandi Jugoistoka je održano savjetovanje na kojem je upozoreno na promjenljivo raspoloženje četnika prema njemačkoj oružanoj sili u okupiranoj Jugoslaviji: {{izdvojeni citat|Srbija: [...] Četničko držanje i dalje različito. Srbijanski četnici se bore zajedno sa Wehrmachtom protiv komunista. Čak je i sam Draža Mihailović tražio njemačko osiguranje za planirano prebacivanje svog štaba iz sjeverozapadne Srbije u područje jugozapadno od Beograda. Ovaj plan se ipak nije ostvario. Suprotno tome, četnici u Istočnoj Bosni, Hercegovini i južnoj Crnoj Gori su neprijateljski nastrojeni. Kreću se ka obali, kako bi u slučaju savezničkog iskrcavanja s njima uspostavili kontakt i dobili savezničku zaštitu od crvenih. Iz sigurnog izvora se doznaje da D.M. izričito osudio njihovo protivnjemačko držanje.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=111&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000105—000106.] ({{jez-njem|"Cetnik–Haltung weiterhin uneinheitlich. Serbische Cetniks kämpfen zusammen mit deutscher Truppe gegen komm. Banden. DM. selbst bat sogar um deutsche Hilfe zur Sicherung beabsichtigter Verlegung seines Hauptstabes von NW–Serbien in Raum SW Belgrad. Diese Absicht jedoch nicht durchgeführt. Demgegenüber feindselige Haltung der Cetniks im O–Bosnien, Herzegovina und S–Montenegro und Bewegung dieser Kräfte zur Küste in den Raum Dubrovnik mit dem Ziel, bei erwarteter engl.Landung Verbindung mit Allierten aufzunehmen und Schutz gegen Rote zu suchen. Nach S.Qu. bekannt, dass DM. die deutschfeidliche Haltung dieser Cetniks aussdrücklich missbilligt."}})</ref>|Izvještaj sa savjetovanja kod načelnika štaba Jugoistoka od 2. oktobra 1944 (1. oktobar 1944.).}} Koliki je stepen kontrole nad četničkim snagama u Srbiji uspjela ostvariti njemačka Komanda Jugoistoka, vidljivo je i iz zapisnika sa sastanka na vrhu, održanog neposredno pred početak [[Beogradska operacija|Beogradske operacije]] (8. X 1944), kada su zabilježene i riječi Višeg SS i policijskog vođe [[Hermanna Behrendsa]]: {{izdvojeni citat|Na pitanje g-dina feldmaršala [tj. [[Maximilian von Weichs|von Weichs]]a — prim.] postoji li mogućnost komunističkog ustanka u Beogradu, Viši SS i policijski vođa Obergruppenführer Behrends je odgovorio odrečno, ističući da su stalnim pročešljavanjem u posljednje vrijeme uklonjeni svi oni komunisti koji bi na bilo koji način mogli učestvovati u takvoj akciji. Na pitanje gdje se nalaze komunisti zatvoreni u koncentracioni logor, Behrends je odgovorio da su svi pobijeni. Na kraju je skrenuo pažnju na to da je u četničke redove uspio ubaciti dovoljno jake grupe Službe sigurnosti [SD-Sicherheitsdienst], koje imaju ostati sa četnicima i ubuduće. Na to je glavnokomandujući primijetio da je samo to dovoljan razlog zašto bi se vodstvo nad četnicima trebalo povjeriti isključivo Višem SS i policijskom vođi.<ref name="sr.wikisource.org">[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=52&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000045—000046.] ({{jez-njem|"Die Frage des Herrn Feldmarschall an den Obergruppenführer Behrends, ob er mit einem kommunistischen Aufstand in Belgrad rechne, verneinte dieser unter Hinweis darauf, dass er in letzter Zeit durch dauernde Durchkämmungen alle irgendwie für einen Putsch infrage kommenden Kommunisten beseitigt habe. Die Frage nach dem Verbleib der im Konzentrationslager erfassten Kommunisten beantwortete er dahingehend, dass diese alle umgelegt seien. Abschliessend wies Obergruppenführer Behrends noch daraufhin, dass er bei den Cetniks ausreichend starke SD—Kommandos eingebaut habe, die bei den Cetniks verbleiben würden. Von seiten O.B.Südost wurde daraufhin festgestellt, dass allein schon durch diese Tatsache die weitere Führung der Cetnikverbände durch den Höh.SS und Pol.Führer gegeben sei."}})</ref>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} Nakon poraza u [[Bitka na Jelovoj gori|bici na Jelovoj gori]], Vrhovna komanda JVuO na čelu sa Dražom Mihailovićem obrela se u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]]. Potpukovnik [[Zaharije Ostojić]], komandant Istaknutog dela štaba Vrhovne komande, šalje 30. septembra 1944. komandantu Zlatiborskog korpusa kapetanu Dušanu Radoviću (pseudonim »Kondor«) upozoravajuću depešu: {{izdvojeni citat| ''Za Kondora — ultra urgent'' Imam obaveštenje da ste Vi, [Miloš] Marković i [Filip] Ajdačić upućeni u [[Višegrad|višegradski]] srez sa specijalnim zadatkom i da ćete isti izvršiti u punoj vezi sa [[Gestapo]]m i Švabama. Vaši ljudi pričaju da su kaznena ekspedicija. Još u toku današnjeg dana očekujem Vaše objašnjenje, jer ću u protivnom preduzeti potrebno, a narod i istorija reći će ko je izdajnik?<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_133.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša Istaknutog dela štaba Vrhovne komande od 7. avgusta 1944. do 7. januara 1945. godine]</ref>}} Jedinice [[Crvena armija|Crvene armije]] i [[NOVJ]] u prvoj polovini oktobra [[1944]]. zaposele su komunikaciju dolinom [[Morava (reka)|Morave]] između [[Vranje|Vranja]] i [[Velika Plana|Velike Plane]], što je otežalo [[Proboj Armijske grupe "E" iz Grčke 1944|proboj Armijske grupe "E" iz Grčke]]. Ova formacija time je bila usmerena na komunikaciju [[Skoplje]] - [[Kosovska Mitrovica]] - [[Raška]], odnosno dolinom [[Ibar (reka)|Ibra]], i zatim na otvaranje puteva prema [[Sarajevo|Sarajevu]] pod borbom. Tokom ovog četvoromesečnog proboja saradnja između Armijske grupe "E" i četnika iz [[Srbija|Srbije]] i [[Crna Gora|Crne Gore]] imala je više vidova. U izvještaju [[91. armijskog korpusa]] Wehrmachta od 25. oktobra 1944. godine, što ga je potpisao general [[Werner von Erdmannsdorf]],<ref>NARA, T314, Roll 1360, frame no. 000889.</ref> odato je svojevrsno priznanje generalu Mihailoviću i njegovim četnicima kao najvrjednijim antikomunističkim (sa)borcima na čitavom okupiranom području [[Jugoistočna Evropa|jugoistočne Evrope]]: {{izdvojeni citat|Među antikomunističke grupe u Srbiji spadaju i sljedbenici srpskog pukovnika Draže Mihailovića [Mihailović je unaprijeđen u čin generala još decembra 1941. — prim.] i neke nezavisne četničke jedinice (četnik — borac za slobodu). Pukovnik Draža Mihailović igra u Srbiji ulogu sličnu onoj koju igra general [[EDES]]-a [[Napoleon Zervas|Zervas]] u Grčkoj. On jeste anglofil, ali i apsolutno antikomunistički nastrojen. Na osnovu njegova antikomunističkog stava, saradnja [četnika i Nijemaca] u borbi protiv Titovih komunističkih bandi bila je uglavnom zadovoljavajuća. Srbin je dobar vojnik i u tom pogledu nalazi se na prvom mjestu na Balkanu. Disciplinovan je, žilav i uporan, te stoga stoji iznad prosječnog Grka. Srpske bande se bore žešće od Grka i imaju se više cijeniti od grčkih bandita. Njihovo naoružanje je dobro.|Uputstvo za srpsko-albansku teritoriju, izdato od strane Obavještajnog odjeljenja 91. armijskog korpusa, 25. X 1944.}} Prilikom proboja od [[Sjenica|Sjenice]] prema [[Prijepolje|Prijepolju]] [[24. oktobra|24]]-[[31. oktobra]] [[1944]]. Nemci su nastupali zajedno sa borcima [[Srpski udarni korpus|Srpskog udarnog korpusa]] protiv snaga [[37. sandžačka divizija|37. sandžačke divizije]]. Od Prijepolja se glavnina [[Armijska grupe "E"|Armijske grupe "E"]] kroz Sandžak usmerila na pravac Prijepolje — Višegrad — Rogatica — Sarajevo. Jednim motorizovanim bataljonom Nemci su 1. novembra otvorili su put Prijepolje - Pljevlja, i usmerili celokupne četničke snage iz [[Srbija|Srbije]] na pravac [[Sjenica]] — [[Prijepolje]] — [[Pljevlja]] — [[Goražde]]. Time su iskoristili snage [[JVUO]] iz Srbije kao svoju levu pobočnicu. Nakon toga, svojim napadom na NOVJ u pravcu Tuzle ([[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944]]) sadejstvovale su snagama [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] u njihovom proboju na sever. U dnevnom izvještaju za 13. novembar 1944. o situaciji na teritoriji okupirane Jugoslavije iz štaba Armijske grupe »F«, u paragrafu naslovljenom “Njemačke i savezničke trupe“, navodi se, očigledno na osnovu presretnute komunikacije snaga NOVJ, da se general Dragoljub Mihailović nalazi u rejonu [[Sjenica|Sjenice]] sa „aktivnim jugoslovenskim generalom” (moguće da je riječ o [[Miroslav Trifunović|Miroslavu Trifunoviću]]).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=719&rec=311&roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001217.] <br /> ({{jez-njem|"I. Deutsche und verbündete Truppen. <br /> Draza Mihajlovic befindet sich mit einem aktiven jugosl. General im Sjenica. (VII.mont.Brig. an 3.Div. 4.11.)"}})</ref> Dok komandant [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] general [[Aleksander Ler|Ler]] u svom pregledu brojnog stanja od [[16. novembra]] [[1944]]. ubraja 10.000 četnika Pavla Đurišića u vlastite (njemačke) trupe,<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_174.htm Pregled brojnog stanja jedinica potčinjenih Grupi armija »E« na dan 16. 11. 1944. godine, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII — dokumenti Nemačkog rajha, knjiga 4], Vojnoistorijski institut, Beograd — dokument br. 174.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=382&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frames no. 000376—000377.]</ref> dotle se za četnike iz Srbije u izveštaju poslatom Vrhovnoj komandi u [[Berlin]]u kaže da se "drže u senci Vermahta". Nevoljno savezništvo veoma dobro ilustruje i sljedeći izveštaj: {{izdvojeni citat|[General] [[Miroslav Trifunović|Trifunović]] sa oko 18.000 četnika [[Dragoslav Račić|Račića]] i [[Dragutin Keserović|Keserovića]], uporedno sa nem. pokretima u rejonu [[Prijepolje]]. Pravac marša [[Foča]]. U početku učešće u borbenim dejstvima na nemačkoj strani (zaštita bokova). U poslednje vreme samo saputnici. Utisak: dokle god postoje zajednički interesi — uopšte mir. Ako vide mogućnost uspeha, bezuslovno treba očekivati prepade na nemački [[Vermaht]], naročito na odvojene grupe. <br /> Moli se da se dostavi rezultat pregovora DM — [[Hermann Neubacher|zastupnik Ministarstva spoljnih poslova]].<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%B5_%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%98%D0%B0_%22%D0%95%22_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%83_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_11.11.1944. Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.], Vojnoistorijski institut, NAV--T-311, r. 184</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=507&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000501.] <br/> ({{jez-njem|"2.) Trifunovic mit ca. 18000 Cetniks des Racic und Keserovic gleichlaufend mit dt. Bewegungen im Raum Prijepolje Marschrichtung Foca. Anfangs Teilnahme an Kampfhandlungen auf deutscher Seite (Flankenschutz). Neuerdings nur Mitläufer. Eindruck: Solange gleichlaufende Interessen im allgemeinen Ruhe. Wenn erfolgversprechend, Überfälle gegen deutsche Wehrmacht, besonders Splittergruppen, unbedingt zu erwarten. <br /> 3.) Um Übermittlung des Verhandlungsergebnisses DM – Vertreter AA wird gebeten."}})</ref>}} Načelnik štaba Armijske grupe »E« general-major [[Erich Schmidt-Richberg]] piše 5. decembra 1944. godine o pokušajima da se s četnicima Draže Mihailovića nađe, u vrijeme zajedničkog povlačenja, obostrano korisno rješenje u smislu nastavka saradnje u borbi protiv snagâ [[NOV i POJ]]: {{izdvojeni citat| ''Borbenoj grupi pukovnika Bemera <br /> Glavni štab [[V SS brdskog korpusa]]'': 1) Pošto nemačka Vrhovna komanda sa opunomoćenicima DM već pregovara (preko izaslanika pukovnika [[Gojko Borota|Borote]]), molimo da se generalu Trifunoviću predoči da sačeka uputstva od svog pretpostavljenog starešine. 2) Utvrđivanje neke neutralne zone ist. od [[Sokolac|Sokolca]] ne može se dovesti u sklad sa nemačkim planovima. 3) Ostali predlozi DM već su dostavljeni. 4) U držanju nemačkog Vermahta, koje je ranije utvrđeno, prema četnicima ništa se nije promenilo. Nemački Vermaht ima nameru da zadovolji potrebe četnika u što većoj meri uzimajući u obzir i pružanje materijalne pomoći.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »E« ZA PERIOD OD 1. OKTOBRA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=868&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000862.] <br/> ({{jez-njem|"An Kampfgruppe Oberst Böhmer nachrichtl.: <br /> Gen.Kdo.V.SS-Geb. Korps (durch Schreiben, 2. Ausf.) <br /> 1.) Da deutsches Okdo. nur mit einer DM Vertretung verhandeln kann, und dies bereits geschiet (von entsandter Oberst Borota), wird gebeten, dass General Trifunovic nahezulegen, Weisungen seiner vorgesetzten Stelle abzuwarten. <br /> 2.) Festlegung eines neutralen Raumes ostw. Sokolac läst sich mit deutschen Planungen nicht in Einklang bringen. Entsprechende andere Vorschläge wurden bereits DM übermittelt. <br /> 3.) An dem ursprünglich festgelegten Verhalten der deutschen Wehrmacht gegenüber den Cetniks hat sich nichts geändert. <br /> 4.) Die deutsche Wehrmacht wird versuchen, den Bedürfnissen der Cetniks weitgehend gerecht zu werden und beabsichtigt hierzu auch materielle Hilfeleistung."}})</ref>}} U posljednjim mjesecima okupacije Jugoslavije, dužnosnici njemačkog Wehrmachta mogli su dati konačni i zaokruženi sud o karakteru kolaboracije JVuO sa okupacionim snagama. Tako uputstvo iz štaba 91. armijskog korpusa od 26. decembra 1944. godine sadrži veoma iznijansirano tumačenje kvaliteta dosadašnje njemačko-četničke saradnje, prvenstveno uslovljene spoznajom da [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] predstavlja zajedničkog neprijatelja. Pored toga, oficiri iz štaba 91. koprusa analiziraju kako se može proći s najmanje političke štete usljed stalno prisutnog antagonizma između vlasti NDH i četnikâ, preporučajući oprez u odnosima s potonjima zbog njihovih neprekinutih veza sa [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|Saveznicima]]: {{izdvojeni citat|Srpski četnici: <br /> Upotreba četničkih jedinica dala je u raznim oblastima dobre rezultate. Poznavanje zemljišta od strane četnikâ i njihove izviđačke aktivnosti protiv Titovih snaga od koristi su njemačkom Wehrmachtu. Međutim, oslanjanje četnika na njemački Wehrmacht proizilazi isključivo iz činjenice da su inferiorni u odnosu na Titove snage — [[Angloamerika|angloamerička]] oružana intervencija bi ih navela da odmah promijene kurs. Njihovi pokušaji da se svrstaju uz angloameričkog neprijatelja se nastavljaju. Stoga se savjetuje veliki oprez kada se postupa sa četnicima. Za vlastiti stav prema četnicima presudno je sljedeće: <br /> 1) Upotreba četničkih jedinica mora se sprovesti na način tako da, u slučaju nagle promjene kursa, šteta ostane u granicama podnošljivog; <br /> 2) Nijemci moraju iskoristiti neprijateljstvo između četnika i boljševičkih bandi; <br /> 3) Saradnja s četnicima od slučaja do slučaja u zamjenu za opskrbu borbenom municijom, zdravstvenu njegu i snabdijevanje namirnicama, ukoliko su dostupne; <br /> 4) Cjelokupno hrvatsko stanovništvo mrzi četnike; kompromis između njih i hrvatskih vlasti (posebno ustaša) teško da je moguć. Stoga, moramo spriječiti njihov upad na hrvatski teritorij, posebno između [[Drina|Drine]] i [[Bosna (rijeka)|Bosne]]. Prelazak [natrag] preko Drine u Srbiju, naročito od strane četnika iz Stare Srbije [misli se na teritoriju Nedićeve Srbije — prim.], treba podržati, jer se time izbjegava konflikt s NDH. Na hrvatskom tlu, taktički nužan kontakt s četnicima tokom operacija protiv Titovih snaga treba održati što je moguće više neprimjetnijim, s obzirom na odnos s ustašama; <br /> 5) Postojeća mržnja između srpskih četnika i [[Bošnjaci|Muslimana]] zahtijeva poseban oprez tokom pregovora s obje strane i njihovog upošljavanja, jer će se i jedna i druga strana ili povući ili odmah zauzeti neprijateljski stav ako se za takve pregovore sazna; <br /> Da li se četnici mogu iskoristiti u njemačku svrhu u borbi protiv Titovih bandi, '''čime bi se uštedjela njemačka krv''', zavisiće od razumnog i vještog pregovaranja s njima.<ref>[https://znaci.org/ok/T317.php?sta1=etni&sta2=D.M&idem=1404 NARA, T314, Roll 1630, frame no. 000770.] <br /> ({{jez-njem|"Die serbischen Cetniks. <br /> Der Einsatz von Cetnik–Verbänden hat in verschiedenen Gebieten guten Ergebnissen geführt. Von Nutzen für die Deutsche Wehrmacht ist die Landeskenntnis der Cetniks und ihre Aufklärungstätigkeit den Titobanden gegenüber. <br /> Anlehnung der Cetniks an die Deutsche Wehrmacht beruht jedoch nur auf die Tatsache, daß sie den Titokräften unterlegen sind: ein bewaffnetes angloameriknisches Eingreifen wird ihr sofortiges Umschwenken veranlassen, Ihre Versuche, sich dem angloamerikanischen Gegner zu nähern, laufen weiter. Große Vorsicht den Cetniks gegenüber ist daher angebracht. <br /> Für die eigene Haltung den Cetniks gegenüber ist maßgebend: <br /> 1.) Der Einsatz der Cetnik–Verbände ist so durchzuführen, daß bei plötzlichem Umschwenken der Schaden in erträglichen Grenzen bleibt. <br /> 2.) Die Feindschaft zwischen den Cetniks und bolschewistischen Banden muß deutscherseits ausgenützt werden. <br /> 3.) Zusammenarbeit mit Cetniks von Fall zu Fall gegen Bereitstellung von Gefechtsmunition, sanitäre Betreuung und Verpflegung, soweit diese vorhanden. <br /> 4.) Die Cetniks sind bei der gesamten kroatischen Bevölkerung verhasst, ein Ausgleich zwischen ihnen und den kroatischen Dienststellen (bes. Ustascha) ist kaum möglich, daher muss ein Eindringen in den innerkroatischen Raum insbesondere zwischen Drina und Bosna unsererseits verhindert werden. Ein Übertritt insbesondere der altserbischen Cetniks über die Drina nach Serbien ist zu unterstützen, da so Konflikt mit Kroatien vermieden wird. Auf kroatischem Boden ist taktisch notwendige Fühlung mit Cetniks bei Einsatz gegen Titobanden im Hinblick auf Verhältnis zur Ustascha möglichst wenig in Erscheinung treten zu lassen. <br /> 5.) Der bestehende Haß zwischen serbischen Cetniks und Muselmanen verpflichtet bei Verhandlungen und Einsatz beider Teile zu besonderer Vorsicht, da bei Bekanntwerden solcher Verhandlungen beide Parteien entweder abspringen oder sofort eine feindselige Haltung einnehmen werden. <br /> Von einer verständnisvoll und geschickt geführten Verhandlung mit den Cetniks wird es abhängen, ob diese durch Einsatz gegen Titobanden für deutsche Zwecke nutzbar gemacht werden können, somit also deutsches Blut gespart werden kann."}})</ref>|Uputstvo načelnika štaba 91. armijskog korpusa o „srpskim četnicima“ iz decembra 1944.}} === Proboj četnika i Nijemaca iz Crne Gore (1944) === {{Poseban članak|Proboj četnika i Nijemaca iz Crne Gore|Pavle Đurišić|Crnogorski dobrovoljački korpus}} [[File:Spisak vlastitih trupa njemačke Armijske grupe E 1944, decembra 1944.jpg|thumb|Spisak trupa njemačke Armijske grupe »E« iz decembra 1944.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=382&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000376.]</ref> Na spisku se nalazi i “10.000 Crnogoraca“ ({{jez-njem|"10.000 Montenegriner"}}). Riječ je o četnicima [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]] (tj. CDK), koji su se povlačili zajedno sa okupacionim snagama.]] Dok su srbijanski četnici sadjejstvovali snagama Armijske grupe »E« u njihovom proboju na sjever, četnici iz Crne Gore uzeli su učešća u [[Proboj XXI brdskog korpusa iz okruženja|proboju XXI brdskog korpusa iz okruženja]]. Jedinice crnogorskih četnika, koje su od Njemaca takođe preformirane u dobrovoljačke pukove ("[[Crnogorski dobrovoljački korpus]]"), borile su se u sastavu njemačkog [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. brdskog korpusa]] između [[Danilovgrad]]a i [[Cetinje|Cetinja]] rame uz rame sa njemačkim vojnicima. Ove snage učestvovale su zajedno sa njemačkim snagama u operacijama protiv NOVJ ([[Operacija Frilingservahen aprila 1944|Frilingservahen]], [[Operacija Ribecal avgusta 1944|Ribecal]]). Komandant [[Armijska grupa E|Armijske grupe "E"]] je u svom izvještaju od ove četnike ubrojao u brojno stanje svojih jedinica: {{izdvojeni citat|C. D. K. od 3 puka, pod komandom potpukovnika [[Pavle Đurišić|Đurišića]], formiran neposredno od strane K-de 2. OkA ([[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druga oklopna armija]]), bio je do sada u službenom pogledu potčinjen K-di 2. OkA a u snabdevačkom i taktičkom pogledu 181. peš. div., koja je trebalo da se obimno uključi u obuku. [...] C.D.K. se do sada dokazao u borbi protiv komunista, ali je upitna njegova pouzdanost prema njemačkom Wehrmachtu zbog Đurišićeva kontradiktornog stava.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=825&rec=314&roll=664 NARA, T314, Roll 664, frame 000817.] <br /> ({{jez-njem|"M.F.K. zu 3 Rgt. unter Führung Oberstleutnant Djurisic, wurde von Pz.AOK 2 unmittelbar aufgestellt, unterstand bisher truppendienstlich Pz.AOK, versorgungsmässig und taktisch 181.Inf.Div., die sich ausbildungsmässig weitgehend einzuschalten hatte. <br /> M.F.K. im Kampf gegen Kommunisten bisher bewährt, jedoch in seiner Zuverlässigskeit gegenüber der deutschen Wehrmacht durch widerspruchsvolle Haltung Djurisic fragwürdig."}})</ref>|Izvještaj Komande 21. brdskog korpusa Komandi Grupe armija "E" od 23. septembra 1944. godine}} O odluci komandanta Crne Gore, Boke i Sandžaka JVuO potpukovnika Pavla Đurišića da slijedi kolonu njemačkih armijâ pri povlačenju s Balkana, te o značajnoj pomoći pruženoj okupatoru od strane crnogorskih četnika tom prilikom, piše u svojim ratnim memoarima i [[Hermann Neubacher]]: {{izdvojeni citat|On je bio opasan nemački saveznik. Meni je uvek bilo savršeno jasno da bismo mi za Pavla Đurišića, u slučaju invazije zapadnih sila na Balkan, ponovo postali njegov najveći neprijatelj. Kada je započelo povlačenje nemačkih trupa iz Crne Gore, Pavle Đurišić je krenuo sa njima. Tokom napornih marševa po planinskom terenu, tokom operacije povlačenja prolazili smo i kroz područja koja su kontrolisali partizani. Njegove trupe vodile su borbu sa partizanima i time nemačkim trupama olakšale evakuaciju sa tog prostora. Kasnije je Pavle Đurišić sklopio ugovor sa ustaškim trupama Ante Pavelića, da bi mogao da prođe sa svojim jedinicama kroz Hrvatsku i Istru. Tamo su se već nalazile i druge četničke jedinice, kao i Ljotićevi dobrovoljci.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], str. 176—177.</ref>|[[Hermann Neubacher]]}} === Prelazak sa Nemcima u Bosnu (1944-1945) === {{main|Proboj Armijske grupe E kroz istočnu Bosnu|Četnička ofanziva u istočnoj Bosni 1944.|Bosanska golgota}} [[File: Četnički oficir Dinarske divizije, SS-Sturmbannführer Ernst Lerch i neidentificirani SS-Hautsturmführer tokom ofanzive protiv IX. korpusa.jpg|thumb|Oficir [[Dinarska četnička divizija|Dinarske divizije JVuO]], SS-Sturmbannführer [[Ernst Lerch]] i neidentificirani SS-Hauptsturmführer tokom ofanzive protiv [[9. korpus NOVJ|9. korpusa NOVJ]] u Sloveniji, mart 1945. godine<ref>[http://bandenkampf.blogspot.com/2016/05/bk0164.html Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0164 | Photo | Höherer SS- und Polizeiführer Adriatisches Küstenland]</ref>]] [[Armijska grupa "E"]] imala je u planu otvaranje komunikacija kroz istočnu Bosnu, pa je krajem novembra jedna njena divizija ([[11. poljska vazduhoplovna divizija (Nemačka)|11. poljska vazduhoplovna divizija]]) započela napad pravcem od [[Rogatica|Rogatice]] prema [[Zvornik]]u, protiv snaga [[Treći udarni korpus NOVJ|Trećeg udarnog korpusa]] [[NOVJ]]. Međutim, kako su tokom ofanzive [[NOVJ]] i Crvene armije od 3. decembra nemačke pozicije na [[Sremski front|Sremskom frontu]] ozbiljno ugrožene, ova divizija hitno je izvučena i transportovana prugom [[Sarajevo]] - [[Slavonski Brod]] na [[Sremski front]]. Na njeno mesto usmerena je glavnina četnika iz [[Srbija|Srbije]]. U izvještaju Operativnog odjeljenja u [[Sarajevo|Sarajevu]] Armijske grupe »E« od 10. decembra 1944, koji potpisuje potpukovnik Warnstorff, istaknuto je: {{izdvojeni citat| Telegram 34. i 91. arm. korpusu, 5. SS-brd. arm. korpusu i Korpusnoj grupi »Kibler«: 1) Četnici na maršu u širi rejon Valjeva privremeno će preći preko područja Rogatica — Ljubovija — Zvornik — Kladanj. 2) DM garantuje najlojalnije držanje prema nemačkim jedinicama i nudi saradnju. Znak raspoznavanja za saradnju između nemačkih jedinica i četnika je: Mitrovica. 3) Četnike u što većoj meri koristiti za službu izviđanja. Materijalna pomoć može im se obezbediti u ograničenim razmerama ukoliko se stave na raspolaganje za borbu protiv bandi. 4) K-da Grupe armija obavestila je hrvatske vlasti o navedenom kretanju.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »E« ZA PERIOD OD 1. OKTOBRA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=998&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000992.] ({{jez-njem| <br /> "1.) Cetniks überschreiten auf dem Marsch in den Großraum Valjevo vorübergehend das Gebiet Rogatica – Ljubovija – Zvornik – Kladanj. <br /> 2.) DM hat loyalste Haltung gegenüber deutscher Truppe zugesichert und bietet Zusammenarbeit an. Kennwort zwischen deutscher Truppe und Cetniks für Zusammenarbeit ist "Mitrovica". <br /> 3.) Die Cetniks sind weitgehend für Erkundungsaufträge zu verwenden. Materielle Hilfe darf ihnen in beschränktem Ausmaß gewährt werden, soweit sie sich zum Kampf gegen die Banden zur Verfügung stellen. <br /> 4.) Die kroatischen Behörden sind über obige Bewegung durch Okdo. unterrichtet worden."}})</ref>}} U izvještaju njemačkog opunomoćenog generala u [[NDH]] od 24. decembra 1944. godine,<ref>[https://znaci.org/00001/40_82.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje POSLJEDNJI DANI NA VUČJAKU]</ref> navodi se da je general Draža Mihailović izrazio spremnost za suradnju i sa formacijama NDH u borbi protiv NOVJ: {{izdvojeni citat|Prema izvješću pouzdanog agenta, Draža Mihajlović je izrazio namjeru da se bori skupa sa ustašama i domobranima, jer je njihov zajednički glavni cilj uništenje komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=443&rec=311&roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000427.] <br /> ({{jez-njem|"Nach zuverlässiger V–Mann–Meldung soll Draza Mihajlovic geäussert haben, er wolle mit den Ustascha und Domobranen zusammen kämpfen, da das gemeinsame Hauptziel die Vernichtung des Kommunismus sei."}})</ref>|Izvještaj njemačkog opunomoćenog generala u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj od 24. XII 1944.}} Četnici su, pod ličnom komandom [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]], nakon koncentrisanja unutar nemačko-ustaških linija, izvršili [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944|napad na snage NOVJ]]. 8. decembra [[1944]]. ujutro sa nemačko-ustaških položaja u okolini [[Rogatica|Rogatice]] krenuli u silovit napad prema [[Zvornik]]u. Ovaj napad bio je usklađen sa napadom nemačkog 34. armijskog korpusa sa druge strane, pravcem [[Užice]] - [[Ljubovija]] - [[Zvornik]]. Ovom prilikom četnicima su Nemci obezbedili snabdevanje municijom, kao i zbrinjavanje ranjenika u nemačkim bolnicama u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Pošto je prodor četnika prema [[Zvornik]]u odbijen, njihova glavnina usmerila se prema oslobođenoj [[Tuzla|Tuzli]]. U [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944|neizvesnim borbama od 24. do 28. decembra]] [[Treći udarni korpus NOVJ]] krajnjim naporom odbio je ovaj napad. Nakon ovog poraza, glavnina [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] snaga razmestila se u [[Modriča|Modriči]] i okolini, gde su nakon kraćeg sukoba uspostavili sporazum sa snagama NDH. Tako su se našli na za Nemce vitalnoj komunikaciji Sarajevo - Brod, vodeći zajedno sa Nemcima teške dvomesečne borbe protiv [[Druga armija JA|Druge jugoslovenske armije]], koja je nastojala da je prekine. Preko pukovnika Borote, komandanta Romanijskog korpusa JVuO, uspostavljena je saradnja sa nemačkim štabom u [[Sarajevo|Sarajevu]], od kojeg je obezbeđeno snabdevanje municijom i bolničko zbrinjavanje ranjenika.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_130.htm Opšti uslovi sporazuma o saradnji između četnika i nemačkih jedinica pripremljeni za pregovore decembra 1944. godine], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 130</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Ratni dnevnik Armijske grupe E 1.10.1944-31.12.1944], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - prilog broj 2, (10. decembar 1944)</ref> [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićeva]] grupacija takođe je uspostavila vezu sa Štefanom Hedrihom ({{jez-nem|Stefan Hedrich}}), SS-oberfirerom i inspektorom u glavnom štabu SS, komandantom SS-oblasti Severozapadna Bosna.<ref>[https://www.znaci.org/00001/181.htm Roland Kaltenegger: TOTENKOPF & EDELWEIß], četvrti deo: Das Kriegsjahr 1944 (Ares verlag, Graz), strana 268.</ref> [[3. april]]a 1945. godine, kada su nemačke trupe napuštale Bijeljinu i okolinu, Mihailović je pokušao da ih pridobije da ostanu pod njegovom komandom kao jugoslovenski državljani.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_192.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša štaba Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 7. aprila 1945. godine]</ref> [[Schutzstaffel|SS]]-Sturmbannführer (major) [[Ernst Lerch]], u izvještaju od 8. marta 1945. godine, piše da je [[Aleksandar Nikolić (četnik)|Aleksandar Nikolić]], zapovjednik Sremsko-slavonske komande JVuO, zajedno sa svojim trupama (za koje navodi da broje oko 80 ljudi, ali i da bi po pristizanju ostatka jedinice ta cifra mogla dostići i 400) došao u [[Istra|Istru]], tj. u [[Operativna zona Jadransko primorje|Operativnu zonu Jadransko primorje]], gdje se stavlja na raspolaganje njemačkim vlastima. Ernst Lerch moli nadređene da naznače rejon u kojem bi »grupa pukovnika Nikolića« mogla da bude »upotrebljena«: {{izdvojeni citat|1.) U prostor [[Jurdani]], prov. [[Rijeka (grad)|Rijeka]], stigli su delovi četničke grupe pukovnika Nikoliča u jačini oko 80 ljudi. 2.) Prema telegr. Glavnog ureda SS od 7. 2. 45, delovodn. pov. br. 375/45, grupa Nikolić potčinjena je komandantu SS i policije u [Operativnoj zoni] Jadr. primorje. [...] 6.) Pukovnik Nikolić je samostalni četnički komandant i njegov načelnik Štaba major Miladinović je izjavio da ova grupa ne želi nikakvu zavisnost od ministra [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]a, odn. od drugih četničkih grupa. <br /> Oni obećavaju da će se stoprocentno zajedno s Nemcima boriti kako protiv komunista tako i protiv regularnih engleskih trupa koje oni navodno preziru iz dubine duše. <br /> Ovaj osnovni stav oni će zadržati u svakoj situaciji pa ma šta se desilo.<ref>[https://znaci.org/zb/4_6_19.htm Zbornik NOR-a – tom VI – Borbe u Sloveniji – knjiga 19. – 1. III – 15. V 1945. godine, Vojnoistorijski institut], Beograd, 1975, dokument br. 161, str. 822–823.</ref>|Obaveštenje komandanta SS i policije u Operativnoj zoni Jadransko primorje od 8. marta 1945. o pristizanju četnika pukovnika Nikolića u Istru}} [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za [[Jugoistočna Evropa|jugoistočnu Evropu]], u svojim poslijeratnim memoarima ističe da je sa četničkim komandantom održavao vezu sve do aprila 1945, tj. do [[Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)|zajedničkog povlačenja Nijemaca i četnika]] pred jedinicama NOVJ i [[Crvena armija|Crvene armije]]. Neubacher navodi da je postojala i zamisao o susretu između njega i generala Mihailovića, ali [[Joachim von Ribbentrop]] nije dao dopuštenje za taj sastanak: {{izdvojeni citat|Tokom sukoba četnika sa Englezima, stiglo je do mene pitanje da li bih bio spreman da razgovaram sa Dražom Mihailovićem. Ovu sam molbu prosledio ministru spoljnih poslova Ribentropu, tražeći od njega da mi dozvoli da do takvog susreta dođe. U principu, nije mi bilo zabranjeno da uspostavim kontakt. Ali, za vođenje razgovora morao sam da dobijem specijalnu dozvolu. Bilo mi je, međutim, zabranjeno da stupim na teren koji kontroliše Draža Mihailović. Moja spremnost i želja da se sretnem sa njim bili su veliki, te sam uskoro morao da sam sebi priznam da je moj glavni motiv bio – radoznalost. Da se sretnem sa četničkim vođom, a da se prethodno ne izvrše potrebne pripreme, razgovor bi bio besmislen, i jedino bi doneo neugodnost i neprilike za Dražu Mihailovića, jer bi dobio etiketu „kolaboratera“. Trebalo je susret dobro organizovati, kako bi bilo sigurno da će doneti senzacionalan rezultat. Verovatno je i sam Draža Mihailović tako razmišljao, pa zato, najzad, nije nikada ni došlo do našeg susreta. Ali, ostali smo u vezi preko naših posrednika. I jedna i druga strana bila je u tim kontaktima veoma oprezna. Jedan moj poverljiv čovek čak je tri puta bio u Dražinom glavnom štabu. Da ne bih bio suviše opširan, zadovoljiću se samo tvrdnjom da Draža Mihailović svoju politiku sve do kraja rata nije menjao. Tek početkom 1945, u vreme naših poslednjih borbi u Hrvatskoj, kada je povlačenje naših trupa sa tog prostora bilo samo pitanje dana, Draža Mihailović mi se obratio direktnom molbom – i to preko svojih poverljivih ljudi u Beču – da mu pružim pomoć u vezi sa naoružanjem njegovih jedinica. Tokom nekoliko dana ja sam čak imao direktnu radio-vezu sa njegovim glavnim štabom u Bosni. Moj poverljiv čovek bio je poslednji put kod Draže u aprilu 1945.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 161–162.</ref>}} General Mihailović je odbijao da osobno uđe u bilo kakav aranžman s okupatorom, i od ove je politike odstupio samo u četiri ili pet navrata tokom rata. Riječ je o [[Sastanak u Divcima|sastanku u Divcima]] sredinom novembra 1941. godine, zatim o dva sastanka s predstavnikom Hermanna Neubachera, [[Rudolfom Stärkerom]], u jesen 1944 (prvi u zapadnoj Srbiji na kojem je Mihailovića pratio pukovnik [[Robert H. McDowell]], šef američke vojne misije pri njegovu štabu, a drugi u sjeveroistočnoj Bosni), kao i o posljednjem sastanku sa Stärkerom na planini [[Vučjak]], početkom aprila 1945. Neubacher pokušava u svojoj knjizi ekskulpirati Mihailovića od odgovornosti za kolaboraciju.<ref>[https://znaci.org/00001/40_62.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNIČKO-NJEMAČKI SPORAZUMI O KOLABORACIJI U SRBIJI]</ref> == Nemci o generalu Mihailoviću i JVuO == [[Datoteka:Draža pred sudom.jpg|mini|desno|Optuženi [[Dragoljub Mihailović]] na [[Beogradski proces|suđenju u Beogradu]] [[1946]].]] {{izdvojeni citat|'''Njemačka je za D.M.-a neprijatelj br. 2 – neprijatelj br. 1 su komunisti'''.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=695&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000686.] <br /> ({{jez-njem|"Deutschland ist für D.M. nur noch der Feind No. 2. Feind No. 1 sind die Kommunisten."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka Armijske grupe »F« sa izaslanikom Neubacherom održanog 30. jula 1944.}} Jedna od najrječitijih evaluacijâ komandne sposobnosti načelnika štaba Jugoslovenske vojske u Otadžbini, a koja potiče iz primarnih izvora njemačke provenijencije, sadržana je u mjesečnom izvještaju Komande Jugoistoka za mart 1943. godine<ref>[https://znaci.org/00001/40_51.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje BITKA NA NERETVI I NJENE POSLJEDICE]</ref>: {{izdvojeni citat|Dosadašnje borbe pokazuju da je Mihailović kao vojni komandant zatajio. Mihailović snosi glavnu krivnju za dosadašnje neuspjehe zbog nepravilne procjene vremena, prostora i zemljišta i zbog toga što nije iskoristio opće date mogućnosti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=813&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame 6290063.] <br /> ({{jez-njem|"Die bisherigen Kämpfe zeigen, daß Mihailovic als militärischer Führer versagte. Die gegebenen Möglichkeiten infolge Unkenntnis von Zeitbedarf, Raum und Gelände nicht erkennend, trägt er die Hauptschuld an den bisherigen Mißerfolgen."}})</ref>|Procjena situacije Komande Jugoistoka za mart 1943. (1. april 1943.)}} Prilikom ispitivanja od strane istražitelja 7. američke armije avgusta 1945. godine, pisanu izjavu o svojim aktivnostima u ratnom periodu sastavio je i [[feldmaršal]] [[Maximilian von Weichs]], koji je avgusta 1943. naslijedio generala Löhra na mjestu glavnokomandujućeg Jugoistoka. U odjeljku naslovljenom »Grupe koje pomažu Njemačkoj«, von Weichs o četnicima Draže Mihailovića piše sljedeće: {{izdvojeni citat|Mihailovićeve trupe su se nekada borile protiv naših okupacionih trupa iz lojalnosti prema svome kralju. U isto vreme su se borile protiv Tita, zbog svojih antikomunističkih ubeđenja. Ovaj rat na dva fronta nije mogao dugo potrajati, posebno kada je britanska podrška počela favorizovati Tita. Sledstveno, Mihailović je pokazao pronemačka stremljenja. Bilo je angažmana tokom kojih su se srpski četnici borili protiv Tita zajedno sa nemačkim trupama. Sa druge strane, dešavalo se da neprijateljski raspoložene četničke grupe napadnu nemačke vozove za snabdevanje da bi popunili sopstvene zalihe. Mihailović je voleo da ostane u pozadini, i prepusti takve poslove svojim podređenima. On se nadao da će dočekati svoje vreme ovom igrom moći, dok mu anglo-američko iskrcavanje ne obezbedi dovoljnu podršku protiv Tita. Nemačka je prigrlila njegovu podršku, koliko god privremenu. Četničke izviđačke aktivnosti naši komandanti su visoko cenili.<ref>http://znaci.org/00002/318_4.htm ({{jez-eng|"MIHAILOVIC's troops once fought against our occupation troops out of loyalty to their King. At the same time they fought against TITO, because of anti—Communist convictions. This two front war could not last long, particularly when British support favored TITO. Consequently MIHAILOVIC showed pro-German leanings. There were engagements during which Serbian Chetniks fought TITO alongside German troops. On the other hand, hostile Chetnik groups were known to attack German supply trains in order to replenish their own stocks. ''MIHAILOVIC liked to remain in the background, and leave such affairs up to his subordinates. He hoped to bide his time with this play of power until an Anglo—American landing would provide sufficient support against TITO. Germany welcomed his support, however temporary. Chetnik reconnaissance activities were valued highly by our commanders''."}})</ref>}} Takođe, feldmaršal von Weichs na drugom mjestu podcrtava da, dok se general Mihailović nastojao držati po strani, taktička je njemačko-četnička kolaboracija na terenu poprimala sve veći obim: {{izdvojeni citat|Iako se on sâm [Mihailović] oštroumno suzdržavao od iznošenja svog ličnog stava u javnosti, bez sumnje kako bi imao odriješene ruke za svaku eventualnost (npr. savezničko iskrcavanje na Balkanu), dopustio je svojim komandantima da pregovaraju s Nijemcima te da s njima sarađuju. I oni su to činili, sve više i više...<ref>Röhr, Werner, ed. (1994). Europa unterm Hakenkreuz: Okkupation und Kollaboration (1938–1945). Berlin: Hüthig. s. 358. <br/ > ({{jez-eng|"Though he himself [Draža Mihailović] shrewdly refrained from giving his personal view in public, no doubt to have a free hand for every eventuality (e.g. Allied landing on the Balkans), he allowed his commanders to negotiate with Germans and to co-operate with them. And they did so, more and more..."}})</ref>|[[Maximilian von Weichs]]}} Specijalni [[Adolf Hitler|Hitler]]ov izaslanik [[Hermann Neubacher]] u svojim memoarima tumači politiku Draže Mihailovića. On piše da je Mihailović „ostao neprijatelj okupatoru, koji je, zbog Titovog uspona, postao njegov neprijatelj broj dva”. Neubacher primjećuje da su Mihailovićevi komandanti sarađivali sa Nijemcima, dočim je on nastavio voditi antiokupatorsku propagandu: {{izdvojeni citat|Politiku Draže Mihailovića nije bilo teško razumeti. On je bio impresioniran nemačkim vojnim podvizima. Pa ipak, sa sigurnošću je računao na to da će Nemačka izgubiti rat. Dovoljno sam čuo od pouzdanih izvora, koji su me obavestili o Dražinom stavu prema Rajhu. On je ostao neprijatelj okupatoru, koji je, zbog Titovog uspona, postao njegov neprijatelj broj dva. Saveznici su Dražu ostavili na cedilu, pa je zato pokušao da od Nemaca – koji su za njega sada bili samo neprijatelj broj dva – dobije što je moguće više oružja. Namera četničkog vođe bila je ova: da se, kada započne nemačko povlačenje, bez borbe dokopa nemačkih strateških pozicija i da se na njima utvrdi. On se spremao za konačan obračun sa Titom, koji je trebalo da se vodi beskompromisno, na život ili smrt, a u pitanju je bila budućnost Jugoslavije. Dok su, dakle, Dražini podređeni komandanti tu i tamo sarađivali sa Nemcima, on je sam nastavio da i dalje vodi propagandu protiv Nemaca.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 160–161.</ref>}} Čak i kada je odobravao kolaboraciju svojih komandanata sa okupatorima, general Mihailović je strogo vodio računa da se na taj način lično ne kompromituje, prvenstveno iz straha od negativne reakcije stanovništva okupirane Jugoslavije. Presretanjem komunikacije između Mihailovića i vojvode Đujića ujesen 1943, njemački nadležni organi su registrovali ovu tendenciju kod četničkog vođstva: {{izdvojeni citat|18.11. Radio-naređenje D.M. Đujiću da još više nego do sada ratuje zajedno sa njemačkim Wehrmachom protiv komunista, jer su oni izdali srpsku nacionalnu stvar. On sam ne može tako postupiti zbog stava naroda.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=235&roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000223.] <br /> ({{jez-njem|"18. 11. FUNKBEFEHL D. M. AN DJUJIC, MIT DEUTSCHER WEHRMACHT GEGEN KOMMUNISTEN MEHR ALS BISHER ZU KAEMPFEN, DA NATIONALE SACHE SERBIENS VERRATEN. ER SELBST KOENNE WEGEN VOLKSMEINUNG NICHT MITMACHEN."}})</ref>|Depeša komande Druge oklopne armije komandi [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 21. novembra 1943. godine}} General [[Schutzstaffel|SS]]-a [[Otto Kumm]], treći komandant [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS dobrovoljačke brdske divizije »Prinz Eugen«]], u knjizi ratnih memoara naslovljenoj ''Vorwärts, Prinz Eugen! Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"'' („Naprijed, Prinz Eugen! Istorija 7. SS dobrovoljačke divizije Prinz Eugen”), ostavio je svoje tumačenje prirode odnosâ između JVuO i njemačkog okupatora: {{izdvojeni citat|Kao ostatak „u šumi“ regularne armije nakon okupacije Jugoslavije, oni su nosili stare uniforme – i nove brade, jer su se zakleli da se neće brijati dok okupator ne bude isteran iz zemlje. Oni su bili verni kraljevini i borili su se za svog mladog kralja Petra II, ali radije su se držali udaljenih sela i oblasti, ne napadajući naše jedinice, osim ako se nisu osećali dovoljno nadmoćnim. Disciplina i naoružanje bilo im je relativno dobro, a u odnosu prema drugim jugoslovenskim narodnim i verskim grupama bili su nepredvidljivi – što je često išlo do napada na hrvatska sela i muslimanske žene. Kao prijatelje još su imali Engleze – i njihov radio. Na volovskim kolima ili na konjskim leđima oni su se povremeno prebacivali u druge oblasti, najčešće neuzdrmani, jer smo ih mi puštali, smatrajući da ih dugoročno možemo pridobiti za nas – kao '''braću po oružju protiv komunizma'''. To je donekle nejasna situacija, oni nisu prijatelji, ali ni neprijatelji, i situacija se menja s vremena na vreme.<ref>[http://www.znaci.org/00001/200.htm Otto Kumm: VORWÄRTS, PRINZ EUGEN! - Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"], [http://www.znaci.org/00001/200_5.pdf Aufstellung der Division "Prinz Eugen"] str. 52. <br /> ({{jez-njem|"Als Reste der nach der Besetzung Jugoslawiens 'in den Wald' gegangenen regulären Armee tragen sie die alte Uniform – und neue Bärte, da sie geschworen haben, sich nicht früher zu rasieren, bevor nicht der Okkupator aus dem Land gejagt ist. Sie sind königstreu und kämpfen für ihren Jung-König Peter II., doch weichen sie lieber aus in abseits gelegene Dörfer und Gebiete und stellen sich nur selten unseren Verbänden, es sei denn, sie fühlen sich in ausreichender Ubermacht. Disziplin und Bewaffnung sind relativ gut, gegenüber den anderen jugoslawischen Volks- und Glaubensgruppen sind sie unberechenbar, weshalb es oft zu Ubergriffen gegen kroatische Dörfer oder muselmanische Frauen kommt. Als stille Freunde haben sie die Engländer – und ihre Funkgeräte. Auf Ochsenkarren oder hoch zu Roß verlegen sie manchmal in eine andere Gegend, meist ungeschoren, da wir sie ziehen lassen und sie auf lange Sicht für uns gewinnen wollen – als Waffengefährten gegen den Kommunismus. Es ist eine etwas unklare Situation, sie sind nicht Freund, auch nicht Feind, die Lage wechselt von mal zu mal."}})</ref>}} Saradnju sa četničkim formacijama generala Mihailovića u borbi protiv zajedničkog neprijatelja pominje u svojim memoarima i [[Schutzstaffel|SS]]-potpukovnik [[Otto Skorzeny]], vođa njemačkih komandosa, zaslužan za izvođenje brojnih specijalnih operacija tokom rata. Neposredno pred [[Kapitulacija Nacističke Njemačke|kapitulaciju nacističke Njemačke]], ''Obersturmbannführer'' Skorzeny je tri dana (od 5. do 8. maja [[1945]]. godine) vršio dužnost šefa njemačke vojno-obavještajne službe ''[[Abwehr]]''. Po osobnom ''[[Adolf Hitler|Führer]]ovom'' naređenju, potpukovnik Skorzeny biva upućen proljeća 1944. godine u okupiranu Jugoslaviju, kako bi koordinirao [[Operacija Konjićev skok|operacijom uništenja]] [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOVJ]] i zarobljavanja [[Josip Broz Tito|maršala Tita]]: {{izdvojeni citat|U proljeće 1944. dobio sam naredbu Vrhovne komande Wehrmachta da lociram [[Josip Broz Tito|Titov]] štab, uništim ga i uhvatim Tita, koji je, prema [[Winston Churchill|Churchill]]ovoj volji, već bio zamijenio generala Mihailovića. Mihailović, ratni ministar mladog kralja [[Petar II Karađorđević|Petra II]] od Jugoslavije, koji je živio u egzilu u [[London]]u, bio je uplašen sve većim uticajem komunizma. Na njegovo zaprepaštenje, njegovi su se četnici ponekad borili zajedno čak s mađarskim trupama, Hrvatima [[Ante Pavelić]]a, pa čak i sa našim vojnicima protiv Titovih trupâ.<ref>Otto Skorzeny, ''Meine Kommandounternehmen. Krieg ohne Fronten'', Universitas Verlag in F.A. Herbig Verlagsbuchhandlung GmbH, München, 1993, s. 201. <br /> ({{jez-njem|"Im Frühjahr 1944 bekam ich den Befehl vom OKW, das Hauptquartier Titos ausfindig zu machen, es zu zerstören und Tito gefangenzunehmen, der nach dem Willen Churchills schon den General Mihailowitsch abgelöst hatte. Der Kriegsminister des im Exil in London lebenden jungen Königs Peter II. von Jugoslawien, Mihailowitsch, war über den fortschreitenden Einfluß des Kommunismus erschreckt. Seine Tschetniks schlugen sich zu seinem Erstaunen manchmal sogar gemeinsam mit den ungarischen Truppen, den Kroaten des Ante Pawelitsch und selbst unseren Soldaten gegen die Truppen Titos."}})</ref>}} == Reference == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Kolaboracija četnika sa silama Osovine]] * [[Saradnja četnika sa fašističkom Italijom]] == Vanjske veze == {{commonscat|Chetnik collaboration with Axis occupation}} * [https://www.znaci.org/00001/40.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945 (Stanford University Press 1975)] {{Kolaboracija u Jugoslaviji}} {{Authority control}} [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu| ]] dl1xc6qpw3tf6ad53wr54z3wf8rhq5b 42711143 42711142 2026-10-15T12:00:53Z ~2026-52047-51 396422 /* Proboj četnika i Nijemaca iz Srbije (1944) */ 42711143 wikitext text/x-wiki {{Sređivanje|razlog=Preterana upotreba citata}} [[File:Lukačević i Nemci.jpg|thumb|Četnički potpukovnik [[Vojislav Lukačević]], dvojica nemačkih oficira i neidentifikovani četnički komandant. Fotografija je verovatno nastala tokom [[Bitka za Konjic 1943.|bitke za Konjic]], od 19. do 26. februara 1943. godine, kada su snage pod Lukačevićevom komandom sadejstvovale s Nemcima.]] [[File:Četnici i Nemci u okupiranoj Jugoslaviji.jpg|thumb|Četnici i Nijemci u okupiranoj Jugoslaviji.]] {{TranslitN|Kolaboracija četnika s Trećim Reichom|Колаборација четника с Трећим Рајхом}} '''Kolaboracija četnika s Nemcima''' odvijala se, sa manjim ili većim intenzitetom, tokom većeg dijela perioda [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupacije Jugoslavije u Drugom svetskom ratu]]. Glavna usluga koju su četnici vršili Nemcima bila je borba protiv [[Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Jugoslavije|partizanskih jedinica]], hvatanje pripadnika [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|pokreta otpora]] po naseljenim mestima, te njihovo likvidiranje ili slanje u logore pod kontrolom okupacionih ili kvislinških vlasti. Zbog njegovog inicijalnog učešća u [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanku u Srbiji 1941]], Nemci su [[Draža Mihailović|Dražu Mihailovića]] dugo smatrali neprijateljem, za kojim je raspisana poternica.<ref>https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D0%BC_%D0%B8%D0%B7_%D0%B4%D0%B5%D1%86%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941.</ref><ref>https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D0%BC_%D0%B8%D0%B7_%D1%98%D1%83%D0%BB%D0%B0_1943.</ref> Istovremeno, njegovi odredi širom okupiranog područja sarađivali su sa nemačkom vlašću na razne načine (npr. [[legalizacija četnika u Srbiji]] 1941–1943). Saradnja četnika sa Vermahtom postala je sveobuhvatna nakon novembra 1943. godine, kada je politički vrh u [[Berlin]]u konačno odlučio da prihvati Dražu Mihailovića za saradnika, što je rezultiralo potpisivanjem niza [[Ugovori o saradnji četnika i Vermahta|ugovora o saradnji]] sa njegovim glavnim komandantima u Srbiji. Nakon potpisivanja ugovora o primirju i saradnji, okupator je počeo isporučivati municiju i vojnu opremu četničkim jedinicama koje su se, zajedno sa njemačkim trupama i pod nadzorom njemačkih oficira, borile protiv jedinica [[NOVJ]] u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]] i [[Sandžak]]u.<ref>AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 12058.</ref> U [[NDH]], četnici su služili Nemcima za razne namene: dostavljanje obaveštenja o komunistima, pomoć nemačkim nabavkama stoke, pomoć trupama u svojstvu vodiča, pomoć u ljudstvu, učestvovanje u osovinskim operacijama (na primer [[operacija Citen|operacija Ziethen]], [[operacija Bora]]), i druge potrebne radnje za gušenje ustaničkog pokreta.<ref name="ReferenceA">[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_259.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. novembra 1943. Štabu 2. oklopne armije o saradnji četnika sa nemačkim trupama u Dalmaciji i zapadnoj Bosni]</ref> Nemci su četnike snabdevali oružjem i opremom i dozvoljavali im da po potrebi koriste njihove garnizone za smeštaj i motorizaciju za transport. Partizanske pokrete po Bosni i Hercegovini te Hrvatskoj Nijemci su u mnogo navrata doznavali na osnovu četničkih dojava.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1071&rec=314&roll=563 NAW, T-314, Roll 563, frames 001061-1062: Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa (31. januar 1944.)]</ref> Prve dve godine rata, četnici su formalno bili deo [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|savezničke]] koalicije, ali zbog stavljanja [[Četnički odredi Jugoslovenske vojske|četničkih odreda Jugoslovenske vojske]] pod komandu Vermahta, krajem 1943. je došlo do konačnog napuštanja Draže Mihailovića od strane Saveznika, a potom 1944. godine i do napuštanja i osude četnika od strane jugoslovenskog kralja.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D0%B2_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%99%D0%B0_%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B0_II_%D0%BD%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BF%D0%B0%D1%9A%D0%B5_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D1%98_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D1%81%D1%86%D0%B8_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%98%D0%B5 Poziv kralja Petra II na pristupanje Narodnooslobodilačkoj vojsci Jugoslavije]</ref> Zbog kolaboracije sa nemačkim okupatorom, mnogim je četničkim vođama, uključujući samog Dražu Mihailovića, suđeno u [[Beogradski proces|beogradskom]] i drugim procesima. Pored kolaboracije sa Nemcima, četnici na teritoriji italijanske okupacione zone su tesno [[Kolaboracija četnika s fašističkom Italijom|sarađivali sa fašističkom Italijom]]. == Nemačka politika prema četnicima == Česte njemačke promjene kursa u odnosu prema četnicima Draže Mihailovića (npr. [[Sastanak u Divcima|pregovori u Divcima]] u novembru, pa [[Operacija Mihailović|napad na štab Draže Mihailovića]] u decembru 1941, zatim ponovna obustava progona Mihailovićevih četnika i skidanje ucjene na njegovu glavu u proljeće 1942. godine, itd.) tokom čitavog ratnog perioda, bile su u potpunosti u skladu sa politikom koja je vođena u okupiranim zemljama. Najplastičniji prikaz ovakvog pristupa prezentovao je [[Felix Benzler]], opunomoćenik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova u [[Beograd]]u, u izvještaju koji je poslao u [[Berlin]] 11. marta 1942. godine ministru vanjskih poslova [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]]: {{izdvojeni citat|To što nemačka vojna mesta vode pregovore s pojedinim četničkim vođama, nije ništa neobično u srpskom prostoru. To se zbiva svesno, u okviru naše politike, uslovljene slabošću naših vojn[ičk]ih snaga i dosad ne bez uspeha vođene, da Srbe, a naročito ustanike usmeri jedne protiv drugih (komuniste protiv četnika, četnike među sobom, vladine dobrovoljce protiv komunista i četnika) i da se time po mogućnosti omete obrazovanje jednog jedinstvenog fronta.<ref>AVII, NAV, N-T-120, 200/153555-58.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. I/272.</ref><ref>Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 90.</ref>}} Njemačko konstantno opiranje uspostavi saradnje s četnicima Draže Mihailovića bilo je generirano sa samog političkog vrha. U ratnom dnevniku Vrhovne komande Wehrmachta prenesena je informacija da je 23. septembra 1942. održan sastanak vođe Trećeg Reicha [[Adolf Hitler|Adolfa Hitler]]a s predsjednikom [[Rumunija|rumunjske]] vlade [[Ion Antonescu|Ionom Antonescuom]] i poglavnikom [[NDH]] [[Ante Pavelić|Antom Pavelićem]]. Na sastanku se uglavnom raspravljalo „o hrvatskim problemima“. Pored njemačkog veleposlanika u [[Zagreb]]u [[Siegfried Kasche|Siegfrieda Kaschea]], sastanku je prisustvovao i opunomoćeni general u NDH [[Edmund Glaise von Horstenau]] koji se nije ustručavao da „otvoreno kritikuje hrvatsku vlast“, ali je i „skrenuo pažnju na četnike, koje su naoružali Italijani“. General von Horstenau je predložio da bi četnike trebalo „upotrebiti da na svom području [tj. u njemačkoj okupacionoj zoni] postanu organi reda“: {{izdvojeni citat|Hitler je na taj predlog negativno odgovorio, jer da mu se čini veoma opasno da se četnicima pruži podrška. Četnici su pre svega srpske patriote, koji zastupaju [[Velika Srbija|velikosrpsku]] misao. Time hranimo zmiju koja će jednoga dana da poraste. Istina, danas je ona još mala, ali jednog dana mogla bi da bude opasna.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Nakon sagledavanja situacije na Balkanu u jesen 1943, Nemci su jugoslovenske partizane proglasili najvećim neprijateljima.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_3_156.htm PROCENA KOMANDANTA JUGOISTOKA FELDMARŠALA VAJKSA OD 1. NOVEMBRA 1943. VOJNO-POLITIČKE SITUACIJE NA BALKANU KRAJEM OKTOBRA 1943. GODINE</ref> U cilju borbe protiv partizana, tolerisali su i koristili četnike kao antikomunističku miliciju, iako im je bilo dobro poznato da oni održavaju veze sa [[London]]om. == Hronologija == === Mihailovićeva ponuda Nemcima i pregovori u Divcima (jesen 1941) === {{main|Ustanak u Srbiji 1941.|Sastanak u Divcima}} {{izdvojeni citat|Četnički odredi jugoslovenske vojske pod komandom pukovnika Draže Mihailovića stavljaju se na raspolaganje za borbu protiv komunista u saradnji sa nemačkim Vermahtom.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%99%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_30._%D0%BE%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941._%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0 Извештај капетана Матла претпостављенима од 30. октобра 1941. о разговорима са представницима Драже Михаиловића]</ref>|Ponuda Draže Mihailovića Nemcima iz oktobra 1941.}} {{Wikisource|Izjava pukovnika Branislava Pantića o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima}} {{Wikisource|Izveštaj kapetana Matla pretpostavljenima od 30. oktobra 1941. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića}} {{Wikisource|Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.}} Nemci su za gušenje [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji 1941.]] angažovali dodatne trupe i sproveli drastične represalije nad stanovništvom, što je Mihailovića navelo da se povuče iz ustanka, napadne partizane i zatraži kontakt sa nemačkom upravom radi prekida neprijateljstva. Vezu je uspostavio preko pukovnika [[Branislav Pantić|Branislava Pantića]], njegovog predstavnika i obaveštajca u [[Beograd]]u. Pukovnik Pantić je nakon rata svjedočio da je odluka o pregovorima s predstavnicima njemačkih okupacionih snagâ donijeta krajem oktobra 1941. godine, i to na sastanku održanom u kući [[Živojin Mišić|vojvode Mišića]] u [[Struganik]]u. Sastanku su, pored Draže Mihailovića i Branislava Pantića, prisustvovali i [[Dragiša Vasić]], potpukovnik [[Dragoslav Pavlović]], major [[Aleksandar Mišić]] i kapetan [[Nenad Mitrović]]. Pukovnik Pantić piše: {{izdvojeni citat|O potrebi pregovora nije bilo reči. Situacija je svima bila jasna. Ona ih je neodstupno zahtevala. Sporno je bilo: sa kime treba razgovarati, da li sa Nemcima ili sa Nedićem? Posle duže diskusije većina se složila da treba pregovarati sa Nedićem. Ovome se odsudno usprotivio Draža i major Mišić. Njegov zaključak po ovom pitanju bio je izražen rečima: – KAD JE SITUACIJA TAKVA DA MORAM DA PREGOVARAM, ONDA ĆU DA PREGOVARAM SA NEPRIJATELJEM. NA TO ME OVLAŠĆUJE I MEĐUNARODNO RATNO PRAVO. UOSTALOM, ŠTA MI MOŽEMO DA DOBIJEMO OD NEDIĆA? SVE ŠTO NAMA TREBA, ORUŽJE I MUNICIJA, NEDIĆ MORA TRAŽITI OD NEMACA. JER OVDE NISU U PITANJU MALE I SITNE KOLIČINE. ZAŠTO IĆI POSREDNO, KAD MOŽEMO NEPOSREDNO? Njegovo odsudno držanje, po ovom pitanju, odnelo je prevagu... Isto tako bilo je sporno pitanje da li da se o pregovorima obavesti Nedić. Posle kraće diskusije, a pošto sam ja izložio da kapetan g. dr. Matl nalazi da Nedića treba obavestiti, doneta je odluka da se tako i učini. Tako je doneta odluka da se pregovara sa Nemcima.<ref>[https://sr.m.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D1%98%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BE_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D1%98_%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%B8_%D0%B4%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81_%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0 Izjava pukovnika Branislava Pantića o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima]</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 138.</ref><ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 115.</ref>|Izjava pukovnika [[Branislava Pantića]] o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima}} 1. novembra 1941. godine, pukovnik Draža Mihailović je uputio generalu [[Walteru Hinghoferu]], komandantu [[342. divizija|342. pješadijske divizije]], ponudu sljedeće sadržine: {{izdvojeni citat|1) Na kolubarskom frontu nema komunista. Ukoliko ih je bilo oni su postali bezopasni. <br /> 2) Organizacija četnika je u stanju da održava red na području zapadne Srbije. <br /> 3) Komunistička opasnost će prestati od momenta kada se četničkoj organizaciji pruži mogućnost da neometano radi. Broj nacionalista je tako veliki da komunista ima samo 5%. Uz pomoć svoje brojne nadmoćnosti nacionalni elemenat pod komandom četnika može rešiti komunistička pitanja bez obostrane borbe. <br /> Uslov je: dovoljno naoružanje, koje nedostaje. <br /> 4) Ulazak u pojedine gradove je bio neophodan da se ne bi komunističke jedinice predstavljale kao oslobodioci i da ne bi povukle za sobom narodne mase. To se moralo događati i radi toga da bi se sprečili komunisti da vrše teror nad stanovništvom. <br /> 5) Četnička akcija nije usmerena protiv nemačkih jedinica, ukoliko one ne napadaju četnike i narod. <br /> 6) Naš narod voli slobodu i radovao bi se kada se na njegovoj teritoriji ne bi nalazile nemačke jedinice. To odgovara četničkom načinu vođenja rata, bez obzira na žrtve koje donosi. Oblast zapadne Srbije nema nikakav vojni značaj za nemačke jedinice, i trebalo bi da bude slobodna zona, u kojoj četnici održavaju red, pod uslovom da ih se u tome ne sprečava i da su dovoljno naoružani.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_240.htm Izjava Draže Mihailovića od 1. novembra 1941. komandi nemačke 342. pešadijske divizije]</ref>}} Prethodno, general Hinghofer je 30. X 1941. obavijestio njemačkog opunomoćenog generala i zapovjednika u Srbiji [[Franz Böhme|Franza Böhmea]] da lokalni četnički komandanti u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]] nude saradnju, očekujući zauzvrat pomoć u oružju od okupatora: „Četničke vođe iz [[Valjevo|Valjeva]], [[Slovac|Slovca]] i [[Lajkovac|Lajkovca]] daju važne podatke o organizaciji i izjavljuju spremnost da se sa nemačkim trupama bore protiv komunista. Traže oružje.“<ref>BA-MA, RH 26-342/14, 10-odnevni Hinghoferov izvještaj Bemeu, 30. 10. 1941.</ref> Odmah po pristizanju Mihailovićeve ponude, štab 342. pješadijske divizije je istoga dana (1. XI) dostavio izvještaj svojoj pretpostavljenoj komandi u kome, između ostalog, stoji i sljedeće: {{izdvojeni citat|Masa četnika, koja se nalazi u rejonu Valjeva, do sada se držala potpuno lojalno. Oni su prema komunistima zauzeli jasan odbijajući, takoreći, neprijateljski stav i može se reći uspešno se protiv njih borili. Oni su spremni i voljni da zajedno sa Vermahtom razbiju komuniste, kao i da u zemlji ponovo uspostave red i mir i zato traže nemačku pomoć.<ref>AVII, NAV—N—T—315, rolna 2130, snimci 626—632.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_10.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje MIHAILOVIĆ TRAŽI POMOĆ OD OKUPATORA]</ref>}} No, na samom početku sastanka sa nemačkim predstavnicima u selu [[Divci]] 11.11.1941. pukovniku Mihailoviću je rečeno: {{izdvojeni citat|Pre dve nedelje poručili ste nam preko Vaših poverenika u Beogradu da je Vaša namera "da nećete više dozvoliti da se srpska krv beskorisno proliva i srpska imovina dalje uništava". Istovremeno ste ponudili da se zajedno sa nemačkim Vermahtom i organima Nedićeve vlade borite protiv komunizma. Ponuda je od strane Glavne komande odbijena jer: 1) Nemački Vermaht će sam u najkraćem vremenu okončati sa komunizmom i 2) glavni komandant ne može imati poverenja prema Vama kao savezniku.}} Nemci su procenili da Draža zna za dolazak njihovih oklopnih trupa, da kao generalštabni oficir pravilno ocenjuje da će se nastavak nemačkih operacija rđavo završiti po njega, i stoga "nemački Vermaht ne može da se optereti takvim saveznicima koji mu se privremeno priključuju iz razloga oportuniteta".<ref name="Divci">[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BC_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%83_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%83_%D0%94%D0%B8%D0%B2%D1%86%D0%B8_11.11.1941. Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.]</ref> U daljem razgovoru pukovnik Mihailović se pravdao nacistima zbog učešća u ustanku: {{izdvojeni citat|Nije moja namera da ratujem protiv okupatora, jer kao generalštabni oficir poznajem snage obeju snaga.<ref name="Divci"/>}} Pukovnik Mihailović se pravdao da je morao uzeti neke gradove od Nemaca da ih komunisti ne bi uzeli,<ref>„Moji ljudi su [[Bitka za Loznicu 1941.|krenuli na Loznicu]] zato da je komunisti ne zauzmu.”</ref> tvrdeći da nije na strani ustanika, tj. „onih koji žele da isteraju Nemce”.<ref name="Divci"/> Mihailović je izjavljivao Nemcima lojalnost i tražio da mu daju municiju kako bi nastavio borbu protiv Titovih partizana.<ref>„Neophodno je imati municiju! Računajući s tim, došao sam ovamo.”</ref> Međutim, on je želio da njegovo „delovanje na nacionalnoj osnovi” ostane skriveno od javnosti kako ne bi prošao poput vojvode [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]], koji je sklopio otvoreni sporazum sa okupatorom, čime je izgubio ugled u narodu i dobio žig izdajnika.<ref name="Divci"/> Nakon opetovanih zahtjeva okupatoru za isporukom municije, pukovniku Mihailoviću je nedvosmisleno stavljeno do znanja da je jedina opcija za njega i njegove trupe bezuslovna kapitulacija. I pored nepopustljivog njemačkog stava, Mihailović, kao i major Mišić, pokušali su u više navrata uvjeriti svoje sagovornike da uvaže njihove prijedloge, pružajući Nijemcima čvrsta uvjeravanja da im ne prijeti nikakva opasnost sa četničke strane: „Nećemo se boriti protiv Nemaca, pa ni onda ako nam ova borba bude nametnuta... '''Mi vam nećemo biti neverni'''... Mi idemo tako daleko da Vas molimo da do nas uputite oficire za vezu da biste se, uz punu garanciju, mogli uveriti u našu borbu protiv komunista.” Uprkos svim četničkim pokušajima, njemački su pregovarači ostali rezolutni: {{izdvojeni citat|„Ponuda pukovnika Mihailovića da stavi svoje snage na raspolaganje za borbu protiv komunista je odbijena i zatražena je bezuslovna predaja. Mihailović je tražio da se konsultuje sa svojim komandatima. Mihailović također tražio oružje za borbu protiv komunista. Ovo je igra, borba između bandi za izvor oružja. Ipak, čini se da jedan dio Mihailovićevih bandi iskreno želi da se bori protiv komunista.“<ref>NAW, T-311, Roll 175, 000121-2: Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka</ref>|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka 17.11.41.}} Među brojnim njemačkim dokumentima u kojima se pominje sastanak u Divcima, izdvaja se bilješka potpukovnika [[Rudolfa Kogarda]] (koji je prisustvovao sastanku) o četničkom komandantu, kao i o razgovorima vođenim sa Mihailovićevim oficirima pri povratku za [[Beograd]]. Potpukovnik Kogard zapisuje da je „pukovniku Mihailoviću (je) mnogo stalo do toga da se vrhovni komandant u Srbiji [general [[Franz Böhme]] — prim.] uveri u iskrenost njegovih namera”: {{izdvojeni citat|Obustaviti borbu protiv nemačkog Vermahta i povesti je samo protiv komunista. Na samo vođenje borbe druga strana ne sme da utiče. Izuzimajući to što sâm ne želi da se potčini, živi u ubeđenju da komuniste u njihovom gerilskom načinu ratovanja regularne trupe ne mogu da poraze. On, dakle, želi da preuzme specijalni zadatak i garantuje uspeh... U izlaganju pukovnika Mihailovića samo uzgred je nagovešteno da pre uništenja komunista ne može ni da pomišlja na polaganje oružja. Pri povratku u Beograd njegovi poverenici su naglasili da je pukovnik Mihailović spreman da položi oružje čim uništi komuniste. A za uspešno okončanje ove borbe potrebna mu je municija, jer je komunisti imaju u ogromnim količinama... Potpukovnik Kogard je pitao srpskog kapetana [Nenada — prim.] Mitrovića šta Mihailovićeva grupa radi sa zarobljenim komunistima. Odgovoreno mu je da se ubeđeni komunisti ubijaju, a oni koji su samo pošli s njima odvode se u koncentracione logore. [...] Mihailović izjavljuje da mu nikada nije bila namera da se bori protiv nemačkih trupa i saopštava da će i sada naložiti svojim trupama da se ne bore protiv nemačkog Vermahta.<ref>NAW, Mikrofilm T—314, Roll 1457, snimci 1332—1335.</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 161—162.</ref>}} Obavještajni oficiri, raspoređeni u njemačkim ustanovama u Srbiji, registrovali su da je s jeseni 1941. godine došlo do raspada jedinstvenog ustaničkog fronta, kao i da je pukovnik Mihailović naredio [[Napad četnika na Užičku Republiku|napad]] na [[Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|partizansku slobodnu teritoriju]]. U skladu s novonastalom situacijom, Wehrmachtovi oficiri predlažu svojim pretpostavljenim u [[Berlin]]u koordinaciju okupatorskih dejstava s onima četničkih odredâ, što bi doprinijelo efikasnijem gušenju partizanskog otpora, čiji je centar bilo [[Užice]]: {{izdvojeni citat|Mihailović treba da sada pokrene akciju protiv Užica, gde se navodno nalazi celokupno rukovodstvo komunista, a zbog čega treba da se stavi u izgled i bombardovanje sa nemačke strane. U kontaktima sa nemačkim okupacionim vlastima koji su niže opisani, Mihailović je navodno molio da mu se stavi na raspolaganje 100.000 metaka da bi mogao nastupiti protiv Užica.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 1, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova Nemačkog Rajha: 18. april — 31. decembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1973, dok. 236, str. 630.</ref>|IZVEŠTAJ OBAVEŠTAJNOG CENTRA VERMAHTA U BEOGRADU OD 14. NOVEMBRA 1941. VRHOVNOJ KOMANDI VERMAHTA O ODNOSU ČETNIKA DRAŽE MIHAILOVIĆA PREMA NOP-u, O PREGOVORIMA PREDSTAVNIKA VERMAHTA I DRAŽE MIHAILOVIĆA I O VOJNO-POLITICKOJ SITUACIJI U SRBIJI}} Nakon rata, pukovnik [[Branislav Pantić]] je u pisanoj izjavi jednom [[ZBOR|ljotićevskom]] autoru u emigraciji detaljno objasnio okolnosti u kojima je došlo do odluke da se vode pregovori sa Nijemcima. Pukovnik Pantić se prisjeća da je prethodno održan sastanak u Mihailovićevom štabu, na kom je sačinjen spisak uslovâ koje je trebalo postaviti pred okupatora. Međutim, osnovni razlog pregovora je bio da se četnicima daju odriješene ruke i pruži pomoć za »borbu protiv komunista«, tj. Titovih partizana: {{izdvojeni citat|Posle duže diskusije složili smo se da Nemcima treba podneti ove zahteve: 1. Moja [Mihailovićeva — prim.] akcija ima se posmatrati isključivo kao borba protivu komunizma. A kako je ta borba u neposrednom interesu i Nemaca, potrebno je, da se mojim oružanim odredima ostavi sloboda akcije i da se oni, svim sredstvima, pomognu. 2. Spremni smo da kooperišemo u svakoj borbi protivu komunista, koju bi izvodile nemačke oružane snage. 3. Kako su za borbu protivu komunista potrebna sredstva to, da mi se iz nemačkog ratnog plena, za prvi momenat, stavi na raspoloženje: <br /> — 20.000 pušaka; <br /> — 200 mitraljeza; <br /> — 2.000 puškomitraljeza; <br /> — 100 lakih bacača; <br /> — 100.000 ručnih bombi; <br /> — municija: 500 metaka na pušku; po 2.000 metaka na mitraljez i puškomitraljez i po 100 bombi na svaki bacač. <br /> Celokupno naoružanje, po vrstama, da bude istog modela i kalibra. <br /> — 20.000 jugoslovenskih vojničkih uniformi <br /> — 20.000 pari vojničkih cipela. [...] Iz prednjih izlaganja jasno se vidi, da je glavni i jedini cilj sastanka i razgovora sa Nemcima bio: DA NAM OMOGUĆE ODSUDNU BORBU SA KOMUNISTIMA, DAKLE NJIHOVO UNIŠTENJE, A TIME I OBUSTAVU KRVAVIH NEMAČKIH ODMAZDA. DAKLE ONO ŠTO JE ZAHTEVAO CEO NAROD.<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 115—116.</ref>}} Za Dražom Mihailovićem je decembra 1941. godine raspisana poternica, nakon čega je bio u bekstvu. === Predaja zarobljenih partizana Nijemcima (1941) === {{main|Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.}} [[File:Nemci odvode na streljanje četu partizana koje su četnici na prevaru uhvatili i predali Nemcima.jpg|thumb|Nemci odvode na streljanje četu partizana koje su četnici na prevaru uhvatili i predali Nemcima]] Iako je njegov prijedlog okupacionim vlastima u Divcima odbijen, pukovnik Mihailović je želio pružiti njemačkom okupatoru dokaz četničke gotovosti za saradnju. Stoga su četnici Draže Mihailovića, uz posredstvo samozvanog vojvode [[Jovan Škavović|Jovana Škavovića]], predali 13. novembra 1941. Njemcima oko [[Predaja zarobljenih partizana Nemcima novembra 1941.|365 zarobljenih partizana]]. [[Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.|Predaja zarobljenih partizana Nemcima]] se desila tokom [[ustanak u Srbiji 1941|ustanka u Srbiji]] novembra [[1941]]. godine. Tokom [[Četničko-partizanski sukob|sukoba]] između [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] četnika i partizana u zapadnoj [[Srbija|Srbiji]] početkom novembra [[1941]], četnici su zarobili više stotina partizana. Jednu veću grupu od oko 500 zarobljenika, među kojima su bili partizani na prevaru zarobljeni u [[Gornji Milanovac|Gornjem Milanovcu]],<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_110.htm Relacija Takovskog četničkog odreda od 17. juna 1942, Zbornik NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, dokument 110]</ref> Kosjeriću,<ref>[https://www.znaci.org/00001/59_2_124.pdf Užička republika, Zapisi i sećanja, Narodni muzej, Užice 1981]</ref> Karanu i Planinici, četnici su prikupili na [[Ravna Gora|Ravnoj Gori]]. Oko [[13. novembar|13. novembra]] [[1941]]. četnici su grupu od 365 zarobljenika odveli u [[Mionica|Mionicu]], i zatim u [[Slovac]]. Tu su prihvaćeni od [[Milan Nedić|Nedićevih]] i nemačkih snaga i prebačeni kamionima u [[Valjevo]]. Transport zarobljenika do [[Valjevo|Valjeva]] je pratio četnički vođ Jovan Škavović Škava, koji je prethodno bio [[Kosta Pećanac|Pećančev]] četovođa, dok je u tom periodu priznavao [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevu]] komandu. U predaji zarobljenika učestvovao je i ravnogorski oficir [[Pavle Mešković]]. Predaji partizana prethodio je [[Sastanak u Divcima 1941.|sastanak Draže sa Nemcima u selu Divci]]. Od ove grupe zarobljenika, Nemci su 263 streljali dana [[27. novembar|27. novembra]] [[1941]]. godine na Krušiku u Valjevu.<ref>[https://www.znaci.org/00001/38_21.htm Radoslav S. Nedović, Pantelija Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006: Streljanja na Krušiku u Valjevu]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/44_4.pdf Radoslav S. Nedović: ČAČANSKI KRAJ I NOB - SLOBODARI NA STRATIŠTIMA, Čačak 2009: Krušik, Valjevo streljanje po grupama]</ref> Ostali zarobljenici su delom streljani naknadno, delom deportovani u [[Koncentracioni logor|logore]], a delom pušteni na slobodu. Predaja zarobljenih partizana nastavila se i posle ovoga, i bila je naročito intenzivna u decembru 1941.<ref>[https://www.znaci.org/00001/38_24.htm Radoslav S. Nedović, Pantelija Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006: Decembarski pokolj]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/44.htm Radoslav S. Nedović: ČAČANSKI KRAJ I NOB - SLOBODARI NA STRATIŠTIMA, Čačak 2009]</ref> === Legalizacija četnika i hvatanje ustanika (1941-1942) === {{main|Legalizovani četnici}} [[Datoteka:Legalizovani četnici u Srbiji 1942.jpg|minijatura|Legalizovani četnici Draže Mihailovića čuvaju [[Logor Metino brdo|logor na Metinom brdu]] kod [[Kragujevac|Kragujevca]] [[1942]].]] Četnički odredi u Srbiji su delom raspustili regrute kućama i ostali u ilegali na kadrovskom sastavu, a delom se legalizovali kao pripadnici zvaničnih Nedićevih formacija. Krajem 1941. i početkom 1942. godine, pripadnici [[Legalizovani četnici|legalizovanih ravnogorskih odreda]] pružili su najznačajniji doprinos u hvatanju nekoliko hiljada odbjeglih ili pasiviziranih partizana i njihovih saradnika u [[Zapadna Srbija|zapadnoj]] i djelovima [[Centralna Srbija|centralne Srbije]], kao i u njihovoj predaji Njemcima. Učešćem u masovnom hvatanju i likvidaciji pripadnika partizanskih odreda i njihovih saradnika, čak i ako se zanemari aktivna borba protiv partizana, legalizovani ravnogorski četnici su učinili krupne usluge njemačkom okupatoru u uništenju partizanskog pokreta na području dotadašnje [[Užička Republika|Užičke republike]].<ref name="yuhistorija.com">[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]</ref> Već krajem novembra 1941. godine na Metinom brdu kod Kragujevca je formiran [[Logor na Metinom brdu|logor]] za zarobljene srpske ustanike i civilne taoce. Prvi dovedeni u logor bili su taoci iz Kragujevca, komunisti, odbornici narodnooslobodilačkog odbora, Romi, Jevreji i svi oni koji su nemačkim fašistima bili sumnjivi. Osim svakodnevnih likvidacija, veća masovna streljanja su vršena 2. i 19. marta 1942. godine.<ref>[http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1322 Metino brdo]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hvatani borci su predavani nemačkom sudu, ili prekom sudu [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]]. Većina pohvatanih je bila iz okoline Rače, Topole i Aranđelovca. 2. marta 1942. godine na Metinom brdu je streljano 173 rodoljuba i simpatizera oslobodilačkog pokreta sa teritorije Kragujevca i okolnih opština.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1248 |access-date=2014-05-01 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304191846/http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1248 |deadurl=yes }}</ref> Logor je rasformiran u junu 1942. Preostali logoraši su transportovani u [[Koncentracijski logor Banjica|logor na Banjici]], gde je većina streljana, kao i u logore u Nemačkoj, Norveškoj i Grčkoj.<ref>{{Cite web |url=http://www.ikragujevac.com/kultura/15517-istorija-zrtve-fasizma-na-metinom-brdu-i-deo.html |title=Archive copy |access-date=2024-07-08 |archive-date=2024-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240708214249/https://www.ikragujevac.com/kultura/15517-istorija-zrtve-fasizma-na-metinom-brdu-i-deo.html |url-status=dead }}</ref> Nakon likvidacije partizanskih ostataka, četnici Draže Mihailovića su stekli faktičku kontrolu nad ruralnim područjima Srbije, dok je okupator držao gradove. Mihailovićev stav u odnosu na njemačkog okupatora jasno je izražen u depeši, koju je opunomoćeni poslanik Ministarstva inostranih poslova Trećeg Rajha u Beogradu [[Felix Benzler]], 31. marta 1942. godine, uputio centrali u Berlinu: {{izdvojeni citat|Sve dosad se nije postiglo da se ličnost pukovnika Mihailovića stavi pod kontrolu. Po svoj prilici ni on nije u stanju ili nije voljan da na srpskom području nešto preduzme, već je, naprotiv, preko jednog posrednika ovih dana ponudio vladi Nedića da prihvata da se objavi: 1) da on ne namerava da se bori protiv Nemaca; 2) da neće ništa da preduzima protiv Nedićeve vlade; 3) da se zalaže za održanje mira i reda u zemlji; 4) da poziva na borbu protiv komunista. Posredniku je ponovo odgovoreno da za Mihailovića jedino u obzir dolazi da se bezuslovno potčini.<ref>[https://znaci.org/00001/11_18.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje POD ZAŠTITOM LEGALIZOVANIH ODREDA]</ref>}} Nemački dokument od [[15. maj]]a 1942. godine navodi četničkog majora [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubu Jovanovića]] kao jednog od njihovih lokalnih saradnika za [[Zaječar]].<ref>NAW, T501, roll 248 frames 0121-0126; dostupno na http://znaci.net/temp/T-501_R-248-0126.jpg</ref> [[Datoteka:SS-Obergruppenführer Werner Lorenz accompanied with unknown chetnik officer in NE Bosnia.JPG|mini|[[SS]]-[[Obergruppenführer]] [[Werner Lorenz]] u društvu neimenovanog četničkog oficira u sjeveroistočnoj [[Bosna (oblast)|Bosni]], jesen 1942. godine]] U junu 1942. Mihailović je prešao u Crnu Goru, italijansku okupacionu zonu, na teritoriju koju su držali crnogorski četnici [[Saradnja četnika sa fašističkom Italijom|uz dopuštenje Italijana]]. Aktivnosti četničkih odreda u Srbiji svedene su na najmanju meru da se ne bi izazivao okupator, i uglavnom su ograničene na organizacionu i obaveštajnu delatnost i sitnije diverzije. Uprkos tome, nemački okupator je veoma ozbiljno shvatao četničku aktivnost i povremeno organizovao racije protiv preostalih Mihailovićevih odreda, koji su se trudili da izbegnu dodir sa neprijateljem. U Srbiji, znatan broj Mihailovićevih snaga se legalizovao. Nemački popis glavnih vladinih legalnih odreda od [[15. maj]]a 1942, pod rednim brojevima 1 do 18 navodi Ljotićeve odrede, od 19 do 39 su Mihailovićevi, a od 40 do 100 Pećančevi. Tu na okupatorskom spisku snaga su neki od glavnih Mihailovićevih četnika: [[Predrag Raković]], [[Miloje Mojsilović]], [[Dušan Smiljanić]], [[Vučko Ignjatović]], [[Miloš Glišić]], [[Ljuba Jovanović]]... Do početka 1942. godine "ravnogorski pokret istopio se u redovima Nedićeve milicije i konačno se ponovo pojavio, umanjen, u Crnoj Gori."<ref name="Deakin2">[https://www.znaci.org/00001/5_3.htm William Deakin, BOJOVNA PLANINA]</ref> Kako ne bi izgubio podršku naroda kao saradnik okupatora, Mihailović je odsustvo oružane borbe u Srbiji sredinom [[1942]]. godine nastojao da nadoknadi činjenjem smicalica nemačkim vojnicima po gradovima, ubacivanjem "smrdljivih bombi", "svrabećih praškova", "praškova za kijanje", upućivanjem pretećih pisama, uznemiravanjem telefonom...<ref name="Kosta Nikolić 2004"/> Ovo nije ostalo neprimećeno. Britanski kapetan Bil Hadson je u drugoj polovini 1942. ponovo uspostavio vezu i javio da "Mihailović još sarađuje s Osovinom u Crnoj Gori i Sandžaku i miruje u Srbiji", da su "u Dalmaciji Trifunovićevi četnici legalizovani" te, podsticani od Italijana, sanjaju o nekoj "Srbo-Sloveniji i Dalmaciji". Na osnovu stanja na terenu on izvlači zaključak: {{izdvojeni citat|U trenutku kada je Mihailović u velikom stepenu igrao ulogu kvislinga bio je nagrađen najjačom britanskom propagandom.... Mihailoviću bi trebalo konačno reći da Britanci pretpostavljaju komuniste kvislinzima.<ref name="Deakin2"/>|Britanski kapetan Bil Hadson}} [[Datoteka:Chetniks and Germans in Lopare 1942.jpg|mini|[[Radivoje Kerović]] (u sredini u bijeloj košulji) sa njemačkim tenkistima, [[Lopare]] 1942.]] 27. avgusta 1942, komandant Bosanskih četničkih odreda kapetan [[Rade Radić]] naređuje načelniku štaba (»poručniku bratu«) [[Vukašin Marčetić|Vukašinu Marčetiću]] sljedeće: {{izdvojeni citat|Ova komanda stavila ti je u dužnost, da odmah stupiš u vezu sa Nemačkim vojnim vlastima u B. Luci, povodom zauzimanja Mrkonjić-Grada od strane komunista i njihovim daljim nadiranjem ka Manjači, a u cilju organizovanja zajedničke akcije protiv komunista. Kako iz primljenog izveštaja ne vidimo, šta si po ovome do sada uradio, naređuje ti se, da se odmah vratiš u B. Luku, da stupiš u vezu sa komandantom Nemačkih trupa radi izvršenja zadatka koji ti je stavljen u dužnost... Nemačkog komandanta isto tako upozori na činjenicu, da se danas u Bos. Krajini nalaze komunisti, koji su proterani iz svih srpskih zemalja: Srbije, Crne Gore, Hercegovine, Istočne i srednje Bosne sa celokupnim vođstvom i naoružanjem. Krajina im služi kao glavno uporište. Srpski narod u Krajini isto tako kao i u ostalim pokrajinama srpstva je u ogromnoj većini protivkomunistički raspoložen, ali ovaj srpski narod nije dovoljno naoružan, da bi suzbio ovu komunističku najezdu... Na osnovu svega ovoga zahtevaj od Nemačkog komandanta, ako slučajno [ne] bi bilo dovoljno pušaka, municije a naročito automatskog oružja u njihovim magacinima, da se razoružaju Hrvatske jedinice, a naročito ustaške formacije i da se oružje preda u naše ruke, a mi ćemo naoružati svoje rezerve u ljudstvu i voditi uspešne borbe protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_153.htm Naređenje komandanta bosanskih četničkih odreda od 27. avgusta 1942. načelniku štaba za organizaciju sadejstva nemačkim snagama u sprečavanju prodora partizana ka Banjaluci]</ref>}} Posljednjeg dana kolovoza 1942, održan je sastanak kod načelnika štaba Komande Jugoistoka. Ovom prilikom je podijeljena informacija da se oko [[Banja Luka|Banje Luke]] vode žestoke borbe s partizanima, u kojima okupatoru pomažu četnici (“srpski nacionalisti“), bez preciziranja o kom odredu JVuO iz [[Bosna (oblast)|Bosne]] je riječ: {{izdvojeni citat|Velike borbe su izbile u blizini Banje Luke. Ustanici su upotrijebili teško naoružanje, topove, minobacače itd., kao i tenkove. Hiljadu srpskih nacionalista je sudjelovalo u borbi protiv ustanika na našoj strani.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=490&roll=175 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000485.] <br /> ({{jez-njem|"Bei Banja Luka größeres Gefecht, Aufständische traten mit schweren Waffen, Geschützten, Minenwerfern u.sw. auf, auch mit Panzer. 1000 serbische Nationalisten haben sich dort auf unserer Seite im Kampfe gegen die Aufständischen beteiligt."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka kod načelnika štaba Jugoistoka održanog 31. augusta 1942.}} U drugom njemačkom izvještaju iz istog perioda se navodi da je 26. augusta jedan bataljun Wehrmachta južno od Banje Luke bio priklješten od strane nadmoćnijeg neprijatelja (i ovdje se napominje da su partizani raspolagali teškim naoružanjem), kao i da je Nijemcima u pomoć priskočilo čak „2000 bosanskih četnikâ“, što će rezultirati potiskivanjem jedinicâ [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOP i DVJ]] prema jugu do kraja mjeseca.<ref>BA/MA, RH 19 XI/81 (Die Bekämpfung der Aufstandsbewegung im Südostraum, Teil I), S. 244.</ref><ref>Klaus Schmider, ''Partisanenkrieg in Jugoslawien 1941-1944'', Verlag E.S. Mittler & Sohn GmbH, Hamburg/Berlin/Bonn, 2002, s. 155. <br /> ({{jez-njem|"Bereits am 26. August sah sich ein deutsches Bataillon bei dem Versuch, südlich von Banja Luka den ersten dieser Einfälle abzublocken, weit überlegenen, auch mit erbeuteten Panzern und Geschützen bewaffneten Verbänden gegenüber; nur mit Hilfe von 2.000 bosnischen Cetniks, die den Deutschen zu Hilfe eilten, gelang es bis Ende des Monats, die Partisanen wieder nach Süden abzudrängen."}})</ref> Takođe, u jednom izvještaju upućenom iz štaba njemačkih trupa u [[NDH]] od 18. novembra 1942. o četnicima se, između ostalog, navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|U zoni 714. pješadijske divizije nalazi se 6-8.000 četnika, naoružanih puškama i nešto automatskog oružja. Diviziji su dosad pružili vrijedne usluge time što su branili svoju teritoriju od partizana i time oslobodili njemačke i trupe NDH za dejstvo na drugim sektorima. K tome obezbjeđuju i željeznicu i pribavljaju važna obavještenja njemačkim trupama. Četnici su pri zajedničkim akcijama snabdjevani od strane NDH; također im pripada i naknada od otprilike 3 Rajshsmarke dnevno, čiju isplatu oni, međutim, dosad nisu tražili.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=361&rec=314&roll=566 Nacionalni arhiv Vašington, T-314, rolna 566, frejm 000357; Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj-/Veza sa neprijateljski orijentisanim krugovima u Srbiji/ (18. novembar 1942.).] <br /> ({{jez-njem|"Bei 714.Div. haben die im Div.–Bereich beheimateten Cetnikverbände eine ungefähre Stärke von 6–8000 Mann. Sie sind mit Gewehren und verhältnissmässig wenig automatischen Waffen ausgestattet. Sie leisten der Div. wertvolle Dienste, indem sie ihr Heimatgebiet gegen Einfälle der Partisanen schützen, sodass, von grösseren Unternehmen abgesehen, in diesem Raume weder deutsche noch kroatische Truppen gebunden werden. Sie entlasten hiedurch den Bahnschutz und versorgen die deutsche Führung mit wertvollen Feindnachrichten. <br /> Die Cetnikverbände werden durch den kroatischen Staat bei Einsätzen mit Munition versorgt und verpflegt. Vertragsmässig steht ihnen neben anderen Zusagen /z.B. Versorgungsansprüchen/ auch Wehrsold von etwa RM 3.— täglich zu, den sie jedoch bisher nicht beansprucht haben."}})</ref>|Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj (18. novembar 1942. godine)}} === Operacija Weiss i bitka na Neretvi (1943) === {{main|Operacija Weiss|Bitka za Konjic 1943.}} [[File:Četnici i Nemci na Neretvi.jpg|thumb|Četnici i Nemci tokom [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]] 1943.]] Van Srbije, postojala je intenzivna saradnja četnika i Nemaca. Iako su mnogi četnici na lokalu pomagali nemačkim trupama protiv partizana, [[Hitler]] je do sredine 1943. godine strogo branio svojim jedinicama svaku saradnju sa četnicima.<ref>Nacionalni arhiv Vašington, Mikrofilm T-311, rolna 175, snimka 378: Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka za novembar 1942 (30. novembar 1942.). „Svaka, pa i privremena, veza sa antikomunistički nastrojenim četnicima u Hrvatskoj je protivna naređenju Fuehrera, Ia 3071/42 o borbi protiv bandi.“</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=383 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000378.] <br /> ({{jez-njem|"Haltung gegenüber feindlich eingestellten Kreisen in Serbien/Kroatien: An Bev.Kmdr.Gen. in Serbien, Befehlshaber der dt. Truppen in Kroatien, Kdr.Gen. in Kroatien und Dt.Verb.Kdo. bei Supersloda ergeht ein Befehl betreffend klarer und eindeutiger militärischer Haltung gegenüber allen uns feindlich eingestellten Kreisen. Jede – wenn auch nur vorübergehende – Bindung mit antikommunistisch eingestellten Cetniks in Kroatien steht im Widerspruch zu den bzgl. Bandenkämpfung gegebenen Befehlen des Führers Ia Nr. 3071/42 g.K."}})</ref> Za vrijeme izvođenja [[Operacija Weiss|operacije Weiss]], njemački komandanti na terenu su bili u nedoumici da li da se povinuju naređenjima svojih viših vojnih komandi, ali i političkih instanci, ili da nastave sarađivati s četnicima Draže Mihailovića: {{izdvojeni citat|Uprkos borbenoj pomoći hrabrih četnika, koja je doprinijela deblokadi opkoljenih dijelova 718. pješadijske divizije, njemačke trupe imaju zadatak da se brzo probiju do boksitne oblasti. One imaju instrukcije da smatraju četnike neprijateljima. Sada se ispostavilo da se situacija kod mjesta Dobro (?), čija se posada sastojala od Nijemaca, Italijana i četnika, poboljšala zahvaljujući četničkom prodoru.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=549 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000544.] <br /> ({{jez-njem|"Trotz der Waffenhilfe tapferer Cetnik, die auch zur Befreiung der eingeschlossenen Gruppe der 718.I.D. mit beigetragen haben, ergibt sich für die deutschen Truppen die Aufgabe, möglichst schnell in das Bauxitgebiet von Mostar vorzustoßen. Die deutschen Truppen haben den Auftrag die Cetniks als Feind anzusehen. Es ergab sich nun das Bild, daß die Besatzung von Dobro (?), die aus Deutschen, Italiener und Cetniks bestand durch den Vorstoß der Cetniks Luft bekam."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka kod načelnika štaba Jugoistoka (1. mart 1943.).}} Major [[Slavoljub Vranješević]], komandant Zapadne Bosne JVuO, šalje 2. marta 1943. godine dopis »bratu« [[Uroš Drenović|Urošu Drenoviću]] kojim ga obavještava da je od strane njemačke komande u [[Banja Luka|Banjoj Luci]] zakazana konferencija na koju su pozvani najvažniji četnički zapovjednici s teritorije [[Bosanska krajina|Bosanske Krajine]]: {{izdvojeni citat|Pre nekoliko časova primio sam izveštaj od Komandanta Bosanskih četničkih odreda brata Rade Radića, u kome mi javlja, da su Nemci pozvali na konferenciju u Banja Luci sve Komandante i to: Radića, Tešanovića, Drenovića, Marčetića, Mišića radi rešavanja važnih pitanja. Konferencija će se održati u nemačkoj komandi u B. Luci. Ovoj konferenciji neće prisustvovati pretstavnici hrvatskih ni vojnih ni civilnih vlasti. Komandant mi je naredio, da pozovem sve Komandante na predkonferenciju, koja će se održati u Karanovcu na dan 4 o.m. u 12 časova.— Prema napred izloženom pozivam te, da bez ikakvog izgovora i odlaganja bez obzira na situaciju na položaju, dođeš 4 o.m. do određenog časa u Karanovac.— Ovo smatraj vrlo važnim i NAJHITNIJIM. Molim Te koristi sva moguća prevozna sredstva, pa i motorcikl i na vreme dođi na predkonferenciju.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 31, str. 64.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_64.htm Naređenje Komande bosanskih četničkih odreda od 2. marta 1943. komandantu odreda »Kočić« za prisustvovanje konferenciji radi usaglašavanja stavova o saradnji sa nemačkim trupama]</ref>}} Već 3. februara 1943. godine, major Vranješević je upoznao Vrhovnu komandu JVuO o činjenici da se bosanski četnici nalaze u službi njemačkog okupatora, ali i da su potpisali [[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|sporazume o saradnji sa kvislinškim vlastima Nezavisne Države Hrvatske]]: {{izdvojeni citat| NEMCI Četnički odredi učestvuju u borbi zajedno sa Nemcima češće puta, ali na zasebnim sektorima. Pre našeg dolaska, Nemci su uspeli da u borbu protiv komunista uvode četnike tako, da im ovi osiguravaju krila i da se mešaju u komandovanje. Ovome se je odmah stalo na put, ma da sa dosta poteškoća. Po sebi se razume da se mnogo interesuju o tome, da li mi imamo kakve veze sa Dražom Mihailovićem — što mi odbijamo, navodeći da je to samo komunistička propaganda kako bi izazvali Nemce protiv nas, pa nas tako priklještene, uveli u svoje redove. Ipak, često puta Nemci čuju kako svi četnici pevaju »Od Topole pa do Ravne Gore« ili »Od Manjače pa do Ravne Gore«, »sve su straže generala Draže« itd., dakle jasno primećuju, ali moraju da trpe. Njihova nemoć oseća se. HRVATI Ovi se redovno predaju komunistima, gde god ovi na njih udare. Hrvatski oficiri nalaze spas u komunizmu. Zbog sporazuma sa Hrvatima, koji su ovi [četnički — prim.] odredi sklopili pre našeg dolaska, borbe sa Hrvatima ne vode se. Naprotiv, za većinu starešina i boraca može se reći, da su taj sporazum shvatili kao definitivan svršetak rata, pa i otuda javašluk i slaba disciplina. Sada, dok se ne raščisti sa komunistima, ovakvo stanje mora da ostane.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_27.htm Izveštaj majora Slavoljuba Vranješevića od 3. februara 1943. majoru Zahariju Ostojiću o vojno-političkoj situaciji u četničkim odredima zapadne Bosne i saradnji sa nemačkim i ustaško-domobranskim jedinicama]</ref>}} Vojvoda [[Vukašin Marčetić]], komandant puka »Manjača«, bio je takođe jedan od potpisnikâ sporazuma sa vlastima satelitske NDH. Tokom operacije »Weiss«, vojvoda Marčetić se povezuje i sa njemačkim okupatorom, konkretno sa [[117. lovačka divizija (Nemačka)|117. divizijom]]: {{izdvojeni citat|Posebno: [...] [[369. legionarska divizija|369. pješ. div.]] će prvo dovršiti borbe na [[Grmeč]]u. Uspostavljena veza sa četničkom grupom Marčetića, koja će preuzeti osiguranje vlastitog istočnog boka.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&rec=315&roll=2263 NARA, T315, Roll 2263, frame no. 000670.] <br /> ({{jez-njem|"369. J.D. führt vorerst Kampfhandlungen in der Grmec durch. Verbindung mit Cetnikgruppe Marcetic aufgenommem, die Schutz der eigenen Ostflanke übernehmen will."}})</ref>|Ratni dnevnik 117. divizije, unos za 5. februar 1943.}} O (prinudnom) sadjejstvu 117. divizije sa četničkim odredima pod komandom kapetana [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] u [[Bitka za Konjic 1943.|bici za Konjic]], februara 1943. godine, nakon rata će posvjedočiti i general [[Alexander Löhr]]: {{izdvojeni citat|117. lovačka divizija, koja je prodirala od Ivan-sedla ka severozapadu, vodila je od početka teške borbe, pa je na kraju odbijena i odbačena. Jedan njen deo morao je da se spasava u Konjicu, koji je bio utvrđen i posednut od Italijana i četnika. Ovo mesto su partizani okružili i tako je došlo do toga da su se ovde, pod pritiskom događaja, borili na istom frontu Nemci i četnici – doduše odvojeni jedni od drugih italijanskim jedinicama. Konjic je doduše bio oslobođen iz okruženja sa trupama iz [[Sarajevo|Sarajeva]], ali je partizanima uspelo da se probiju preko Neretve i povuku svi bez izuzetka u severnu [[Crna Gora|Crnu Goru]].<ref>{{cite web|url=http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html | title = Записи Александра Лера, часопис СРПСКО НАСЛЕЂЕ, број 7/1998 | publisher = Srpsko-nasledje.co.rs |date=3. 1. 1943. | accessdate=4. 1. 2023. | archive-url = https://web.archive.org/web/20130216202528/http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html# | archive-date=16. 2. 2013 |url-status=dead | df = }}</ref>|General [[Alexander Löhr]], komandant Jugoistoka}} Pored 117. divizije, četnici generala Mihailovića će sarađivati i sa ostalim njemačkim divizijama koje su uzele učešća u operaciji »Weiss«, što se može zaključiti i na osnovu podataka iz ratnog dnevnika [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]] od 12. marta 1943. godine: {{izdvojeni citat|12. III 1943. (00,30 sati) — Izvještaji divizijskih jedinicâ: Operativno odjeljenje (Ia) Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj Operativnom odjeljenju [369. divizije] (telefonski): <br /> 1.) Snažne neprijateljske snage opkoljene su od strane [četnikâ] D.M., 717., [[118. lovačka divizija (Njemačka)|718]]., 369. i [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS-divizije]]. 717. divizija započinje potjeru takođe 12. marta i doseže crtu [[Prozor (BiH)|Rama]] — [[Ostrožac (Jablanica)|Ostrožac]]. 718. divizija napreduje od Ivan-sedla opštim smjerom ka [[Mostar]]u.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=404&rec=315&roll=2154 NARA, T315, Roll 2154, frame no. 000399.] <br /> ({{jez-njem|"12.3.1943. 00,30 Uhr <br /> Meldungen der Div. Einheiten <br /> Ia des Befh.d.dt.Tr.i.Kr. an Ia fernmündl.: <br /> 1.) Starke feindl. Kräfte sind durch D.M. 717., 718., 369. und SS–Div. umstellt. <br /> 717. tritt 12.3. ebenfalls zur Verfolgung an und gewinnt Linie Rama–Ostovac [sic]. <br /> 718. geht von Ivan–Sattel [sic] in allgemeiner Richtung auf Mostar vor."}})</ref>|Ratni dnevnik [[369. legionarska divizija|369. divizije]]}} Tokom [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]], četnici su bili obilno snabdijevani streljivom i hranom iz italijanskih i njemačkih magacina. Kapetan Vojislav Lukačević, koji se zajedno sa svojim četnicima tukao uz borbenu grupu »Anacker«, [[5. mart]]a iz [[Konjic]]a je javio majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] da mu »11« (tj. Nijemci) daju municiju, kao i da je vojvoda [[Dobroslav Jevđević]], sa svoje strane, zadužen za obezbjeđivanje logistike: {{izdvojeni citat|Vidim da je glavna tvoja briga kako ćemo sa 11. Verujem da si o njima dobio preterane izveštaje. Svaka njihova kolona koja nastupa ima najviše jednu trećinu Nemaca a ostalo su domobrani i po nešto ustaša. Oni sami ne mogu ništa da urade, toga su svesni. Ja mislim da je nama najpreči za sada cilj uništenje komunista i to što brže. Ne sme nas zateći iskrcavanje u borbi sa komunistima, a isto tako ne smemo početi borbu sa 11 dok komunisti nisu likvidirani a oni nisu likvidirani i pored uspeha koje smo postigli. Čvrsto sam ubeđen da nas 11 neće napasti sve dok se vode borbe sa komunistima te je strahovanje u tom pravcu preterano... Najvažnije i najbolje snabdevanje preko [[Sarajevo|Sarajeva]] koje neka Jevđo forsira. Dobio sam sinoć preko 11, 30.000 metaka obećali još čim im stigne neki transport koji očekuju u Sarajevo.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_71.htm IZVEŠTAJ KOMANDANTA KONJIČKE GRUPE OD 5. MARTA 1943. KOMANDANTU ISTAKNUTOG DELA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA O BORBENOM RASPOREDU ČETNIKA I NEMACA NA SEKTORU KONJIC—JABLANICA]</ref>}} O isporuci municije jedinicama JVuO (najvjerovatnije o onoj koja je data kapetanu Lukačeviću), Komanda Jugoistoka je 7. marta javila vojnom vrhu u [[Berlin]]u: {{izdvojeni citat|– 7. mart 1943: Municija za četnike. Vrhovna komanda je obaviještena telegramom o isporuci 30.000 metaka četničkim jedinicama.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=453 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000448.] <br /> ({{jez-njem|"Munition für die Cetniks: <br /> An OKW/WFSt. ergeht eine Meldung betraf. der Übergabe von 30.000 Schuß Inft. Munition an Cetnikverbände."}})</ref>|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja Komande Jugostoka za mart 1943. godine (31.3.43.)}} [[File:Chetniks and German Officers meet in Bosnia, 1943.jpg|thumb|Sastanak njemačkih oficira sa četnicima u [[Bosna (regija)|Bosni]], [[1943]]. godina]] 9. [[Mart|ožujka]] 1943. godine, [[Fašizam|fašistički]] [[Poglavnik|duce]] [[Benito Mussolini]] šalje pismo [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]],<ref>''Tajna pisma Hitler – Mussolini (1940—1943)'', edicija Dokumenti i svjedočanstva (priredio i preveo: Dr Bogdan Krizman), Novinarsko izdavačko poduzeće (NIP), Zagreb, 1953, str. 78.</ref> vođi [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]], u kom navodi da je upoznat sa suradnjom njemačkih okupacionih trupa s četnicima: {{izdvojeni citat|Više tisuća četnika naoružali su, na lokalnoj bazi, komandanti talijanskih jedinica, da vode gerilu, za koju imaju, kao svi stanovnici Balkana, naročite sklonosti. Do danas su ti četnici suzbijali partizane vrlo odlučno. Upravo sam primio izvještaj. U njemu mi javljaju, da su njemačke snage, koje su uspostavile dodir sa četnicima u dolini gornje Neretve, pristale da surađuju s njima i da su naoružale četnike metcima i ručnim bombama.|[[Benito Mussolini]] u pismu [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]] (9. III 1943)}} O pristizanju Mussolinijeva pisma istog je dana javila i Vrhovna komanda njemačkih oružanih snaga: {{izdvojeni citat|''9. mart'' <br /> Duče poslao pismo Hitleru, u kome zastupa mišljenje da su četnici i partizani neprijatelji Osovine. O tome je razgovarao i sa nemačkim ministrom spoljnih poslova. Priznaje da su Italijani do sada naoružali nekoliko hiljada četnika za gerilski rat protiv komunista i oni su se do sada energično borili protiv partizana. Ali, sada je Duče izdao energičnu naredbu, da se četnicima više ne daje oružje i da njih, nakon što se partizani poraze, treba razoružati. Na osnovu poslednjih vesti, na prostoru gornje Neretve Nemci su takođe stupili u kontakt sa četnicima i ostavili im patrone i ručne granate.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2024-07-08 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 9. marta 1943.}} Pošto је za katastrofalni poraz četnika u bici na Neretvi optužio Jevđevića, [[Petar Baćović|Baćovića]] i [[Bajo Stanišić|Baja Stanišića]] a istakao za primjer Vojislava Lukačevića, major Ostojić im је 10. marta naredio da se kod Italijana zauzmu za dozvolu o prebacivanju četnika na zapadnu obalu Neretve. Odgovarajući na optužbe, Jevđević i Ваćоvić istoga dana izvještavaju Mihailovića da је za proboj operativne grupe NOVJ kriv upravo Lukačević, te da Ostojić, komandujući iz [[Kalinovik]]a, nema pravu predstavu о toku događaja. Jevđević navodi: „Kada sam zvao delove Vrhovne komande da komanduju nа licu mesta, odgovorili su neljubazno da neće da radе sa okupatorom, tražeći u isto doba hranu, municiju, topove i vojsku od okupatora.“ Као argument da četnici moraju bespogovorno slušati naređenja okupatorskih oficirâ, vojvoda Jevđević navodi podatak da Nijemci i Italijani hrane i snabdijevaju municijom cjelokupnu masu četnikâ od 13.200 ljudi. Riječ je o 2000 četnika pod komandom Вајa Stanišića, 4.000 iz Lukačevićeve konjičke gruре, 6.000 pod komandom majora Petra Baćovića (hercegovački četnici) i 1.200 četnika kojima komanduje major Andrija Vesković. Jevđević Mihailoviću piše i da su okupatori dali toliko hrane da је on, na osnovu lažnog brojnog stanja, uspio da uštedi 110.000 obroka, kao i da su mu za posljednjih nekoliko dana isporučili 1.100.000 metaka.<ref>AVII, reg. br. 3/1, kut. 293, dep. 2248.</ref><ref>Branko Latas, Saradnja četnika i Nemaca u borbama protiv Glavne operativne grupe divizija NOVJ u dolini Neretve (februar — mart 1943), Prilozi Instituta za istoriju (br. 17), Sarajevo, 1980, str. 214.</ref> General [[Rudolf Lüters]], zapovjednik njemačkih trupa u NDH, piše u procjeni situacije od 16. marta 1943. da je „neprijateljski otpor protiv nemačkih divizija koje su napadale uglavnom slomljen“, te da je „operacija „[[Operacija Weiss|Vajs II]]“ u suštini završena“. O četničkim snagama u njemačkoj zoni operacija, general Lüters navodi: {{izdvojeni citat|Četničko pitanje nije se dalje zaoštrilo. U području [[114. lovačka divizija (Njemačka)|714. divizije]] nisu zabeležena nikakva prekoračenja u tuđu nadležnost. Četničko rukovodstvo se potčinilo naređenjima nemačkog Vermahta i potvrdilo svoju lojalnost. Četnici koji se nalaze na području [[118. lovačka divizija (Njemačka)|718. pešadijske divizije]], naročito u rejonu [[Zenica|Zenice]] i [[Han-Pijesak|Han-Pijeska]], neprijateljski se suprotstavljaju hrvatskoj državi i nemačkom Vermahtu i pokušavaju da izazovu nemire putem sabotaža i razoružavanja hrvatskih odreda. Divizije koje su učestvovale u operaciji „Vajs II“ jedinstveno se povoljno izražavaju o držanju četničkih jedinica. Dragocenim izviđačkim podacima i napadima za rasterećenje pomagali su našim jedinicama, mada ni u jednom slučaju nije sa nemačke strane tražena podrška.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_3_38.htm Procena vojno-političke situacije komandanta nemačkih trupa u NDH od 16. marta 1943. za period od 1. do 15. marta 1943. godine]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=372&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frames no. 000366—000367.] <br /> ({{jez-njem|"Die Cetnikfrage hat sich nicht weiter zugespitzt. Im Bereich der 714.J.D. sind keine Übergriffe zu verzeichen. Die Cetnikführung hat sich den Befehlen der deutschen Wehrmacht untergeordnet und ihre Loyalität versichert. Die im Bereich der 718.J.D. befindlichen Cetniks, besonders im Raum ZENICA und HAN PIJESAK stehen kroat. Staat und deutscher Wehrmacht feindlich gegenüber und versuchen durch Sabotageakte und Entwaffnung kroat. Abteilungen Unruhe zu stiften. Die im "Weiss II"–Einsatz befindlichen Divisionen äussern sich übereinstimmend günstig über das Verhalten der Cetnikverbände. Durch wortwolle Kundschafterdienste und Entlastungsangriffe haben sie der Truppe geholfen, obwohl in keinem Falle deutscherseits Unterstützung erbeten worden war."}})</ref>}} U iscrpnom izvještaju<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 1015—1018.</ref> koji je [[5. maj]]a 1943. godine podnio [[SAD|američki]] [[Ured za strateške usluge]] (preteča današnje [[Centralna obaveštajna agencija|Centralne obavještajne agencije]]), sumiraju se rezultati netom završene operacije »Weiss«: {{izdvojeni citat|Krajem januara 1943. godine zajedničke nemačke, hrvatske, italijanske i četničke snage povele su veliku ofanzivu protiv jugoslovenske oslobodilačke armije. Neprijatelj je potpomognut od Drenovićevih četnika uspeo da potisne jugoslovenske patriote u Hercegovini i jugoistočnoj Bosni. Glavni udar u sadašnjoj neprijateljskoj ofanzivi vrše kombinovane četničke snage u Hercegovini (V.[ojislav] Lukačević, član Mihailovićevog glavnog štaba), u Crnoj Gori (Bajo Stanišić) i u Sandžaku (Pavle Đurišić, član Mihailovićevog glavnog štaba). Ishod ove borbe je još neizvestan. Partizani govore da su oni odneli pobedu, dok četnici insistiraju na tome da su gotovo potpuno očistili ove jugoslovenske krajeve od antifašističkih snaga. Tačno je, međutim, da su jugoslovenski antifašistički gerilci pretrpeli teške teritorijalne gubitke, ali daleko je od toga da su njihove snage uništene ili razbijene. Na drugoj strani, mnogo slavljeni četnici generala Mihailovića danas su angažovani u jednoj od najžešćih ofanziva za uništenje jugoslovenskih demokratskih snaga.}} === Četnički teror u Srbiji (1943) === {{main|Srbija u Drugom svetskom ratu|Zločini četnika u Drugom svjetskom ratu}} Mihailovićeva taktika u Srbiji se početkom 1943. sastojala u tome da organizuje i štedi svoje snage za "planirani narodni ustanak". Nemci navode da je izbjegavao svaki konflikt sa okupacionim trupama.<ref>NAW, T-78, Roll 332, 6289915, 919: Procjena situacije komande Jugoistoka za feburar 1943 (2. mart 1943.).</ref> Izveštaji Nedićeve vlade konstatuju da je četnička akcija gotovo svuda upravljena na obračunavanje sa komunistima, koje se sprovodi beskompromisno, do istrebljenja. Inače, četnici na sastancima sa narodom naređuju lojalno držanje prema domaćim vlastima i okupatorskoj vojnoj sili kao i "odricanje svake pomoći partizansko-komunističkim bandama".<ref>Kopija originala (pisana na mašini, ćirilicom) u Arhivu V.I.I., reg. br. 59/1—1, k. 22.</ref><ref>Kopija originala (pisana na mašini, ćirilicom) u Arhivu V.I.I., reg. br. 54/5—1, k. 22.</ref> 12. februara 1943. godine, kapetan [[Miloš B. Marković]], komandant Ariljske brigade iz sastava Požeškog korpusa JVuO, prenosi Mihailoviću ideju poručnika [[Zvonimir Vučković|Zvonka Vučkovića]] da iskoristi vezu sa njemačkim oficirom u cilju »gonjenja komunista«: {{izdvojeni citat|Po povratku sa puta iz štaba 1a sastao sam se sa Vučkovićem koji me je zamolio da Vas izvestim o sledećem: <br /> U srezu Kačerskom nalaze se dve komunističke grupe, prva jačine 60 a druga oko 150 ljudi. Ove se grupe prebacuju i u Oplenački srez. Za likvidaciju ovih grupa potrebno mu je oko 300 ljudi, no kada bi ih skupio izazvao bi potere od strane okupatora. Ima jednu drugu mogućnost a to je da uputi Nemce da gone ove grupe. Posredno, no obazrivo ima vezu sa jednim od nemačkih komandanata, koji je izjavio gotovost za usluge svake vrste a naročito u gonjenju komunista. Zvonko će ga upotrebiti no ne uspeli to preduzeće sam potrebno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_33.htm Izveštaj komandanta Ariljske brigade od 12. februara 1943. Draži Mihailoviću o borbama protiv pripadnika NOP-a u zimu 1942. godine i dostignutoj organizaciji u brigadi]</ref>}} Poručnik [[Predrag Raković]], u svojstvu komandanta 2. ravnogorskog korpusa JVuO, informiše 3. marta 1943. generala Mihailovića o tajnom sastanku sa nemačkim potporučnikom Krigerom: {{izdvojeni citat|Okupator, kako Nemci tako i Bugari svu svoju akciju uputili su na komuniste, na njihovo gonjenje i istrebljenje. U smislu depeše koju sam podneo G. Ministru, sastao sam se 2 marta t.g. na Savincu u jednoj šumi sa Nemačkim komandantom potporučnikom Krigerom iz Gor. Milanovca. Sastanak je izveden potpuno tajno. Na sastanak je od strane Nemaca došao potporučnik Kriger i njegov tumač. A sa naše strane bio sam ja i moj Načelnik štaba p.por. Lazarević. Tema razgovora bila je isključivo uništenje komunističkih bandi, na teritoriji koju obezbeđuje Nemačka jedinica iz Gor. Milanovca. Uglavnom dolazi u obzir komunistički vođa [[Milorad Labudović|Labud]] koji ima oko 150 komunista pod svojom komandom u okolini Rudnika, u srezovima: Kačerskom i Orašačkom. Utvrdili smo plan za ovaj rad. O izvođenju ove akcije detaljno sam se dogovorio sa Zvonkom noću između 2/3 - III t.g., u čemu smo postigli potpunu saglasnost.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 127, reg. br. 7/3 (S-X-12/4).</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_67.htm Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 3. marta 1943. Draži Mihailoviću o borbi protiv pripadnika NOP-a i pregovora sa predstavnicima nemačkih okupacionih trupa]</ref>}} I u depeši od 23. marta, Raković piše da se ponovo sastao sa nemačkim komandantom iz G. Milanovca, te je dogovoreno da se za ubijene Nemce neće više paliti kuće redom, već "samo po našem spisku", partizanske, i samo će se partizani ubijati: {{izdvojeni citat|Hapšenje naših ljudi više neće biti na reonu nemačke komande G. Milanovac. Ako pogine okupatorski vojnik na ovome terenu neće se paliti redom kuće, već samo po našem spisku i to partizanske i samo će se partizani ubijati. [...] Dobio sam 5000 metaka za čišćenje moga reona od komunista.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova četničkog pokreta Draže Mihailovića: 1. januar — 8. septembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 113, str. 550.</ref>}} [[Datoteka:Četnici batinaju narod.jpg|thumb|Četnici batinaju seljaka u Srbiji.]] Koliki je bio teror koji su četnici sprovodili nad pristalicama [[NOP|pokreta otpora]] u području doline Zapadne Morave, Dragačeva i Takova, svedoči konstatacija u biltenu kvislinškog Ministarstva unutrašnjih poslova: {{izdvojeni citat|Ilegalni odredi poručnika Vlaste Antonijevića, Dače Simovića, Milutina Jankovića, poručnika Vasića i kapetana Rakovića nemilosrdno ubijaju sve one koji su makar i jedan dan bili i sarađivali sa partizanima. Neki od ovih odreda vode tako bezumnu akciju da se njihova delatnost može ravnati sa radom običnih odmetnika.<ref>http://www.e-novine.com/srbija/srbija-tema/102680-aak-Gornji-Milanovac-Luani.html</ref>|Izveštaj kvislinškog Ministarstva unutrašnjih poslova (april 1943)}} Četnici su, poput okupatora, prema partizanima, njihovim simpatizerima i porodicama, primenjivali najsvirepije mere: {{izdvojeni citat|1) Protiv zaludele, potpuno obezglavljene i pomahnitale komunističke bande u šumi, sve određene starešine i svo nacionalno naoružano ljudstvo ima povesti beskompromisnu borbu za njihovo potpuno uništenje. Izuzetka u ovome pogledu ne može biti. 4) Ko se uhvati da nosi hranu ili druge potrebe komunistima, a to se tačno utvrdi, komandant brigade sa čije bi teritorije bio takav krivac, odmah će ga streljati i porodicu potpuno uništiti. Kuću spaliti, a stoku zapleniti za izdržavanje gorskih jedinica. 5) Ko se uhvati, a to se od strane komandanta brigade utvrdi, da je krio komuniste, primio u svoju kuću ili im slao makakva obaveštenja, biće najstrožije kažnjen. 6) Ko se uhvati i bude dokazano, da je neko lice videlo komuniste, a nije na najbrži način izvestilo najbližu četničku komandu, biće takođe kažnjeno, u čemu se komandantima brigada ostavlja puna inicijativa. 7) '''Ako u nekom selu bude ubijen makoji četnik, komandant brigade dotične teritorije odmah će streljati deset simpatizera'''.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%92%D0%B5%D1%9A%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D1%80%D0%B4%D0%BD%D0%BE_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%B8_%D1%9A%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%85_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B0_4.9.1943. Naređenje komandanta Komskog korpusa za nemilosrdno uništavanje pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta i njihovih porodica 4.9.1943.]</ref>|Naređenje komandanta Komskog korpusa za nemilosrdno uništavanje pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta i njihovih porodica (4.9.1943).}} Zbog svega navedenog, mnogi ljudi koji su prišli četnicima na početku ustanka protiv sila Osovine, bili su razočarani preusmerenjem dejstava u borbu protiv partizana. Tako je britanski oficir za vezu Hadson zabeležio: "Nekoliko četničkih jedinica tražilo je da bude oslobođeno zadatka borbe protiv partizana".<ref name="Deakin2"/> === Zabrana sabotaža u Srbiji i učvršćivanje vezâ s Nijemcima na području NDH (1943) === {{main|Sabotaže u Srbiji u Drugom svjetskom ratu|Neil Selby}} [[Datoteka:Plakat o streljanju DM pristalica iz 1942.jpg|mini|Plakat o streljanju „50 DM pristalica“ zbog rušenja mosta na pruzi Požarevac - Petrovac na Mlavi iz decembra [[1942]].]] U Srbiji, iako su neke četničke pristalice vršile sabotaže, trpeći nemačke odmazde zbog toga, četničko vođstvo je posebno branilo ozbiljnije sabotaža na bitnim saobraćajnicama, pa su čak sprečavali britanske komandose na terenu da ih vrše: {{izdvojeni citat|[[Neil Selby|Major Selby]] imao zadatak da organizuje sabotaže i dotur materijala za iste; „Prema Selbyevim navodima, '''do sabotaža nije došlo zato što ih D.M., odn. njegovi komandanti na terenu na terenu još nisu odobrili'''.“<ref>NAW, T-313, Roll 482, 000544: Izvještaj obavještajnog odjeljenja Vojnog komandanta Jugoistoka o rezultatima istrage nad zarobljenim britanskim majorom Selbyem, uhvaćenim kod Žitkovca u noći 18./19. augusta 1943 (26. august 1943.).</ref>|Izvještaj nemačkog obavještajnog odjeljenja o rezultatima istrage nad zarobljenim britanskim majorom Selbyem, uhvaćenim kod Žitkovca (26. august 1943).}} U izvještaju potpukovnika Klamrotha iz Generalštaba njemačkih oružanih snaga, nakon inspekcijskog putovanja po Balkanu u avgustu 1943. godine,<ref>[https://znaci.org/00001/40_62.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNIČKO-NJEMAČKI SPORAZUMI O KOLABORACIJI U SRBIJI]</ref> konstatuje se da je general Mihailović najstrožije zabranio izvođenje sabotažâ protiv okupacione sile prije eventualnog [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkog]] iskrcavanja. Pored toga, pominje se i to da su njemačke obavještajne strukture detaljno upoznate sa kretanjem četničkog komandanta i Vrhovne komande JVuO po Srbiji: {{izdvojeni citat|Pokret Draže Mihailovića: U Srbiji tinja latentni ustanak. Draža Mihailović je liderska priroda i veoma je aktivan. Svaki preuranjeni napad protiv okupacionih snaga u startu je strogo zabranjen. Trenutno se jedino vodi borba protiv komunista. Mora se očekivati jedinstveni napad na okupacione snage, uključujući sabotaže i prepade. Pretpostavlja se da je angloameričko iskrcavanje na Jadranu trenutak za to. Stav Draže Mihailovića prema Angloamerikancima opisan je na sledeći način: „Kao pomagači ste dobrodošli, ali ja ću sâm obnoviti Jugoslaviju!“ Nadzor nad Dražom Mihailovićem je dobar. Nemačke službe vrlo brzo saznaju za njegova boravišta koja neprestano menja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=638&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289888.] <br /> ({{jez-njem|"b) Draga [sic!] Mihailowitsch Bewegung: <br /> In Serbien schwelt der latente Aufstand. Draga Mihailowitsch ist eine Führernatur und sehr aktiv. Jedes vorzeitige Losschlagen gegen die Besatzungstruppen ist zunächst streng verboten. Zur Zeit nur Kampf gegen Kommunisten. <br /> Mit dem einheitlichen Beginn von Sabotage, Überfallen usw. auf Besatzungstruppen muss gerechnet werden. Als Zeitpunkt dafür wird die Landung der Anglo–Amerikaner in der Adria vermutet. Die Einstellung des Draga Mihailowitsch den Anglo–Amerikanern gegenüber wird geschildert: "Als Helfer willkommen, aber ich selbst baue Jugoslawien wieder auf!" Die Überwachung des Draga Mihailowitsch ist gut. Die deutschen Dienststellen kennen sehr bald seine ständig wechselnden Standorte."}})</ref>}} Ipak, kako bi i dalje stvarao privid otpora i zadržao status saveznika, povremeno je inicirao bezazlene diverzije, koje neće izazvati nemačku odmazdu: {{citiranje|Udružite se sa apotekarima. Uzmite od njih praškova za kijanje, suzavce i supervodonik. Na igrankama svrabeće praškove. Upućujte preteća pisma, uznemiravajte telefonom, stvarajte svuda strah i zabunu.<ref name="Kosta Nikolić 2004">Bojan Dimitrijević - Kosta Nikolić: Đeneral Mihailović - biografija, Beograd : Institut za savremenu istoriju, 2004, str 378-9.</ref>|[[Draža Mihailović]] naređuje „misteriozne” sabotaže po gradovima septembra 1943.}} 1. avgusta 1943. godine, komandant njemačkih trupa u Hrvatskoj ([[NDH]]) general [[Rudolf Lüters]] na sljedeći način interpretira držanje Mihailovićevih četnika (mahom onih koji su bili obuhvaćeni [[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|ugovorima sa vlastima NDH]]) po okončanju [[Operacija Schwarz|operacije »Schwarz«]]: {{izdvojeni citat|Stav četnika s obje strane [[Bosna (rijeka)|rijeke Bosne]] te na području između rijekâ Bosne i [[Una|Une]] i [[Sana|Sane]] i dalje se može opisati kao lojalan, iako ustaška politika — koju je hrvatska vlada u posljednje vrijeme iznova naglasila — nije ostala bez povratnog dejstva na njihovo držanje, što se pokazalo uzdržanošću prema komunističkim bandama.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=357&rec=314&roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000352.] <br /> ({{jez-njem|"Die Haltung der Cetniks beiderseits der Bosna und zwischen Bosna und Una–Sana kann noch als loyal bezeichnet werden, obwohl der wohl der in letzter Zeit seitens der kroat. Regierung wieder betonte Ustascha–Kurs nicht ohne Rückwirkung auf ihre Haltung geblieben ist und sich Zurückhaltung gegen die kommunistischen Banden zeigte."}})</ref>|Izvještaj komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj za mjesec jul 1943. upućen štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]]}} Kao paradigmatične za držanje spram nastupajućih njemačkih trupa mogu se uzeti preporuke iz naređenja kapetana Jovana Dabovića, komandanta Ličko-kordunaške četničke oblasti, upućene 6. septembra 1943. godine kapetanu Dušanu Đakoviću: {{izdvojeni citat|NAREĐUJEM 1) Svi komandanti narediće svima svojim jedinicama i patrolama da, ako Nemci budu naišli na njihov reon dejstva, ne otvaraju vatru i da se drže pasivno sve do mog daljeg naređenja. 2) Kada bude primećen dolazak Nemaca da se jedinice povlače u šume i da sa njima izbegavaju dodir. 3) Ako se desi da se neka jedinica, patrola ili pojedinac nađe u takvoj situaciji da Nemce ne može izbeći pri dodiru sa njima da kaže da se bori protivu komunizma. Napominjem ovom prilikom da su se Nemci prema četnicima u Hercegovini poneli vrlo korektno.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dok. br. 42, str. 81.</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dokument br. 202, strane 942—943.</ref>}} 18. rujna 1943. godine, poručnik Lippert iz Obavještajnog odjela [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] sastavlja izvještaj o posjetu poručnika [[Milana Cvjetićanina]], komandanta Bosanskog korpusa „[[Gavrilo Princip]]” [[Dinarska četnička divizija|Dinarske četničke divizije]] JVuO, kojega je [[Kapitulacija Italije|kapitulacija Italije]] zatekla na liječenju u [[Split]]u. Tom prilikom, Cvjetićanin nedvosmisleno poentira: {{izdvojeni citat|Mi četnici znamo da se samo uz pomoć njemačkih trupa može postići efikasno uništenje bandita, jer smo mi četnici za to isuviše slabi.<ref>[https://znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.], str. 273.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=984&rec=313&roll=483 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000981.] <br /> ({{jez-njem|"Wir Cetniks wissen, dass nur durch die deutschen Truppen eine wirksame Vernichtung der Banditen erfolgen kann, da wir Cetniks hierzu zu schwach sind."}})</ref><ref>[https://pescanik.net/pismo-citateljima-blica-i-gledateljima-serije-ravna-gora/ Boris Dežulović: Pismo čitateljima Blica i gledateljima serije “Ravna gora”]</ref>}} [[Datoteka:Marsz wojsk niemieckich w Dalmacji (2-515).jpg|mini|Četnici Dinarske divizije u mimohodu pored motorizovane kolone njemačke 114. divizije (Dalmacija, septembar 1943).<ref>[https://bandenkampf.blogspot.com/2018/01/bk0306.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0306 | Photo | 114. Jäger-Division]</ref>]] Nakon [[Kapitulacija Italije u Jugoslaviji|kapitulacije Italije]] [[8. septembar|8. septembra]] [[1943]]. sve četničke snage iz italijanske okupacione zone su, nakon [[Antiosovinska ofanziva JVuO 1943.|sporadičnih sukoba]], uspostavile punu saradnju sa novouspostavljenim nemačkim okupacionim vlastima.<ref>Vidi: [[s:Uputstvo komandanta nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu konjičke brigade|Uputstvo komandanta nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu konjičke brigade]], [[s:Izveštaj majora JVUO Vasilija Marovića od 17. februara 1944.|Izveštaj majora JVUO Vasilija Marovića od 17. februara 1944.]], [[s:Izveštaj kapetana JVUO Franca Kovača od 23. februara 1944.|Izveštaj kapetana JVUO Franca Kovača od 23. februara 1944.]], itd.</ref> Mihailović je 7. oktobra 1943. naređivao svojim četnicima borbu protiv partizana u Sandžaku "po svaku cenu" i nesukobljavanje sa Nemcima "po svaku cenu".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_9.htm Naređenje Draže Mihailovića od 7. oktobra 1943. komandantima kopusa u zapadnoj Srbiji za mobilizaciju ljudstva i borbu protiv NOVJ u Sandžaku]</ref> Poručnik [[Jovan Pupavac]] pojašnjava u pismu upućenom 10. februara 1944. komandantu Zapadne Bosne JVuO majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]] kako je tekao proces prilaženja četnikâ pod komandom vojvode Momčila Đujića njemačkoj okupacionoj sili: {{izdvojeni citat|Dinarsku oblast sam napustio iz sledećih razloga: 1) Posle propasti Italije u Dalmaciju su došli Nemci. Komandant Dinarske oblasti pop Đujić stupio je u saradnju sa njima, najpre preko [[Mane Rokvić|Mane Rokvića]] koji je došao sa njima iz [[Bosanski Petrovac|Bosanskog Petrovca]]. Kasnije je delegirao kod štaba 114. Nemačke divizije svoga načelnika štaba kapetana Mijovića Novaka. Ljudstvo je postalo Nemačka milicija, primajući od njih redovnu hranu, municiju i dopunu oružja. Nemci su vrlo rado primili saradnju četnika.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_73.htm Izveštaj komandanta 1. brigade Bosanskokrajiškog četničkog korpusa od 10. februara 1944. komandantu korpusa o saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji]</ref>}} U odgovoru koje je 4. oktobra 1943. poslalo Obavještajno odjeljenje 114. lovačke divizije, odbacuju se navodi iz telegrama poslatog od strane štaba 15. brdskog korpusa, u kojem se vojvoda [[Momčilo Đujić]] optužuje za prepade na njemačke trupe i u kojem se traži njegovo hapšenje. Nasuprot takvom zahtjevu, za komandanta [[Dinarska divizija JVuO|Dinarske divizije JVuO]] se tvrdi sljedeće: „Uvjerljiva obavještenja i dokumenti nedvojbeno ukazuju da se Đujićeva četnička grupa u dosadašnjoj borbi protiv komunizma pokazala kao pouzdana... Sabotažni akti i prepadi na njemačke trupe dosad se nijesu događali.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=792&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000788.] <br /> ({{jez-njem|"Nach hiesigen sicheren Nachrichten und einwandfreien Unterlagen ist die Cetnikgruppe des Vojvoden Djujic im Kampf gegen die kommunistische Aufstandsbewegung bisher als zuverlässig zu bezeichnen. <br /> Sabotageakte und Überfälle gegen die Deutsche Wehrmacht sind bisher nicht erfolgt."}})</ref> U poređenju sa oružanim snagama NDH, obavještajni oficiri 114. divizije Wehrmachta daju i mnogo povoljniju ocjenu za učinkovitost četnika: „Hrvatske trupe i ustaše, već zbog svoje brojnosti, ne mogu predstavljati značajniju podršku; osim toga, njihova borbena vrijednost je poznata. Četnički odredi su se dosad svuda pokazali kao izuzetno aktivni i pouzdani.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=793&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000789.] <br /> ({{jez-njem|"Die kroatische Wehrmacht und Ustaschaverbände im Bereich sind schon rein zahlenmässig keine nennenswerte Unterstützung; darüber hinaus ist deren Kampfwert hinreichend bekannt. Die Cetnikverbände erweisen sich bisher überall als äusserst rege und zuverlässig."}})</ref> [[File:Četnički komandant u zapadnoj Bosni Uroš Drenović s nemačkim oficirima na terenu.jpg|thumb|Vojvoda [[Uroš Drenović]] (desno), četnički zapovjednik u [[Zapadna Bosna|zapadnoj Bosni]], zajedno sa njemačkim oficirima na terenu.]] U jesen 1943. godine, Vrhovna komanda Vermahta konstatuje prestanak bilo kakve aktivnosti DM protiv njih: {{izdvojeni citat|U jesen 1943. Titov pokret sve je više uzimao maha, a Mihailovićev pokret bio je potisnut na teritoriju Srbije. Komunisti nisu primali samo pomoć od sovjetske Rusije, nego sve više i od Engleza. Italijanska armija je kapitulirala. U ovakvoj novonastaloj situaciji četnički pokret bio je prisiljen da preispita svoj stav prema nemačkoj okupacionoj sili… Bilo kako, od tog vremena prestali su svi napadi Mihailovićevih ljudi protiv nemačke okupacione sile.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2024-07-08 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Četnici u Hercegovini su počeli sarađivati sa njemačkim nadležnim komandama odmah po ulasku njihovih trupa u bivšu italijansku okupacionu zonu: {{izdvojeni citat|Banda koja je napadala u području sjeverno od [[Bileća|Bileće]] i ojačana na oko 1200 ljudi ([[10. hercegovačka udarna brigada|X herceg. brigada]]), uz potporu 800 četnika je odbačena natrag na sjever.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1081&rec=313&roll=190 NARA, T311, Roll 195, frame no. 7450860.] <br /> ({{jez-njem|"Die im Raum N Bileca angreifende und auf etwa 1200 Mann verstärkte Bande (X.He.Brig.) mit Unterstützung von 800 Cetniks nach N zurückgeworfen."}})</ref>|Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 18. septembar 1943. godine}} {{izdvojeni citat|SS-divizija „Prinz Eugen“: Komunistička grupa (jačine 1.200 ljudi), koja je sa sjevera nastupala ka Bileći, odbačena je ka sjeveru akcijom 6. čete 2. SS brdskog puka ojačane sa 800 četnika.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&roll=483&broj=293 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000290.] <br /> ({{jez-njem|"Von Norden gegen Bileca vordringende komm. Gruppe (1200) durch herangeführte 6./SS 2 und 800 Cetniks nach Norden zurückgeworfen."}})</ref>|Dnevni izvještaj 15. brdskog korpusa za 18. septembar 1943.}} {{izdvojeni citat|U oblasti [[Stolac|Stoca]], kao što je već napomenuto, Stolačka i [[Ljubinje|Ljubinjska]] četnička brigada su u saradnji sa našim trupama postigle uspjeh protiv glavnine Desete herceg. brigade.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=636&rec=314&roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000631.] <br /> ({{jez-njem|"b.) Cetniks: <br /> Im Raum von STOLAC hat, wie bereits erwähnt, im Zusammengehen mit eigenen Truppen die Cetnikbrig. von STOLAC und LUBINJE gegen die Hauptkräfte der X-herzeg.Brig. Erfolge erzielt."}})</ref>|Komanda 21. brdskog korpusa, Obaveštajno odeljenje, izveštaj o stanju, 27. septembar 1943.}} U izvještaju [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS brdske divizije Prinz Eugen]] od 10. oktobra 1943. godine, poslatom štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], pohvaljuje se lojalno držanje koje su, do tog trenutka, formacije [[Hercegovina|hercegovačkih]] četnikâ pokazale spram njemačkih okupacionih jedinica: {{izdvojeni citat|Četnici: Za borbu protiv komunista u istočnoj Hercegovini mobilisane su jače snage u okruzima [[Trebinje]], [[Bileća]], [[Stolac]] i [[Nevesinje]]. Dosadašnja iskustva s hercegovačkim četnicima mogu se ocijeniti dobrim, a njihovo držanje prema vlastitim trupama lojalnim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1335&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001329.] <br /> ({{jez-njem|"Cetniks: Zur Bekämpfung der Kommunisten in der Ost–Herzegowina wurden in den Bezirken Trebinje, Bileca, Stolac u. Nevesinje stärkere Kräfte mobilisiert. Die bisherigen Erfahrungen mit den herzegowinischen Cetniks können als gut, das Verhalten gegenüber der eigenen Truppe kann als loyal bezeichnet werden."}})</ref>}} U odlomku iz mjesečnog izvješća SS divizije »Prinz Eugen«, inače njemačke elitne postrojbe na teritoriji okupirane Jugoslavije, sastavljenog 5. septembra 1943, blagonaklon stav četnika na divizijskom području (Hercegovina) opisan je na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Srbi [četnici — prim.] su se, djelimično, nastavili dokazivati ​​kao '''najpouzdaniji saveznici u borbi protiv crvenih bandi''', a time i protiv komunizma. U borbi protiv bandita uvijek su spremni sarađivati ​​s njemačkim Wehrmachtom, pa čak i podvrgnuti se njegovoj komandi.<ref>Klaus Schmider, ''Partisanenkrieg in Jugoslawien 1941-1944'', Verlag E.S. Mittler & Sohn GmbH, Hamburg/Berlin/Bonn, 2002, s. 307.</ref><ref>[https://www.znaci.org/NARA/T315.php?broj=1272&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001266.] <br /> ({{jez-njem|"Die Serben haben sich z.T. weiterhin als die zuverlässigsten Verbündeten im Kampf gegen die roten Banden und damit gegen den Kommunismus erwiesen. Im Kampf gegen die Banditen sind sie jederzeit bereit, mit der deutschen Wehrmacht zusammenzugehen und sich ihr sogar zu unterstellen."}})</ref>|Mjesečni izvještaj 7. SS divizije XV brdskom armijskom korpusu za avgust 1943. godine}} U četničkim izvorima se potvrda ovih navodâ nalazi u naređenju koje je kapetanu Dušanu Đakoviću 6. septembra 1943. uputio potpukovnik [[Slavko Bjelajac]] (pseudonim »Nikola Dekić«), komandant Ličko-kordunaške četničke oblasti. Informišući svog podređenog oficira o ogromnim partizanskim gubicima u [[Bitka na Sutjesci|bici na Sutjesci]], Bjelajac zapisuje: {{izdvojeni citat|Po podatcima koje imamo partizani su kod Sutjeske strašno tučeni. Tvrdi se da su imali 5.000 mrtvih te da su samo naši s mrtvih lješeva partizanskih skinuli oko 200 puškomitraljeza. Četnici u Hercegovini drže pored ostalih mjesta i [[Kalinovik]], [[Foča|Foču]], i [[Čajniče]]. Ustaše su u [[Goražde|Goraždu]]. Njemci se također nalaze u Hercegovini. Dozvolili su bez ikakovih uslova da se na reonu svakog sreza može nalaziti i kretati 400 četnika (jednoj četničkoj grupi dali su 300 pušaka). <br /> U opšte izuzev situacija Hercegovine, Crne Gore, i Istočne Bosne stoji vrlo dobro. <br /> Ove podatke iz Hercegovine javljam Vam radi orjentacije. A u koliko se tiče Njemaca tek da naše stanovništvo zna da ih se ne treba plašiti i da neće vršiti represalije nad mirnim stanovništvom. <br /> Njemci govore u Hercegovini protiv Italijana i kažu da su oni spriječili širenje Srbije do rijeke Bosne protiv volje Njemaca. Optužuju Italiju da je ona dovela Pavelića na vlast. (To sve može i nemora biti tačno). <br /> Naši su zarobili čuvenog [[Nurija Pozderac|Nuriju Pozderca]] i [[Simo Milošević|Simu Miloševića]] u Hercegovini i streljali ih.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knj. 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. br. 203, str. 946.</ref>}} Detaljna analiza stava koje su četničke jedinice s teritorije hrvatske marionetske države pokazale prema okupatoru tokom jeseni 1943. sadržana je u izvještaju [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]] od 28. X: {{izdvojeni citat|Držanje četnika ostalo je ambivalentno. Pojedine manje grupe su prešle komunistima. Opasnost od saradnje [sa komunistima], kako se pokazalo ovog mjeseca, postoji ondje gdje su male četničke grupe vezane uz određeno područje (npr. područja Olova i Vareša); u takvim slučajevima nedostaje trajne volje za otporom tokom sukoba. S druge strane, zatvorene operativne četničke jedinice bez porodičnih veza i bez straha od odmazde usuđuju se da se suoče sa većim komunističkim jedinicama. U oblasti j. od Višegrada četnici su prvi put uspjeli poraziti jednu od Titovih brigada (1. krajišku). U jugoistočnoj Bosni četnici su djelovali otvoreno neprijateljski prema njemačkim trupama; krajem mjeseca pripadnici 1. sarajevske brigade izveli su sabotažu na željeznici. U čitavoj preostaloj bivšoj zoni odgovornosti Korpusa veće četničke grupe (jedinice Drenovića, Đujića, Ozrenski odred, kao i one u Hercegovini) zadržale su lojalan stav, dijelom uspješno sarađujući sa njem. trupama protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=560&broj=95 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000090.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. XV G.A.K: Ic Lagebericht vom 27.9.43 bis 27.10.43. <br /> 2.) Cetniks <br /> Die Haltung der Cetniks ist nach wie vor zwiespältig geblieben. Einzelne kleinere Gruppen sind in den Kommunisten aufgegangen. Die Gefahr eines Zusammenwirkens besteht, wie der Verlauf dieses Monats gezeigt hat, dort, wo die kleineren Cetnikgruppen ortsgebunden sind (Umgebung Olovo, Vares). Überall dort fehlt bei Zusammenstössen der nachhaltige Widerstandswille. Wo dagegen geschlossene operative Cetnikeinheiten ohne Familienbindung und also ohne Furcht vor Racheakten in dem Befehlsbereich eingedrungen sind, lassen sie es auch auf Kämpfe mit grösseren Kommunisteneinheiten ankommen. Im Raum S Visegrad ist es dabei den Cetniks erstmalig gelungen, eine der Brigaden Titos (I.Kraj.Brig.) zu schlagen. <br /> Die Cetniks sind in Südost–Bosnien offen feindselig auch gegen deutsche Truppen vorgegangen; gegen Ende des Monats haben Angehörige der I.Sarajevo–Brig. Bahnsabotage betrieben. <br /> Im gesamten übrigen früheren Korpsbereich haben die grösseren Cetnik–Gruppen (Drenovic –, Djujic –, Ozren–Verbände, in der Herzegovina) eine loyale Haltung bewahrt, z.T. auch erfolgreich im Kampf gegen die Kommunisten mit der deutschen Truppe zusammengewirkt."}})</ref>|Komanda 15. brd. arm. korpusa, Obavještajno odjeljenje, izvještaj o stanju od 27. septembra do 27. oktobra 1943. godine}} Novembra 1943, Nijemci nabrajaju koje su se sve četničke vojvode u NDH upustile u saradnju s njima, kao npr.: [[Mane Rokvić]] („izjašnjava se za Nemačku i u slučaju neprijateljskog iskrcavanja stoji sigurno na našoj strani“), [[Momčilo Đujić]] („Ljotićev pristalica“ čijim „prisluškivanjem je više puta dokazano da je slao lažne izveštaje D. M. kako bi se izvukao ispod njegovog uticaja“), [[Uroš Drenović]] („nepomirljiv protivnik komunista“; „više od godinu dana sarađuje otvoreno sa nemačkim Vermahtom“) i drugi.<ref name="ReferenceA"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=347&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikführer, mit denen zusammengearbeitet wurde: <br /> Vojvode Rokvic. Energischer Führer der ohne Unterbrechung rückhaltlos mit der deutschen Truppe zusammenarbeitet. Bekennt sich zu Deutschland und steht im Falle einer feindlichen Landung sicher auf unsere Seite. <br /> Vojvode Djujic, Ljotic–Anhänger. DM. sucht ihn durch ständigen Druck zu beeinflussen. Durch Überwachung ist bereits mehrfach nachgewiesen, dass Djujic falsche Meldungen an DM. abgesetzt hat, um sich seinem Einfluss zu entziehen. Djujic wird seitens der. Div. im bewusster Übertreibung als besonders aktiver Kämpfer gegen den Kommunismus in Verbindung mit der deutschen Wehrmacht herausgestellt. <br /> Vojvode Drenovic. Gerade Persönlichkeit, unversöhnlicher Kommunistengegner (kommunistische Untaten an seiner Ehefrau, die den Tod herbeiführten), bezeichnet sich als Beschützer seiner pravoslavischen Volksgenossen. Arbeitet länger als 1 Jahr offen mit deutscher Wehrmacht zusammen. Von DM. angestrebte Beeinflussung bisher ohne Erfolg."}})</ref> U ovom strogo povjerljivom izvještaju, obavještajni oficiri XV brdskog armijskog korpusa dopisuju još i sljedeće: „Čitav niz drugih četničkih vođâ na području južno od [[Bihać]]a, neumoljivi su protivnici komunizma i dobri vojnici. Svi su se istakli u saradnji sa [našim] trupama, a kao svoj zadatak označavaju zaštitu pravoslavnog stanovništva od uništenja.“<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 44, str. 86.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=347&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] <br /> ({{jez-njem|"Eine Reihe weiterer Cetnikführer im Raum südl. Bihac unerbittliche Kommunistengegner und gute Soldaten haben sich in der Zusammenarbeit mit der Truppe bewährt, und sehen es als ihr Ziel an, den pravoslavischen Volksteil vor der Ausrottung zu bewahren."}})</ref> U izvještaju [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] od 5. novembra 1943. godine zaključuje se da bi osiguranje dugih linija snabdijevanja bez četnika bilo „nezamislivo“.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=343&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000339.] <br /> ({{jez-njem|"Die Sicherung der langen Nachschubwege der Division ist ohne Unterstützung det zugeteilten Cetnik–Stützpunkte, wenn nicht ausreichend deutsche Kräfte oder kampffähige kroatische Truppen zur Verfügung gestellt werden, undenkbar."}})</ref> 19. novembra 1943. potpisani su i na snagu stupaju prvi [[Ugovori o saradnji četnika i Vermahta|ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta]], koji četnicima nameću obavezu "da prekinu sve veze sa silama koje se nalaze u ratu sa Nemačkom i da izruče štabove za vezu tih sila koji se nalaze kod njih".<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm</ref> 30. novembra 1943. godine [[Dragoljub Draža Mihailović|general Mihailović]] naređuje [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubi Patku]], komandantu Timočkog korpusa, da protera britanskog majora Erika Grinvuda koji hoće da vrši akcije protiv Nemaca bez njegovog dopuštenja: {{izdvojeni citat|Kod vas je tamo engleski major Grinvud sa telegrafistom. To je posledica prosjačenja materijala. Nije došao da vas pomogne u materijalu već da uništi naša sela za neku sitnu sabotažu. '''Naređujem da Grinvuda sa celom pratnjom najurite kao kučku''' po mom naređenju jer je pošao na teren bez mog odobrenja. Ponavljam najurite ga kao kučku i izvestite.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm</ref>|Depeša generala Mihailovića Ljubi Patku od 30. novembra 1943.}} Saveznički komandant Sredozemlja uskoro i sam uviđa da se Mihailović bavi sporednim aktivnostima, uz izbegavanje da preduzme nešto na komunikacijama vitalnim za [[Saveznici|Saveznike]] i za Nemce. Stoga je [[9. decembar|9. decembra]] [[1943]]. poslao [[Dragoljub Mihailović|Mihailoviću]] telegram kojim zahteva izvršenje specifikovanih napada na komunikacije, a koji počinje rečima: {{izdvojeni citat|Sloboda kojom se Nemci služe železničkim prugama od Grčke do Beograda za prevoz i izdržavanje trupa nepodnošljiva je.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_250.htm, Obaveštenje brigadira Armstronga od 9. decembra 1943. Draži Mihailoviću o zahtevu Komande britanskih trupa na Srednjem istoku da četnici izvrše dve sabotaže protiv Nemaca]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd - prilog II</ref>}} === Potpisivanje ugovora o saradnji četnika i Vermahta u Srbiji (1943—1944) === {{Poseban članak|Ugovori o saradnji četnika i Vermahta}} [[Datoteka:Zone odgovornosti četnika, prema sporazumu sa Nemcima.png|thumb|Zone odgovornosti četničkih komandanata u okupiranoj Srbiji, prema sporazumu sa Nemcima 1943. [[Jevrem Simić]] i [[Nikola Kalabić]] (roze), [[Vojislav Lukačević]] (plavo), [[Ljuba Jovanović Patak]] (zeleno) i [[Mihailo Čačić]] (sivo).]] [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za Jugoistok, inicirao je pregovore koji će rezultirati potpisivanjem [[Ugovori o saradnji između JVuO i komande Jugoistoka|ugovora o zajedničkoj borbi]]. Mihailović je polovinom novembra 1943. svojim komandantima naredio da sarađuju sa Nemcima; on sam nije mogao javno da stupi u saradnju "zbog raspoloženja naroda".<ref>https://www.znaci.org/images/ktb_okw_III_6_1304.jpg KTB OKW (Kriegstagebuch des Oberkommando der Wehrmacht) - Ratni dnevnik vrhovne komande Vermahta, šesta knjiga</ref> Ugovore su to potpisivali ovlašćeni Mihailovićevi komandanti i ljudi iz vojnog rukovodstva. Prvi ugovor o saradnji potpisan je 19. 11. 1943. između [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]], komandanta Mileševskog korpusa JVuO i nemačkog komandanta Jugoistoka koga je predstavljao fon Frede, glasio je: {{Wikisource|Sporazum inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića i vojnoupravnog zapovednika Jugoistoka od 23.1.1944.}} {{izdvojeni citat| 2) Primirje treba da bude pretpostavka za zajedničku borbu protiv komunista. 4) Obaveza Lukačevića da nijedan pripadnik njemu potčinjenih jedinica neće delovati na strani sila koje su u ratu sa Nemačkom. 5) Prepuštanje područja borbenih dejstava četničkim odredima radi samostalnog vođenja borbe, koju vodi i nemački Vermaht. 6) Uključivanje četničkih odreda prilikom većih zajedničkih operacija pod nemačko zapovedništvo. U tom periodu nemačko vodstvo izdaje borbene naloge četničkim odredima. 8) Razmena štabova za vezu. 9) Isporuke nemačke municije radi sprovođenja zajedničkih borbenih zadataka u skladu sa vojnim potrebama. 10) Sporazum se mora držati u tajnosti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_260.htm SPORAZUM IZMEĐU KOMANDANTA JUGOISTOKA I MAJORA VOJISLAVA LUKAČEVIĆA OD 19. NOVEMBRA 1943. O SARADNJI ČETNIKA SA NEMAČKIM TRUPAMA U BORBAMA PROTIV NARODNOOSLOBODILACKE VOJSKE JUGOSLAVIJE]</ref>|Sporazum Nemaca i majora [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] (19. 11. 43.)}} 21. novembra 1943, feldmaršal [[Maximilian von Weichs]] daje svojevrsno objašnjenje potčinjenim njemačkim komandama o logici vođenja pregovora i sklapanja sporazuma sa četničkim odredima u Srbiji. Prva tačka ovog strogo povjerljivog dokumenta glasi: {{izdvojeni citat|Kao rezultat pregovora koje duže vremena vode, u najužoj saradnji, specijalni opunomoćenik Ministarstva spoljnih poslova i komandant Jugoistoka sa vođama četničkih odreda, sklopljen je sporazum koji predviđa oružano primirje ograničeno na određeni prostor i povremeno zajedničko vođenje borbe protiv komunizma.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm Objašnjenje komandanta Jugoistoka od 21. novembra 1943. o sklapanju sporazuma s komandantima četničkih odreda Draže Mihailovića]</ref>}} 27. novembra je potpisan ugovor sa [[Nikola Kalabić|Nikolom Kalabićem]].<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_262.htm Sporazum od 27. novembra 1943. između pukovnika Jevrema Simića i kapetana Nikole Kalabića sa nemačkim predstavnikom o saradnji u borbama protiv NOVJ]</ref> U narednim nedeljama ugovori su potpisani i sa drugim komandantima korpusa od operativne važnosti. Iako Mihailović lično nije potpisao ni jedan ugovor, ovim ugovorima je bio pokriven veći deo nemačke okupacione zone u Srbiji. {{izdvojeni citat|Ovaj ugovor, kao i buduće mjere, trebalo bi da se baziraju na međusobnom povjerenju i volji da se komunizam uništi, zemlja umiri a Srbiji omogući stabilna budućnost u okvirima Evrope oslobođene od komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=974&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frames no. 000969—000970: Sporazum između Krajskomandanture Zaječar i potpukovnika Ljube Jovanovića Patka o nenapadanju i saradnji u borbi protiv NOVJ (23./25. decembar 1943.)] <br /> ({{jez-njem|"Diese Vereinbarung sowie die zukünftigen Massnahmen sollen getragen sein vom gegenseitigen Vertrauen und dem Willen, den Kommunismus zu vernichten, das Land zu befrieden und Serbien einer geordneten Zukunft im Rahmen eines vom Kommunismus befreiten Europas entgegenzuführen."}})</ref>|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Ljuba Jovanović Patak|Ljube Jovanovića Patka]] o borbi protiv partizana u Srbiji (decembar [[1943]]).}} Generalna tendencija priklanjanja Mihailovićevih četnikâ okupacionoj vojnoj sili bila je primijećena 28. XI 1943. i od strane njemačke Komande Jugoistoka: {{izdvojeni citat|Srbija: U oblasti Kruševca borbe između [četnika] DM i komunista. Kod četnika znaci približavanja Vermahtu, verovatno zbog nestašice municije.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&broj=639&roll=485 NARA, T313, Roll 485, frame no. 000636.] <br /> ({{jez-njem|"3.) Serbien: <br /> Raum Krusevac: Kampf zwischen DM u. Komm. Bei Cetniks Anzeichen für Annäherung an dt. Wehrmacht vermutl. Mun. Mangel."}})</ref>|Dnevni izveštaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«), 28. novembar 1943.}} 30. novembra 1943. godine i poručnik Milorad Vasić moli generala Mihailovića da mu odobri vezu sa Nijemcima, u cilju opskrbe streljivom, garantujući mu potpunu diskreciju u radu: {{izdvojeni citat|Molim da mi dozvolite da ovu priliku iskoristim i dobijem municiju i ostalo, što mi je neophodno potrebno, a da pritom čast organizacije i Vaš autoritet u narodu ne bude ničim povređen.<ref>AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 11690—11691.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943-1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 344.</ref>}} Ugovori su bili u znatnoj meri tipizirani, nalik na sporazum između vojnog zapovednika Jugoistoka i inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića: {{izdvojeni citat|Cilj sporazuma je zajednička borba protiv komunističkih partizana, pa će stoga sve jedinice DM-četnika, potčinjene pukovniku Jevremu Simiću, biti uključene u borbu nemačke i bugarske vojske, kao i srpskih vladinih trupa, protiv komunista. U vezi s tim predviđa se uspostavljanje zajedničke obaveštajne službe kao i uzajamna podrška.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%83%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D0%BE%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%88%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B0_%D0%A1%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%B8_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D0%BD%D0%BE%D1%83%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_23.1.1944 Sporazum inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića i vojnoupravnog zapovednika Jugoistoka od 23.1.1944.]</ref>|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Jevrem Simić|Jevrema Simića]] (januara [[1944]]).}} Komandant Jugoistoka i [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] [[Maksimilijan fon Vajhs|fon Vajhs]] izdao je [[21. novembra]] [[1943]]. uputstvo o saradnji sa četnicima koje, između ostalog, predviđa izručenje članova [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkih]] misijâ pri JVuO (tj. da četnici prekinu "sve veze sa silama koje se nalaze u ratu sa Nemačkom i da izruče štabove za vezu tih sila koji se nalaze kod njih"). Fon Vajhs upozorava da se "lojalna orijentacija pojedinih četničkih odreda ne sme uopštiti", jer neki još uvek izvode prepade i sabotaže, ali "propagandu protiv četničkog pokreta treba obustaviti", do daljnjeg.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm Objašnjenje komandanta Jugoistoka od 21. novembra 1943. o cilju i načinu sklapanja sporazuma sa četničkim komandantima]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/291.htm Karl Hnilicka: DAS ENDE AUF DEM BALKAN 1944/45], Musterschmidt-Verlag Göttingen, strana 268</ref> Sporazum između Vermahta i četničkog komandanta [[Mihajlo Čačić|Mihajla Čačića]], komandanta Ravaničke brigade JVuO, uključuje i hvatanje [[rudar]]a koji su pobegli u šumu, i njihovo vraćanje u [[rudnik]]e uglja.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_264.htm Sporazum komandanta Jugoistoka sa komandantom Ravaničke brigade od 14. decembra 1943. o saradnji četnika sa nemačkim trupama u borbama protiv NOVJ]</ref> Sporazum Vermahta i [[Jevrem Simić|Jevrema Simića]], inspektora odreda Draže Mihailovića, predviđa da "četnici DM stavljaju na raspolaganje snagama poretka svoje podatke i svoju obaveštajnu službu" za borbu protiv partizanskog pokreta.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_267.htm Izveštaj Abver-grupe od 23. januara 1944. o sklopljenom sporazumu između vojnoupravnog komandanta Jugoistoka i inspektora četničkih jedinica u Srbiji]</ref> Sporazum Vermahta i potpukovnika Ljube Jovanovića, vođe Dražinih odreda u okrugu [[Zaječar]], četnicima omogućuje punu sloboda kretanja "danju i noću na celom području na koje se odnosi sporazum".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_266.htm Sporazum između Krajskomandanture u Zaječaru i komandanta Timočkog korpusa od 25. decembra 1943. o saradnji u borbama protiv NOVJ]</ref> {{izdvojeni citat|Srbija i Hrvatska: kao i ranije, na ovom prostoru stoje dva suprotstavljena tabora — komunistički pod Titom i nacionalistički pod generalom Mihailovićem. Zbog brojčane premoći i veće borbene vrijednosti, komunisti su u posljednje vrijeme zadali nacionalistima niz teških udaraca. To je rezultiralo u traženju njemačke pomoći od strane nekoliko DM-komandanata. Već je došlo i do niza sporazuma, kojima se DM-jedinice obavezuju na obustavljanje neprijateljstava protiv Wehrmachta, čime im se omogućuje nesmetana borba protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=900&rec=311&roll=175 NARA, T-311, r. 175, s. 895: Prikaz neprijateljskog stanja u Sredozemlju od strane generalštabnog majora Varnstorfa (Warnstorff) – dodatak zabelešci sa sastanka kod načelnika štaba Grupe armija „E“ od 9. decembra 1943.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien–Kroatien: Hier stehen sich nach wie vor die nationalen Kräfte des Draca Michaylovic [sic!] und die kommunistischen Kräfte des Tito gegenüber. Infolge der zahlenmässigen und in Bezug auf die Kampfstärke starken Uberlegenheit der kommunistischen Verbände ist in der letzten Zeit DM mit seinen Kräften stark angeschlagen worden. Dies hatte zur Folge, dass verschiedene DM–Führer mit ihren Verbänden Anlehnung an die deutsche Besatzungsmacht suchten. Es sind bereits Abmachungen zu Stande gekommen, auf Grund deren DM–Verbände ihre Kampfhandlungen der deutschen Wehrmacht gegenüber einstellen und ihnen ungestörte Kampfführung den Kommunisten gegenüber zugesichert wurde."}})</ref>|Nemački prikaz stanja u Sredozemlju od 9. decembra 1943.}} Njemački opunomoćeni general u [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] [[Edmund Glaise von Horstenau]] opisuje u ratnom dnevniku kontekst u kom dolazi do potpisivanja ovih ugovorâ: {{izdvojeni citat|Izgleda da je Srbija najmirnija zemlja na Balkanu, a neko reče da je ona čak i najmirnija zemlja u Evropi. Činjenica je da stanje u NDH ne može da se uporedi sa stanjem u Srbiji iako se i u Srbiji događaju neprijatne stvari... Draža Mihailović je iskoristio opšte stanje, pa su naši oblasni komandanti sklopili ugovore sa pojedinim četničkim vođama.<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 412.</ref>}} I prije nego je došlo do parafiranja ugovorâ, kapetan [[Dušan Radović (četnik)|Dušan Radović]], komandant Zlatiborskog korpusa JVuO, obavijestio je 18. novembra 1943. generala Mihailovića da njemačke i bugarske okupacione trupe, uz velike poteškoće, nastoje zaustaviti ofanzivu snaga NOVJ nadomak [[Užice|Užica]], kao i da im četničke jedinice pod njegovom komandom pružaju značajnu borbenu pomoć, tj. napadaju partizane kako bi oslabili njihov pritisak na okupatora. Iz izvještaja se vidi i da je ravnogorski kapetan Milorad Mitić bio zadužen za održavanje kontakatâ s Nijemcima: {{izdvojeni citat|Noću, 17/18 ov.m-ca oko 21,30 časova, komunisti su jačim snagama napali Bugare i Nemce u Kremnima i posle osmočasovne borbe komunisti su potpuno razbili oko 1800 Bugara i 200 Nemaca... Bugari se u najvećem neredu i bez oružja povlače za Užice. Beže glavom bez obzira. Tenkove su odvukli za Užice, dok je izgleda bugarska artilerija pala u ruke partizanima. U momentu pisanja ovog izveštaja jedan izvesni deo Bugara, koji se organizovano povlači, vodi borbu sa komunistima u Biosci. Naši delovi stupili su u borbu kod Bioske iz pravca s. Kneževići. Mišljenja sam da će u toku današnjeg dana pasti i Bioska i da će komunisti navaliti za Užice. Ja gde god mogu napadaću. Stanje je vrlo ozbiljno! Kapetan Mitić, presvučen u civilno odelo, viđen je u Užicu sa Nemcima. Posle je u jednom nemačkom automobilu otišao kako kažu za Beograd kamo ga Vi šaljete radi hvatanja neke veze i sporazuma. Ova se vest širi naglo.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_34.htm Izveštaj komandanta Zlatiborskog korpusa od 18. novembra 1943. Draži Mihailoviću o borbama četnika i nemačkih i bugarskih jedinica protiv NOVJ kod Kremana]</ref>}} Neposredni rezultati potpisanih sporazuma mogli su se uočiti učešćem četničkih jedinica u [[Operacija Kugelblitz|operaciji »Kugelblitz«]], gdje se, uz jednog od potpisnika ugovorâ (majora Vojislava Lukačevića, naime), s njemačkim i bugarskim trupama borio i poručnik [[Filip Ajdačić]], komandant Crnogorske brigade JVuO: {{izdvojeni citat|Stanje operacijâ „Kugelblic” i „Citen” na dan 13. 12. 1943. u 24:00 časa. „Kugelblic” (1. brdska divizija): [...] Namjera: prebacivanje grupe Lukačevića u rejon Pljevlja–Prijepolje 16/17. decembra. [...] Vojni zapovjednik Jugoistoka: 24. bugarska divizija (3 bataljona) i četnička grupa Ajdačića sporo napreduju iz rejona Bajine Bašte, krećući se uzvodno Drinom, bez kontakta sa neprijateljem, ka određenoj odbrambenoj liniji.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=78&broj=80&roll=331 NARA, T78, Roll 331, frames no. 6287983—6287984.] <br /> ({{jez-njem|"LAGE "KUGELBLITZ" UND "ZIETHEN" STAND VOM 13.12.43. 2400 UHR <br /> "KUGELBLITZ" <br /> 1. GEB. DIV. <br /> ABSICHT: ZUFUEHRUNG GRUPPE LUKACEVIC 16./17. 12 RAUM PL[J]EVLJA – PRIJEPOLJE. <br /> MIL. BFH. SUEDOST: <br /> 24. BULG. DIV. 3 BTL. U. CETNIK–GRUPPE AIDACIC IM SCHLEPENDEN VORGEHEN AUS RAUM BANJA [sic] BASTA DRINA AUFWAERTS OHNE FEINDBERUEHRUNG IN BEFOHLENE ABWEHRFRONT."}})</ref>|Izvještaj Vrhovne komande Wehrmachta o operacijama »Kugelblitz« i »Ziethen« od 14. decembra 1943. godine}} 14. decembra 1943, u Vrhovnu komandu JVuO stigla je depeša od majora [[Siniša Ocokoljić|Siniše Ocokoljića]] (pseudonim »Ev-Ev«), komandanta Mlavskog korpusa JVuO, kojom se kapetan Mitić još jednom imenuje osobom koja je lično involvirana u pregovore s njemačkim okupatorom: „Tufegdžić [Vojislav, komandant Cerskog korpusa JVuO — prim.] danas je doneo sledeći izveštaj: [...] 2. — Kapetan Mitić, koji je ranije u Užicu pregovarao za naš račun sa komunistima, bio je poslednjih dana na pregovorima i sa Nemcima gde je sa njima ručao u Mažestiku. Pregovore je javno sa Nemcima vršio neki kapetan Nešković, poslat od Kalabića. 3. — Nemci su povodom toga štampali letke blizu 2.000.000 primeraka sledeće sadržine: Narodni borci četnici, u radosti pozdravljam prestanak besmislenog međusobnog prolivanja krvi i zdrav razum koji je zavladao u vašim redovima. Sada možemo da se zajednički borimo protivu komunizma, tog smrtnog neprijatelja Evrope i ja vas ubrajam u nacionalne borce zato što smo i mi sami nacionalni borci. Mi ćemo udruženim silama da odbranimo Vašu lepu Otadžbinu, da je ne bi uništile komunističke bande. Primamo u svoje redove Vašu narodnu organizaciju kao čeličnu. Nije potrebno da vam ubrizgavamo narodni duh. Herojstvo je Vama u krvi i sa vama zajedno koji dobro poznajete svoju lepu zemlju poćiće nam za rukom da je oslobodimo. Stavom koga vi zauzimate osigurana je vaša budućnost. Pozdravljam vas kao svoje ratne drugove i želim vam istu vojničku sreću kao i našim vojnicima. Komandant nemačkih trupa. br. 1243. Ovaj letak Nemci su rasturili i već se pojedini primerci nalaze i kod nas. 4. — Tufegdžić javlja dalje, da je puk. Simić naveo hotimično Kalabića da se ovim vezama sa Nemcima naša organizacija kompromituje u narodu što koriste mošinovci [tj. partizani — prim.].“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16. do 23. decembra 1943. godine]</ref> U depeši od 28. decembra 1943. poslatoj Vrhovnoj komandi JVuO od strane potpukovnika [[Petar Baćović|Petra Baćovića]], govori se o sastanku koji je [[Todor Perović]], predstavnik Komande operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine, održao u [[Sarajevo|Sarajevu]] sa njemačkim generalom Wernerom Frommom: {{izdvojeni citat|Perović se vratio iz Sarajeva. U Sarajevu bio je kod generala Froma, komandanta pozadine celog Balkana. Između ostalog rekao mu je: »Srbi su istinski borci protivu partizana, mi Nemci cenimo borbu vaših ljudi. U tome se ističe naročito vaš kraj. Naročito cenimo saradnju majora Lukačevića. U kratko vreme prisajediniće se srpski krajevi Srbiji i u tom slučaju srpski će narod dobiti punu ekonomsku pomoć. U najkraćem roku dolazi još 12 divizija naših na teritoriju Jugoslavije radi potpunog likvidiranja partizana. Imamo jedan letak koji je izdao potpukovnik Borota za istočnu Bosnu, gde poziva narod da ga sluša kao novog komandanta, ali mi znamo da je komandant Baćović. Budite uvereni da će do proleća biti raščišćeno sa partizanima«.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]</ref>}} Iako je Draža Mihailović sugerisao svojim komandantima da »koriste jedne neprijatelje protiv drugih«,<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 1a/1, depeša br. 361.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref> u praksi se ova floskula isključivo odnosila na borbu četnika protiv partizana, skupa sa okupatorima i kvislinzima. U depeši majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] (pseudonim »Sto-Sto«) od 30. januara 1944. godine, poslatoj u povodu pokušaja snagâ [[NOV i POJ]] da prodru u [[Sandžak]], general Dragoljub Mihailović otkriva što je zapravo pravi cilj četničke kolaboracije: {{izdvojeni citat|Vodite računa o Nemcima i Bugarima i iskoristite njihovu akciju protiv crvenih do krajnjih mogućnosti. Napad na [[Pljevlja|Pljevlje]] iskoristite za napad s leđa na komuniste.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>}} Vrlo moguće da je general Mihailović samo usvojio prijedloge koje mu je major Ostojić uputio u pismu od 6. decembra 1943. godine, gdje apostrofira sljedeće: {{izdvojeni citat|Koristeći se akcijom okupatora protiv komunista, mi ćemo verovatno u roku od mesec-dva dana opet imati situaciju u Sandžaku, Crnoj Gori, Hercegovini i Bosni u našim rukama. [...] Učeći se na sopstvenim greškama, smatram da se mora najhitnije preduzeti sledeće: 1) Stvoriti u najkraćem roku što jače pokretne borbene snage — leteće brigade i korpuse — a naročito tamo gde se za to ima mogućnosti. 2) '''Koristeći se akcijom okupatora i satelita, upotrebiti sve raspoložive snage za potpuno čišćenje od komunista svih srpskih pokrajina'''. 3) U radu pod 2) ostvariti međusobno potpomaganje iz susednih pokrajina do maksimuma.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_43.htm Pismo majora Zaharija Ostojića od 6. decembra 1943. Draži Mihailoviću o potrebi većeg angažovanja četnika s okupatorskim trupama radi sprečavanja prodora jedinica NOVJ u Srbiju]</ref>|Pismo majora Ostojića generalu Mihailoviću od 6. decembra 1943. godine}} Četničko-njemački odnosi bili su opterećeni međusobnim nepovjerenjem i sviješću o suprotstavljenosti ciljeva i interesa dviju stranâ. U telegramu koji je 29. januara [[1944]]. godine [[Joachim von Ribbentrop]], njemački ministar vanjskih poslova, uputio specijalnom opunomoćeniku za Jugoistočnu Evropu [[Hermann Neubacher|Hermannu Neubacheru]], reflektuje se jasan stav političkog i vojnog vrha u [[Berlin]]u o generalu Draži Mihailoviću, dok su podređenima date precizne smjernice za držanje prema četničkom pokretu: {{izdvojeni citat|Jedino se mogu ćuteći trpeti privremeni aranžmani nižih vojnih komandi sa Dražom Mihailovićem s ciljem suzbijanja zajedničkog neprijatelja Tita. On i njegovi ljudi ostaju i dalje, na kraju, naši neprijatelji. Zato je sada, kao i do sada, potrebno biti krajnje oprezan prema Draži Mihailoviću i njegovim četnicima, a naročito se ne sme nijednog trenutka izgubiti iz vida da će pomoć koju mu mi sada direktno ili indirektno pružamo radi vođenja borbe protiv Tita, kasnije najverovatnije biti upotrebljena protiv nas... Rat na Balkanu Nemačka je vodila zato da bi jednom zauvek uništila srpsko žarište nemira... Mi nemamo, otud, nikakvog interesa da ponovo razbuktavamo velikosrpski duh.<ref>Akten zur deutschen auswartigen Politik — ADAP/E/VII, s. 374–375.</ref><ref>Vasa Kazimirović, NDH u svetlosti dokumenata, Nova knjiga/Narodna knjiga, Beograd, 1987, str. 169.</ref><ref>Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN — Službeni list SCG, Beograd, 2005. str. 20.</ref>}} Izveštaje o sklapanju ugovora četnika sa Wehrmachtom presrele su i dešifrovale savezničke obaveštajne službe, što je imalo bitnu ulogu u konačnom opredeljivanju [[Čerčil]]a za Tita, a protiv Mihailovića.<ref>Cripps, John (2001). "Mihailović or Tito? How the Codebreakers Helped Churchill Choose". {{ISBN|0593 049101}}</ref> No, Nemci nisu bili zadovoljni primenom nekih sporazuma, jer je uprkos njima dolazilo do incidenata, odnosno diverzija i napada na pripadnike [[Srpska Državna Straža|Srpske Državne Straže]] od strane četnika, usled čega je general [[Hans Felber]] pokrenuo nekoliko hapšenja i racija protiv četnika počev od februara [[1944]]. === Borbe pod nemačkom komandom (1943) === {{main|Operacija Kugelblic}} [[Datoteka:Chetniks and Germans in Herzegovina in 1943.jpg|minijatura|Četnici i Nemci u Hercegovini 1943.]] [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 101I-005-0018-07, Jugoslawien, Polizeieinsatz mit Spähpanzer.jpg|thumb|Nemačka lokalna milicija sa italijanskim bornim kolima (izvor: ''Bundesarchiv'', [[1943]]).]] {{izdvojeni citat|„Borbeno sadejstvo sa četničkim grupama duž glavne saobraćajnice [[Bihać]] — [[Gračac]] — [[Knin]] — [[Drniš]] — [[Šibenik]] sastoji se u tome što su četnici okupljeni u posebnim uporištima uz oslonac na nemačke trupe. Četničke vođe primaju naloge i uputstva o vršenju zadataka obezbeđenja i izviđanja od zapovednika nemačkih uporišta.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=346&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] <br /> ({{jez-njem|"Kampfgemeinschaften mit Cetnikgruppen bestehen entlang der Hauptversorgungsstrasse Bihac – Gracac – Knin – Drnis – Sibenik derart, dass die Cetniks in besonderen Stützpunkten in Anlehnung an deutsche Truppen zusammengefasst sind. Die Cetnikführer erhalten Aufträge und Weisungen für Sicherungs– und Aufklärungsaufgaben durch deutsche Stützpunktführer."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_259.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. novembra 1943. Štabu 2. oklopne armije o saradnji četnika sa nemačkim trupama u NDH]</ref>|Njemački izveštaj o saradnji sa četnicima protiv partizana u Dalmaciji i Bosni (19. novembar [[1943]]).}} Kratko po zauzimanju italijanske okupacione zone od strane njemačkih trupâ, četnici s teritorije [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] stupaju u borbeno savezništvo sa njima. Kako javlja obavještajno odjeljenje [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]], u blizini [[Plitvička Jezera (općina)|Plitvičkih Jezera]] došlo je krajem septembra 1943. godine do prvog krupnijeg angažiranja lokalnih četničkih jedinicâ na njemačkoj strani. Ovom prilikom su četnici nanijeli partizanima ozbiljne gubitke: {{izdvojeni citat|Agent za vezu javlja o izviđanju od 27. IX: Jaka skupina lojalnih četnika s njemačkom opremom provalila je 20. septembra na područje [[Korenica|Korenice]], [[Prijeboj (Plitvička jezera)|Prijeboj]]a (16 km zap. od [[Bihać]]a), Babinog Potoka (28 km z. od Bihaća), [[Krbavica|Krbavice]] (23 km jz. do Bihaća), te uništila sve komunističke prometne veze. Četnici su nanijeli velike gubitke komunistima kod Mirić Štropine (3 sjz. od Prijeboja), 350 mrtvih.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&roll=196&broj=390 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7457118.] <br /> ({{jez-njem|"29.9. V–Mann meldet Beobachtung vom 27.9.: <br /> Starke Gruppe loyaler Cetniks mit deutscher Ausrüstung an 20.9. in Raum Korenica (1558), Prijeboj (16 W), Babin Potok (28 W), Krbavica (23 SW), alles Bihac, eingebrochen und haben alle Verkehrsverbindungen der Kommunisten vernichtet. Cetniks haben bei Miric Stropina (3 NW Prijeboj) den Kommunisten große Verluste, 350 Tote, beigebracht."}})</ref>|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 3. oktobar 1943.}} U izvorima njemačke provenijencije iz ovog perioda navodi se da su četničke jedinice asistirale okupatoru i pri izbacivanju partizana iz [[Bosansko Grahovo|Bosanskog Grahova]]: {{izdvojeni citat|Četnici na putu za snabdijevanje Gospić — Gračac, Knin — Vrlika i Knin — Drniš, i pored oprečnih poruka DM-u, nikad ne pokazuju neprijateljstvo; naprotiv, dobro su sarađivali sa 114. lovačkom divizijom u zasjedama i [zajedno] zauzeli Bos. Grahovo.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=98&rec=314&roll=560 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000093.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Lagebericht vom 27.9. bis 27.10.1943. <br /> Die Cetniks an den Nachschubstrassen Gospic – Gracac, Knin – Vrlika und Knin – Drnis sind bisher trotz abweichender Meldungen an DM. nirgends feindselig aufgetreten, haben vielmehr in Hinterhalten mit der 114.Jäg.Div. gut zusammengearbeitet und Bos.Grahovo genommen."}})</ref>|Obavještajno odjeljenje [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], izvještaj za period od 27. septembra do 27. oktobra 1943.}} U naređenju poslatom 23. oktobra 1943. iz [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] Wehrmachta, koja je bila smještena na teritoriji kvislinške NDH, navodi se sljedeće: {{izdvojeni citat|Od 1. novembra 1943. svi pripadnici domaćih jedinica (četnici, ustaše i hrvatska žandarmerija) moraju biti u posjedu njemačkih propusnicâ.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=315&roll=1295&broj=606 NARA, T315, Roll 1295, frame no. 000600.] <br /> ({{jez-njem|"7.) Ausweispflicht landeseigener Verbände. <br /> Ab 1.11.43 müssen sämtliche Cetnik–, Ustascha–, und kroatische Gendarmerie–Angehörige im Besitz von Ausweisen der Abteilung Ic sein."}})</ref>|Divizijska naredba br. 122 od 23. X 1943. godine}} U jednoj procjeni stanja snabdijevanja, poslatoj 25. oktobra 1943. štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]] iz 114. divizije, razmotreni su modaliteti „skladištenja zalihâ [hrane] tokom zime i opskrbe za 9.500 četnika, ustaša, zarobljenika i civilnog stanovništva“, i data je projekcija da bi tovarni prostor zapremine 12 [[Tona|tona]] bio dovoljan za podmirenje dnevnih potrebâ ove grupe („9.500 ustaša, četnika, itd.“).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1362&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frames no. 001356—001357.] <br /> ({{jez-njem|"Anlage 1 zur Beurteilung der Versorgungslage vom 25. Oktober 1943. <br /> a.) Berücksichtigung der Winterbevorratung und Versorgung der 9500 Cetniks, Ustaschen, Gefangenen und Zivilbevölkerung; <br /> Dabei ist die Versorgung der 9.500 Ustaschen, Cetniks usw. im hiesigen Raum nicht in Rechnung gestellt. Es würden also hierfür noch täglich 12 to Laderaum möglich sein."}})</ref> Takođe, u naredbi o snabdijevanju iz 114. divizije Wehrmachta s početka decembra 1943. godine, precizno je određeno dnevno sljedovanje četničkih jedinicâ u zoni odgovornosti divizije (najvjerovatnije je riječ o [[Dinarska divizija JVuO|Dinarskoj diviziji JVuO]] pod [[Momčilo Đujić|Đujićevom]] komandom): {{izdvojeni citat|Od sada se četnicima izdaje sljedovanje koje se sastoji od: <br /> 1 porcija hljeba; 1 porcija povrća; 1 porcija namaza (mast ili marmelada); 1 porcija soli; 2 porcije napitka; 1 porcija duhana.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=822&rec=315&roll=1295 NARA, T315, Roll 1295, frames no. 000815—000816.] <br /> ({{jez-njem|"Verpflegung der Cetniks: <br /> Als Verpflegung für Cetniks sind ab sofort nur folgende Portionen auszugeben bezw. zu empfangen: <br /> 1 Brotportion, <br /> 1 Gemüseportion, <br /> 1 Brotaufstrichportion (Fett oder Marmelade), <br /> 1 Salzportion, <br /> 2 Getränkeportionen, <br /> 1 Tabakportion."}})</ref>|Posebna direktiva za snabdijevanje br. 65/43 (2.12.43)}} {{izdvojeni citat|Četnici dobijaju snabdijevanje u skladu sa listama imena koje se stalno kontrolišu; municija za pješadijsko naoružanje se izdaje povremeno, uz strogu kontrolu potrošnje; svaki četnik nosi zvaničnu iskaznicu – oni bez iskaznice se hapse i razoružavaju.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=342&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000338.] ({{jez-njem|"Die Division gewährt den nach eigenen Wünschen beweglich und abseits ihrer Wohnorte eingesetzten Cetniks Verpflegungszuschüsse. Der Verpflegungsempfang wird nach namentlichen Listen getätigt, die Verteilung wird überwacht. Nach den gleichen Richtlinien werden von Zeit zu Zeit Gewehr– und MG–Munition im Rahmen des nachgewiesenen Verschusses ausgegeben. Der Verbrauch wird nach der jeweiligen Lage auch einigermassen genau überprüft. Jeder Cetnik muss einen namentlichen Ausweis mit der Nummer seiner Handwaffe (Gewehr– oder Pistolen–Nr.), der Unterschrift des zuständigen Kommandanten und des Ic der Division versehen, besitzen. Ohne Ausweis angetroffene Cetniks werden im Einvernehmen mit den Cetnik–Führern festgenommen und entwaffnet."}})</ref>|Izvještaj 114. lovačke divizije o rezultatima saradnje sa četnicima (5. novembar 1943).}} U izvještaju [[114. lovačka divizija|114. lovačke divizije]] od 5. novembra 1943. detaljno se opisuje saradnja jedinica [[Wehrmacht]]a sa snagama pod komandom vojvodâ [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]], [[Mane Rokvić|Maneta Rokvića]] i [[Radomira Ðekića Ðeda]]. Njemački oficiri zaključuju da okupator ima veliku korist od četnika: {{izdvojeni citat|Četnički vojvoda Mane Rokvić može se opisati kao apsolutno pouzdan. Već je pružio vrijedne usluge u oblasti [[Bosanski Petrovac|Bos. Petrovca]] gdje je bio raspoređen u prethodnici tokom čitavog napredovanja divizije, svuda uspostavljajući kontakt sa lokalnim četničkim jedinicama i značajno doprinoseći uspostavljanju povjerenja civilnog stanovništva u njemački Vermaht. Njegove mjere za održavanje discipline među četnicima i njegov oštar obračun sa sumnjivim [licima] i banditima dobro su poznati. [...] Iako se Đujić ne može smatrati potpuno pouzdanim, njegova podrška u borbi protiv komunizma trenutno je dragocjena. Divizija će učiniti sve što je u njenoj moći da ga u javnosti prikaže toliko pronjemački nastrojenim kako bi njegov povratak u neprijateljski tabor jednog dana bio onemogućen. [...] Četnički vojvoda Ðedo potiče iz Crne Gore i pristalica je pokreta Koste Pećanca, koji je, na osnovu prethodnog iskustva, održavao jasnu distancu od pokreta DM. Ðedo ostavlja veoma dobar lični utisak, izrazito je drzak [u borbi] protiv bandita i sumnjivih, i jasno je naklonjen njemačkom Vermahtu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=341&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000337—000341.] <br /> ({{jez-njem|"Der Cetnik–Vojvode Mane Rockvic [sic!] ist als unbedingt zuverlässig zu bezeichnen. Er hat bereits im Raum Bos. Petrovac wertvolle Dienst geleistet und war auch während des ganzen Vormarsches der Division bei der Spitze eingesetzt, stellte überall die Verbindung mit den örtlichen Cetnik–Einheiten her und hat in starken Masse für die Begründung des Vertrauens der Zivilbevölkerung zur deutschen Wehrmacht beigetragen. Seine Massnahmen zur Erhaltung der Disziplin unter den Cetniks, sein scharfes Durchgreifen gegen Verdächtige und Banditen, sind bekannt. <br /> Wenn auch Djujic als nicht voll zuverlässig angesehen werden kann, so ist aber seine Unterstützung im Kampf gegen den Kommunismus z.Zt. wertvoll. Seitens der Division wird alles versucht werden, um ihm in der Öffentlichkeit soweit als deutschfreundlich herauszustellen, dass ihm eines Tages der Rückzug in das feindliche Lager unmöglich gemacht wird. <br /> Der Cetnik–Vojvode Dzedo stammt aus Montenegro, ist Anhänger Richtung Kosta Pecanac, die nach bisherigen Erfahrungen klaren Abstand zur D.M.–Bewegung gehalten hat. Dzedo macht persönlich einen sehr guten Eindruck, ist ein ausgesprochener Draufgänger gegen Banditen wie Verdächtige und der Deutschen Wehrmacht eindeutig zugeneigt."}})</ref>|Izvještaj 114. lovačke divizije o rezultatima saradnje sa četnicima od 5. novembra 1943.}} {{izdvojeni citat|Glavna komanda predlaže stvaranje oficirske ispostave pri štabu XV brd. korpusa za nadzor i vođenje četničkih grupâ koje se koriste za zaštitu cesta za snabdijevanje, željezničkih pruga i važnijih ratnih pogona.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=554&broj=90 NARA, T314, Roll 554, frame no. 000084.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. beantragt Schaffung einer Offz.–Planstelle beim Stab XV.Geb.A.K. zur Überwachung und Anleitung der Cetnikverbände, die zur Sicherung von Nachschubstrassen, Eisenbahnen und kriegswichtiger Anlagen eingesetzt sind."}})</ref>}} Jedan od četničkih komandanata koji se dosljedno isticao kontinuiranom kolaboracijom sa njemačkim okupatorom bio je vojvoda [[Uroš Drenović]]. Nadležni okupacioni organi bili su zadovoljni ostvarenim stepenom saradnje s Drenovićem, što se vidi i iz izvještaja XV brdskog armijskog korpusa od 26. XI 1943, u kom se pohvaljuje njegovo „lojalno držanje“: {{izdvojeni citat|Predmet: <br /> Nemačka komanda za vezu kod četničkog vođe Drenovića: <br /> Četnička grupa Drenović z. i j-z od Banje Luke od jedno 1500 ljudi ima već godinu i po prema nemačkom Vermahtu i prema hrvatskoj državi lojalno držanje, i naše izviđačke i bezbednosne akcije korisno podržava. U nekim slučajeva bili su podržani sa nešto municije. Hrvatska vlada razmatrala je ideju da dovede Drenovića u Sabor za predstavnika svih pravoslavnih. Komanda Kirhner (puk Brandenburg) poslala je u dogovoru sa obaveštajnim odeljenjem [korpusa] Drenoviću komandu za vezu, i postigla je značajne rezultate u pogledu specijalnih misija.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=560&broj=390 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000384.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. XV G.A.K, Abt.Ic, Betr.: Dtsch.Verb.Kdo. bei Cetnikführer Drenovic. An Pz.A.O.K.2.Ic/AO, 26.11.43: Die Cetnikgruppe Drenovic w. u. sw. Banja Luka mit etwa 1500 Mann hat seit über 1 1/2 Jahre der deutschen Wehmacht und dem kroat. Staat gegenüber eine loyale Haltung eingenommen und die eigene Aufklärung und Sicherung stets wertvoll unterstützt. In einzelnen Fällen wurde sie mit Inf.Mun. unterstützt. Die kroatische Regierung hat die Berufung des Drenovic in den Sabor (Landtag) als Vertreter aller Pravoslaven erwogen. Das Kdo. Kirchner (Rgt.Brandenburg) hat im Einvernehmen mit der Abt.Ic für seine Zwecke ein Verbindungs–Kommando zu Drenovic entsandt und in kürzester Zeit wertvolle Ergebnisse im Sinne des Sonder–Auftrages erzielt."}})</ref>|Komanda 15. brd. korpusa, Obaveštajno odeljenje, za obav. odeljenje komande 2. okl. armije, 26.11.43.}} Četnički su odredi na teritoriji marionetske NDH pružali veoma značajnu potporu njemačkim vlastima, bez koje ove ne bi uspjele efikasno održavati okupacioni sistem. U izvještaju [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pješadijske divizije]] [[Wehrmacht]]a iz prve nedjelje decembra 1943. provijava upravo ovakvo gledište; istaknuto je, pak, da bi četnike trebalo (zbog „ispadâ prema hrvatskom stanovništvu“) ograničiti „na rad u srpskim selima“: {{izdvojeni citat|Budući da vlastite snage i ustaše nisu dovoljne da same umire i osiguraju golemo područje, divizija se ne može odreći suradnje četnika. Trenutačno, drugačije rješenje ne bi bilo moguće zbog nedostatka dodatnih snaga. No, ne zanemaruje se da se suradnja s četnicima ne čini dugoročno održivom zbog njihovih političkih ciljeva. Stoga će se i dalje jačati utjecaj ustaša, a time i hrvatske države, kako bi se postupno udaljili od četničkih snaga i deportirali oni [četnici] koji nisu mještani.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=788&rec=314&roll=555 NARA, T314, Roll 555, frames no. 000782—000783.] <br /> ({{jez-njem|"Da die eigene Kräfte und die Ustascha allein zur Befriedung und Sicherung des weiten Raumes nicht ausreichen, kann auf eine Mitarbeit der Cetniks noch nicht verzichtet werden. Im Augenblick wäre eine Lösung von ihnen mangels anderer Kräfte nicht möglich. Es wird jedoch nicht verkannt, dass auf die Dauer eine Zusammenarbeit mit den Cetniks auf Grund ihrer politischen Zielsetzung nicht tragbar orscheint. Es wird daher der Einfluss der Ustascha und damit des kroatischen Staates weiterhin gestärkt werden, um allmählich von den Cetnik–Verbänden abrücken zu können, die nicht ortsansässigen abzuschieben. Der Anfang hierzu ist gemacht. Um die Unzuträglichkeiten zu beenden, die sich daraus ergeben, dass in rein kroatischen Gegenden die eingesetaten Cetnik–Verbände die Bevölkerung belästigen und auch ausplündern, ist in Durchführung, sie aus diesen Gebieten herauszuziehen und nur noch in Orten mit pravoslavischer Bevölkerung zu Sicherungszwecken einzusetzen."}})</ref>|Procjena situacije 264. pješadijske divizije (7.12.43)}} Komanda Jugoistoka je istog dana izvijestila Vrhovnu komandu njemačkog Wehrmachta o sadjejstvu [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114. lovačke divizije]] i četnika u borbi protiv snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]: {{izdvojeni citat|114. lovačka divizija: čišćenje prostora oko [[Vrlika|Vrlike]] u saradnji sa četnicima završeno; neprijatelj je izgubio 22 mrtva i 20 zarobljenih; veliki plen.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=78&broj=89&roll=331 NARA, T78, Roll 331, frame no. 6287993.] <br /> ({{jez-njem|"114. JG. DIV: SAEUBERUNG IN RAUMES VRLIKA IM ZUSAMMENWIRKEN MIT CETNIKS NACH WEITEREN 22 FEINDTOTEN U. 20 GEFANGENEN BEI EINBRINGUNG GROESSERER BEUTE ABGESCHLOSSEN."}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 6. decembra 1943 (7. decembar 1943.).}} === Borbe pod njemačkom komandom u Crnoj Gori (1943—1944) === {{main|Operacija Frühlingserwachen (1944)}} [[File:Collaborationist Jakov Jovović with Germans on Cetinje.jpg|thumb|Četnički komandant [[Jakov Jovović]] sa svojim saborcima i Nemcima na [[Cetinje|Cetinju]], jesen 1943.]] Od 17. do 24. oktobra [[1943]]. godine, njemačke okupacione snage su organizovale [[Operacija Balkanski klanac|operaciju Balkanski klanac]] (njem. ''Balkanschlucht''). Osnovni cilj operacije je bio likvidacija snagâ [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i [[Divizija Garibaldi|Italijana]] koji su prešli na stranu partizana u Crnoj Gori, kao i ovladavanje [[Jadransko more|jadranskim]] zaleđem. Pored sopstvenih snaga, njemački okupator je za ovu priliku angažovao dva italijanska fašistička puka (oko devet bataljona), čiji su štabovi bili u [[Bar]]u i [[Podgorica|Podgorici]], kao i muslimansku fašističku miliciju i ostatke četnika Draže Mihailovića.<ref>https://www.znaci.org/00001/151_5.pdf</ref> Dakle, pored dvije divizije [[Wehrmacht]]a, u operaciji je učestvovalo i oko 5.000 [[Balli Kombëtar|balista]], talijanskih fašista i četnika.<ref>https://www.znaci.org/00001/33_9.pdf</ref> U depeši Vrhovnoj komandi JVuO od 20. oktobra 1943,<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, Knjiga predatih depeša CG—3, Depeša br. 211.</ref><ref>Др Радоје Пајовић, Контрареволуција у Црној Гори: Четнички и федералистички покрет 1941—1945, Обод, Цетиње, 1977, стр. 408.</ref> delegat VK JVuO u Crnoj Gori i [[Sandžak]]u major [[Rudolf Perhinek]] piše o učešću crnogorskih četnika na strani okupatora u ovoj [[Sile Osovine|osovinskoj]] operaciji: {{izdvojeni citat|Žalosno ali tačno. Da nisu Nemci angažovali ovolike snage, nas ovde više ne bi bilo, jer se više niko nije hteo boriti, već samo begati, ali nije se više imalo kud... Mi se izvlačimo i gledamo da smo pozadi njih, da bi iskoristili njihovu borbu sa komunistima i uništavanje istih.}} Informacija o potpunoj potčinjenosti četničkih jedinica u okupiranoj Crnoj Gori njemačkim vlastima, kao i tijesnim vezama sa kvislinškom ''Narodnom upravom'' koju je okupator formirao, Draži Mihailoviću je bila dostavljena 1. decembra 1943. godine iz štaba majora [[Petar Baćović|Petra Baćovića]] (pseudonim »Nav-Nav«): {{izdvojeni citat|Nemci daju oružje i odelo s a s d j k a c a m a [nedešifrovana riječ; moguće "žandarmima" — prim.] i nešto plate. Milicija će biti formirana kao prava vojska. Za komandanta cetinjskog bataljona major Zdravko Kasalović. Za nikšićki bataljon Boško Pavić, a mene su naimenovali za komandanta žandarmerijskog bataljona za srez šavnički. Pojava Narodne uprave i svega ovoga što se sada stvara, nije izraz želje niti naroda niti naša, već je ovo nužno zlo, između dva zla, jer drugog izlaza nema. Mi nismo u stanju samo pomoću naroda da ma šta učinimo bez pomoći Nemaca.<ref>AVII, kut. 276, reg. br. 7/1-35.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 47, str. 89.</ref>}} [[Ljubomir Lazarević]], inženjer iz [[Kolašin]]a (pseudonim »Bene«), 28. januara 1944. godine obavještava Dražu Mihailovića da četnici u Crnoj Gori sarađuju sa njemačkim okupacionim vlastima u svakom obliku: {{izdvojeni citat|Svi komandanti u Crnoj Gori primili su saradnju sa Nemcima, potpisali obavezu a sa ostatcima vojske nalaze se u žici, ili u neposrednoj blizini nje. Nema ni jedne grupe u šumi koja bi pretstavljala našu borbu, oko koje bi se moglo okupljati. Vukadinović isto tako nalazi se u Podgorici ili u okolini. Nagovešteni dolazak Srbijanske vojske pozdravljen je burno svuda, ali dolazak Ljotićevaca učinio je Ljotićevce vrlo aktivnim i prete da ko god ne bude s njima, on je komunista. Po varošima teško će se iko održati jer ta formula svakoga će staviti pod udar okupatora kao komunistu. Ovaka saradnja sa njima je nemoguća, jer ovi traže prilazak njima, ne saradnju. Po selima Crne Gore gospodare komunisti. Naše akcije vrše se samo u cilju osiguranja ili odbrane nemačkih kolona. Nemačke snage na ovom terenu vrlo su male i nesposobne za ma kakvu širu akciju. Do sada nema ni izgleda na akciju. Svako dalje čekanje, pogoršava našu situaciju. Narod gubi veru u našu dobru volju i našu sposobnost.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} Koliko su četnici u Crnoj Gori i [[Sandžak]]u bili od koristi njemačkom okupatoru za zaustavljanje partizanske ofanzive ka Srbiji, svjedoče i navodi iz izvještaja Komande Jugoistoka polovinom februara 1944. godine.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=15 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000011.] <br /> ({{jez-njem|"In einer Aussprache mit General Foertsch (H.Gr.F) wird festgestellt, dass der Vertrag mit Lukacevic in Geltung bleiben muß, weil dessen Cetniks in Montenegro zur Bekämpfung der Roten benötigt werden."}})</ref> Naime, i nakon stavljanja van snage [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|ugovorâ]] potpisanih krajem 1943. i početkom 1944, major [[Vojislav Lukačević]] je ostao jedini četnički komandant s kojim sporazum nije raskinut: {{izdvojeni citat|U razgovoru sa načelnikom štaba Armijske grupe »F« generalom (Hermannom) Foertschom, zaključeno je da sporazum sa Lukačevićem ostane na snazi, zato što su četnici u Crnoj Gori potrebni za borbu protiv crvenih.|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi njemačkih oružanih snaga od 16. februara 1944. godine}} Četnički odredi s teritorije Crne Gore i Sandžaka su, tokom zime i proljeća 1944. godine, njemačkom okupatoru bili krucijalno važni u smislu zatvaranja jugozapadne granice [[Nedićeva Srbija|Nedićeve Srbije]] od [[Prodor Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije u Srbiju|upada partizanskih jedinicâ]]. Iz strogo povjerljive naredbe od 17. III 1944. vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] (upućene i Feldkomandanturi 610 za teritoriju Crne Gore) ovo postaje bjelodano: {{izdvojeni citat|1.— 2. i 5. crvena div. približavaju se s prethodnicama jugozapadnoj granici Srbije. Prednji delovi na liniji Zmajevac (12 km ji. od Vardišta) — visovi južno od Vardišta. Dalje snage u nastupanju preko Strmice (10 km jz. od Višegrada). 2.— Potrebno je što pre tačno ustanoviti grupisanje snaga i jačinu četničkih odredâ Đurišića i [[Vuk Kalaitović|Kalaitovića]], koji se nalaze duž granice. 3.— 1. bug. okup. korpus povući će svoje isturene snage ispred nadmoćnog neprijateljskog pritiska na liniju Mokra Gora — Semegnjevo — Palisad. Ovu treba po svaku cenu držati blagovremenim angažovanjem rezervi. 4.— Ojačani peš. p. i art. divizion, koji su određeni za rezervu vojnoupr. k-ta Jugoistoka prebaciće se železnicom u rejon Užice—Požega. Angažovanje i delova istog samo uz saglasnost vojnoupr. k-ta Jugoistoka. 5.— Naročito je važno blagovremeno saznati težište neprijateljskog napada. U tu svrhu treba stalno vršiti izviđanja.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_34.htm Naređenje vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 17. marta 1944. nemačkom štabu za vezu pri 1. bugarskom okupacionom korpusu za preduzimanje mera u vezi pokreta 2. proleterske i 5. NOU divizije prema jugozapadnoj Srbiji]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=281&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000277.] <br /> ({{jez-njem|"Dt.Verb.Stab b.I.Bulg.Okk.Korps <br /> Nachr. 24.Bulg.Division über Dt.Verb.Offz. <br /> F.K. 610 <br /> 1.) Rote 2. und 5. Div. nähern sich mit Anfängen der Südwestgrenze Serbiens. Vorderste Teile in Linie Zmajevac (12 SO Vardiste), Höhen südlich Vardiste. Weitere Kräfte im Nachziehen über Strmica. (10 SW Visegrad) <br /> 2.) Baldige Klarheit über Kräftegruppierung und Stärke längs der Grenze stehenden Cetnikverbände des Djuirisic [sic] und Kalaitovic ist erforderlich. <br /> 3.) I.Bulg.Okk.Korps nimmt seine vorgeschobenen Kräfte vor überlegenem Feindruck auf die Linie Mokragora–Semegnjevo–Palisat zurück. Diese ist unter allen Umständen unter rechtzeitigem Einsatz von Reserven zu halten. <br /> 4.) Das als Reserve des Mil.Befh.Südost bestimmte verstärkte Inf.Rgt. einschl. Art.Abt. wird mit Eisenbahn in den Raum Uzice – Pozega herangeführt. Einsatz auch von Teilen nur mit Zustimmung des Mil.Befh.Südost. <br /> 5.) Rechtzeitiges Erkennen des Schwerpunktes des feindl. Angriffs ist besonders wichtig. Hierzu ständige Aufklärung geboten."}})</ref>}} [[File:Chetniks and Germans in Podgorica 1944.jpg|thumb|Četnički komandanti i njemački okupatori u [[Crna Gora|Crnoj Gori]]. [[Đorđije Lašić]] (prvi zdesna), šef njemačke uprave za Crnu Goru pukovnik Hajnke (treći zdesna) i Jakov Jovović (drugi slijeva) u [[Podgorica|Podgorici]], proljeće 1944.]] Krajem februara i početkom marta 1944. godine, u tzv. [[staroj Crnoj Gori]] (preciznije u [[Katunska nahija|Katunskoj nahiji]]) organizovana je [[Operacija Bura (1944)|operacija »Bura«]]. Specifičnost ove operacije ogleda se u činjenici da su za njeno izvođenje većinu ljudstva obezbijedili četnici, dok su oficiri iz Feldkomandanture na [[Cetinje|Cetinju]] i komandant mjesta [[Podgorica|Podgorice]] rukovodili borbenim djejstvima: {{izdvojeni citat|1.) Sumarni i iskustveni izveštaj: Operacija »Bora« od 27. 2. do 3. 3. 44. Sprovedena je četnička operacija »Bora«, pod nemačkom komandom, radi čišćenja rejona Danilovgrad — Čevo — Cetinje — Podgorica. 2.) Jedinice koje su učestvovale: 4000 ljudi nacionalne žandarmerije, milicije, 215. abver-trup, jedna brdska baterija iz ratnog plena, lovačko poterno odeljenje 181. peš. div. [...] 5.) Sprovođenje: U delom. oštrim borbama, kolone, koje su nastupale od i,, ji., i j., polako su osvajale teren. 29. 2. zauzeto je Čevo. Neprijatelj (jačine 250 ljudi) izvukao se prema sz. Posle odlaska nemačkih snaga i započinjanja neprij. protivnapada, četnici su se delom, u paničnom strahu, povukli na svoje polazne položaje. Neprijatelj je ponovo zauzeo teren očišćen operacijom. 6.) Gubici neprijatelja: 32 mrtva, 68 ranjenih, 23 zarobljena. Plen: 2 p. mitr., 1 mitr., 15 pušaka, 1 radio-stanica, propagandni materijal i hrana. Sopstveni gubici: 20 mrtvih, 31 ranjen, 46 nestalih. 7.) Iskustva: a) Građanska zaštita, usled nedovoljne opremljenosti i slabog borbenog morala, nije pogodna za izvršavanje borbenih zadataka; žandarmi, milicija, četnici, uz učešće nemačkih trupa, podesni za borbene zadatke i zadatke osiguranja... e) Prilikom sličnih operacija preduslovi za uspeh su učešće nemačkih trupa, podrška teškim naoružanjem i veza do pojedinih borbenih grupa.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_30.htm Izveštaj Komande 21. brdskog armijskog korpusa od 9. marta 1944. Komandi 2. oklopne armije o zajedničkoj nemačko-četničkoj operaciji »Bora« protiv jedinica 2. korpusa NOVJ na prostoru Danilovgrad — Cetinje — Podgorica]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&broj=72&roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000065.] <br /> ({{jez-njem|"Fernschreiben An Pz.AOK.2 <br /> 1.) Abschluss– und Erfahrungsbericht Unternehmen "Bora": <br /> Vom 27.2. bis 3.3.44 wurde Cetnik–Unternehmen "Bora" unter deutscher Führung zur Säuberung des Raumes Danilovgrad – Cevo – Cetinje – Podgorica durchgeführt. <br /> 2.) Beteiligte Truppen: <br /> 4000 Mann nationaler Gendarmerie, Miliz, Abwehrtrupp 215, 1 Beutegebirgsbatterie, Bandenjägertrupp 181.Inf.Div. <br /> Bewaffnung: Gewehre, 60 le.M.G. <br /> 3.) Leitung: <br /> Selbst.Feldkdtr. 1040 Cetinje <br /> 4.) Führung: <br /> Platzkdt. Podgorica <br /> 5.) Durchführung: <br /> In zum Teil harten Kämpfen gewannen die von O, SO u. S vorrückenden Kolonnen langsam Boden. Am 29.3. Cevo genommen. Feind (Stärke 250 Mann) nach NW ausgewichen. Nach Abrücken deutscher Kräfte und Einsetzen feindl. Gegenangriffe zogen sich Cetniks in z.T. panikartiger Flucht auf ihre Ausgangsstellungen zurück. Feind besetzte erneut das im Unternehmen gesäuberte Gebiet. <br /> 6.) Feindverluste: <br /> 32 Tote, 88 Verwundete, 23 Gefangene. <br /> Beute: <br /> 2 le.MG., 1 s.MG., 15 Gewehre, 1 Funkgerät, Propagandamaterial und Verpflegung. <br /> Eigene Verluste: <br /> 20 Tote, 31 Verwundete, 46 Vermisste. <br /> 7.) Erfahrungen: <br /> a) Einwohnerwehren infolge mangelhafter Ausrüstung und geringer Kampfmoral zu Kampfaufgaben nicht geeignet; Gendarmen, Miliz, Cetniks bei Beteiligung deutscher Truppen für Kampf– u. Sicherungsaufgaben geiegnet. <br /> b) Kaukasische Freiwillige des Abwehrtr. 215 gut bewährt. <br /> c) Mitnahme schwerer Waffennur mit deutscher Sicherung. <br /> d) Truppenverpflegung für einheimische Verbände ungeignet, Marschverpflegung zweckmässig. <br /> e) Bei derartigen Unternehmungen sind Beteiligung deutscher Truppen, Unterstützungen durch schwere Waffen und Nachrichtenverbindung zu den einzelnen Kampfgruppen Voraussetzungen für den Erfolg."}})</ref>|Izvještaj komande 21. brdskog korpusa o rezultatima operacije »Bura« od 9. marta 1944. godine}} Prilikom jedne manje akcije u blizini granice sa [[Hercegovina|Hercegovinom]] došlo je do oružanog okršaja lokalnih četnika i snagâ [[NOVJ]]. U izvještaju 21. brdskog armijskog korpusa Wehrmachta za 16. mart 1944. godine, četnički se gubici računaju kao sopstveni: {{izdvojeni citat|[[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181. pješadijska divizija]]: Četnici, koji su napredovali 4 km sjeverno od [[Grahovo (Nikšić)|Grahova]], povukli su se u Grahovo pred neprijateljskim napadom. Gubici neprijatelja: 8 poginulih (izbrojano), 20 poginulih i ranjenih (procijenjeno). Sopstveni gubici (četnici): 1 poginuo, 8 ranjenih. Namjera: nastavak nasilnog izviđanja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=663&broj=137 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000130.] <br /> ({{jez-njem|"Tagesmeldung von 16.3.44. <br /> 2.) 181.Inf.Div.: Bis 4 N Grahovo vorgegangene Cetniks vor angreifenden Feind wieder auf Grahovo zurückgegangen. <br /> Feindverluste 8 gezählte Tote, 20 geschäzte Tote und Verwundete. <br /> Eigene Verluste (Cetniks) 1 Toter, 8 Verwundete. <br /> Absicht: Fortsetzung der gewaltsamen Aufklärung."}})</ref>}} [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. nemački korpus]] u Crnoj Gori pokrenuo je [[10. april]]a [[1944]]. [[Operacija "Frilingservahen" (april-maj 1944)|operaciju "Frilingservahen"]], uz masovno učešće četnika. Operacija je pripremljena u saradnji sa [[Pavle Đurišić|Pavlom Đurišićem]] i započeta tako što su četnici zajedno sa Nemcima iz nemačkih garnizona napali na slobodnu teritoriju. Plan napada je bio sledeći: {{izdvojeni citat|'''Đurišićeve snage''': Prva borbena grupa, 700 ljudi, iz si. pravca preko rejona 5 km j. Bijelo Polje za Mojkovac. Druga borbena grupa, 1200 ljudi, pod komandom Đurišićevog Operativnog štaba, od Brodareva preko Šahovića za Mojkovac — Kolašin. Treća borbena grupa, 1000 ljudi, od sredine puta Pljevlja — Prijepolje pravcem Mojkovac. Četvrta borbena grupa, 1500 ljudi, od Pljevalja pravcem Mojkovac. Mojkovac treba da bude dostignut za 2 dana. Posle toga skretanje glavnine u rejon z. Tara — sz. Kolašin — Mojkovac. '''Nemačke snage''': 1 ojač. mot. č. prodire od Brodareva do Bijelog Polja. 1 ojač. mot. č. od Pljevalja do prelaza preko Tare 22 jjz. Pljevlja. Bat. [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]], 600 ljudi, sledi nemačke snage za Bijelo Polje, onda skreće za Mojkovac. Milicija iz Brodareva, 700 ljudi, čisti svoj rejon i prodire od Brodareva ka jjz. Početak napada: 10. 4. 44. [[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181. peš. div.]] obezbediće odgovarajuće informisanje četničke Grupe "Jug" (major Lašić i Bukatonović [pogreška; vjerovatno je u pitanju major [[Savo Vukadinović]] — prim.] u Podgorici) kao i Grupe "Nikšić".<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=364&rec=314&roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000357.] <br /> ({{jez-njem|"Fernschreiben An 181.Inf.Div. <br /> Betr.: Unternehmen "Frühlingserwachen". <br /> 1.) Nachstehende Plannung des Major Djurisic für Durchführung des Unternehmens "Frühlingserwachen" zur Kenntnis: <br /> Erste Kampfgruppe 700 Mann aus NO Richtung über Raum 5 km S Bijelopolje nach Mojkovac (16 km NNO Kolasin). <br /> Zweite Kampfgruppe 1200 Mann unter Führung Stab Djurisic von Brodarevo über Sahovici nach Mojkovac – Kolasin. <br /> Dritte Kampfgruppe 1000 Mann von Mitte Strasse Pljevlja – Prijepolje Richtung Mojkovac. <br /> Vierte Kampfgruppe 1500 Mann von Pljevlja Richtung Mojkovac. Mojkovac soll in 2 Tagen erreicht werden. Anschliessend Abdrehen der Masse in den Raum W Tara NW Kolasin – Mojkovac. <br /> Deutsche Kräfte: 1 verst.mot.Kp. stösst von Brodarevo bis Bijelopolje. <br /> 1 verst.mot.Kp. von Pljevlja bis Taraübergang 22SW Pljevlja SFK–Btl. 600 Mann folgt deutschen Kräften nach Bijelopolje, dann Abdrehen nach Mojkovac. <br /> Miliz Brodarevo 700 Mann säubert eigenen Raum und stösst von Brodarevo nach SSW. <br /> Angriffsbeginn: 10.4.44. <br /> 2.) 181.Inf.Div stellt entsprechende Unterrichtung der Cetnikgruppe Süd (Major Lasic und Bukatonovic in Podgorica) sowie der Gruppe Niksic sicher. <br /> Absichten für Beteiligung an den Unternehmen sind Gen.Kdo.XII.Geb.A.K. zu melden."}})</ref><ref>Obaveštenje Komande 21. brdskog korpusa Komandi 181. brdske divizije od 08.04.1944., Vojnoistorijski institut, NAV--T-314, r. 663, s. 357.</ref>}} U dijelu dnevnog izvještaja za 28. april 1944. godine koji se odnosi na Crnu Goru, vojnoupravni komandant Jugoistoka [[Hans-Gustav Felber]] (dokument potpisuje general Kurt von Geitner, načelnik štaba) zabilježio je: {{izdvojeni citat|Ustrajni pritisak crvenih na vlastite i četničke snage u centralnoj C. Gori.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=633&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000629.] <br /> ({{jez-njem|"Montenegro. Anhaltender roter Druck auf eigene und Cetnik–Kräfte in Mittel–Montenegro."}})</ref>}} === Borbe pod nemačkom komandom u NDH (1944) === [[File:August Šmidhuber, komandant 7. SS divizije, Todor Perović, lekar Trebinjskog korpusa i kapetan Milorad Vidačić, komandant Trebinjskog korpusa JVuO.jpg|thumb|Žena u crnini moli za milost Milorada Vidačića, komandanta Trebinjskog korpusa JVuO. Prisutni su još [[August Schmidhuber]], komandant 2. puka [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizije]] (prvi lijevo), Todor Perović, predstavnik četničke komande istočne Bosne i Hercegovine (drugi lijevo) i neimenovani oficir [[Schutzstaffel|SS]]-a. Fotografija je nastala tokom njemačke [[Operacija Gama|operacije Gama]] protiv partizana u [[Istočna Hercegovina|istočnoj Hercegovini]] (ljeto/jesen 1943. godine).<ref>[http://bandenkampf.blogspot.com/2015/08/bk0034.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0034 | Photo | SS-Freiwilligen-Gebirgs-Division "Prinz Eugen"]</ref>]] Kolaboracija četnika u [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] sa njemačkim okupacionim snagama postala je intenzivnija tokom zime 1943-1944, makar u slučaju hrvatskih kvislinških snaga i četnika bila pod neprestanom tenzijom. Podaci navedeni u izvještaju generala [[Edmund Glaise von Horstenau|Glaisea von Horstenaua]] od 26. februara 1944.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=236&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000236.]</ref> zasnovani na službenim podacima NDH otkrivaju opseg kolaboracije: 11. februara bilo je na teritoriju NDH trideset i pet posebno imenovanih četničkih grupa sa procijenjenih 23.300 ljudi pod oružjem. Neke manje jedinice su brojale od 200 do 400 pripadnika, dok su ostale, poput [[Momčilo Đujić|Đujić]]eve grupe, imale i do 2.500 vojnika i oficira. Od toga je s Nijemcima i vlastima NDH kolaboriralo devetnaest grupa (ukupno 17.500 ljudi); šesnaest ostalih grupa s oko 5.800 ljudi ubrajane su u pobunjene četnike.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=237&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000237—000240.]</ref> S iznimkom odreda vojvode [[Uroš Drenović|Uroša Drenovića]] u sjeverozapadnoj Bosni (oko 400 ljudi), kojeg su vlasti NDH smatrale potpuno lojalnim, za sve druge četničke kolaborirajuće grupe ustaške su vlasti držale da se prema Nijemcima odnose osobito prijateljski kako bi od njih izvukle što više oružja i municije, dok se istovremeno drže neprijateljski prema NDH.<ref>[https://znaci.org/00001/40_64.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje KOLABORACIJA IZVAN SRBIJE DO OKTOBRA 1944.]</ref> Iako se vojvoda [[Radivoje Kerović]], komandant [[Majevica|majevičkih]] četnika, u Horstenauovom izvještaju ubraja među »pobunjene četnike« (i to kao prvi na spisku, dok se za njegov odred tvrdi da ima 1000 ljudi, tj. da je najbrojniji), u dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 18. februar 1944. godine njegova lojalnost uopšte nije dovedena u pitanje: {{izdvojeni citat|Upit kod [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]] u vezi snabdijevanja municijom Kerovića koji se smatra lojalnim, i 200 ljudi tzv. [[Zeleni kadar|zelenog kadra]], koji se bore protiv crvenih zapadno od [[Koviljača|Koviljače]].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=17&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000013.] <br /> ({{jez-njem|"Beim Pz.AOK. 2 wird angefragt, ob Bedenken bestehen gegen Unterstützung mit Munition der im Raume westlich Koviljaca stehenden Cetniks des Kerovic, die als loyal angesehen werden und 200 Mann des sog. "Grünen Kaders" in Kampf gegen die Roten."}})</ref>|Ratni dnevnik Vojnog zapovjednika Jugoistoka (18. februar 1944.)}} Od 23. do 25. januara 1944. godine, na području između [[Knin]]a i [[Kistanje|Kistanja]] organizovana je [[Operacija Frühlingswetter|operacija »Frühlingsgewitter«]]. Vodeći borbe protiv jedinicâ iz sastava [[19. sjevernodalmatinska divizija NOVJ|19. divizije NOVJ]], operaciju su izveli dijelovi [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pješadijske divizije]] Wehrmachta, zatim 92. motorizovani grenadirski puk i 3. bataljon 98. brdskog lovačkog puka [[1. brdska divizija (Njemačka)|1. brdske divizije]]. Njemačkom okupatoru pridružile su se snage lokalnih četnikâ, najvjerovatnije iz [[Dinarska divizija JVuO|Dinarske divizije JVuO]]. U izvještaju 264. pješadijske divizije od 25. januara 1944, poslatom Komandi [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|15. brdskog armijskog korpusa]], njemačkim gubicima tokom operacije pribrojani su oni iz četničkih redovâ: {{izdvojeni citat| Sumarni izveštaj »Frilingsgeviter«: 1.) Delimičan ogorčeni otpor neprijatelja kod Ervenika, Bratiškovaca, Kistanja, Radučića slomljen je energičnim zahvatom. Banditi iznenađeni prodorom 92. gren. p. (mot.) od sz. prema Kistanju. 2.) Gubici: A.) sopstveni: 1 poginuo, 3 ranjena, 1 četnik poginuo. B.) neprijatelj: 66 poginulih izbrojano, procenjuje se daljih 60 do 70 poginulih i ranjenih. 35 zarobljenika u eng. uniformama iz Štaba 19. dalm. div. i 5. brig. C.) Zaplenjeno: 1 mitr., 3 puš. mitr., 42 autom., 2 pt puške, 1 l. minob., 1 telefon, 46 karab., 30 eng. mina, 10.000 metaka peš. mun., 60 kom. mina za 1. minob., 3 engl. bicikla.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_21.htm Izveštaj 264. pešadijske divizije od 25. januara 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o sopstvenim i neprijateljskim gubicima u operaciji »Frilingsgeviter« na prostoru Knin — Kistanje]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=293&rec=314&roll=561 NARA, T314, Roll 561, frame no. 000287.] <br /> ({{jez-njem|"ABSCHLUSSMELDUNG ”FRUEHLINGSGEWITTER”: <br /> 1.) TEILWEISE HEFTIGER FEINDWIDERSTAND BEI ERVENIK, BRATISKOVCI, KISTANJE, RADUCIC WURDE IM ENERGISCHEN ZUGREIFEN GEBROCHEN. BANDITEN DURCH EINBRUCH GREN. RGT. (MOT) 92 VON NW NACH KISTANJE UEBERRASCHT. <br /> 2.) VERLUSTE: <br /> A.) EIGENE: 1 TOTER, 3 VERWUNDETE, 1 CETNIK TOT. <br /> B.) FEIND: 66 GEZAEHLTE TOTE, 60 BIS 70 WEITERE TOTE UND VERWUNDETE GESCHAETZT. 35 GEFANGENE IN ENGL. UNIFORM VON STAB 19. DALM. DIV. UND ROEM. 5. BRIG. <br /> C.) BEUTE: 1 S.MG., 3 LE. MG., 42 MP., 2 PZ. BUECHSEN, 1 LE. GR. W., 1 FERNSCHRECHGERAET, 46 KARAB., 30 ENGL. MINEN, 10000 SCHUSS INF. MUN., 60 SCHUSS LE. GR.W. MUN., 3 ENGL. FAHRRAEDER."}})</ref>}} [[File:Hercegovački četnici i njemački vojnici s narodnim herojem Miletom Okiljevićem uoči njegovog strijeljanja juna 1944.jpg|thumb|Pripadnici [[369. legionarska divizija|369. „Vražje“ divizije]] i četnici Gatačke brigade Nevesinjskog korpusa JVuO sa vezanim [[Miletom Okiljevićem]], zamjenikom političkog komesara II čete I bataljona XI hercegovačke brigade, zarobljenim u borbama za Gat 15. maja 1944. godine (istog mjeseca je i strijeljan). Okiljević je proglašen 1951. godine za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja Jugoslavije]].<ref>[https://bandenkampf.blogspot.com/2017/10/bk0272.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0272 | Photo | 369. (kroatische) Infanterie-Division]</ref>]] Vojvoda [[Dobroslav Jevđević]] je, pored Momčila Đujića i [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]], vjerovatno najdalje otišao u kolaboraciji s njemačkim okupatorom, kada su u pitanju četničke jedinice van teritorije okupirane Srbije. Nakon kapitulacije Italije, boravio je u Rimu okupiranom od nacista. Nakon toga, našao se u Trstu, gdje je uspostavio čvrste veze s njemačkom obaveštajnom službom: {{izdvojeni citat|Ja sam javio Đujiću da preko naših ljudi u Sušaku i Trstu prihvate naše oficire koji idu iz Italije i upućuje u Liku i zap. Bosnu. Ovo sam javio i našima u Rim. Kap. Đaković javlja da su Nemci pobili oko 14000 partizana na prostoriji Crikvenica — Sušak — Rijeka, od kapitulacije Italije do danas.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>}} U izvještaju od 20. februara 1944, poslatom majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]], komandantu Zapadne Bosne JVuO, kapetan [[Ilija Jevtić]] piše o totalnoj subordinaciji [[Dinarska divizija|Dinarske divizije]] Nijemcima, koji u potpunosti kontrolišu četnike pod komandom vojvode Đujića: {{izdvojeni citat|Sem samog vojvode Đujića i jednog malog broja četnika, svi četnici Dinarske oblasti (oko hiljadu devet stotina i nekoliko) nalaze se pod nemačkom komandom. Hranu, odeću, obuću, cigarete i novac svaki četnik i njegov starešina prima kao i nemački vojnik odn. oficir. Svu municiju i oružje primaju takođe od Nemaca. Četnici pod nemačkom komandom nalaze se po bunkerima počev od Knina do Šibenika i Splita. U pojedinim bunkerima su izmešani, pola četnici pola ustaše. Nemački oficiri dolaze na Kosovo polje u četničku diviziju, a isto tako naši četnički oficiri i ostale starešine na čelu sa Đujićevim načelnikom štaba odlaze u Nemačku diviziju. Voze se na nemačkim automobilima kroz Knin i t.d. Jednom rečju između četnika i Nemaca postoji najtešnja saradnja i nemačka puna kontrola nad radom četnika. Jedino se pop Đujić, kao komandant divizije, sa svojom užom pratnjom ne pojavljuje pred njima.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_78.htm Izveštaj kapetana Ilije Jevtića od 20. februara 1944. komandantu zapadne Bosne o svom radu i saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji i Lici]</ref>}} Njemački poručnik [[Reinhard Kopps]], poznatiji kao ''Konrad'', bio je šef jedne obavještajne grupe [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]]. Kada je 3. marta 1944. došao iz [[Beograd]]a u [[Dalmacija|Dalmaciju]], sobom je doveo nekoliko [[ZBOR|ljotićevaca]], između ostalih i Roka Kaleba, pripadnika antikomunističke organizacije »[[Beli Orlovi]]«. Od ostataka Đačkog bataljona (ranije: Splitsko-šibenska četa), koji su uglavnom bili ljotićevci, i dijela četnika koje mu je ustupio vojvoda Đujić, poručnik Kopps je formirao odred »Konrad« čiji je zadatak bio da vrši diverzije na partizanske štabove, organe narodne vlasti, ubija simpatizere NOP-a i da spriječi veze iz unutrašnjosti sa jedinicama i štabovima NOVJ na otocima. Grupa »Konrad« brojila je oko 30 ljudi — četnika i Nijemaca, sa sjedištem u selu [[Zablaće]], pokraj [[Šibenik]]a.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_167.htm Izveštaj Štaba Dinarske četničke oblasti od 29. maja 1944. komandantu oblasti o akciji Grupe "Konrad" protiv pripadnika NOP-a na području Dalmacije]</ref> U izvještaju koji je 11. marta 1944. godine uputio komandi [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]], o suradnji sa četnicima vojvode Đujića Kopps je zapisao sljedeće: {{izdvojeni citat|''Predmet: Četničke jedinice u sjevernoj Dalmaciji.'' Četnici su u sjevernoj Dalmaciji grupisani u jednu [[Dinarska divizija JVuO|diviziju »Dinara«]], čiji se štab nalazi u [[Kosovo polje (Dalmacija)|Kosovu]], 11 km južno od Knina. Komandovanje je u rukama vojvode Momčila Đujića, uz podršku majora Kapetanovića i kapetana Mijovića. Jačina grupâ, podređenih ovoj komandi, trenutno iznosi oko 6500 ljudi. Utjecajna zona se poklapa sa rajonom naseljenim Srbima unutar trokuta [[Knin]]—[[Šibenik]]—[[Zadar]] i doseže do zone [[Lika|Like]]. Operaciona zona je cijeli ovaj trokut, a naročito veće komunističke, partizanske oblasti, koje su naseljene Hrvatima. Do sada su vojne operacije izvođene u suradnji sa njemačkim divizijama, o čijim su rezultatima ove izvještavane. Znatni dijelovi ovih četničkih jedinica angažirani su na osiguranju njemačkih puteva za dotur. Posmatrano s vojne strane, trenutno se četnička suradnja sa njemačkim jedinicama ocjenjuje kao pozitivna. Na osnovu snaga, koje nam se ovdje nude, može se zaključiti da ona nije iskorištena u potpunosti, ali i ono što je do sada učinjeno upućuje na činjenicu, da bi njihovo dalje angažiranje u vojnom pogledu za nas bilo povoljno.<ref>[https://znaci.org/zb/4_21_10.pdf#page=1414 Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu, Narodnooslobodilačka borba u Dalmaciji, knjiga 10: siječanj—ožujak 1944. godine (tom 21, dokument br. 402, str. 1414—1418.)]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=696&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000692.] <br /> ({{jez-njem|"Betr. Cetnik–Verbaende Norddalmatien. <br /> In Norddalmatien sind die Cetniks in einer Division "Dinara" zusammengefasst, deren Hauptquartier in Kosovo, 11 km s. Knin, liegt. Die Fuehrung liegt in den Haenden des Wojwoden Momcilo Djujitsch, der seinerseits unterstuetzt wird von Major Kapetanowitsch und Hauptmann Miowitsch. Die Staerke der diesem Kommando unterstellten Gruppen belaeuft sich z.Zt. auf etwa 6500 Mann. Das Einflussgebiet stimmt ueberein mit dem serbischen Siedlungsraum innerhalb des Dreiecks Knin–Sibenik–Zara und reicht bis ins Lika–Gebiet hinein. Operationsgebiet ist dieses gesamte Dreieck, insbesondere die in ihm liegenden groesseren, kroatisch besiedelten kommunistischen Partisanbereiche. Militaerische Operationen wurden bislang in Zusammenarbeit mit deutschen Divisionen durchgefuehrt und deren Ergebnisse dorthin gemeldet. Darueber hinaus sind wesentliche Teile dieser Cetnik–Verbaende zur Sicherung deutscher Nachschubstrassen eingesetzt. <br /> Militaerisch gesehen ist somit die Zusammenarbeit der Cetniks mit deutschen Verbaenden zur Zeit positiv zu beurteilen. Sie fuehrt wohl noch keineswegs zu voller Ausnutzung der sich hier uns anbietenden Kraefte, doch berechtigt das bisher Geleistete zu der Auffassung, dass ein weiterer Einsatz sich fuer uns militaerisch guenstig auswirken muss."}})</ref>|Izvještaj jedinice »Konrad« od 11. ožujka 1944. Komandi Druge oklopne armije o četničkim jedinicama u sjevernoj Dalmaciji}} Na osnovu svega iznesenog, poručnik Konrad predlaže nadređenim: „Što se tiče upotrebe četničkih jedinica sjeverne Dalmacije u vojne svrhe, treba reći da one predstavljaju samo nastavak prakse talijanskih jedinica. Uz to se prije svega mora dodati i to, da se Talijani nikada nisu usuđivali — i pored svih hrvatskih suprotnih tvrdnji — da u većem obimu sprovedu vojnu suradnju, jer oni nisu željeli da se ojačaju četnici, tada još neoprobani u težoj političkoj situaciji. Dok su Talijani sprovodili samo djelomične operacije, danas je, uz strogu kontrolu i rukovođenje, moguća mnogo obimnija mobilizacija četničkih jedinica. Đujić nam je rekao da će se njegove jedinice, nakon čišćenja partizanskih oblasti u dalmatinskom području, angažirati tako što će u suradnji sa njemačkim komandama izvršiti zapriječavanja Titovih kanala za snabdijevanje. Na osnovu ovdje poznatih činjenica ovo izgleda apsolutno moguće.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=700&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000696.] <br /> ({{jez-njem|"Zur militaerischen Verwendung der Cetnikverbaende Norddalmatiens ist zu sagen, dass sie nur eine Fortsetzung der italienischen Verbindungen darstellen wuerde. Dazu muss allerdings hinzugefuegt werden, dass die Italiener es niemals gewagt haben – trotz aller gegenteiligen wiederholten kroatischen Behauptungen – in grossem Stil militaerische Zusammenarbeit durchzufuehren, da sie die damals noch nicht erprobten Cetniks in einer im uebrigen noch unreiferen groesseren politischen Lage nicht zu stark werden lassen wollten. Waehrend somit die Italiener nur Teilunternehmen durchfuehrten, waere bei straffer Kontrolle und Steuerung der Cetnikverbaende heute ein Heranziehen in weit groesserem Umfang moeglich. Djujitsch hat sich uns gegenueber bereiterklaert, seine Verbaende nach Saeuberung der Partisanengebiete im dalmatinischen Raum so einzusetzen, dass in Zusammenarbeit mit deutschen Dienststellen eine Sperrung der Versorgungskanaele Titos erfolgt. Auf Grund der hier bekannten Unterlagen erscheint dies vollkommen moeglich."}})</ref> [[File:Helmuth von Pannwitz and Chetniks.jpg|thumb|Njemački general [[Helmuth von Pannwitz]], zapovjednik [[15. SS kozački konjanički korpus|15. SS kozačkog korpusa]], u društvu četničkih oficirâ s teritorije NDH.]] U izvještaju Višeg SS i policijskog vođe u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj ''[[Gruppenführer]]a'' [[Konstantina Kammerhofera]] za mjesec mart 1944. godine, iskazano je stanovito nezadovoljstvo učinkovitošću četnikâ u Bosni i Hercegovini u borbi protiv NOVJ: {{izdvojeni citat|Policijska oblast II ([[Sarajevo]]): [...] <br /> Borbena vrijednost četnika stacioniranih u policijskoj oblasti Sarajevo nastavila je opadati; borbe u okolici [[Višegrad]]a i [[Trebinje|Trebinja]] pokazale su da se oni mogu uspješno oduprijeti [neprijatelju] samo uz njemačku podršku. U [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]], četnici nisu pokazali nikakvu vlastitu inicijativu tijekom izvještajnog perioda.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=228&rec=314&roll=1548 NARA, T314, Roll 1548, frame no. 000222.] <br /> ({{jez-njem|"Polizeigebiet II (Sarajevo): <br /> Der Kampfwert der im Polizeigebiet Sarajevo stehenden Cetniks ist weiter gesunken, bei den Kämpfen im Raum von Visegrad und Trebinje hat sich gezeigt, daß sie sich nur mit deutscher Unterstützung erfolgreich zur Wehr setzen können. In Ostbosnien zeigten sich die Cetniks im Berichtsmonat ohne eigene Initiative."}})</ref>|Mjesečni izvještaj za mart 1944. godine Višeg SS i policijskog vođe u Hrvatskoj (6. IV 1944).}} Konverzacija vođena između njemačkog opunomoćenog generala u NDH [[Edmund Glaise von Horstenau|Edmunda Glaisea von Horstenaua]] i feldmaršala [[Wilhelm Keitel|Wilhelma Keitela]], prilikom posjete Hitlerovom glavnom štabu početkom marta 1944, otkriva kakva je bila percepcija statusa četnika u NDH od strane vojnog vrha Trećeg Reicha: „U [[Berchtesgaden|Berhtesgaden]]u ljubazno me je primio Kajtel. Informisao me je o toku razgovora sa [[Nikola Mandić|Mandić]]em i Perićem [predsjednik vlade i ministar vanjskih poslova NDH, respektivno — prim.]. U više navrata morao sam da ga prekinem kako bih ga ispravio, a pre svega u pogledu četničkog pitanja. On je mislio da se četnici sastoje samo od nekoliko dobrovoljaca (skraćeno „Hiwis“, dolazi od nemačke reči „Hilfswilligen“, prim. prev.), koji služe u nemačkim divizijama.“<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 456.</ref> Njemački nadležni organi su ukazivali svojim višim komandama i na vidljivu diskrepanciju u domaćem antikomunističkom taboru u kontekstu »borbe protiv bandi«. Tako se u izvještaju 264. pješadijske divizije od 10. aprila 1944. na jednoj strani tvrdi da „hrvatske vlasti očigledno poseduju vrlo malo poverenja u trajno postojanje vlastite vlade“,<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_43.htm Izveštaj 264. pešadijske divizije od 10. aprila 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o vojno-političkoj situaciji u srednjoj Dalmaciji]</ref> dok se za četnike Dinarske divizije pod Đujićevom komandom navodi: {{izdvojeni citat|Nasuprot ovom, četnike treba ceniti kao jedini pouzdani faktor borbe protiv komunističkih bandi. Oni raspolažu, pored jednog boljeg rukovođenja i organizacije, i potrebnom inicijativom u borbi protiv bandi za sopstvena obaveštavanja i poduhvate i redovno javljaju upotrebljive rezultate izviđanja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=494&rec=314&roll=562 NARA, T314, Roll 562, frames no. 000489—000490.] <br /> ({{jez-njem|"Die kroat. Behoerden besitzen anscheinend nur geringes Vertrauen in der dauernden Bestand der eigenen Regierung. <br /> Im Gegensatz hierzu sind die Cetniks als einzig zuverlaessiger Faktor im Kampf gegen die kommunistischen Banden zu werten. Sie verfuegen neben einer besseren Fuehrung und Organisation ueber die im Bandenkampf notwendige Initiative zu eigenen Erkundungen und Unternehmen und melden regelmaessig brauchbare Aufklaerungsergebnisse."}})</ref>|Izveštaj 264. pešadijske divizije od 10. aprila 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o vojno-političkoj situaciji u srednjoj Dalmaciji}} U telegramu poslatom 5. maja 1944. [[V SS korpusu]] iz [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], o držanju vojvode Momčila Đujića je data veoma povoljna ocjena: {{izdvojeni citat|Đujić neupitni pristalica DM. Hrvatski državljanin, lojalno radi sa vlastitim trupama protiv komunista, nasilno mobiliše pravoslavce. Prema povjerljivom izvještaju, nedavno je više puta izrazio antibritanska osjećanja. Jačina: 7000. Jesu li Đujićeve jedinice na području V SS korpusa?<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1208&rec=314&roll=565 NARA, T314, Roll 565, frame no. 001203.] <br /> ({{jez-njem|"Djujic einwandfrei DM Anhänger. Kroat. Staatsangehöriger, arbeitet mit eigener Truppe gegen Kommunisten loyal zusammen, zwangsmobilisiert Pravoslaven. In letzter Zeit nach V—Meldungen wiederholt englandfeindlich geäussert. Stärke 7000. Sind Djujic—Verbände im Bereich V. SS—Korps?"}})</ref>}} U izvještaju od 10. maja 1944, oficiri 15. brdskog korpusa navode da Nijemci snabdijevaju ukupno 6.318 četnika u NDH („Hrvatska borbena zajednica“). Za skrb 4.421 četnika starala se [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. divizija]], dok se o ostalih 1.897 brinula [[373. legionarska divizija|373. divizija]] Wehrmachta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=828&rec=314&roll=565 NAW, T-314, Roll 565, frame 000823: Zabilješka o broju četnika koje snabdijeva 15. brdski korpus (10. maj 1944.).]</ref> Sredinom srpnja 1944. godine, u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]] je organizirana [[Operacija Muholovka|operacija »Muholovka«]] ({{jez-njem|Fliegenfänger}}). U ratnom dnevniku [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] zabilježeno je da je izvođenje operacije povjereno [[13. SS oružana brdska divizija Handžar|13. SS brdskoj diviziji »Handžar«]] i lokalnim četnicima: {{izdvojeni citat|14. 7. 1944: <br /> ''SS-brdska divizija »Handžar«'': <br /> Za operaciju »Fligenfenger«, čišćenje prostora [[Osmaci]] (25 km jugoistočno od [[Tuzla|Tuzle]] — aerodrom bandi), krenula su 2 ojačana bataljona i četnici.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_218.htm ZBORNIK DOKUMENATA VOJNOISTORIJSKOG INSTITUTA: TOM XII — DOKUMENTI NEMAČKOG RAJHA — KNJIGA 4]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=960&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000820.] <br /> ({{jez-njem|"W–SS–Geb.Div. Handschar: <br /> Zum Unternehmen "Fliegenfänger" Säuberung Raum Osmaci (25 SO Tuzla) (Bandenflugplatz) 2 verst. Btlne. und Cetniks angetreten."}})</ref>}} Pored operacije »Fliegenfänger«, četnici u sjevernoj i istočnoj Bosni (koji su brojali oko 13.000 ljudi) uzeli su, tokom proljeća i ljeta 1944. godine, učešća u više poduvhata koje je predvodila 13. SS brdska divizija »Handžar« (kao npr. [[Operacija Maiglöckchen|»Maiglöckchen«]], [[Operacija Vollmond|»Vollmond«]], [[Operacija Heiderose|»Heiderose«]] ili [[Operacija Röslein|»Röslein«]]). Visoki oficiri [[Sicherheitsdienst|SS]]-a bili su u velikoj mjeri zadovoljni obostrano izgrađenim povjerenjem. Dok je ''Hauptsturmführer'' Hermann Schifferdecker, zapovjednik 27. brdske lovačke pukovnije iz sastava divizije, decenijama nakon rata tvdio da je „saradnja između divizije i četnika bila (je) veoma labava”, kao i da su se četnici „javljali našem obavještajnom oficiru onda kada im je bila potrebna hrana ili municija”, u junu 1944. komandant 13. SS brdske divizije general [[Karl-Gustav Sauberzweig]] je pohvaljivao iskreno savezničko držanje pripadnikâ JVuO (najvjerovatnije vojvode Radivoja Kerovića): {{izdvojeni citat|Nakon što ih naše trupe razbiju, partizani u povlačenju često upadaju u zasjede četničkih jedinica koje traže oružje... Tokom posljednjih operacija, četničke snage su se dobro pokazale u borbi. Uspostavljena je prihvatljiva, gotovo drugarska saradnja [Nijemaca — prim.] sa četnicima. Srpsko pravoslavno stanovništvo (sigurnosne zone) predstavlja jedini marljivi, konstruktivni i vitalni element na ovoj teritoriji. Kada je divizija tek stigla u (sjeveroistočnu Bosnu), među četnicima je zavladala panika zbog straha od [[Bošnjaci|muslimanske]] osvete. U međuvremenu, konstruktivniji među Srbima su shvatili da će divizija uključiti sve dijelove stanovništva u svoju misiju oslobađanja [od partizana — prim.]. To je, u određenom smislu, dovelo do svojevrsne saradnje.<ref>George Lepre, Himmler's Bosnian Division: The Waffen-SS Handschar Division 1943–1945. Atlgen, PA: Schiffer Military History, 1997, pp. 198–199. <br /> ({{jez-eng|"With an estimated strength of over 13,000 effectives, the Četniks of northeastern Bosnia were divided into four large groups, with one each operating in the Posavina, Bijeljina, Tuzla, and Zvornik areas. "The cooperation between the division and the Četniks was very loose," wrote one critical SS officer. "Most of the time they simply reported to our intelligence officer when they needed food or ammunition." Sauberzweig was more optimistic: "After being routed by our troops, retreating Partisans are often ambushed by Četnik units seeking weapons... During the latest operations, the Četnik forces have fought well. An acceptable, almost comradely cooperation with the Četniks has emerged. The Serbian-Orthodox population of the (security zone) is the sole industrious, constructive, and vital element in the territory. When the division first arrived in (northeastern Bosnia), the Četniks panicked, fearing Muslim revenge. In the meantime, the constructive-minded Serbians have realized that the division shall include all portions of the population in its mission of liberation. This has led, in a certain sense, to a sort of cooperation.""}})</ref>}} Nemački izveštaj iz jula 1944. godine ocenjuje da četnici Momčila Đujića broje oko 8.000 ljudi, od čega 7.000 naoružanih; ovi su dobro organizovani te neprijateljski orijentisani prema Englezima i bez engleske pomoći. Nijemci zaključuju da im oni zamjenjuju jednu do dvije divizije u Jugoslaviji: {{izdvojeni citat|Jedinica Konrad [srednja Dalmacija]: Saradnja sa četnicima izvanredna. '''Oni zamenjuju jednu do dve divizije'''. Samo se oni bore — ustaše manje aktivne.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=195&broj=790 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000781.] <br /> ({{jez-njem|"Zusammenarbeit der Truppe mit Cetniks hervorragend. Cetniks ersetzen 1 — 2 Divisionen. Nur sie kämpfen. Ustascha wenig aktiv. <br /> In Norddalmatien (serbischer Volksraum) Cetnikführer Djujic. Etwa 8 000 Mann, davon 6–7 000 Bewaffnete. Gut organisiert. Englandfeindliche Stimmung. Keine englische Unterstützung. Zweifel, ob diese Cetniks bei englische Landung gegen deutsche Besatzungsmacht kämpfen werden."}})</ref>|Izveštaj kapetana Merrema, drugog obaveštajnog oficira Komande Jugoistoka (Armijske grupe F) o inspekcijskom putu po Srbiji, Bosni i Hercegovini i Hrvatskoj u periodu 20. jun — 4. juli 1944.}} Kapetan Merrem, njemački oficir koji je sastavio ovaj izvještaj, imao je samo riječi hvale na račun četnikâ Dinarske divizije JVuO i vojvode Momčila Đujića: {{izdvojeni citat|[[373. legionarska divizija|373. pešadijska divizija]]: Saradnja sa četnicima vrlo dobra (1. lički korpus sa sedištem u [[Gračac]]u). Oni nemaju direktnu vezu sa Đujićem. Rukovođenje njima direktno od strane obaveštajnog odjeljenja divizije. Njihovim akcijama uvek prisustvuje nekoliko Nemaca koji kontrolišu isporuke municije i snabdevanja. [...] '''Oni su jedini stvarno korisni saborci''' [podvučeno u originalu — prim.]. Jedino od njih dolaze korisna obaveštenja o neprijatelju. [...] Jedan četnički komandant odaje utisak potpuno pouzdanog saborca, koji je i neprijateljski nastrojen prema Englezima. [...] Četnici su vrlo častoljubivi i drago im je kada Nemci primete njihove podvige. [...] Podoficir Bartl poznaje lično vojvodu Đujića. Đujić mu šalje čak i sopstvene naredbe u vezi s područjem [[Donji Lapac|Lapca]]. [Najbolja taktika protiv partizana sastoji se u upotrebi specijalnih jedinica] i kombinovanju četnika u jedinice snage jednog bataljona sa jednim nemačkim vodom sa radio stanicom i, po mogućstvu, teškim oružjem.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=195&broj=793 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000784.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Aussenstelle der 373. (kroat.) Div. – Uffz. Bartl. <br /> Sehr gute Zusammenarbeit mit Cetniks. (1. Lika–Korps Sitz Gracac.) Kein unmittelbarer Einfluss Djuic. Direkte Führung durch Ic–Aussenstelle. Bei Cetnik–Einsatz nehmen meist einige deutsche Soldaten teil. Dadurch Kontrolle der Munitions– und Verpflegungslieferung gewährleistet. "Kroatische Kampfgemeinschaft" bezeichnet Bartl nur als Ausdruck im deutschen Schriftverkehr. Cetniks können diesen Begriff nicht und würden bei Bekanntgabe feindselige Haltung einnehmen. Cetniks sind die einzigen brauchbaren Mitkämpfer. Diese allein liefern auch brauchbare Feindmeldungen. <br /> Kurze Rücksprache mit einem örtlichen Cetnik–Führer ergab den Eindruck eines absolut zuverlässigen, sogar englandfeindlichen Mitkämpfer. <br /> Cetniks sind sehr ehrgeizig und sehen es gerne, wann ihre Taten von Deutschen beobachtet werden. Geschriebenes Wort (Flugblätter) gilt bei ihnen wenig. Das gesprochene Wort ist alles. Gute Flüsterpropaganda hat grossen Einfluss. <br /> Von Invasion sprechen Cetniks kaum. <br /> Uffz. Bartl kennt den Vojvoden Djuic persönlich. Djuic schickt ihm sogar die den Raum Lapac berührenden eigenen Befehle. <br /> Auf die Frage, wie man nach seiner Ansicht der kommunistischen Banden Herr werden könne, antwortete Uffz. Bartl: "Durch andauerndes Jagen mit kleinen Jagdkommandos (Kleinkrieg nach Bandenart), durch Einsatz von Tarneinheiten und durch Zusammenfassen der Cetniks in Batl.–Stärke, dabei etwa 1 deutscher Zug mit Funk und möglichst mit schweren Waffen." <br /> Uffz. Bartl macht einen sehr guten Eindruck, scheint sich aber doch sehr viel zuzutrauen, wenn er behauptet, er könne die gesamten Djuic–Cetniks dahin bringen, wo wir sie haben wollen, falls er an die entsprechende Stelle gesetzt werden wurde."}})</ref>}} Visoka ocjena za doprinos četničkih formacijâ s teritorije marionetske NDH ratnim naporima njemačkog okupatora data je 25. jula 1944. godine i od strane nadležnih instanci iz [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]]: {{izdvojeni citat|Hrvatska: [...] Četnici su, s obzirom na vlastitu slabost, naši prirodni saveznici u borbi protiv komunizma. '''Samo se oni bore'''! “Hrvatska borbena zajednica” postoji samo na papiru.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=716&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000707.] <br /> ({{jez-njem|"Cetniks unter Berücksichtigung eigener Schwäche im Kampf gegen Kommunisten unsere natürlichen Verbündeten. Sie allein kämpfen! "Kroatische Kampfgemeinschaft" steht nur auf dem Papier."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka od 25. jula 1944.}} U izvještaju od 11. avgusta 1944, nakon proputovanja koje je Vojni zapovjednik Jugoistoka poduzeo u zoni odgovornosti V SS brdskog korpusa na teritoriju NDH, o tamošnjim četnicima te suradnji s njima kazano je: {{izdvojeni citat|Dobro iskorištavanje četničkih komandanata. Zahtjev za premještaj [[369. legionarska divizija|369. pješadijske divizije]] zbog sve češćih incidenata između četnika, o čijoj suradnji divizija apsolutno ovisi, i hrvatskih pripadnika divizije. 369. pješadijska divizija se sastoji od otprilike 70% Hrvata. Zapovjednik divizije napominje da se najmanje 40% njih smatra nepouzdanim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=192&broj=445 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000440.] <br /> ({{jez-njem|"Gute Ausnutzung der Cetnikführer. Antrag auf Herauslösung der 369.I.D. da sich Zwischenfälle zwischen Cetniks, auf deren Zusammenarbeit Division unbedingt angewiesen, und kroat.Div.Angehörigen mehren. (Siehe Ic–Bericht). 369.I.D. besteht aus ca. 70 % Kroaten. Div.Kdr. bemerkt, dass hiervon minderstens 40 % als unzuverlässig anzusehen sei."}})</ref>|Izvještaj o posjeti OBSO-a zoni odgovornosti 5. SS brdskog korpusa od 7. do 11. avgusta 1944. godine (11.8.44).}} Major Adolf von Ernsthausen je bio zapovjednikom 392. artiljerijske pukovnije iz sastava [[392. legionarska divizija|392. (hrvatske) pješačke divizije]], jedne od tri njemačko-hrvatske divizije (pored [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]] i [[373. pješadijska divizija|373. pješadijske divizije]]). Kao veteran [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] sa iskustvom ratovanja na [[balkanskom bojištu]], major von Ernsthausen biva upućen [[1944]]. godine u okupiranu Jugoslaviju. Von Ernsthausen će [[1959]]. godine objaviti ratne memoare pod naslovom ''Die Wölfe der Lika. Mit Legionären, Ustaschi, Domobranen und Tschetniks gegen Titos Partisanen. Erlebnisse in Kroatien 1944'' (“Vukovi [[Lika|Like]]. Sa legionarima, ustašama, domobranima i četnicima protiv Titovih partizana. Doživljaji u Hrvatskoj 1944.”).<ref>[https://winkelried-verlag.de/buecher/landser-am-feind/744/die-woelfe-der-lika Winkelried Verlag: Adolf von Ernsthausen, Die Wölfe der Lika]</ref><ref>[https://www.booklooker.de/B%C3%BCcher/Adolf-von-Ernsthausen+Die-W%C3%B6lfe-der-Lika-Mit-Legion%C3%A4ren-Ustaschi-Domobranen-und-Tschetniks-gegen/id/A02Iwx5I01ZZ3 Ernsthausen, Adolf von — Die Wölfe der Lika. Mit Legionären, Ustaschi, Domobranen und Tschetniks gegen Titos Partisanen. Erlebnisse in Kroatien 1944 — Landser am Feind, Band 5 (www.booklooker.de)]</ref> O sveobuhvatnoj saradnji Dobroslava Jevđevića s okupacionim vlastima bio je general Mihailović, u više navrata, obaviješten i od strane Jovanke Krištof (pseudonim »Mira«), četničke obavještajke u [[Slovenija|Sloveniji]]. U veoma opširnom izvještaju od 29. juna 1944, Krištof o Jevđeviću (pseudonim »Aero«) daje nedvosmislenu ocjenu: „Aero je drugi [[Milan Nedić|Nedić]].“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_198.htm Izveštaj obaveštajnog organa od 29. juna 1944. Draži Mihailoviću o stanju četničkih organizacija u Sloveniji, Hrvatskom primorju, Gorskom kotaru i Lici i saradnji sa nemačkim okupatorima]</ref> Pored toga, Krištof karakteriše Jevđevića kao „vrlo kompromitovanu osobu“ (najprije zbog „jakog sudelovanja sa okupatorom“), te zaključuje da ovaj ne bi mogao organizovati četničku ilegalu. Iz izvještaja Krištof može se zaključiti kako su vojvoda Dobroslav Jevđević i kapetan [[Dušan Đaković]], komandant 4. brigade iz sastava Ličko-kordunaške oblasti JVuO, bili podređeni okupatoru i suštinski i u simboličkoj ravni: {{izdvojeni citat|Odred u Ab.[aciji, tj. [[Opatija|Opatiji]] — prim.] likvidiran. 19 ljudi otišlo u [[Postojna|Postojnu]], a 10 ih ide u Nem.[ačku] kom. na [[Rijeka|Reci]], gde će služiti kao [[Gestapo]]. Tu će biti sa njima i Aero i kap. Đak., pa čak i r. stanica. [...] Svi su ti odredi pod Nem. kom. i bez međusobne veze, razbacani po [[Istra|Istri]], da se pokaže celom narodu, kako su Srbi Nem. sluge. Plaćeni su — vojnici 360 L.[ira] mesečno, podnar. 450 naredn. 525 podpor. mislim 3.000 a kap. Đak. 5.800 L. [...] U Josipdol je poslao Aero 11 ljudi, navodno da osnuju tamo četničku komandu. Međutim ti su ljudi Nem. tajna policija, a od četnika iz šume, koji su im dolazili u vezi, da je to četn. komanda, napravili Nem. radni bataljon, koji vode Nem. Tu je oko 40 ljudi, ostali su prestali dolaziti kad su videli šta se sa ovima desilo. [...] Kud ćemo veće poniženje za našu vojsku nego da komanduje Nem. poručnik našem kapetanu, pa i vojvodi, samo sreća, da je taj vojv. surogat, inače propadosmo od bruke... Sve ove i slične akcije vodi kap. Đaković, naravno pod komandom Nem. poručnika. Odluke o njima donosi Aero u dogovoru sa Nem. Upravo je gnusno gledati, kako se obojica klanjaju pred Nem. potpor. i por., pa kaplarima. Đak. sve pozdravlja fašistički uzdignutom rukom, a Aero samo veće činove oficire, inače našim pozdravom. [...] U Lici saradnja sa okupatorom je na čisto drugoj bazi — tamo mora okupator popuštati, jer inače odoše ljudi u šumu, a vođe su potpuno Nem. sluge i nemaju kamo bežati. [...] '''U krvi im je šurovanje sa okupatorom, a nama prikazuju kako vode vele politiku i kolike žrtve za narod s tim pridonašaju — dok u stvari nisu ništa drugo nego ponizne Nem. sluge'''. [...] Potrebno je već jednom započeti sa ozbiljnim i poštenim radom, jer će nas katastrofa preteći. Saradnju sa okupatorom trebalo bi napraviti na čisto drugoj bazi i ne sme biti vidna. Bar ovde.}} Na drugoj strani, Jovanka Krištof izdvaja kao pozitivan primjer vojvodu Momčila Ðujića: „Ovi ljudi ovde vide jedini spas u vojv. Đujiću, jer ga smatraju poštenim i iskrenim borcem za našu stvar. Isto ima org. dobro sprovedenu. Pljačkati i krasti ne dozvoljava o čemu su se uverili iz njegove prop. gde su imena poubijanih ljudi zbog nediscipline i raznih prekršaja. To ljudima imponira — pošten rad i samo to žele, a i zaslužuju, jer ih nepoštenje tuče već 3 1/2 god. I pored svega toga, ostali su verni našoj ideji. Isto saradnja sa okupatorom je na čisto drugoj bazi i ne vodi se trgovina sa ljudima, kao ovde. Ovo vodstvo se jako boji Đujića i gaji mržnju prema njemu zato hoće ljudima dokazati, da Đujić nema ništa odnosno samo par sto vojnika bez oružja koji kao čudo gledaju mitraljez. A isto, da su pod Nem. kao ovi ovde.“ U pokušaju da prebaci teret odgovornosti za sopstvenu kolaboraciju s okupatorom na komandanta Dinarske divizije JVuO, vojvoda Jevđević piše Mihailoviću 8. avgusta 1944. godine: „Garantujem i imam stotine dokaza da trupe Đujića u velikom delu stoje u tešnjoj vezi od mene, ali to niko ne vidi. Vi bi se začudili, kad bi vam sve ispričao kakve mi izveštaje pokazuju Nemci o svojim vezama sa našim jedinicama, naročito kod [[Uroš Drenović|Drenovića]] i ostalih, prebacujući mi da ih mi sabotiramo i podmuklo rušimo.“<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 156, reg. br. 51/1—1.</ref> I u izvještaju od 10. avgusta 1944, Jovanka Krištof je upozorila Mihailovića na činjenicu da se [[Lika|lički]] četnici pod komandom vojvode Jevđevića nalaze u [[Istra|Istri]] u službi okupatora, kao i da su pred [[Nacionalsocijalistička njemačka radnička partija|nacistima]] (»broj 11«) dužni salutirati [[Rimski pozdrav|fašističkim pozdravom]]: {{izdvojeni citat|Kolben [potpukovnik [[Karl Novak]] — prim.] se povratio 3 ov. meseca. Zgrozio se nad ovim radom. Nije mogao svega verovati kad su mu referisali oficiri i vojnici, dok nije neke stvari i na vlastite oči video. Mislim, da je dosta ako Vam kažem da stalno uzdiše i govori pri svakoj prilici: »Jadni Čiča, kako ga upropastiše, zar [[Vermaht]] i [[Gestapo]], da predstavlja Čičinu vojsku.« Prebleđuje slušajući i gledajući ovo. 3. mu referiraše četnici da su dobili naređenje da moraju svi nacistički pozdravljati. A jučer se sam uverio da ima oficira, koji profaniraju našu uniformu, te u njoj putuju iz [[Postojna|Postojne]] u Trst i daju povoda komun. za prop. Isti oficir Korać je tako i u Ab.[aciju] došao samo da je još imao natpis na rukavu i kapi »Lika« što po naređenju moraju svi u Postojni nositi. Ja sam ga napala zbog toga, a isto tako i Jovanovog brata, te su jučer svi na putu skinuli te sramotne natpise. [...] Čujem da Jovan sad ostaje kod Vas. Neka Vam ispriča kako su part.[izani] u okolici Post.[ojne] natiskali plakate o četn. banditima sa natpisom »Lika« na rukavu i kapi, koji su pljačkali selo sa br. 11 i odveli x ljudi i t.d. [...] Nadam se da će sad sigurno uspeti četnicima, da se odele od br. 11. Samo mnogi su od njih mišljenja da su ovim radom upropas[ti]li i ovde i Liku.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_21.htm Izveštaj Jovanke Krištof od 10. avgusta 1944. Draži Mihailoviću o stanju ličkih četnika u Istri, njihovoj saradnji sa Nemcima i ponašanju Dobrosava Jevđevića u vezi sa problemom vraćanja četnika u Liku]</ref>}} === Saradnja JVuO sa njemačkim okupatorom na Kosovu (1944) === {{main|Kosovo i Metohija u Narodnooslobodilačkoj borbi}} Proljeća 1944. godine, u vrijeme [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodora Udarne grupe divizije NOVJ u dolinu Ibra]], dolazi do čvrste saradnje između četnika na [[Kosovo|Kosovu]] i njemačkog okupatora u borbi protiv [[NOP]]. 8. aprila 1944. godine, kapetan [[Živojin Marković]], komandant Drugog kosovskog korpusa JVuO, obavještava<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref> generala Dragoljuba Mihailovića da se sastao sa njemačkim šefom SD policije iz [[Kosovska Mitrovica|Mitrovice]], koji mu je obećao hvatanje komunista sa Kosova (i [[Srbi|Srba]] i [[Albanci|Albanaca]]): {{izdvojeni citat|Obećao je da će da pohvata sve komuniste sa Kosova, bilo Srbe bilo Arnaute o čemu smo dali dokaze i podatke... Učinio sam pokušaj da dobijem i municiju od Nemaca. Obećali su, jer sam im predstavio strašno stanje u vezi sa partizanima.}} Kapetan Živojin Marković upozoravao je generala Mihailovića na posljedice javne i otvorene saradnje sa okupatorima, tj. na četničku kompromitaciju pred stanovništvom. Kapetan Marković piše 23. aprila 1944. kako je nastupila potpuna konfuzija, budući kako se protiv snagâ NOVJ zajedno bore: „Mi [tj. JVuO — prim.], Nemci, Bugari, nedićevci, dobrovoljci, [[Albanci|Arnauti]] dobrovoljci, Albanska legija.“<ref>AVII, ČA, kut. 246a, reg. br. 1/1-23.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943—1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 358.</ref> 11. juna 1944. kapetan Marković izveštava komandanta [[Sicherheitsdienst|SD policije]] u [[Kosovska Mitrovica|Kosovskoj Mitrovici]] o borbama koje vodi protiv jedinica NOP. Pored toga, kapetan Živojin Marković izvještava njemačkog oficira o spuštanju engleskih i američkih padobranaca na teren pod kontrolom snagâ JVuO: {{izdvojeni citat|Nastojaću da proverim tačno gde su pali i ko ih je uhvatio i gde će se nalaziti, pa ću vas izvestiti. Ja sam na položaju sa celim korpusom. Noćas sam blokirao dva srpska sela i uhvatio jednu komunističku trojku koju sam odmah likvidirao... Ako me sada ne pomognete u najtežoj situaciji u borbi sa partizanima, biću prinuđen da se povučem.<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref>}} Sjutradan, 12. juna 1944, uslijedio je odgovor njemačkog komandanta SD policije iz Mitrovice: {{izdvojeni citat|Mnogo Vam hvala za Vaša dva izveštaja. Juče sam imao duži razgovor sa Vašim oficirom za vezu koji Vas je sigurno već sada o svemu što smo razgovarali izvestio. Raduje me mnogo što imate takve uspehe u borbi protiv komunista i čestitam Vam na tome... Primite puno pozdrava i moje želje da postignete još mnogo uspeha i slave u borbi protiv komunista.<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref>}} Polovinom septembra 1944. godine, saradnja kosovskih četnika sa njemačkim okupatorom postaje legalna. Štab 2. kosovskog korpusa JVuO dobija od Nijemaca 10. septembra 1944. „tri vagona municije i ukupno 800.000 metaka od 7,9 mm”. U [[Raška|Raškoj]] su se mogli vidjeti njemački vojnici skupa sa četnicima. Krajem oktobra 1944. godine u [[Zvečan]]u pregovaraju predstavnici četnika, Nijemaca i [[Balli Kombëtar|albanskih kvislinga]] o zajedničkoj borbi protiv NOV i PO Jugoslavije.<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref><ref>Ненад Миодраг Антонијевић, Ратни злочини на Косову и Метохији 1941—1945. годинe. Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, Београд, 2015, стр. 453—454.</ref> Komanda [[Armijska grupa E|Armijske grupe »E«]] javljala je 29. oktobra 1944. godine o susretu generalštabnog potpukovnika Warnstorffa sa kapetanom Markovićem, vjerovatno radi dogovora o zajedničkom povlačenju na zapad: {{izdvojeni citat| ''29. 10. 1944. Operat. odeljenje (Kos. Mitrovica)'' Sastanak 20. 10. načelnika Obaveštajnog odeljenja potpukovnika Varnštorfa sa komandantom 4. četničkog korpusa Markovićem.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Izvod iz ratnog dnevnika komande Grupe armija »E« za period od 1. oktobra do 31. decembra 1944. godine]</ref>}} Iz iste je komande javljano 11. novembra 1944. da su Markovićevi četnici, kao i oni s teritorije [[Nedićeva Srbija|Nedićeve Srbije]], »saputnici« njemačkog Wehrmachta. Međutim, nepovjerenje je i dalje postojalo među dvjema stranama, pa je preporučen određeni oprez: {{izdvojeni citat|Grupa Marković (2500—3000), u sporazumu sa nem. vojskom, osigurava odsek Mitrovica — Raška (mesta uklj.) — Novi Pazar. Izviđanje protiv Bugara, Tita i Sovjeta. Do sada nije bilo ozbiljnih incidenata. Potrebna je opreznost.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%B5_%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%98%D0%B0_%22%D0%95%22_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%83_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_11.11.1944. Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.], Vojnoistorijski institut, NAV--T-311, r. 184, s. 501.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=507&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000501.] <br/> ({{jez-njem|"1.) Gruppe Markovic (2500–3000) sichert im Einvernehmen mit dt. Truppe Abschnitt Mitrovica – Raska (Orte ausschl.) – Novi Pazar. Aufklärung gegen Bulgaren, Tito und Sowjets. Bis jetzt keine ernsteren Zwischenfälle. Vorsicht geboten."}})</ref>}} === Borbe pod nemačkom komandom u Srbiji (1944) === {{main|Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|Topličko-jablanička operacija}} [[File:Nemci predaju minobacač četnicima.jpg|thumb|Nemci predaju minobacač četnicima u Srbiji 1944.]] {{Quote box | citat = „D.M.-bande dosada nisu nikad napale okupacione trupe.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1115&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001111: Izvještaj o bandama u okolini katarakti Dunava (bez datuma, približno mart 1944).] <br /> ({{jez-njem|"Bisher haben die D.M.Banden die Besatzungstruppen noch nie angegriffen."}})</ref> | izvor = Nemački izvještaj o četnicima u okolini katarakti Dunava od marta 1944. | width = 40% | align = right}} {{Quote box | citat = „Titove bande imaju se napasti i uništiti, odn. zarobiti. Pristalice D.M.-a (četnici) ne smatrati neprijateljima.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1264&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001260: Naredba 923. Landeschuetzen-bataljonu za akciju „Dunav“ (29. Juli 1944.).] <br /> ({{jez-njem|"Angetroffene Titobanden sind anzugreifen und zu vernichten bzw. gefangen zu nehmen. DM—Anhänger (Cetniks) sind nicht als Feind anzusehen."}})</ref> | izvor = Naredba 923. Landesschuetzen-bataljonu za akciju „Dunav“ od 29. jula 1944. | width = 40% | align = right}} Oko [[Nova godina|Nove godine]] po [[Julijanski kalendar|julijanskom kalendaru]] 1944. dolazi do žestokih [[Bitka za Ivanjicu (januar 1944.)|borbi za Ivanjicu]]. Ovom prilikom, četnici Draže Mihailovića stupaju u borbu protiv snagâ NOVJ skupa sa Nijemcima, [[Bugari|Bugarima]] i kvislinškim formacijama (Državna i Poljska straža). 11. januara 1944, u Vrhovnu komandu JVuO stiže depeša kapetana [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]] (pseudonimi »Švarc« i »Ras-Rasa«), u kojoj se navodi: „Nemci i Bugari uz pomoć četnika ušli u Ivanjicu, a tenkovi produžili dalje. Komunisti otstupaju u pravcu Javor — Kušići. Od naših u borbi [[Vuk Kalaitović|Kalait]] i Marković. Gubici nisu još utvrđeni. Nemci danas prošli kroz [[Kosjerić]] i sutra stižu na bojište. Od komunista učestvuju u borbi muslimanska i dalmatinska brigada.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref> Kapetan [[Predrag Raković]] (»Kar-Kar« i »Pre-Pre«) šalje 13. januara dvije depeše kojima obavještava VK JVuO i generala Mihailovića o stanju na terenu: {{izdvojeni citat|Primio sam sva Vaša naređenja za prikupljanje snaga za dejstvo prema Ivanjici protivu komunista. Situacija kod Ivanjice 12-I uveče: partizani su izbačeni iz Ivanjice i odbačeni prema Mučnju, a štab mi je još u Katićima. Partizani tamo imaju 1, 2 i 5 proletersku brigadu i srbijansku proletersku brigadu. Ukupno oko 3000 ljudi. Odlično naoružani sa dosta municije. Od okupatora: Nemaca vrlo malo sa 5 tenkova, a Bugara 1000. Nemci ne nameravaju da dovedu u ovu oblast jače snage za borbu, jer su radi da ove partizane likvidiraju sa Bugarima, srpskom državnom stražom i da im pomognu četnici D. M. I jedna i druga strana drže se u toku 13-I pasivno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} Kad je sredinom marta 1944. operativna grupa sastavljena od [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge]] i [[Peta krajiška divizija NOVJ|Pete divizije]] NOVJ iz [[Sandžak]]a [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodrla u zapadnu Srbiju]], nesuglasice između četnika i Nijemaca u Srbiji potisnute su u drugi plan. Trupe sastavljene od jedinica [[Vermaht]]a i [[Vafen-SS|SS]], korpusâ JVUO, bugarskog okupacionog korpusa, [[Srpska državna straža|SDS]], [[Srpski Doborvoljački Korpus|SDK]] i [[Ruski Zaštitni Korpus|Ruskog zaštitnog korpusa]] pod objedinjenom nemačkom komandom generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] funkcionisale su kao jedinstvena operativna grupa u [[Operacija Kamerjeger|operaciji »Kammerjäger«]]. Kod nadležne je četničke komande majora [[Neško Nedić|Neška Nedića]] bio akreditovan nemački kapetan Vajel kao oficir za vezu. Zajedničke operacije trajale su nešto duže od dva meseca.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj Vojnoupravnog komandanta jugoistoka od 13. maja 1944.]</ref> Kao znak otopljavanja odnosa na liniji četnici–okupator, nakon unilateralnog raskidanja (sa njemačke strane) [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|sporazuma potpisanih]] u zimu 1943/1944. godine te organiziranja [[Operacija Treibjagd|operacije »Hajka«]] protiv [[Nikola Kalabić|Kalabićevih]] četnika, u drugoj polovini marta 1944. upriličen je sastanak komandanta Drugog ravnogorskog korpusa kapetana [[Predrag Raković|Predraga Rakovića]] sa oficirom [[Schutzstaffel|SS]]-a Biermannom, inače njemačkim zapovjednikom [[Čačak|Čačka]]. Tom prilikom je kapetan Raković garantovao „da ne postoje ni najmanje namere da se planira opšti ustanak ili da se sprovedu sabotažne akcije“ protiv Nijemaca, odnosno da će „na teritoriji Srbije“ iznova nastupiti primirje. U Mihailovićevo ime, četnički komandant je iskazao spremnost „za borbu protiv komunista i izvan Srbije, uz isporuke municije“, a nije čak odbacio ni mogućnost angažovanja „na drugim evropskim frontovima“.<ref>[https://web.archive.org/web/20221206140940/https://znaci.org/00001/4_14_3_269.htm Izveštaj Feldkomandanture u Čačku od 25. marta 1944. komandantu Jugoistoka o pregovorima sa komandantom 2. ravnogorskog korpusa]</ref> U izvještaju Komandi Jugoistoka, [[obersturmführer]] Biermann navodi da Draža Mihailović od njemačke strane očekuje diskretnost u održavanju kontakata, naročito stoga što bi srpske kvislinške vlasti u JVuO mogle vidjeti konkurenciju: {{izdvojeni citat|Kapetan Raković mi je kazao lično, takoreći u povjerenju kao prijatelju, da sve što mi je do sada rekao i sve što sam ja zapisao, on rekao po nalogu Draže Mihailovića, s kojim je imao svakodnevnu radio-vezu i od koga je dobivao stalna uputstva o predmetu prethodnih razgovora. Pritom me uvjerava da će sa strane Mihailovića, naravno, sve biti demantirano, ukoliko se o sadržaju razgovorâ ponovno dozna u [[Beograd|beogradskim]] krugovima ([[Milan Nedić|Nedić]], [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]). Sasvim je prirodno da ovi krugovi pokušavaju svim sredstvima osujetiti sporazum između njemačke okupacijske vlasti i Draže Mihailovića, jer trenutno su oni legalni predstavnici srpskog naroda te bi možda mogli strahovati za svoje pozicije. Pregovore između DM–pokreta i njemačkih vlasti ovi bi krugovi odmah iskoristili u propagandne svrhe i predstavili ih kao kraj ili slabost DM–pokreta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=281&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000268—000269.] <br /> ({{jez-njem|"Hauptmann Rakovic sagte mit persönlich, sozusagen vetraulich zu einem Freund, dass alles, was er mir bisher gesagt und ich aufgeschrieben habe, von ihm im Auftrage von DM gesagt worden sei, mit dem er tägliche Funkverbindung habe und von dem er laufend Anweisungen für den Stoff der bisherigen Besprechungen erhalten habe. Er versichert mir gleichzeitig dass selbverstandlich von DM–Seite alles abgestritten werde, falls wieder der Inhalt der Besprechungen in Belgrader Kreisen (Nedic, Ljotic) bekannt werde. Es sei zu natürlich, dass diese Kreise mit allen Mitteln eine Verständigung zwischen der deutschen Besatzungsmacht und DM zu hintertreiben versuchen, denn sie seien ja gegenwärtig die legalen Vertreter des serbischen Volkes und müssten evtl. um ihren Posten fürchten. Verhandlungen der DM–Bewegung mit deutschen Behörden würden sofort von diesen Kreisen propagandistisch aufgeschlachtet und als Ende bezw. Schwäche der DM–Bewegung hingestellt."}})</ref>|Njemački izvještaj od 25. marta 1944. o pregovorima šefa [[Sicherheitsdienst]]a u Čačku obersturmführera Biermanna sa kapetanom [[Predrag Raković|Predragom Rakovićem]], komandantom 2. ravnogorskog korpusa JVuO}} Kapetan Predrag Raković, jedan od glavnih četničkih komandanata zaduženih za održavanje [[Saradnja četnika sa Nedićevom vladom|veze s Milanom Nedićem]] i Nijemcima, ponovo se sastaje sa Biermannom u Čačku 26. aprila.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=331&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000314.]</ref> Raković je tada naveo da mu je general Mihailović povukao punomoć za obavljanje poslovâ s Nijemcima i da zbog toga na ovom sastanku ne sudjeluje kao njegov predstavnik. Očigledno da je Draža Mihailović bio sasvim upoznat sa ovim kontaktima i davao je za njih odobrenja, dok je Raković održavao kontakte i obavljao poslove s Nijemcima, iako su mu ovlaštenja bila povučena.<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> Ubrzo je uslijedilo potčinjavanje Rakovićevog Drugog ravnogorskog korpusa JVuO (kao i Javorskog korpusa pod komandom majora [[Radomir Cvetić|Radomira Cvetića]]) njemačkim trupama u jugozapadnoj Srbiji, što se može zaključiti iz jednog izvještaja Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka s početka aprila 1944: {{izdvojeni citat|Cvetićevi četnici osiguravaju lijevi bok grupe Jug i izviđaju u pravcu [[Golija|Golije]] od Drinića ka sjeveru. Zadatak Rakovićeve grupe nepromijenjen.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=413 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000408—000409.] <br /> ({{jez-njem|"Die Cvetic–Cetniks sind zum Schutz der linken Flanke der Angriffsgruppe Süd und zur Aufklärung über das Golija–Gebirge über Dramici nach Norden vorzuführen. Auftrag für Rakovic–Cetniks bleibt unverändert."}})</ref>|Izvještaj opunomoćenog komandanta Jugoistoka svim potčinjenim jedinicama za 3. april 1944. godine}} Kapetan Raković javlja 30. marta 1944. Vrhovnoj komandi JVuO kako okupator, bez pomoći njegovih snagâ, ne može zatvoriti liniju odbrane u dolini [[Ibar|Ibra]]: {{izdvojeni citat|Nemci kažu da se na dan 29 ov. m. u 2 časa ujutru pojavila veća grupa komunista u blizini s. Biljanovca kod ušća Jošaničke reke u Ibar. Kažu da su uhvatili i dešifrovali depešu koju je [[Tito]] poslao [[Peko Dapčević|Peku]] da Peko ima zadatak da što pre poruši mostove na pruzi i putu [[Kraljevo]] — [[Raška]] — [[Mitrovica]] — [[Skoplje]] i da mu je to i bio cilj prodiranja ka toj pruzi. Nemci su bacili dosta svojih snaga u Ibarsku dolinu da sačuvaju prugu. '''Vapiju za našom pomoći'''. Ovu prugu su do sada čuvali Rusi [tj. [[Ruski zaštitni korpus|RZK]] — prim.], sada su oni smenjeni i u bunkerima su [[Srpski dobrovoljački korpus|Ljotićevci]]. Verovatno da će komuniste zaustaviti na ovoj liniji okupator. Ja ću danas biti sa celim korpusom na mestu kako mi je naređeno, sa štabom u Roćevićima. Uputio sam manja odelenja u daljno izviđanje prema Studenici. Čim nešto dobijem izveštavaću Vas.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_104.htm Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 30. marta 1944. četničkoj Vrhovnoj komandi o dobijenim podacima od Nemaca za dejstvo NOVJ u dolini r. Ibra]</ref>}} U dnevnom izvještaju iz Komande Jugoistoka za 18. april 1944, predviđa se koji će sektor zauzeti jedinice pod Rakovićevom komandom u vrijeme izvođenja operacije »Kammerjäger«, kojom prilikom je okupator s uspjehom osujetio [[Drugi prodor NOVJ u Srbiju|drugi prodor NOVJ u Srbiju]]: {{izdvojeni citat|Rakovićeva grupa dobila zadatak da postavi osiguranja prema jugu na sjevernoj obali Studenice.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=514&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000510.] <br/> ({{jez-njem|"Unternehmen Kamerjägger. II. Eigene Lage: <br /> F/ Cetnik–Gruppe Rakovic erhielt Auftrag zur Abschirmung nach S gegen Feind auf dem nördl. Studenica–Ufer."}})</ref>|Dnevni izvještaj opunomoćenog komandanta Jugoistoka tokom operacije Kammerjäger, 18. april 1944.}} Jedan od prvih dokumenata gdje se pominje učešće četnika na strani [[Sile Osovine|snaga Osovine]] tokom operacije »Kammerjäger« predstavlja dnevni izvještaj Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka za 27. mart 1944. godine. Neuspjeh snagâ NOV i POJ u pokušaju da pređu rijeku Ibar ogleda se i u činjenici da su im ovom prilikom naneseni značajni gubici u ljudstvu: {{izdvojeni citat| SRBIJA: Operacija »Kamerjeger«: 2. i 5. crvena div. prekinule su borbe u rejonu Ivanjice i posle probijanja slabijeg bug. odbrambenog fronta j. od Ivanjice glavninom snaga prešle put Ivanjica — Sjenica u pravcu planina Golija — dolina Ibra. Dosadašnji gubici kod neprijatelja navodno preko 340 mrtvih i ranjenih. Kao protivmere otpočeto je: 1.) Gonjenje od strane 4 oj.[ačana] bug. bat., uz sadejstvo četničkih odredâ. Preostali delovi 24. bug. div. čiste dosadašnje bojište uz osiguranje doline Moravice. 2.) Formiranje Borbene grupe »Šreder« u cilju zaprečavanja doline Ibra. Ovoj su potčinjeni: 4. puk [[Ruski zaštitni korpus|RZK]], koji je tamo angažovan za osiguranje pruge, nem. i srp. jedinice koje se tamo nalaze, kao i alarmne jedinice [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|2. okl. armije]] iz pozadinskih jedinica. Spremaju se za dovlačenje: 2. puk [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]], 4. puk SDK, 1 bat. 1. puka SDK (ukupno 5 bataljona), 696 (mot.) bat. polj. žand. i 1 nem. pol. dobr. bat. Za dolinu Ibra naređen je 1. stepen bojne gotovosti, a za mesto Rašku — 2. stepen bojne gotovosti. Otežani su pokreti usled stalnih snežnih padavina.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_37.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 27. marta 1944. Grupi armija »F« o prodoru 2. i 5. NOU divizije i preduzetim protivmerama u operaciji »Kamerjeger« kao i o odbijanju zahteva kvislinške crnogorske vlade za pripajanje Sandžaka Crnoj Gori]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=361&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000357.] <br/> ({{jez-njem|"Tagesmeldung von 27.3.1944 </br> Serbien. </br> Unternehmen "Kamerjägger": </br> 2. u. 5. rote Div. haben Kämpfe im Raum Ivanjica abgebrochen und nach Durchstossen der unterlegenen bulg. Abwehrfront S Ivanjica mit Masse die Strasse Ivanjica–Sijenica [sic] in Richtung Golija–Gebirge–Ibartal überschritten. Bisherige Feindverluste angeblich über 340 Tote und Verwundete. </br> Als Gegenmassnahmen sind eingeleitet: </br> 1.) Verfolgung durch 4. verst.bulg.Btle. unter Mitwirkung von Cetnik–Abteilungen. Uebrige Teile 24.bulg.Div. säubern bisheriges Kampffeld unter Sicherung des Moravica–Tales. </br> 2.) Bildung einer Kampfgruppe Schröder zur Sperrung des Ibartales. Dieser sind unterstellt: </br> das zur Bahnsicherung dort eingesetzte 4.Rgt. RSK </br> die dort befindlichen dt. u. serb. Einheiten sowie </br> Alarmeinheiten der 2.Pz.Armee aus Versorgungstruppen. </br> In Zuführung begriffen: </br> 2.Rgt. SFK, 4.Rgt. SFK, 1 Btl.1.Rgt. SFK (ingesamt 5 Btle.) </br> Feld.Abt.(mot) 696 u. 1 dt. Pol.Frw.Btl. </br> Für Ibartal Alarmstufe 1, den Ort Raska Alarmstufe 2 befohlen. Bewegungen durch anhaltende Schneefälle erschwert."}})</ref>}} Iz jednog razgovora na visokom nivou (prisutni: general [[Hans Felber]], vojni zapovjednik Jugoistoka i [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova), održanom 11. aprila 1944. godine, može se nazrijeti koliko su okupacioni dužnosnici bili zadovoljni saradnjom sa četnicima i ostalim [[Kolaboracija|kolaboracionističkim]] snagama na [[Balkan]]u: {{izdvojeni citat|Neubacherovo mišljenje o vrijednosti srpskih formacijâ: [[Srpska državna straža|SDS]] loša, Hipo (pomoćna policija) isto, [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] dobar, četnici veoma različito. U Crnoj Gori se dobro tuku [[Crnogorski dobrovoljački korpus|dobrovoljci pod njemačkim vođstvom]]. Kosovski Albanci se bore s nama. Evzoni u Grčkoj nijesu za odbranu obale, ali su korisni u unutrašnjosti zemlje i sigurno neće pucati na nas.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=462&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000458.] <br/> ({{jez-njem|"Auffassung Neubacher über den Wert der serbischen Verbände: SSW schlecht, Hipo desgleichen, SFK gut, Cetniks sehr unterschiedlich. In Montenegro schlügen sich die Freiwilligen unter deutscher Führung gut. Die Kosovoalbaner kämpfen mit uns. Evzonen in Griechenland sind nichts für Küstenverteidigung, brauchbar wohl aber im Innern des Landes, werden bestimmt nicht auf uns schiessen."}})</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/294.</ref>|Vojni zapovjednik Jugoistoka (Razgovor Felber-Neubacher, 11. april 1944.)}} U izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera (u odjeljku naslovljenom „Stanje kod neprijatelja“), sačinjenom 22. aprila iste godine, ambivalento držanje jedinicâ JVuO prema okupatorskim vlastima smatra se glavnom karakteristikom četničkog pokreta u Srbiji: {{izdvojeni citat|Srbija: <br /> Pokret DM je podijeljen unutar sebe. Dok se neki aktivno bore na strani njemačkog Wehrmachta protiv komunista — a da nijesu odustali od temeljnih rezervi prema svakom okupatoru — manje bande DM u centralnoj i istočnoj Srbiji spremne su činiti štetu. Izvještaji koji se stalno pojavljuju o pregovorima Draže Mihailovića i Tita nijesu potvrđeni i takođe se doimaju nevjerovatnim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=556 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000552.] <br /> ({{jez-njem|"Die DM–Bewegung ist in sich aufgespalten. Während ein Teil aktiv an der Seite der deutschen Wehrmacht gegen die Kommunisten kampft – ohne dadurch die grundsätzlichen gegen jeden Okkupator vorhandenen Vorbehalte aufgegeben zu haben – treiben kleinere DM–Banden in Mittel–und Ostserbien nach wir vor ihr Unwesen. Immer wieder auftauchende Meldungen über Verhandlungen zwischen DM und Tito bestätigen sich nicht und erscheinen auch unglaubwürdig."}})</ref>|Izvještaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka o stanju u periodu od 16. marta do 15. aprila 1944. godine}} 12. aprila 1944. godine, pukovnik [[Jevrem Simić]] izdaje jednom četničkom nižem oficiru objavu o kretanju na terenu brigade kojom komanduje, kako bi ovaj mogao što efikasnije uništavati jatake i simpatizere [[Narodnooslobodilački pokret|NOP]]-a: {{izdvojeni citat|OBJAVA Za G. Milića Majstorovića p.poručnika, komandanta II bataljona III leteće kosmajske brigade, koja mu se izdaje s tim da može slobodno da se kreće sam ili sa svojom vojskom po terenu koji je ugovoren sa našim saveznicima Nemcima i Bugarima i da u ime Kralja Petra II Karađorđevića oduzima svu rekviziciju i kolje sve partizanske jatake i simpatizere zbog čega će dobiti čin majora.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_115.htm Objava komandanta četničke oblasti u Srbiji od 12. aprila 1944. komandantu 2. bataljona 3. kosmajske brigade za nesmetano kretanje od okupatora i klanje simpatizera narodnooslobodilačkog pokreta]</ref>}} 1. maja 1944. godine, u dnevnom izvještaju Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka, koji potpisuje načelnik štaba general [[Kurt Geitner]], navodi se cifra od nekoliko hiljada pripadnika JVuO koji pomažu okupatoru u zaustavljanju ofenzive NOVJ: {{izdvojeni citat|Srbija — Stanje u sopstvenim redovima: <br /> Borbena grupa Weyel: 500. SS padobranski lovački bataljon, sa otprilike 1.000 četnika, odbacio je neprijatelja kod [[Seča Reka|Seče Reke]] (6 km zap. od [[Kosjerić]]a) i sa manjom borbenom grupom vrši napad na neprijatelja kod Varde. Izbrojano 10 mrtvih neprijatelja; vjerovatni veći gubici. [...] <br /> Četnici su raspoređeni duž linije [[Požega]]—Kosjerić—[[Ražana]]—[[Povlen]], sa ukupnom jačinom od približno 5.000 ljudi. Pojedine grupe su poslale oficire za vezu. Draža Mihailović, koji je preuzeo jedinstveno zapovjedništvo, namjerava uspostaviti radio-vezu s njemačkom komandom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=673&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000669—000670.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien. Eigene Lage. <br /> B. Kampfgruppe Weyel. Fg.Abt. 696 bis Kostojevici an Straße 4 OSO Rogacica durchgestossen. SS–Fallschirmjäger–Btl. hat mit etwa 1000 Cetniks Feind bei Sjecareka [sic!] (6 W Kosjerici) geworfen und steht mit einer schwächeren Kampfgruppe im Angriff gegen Feind bei Varda. 10 gezählte Feindtote, weitere Feindverluste wahrscheinlich. <br /> F. Cetniks stehen im allg. Linie Pozega–Kosjerici–Razana–Povlen in Gesamtstärke ca. 5000 Mann. Einzelen Gruppen haben V.Offz. abgestellt. DM., der Gesamtführung übernommen hat, will Funkverbindung zu deutschem Kommando herstellen."}})</ref>}} U monografiji “Četnici u Drugom svjetskom ratu 1941—1945” [[Jozo Tomašević]] zaključuje: „Ne mogu ipak dati nikakvu potvrdu toj slutnji da je Mihailović održavao direktnu radio-vezu s Nijemcima, a uzimajući u obzir njegov način ponašanja u cijelom ratu, malo je vjerojatno da jest.“<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> Međutim, Hermann Neubacher svjedoči u memoarima kako je, makar tokom nekoliko dana u zimu [[1945]], održavao izravnu radio-vezu s Mihailovićevim štabom.<ref>Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN — Službeni list SCG, Beograd, 2005, str. 161—162.</ref> U dnevniku Vojnog zapovjednika Jugoistoka od 2. maja 1944,<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=677&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000673.] <br /> ({{jez-njem|"Kampfgruppe Weyel. SS–Fallschirmjägger–Btl. hat mit Cetniks bei Varda Tross der 5.Div. zerschlagen. Hohe blutige Feindverluste. Cetniks haben sämtl. Gefangene erschossen. Zahlen werden nachgemeldet."}})</ref> sa pohvalom se ističe kooperacija onih snagâ JVuO u zapadnoj Srbiji koje sačinjavaju taktički sklop pod komandom majora [[Ericha Weyela]]: {{izdvojeni citat|Borbena grupa Weyel: SS padobranski lovački bataljon, zajedno sa četnicima, uništio komoru [[Peta krajiška divizija|Pete divizije]] kod [[Varda (selo)|Varde]]. Veliki neprijateljski gubici. Četnici postrijeljali sve zarobljenike. Brojke će biti objavljene naknadno.}} U izvodu iz ratnog dnevnika generala Hansa-Gustava Felbera za 3. maj 1944. godine, navodi se da je načelnik štaba Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka general Kurt Geitner išao u posjetu njemačkim trupama na ratištu u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]]: {{izdvojeni citat|(3.5.44) 6,00: Putovanje do Parišta [svakako je riječ o [[Donje Vardište|Vardištu]] — prim.] zbog razgovora sa majorom Weyelom i nekim četničkim vođama o formiranju zajedničkog štaba za borbu protiv komunista. Povratak za Beograd 3. maja u 15 časova.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=807&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000803.] <br /> ({{jez-njem|"3.5.44 6.oo Uhr Fahrt nach Pariste zur Besprechung mit Major Weyel und einigen Cetnik–Führern über Bildung eines gemeinsamen Stabes zur Bekämpfung der Kommunisten. Rückkehr nach Belgrad am 3.5., nachmittags 15.oo Uhr."}})</ref>|Ratni dnevnik Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka, 3. maj 1944. godine}} Kolike je razmjere poprimila kolaboracija četnikâ Draže Mihailovića sa njemačkim okupatorom i srpskim kvislinškim jedinicama u proljeće 1944. godine, postaje očigledno i iz navodâ u izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja, u kom su snage JVuO ubrojane u vlastite formacije: {{izdvojeni citat| I. Sopstvene snage A) Grupa “Holman” 696. bat. feldžand. krenuo je jutros sa četnicima u napad duž puta Nova Varoš — Ljubiš. 11/4. p. “Brand.” na maršu Sjenica — Maskova. Komandno mesto grupe “Holman” — Nova Varoš. I I/4. p. “Brand.” na maršu Užice — Ivanjica — Maskova. B) Grupa “Vajel” Napad Severne četničke grupe na jakog neprijatelja jugoistočno od Rožanstva nije uspeo uprkos visokih gubitaka i na strani četnika i na strani neprijatelja, pa će jutros biti ponovljen sa I/“Brand.”. Podređeni 1. bataljon 63. puka u obezbeđenju na visovima između Čajetine i Rožanstva. C) 24. bug. div. I I /64. nije uspeo u noći 11/12. 5. da kod Mokre Gore spreči neprijateljske zaštitnice da izmaknu ka jugu. Danas je sa 1/1. srp. puka i 1.000 četnika počelo čišćenje prostora Semegnjevo — Čajetina. 8. bataljon teških mitraljeza na maršu Požega — Arilje. 11/63. biće naknadno privučen. D) Grupa “Tatalović” Srpski dobrovoljački korpus uključio se kod Ljubovije u borbe na hrvatskoj obali Drine i prihvatio četnike koji su se povlačili. Kod Rogačice 4 prebeglice.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o borbama sa 2. i 5. NOU divizijom na komunikaciji Užice — Višegrad]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=736&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000732—000733.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien. II. Eigene Lage. <br /> A) Gruppe Hollmann. Fg.Abt.696 heute morgen mit Cetniks zum Angriff entlang Str. Nova Varos–Ljubis angetreten. II./4.Brdbg. auf Marsch Sjenica–Maskovo. Gefechtsstand Gruppe Hollmann Nova Varos. III./4.Brdbg. auf Marsch Uzice–Ivanjica–Maskovo. <br /> B) Gruppe Weyel. Angriff nördl. Cetnik–Gruppe gegen starken Feind SO Rozanstvo drang bei hohen Cetnik–u. Feindverlusten nicht durch und wird seit heute morgen mit I./Brdbg. wiederholt. Unterstelltes I./63 sichert auf Höhen zwischen Cajetina u. Rozanstvo. <br /> C) 24.bulg.Div. III./64 konnte in der Nacht 11./12.5. bei Mokra Gora Ausweichen feindl. Nachhuten nach S nicht verhindern und tritt heute mit I./Serb.Rgt.1 u. 1000 Cetniks zur Säuberung des Raumes Semegnjevo–Cajetina an. 8.sMG.Btl. auf Marsch Pozega–Arilje. II./63 wird nachgezogen. <br /> D) Gruppe Tatalovic. Bei Ljubovija griff SFK in Kämpfe auf kroat.Drina–Ufer ein u. nahm ausweichende Cetniks auf. Bei Rogacica 4 Überläufer."}})</ref>}} U istom izvještaju je prenijeta i sljedeća informacija: {{izdvojeni citat|Prema pouzdanom izvoru, četnički komandant [[Dragoslav Račić|Račić]], koji je učestvovao u borbi protiv Grupe “[[Milutin Morača|Morača]]” u [[Valjevo|valjevskom]] kraju, zatražio je da se vrati u svoje dotadašnje operacijsko područje, jer ne želi više da se „prlja“ saradnjom sa okupatorom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=736&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000732.] <br /> ({{jez-njem|"Nach s.Qu. hat Cetnikführer Racic, der im Kampf gegen Gruppe Moraca im Raume Valjevo beteiligt war, die Rückkehr in sein bisheriges Einsatzgebiet beantragt, da er sich durch Zusammenarbeit mit der Okkupator nicht länger "beschmutzen" wolle."}})</ref>}} Istog dana, u izvještaju koji je poslao Glavnom komandantu Jugoistoka feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|von Weichsu]], general Felber zapaža kako formiranje ''Borbene grupe Weyel'' označava novu etapu u četničko-njemačkim odnosima s ciljem saradnje u borbi protiv NOVJ, koja u tom obimu nije bila izvodiva u prethodnom periodu: {{izdvojeni citat|Utisak o upotrebljivosti pojedinih potčinjenih narodâ i jedinicâ: [...] Četnici uvjeravaju da će se uzdržati od bilo kakvog neprijateljstva prema njemačkim trupama i da će učestvovati u borbi protiv komunista do konačne pobjede. U operacijama četničke jedinice predvodi [[Neško Nedić]], a s njemačke strane major Weyel. Razgovori na bojnom polju pokazuju da su četničke vođe poput Kalabića i Rakovića spremne sarađivati sa Nijemcima. Kod ljudstva preovlađuje prijateljski pristup, uz samo nekoliko neprijateljskih lica. Naoružanje im je skromno; manjak mitraljeza. Situacija sa zalihama municije, kao i dosad, nejasna.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=727&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000723—000724.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Eindruck über die Brauchbarkeit der einzelnen unterstellten Nationen und Verbände: <br /> f) Cetniks versichern jede Feindseligkeit mit deutschen Truppen auszugeben und sich am Kampf gegen die Kommunisten bis zum Endsieg zu beteiligen. Leitung der Cetnik–Verbände durch Nesko Neditsch, deutscherseits durch Major Weyel. Besprechungen auf dem Gefechtsfeld zeigen, daß die Führer der Cetniks wie Kalabic und Rakovic gewillt sind, mit den Deutschen zusammenzuarbeiten. Unter den Leuten vielfach freundliches Entgegenkommen, nur zum Teil feindselige Gesichter. Ausrüstung mit Waffen mäßig, wenig Maschinenwaffen. Über Munitionslage nach wie vor Unklarheit."}})</ref>|Raport generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|Maximilianu von Weichsu]] od 13. maja 1944. godine}} Draža Mihailović je imenovao [[Milorad Mitić|Milorada Mitića]] za oficira za vezu između svojih jedinica i njemačke komande, kako bi saradnja četničkih komandanata sa okupatorom dobila organizovaniju formu. General Mihailović je preko kapetana Mitića dostavljao svoje zahtjeve njemačkoj komandi koja je snabdijevala municijom i hranom njegove jedinice, angažovane u borbi protiv NOVJ. Mitić je o situaciji na frontovima, o svome radu i o količini pomoći primljenoj od okupatora gotovo svakodnevno izvještavao generala Mihailovića. U depeši od 28. marta 1944, između ostalog, kapetan Mitić piše: {{izdvojeni citat|O nekoj akciji Bugara ili Br. 11 (šifra koja označava Njemce — nap.) protivu crvenih dublje na terenu nema ni govora. Doručak i večera su uvek u garnizonu. Ako se hoće uništenje komunista, onda to moramo mi da uradimo. Možemo da računamo na pomoć uzduž komunikacija, na municiju i avijaciju, mada ona ne može mnogo da pomogne. Ali moraju biti hitno bačene masovne snage i lično da vodite operacije, naravno kao 'siva eminencija', inače [[Peko Dapčević|Peko]] ode u Toplicu i dalje... Moral kod naših ljudi u reonima gde su prošli komunisti je mnogo opao. Sve veća sumnja u snagu naših i Br. 11 i sve veći respekt prema crvenima... Pred svim ovim mi ne možemo da zatvorimo oči. Ovoga puta opasnost je stvarno velika, skoro ogromna...<ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, S—X—57/2.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_62.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje KORPUSI DRAŽE MIHAILOVIĆA POLAŽU ISPIT PRED OKUPATOROM U SRBIJI]</ref>}} 18. aprila 1944. godine, glavni inspektor Vrhovne komande JVuO pukovnik Jevrem Simić izvještava generala Mihailovića da se kapetan [[Zvonimir Vučković]], komandant Prvog ravnogorskog korpusa, nalazi pod izravnom komandom njemačkih oficira: {{izdvojeni citat|Zvonkov odred pod komandom poručnika Nenadića zajedno sa Nemcima je u Negbini.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_120.htm Pismo delegata Vrhovne komande od 18. aprila 1944. Draži Mihailoviću o saradnji četnika sa nemačkim i bugarskim trupama u borbama protiv NOVJ u jugozapadnom delu Srbije]</ref>}} U telegramu od 20. IV 1944. pukovnik Simić piše generalu Mihailoviću: {{izdvojeni citat|Vučković sa 130 odabranih četnika stavio se pod komandu nemačkog poručnika Kerpera i nalazi se južno od Jasenova na Beloj Glavi.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 277, registarski broj 4/1—56.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 99—100.</ref>}} U proljeće 1944. godine, prilikom njemačke kontraofanzive protiv partizana u jugozapadnoj Srbiji u kojoj su učestvovale i značajne četničke snage, zabilježena je i fotografija komandanta 1. ravnogorskog korpusa JVuO sa njemačkim oficirom, vjerovatno iz Wehrmachtove divizije [[Brandenburger|''Brandenburg'']].<ref name="yuhistorija.com"/> [[Datoteka:Zvonimir_Vuckovic_i_Nemci.jpg|minijatura|Kapetan [[Zvonimir Vučković]] (desno), komandant 1. ravnogorskog korpusa JVuO, pozira sa njemačkim oficirom tokom [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|partizanskog prodora u Srbiju]] (april/maj 1944. godine)]] Istog dana kada je došlo do formiranja ''Borbene grupe Weyel'' (28. april 1944), u dnevnom izvještaju Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka zapisano je: {{izdvojeni citat|Srbija — I. Stanje kod neprijatelja: <br /> A) Divizijska grupa “Morača” nalazi se sa istočnom kolonom u oblasti južno od Kosjerića u borbi sa vlastitim snagama i četnicima, koji su, navodno, lično bili vođeni od strane DM-a.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=632&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000628.] <br /> ({{jez-njem|"Tagesmeldung von 28.4.1944. <br /> Serbien. <br /> I. Feindlage. <br /> A) Div.Gruppe Moraca steht mit O–Kollone im Raum S Kosjerici im Kampf mit eigenen Kräften u. Cetniks, die von DM angeblich persönlich geführt werden."}})</ref>}} Pored ovoga, u izvještaju se pominje traženje veze s njemačkim okupatorom i u drugim dijelovima zemlje: {{izdvojeni citat|Ostatak Srbije: Slabija lokalna aktivnost bandi. Grupe DM-a u centralnoj Srbiji, pod pritiskom crvenih, ponovo traže kontakt sa okupacionom silom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=633&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000629.] <br /> ({{jez-njem|"Übriges Serbien: <br /> Geringe örtliche Bandentätigkeit. DM–Gruppen in Mittelserbien suchen unter rotem Druck erneut Fühlung mit Besatzungsmacht."}})</ref>}} U telegramu poslatom 5. maja 1944. godine generalu Mihailoviću, kapetan [[Neško Nedić]] piše o uspostavljanju fronta prema snagama NOVJ u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]], odnosno da je stvoren jedinstveni borbeni sklop koji sačinjavaju četnici, [[Srpski dobrovoljački korpus|srpski dobrovoljci]] i njemačke okupacione trupe: {{izdvojeni citat|Snage potčinjene meni prešle su trenutno u odbranu na liniji Bačevci—Kosjerić i to: valjevski korpus sa delom Nemaca drži levo obalu Graca u visini Lipa—Ravan. Juče su na ovom odseku odbijeni svi napadi komunista. Ajdačić sa delom Nemaca zatvara položaj Bukovi—Ražana. Na prostoru Ražana—Kosjerić ima jedan bataljon Nemaca. Brigada Negovanova kao rezerva drži Divčibare. Rakovićev korpus u Kosjeriću sa ofanzivnom ulogom. Moja težnja je da sa naslonom na Nemce, stvorim čvrstu odbranu linije Bačevci—Kosjerić, dok se snage ne prikupe i ne stvore preduslovi za uništavajući udar, a tada uništi prva, druga a potom peta divizija. U ovom cilju front ostaje prema drugoj diviziji danas u odbrani dok na ovu diviziju sa zapada napadaju jedan bataljon Nemaca i tri bataljona ljotićevaca a mi je dočekujemo. Prema petoj diviziji preduzima se napad danas sa angažovanjem.<ref>AVII, Ča, kut. 276, reg. br. 2/1—11.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 100.</ref>}} U svojstvu komandanta Valjevskog korpusa JVuO, u depešama od 17. maja 1944. kapetan Nedić je poslao Vrhovnoj komandi i Mihailoviću sljedeće informacije: „Peta divizija uglavnom na prostoru Mučanj i južno... Prema ovima snagama u pokretu su Nemci sa juga i jugoistoka tri bataljona Nemaca. Bugari sa Rakovićem i sa javorcima [Javorski korpus JVuO pod komandom majora Radomira Cvetića — prim.] u pokretu su sa istoka. Ja sa Gardom i valjevskim korpusom napadam danas sa severa sa težnjom da ovladam sa Okruglicom... Požeški korpus i Ajdačić [Filip, komandant Crnogorske brigade Požeškog korpusa JVuO — prim.] zatvaraju otstupanje Crvenih na sever na položaju: Vranjevina, Crveni Vrh, Treštena Stena. Užička brigada sa jednim bataljonom Nemaca napada od Kokinog Broda na sever. Druga komunistička divizija na Zlataru: Jablanica, Dobroselica, Negbina, Draglica. Sa juga je napadaju Nemci i Zlatiborski korpus [pod komandom kapetana Dušana Radovića Kondora — prim.].“<ref>AVII, ČA, kut. 276, reg. br. 2/1—38.</ref> U prvoj polovini maja 1944. godine, Vrhovna komanda JVuO je javljala o zajedničkim borbama četnikâ i Nijemaca širom okupirane Jugoslavije: „Naši i nemački delovi zatvorili put [[Užice]] — [[Kokin Brod]]. Isto tako zatvorena i [[Lim (rijeka)|Limska dolina]]. Od strane Nemaca i naših 2. maja počela ofanziva od [[Podgorica|Podgorice]]. Komunisti u oblasti [[Bijelo Polje|Bijelog Polja]]. Nemci u [[Šavnik]]u, [[Žabljak]]u i [[Brodarevo|Brodarevu]]. U [[Istočna Bosna|Istočnoj Bosni]] šesnaesta, sedamnaesta i tridesetšesta komunistička divizija pri uništenju od dve nemačke divizije.“ General Mihailović je naređivao i majoru Dragiši Rakiću (pseudonim »Gis-Gis«), komandantu Vojvodine JVuO, da pokuša dobiti municiju od okupatora, koristeći se pritom i srpskim kvislinškim strukturama, budući da je [[Banat]] formalno bio dijelom [[Vojna uprava u Srbiji|Nedićeve Srbije]]: „Postarajte se za nabavku municije kako ste predvideli. Iskoristite raspoloženje Nemaca u Banatu za jačanje naše organizacije. Isto tako iskoristite i Nacionalnu službu rada.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref> 11. maja 1944, general Mihailović (pseudonim »Hans«) piše da je naredio »Viktoru« (major [[Mladen Mladenović]], komandant Čegarskog korpusa JVuO), »Hermanu« (potpukovnik [[Radoslav Đurić]], komandant Južne Srbije JVuO), »Orelu« (potpukovnik [[Dragutin Keserović]], komandant Rasinsko-topličkog korpusa JVuO) i »Minču« (major [[Branivoj Petrović]], komandant Deligradskog korpusa JVuO) da „iskoriste akciju“ okupatora protiv snaga NOVJ u [[Južna Srbija|južnoj Srbiji]], kao i da „na pogodan način“ nabave naoružanje i municiju: {{izdvojeni citat|Po podacima od Viktora, Hermana i Georgija [potpukovnik Milutin Radojević, delegat VK JVuO za područje Jablanice i Toplice — prim.] jedna nemačka divizija jačine oko 15.000 nalazi se u [[Kuršumlija|Kuršumliji]], [[Prokuplje|Prokuplju]], [[Žitorađa|Žitorađi]], [[Pukovac|Pukovcu]] i [[Leskovac|Leskovcu]]. Ima 70 tenkova. Pripremaju se za akciju protiv komunista. [[Gestapo]]vci iz [[Niš]]a traže Viktora i nude oružje i municiju i da ne diraju naše. Keserović 8 i 9 napadao na komuniste u okolini [[Ribarska Banja|Ribarske Banje]] sa [[Jastrebac|Jastrepca]] i od sela Zdravinja. Crveni dobili pojačanje i Orel se povukao na polazni položaj [[Zdravinje]] — [[Veliki Šiljegovac]]. Orel se sprema za ponovni napad. Naredio sam: Viktoru: Da Knjaževački korpus uputi Orelu za akciju na Jastrepcu i Moravskom srezu, ako ga već nije uputio. Sa ostalim snagama da zatvori prelaze na [[Morava|Moravi]] od Niša do Leskovca. Da iskoristi na pogodan način ponudu oružja i municije, jer sada moramo tući komuniste i treba iskoristiti nemačku akciju. 2. — Hermanu: Treba iskoristiti akciju Nemaca za rasčišćavanje Toplice i Jablanice. Da prikupi svoje snage u Jablanici i da dejstvuje najpogodnijim pravcem protivu komunista imajući u vidu akciju Nemaca. Na pogodan način da dođe do municije. 3. — Orelu: Da iskoristi akciju Nemaca za rasčišćavanje Toplice i Jablanice i da mu se stavlja pod komandu Knjaževački i Deligradski korpus. Na pogodan način da dođe do municije. 4. — Minču: Da odmah pomogne Orela u akciji na Jastrepcu i Moravskom srezu kako je već naređeno i da je pod komandom Orela.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref>}} 12. maja 1944, Draža Mihailović obavještava potpukovnika [[Zaharije Ostojić|Zaharija Ostojića]] (pseudonim »Sto-Sto«) sljedeće: „2 i 5 divizija su sada u srezu Zlatiborskom. Napadi se vrše sa svih strana.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref> Napad su vršile njemačke i bugarske trupe, zajedno sa ljotićevcima i četnicima. U depešama<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 2/1—28.</ref> koje je komandant Cersko-majevičke grupe korpusa major [[Dragoslav Račić]] poslao Mihailoviću prethodnog dana o saradnji četnika i Njemaca, između ostalog, stoji: {{izdvojeni citat|Saznajem da su [[Užice]] pune Jankovićevih [Milutin — prim.] četnika i da [[Predrag Raković|Raković]], [[Neško Nedić|Neško]], Ajdačić, Janković i Mitić drže neke konferencije sa Nemcima. Ako boga znate sprečavajte ovo... Ako dalje budem vodio borbu protiv komunista zajedno sa Nemcima, ja ću duboko zaglaviti... Zbog ovoga molim da mi odobrite da se vratim na moj teren i povedem samo štabnu akciju u [[Istočna Bosna|Istočnoj Bosni]] i [[Srem]]u. Neko od nas mora ostati čist.}} General [[Hans Felber]], vojni zapovjednik Jugoistoka, 16. maja 1944. godine podvlači svojim potčinjenim: „'''Pokret DM bio je i ostaje neprijateljski.'''”<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=758&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000754.] <br /> ({{jez-njem|"Die DM–Bewegung ist und bleibt Feind."}})</ref> Felber podsjeća kako četnička saradnja u borbi protiv »crvenih« proističe samo iz činjenice da su komunisti njihov neprijatelj br. 1, ali neprijatelj br. 2 i dalje ostaje okupaciona sila. General Felber stoga preporučuje da se »borba protiv partizanskih bandi« oprezno nastavi voditi skupa s jedinicama generala Mihailovića: {{izdvojeni citat|Četničke grupe koje se nalaze u borbi protiv komunista, ne treba nikako ometati niti ih napadati, već ih podupirati u borbi. Saradnja s četnicima u borbi protiv komunista, uz najštedljiviju isporuku municije i pod nadzorom okupacione sile, može biti samo lokalna i radi akutne borbe protiv partizanskih bandi. U tom slučaju potrebno je isporučivati i sanitetski materijal i negovati ranjenike. Za svaku isporuku potrebno je odobrenje Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka. Preporučujemo da se u svim prilikama obraća nesmanjena pažnja pokretu DM i njegovim postupcima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=759&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000755.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikgruppen, die sich im Kampf mit Ko. befinden, sind dagegen nicht zu hindern und nicht anzugreifen, sondern in ihrem Kampf zu fördern. Ein Zusammengehen mit Cetniks im Kampf gegen die Ko. unter sparsamter Lieferung von Munition unter Aufsicht der Besatzungsmacht darf nur örtlich und nur zum Zwecke des akuten Kampfes gegen die Partisanenbanden erfolgen. In diesem Falle ist auch Lieferung von Sanitätsmaterial und Pflege der Verwundeten erforderlich. Munitionslieferung bedarf in jedem Falle der Zustimmung des Mil.Befh. Südost. Ungeschwächte Aufmerksamkeit gegenüber der DM–Bewegung und deren Maßnahmen ist nach wie vor überall geboten."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_272.htm Informacije Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 16. maja 1944. potčinjenim komandama i štabovima o držanju prema četnicima]</ref>}} Komanda Jugoistoka će, takođe, u mjesečnom izvještaju iz druge polovine maja 1944. konstatovati rastrzanost Mihailovićevog pokreta između osnovnog antiokupatorskog usmjerenja i saradnje s njim u antikomunističkom frontu, kao i strah od gubitka [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničke]] podrške i naklonosti najširih slojeva stanovništva okupirane Srbije, s obzirom na to da je kolaboraciju bilo gotovo nemoguće sakriti: {{izdvojeni citat|II. Situacija kod neprijatelja <br /> a) Srbija <br /> Uprkos saradnji između jakih četničkih jedinica i nemačkog Vermahta — koju je odobrio sam DM — radi borbe protiv nadirućih Titovih snagâ, pokret DM je u svom stavu ostao suštinski neprijateljski nastrojen. Popuštanje pritiska od strane crvenih odmah je dovelo do pojačane aktivnosti usmerene protiv okupatorskih snaga i SDK-a. Tvrdnje područnih komandanata — da je većinu napada podstakao neodgovoran starešinski kadar nižeg ranga — tek treba dokazati. Psihološka osnova za ovu obnovljenu aktivnost može se pronaći u želji da se povrati politički ugled, koji je praktično izgubljen u očima Saveznika, a navodno i u očima srpskog naroda, usled iznuđene saradnje sa nemačkim Vermahtom. U tom smislu, ovi nacionalistički aktivisti su nesumnjivo u suprotnosti sa opštim javnim mnjenjem, koje bi pozdravilo nagodbu između okupacione sile, srpske vlade i pokreta DM.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=784&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000780.] <br /> ({{jez-njem|"II. Feindlage. <br /> a) Serbien <br /> Die DM–Bewegung ist trotz der von DM gebilligsten Zusammenarbeit starker Cetnik–Verbände mit der deutschen Wehrmacht im Kampf gegen die eingebrochenen Tito–Kräfte in ihrem grundsätzlichen Haltung unverändert Feind geblieben. Dass Nachlassen des roten Drucks hat auch sofort eine verschärfte Aktivität gegenüber der Besatzungsmacht und dem SFK zur Folge gehabt. Es muss sich die Behauptung der Gebietsführer, dass die Mehrzahl der Überfalle durch unverantwortliche Unterführer hervorgerufen ist, erst noch beweisen. Der psychologische Grund für die neuerliche Aktivität könnte darin gefunden werden, das durch die notgedrungene Zusammenarbeit mit der deutschen Wehrmacht vor den Allierten tatsächlich und vor dem serbischen Volke vermeintlich verlorengegangene politische Prestige wiederzugewinnen. Damit stehen diese nationalen Aktivisten zweifellos im Gegensatz zur allgemeinen Volksmeinung, die einen Ausgleich zwischen der Besatzungsmacht, der serbischen Regierung und der DM–Bewegung begrüssen wurde."}})</ref>|Mjesečni izvještaj Komande Jugoistoka za period od 16.4 do 15.5.44. (23. maj 1944. godine)}} Major Erich Weyel se vrlo povoljno izjašnjavao o saradnji sa Mihailovićevim četnicima, zapažajući da su oni naklonjeniji oficirima Wehrmachta nasuprot policijskim službenicima ili političkim ličnostima: {{izdvojeni citat|Major Vajel izveštava o svojim iskustvima pri rukovođenju četničkim jedinicama. Oni [četnici] nameravaju da nastave borbu protiv komunista nakon kraćeg perioda oporavka. Žele da pregovaraju isključivo sa nemačkim oficirima, a ne sa [[Gestapo]]om ili diplomatama. [[Pavle Đurišić]] je bliski saveznik DM-a.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=661 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000657.] <br /> ({{jez-njem|"Major Weyel berichtet über seine Erfahrungen bei der Führung von Cetnikverbänden. Sie wollen weiterkämpfen gegen die Kommunisten nach einer gewissen Erholungszeit. Sie wollen nur mit deutschen Offizieren verhandeln und nicht mit de Gestapo und nicht mit Diplomate. Pavle Đurišić ist stark DM-[A]liiert."}})</ref>|Izvod iz ratnog dnevnika Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 27. maja 1944.}} U zapisniku generala Felbera s kraja maja 1944, apostofira se korištenje Mihailovićevih četnika i Ljotićevih dobrovoljaca za odbranu jugozapadne granice okupirane Srbije od partizanskog prodora: {{izdvojeni citat|Predviđeno je da se veći dio četnikâ Draže Mihailovića pošalje kući, da se najpouzdaniji koriste kao izviđači na granici, i da se dobrovoljci (SDK), poslije apsolutno neophodnog odmora i osvježenja, kasnije iskoriste kao graničari.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=817&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000813.] <br /> ({{jez-njem|"Es ist beabsichtigt, von den DM–Cetniks einen größeren Teil nach Hause zu schicken, die Zuverlässigsten als Aufklärer an der Grenze zu verwenden, und später das SFK nach einer unbedingt notwendigen Ruhepause und Auffrischung als Grenzschutz einzusetzen."}})</ref>|Zapisnik o putovanju za Niš i Sofiju 25-28.05.1944.}} General [[Edmund Glaise von Horstenau]], vršio je od 15. juna do 25. juna 1944. dužnost komandanta Jugoistoka, zamjenjujući generala Hansa Felbera, koji se po službenom zadatku nalazio u Njemačkoj. Opisujući u svom ratnom dnevniku stanje u Srbiji, tj. odnose između njemačkih i bugarskih okupacionih trupa, s jedne, kao i četnika i kvislinga, s druge strane, Horstenau navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|'''Nemci gotovo da nemaju svojih trupa u Srbiji'''. Postoji samo nekoliko policijskih jedinica. Najveći deo Srbije nalazi se pod kontrolom bugarskog okupacionog korpusa. Bugarskih vojnika nema samo u severozapadnom delu Srbije i Banata. No, bugarske trupe u Srbiji jesu najlošije bugarske jedinice. Tek što sam na kratko vreme preuzeo Vrhovnu komandu u Beogradu, dve bugarske čete, zajedno sa svojim oficirima, prebegle su partizanima kod Leskovca. Jedine trupe na koje je čovek mogao da se osloni u borbi protiv partizana bili su srpski dobrovoljci, a donekle i ruski. Upotrebljivi za borbu protiv partizana bili su i ljudi Draže Mihailovića. Vezu sa njim za mene je održavao jedan nemački major [Erich Weyel], nosilac odlikovanja „viteškog krsta“.<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 508.</ref>}} U vrijeme izvođenja [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Trumpf«]], u kojoj se [[4. grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]] pridružila njemačkim trupama u borbi protiv partizana, došlo je 14. jula 1944. u [[Kruševac|Kruševcu]] do sastanka vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera sa kapetanom [[Neško Nedić|Neškom Nedićem]], načelnikom štaba ove četničke formacije. Tom prilikom, Nedić je istaknuo da su „četnici u Englesku izgubili svako poverenje, pošto su ih Englezi izdali“, ponudivši svoje usluge u „borbi protiv komunizma“. General Felber je ocijenio da je riječ „o potpuno ozbiljnoj ponudi četnika koju treba prihvatiti“, s čim se složio i major Erich Weyel, oficir za vezu kod kapetana Nedića: {{izdvojeni citat|Neško Nedić je sada načelnik štaba četničke grupe koja se sa nama bori u akciji »Trumpf« i čija se jačina može proceniti na oko 10.000 ljudi. [...] Pošto su oni sami u borbi protiv komunizma i suviše slabi, uvideli su da moraju tražiti oslonac u nemačke oružane snage, ''kojima će se bezuslovno potčiniti sa puno poverenja''. Oni su spremni da se bore protiv komunizma svuda tamo gde bih ih ja postavio. Na drugoj strani, Nedić je molio ponovnu pomoć u vidu ''isporuke municije i naoružanja, a naročito teškog naoružanja''. Četnici su spremni da daju svaku garanciju da će se isporučeno naoružanje i municija upotrebiti samo protiv komunizma. [...] Neško Nedić je još jednom molio za poverenje ne samo ovdašnjih nemačkih komandi nego i čitavog nemačkog naroda, kao i za priznanje srpskog naroda kao najvećeg neprijatelja komunizma na Balkanu. ''Kao dokaz svog unutarnjeg raspoloženja ponudio je da se lično dalje bori na [[Istočni front|istočnom frontu]] posle čišćenja Srbije od komunizma'' i siguran je da bi to, slično njemu, učinio i jedan veliki broj četnika.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_93.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 15. jula 1944. Komandi Grupe armija »F« o razgovoru vođenom 14. jula 1944. u Kruševcu, sa četničkim komandantom Neškom Nedićem u vezi zajedničkih dejstava protiv jedinica NOV i POJ]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=734&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frames no. 000725—000726.] <br /> ({{jez-njem|"Nesko Nedić ist z.Zt. Chef des Stabes der beim Unternehmen "Trumpf" mit uns kämpfenden Cetnikgruppe, deren Stärke auf etwa 10 000 Mann zu schätzen ist. <br /> Da sie im Kampf gegen den Kommunismus alleine zu schwach seien, sähen sie ein, dass sie Anlehnung an die deutsche Wehrmacht suchen müssten, der sie sich voller Vertrauen bedingungslos unterstellten. Sie seien bereit, gegen den Kommunismus zu kämpfen überall da, wo ich sie hinstellen würde. Auf der anderen Seite erbat Nedić erneut Unterstützung durch Lieferung von Munition und Waffen, insbesondere schweren Waffen. Die Cetniks seien bereit, jegliche Garantie zu bieten, dass das Gelieferte nur gegen den Kommunismus verwendet würde. <br /> Nesko Nedić bat nochmals um Vertrauen nicht nur der hiesigen deutschen Stellen, sondern des ganzen deutschen Volkes und um Anerkennung des serbischen Volkes als stärksten Feind des Kommunismus auf dem Balkan. Als Beweis seiner inneren Haltung bot er sich an, nach Säuberung Serbiens vom Kommunismus für seine Person an der Ostfront weiterzukämpfen, und er sei sicher, dass auch eine grosse Anzahl Cetniks es ihm gleich tun würde."}})</ref>|Izvještaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka Komandi Grupe armija »F« od 15. jula 1944. godine}} Oportuni stav generala Draže Mihailovića i njegovih komandanata, sračunat na skoro njemačko povlačenje, dok bi u međuvremenu okupatora trebalo što više iskoristiti za uništenje glavnog neprijatelja ([[NOVJ]]), zapažen je od strane oficirâ Armijske grupe »F«, prilikom savjetovanja sa specijalnim izaslanikom Ministarstva vanjskih poslova [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Hermann Neubacher|Hermannom Neubacherom]], krajem jula 1944. godine: {{izdvojeni citat|Četničko pitanje: Njemačka je za DM neprijatelj br. 2 — neprijatelj br. 1 su komunisti. DM računa — uostalom, kao i ostale banditske vođe — na skoro povlačenje Nijemaca iz zemlje. Nastojanje za očuvanjem snage četničkih jedinica je prvenstveno sračunato na trenutnu i docniju borbu protiv komunizma. U cilju ostvarivanja ove namjere, DM je tražio velike količine oružja, što je, naravno, bilo odbijeno. Pojedinačni ugovori sa četničkim komandantima (npr. Neško Nedić, Keserović itd.), koji osiguravaju ograničenu lokalnu i taktičku saradnju u borbi protiv komunista, nisu rizični i mogu se nastaviti. Oni su u ovom momentu — i samo u ovom — povoljni za nas, jer odgovaraju našim interesima. Oni ne znače podršku za veliki obračun između nacionalnih Srba i Titovih komunista, koji se ima tek odigrati u daljnoj budućnosti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=695&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000686.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikfrage: <br /> Deutschland ist für D.M. nur noch der Feind No. 2. Feind No. 1 sind die Kommunisten. D.M. rechnet – wie auch andere Bandenführer – mit einem baldigen Abzug des Okkupators. Das Interesse an Erhaltung der Kampfkraft aller Cetnik–Banden gilt in erster Linie der derzeitigen und späteren Auseinandersetzung mit dem kommunistischen Widerpart. <br /> D.M.s Forderungen nach grossen Mengen von Waffen, die vorstehende Absicht praktisch ermöglich sollen, kann selbstverständlich nicht ersprochen werden. Einzelabmachungen mit Unterführern (z.B. Nesko Nedic, Keserovic usw.), die dem gemeinsamen örtlichen und durch die Lage bedingten jeweiligen Kampf gegen die Tito–Banden dienen, können ohne Risiko eingegangen werden, da sie für den Augenblick – und nur für diesen – zugleich deutschen Interessen entgegenkommen, eine Unterstützung für den Kampf von übermorgen, d.h. für die grosse Auseinandersetzung der nationalen Serben mit dem Kommunisten Titos jedoch nicht bedeuten."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka Armijske grupe »F« (Heeresgruppe F) sa izaslanikom Neubacherom održanog 30. jula 1944. godine}} Major Weyel je još od kraja aprila 1944. godine tijesno surađivao s kapetanom Neškom Nedićem (general Kurt von Geitner je 28. IV zabilježio da je formirana „nova Borbena grupa major[a] Vajel[a]“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=632&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000628—000629.] <br /> ({{jez-njem|"Neue Kampfgruppe Major Weyel."}})</ref>) u koordiniranju njemačko-četničkih operacija protiv partizana.<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> U izvodu iz ratnog dnevnika Armijske grupe »F« za 18. jul 1944.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=978&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000837.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Major v.Geitner unterrichtet Oberst i.G. Selmayr über neue Lage in Serbien: Am 17.7. eröffneten rote Kräfte südl. Korsumlja [sic!] (S–Serbien) Angriff gegen Cetnikverband. unter Major Weyel. Cetnik zum Ausweichen in NW–Richtung gezwungen. Zielsetzung der Kommunisten wahrscheinlich lokale Verschiebung einer Division, da für Offensive Richtung Ibartal, vorherige Versammlung stärkerer Kräfte notwendig gewesen wäre. Abwehr nur durch Cetnik, nach Ibartal ein weiteres Russenbtl. als Sicherheitskoeffizient unter Schwächung der neu aufgebauten Drinaverteidigung verschoben."}})</ref> navedeno je da je ovo savezništvo, makar taktičko, još uvijek na snazi: {{izdvojeni citat|''General fon Gajtner obaveštava generalštabnog pukovnika Zelmajera o novoj situaciji u Srbiji'': <br /> Dana 17. 7. crvene snage otpočele su napad južno od Kuršumlije (južni deo Srbije) na četničke jedinice pod komandom majora Vajela. Četnici su bili prinuđeni da se povuku u pravcu severozapada. Cilj komunista je verovatno lokalno pomeranje jedne divizije, pošto bi za ofanzivu u pravcu Ibarske doline bilo potrebno prethodno prikupljanje jačih snaga. Odbrana počiva samo na četnicima, a upućen je još jedan bataljon Rusa kao koeficijent sigurnosti, uz slabljenje organizovane odbrane na Drini.}} U dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 26. jul 1944. godine, četničkim se jedinicama odaje priznanje za krupne usluge koje su u vrijeme [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Kehraus«]] učinili okupatoru defanzivnim dejstvima pri zadržavanju glavnine snagâ NOVJ: {{izdvojeni citat|''Srbija: Operacija »Kehraus«'' [Čistka]: <br /> Očigledno da je glavnina neprijateljskih snaga snažno potučena i kao takva povukla se preko srpsko-albanske demarkacione linije. Dodir sa neprijateljem održava se samo sa zaštitnicama. Operacija je time završena, naknadno čišćenje se produžava borbenim grupama koje učestvuju. Mada se u toku operacije nije uspelo u razbijanju glavnine neprijateljskih snaga, ipak je pošlo za rukom, naročito masovnom upotrebom četnika, da se osujeti namera neprijatelja da prodre u pravcu Ibra. U prostoru Sokobanje, pod pritiskom naših i četničkih snaga, delovi bandi prešli su, pod borbom sa jedinicama iz pripravnosti za zaštitu železnice, prugu Zaječar — Knjaževac u pravcu bugarske granice, dok je glavnina, uz velike gubitke u borbama sa četnicima, prodrla u prostor Aleksinca. Od 23. 7. četničke grupe su prodrle preko Save u Srem i tamo se od tog vremena nalaze u borbi sa komunistima. U ostalim delovima Srbije lokalna delatnost bandi, dok se u Banatu vrše neprekidne sabotaže u žetvi.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=204&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6289457—6289458.] <br /> ({{jez-njem|"SERBIEN: ”KEHRAUS” MASSE FD–KRAEFTE ANSCHEIN. STARK ANGESCHLAGEN, UEBER SERB–ALB. DEMARKATIONSLINIE AUSGEWICHEN. FD–BERUEHRUNG NUR NOCH MIT NACHHUTEN. UNTERNEHMEN DAMIT ABGESCHLOSSEN, NACHSAEUBERUNG DURCH BETEILIGTE KGRN. FORTGESETZT. WENN ES IM VERLAUF DES UNTERNEHMENS NICHT GELANG MASSE FD–KRAEFTE ZU SCHLAGEN, SO IST ES DOCH, INSBESOND. DURCH MASSENEINSATZ DER CETNIKS GELUNGEN, FD–ABSICHT, IN RICHTUNG IBAR VORZUSTOSSEN, ZU VEREITELN. UNTER DRUCK EIG. UND CETNIK KRAEFTE BANDEN RAUM SOKOBANJA MIT TLN. UNTER KAMPF MIT ALARMEINHEITEN BAHNLINIE ZAJEZAR KNJAZEVAC RICHTUNG BULGAR GRENZE UEBERSCHRITTEN, MIT MASSE UNTER VERLUSTREICHEN KAEMPFEN MIT CETNIKS BIS IN RAUM ALEKSINAC VORGEDRUNGEN. SEIT 23.7. CETNIKS–GRUPPEN UEBER SAVE NACH SYRMIEN VORGEDRUNGEN UND DORT SEITDEM IM KAMPF MIT KOMM. IM UEBRIGEN SERBIEN OERTL. BANDENTAETIGKEIT, BANAT ANHALTENDE ERNSTSABOTAGE.}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga (26. VII 1944)}} Nakon dva dana, poslat je iz Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Wehrmachta sljedeći dopis: {{izdvojeni citat|Srbija: <br /> Završni izvještaj [o operaciji] „Kehraus“: Uz približno 70 sopstvenih mrtvih iz svih borbenih grupa koje su učestvovale (uključujući četnike), izbrojano 363 mrtva neprijatelja, 464 zarobljenika i dezertera.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=247&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000242.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: <br /> Abschlussmeldung "Kehraus": Bei etwa 70 eig. Toten aller beteiligten Kgrn. (einschl. Cetniks) 363. gez. Fd.–Tote, 464 Gefangene und Überläufer.}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga (28. VII 1944)}} 27. jula 1944, centrali u Berlinu javljali su iz komande Grupe armija »F«: „Srbija: Glavnina snažno potučenih neprijateljskih snaga u operaciji »Keraus«, koja se povukla ka jugu, ponovo je, posle neuspelog pokušaja da se povuče u oblast Albanije, napadnuta od strane Borbene grupe »Dizener« i četnika u prostoru jugoistočno od [[Medveđa|Medveđe]]. Gubici neprijatelja u akciji »Keraus« na dan 24. i 25. 7.: 29 mrtvih, 302 zarobljena, 8 mitraljeza, 2 minobacača i preko 200 pušaka.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=210&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289463.] <br /> ({{jez-njem|3.) SERBIEN <br /> MASSE DER BEI ”KEHRAUS” STARK ANGESCHLAGENEN UND NACH S AUSGEWICHENEN FD.– KRAEFTE NACH MISSLUNGEN VERSUCH IN ALBAN. GEBIET AUSZUWEICHEN, IM RAUM SO MEDVEDJA DURCH. KGR. DIESENER UND CETNIKS ERNEUT ANGEGRIFFEN. FEINDVERLUSTE ”KEHRAUS” AM 24. U. 25.7.: 29 GEZ. TOTE, 302 GEFANGENE, 8 M. G., 2 GR. W. UEBER 200 GEWEHR.}})</ref> Sjutradan, sumirani su rezultati ove operacije: „U Srbiji operacija »Keraus« je postigla potpuni uspeh; neprijatelj je bio prinuđen da izmakne u pravcu juga. Pošlo nam je za rukom da prodorom u pravcu Ibarske doline osujetimo njegovu nameru.“<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/> Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka za 30. jul 1944, takođe upućen Vrhovnoj komandi njemačkog Wehrmachta, bilježi da jedinice JVuO nastavljaju davati doprinos naporima okupatora u slamanju ofanzive koju je NOVJ poduzela u južnoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Prilikom nastavljanja čišćenja u operaciji »Keraus«, dijelovi neprijateljskih snaga istočno od [[Lebane|Lebana]] prodrli su u pravcu sjevera. Glavnina je napadnuta u prostoru Lebana od strane Borbene grupe »Dizener« i četnikâ. 5. policijski puk (bez III bataljona) stupio je u akciju sa istoka. Borbene grupe 27. bugarske divizije (5 bataljona) ponovo će stupiti u akciju 31. 7. u cilju naknadnog čišćenja iz doline Toplice u pravcu juga. Neprijateljski gubici — 27. 29. 7. Kod Borbene grupe »Dizener« i četničke grupe »Vajel«: 117 izbrojanih mrtvih [neprijatelja], 604 zarobljenih; zaplijenjeno 9 mitraljeza, 5 automobila, 5 minobacača, 560 pušaka, 6 radio-uređaja, velike količine municije i [vojne] opreme svake vrste.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=221&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6289474—6289475.] <br /> ({{jez-njem|"3.) SERBIEN: <br /> BEI NACHSAEUBERUNG ”KEHRAUS” TLE. FD–KRAEFTE O LEBANE NACH N VORGEDRUNGEN. MASSE RAUM S LEBANE DURCH KGR. DIESENER UND CETNIKS ANGEGRIFFEN. POL. RGT. 5 OHNE ROEM 3. ) VN O ANGESETZT. <br /> KGR. 27. BULG. DIV. (5 BTLNE) ANTRITT 31. 7. ERNEUT ZUR NACHSAEUBERUNG AUS TOPLICA – TAL NACH S. FEINDVERLUSTE 27.<br /> 29.7.: BEI KGR. DIESENER UND CETNIK–GRUP[P]E WEYEL: 117 GEZ. TOTE, 604 GEFANGENE, 9 MG, 5 M PI, 5 GR W., 560 GEWEHRE, 6 FUNKGERAETE, GROSZE [sic!] MENGEN MUN. UND GERAET ALLER ART.}})</ref>}} Nakon što je krajem jula i početkom avgusta 1944. došlo do »naknadnog čišćenja«<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1028&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000886.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: <br /> Nachsäuberung "Kehraus" Fd.–Kräfte beiderseits Lebane gegen Bulgaren, die hohe Verluste an Waffen und Vermissten, nach N vorgedrungen. <br /> Absicht: Zerschlagen Fd.–Kräfte beiderseits Strasse Medvedja – Lebane mit Kgr. Diesener, Tln. Cetnikgruppe Weyel und 5 Btln. 27.bulg.Div."}})</ref> u ovoj operaciji, 6. VIII Vrhovna komanda Wehrmachta zaključuje: {{izdvojeni citat|Srbija: Protiv neprijateljskih raštrkanih grupa koje su prodrle prema istoku i na mnogim mestima prešle Ibar upućeni su delovi četničke grupe »Vajel« iz prostora Brus u pravcu planine Kopaonik. Operacija »Keraus« je završena.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=266&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289519.] <br /> ({{jez-njem|"3.) SERBIEN: GEGEN DIE AN MEHREREN STELLEN UEBER IBAR NACH O VORGEDRUNGENE FDL. SPLITTERGRUPPE TLE. CETNIKGRUPPE WEYEL AUS RAUM BRUS RICHTUNG KOPAONIK– GEBIRGE IM VORGEHEN. <br /> ”KEHRAUS” BEENDET.}})</ref>}} Komanda Jugoistoka obavještava 11. avgusta 1944. da se Rasinsko-toplička grupa korpusa JVuO, pod komandom potpukovnika Dragutina Keserovića, i formalno stavila pod komandu njemačkog Wehrmachta tokom [[Topličko-jablanička operacija 1944|Topličko-jablaničke operacije]]: {{izdvojeni citat|Situacija kod Borbene grupe Diesener mirna. Četnička grupa Keserovića se dobrovoljno stavila pod komandu Borbene grupe Diesener. Obnovljen napad na neprijateljske snage južno od Lebana uslijediće 13. VIII.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=288&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289541: Dnevni izvještaj komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 10. augusta 1944 (11. august 1944.).] <br /> ({{jez-njem|"C ) LAGE BEI KGR. DIESENER RUHIG. <br /> CETNIK–GRUPPE KESEROVIC FREIW. UNTER BEFEHL KGR. DIESENER GETRETEN. <br /> ERNEUTER ANGRIFF GEGEN FD– KRAEFTE S LEBANE LAEUFT AM 13.8. AN."}})</ref>|Izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Vermahta za 10. avgust 1944. godine}} Neposredna četničko-nemačka operativna saradnja ponovila se i prilikom nemačkih operacija [[Operacija "Trumpf"|"Trumpf"]] i [[Operacija "Halali"|"Hallali"]] u jablaničko-topličkoj oblasti protiv [[21. srpska divizija NOVJ|21]]. [[22. srpska divizija NOVJ|22]]. [[24. srpska divizija NOVJ|24]]. i [[25. srpska divizija NOVJ|25]]. divizije NOVJ tokom jula i avgusta 1944. {{izdvojeni citat|Ministar [[Nojbaher]] konstatuje da je premijer [[Milan Nedić|Nedić]] — ukazujući na neudovoljene zahteve za oružjem ponovno izrazio nameru da demisionira — verno služio nemačkim interesima. Slično je i s Mihailovićem, koji se do danas trudio da ne zauzme neprijateljsko držanje prema okupatoru. To isto Važi i za ostale vodeće Srbe, koji su se, pod parolom »Dajte nam oružje — onda pripadamo Vama«, lojalno držali.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_231.htm Zabeleška obaveštajne grupe nemačkih komandi na Jugoistoku od 30. avgusta 1944. sa savetovanja u štabu komande Jugoistoka o aktuelnim pitanjima saradnje sa Dražom Mihailovićem i razvoju celokupne situacije na području Jugoistoka]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=980&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000974—000978.] <br /> ({{jez-njem|"Hierzu stellt Minister Neubacher fest, dass Ministerpräsident Nedic – der unter Hinweis auf die unerfüllten Waffenwünsche erneut Rücktrittsabsichten geäussert habe – in gutem Glauben zur deutschen Sache handelte. Ähnlich verhält es sich bei DM, der sich bis heute bemüht habe, keine feindselige Haltung dem Okkupator gegenüber einzunehmen. Das gleiche gilt für die anderen führenden Serben, die sich unter dem Motto: "Gebt uns Waffen – dann gehören wir zu Euch!" loyal verhalten hätten."}})</ref>|Nemački obaveštajni izveštaj od 30. avgusta 1944.}} Ove tri operacije (»Kehraus«, »Trumpf« i »Halali«) poznate su u jugoslovenskoj vojnoj istoriografiji pod objedinjenim nazivom '''Topličko-jablanička operacija'''. Cilj antipartizanske koalicije bio je sprječavanje prodora Operativne grupe divizija NOVJ preko masiva [[Kopaonik]]a i njenog spajanja sa partizanima u Toplici i Jablanici. Budući da njemački okupator na tlu Srbije nije raspolagao frontovskim, već policijskim i teritorijalnim trupama, najznačajniju ulogu okupator je namijenio četnicima generala Mihailovića (4. grupa jurišnih korpusa JVuO, Rasinsko-toplička grupa korpusa, Južnomoravska grupa korpusa). Major Erich Weyel je za vrijeme izvođenja operacije boravio u štabu potpukovnika Račića. U okviru operacije bilo je angažovano između 10.000 i 14.000 četnika.<ref>Gaj Trifković, ''The Key to the Balkans: The Batlle for Serbia 1944.'', str. 537.</ref> Ovo predstavlja najveći broj do tada angažovanih srbijanskih četnika u nekom vojnom poduhvatu.<ref name="yuhistorija.com"/> === Desant na Drvar (1944) === {{main|Desant na Drvar}} Za [[Desant na Drvar]] (operacija »Rösselsprung«), preduzet maja i juna 1944, komanda [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]] je angažirala oko 16.000 njemačkih vojnika i tri hiljade [[Momčilo Đujić|Đujićevih]] četnika.<ref name="Pop izdaje">[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.]</ref> Četnici su bili dragoceni kao nemački informatori, pa su upravo oni doneli Nemcima tačan podatak o lokaciji Titovog štaba: {{izdvojeni citat|Prema četničkim podacima, Tito se nalazi u drvarskoj pećini, prema drugim izvorima u Oštrelju sjeverno od Drvara.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=459&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000455.] <br /> ({{jez-njem|"IIc: Tito nach Cetnikmeldg. in Höhle Drvarska Pecina bei Drvar, nach anderer Meldg. in Ostrelj N Drvar."}})</ref>|Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog korpusa]] za 10. mart 1944.}} U izvještaju 2. oklopnoj armiji iz [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], poslatom 19. maja 1944. godine, navedeno je da će četničke jedinice biti u potpunosti podređene njemačkom Wehrmachtu u ovoj operaciji: {{izdvojeni citat|''Telegram K-di 2. okl. armije'' Tiče se: »Reselšprunga« [...] 7) Ojačani 105. SS-izv. bat. sa potčinjenim 369. izv. bat. napada X-dana, nastupajući od Livna duž Livanjskog polja preko Bosanskog Grahova na Drvar, sprečava neprijateljske proboje prema jugoistoku i razbija neprijateljski komandni aparat. U Bosanskom Grahovu naši četnici, u Drvaru naši padobranci.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_63.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. maja 1944. Komandi 2. oklopne armije o izvršenim pripremama i zadacima potčinjenih jedinica za operaciju »Reselšprung«]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=724&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frames no. 000715—000716.] <br /> ({{jez-njem|"Fernschreiben An PzAOK 2 <br /> Betr. Rösselsprung <br /> 7.) Verstärkte SS–AA 105 mit unterstellter AA 369 stösst am X–Tag antretend von Livno entlang Livanskopolje über Bosn.Grahovo auf Drvar vor, verhindet feindl. Ausbruch nach Südosten und zerschlägt feindl. Führungsapparat. In Bosn.Grahovo eigene Cetniks, in Drvar eigene Fallschirmjäger."}})</ref>}} Komanda Druge oklopne armije je uzvratila XV brdskom armijskom korpusu dopisom od 21. maja 1944. iz kojeg se zaključuje da se četnici nalaze pod komandom majora Ernsta Benescha iz divizije [[Brandenburger]], kao i da se za njih počeo koristiti službeni naziv »[[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|Hrvatska borbena zajednica]]«: {{izdvojeni citat|1) Crveni komandni centar u Drvaru (po svoj prilici Vrhovni štab Tito, u Drvaru, na staroj stočnoj pijaci, Američka vojna misija Trninić Breg, u Prnjavoru Engleska vojna misija, preostala Ruska misija neotkrivena). Treba računati sa mesnim obezbeđenjem, pre svega na visovima severoistočno, istočno i zapadno od Drvara, u datom slučaju i na protivvazdušnu odbranu. Dalji podaci o neprijatelju postepeno se saopštavaju komandantu 500. padobranskog lov. bat. od strane Ic K-de 2 okl. armije i majora Beneša. 2) Operacija »Reselšprung« treba da ukloni crveni komandni centar oko Drvara. Komandovanje »Reselšprung«: XV brd. AK, istaknuto komandno mesto Bihać. Za operaciju »Reselšprung« nastupaju X-dana (spuštanje padobranskog lov. bat.) na Drvar: [...] d) Ojačana Borbena grupa 1. puka »Brandenburg« (bez 1. bat.) sa potčinjenom Hrvat. borbenom zajednicom, od Knina na Bosansko Grahovo, odatle u više borbenih grupa protiv linije Prekaja (14 km ji. od Drvara) — Drvar. Zadatak: Doček bandi i štabova koji se povlače prema jugu. Grupe nose maskirno odelo. 3) 500. SS-padobranski lov. bat., komandant šturmbanfirer Ribka, sa potčinjenom SS-padob. nast[avnom] četom (očekuje se konačno odobrenje [[Heinrich Himmler|rajhsfirera SS]]), 40 ljudi odreda »Beneš« i 6 ljudi kontraobaveštajne službe spuštaju se X-dana, u trenutku što je moguće ranije, u crveni komandni centar Drvar i uklanjaju munjevitim napadom naročito Vrhovni štab Tito, kao i ostale crvene komandne štabove i savezničke, odnosno ruske vojne misije.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_66.htm Naređenje Komande 2. oklopne armije od 21. maja 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa za dejstva u operaciji »Reselšprung«]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=698&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frame no. 000690.] <br /> ({{jez-njem|"1.) Rotes Führungszentrum in DRVAR (voraussichtlich Hauptstab TITO DRVAR am alten Viehmarkt, amerik.Mil.Missionen TRNIC BREG, in PRNJAVOR engl.Mil.Mission, Verbleib russ.Mission nicht geklärt). Mit örtlichen Sicherungen, vor allem auch auf den Höhen NO, O und W DRVAR, gegebenenfalls auch mit Flak, ist zu rechnen. Weitere Feindfeststellungen werden an Kdr. Fallschirmjäg.Btl.500 durch Pz.AOK.2 I c und Major BENESCH laufend übermittelt. <br /> 2.) Das rote Führungszentrum um DRVAR soll durch das Unternehmen "RÖSSELSPRUNG" ausgeschaltet werden. <br /> Führung "RÖSSELSPRUNG": XV.Geb.AK., vorgeschobener Gefechtsstand BIHAC. <br /> Zu "RÖSSELSPRUNG" treten am x–Tag (Absprungtag des Fallschirmjäg–Btl.) auf DRVAR an: <br /> d) Kampfgruppe verst. 1.Rgt.Brandenburg (ohne I.Btl.) mit unterstellten kroat. Kampfgemeinschaften von KNIN auf BOS.GRAHOVO, von dort in mehreren Kampfgruppen gegen Linie PREKAJA (14 SO DRVAR) – DRVAR. Auftrag: Auffangen von nach Süd ausweichenden Banden und Stäben. Gruppe trägt Tarnbekleidung. <br /> 3.) SS–Fallschirmjäg.Btl.500, Führer Sturmbannführer RYBKA mit unterstellter SS–Fallsch.Ausb.Komp. (endgültige Genehmigung Reichsführer SS steht noch aus), 40 Mann Abt. BENESCH und 6 Mann Abwehr landet am X–Tag zum frühest möglichen Zeitpunkt in roten Führungszentrum DRVAR und schaltet in blitzatrigem Zugriff insbesondere den Hauptstab TITO sowie weitere rote Führungsstäbe und allierte bzw. russ.Mil.Missionen aus."}})</ref>}} U izvještaju poslatom 12. juna 1944, oficiri 1. puka »Brandenburg« kritički su se osvrnuli na doprinos u borbi četničkih jedinicâ (i ovdje nazvanih »Hrvatska borbena zajednica« — ''Kroatische Kampfgemeinschaft (KKG'')) tokom operacije »Rösselsprung«. I pored toga, njemački oficiri, što je čest običaj tokom okupacije Jugoslavije, ističu vrijednost davanja pravovremenih i kvalitetnih informacija od strane pripadnika JVuO: {{izdvojeni citat|10.) Saradnja sa jedinicama K.K.G. neprestano nailazi na poteškoće usljed nedisciplinovanosti njihovog ljudstva, haotične unutrašnje političke situacije i problema sa snabdijevanjem hranom i — prije svega — municijom. Njihova velika brojnost nema nikakvog značaja prilikom ozbiljnih borbenih dejstava. Jedina korist koju je puk imao od prisustva ovih jedinicâ ogledala se u tome što je bio stalno obavještavan o kretanju neprijatelja i njegovoj približnoj jačini, čime mu je bilo omogućeno da pojača vlastite mjere sigurnosti. Stoga se prilikom planiranja ofanzivnih dejstava [puk] mora isključivo osloniti na sopstvene borbene snage.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=739&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frame no. 000731.] <br /> ({{jez-njem|"10.) Die Zusammenarbeit mit den K.K.G. stösst immer wieder auf Schwierigkeiten auf Grund der Undiszipliniertheit ihrer Angehörigen, Verwirrung der innerpolitischen Verhältnisse und in Fragen der Versorgung mit Verpflegung und vor allem mit Munition. Die hohe Zahl ihrer Kopfstärke hat keinerlei Bedeutung bei ernsthaften Kampfhandlungen. Den einzigen Nutzen, den das Regiment durch die Anwesenheit dieser Verbände hatte, bestand darin, daß das Regiment laufend über den Stand der Feindbewegungen und die ungefähre Stärke des Gegners orientiert war und die eigenen Sicherungen damit verdichten konnte. Beim Ansatz eigener Angriffs–Unternehmen darf deshalb nur mit eigener Gefechtsstärke gerechnet werden."}})</ref>}} Nemci su nakon operacije ocenili da četnici izviđačke zadatke izvršavaju besprijekorno, vođstvo im je dobro, ljudstvo naviklo na fizičke napore. Nemci zaključuju da su im četnici "neophodni su pri osiguranju komunikacija, posebno zbog pomanjkanja vlastitih trupa".<ref>NAW, T-314, Roll 566, 000048-9: Izvještaj obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa o rezultatima formiranja „Hrvatskih borbenih grupa“ (30. juni 1944).</ref> === Mihailovićeva ponuda Nemcima (1944) === {{Poseban članak|Ponuda Draže Mihailovića Adolfu Hitleru}} [[Datoteka:First Vrede sa četnicima.jpg|thumb|Nemački kapetan von Wrede i četnički komandanti kapetan [[Nikola Kalabić]], major [[Dragoslav Račić]] i kapetan [[Neško Nedić]], nakon potpisanog sporazuma o zajedničkoj borbi protiv partizana, u Topoli 11. avgusta 1944. (''nemački izvor'')<ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_536.jpg Wredeova zabeleška str.1]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_537.jpg Wredeova zabeleška str.2]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_538.jpg Wredeova zabeleška str.3]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_539.jpg Wredeova zabeleška str.4]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>]] Tokom jula i avgusta [[1944]]. intenzivirani su kontakti između predstavnika nemačke komande Jugoistoka [[Herman Nojbaher|Nojbahera]], predsednika vlade [[Milan Nedić|Nedića]] i predstavnika Mihailovića.<ref>[http://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B8%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%83_%D1%81_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_14.7.1944. Nemački izveštaj o razgovoru s četnicima od 14.7.1944]</ref> Njemačka strana je nakon sastanka između predstavnika Obavještajnog odjeljenja komandanta Jugoistoka i trojice visokih oficira JVuO, Mihailovićevih izaslanika ([[Dragoslav Račić]], [[Neško Nedić]] i [[Nikola Kalabić]]), održanom u Topoli 11. avgusta 1944, na osnovu ponude JVuO zaključila da se „političko zauzimanje stava Draže Mihailovića i njegovog pokreta potpuno izmenilo. Oni su spremni da u potpunosti sa nama sarađuju“. Mihailovićevi izaslanici su stavili do znanja da je za JVuO najvažnije objedinjavanje domaćih antikomunističkih snaga, opšta mobilizacija i „stvaranje jedne srpske nacionalne armije za uništenje komunizma u Srbiji“. Pošto je za ostvarenje tog cilja bila neophodna njemačka dozvola i naoružanje, JVuO je bila spremna da se obaveže na lojalnost i vjernost okupatoru.<ref name="yuhistorija.com"/> Rittmeister Fürst von Wrede citira riječi četničkih oficira sa sastanka: {{izdvojeni citat|»Srbi, koje vi niste poznavali, ipak se bore za vas. Mi se obavezujemo našom časnom oficirskom rečju da ćemo biti verni. Pokret Draže Mihailovića je spreman da dâ sve garancije koje Nemci budu zahtevali. '''Naše smrtno neprijateljstvo protiv komunizma je najbolja garancija naše vernosti'''. Nas ne interesuje budućnost, svejedno kako će se rat završiti, mi smo odlučili, ako tako mora biti, da viteški propadamo.«<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_227.htm Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 11. avgusta 1944. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića o uslovima za sastanak Draže Mihailovića sa Nojbaherom]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000502.] <br /> ({{jez-njem|"Die Serben, die Ihr nicht bekannt habt, aber kämpfen für Euch. Wir verpflichten uns mit unserem Offz.Ehrenwort, dass wir treu sein werden. Die DM—Bewegung ist bereit, sämtliche von den Deutschen verlangten Garantien zu geben. Unser Todfeindschaft gegen den Kommunismus ist die beste Garantie für unsere Treue. Die Zukunft interessiert uns nicht, gleichgültig wie der Krieg ausgehen mag, wir sind entschlossen, wenn es sein muss, ritterlich zugrunde zu gehen."}})</ref>}} Rittmeister Fürst Wrede je sumirao predloge predstavnika Draže Mihailovića na sledeći način: {{izdvojeni citat| 1. DM želi da razgovara sa opunomoćenikom [[Hitler|firera]] za jugoistočni prostor. 2. On teži okupljanju svih nacionalnih srpskih snaga. 3. Mobilizacija i naoružavanje svih za oružje sposobnih Srba za borbu protiv komunizma. Naoružavanje i vođstvo pod nemačkim Vermahtom. 4. DM moli da sam ostane u ilegali. 5. Pripadnici DM—pokreta ne treba da budu u nemačkim uniformama. 6) Mesto sastanka ne treba ni u kom slučaju da bude Beograd ili neki veći grad.<ref name="B0_11 1944">[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_11.8.1944. Nemački zapisnik sa pregovora sa četnicima 11.8.1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000502—000503.] <br /> ({{jez-njem|"1.) DM wünscht mit dem Bevollm. des Führers für den Südostraum zu sprechen. <br /> 2.) Er fordert Zusammenschluss aller nat. serb. Kräfte. <br /> 3.) Mobilisierung und Bewaffnung aller waffenfähigen nat. Serben zum Kampf gegen den Kommunismus. Ausrüstung und Führung durch die deutsche Wehrmacht. <br /> 4.) DM bittet selbst illegal bleiben zu können <br /> 5.) Die Angeh. der DM–Bewegung sollen nicht in dt. Uniform gekleidet werden. <br /> 6.) Ort der Zusammenkunft soll keinesfalls Belgrad oder eine grössere Stadt sein."}})</ref>}} O saradnji sa četnicima Draže Mihailovića u jednoj se njemačkoj preporuci s početka avgusta 1944. navodi: {{izdvojeni citat| ''Saradnja sa četničkim bandama'' Komandantu Jugoistoka upućen je dopis Ob. od./oficir Abvera str. pov. br. 6161/44, u vidu naređenja, o isporuci oružja i municije četničkim bandama i o saradnji između nemačkih operativnih jedinica i pojedinih lojalnih četničkih bandi u cilju zajedničke borbe protiv komunističkog neprijatelja. Postavljanjem oficira za vezu u četničkim bandama treba njihovo držanje stalno nadzirati.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1035&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000893.] ({{jez-njem|"Zusammenarbeit mit Cetnik—Banden. An den Mil.Befh. Südost ergeht mit Ic/AO Nr. 6161/44 g. Kdos. v. 2.8.44 ein Befehlschreiben über die Belieferung der Cetnikbanden mit Waffen und Munition und über die Zusammenarbeit zwischen deutschen Verbänden und einzelnen lojal erscheinen den Cetnik—Banden für Zwecke des gemeinsamen Kampfes gegen den kommunistischen Feind. Durch Abstellung von Verbindungsoffzen.zu den Cetnik—Banden ist deren Verhalten laufend zu überwachen."}})</ref>}} U večernjem izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 16. avgusta 1944, prenosi se vijest da je general Draža Mihailović, u koordinaciji sa predsjednikom srpske vlade generalom Milanom Nedićem, pred okupacione vlasti iznio ponudu o »potpunom potčinjavanju četničkih jedinica«: {{izdvojeni citat| Srbija: Sporazumno sa Nedićem, Draža Mihailović je ponudio nemačkom komandovanju potpuno potčinjavanje četničkih jedinica. Pored postojanja problema davanja talaca, unutrašnjih srpskih suprotnosti i ponude za lični dogovor Draže Mihailovića sa specijalnim opunomoćenikom Ministarstva inostranih poslova, sada postoji samo zahtev za oružje za zajedničku borbu. Srpska vlada je jednovremeno zamolila prijem kod komandanta Jugoistoka i verovatno će tom prilikom biti iznesena i namera o njenoj ostavci.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1090&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000948.] <br /> ({{jez-njem|"In Übereinstimmung mit Nedic hat DM dtsch. Führung volle Unterstellung der Cetnik Verbände angeboten. Bei Geiselgestellung, Einstellung alle Innerserbischen Gegensätze und Angebot persönlicher Aussprache DM mit Sonderbevollm.Ausw.Amtes liegt allein Waffenforderung für den gemeinsamen Kampf vor. Serbische Regierung hat zugleich um Empfang bei Mil.Befh. Südost ersucht und wird dabei voraussichtl. Rücktrittsabsicht vortragen."}})</ref>}} Povodom Mihailovićevog predloga, 17. i 18. avgusta je održan sastanak na najvišem nivou u nemačkoj komandi Jugoistoka. Tu su još jednom sumirani Dražini predlozi: {{izdvojeni citat| a) Bezuslovno obećanje, da nijedan nemački vojnik neće biti napadnut od četnika. Davanje talaca. b) Zajednička borba isključivo protiv komunista u cilju uspostavljanja mira i reda. Nemci i četnici ne moraju biti neprijatelji. c) Neprijatelj br. 1 su komunisti i svi oni koji ih podržavaju ili ne sadejstvuju u borbi protiv komunista. d) Draža Mihajlović moli da ga se privuče organizovanju Srpskog dobrovoljačkog korpusa i organizovanju Dobrovoljačkog korpusa. e) Bilo kakva veza s partizanima je nemoguća. f) Draža Mihailović moli da se stvori prijateljskije raspoloženje, da bi se oslobodilo četnike, koji su uhapšeni u Srbiji, bez posredovanja četnika. g) U slučaju invazije nema borbe protiv Nemaca. Borba protiv komunista će se produžiti. Četnici hoće da spreče vezu partizana s invazionim trupama. h) Draža Mihajlović nema veze s Englezima. On i ne želi više da je ima, odgovarajući engleskom držanju prema srpskom narodu.<ref name="ReferenceB">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVICA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=581&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000576—000577.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Das Verhandlungsangebot des DM sieht folgende wesentlichen Punkte vor: <br /> a) Unbedingtes Versprechen, kein deutscher Soldat werde von Cetniken überfällen. Geiselgestellung. <br /> b) Gemeinsamer Kampf ausschliesslich gegen Kommunisten zur Herstellung von Ruhe und Ordnung. Deutsche und Cetniken brauchen nicht Feinde zu sein. <br /> c) Feind Nr. 1 sind Kommunisten und alle, die sie unterstützen oder im Kampfe gegen Kommunisten nicht mitwirken. <br /> d) DM bittet, ihn zu Ausbau des SFK und Aufbau Freikorps heranzuziehen. <br /> e) Irgendeine Verbindung mit Partisanen ist unmöglich. <br /> f) DM bittet zur Hebung freundschaftlicher Stimmung um Freilassung der in Serbien verhafteten Cetniken ohne Vermittlung der Cetniken. <br /> g) Im Invasionsfall kein Kampf gegen Deutsche. Kampf gegen Kommunisten wird weitergeführt. Verbindung der Partisanen zu Invasionstruppen wollen Cetniken verhindern. <br /> h) DM ohne Verbindung zu Engländern. Er will auch keine mehr haben, entsprechend engl. Verhalten gegen serb. Volk."}})</ref>}} Jedan iskaz<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=585&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000580.] ({{jez-njem|"Durchführung der Zusammenarbeit mit dem Cetnik–Banden, Ausbildung und Führung im Kampf wird den in erster Linie hierfür zuständigen Sicherheitsdienst und SD übertragen. Dieser ist allein für die politische Kampfführung vorgesehen, hat die engsten Verbindungen zu den Cetniks und führt in einem Raume, der als eine Art Heeresgebiet Domäne des Sicherheitsdienstes und des SD ist."}})</ref> sa ovog sastanka ubjedljivo svjedoči o uspostavljenim tijesnim vezama između [[Sicherheitsdienst|njemačkih obavještajnih struktura]] i četničke Vrhovne komande: {{izdvojeni citat|Sprovođenje sadejstva s četničkim bandama, obuka i komandovanje u borbi biće preneti Službi obezbeđenja i SD koji su u prvom redu nadležni za ovo. Ta je služba isključivo predviđena za političko vođenje rata, '''ima najuže veze s četnicima''' i komanduje na jednom određenom području, koje je, kao neka vrsta vojnog područja, domen Službe obezbeđenja i SD.<ref name="ReferenceB">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVICA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ]</ref>|Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 18. avgusta 1944. povodom ponude Draže Mihailovića za saradnju u borbi protiv NOVJ}} U izvještaju poslatom 20. avgusta 1944. godine iz Operativnog odjeljenja [[Beograd]] [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], navodi se da je za prijem kod vođe [[Treći Reich|Reich]]a [[Adolf Hitler|Adolfa Hitlera]] pripremljen zajednički referat feldmaršala [[Maximilian von Weichs|Maximiliana von Weichsa]], komandanta Jugoistoka i specijalnog opunomoćenika Ministarstva inostranih poslova na Jugoistoku [[Hermann Neubacher|Hermanna Neubachera]], na temu ''saradnje sa Dražom Mihailovićem i buduće politike u Srbiji'', kao i da je sa ovim upoznat feldmaršal [[Wilhelm Keitel]].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1114&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frames no. 000971—000972.]</ref> Tog je dana sačinjena i službena bilješka u kojoj je sadržan sljedeći prijedlog: {{izdvojeni citat|Po predmetu ponude Nedić — Draža Mihailović, ministar Nojbaher predlaže da se organizacija četničkih jedinica prenese u nadležnost Višeg SS i policijskog vođe u Srbiji. Načelnik štaba komandanta Jugoistoka se saglasio s ovim predlogom.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1114&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000972.] <br /> ({{jez-njem|"In der Angelegenheit Angebot Nedic – DM schlagt Minister Neubacher vor, die Organisation der Cetnik–Verbände dem Höh.SS–Pol.Führer in Serbien zu übertragen. Chef des Gen.Stabes–O.B.Südost ist mit diesem Vorschlag einverstanden."}})</ref>}} Sâm Neubacher je 20. avgusta uputio opširan izvještaj ministru vanjskih poslova Velikonjemačkog Reicha [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]], u kojem je urgirao za prihvatanje ponude Nedić—Mihailović, navodeći da je Nedić garantirao da će se „pokret DM uzdržati od svake neprijateljske radnje protiv Nemaca i da ni u slučaju povlačenja Nemaca iz Srbije neće na Nemce biti ispaljen nijedan metak“. O odnosu Mihailovića i JVuO prema okupatoru od trenutka kada ga je Hitler imenovao ''Specijalnim izaslanikom Ministarstva vanjskih djela za Jugoistok'', Hermann Neubacher piše: {{izdvojeni citat|U pogledu Draže Mihailovića, upućujem na svoje mnogobrojne ranije telegrame. Svoje dosledno antikomunističko držanje dokazao je nedvosmisleno, uprkos najvećem pritisku od strane Engleza, odrekavši se njihove pomoći u naoružanju dok su Englezi istovremeno, preteći naoružavali Tita. Iskustva poslednjih 12 meseci u pogledu njegovog držanja prema nemačkim oružanim snagama, dosadašnje zajedničke borbe na antikomunističkom frontu i dosadašnja ozbiljna ugroženost srpske nacije, koju on priznaje u punom opsegu, smatram dovoljnim osnovom za to da će D. M. održati reč koju nam je dao ako u ovom odlučujućem trenutku budemo pružili preko Nedića odlučujuću pomoć. Spreman sam, posle jednog ličnog razgovora sa D. M., da preuzmem odgovornost za to da nas taj čovek neće napasti s leđa i da će on sam učiniti bezopasnim one elemente svoga pokreta koji su nepouzdani u pogledu nas.<ref>AVII, Mikroteka, NAV, N—T—312, rol. 780, f. 371746.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]</ref>}} Nakon [[Sporazum Nedića i Mihailovića 1944.|sastanka Draže Mihailovića i Milana Nedića]], ugovorenog 13. avgusta 1944. između majora [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]] i [[Dragomir Jovanović|Dragog Jovanovića]] i održanog iste večeri u selu [[Ražani]] kod [[Kosjerić]]a,<ref>Радосав Р. Туцовић, Полицијски репресивни апарат нацистичке Немачке и његови домаћи инструменти: Анализа делатности Драгомира Јовановића и Аугуста Мајснера у окупираној Србији (1941–1944). Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, 2021, стр. 291—292.</ref> stvoreni su uslovi da se sve srpske nacionalističke oružane formacije ''de facto'' stave pod zajedničku komandu. Najviše vojne instance u [[Berlin]]u obavještavaju 25. avgusta 1944. Ministarstvo vanjskih poslova Trećeg Reicha da njihov specijalni izaslanik Neubacher u ujedinjenju „najboljih nacionalnih snaga Jugoistoka“ vidi posljednju šansu da se „nacionalno srpstvo u srcu Balkana suprotstavi boljševicima“, tj. partizanima: {{izdvojeni citat|Srpske nacionalne jedinice su pod Nedićevom komandom, koga priznaje pokret Draže Mihajlovića, spremne za odlučnu borbu protiv komunizma. [...] d) Specijalni opunomoćenik sa punom odgovornošću veruje u Nedićevu lojalnost i u toj prilici vidi poslednju mogućnost da se nacionalno srpstvo suprotstavi boljševicima, e) Davanje odlučujuće pomoći Nediću, specijalni opunomoćenik je uslovio time da se posle ličnog dogovora sa D. Mihajlovićem preuzme odgovornost da ovaj neće udariti Nemcima u leđa. f) Na osnovu Firerovog naređenja od 29. 10. 43. o potrebi borbenog jedinstva protiv komunizma na Jugoistoku, specijalni opunomoćenik zamolio je opštu punomoć za političku mobilizaciju nacionalnog srpstva i istovremeno zatražio od vojnog rukovodstva da se bezodložno da pomoć u naoružanju. [...] Specijalni opunomoćenik zaključuje na osnovu informacije sa grčkog, albanskog i srpskog prostora da je moguća preorijentacija engleske partizanske politike... Zbog toga bi mogao pokret Draže Mihajlovića, koji se danas nudi Nemcima, ponovo da se orijentiše na Engleze. Ovo zahteva vezivanje Draže Mihajlovića i najboljih nacionalnih snaga Jugoistoka na Nemačku, pre no što se Engleska na tom prostoru suprostavi sovjetskom napredovanju sredstvima građanskog rata. Ovo vezivanje je u ovom trenutku najveće izloženosti ovih snaga moguće pa izgleda da je opravdano preuzeti i rizik koji iz toga proizilazi.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_230.htm Obaveštenje generalštaba Vrhovne komande Vermahta od 25. avgusta 1944. ministarstvu inostranih poslova o razgovorima Milana Nedića sa komandantom Jugoistoka o saradnji Draže Mihailovića sa Nemcima u borbi protiv NOVJ]</ref>}} Specijalni nemački izaslanik Hermann Neubacher je ocenio da obećanja Draže Mihajlovića u pogledu lojalnog držanja treba uzeti ozbiljno, pošto je dokazao on "da je toliki antikomunista, da je '''usprkos engleskim ponudama dao prednost prosjačenju kod okupatora''' pred slogom s crvenom stranom".<ref name="ReferenceB"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=575&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000570.] <br /> ({{jez-njem|"D.M. habe zweifellos bewiesen, dass er <br /> 1. Burgfrieden mit Besatzungsmacht halten will und <br /> 2. So sehr Antikommunist ist, dass er trotz Angeboten von englischer Seite einen Bettelgang beim Okkupator der Einigung mit der roten Seite vorgezegen hat. <br /> Zusicherungen D.M.'s auf loyale Einstellung sind ernst zu nehmen, da D.M. in antikommunistischer Frage stets konsequente Haltung eingenommen hat."}})</ref> Ovi pregovori završili su formulisanjem inicijative za formiranje srpske armije od 50.000 ljudi za borbu protiv komunizma kojom bi rukovodio [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]], a koju bi opremila nacistička Nemačka. Pored toga, Hitleru su specijalni izaslanik Neubacher i feldmaršal von Weichs prezentirali situaciju u Srbiji: „Četnici su u Srbiji od marta do avgusta 1944. izgubili u borbama sa komunistima oko 5.000 boraca, a prema nemačkoj okupacionoj sili u poslednje vreme nisu više neprijateljski raspoloženi. Oko 10.000 četnika bore se zajedno sa nemačkim trupama u južnoj Srbiji i to pod komandom nemačkog majora Vajela“.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref> Uz naglasak da će dato oružje „jednom kasnijom prilikom biti upravljeno protiv Nemaca“, vođa [[Treći Reich|Velikonjemačkog Reicha]] je odbacio ovu inicijativu, formulisavši konačnu svoju odluku na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Zaključujući, Führer je ustanovio, da on a) nema ništa protiv “malih taktičkih manevara“ s pokretom DM, b) da zatraženo formiranje armije, koja bi bila jačine 50.000 ljudi, nikako ne bi moglo doći u obzir.<ref name="znaci.org">[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm Službena beleška sa referisanja Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22.8.1944]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=814&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000811.] <br /> ({{jez-njem|"Abschliessend, stellte der Führer fest, daß er <br /> a) gegen "kleine taktische Manöver" mit der DM–Bewegung keine Bedenke habe, <br /> b) daß die Aufstellung der gefordeten 50 000 Mann starken Armee auf keinen Fall in Frage kommen könne."}})</ref>|Službena beleška sa referisanja komandanta Jugoistoka Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22. avgusta 1944. godine}} Ipak, u skladu sa idejom o formiranju srpskog korpusa pod komandom [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]] koji bi se borio na strani Nemaca, [[6. septembra]] [[1944]]. [[Srpska državna straža]] i [[Srpska granična straža]] (ukupno oko 13.000 ljudi) stavljene su pod komandu Mihailovićevog komandanta Srbije generala [[Miroslav Trifunović|Trifunovića]]. Potom su jedinice [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]] i [[Srpska granična straža|Srpske granične straže]] 6. oktobra [[1944]]. sabrane su u Jagodini gde je od njih formiran [[Srpski udarni korpus]] sa tri divizije, koji je brojao oko 6.800 ljudi. Komanda Srpske straže i Granične straže predana je naredbom generala Felbera generalu [[Miodrag Damjanović|Miodragu Damjanoviću]], šefu Nedićevog kabineta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=875&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000871.] <br /> ({{jez-njem|"An den Präsidenten den serbischen Ministerrates Herrn Generaloberst Nedić. Herr Ministerpräsident! <br /> Ich bin damit einverstanden, dass der Generalmajor Damjanović mit der Führung der serbischen bewaffneten Verbände mit Ausnahme des SFK betraut wird. Dieses Korps muss meiner Auffassung noch in den bewährten Händen des General Mušićki [sic] bleiben. Mit dem Ausdruck meiner vorzüglichen Hochachtung."}})</ref> Damjanović je bio i glavni Mihailovićev pouzdanik u Nedićevoj upravi, te su se on i komandanti Straže odmah stavili pod Mihailovićevu komandu. Ove jedinice, preimenovane u Srpski udarni korpus Jugoslovenske vojske u otadžbini, pridružile su se tako drugim četnicima u povlačenju prema Sandžaku. Njihovo je savezništvo ipak bilo nesigurno i ubrzo će se raspasti.<ref>[https://znaci.org/00001/40_74.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNICI SE POVLAČE IZ SRBIJE]</ref> === Bitka za Srbiju (1944) === {{Poseban članak|Bitka za Srbiju 1944.}} [[Datoteka:Četnici i Nemci u Srbiji 1944.jpg|minijatura|Grupa nemačkih vojnika i četnika Draže Mihailovića u vreme proboja u Srbiju 2. proleterske i 5. krajiške divizije NOVJ.]] U povjerljivom izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 26. avgusta 1944. godine, analizirano je stanje na [[Balkansko poluostrvo|Balkanu]] nakon objave rata Trećem Reichu od strane [[Bugarska|Bugarske]] te proglašenja neutralnosti [[Rumunija|Rumunjske]] (i jedna i druga su do tada bile potpisnicama [[Trojni pakt|Trojnog pakta]]), neposredno po ulasku jedinica [[Crvena armija|Crvene armije]] na teritorij dvije države. Oficiri Wehrmachta anticipiraju držanje četnika Draže Mihailovića u novonastaloj, kompliciranoj situaciji: {{izdvojeni citat|Ustanički pokreti na području Balkana – izuzev pokreta Draže Mihailovića – dobit će pojačan zamah, tako da ubrzo treba očekivati prekid svih vlastitih veza s cijelim južnim Balkanom. '''Pokret Draže Mihailovića predstavlja jedinu antiboljševičku organizaciju koja, uz odgovarajuću potporu, može biti dugoročno korisna našim interesima u borbi protiv boljševizma'''.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=874&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000870—000871.] ({{jez-njem|"Darüber hinaus werden die Aufstandsbewegungen im Balkan–Raum – abgesehen von der DM–Bewegung – verstärkten Auftrieb erhalten, so dass in Kürze mit einer Unterbrechung sämtlicher eigenen Verbindungen nach gesamtem Süd–Balkan gerechnet werden muss. Die DM–Bewegung stellt bei entsprechender Unterstüzung die einzige antibolschewistische Organisation dar, die im Kampf gegen den Bolschewismus auf längere Sicht unseren Interessen nutzbar gemacht werden kann."}})</ref>}} [[Bitka za Srbiju 1944.]] je bila zajednički saveznički poduhvat sa ciljem ovladavanja središnjim komunikacijskim prostorom nemačkih snaga na Balkanu. Dejstva na tlu izvršavala je [[NOVJ]], a [[Saveznici]] su obezbeđivali borbeno sadejstvo, snabdevanje i pomoć iz vazduha. Četnici su se u ovim borbama našli direktno na strani [[Wehrmacht]]a. U to vreme, Saveznici su već promenili odnos prema [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevim]] snagama, a njihov prioritet u Jugoslaviji postalo je jačanje snaga [[NOVJ]] u Srbiji.<ref>{{Cite web |title=Ficroj Meklejn: RAT NA BALKANU, glava 11 - NOVI DOGOVOR |url=http://www.znaci.org/00001/1_11.htm |access-date=2023-08-14 |archive-date=2023-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230902100016/https://www.znaci.org/00001/1_11.htm }}</ref> Vrhovni štab NOVJ nameravao je da partizanske snage u Srbiji pomogne prodorom jačih snaga iz [[Bosna|Bosne]] i [[Crna Gora|Crne Gore]]. Nemačka komanda, kao i Mihailović, bili su rešeni da to spreče. Ključnu fazu bitke za Srbiju predstavlja [[Durmitorska operacija|operacija »Rübezahl«]]. Njemačka Komanda Jugoistoka prikupila je za ovu operaciju sljedeće raspoložive snage: {{izdvojeni citat|''Predmet'': Planiranje »Ribecal«,  1.) Snage koje učestvuju: a) Južna grupa: glavni deo 1. brd. div., albanska milicija i delovi SS-divizije »Skenderbeg«, b) Bor[bena] grupa »Jugozapad«: 2 ojačana bataljona 181. peš. divizije sa III/13. SS-puka, c) S[evero] z[apadna] grupa: 2. puk Brandenburg (bez 1 bat.), 3/12. tenk. bat. z. b. V., CDK i četnici (Drinski korpus), d) S[everna] grupa: 14. SS-puk (bez III), e) I[stočna] grupa: Viša k-da III/363. puka, 696. bat. feldžandarmerije, delovi 297. izv. bat., 2/201. brig. jur. topova, f) Grupa »Krempler«, g) Padobranski lov. bat. »Brandenburg«<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=491&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000486.] <br /> ({{jez-njem|"Betr.: Plannung "Rübezahl". <br /> 1.) Beteiligte Kräfte: <br /> a) Südgruppe: Masse 1. Geb. Div., alban. Milizen und Tle. SS–Div. Skanderbeg. <br /> b) Kgr. Südwest: 2 verst. Btlne. 181 J.D. mit III./SS–13 <br /> c) NW–Gruppe: 2. Rgt. Brandenburg (o. 1 Btln.) 3./Pz. Abt. z.b.V. 12, MFK, und Cetniks (Drina–Korps). <br /> d) N–Gruppe: SS–Rgt. 14 (ohne III.). <br /> e) O–Gruppe: Höh. Kdo. mit III./363, Feld Gend.Abt. 696, Tle. A.A. 297, 2./Stu. Gesch.Brig 201. <br /> f) Gruppe Krempler. <br /> g) Fallschirm–Jg.Btl. Brandenburg."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_108.htm Izveštaj Komandanta Jugoistoka od 12. avgusta 1944. Vrhovnoj Komandi Vermahta o sastavu borbenih grupa i njihovim pravcima napada u operaciji »Ribecal«], Zbornik NOR-a, tom XII, knjiga 4, dokument br. 108.</ref>}} [[NOVJ]] je nastojala da koncentriše snage na levoj strani [[Lim (reka)|Lima]] za proboj u [[Srbija|Srbiju]]. Nemačka [[Komanda Jugoistoka (Nemačka)|Komanda Jugoistoka]] je rešila da brani [[Srbija|Srbiju]] aktivnim dejstvima - sprečavanjem pokreta jedinica [[NOVJ]] kroz [[Bosna|Bosnu]] prema zapadu, kao i nizom krupnih i ambicioznih operacija u [[Sandžak]]u i istočnoj [[Bosna|Bosni]] sračunatih na razbijanje koncentracija [[NOVJ]] i njihovo onesposobljavanje za ofanzivna dejstva. Snage [[JVuO]] sa velikim entuzijazmom učestvovale su u ovim operacijama, kao i u onim koje je organizovao nemački komandant [[Srbija|Srbije]] protiv lokalnih partizana i povremenih prodora. Vrhunac ovog sadejstva nastupio je u avgustu [[1944]],<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[Službena beleška oficira Abvera Komande Jugoistoka od 22. avgusta 1944. sa referisanja komandanta Jugoistoka Adolfu Hitleru, http://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230814062743/https://znaci.org/00001/4_12_4_112.htm |date=2023-08-14 }}] Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 112</ref> kada su se odvijala najintenzivnija i najmasovnija dejstva. U izvještaju Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. godine upućenom Vojnoupravnom komandantu Jugoistoka, konstatuje se ozbiljna političko-bezbjednosna kriza uzrokovana uspješnim partizanskim manevrom, tj. prodorom u Srbiju: {{izdvojeni citat|Započeo je očekivani veliki Titov napad na Srbiju. Dok su u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]], na [[Drina|Drini]], pripremljene jedinice bile tako desetkovane našim akcijama da mu tamo samo slabe snage stoje na raspolaganju, dotle je jačim delovima Titovih jedinica, koje su bile u centralnom delu [[Crna Gora|Crne Gore]], oko 3 divizije, pošlo za rukom da upadnu u [[Južna Srbija|južnu Srbiju]] i da pređu dolinu [[Ibar|Ibra]]. One sada u rejonu između Ibra i [[Južna Morava|Južne Morave]], po sjedinjavanju sa tamošnje 3 srpske crvene divizije, ugrožavaju obe glavne saobraćajne arterije prema jugu. Slobodu pokreta ovih, oko 10.000 ljudi jakih i dobro naoružanih, združenih jedinica uspeli smo, istina u teškim borbama i uz mnogo gubitaka, pomoću nemačkih, bugarskih i srpskih snaga (četnici i [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]]) da suzimo; ipak, one su preslabe da bi, s obzirom na otkazivanje bugarskih jedinica, izborile odlučujuće uspehe.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_109.htm Izveštaj Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. komandantu Jugoistoka o vojno-političkoj i privrednoj situaciji u Srbiji]</ref>}} Koliki su značaj najviši okupacioni dužnosnici u Jugoslaviji pridavali upotrebi četničkih jedinicâ u borbi protiv snaga NOVJ, može se zaključiti i na osnovu jedne naredbe od 26. avgusta 1944. godine, koju potpisuje feldmaršal [[Maximilian von Weichs]]: {{izdvojeni citat| ''Naređenje komandanta Jugoistoka'' Suštinski zadatak [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]] i Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od sada pa nadalje jeste dovesti i držati sve četničke jedinice u Srbiji i Crnoj Gori u borbenom dodiru s crvenim snagama, kako im ne bi bilo dopušteno preuzimanje vlastite inicijative, koja bi zbog cjelokupne situacije mogla biti uperena i protiv Njemačke. Odbijanje borbe protiv komunista mora se odmah prijaviti kao prijeteći simptom.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=13&rec=311&roll=191 NARA, T311, Roll 191, frame no. 000007.] <br /> ({{jez-njem|"Befehle OB.Südost <br /> Eine wesentl. Aufgabe Pz.AOk 2 und Mil.Befh.Südost ist ab sofort sämtl. in Serbien und Montenegro stehenden Cetnikverbände in Gefechtsberührung mit roten Kräften zu bringen und zu halten, um sie nicht zu einer eigenen Initiative die in Auswirkung der Gesamtlage auch gegen Deutschland gerichtet sein könnte gelangen zu lassen. Weigerung, dem Kampf gegen den Komm. aufzunehmen, ist als bedrohliches Symptom sofort zu melden."}})</ref>}} Uoči bitke sa partizanima, nemački Wehrmacht je snabdeo četnike svim raspoloživim zalihama italijanskog pešadijskog oružja i municije: {{izdvojeni citat|U nadovezi na dogovor od 15. 8. saopštava se, da se za izdavanje četničkim jedinicama mogu staviti na raspolaganje, u najboljem slučaju, sledeća oružja: 7.000 pušaka 6,5 mm (ital.) sa po 100 metaka, <br /> 50 teš. mitraljeza 8 mm (ital.) sa po 13.000 metaka, <br /> 42 laka bacača 4,5 mm (ital.) sa po 250 metaka. Upozorava se na to, da je time iscrpljena celokupna zaliha italijanske pešadijske municije u domenu Komandanta Jugoistoka i da se nove pošiljke mogu očekivati tek od oktobra 1944. godine i to u ograničenom obimu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=587&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000582.] <br /> ({{jez-njem|"Im Nachgang zur Besprechung vom 15.8. wird mitgeteilt, dass für Ausgabe an Cetnik–Einheiten äusserstenfalls folgende Waffen zur Verfügung gestellt werden können: <br /> 7 000 Gewehre 6,5 mm (i) mit je 100 Schuss, <br /> 50 s.M.G. 8 mm (i) mit je 13 000 Schuss, <br /> 42 le.Gr.W. 4,5 cm (i) mit je 250 Schuss. <br /> Es wird darauf aufmerksam gemacht, dass damit der gesamte Bestand an ital. Inf. Munition im Bereich O.B.Südost erschöpft ist und Neulieferung in beschränktem Maße erst ab Oktober 44 erwartet werden darf."}})</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/4_14_4_228.htm Obaveštenje operativnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 16. avgusta 1944. obaveštajnom odeljenju o odobrenim količinama oružja i municije četničkim jedinicama]</ref>|Obaveštenje komande Jugoistoka o odobravanju oružja i municije četnicima (16. avgust 1944.)}} U nacrtu jednog izvještaja, sastavljenog od strane oficirâ Armijske grupe »F« u ljeto 1944. godine, sumira se iskustvo njemačkih okupacionih organa sa Mihailovićevim četnicima u [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupiranoj Jugoslaviji]]: {{izdvojeni citat|Dosadašnje držanje D.M.-a ima sljedeće karakteristike: a) Aktivna borba protiv komunista u Srbiji, Crnoj Gori i Hrvatskoj, s tim što je ova borba zbog brojčane, a naročito materijalno-tehničke nadmoći komunista, uvijek rizična za snage D.M.-a, b) Neispunjavanje od Saveznika postavljenih specijalnih zadataka, c) Lokalna, ponekad vrlo aktivna saradnja sa njemačkim trupama, obavještajnim i ostalim okupacionim organima, d) Potpuna spremnost za izvršavanje taktičkih instrukcija izdatih od strane njemačkih oficira za vezu, e) Stalno ponavljanje zahtjeva za municijom i oružjem radi borbe protiv komunista, kao nagrada za dokazanu lojalnost.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=970&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000960.] <br /> ({{jez-njem|"Das bisherige Verhalten der DM–Bewegung ist gekennzeichnet: <br /> a) durch eine aktive Kampfführung gegen den kommunistischen Feind in Serbien, Kroatien und Montenegro, die bei zahlenmässiger und vor allem waffentechnischer Überlegenheit der kommunistischen Banden in jedem Falle mit einem besonderen Risiko für die DM–Kräfte verbunden ist, <br /> b) durch die Nichtausführung der von den Allierten generell und im Form von Spezialaufgaben gegebenen Sabotageaufträge, <br /> c) durch eine örtliche, z.Zt. sehr rege Zusammenarbeit der DM–Cetniks mit der deutschen Sicherungstruppe, den Abwehrorganen und den für Ausnutzung des Landes eingesetzten deutschen Dienststellen bezw. deren Organisationen, <br /> d) durch eine absolute Bereitwilligkeit, sich den taktischen Weisungen der deutschen Verbindungsoffiziere zu unterwerfen, <br /> e) durch die wiederholten Versuche, für bewiesene Loyalität Munition und Waffen zum Kampf gegen den kommunistischen Feind zu erhalten."}})</ref>}} Kada su partizani konačno uspeli da se probiju u Srbiju i krenu ka Beogradu, nastupila je panika u redovima okupatora i kvislinga/kolaboracionista: {{izdvojeni citat|Titovi partizani upali su u septembru 1944. u Srbiju i to na više mesta. Zapadni deo Srbije bio je potpuno nezaštićen. Tamo je bio stacioniran samo mali broj nemačkih policijskih jedinica, koje su, zajedno sa četnicima, tu i tamo još vodile borbe. Sa svih strana neprijatelj je krenuo ka Beogradu. U gradu je vladao mir. '''Mi smo sedeli u Beogradu ne na buretu baruta, nego smo se nalazili u njemu'''.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 164–165.</ref>|[[Hermann Neubacher]], “Sonderauftrag Südost”}} U izveštaju od 18. septembra 1944, komandant Jugoistoka feldmaršal Maximilian von Weichs jasno sagledava težinu situacije u kojoj su se našle okupacione snage u Srbiji usljed nezadržive partizanske ofanzive. Von Weichs smatra da se njemačkom vođstvu poput imperativa nameće nastavak saradnje sa Mihailovićevim četnicima: {{izdvojeni citat|Loša situacija u Srbiji: zbog pomanjkanja vlastitih snaga, napredovanje partizana se može još samo usporiti; politika upotrebe četnika pri tome je od nesmanjene važnosti, te će biti nastavljena svim sredstvima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=763&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000758.] <br /> ({{jez-njem|"Es kommt also darauf an, gegenüber den Banden in Serbien weiterhin mit unterlegenen Kräften eine Verzögerungstaktik zu betreiben in der Hoffnung, daß durch innerpolit. Gegensätze oder Versorgungsschwierigkeiten ihre Stoßkraft geschwächt wird. Ein Einspannen noch kampfbereiter Cetniks ist dabei von unverminderter Bedeutung u. wird mit allem Mitteln betrieben."}})</ref>|V. Weichs-ova ocjena situacije od 17.9.44 (18.9.44)}} Četnici su nudili okupatoru sadjejstvo u borbi protiv snaga NOVJ u zamjenu za municiju i naoružanje: {{izdvojeni citat|Više četničkih vođa s područja Beograda nudi se za borbu protiv komunista pri isporuci oružja i municije od strane Nijemaca.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=789&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000784.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: Kampfangebote mehrerer Cetnik–Führer Raum Belgrad gegen Kommunisten bei Waffen– und Munitionslieferung durch Deutsche."}})</ref>|Večernji izvještaj obavještajnog odjeljenja Armijske grupe »F« za 19. septembar 1944. godine}} Krajem septembra 1944, četnici učestvuju s njemačkim jedinicama u borbi protiv partizana u raznim dijelovima Srbije. Tako u zapadnoj Srbiji, [[4. grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]] pod komandom potpukovnika [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]] i trupe Wehrmachta pokušavaju spriječiti prodor snaga NOVJ: {{izdvojeni citat|Zapadna i centralna Srbija: [...] Dijelovi Borbene grupe fon Jungenfeld prebačeni u Šabac, odakle su 26. septembra, u sadejstvu sa četničkom formacijom Račića, vršili napad na [[12. vojvođanski korpus NOVJ|12. korpus NOVJ]] koji nadire s juga.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1027&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 001015.] <br /> ({{jez-njem|"West– und Mittel– Serbien: <br /> Tle. Kgr. v. Jungenfeld nach Sabac verlegt, von dort 26.9. im Zusammenwirken mit Cetnik–Verband Racic Angriff auf von Süd vordringendes XII. rotes Korps."}})</ref>|Tajni dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Wehrmachta od 25. septembra 1944. godine}} Ova elitna četnička formacija pomagala je okupatoru u zapadnoj Srbiji već početkom septembra te godine: {{izdvojeni citat|[[Požega (Srbija)|Požegu]] zauzele vlastite trupe u sadejstvu sa četnicima (Račića).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=247&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000246.] <br /> ({{jez-njem|"Pozega durch eigene Truppe in Zusammenwirken mit Cetniks (Racic) genommen."}})</ref>|Večernji izvještaj Obavještajnog odjeljenja Armijske grupe »F« za 6. septembar 1944. godine}} Pukovnik von Jungenfeld se nalazio na čelu 5. policijskog puka, sa štabom u [[Šabac|Šapcu]]. O saradnji visokih četničkih oficira sa Jungenfeldom, poput komandanta Kolubarskog korpusa JVuO kapetana Milorada Lapčevića, generala [[Svetomira Đukića]], komandanta Severnih pokrajina JVuO (tj. [[Vojvodina|Vojvodine]] i [[Slavonija|Slavonije]]) ili majora Ilije Orelja, u vezi sa planiranjem krupnije operacije protiv snagâ [[NOV i POJ]] u [[Srem]]u avgusta 1944. godine, general Dragoljub Mihailović je bio obaviješten od strane pukovnika Dragomira Radovanovića, delegata Vrhovne komande Jugoslovenske vojske u otadžbini za Vojvodinu: {{izdvojeni citat|Dobro je što je kapetan Lapčević postavljen za komandanta Sremske jurišne grupe, no on je svojim radom za poslednji mesec dana stalno radio sa nemačkim komandantom iz [[Šabac|Šapca]]. On — kapetan Lapčević je izvodio akciju u [[Kupinovo|Kupinskom]] kutu po zapovesti nemačkog komandanta iz Šabca, javno sa njim sedeo obilazio Kupinski kut naravno da su u ovom pogledu sudelovali đeneral Đukić i major Orelj. Major Orelj je potpuno zabrljao. Nezgodno je što se svuda prestavlja za Vašeg Delegata te u ime Vaše onako pijan naređuje i govori. Sve ovo vide ovi naši mladi komandanti koji vode ljude i koji treba da nose ceo teret borbe na svojim leđima. Oni nemogu da dozvole da im neko prebaci da su saradnici Nemaca. Kapetan Lapčević, đeneral Đukić i major Orelj mogli su i trebali da rade, ali samo tajno, a nikako javno svakog dana sedeti u kafani u s. [[Ušće (Obrenovac)|Ušće]] pored puta [[Obrenovac]]—Šabac, još đeneral Đukić sa đeneralskom kapom i t.d. Da umirim ove mlade ljude i da im objasnim da će se ovo zabraniti i da će se ako se šta radi, u buduće tajno raditi, trebalo je dosta vremena i muke.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_37.htm Izveštaj delegata Vrhovne komande za Vojvodinu od 22. avgusta 1944. Draži Mihailoviću o akcijama protiv NOV i POJ u Sremu i o saradnji sa nemačkim trupama]</ref>}} Iz Armijske grupe »F« javljeno je 13. septembra 1944. godine da Mihailovićevi četnici pomažu okupacionoj sili i prilikom defanzivnih akcijâ u zapadnoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Sjeverozapadna Srbija: Noćni napad crvenih bandi na [[Valjevo]] odbijen od strane četnika i vlastitih snaga.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=553&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000550.] <br /> ({{jez-njem|"NW–Serbien: <br /> Nachtangriff roter Banden auf Valjevo durch Cetniks und eig. Kräfte abgeschlagen."}})</ref>|Tajni dnevni izvještaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«) za 13. IX 1944.}} U [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]] četnici su asistirali okupatoru pri zaštiti objekata od strateškog značaja za ratnu privredu Trećeg Reicha, čime je Nijemcima znatno olakšavana eksploatacija rudnih bogatstava u zemlji: {{izdvojeni citat|Napad bandi na rudnik uglja [[Bogovina]] odbijen od strane DM–jedinicâ i mešovite borbene grupe (Landesschützen iz [[Bor]]a i delovi 1. policijskog dobrov. bataljona).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=403&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289656.] <br /> ({{jez-njem|"BANDENANGRIFF AUF KOHLENBERGWERK BOGOVINA DURCH DM–VERBAENDE UND GEMISCHTE KGR (LDS AUS BOR UND TLE. POL. FREIW.BTL. 1) ABGEWIESEN."}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«), 27. VIII 1944. godine}} Načelnik štaba Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO kapetan [[Neško Nedić]] je 13. septembra izdao naredbu kapetanu Vojislavu Markoviću da u najtješnjoj vezi sa njemačkim okupacionim snagama odbace [[1. proleterska divizija|Prvu proletersku diviziju]] prilikom napada na Valjevo: {{izdvojeni citat|Tvoj korpus za sada ostaje za akciju prema Valjevu — prema komunističkoj grupi dejstvuje u Kolubari. Pošto ovu akciju vode uglavnom Nemci to će tvoja uloga biti da naslonom naših i u sporazumu sa njima izvršiš tučenje crvenih sugerišući Nemcima najpogodnija rešenja. Od Nemaca ćeš neposredno da se snabdevaš municijom, a glavni zadatak ti je da prisustvom uz nemačke trupe goniš i hvataš komuniste koje oni razbijaju.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_69.htm Naređenje načelnika štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 13. septembra 1944. komandantu 7. jurišnog korpusa da sadejstvuje s nemačkim trupama u odbijanju napada 1. proleterske divizije NOVJ na Valjevo]</ref>}} Istovremeno, Nijemci otpočinju s izvođenjem [[Operacija Cirkus|operacije »Cirkus«]] ({{jez-njem|Zirkus}}), čiji je cilj bio ovlađivanje [[Kolubara|kolubarskim]] pobrđem. Operacija je počela 24. septembra 1944, uz učešće [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS-divizije »Prinz Eugen«]], [[Brandenburger|1. puka »Brandenburg«]] (bez 1. bataljona), 202. tenkovskog bataljona, dijelova 5. policijskog puka i pripadnikâ Šumadijske i Kolubarske grupe korpusa JVuO.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.pdf Pregled dejstava potčinjenih jedinica vojnoupravnog komandanta Jugoistoka (Armijske grupe »Srbija«) od 23. avgusta do 4. novembra 1944. godine]</ref> Prethodnog dana, ispred Komande Jugoistoka je načelnik štaba Armijske grupe »F« general [[Arthur Winter]] uputio izvještaj kojim najavljuje početak operacije, napominjući da će se i brojne četničke jedinice boriti na strani Wehrmachta: {{izdvojeni citat|Početak "Cirkusa" 24. septembra. [...] Sve naše snage u sjeverozapadnoj Srbiji potčinjene su Borbenoj grupi fon Jungenfeld. U kruševačkom kraju uspješno napredovanje većih četničkih snaga, uz podršku 12. bataljona iz sastava [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]], protiv crvenih bandi u području sjeverozapadno od Kruševca. Pothvat će biti nastavljen sa 6.000 četnika.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=941&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000931.] <br /> ({{jez-njem|"Beginn "Zirkus" 24.9. Durch Aufkl.– Vorstoss 1. Rgt. Brandenburg Arandjelovac stark feindbesetzt festgestellt. Sämtl. eig. Kräfte in NW–Serbien Kgr. v. Jungenfeld unterstellt. Raum Krusevac erfolgreicher Vorstoss stärkerer Cetnik–Kräfte, unterstützt durch 2./Pz.Abt.z.b.V.12 gegen rote Banden Raum NW Krusevac. Unternehmen wird mit 6000 Cetniks fortgeführt."}})</ref>|Povjerljivi izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 23. IX 1944.}} 1. oktobra 1944. godine, potpukovnik Dragoslav Račić i kapetan Neško Nedić naređuju potčinjenim zapovjednicima korpusâ iz sastava Četvrte grupe da, skupa sa njemačkim jedinicama, krenu u pomoć okupatorskom garnizonu u Šapcu koji je blokiran: {{izdvojeni citat|Drugoga oktobra u šest časova polaze u napad nemačke trupe: — Iz Šapca bataljon Brandenburga sa deset bornih kola, koji će se prikupiti na drumu šest kilometara severozapadno od Debrca (no ako most na Oridu bude porušen, ovaj bataljon krenuće na Vladimirce) odakle u 7,30 časova napada u pravcu sela Jalovik. — Iz Obrenovca ojačana četa pešadije sa tri tenka biće spremna za napad u 7,30 časova na Ušću i napašće preko Beljina ka selu Mesarci — Debrcu a potom selu Krniću. — Kolona iz Uba od dve čete pešadije i dva tenka, stoji spremna u sedam časova u Banjanima za napad pravcem selo Kožur — Krnić. Naše trupe će učestvovati sa jedinicama u napadu dok se ne očisti prostor Debrc — Jalovik — Krnić — Kožur, da bi potom produžile marš po zapovesti za prodor od prvog oktobra. NAREĐUJEM: 1. — Drugi jurišni korpus u sedam časova spreman u selu Ušće stupa u vezu sa nemačkom kolonom iz Obrenovca i napada sa njom zajedno. 2. — Treći korpus u sedam časova prikupljen u Banjanima stupa u vezu sa nemačkom kolonom sa Uba i napada sa njom zajedno. 3. — Valjevski korpus sa štabom grupe polazi iz Skele u 7 časova pravac Debrc, gde će se zadržati u rezervi. Radio vezu održavaće jedinice sa Štabom svakog časa.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_79.htm Zapovest Štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 1. oktobra 1944. komandantima 2, 3. i 7. jurišnog korpusa za sadejstvo s nemačkim trupama u deblokadi Šapca]</ref>}} U septembru su kvislinške formacije [[Srpska državna straža|Srpska državna]] i [[Srpska granična straža|granična straža]] preformirane u [[Srpski udarni korpus]] (jačine 6.800), stavljen pod Mihailovićevu komandu.<ref>[http://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.htm Izveštaj komandanta Armijske grupe "Srbija" od 4. novembra 1944] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230714172817/https://znaci.org/00001/4_12_4_168.htm |date=2023-07-14 }}, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 168</ref> U prvoj polovini septembra, četničko-nemačka odbrana [[Srbija|Srbije]] sa zapada doživela je slom usled prodora [[NOVJ]]. Bitka za [[Srbija|Srbiju]] definitivno je rešena tokom oktobra [[Beogradska operacija 1944.|Beogradskom operacijom]], uz sadejstvo [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] sa oklopnim snagama [[Crvena armija|Crvene armije]]. No, i pored toga, JVuO je nastavila sadejstvovati sa Vermahtom: {{izdvojeni citat|Glavni štab DM-a premješten je u Bosnu usljed napredovanja komunista u Srbiji; međutim, povlačenje četničkih snaga iz Srbije u Bosnu još uvijek nije sprovedeno. Uprkos slabijoj borbenoj efikasnosti, Račićevi četnici nastavljaju borbu protiv komunista. Pod jakim komunističkim pritiskom, još se četničkih vođâ, uključujući i one iz ist. Srbije, izjasnilo spremnim za borbu protiv komunista zajedno s njemačkim Wehrmachtom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=101&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame 000095: Izvještaj o neprijatelju u Srbiji, Hrvatskoj, Crnoj Gori i Albaniji (Dodatak za savjetovanje kod načelnika štaba jugoistoka od 2. oktobra 1944.)] <br /> ({{jez-njem|"Der Hpt.Stab DM ist infolge Vorrückens der Kommunisten in Serbien nach Bosnien verlegt worden, ein Abzug von Cetnik–Kräften aus dem Serbischen Raum nach Bosnien hat dagegen noch nicht stattgefunden. Trotz ihrer Unterlegenheit an Kampfwert stehen die Cetniks des Racic weiterhin im Kampf gegen die Kommunisten. <br /> Unter dem starken kommunistischen Druck haben sich weitere Cetnik–Führer, auch aus O–Serbien bereit erklärt, gemeinsam mit der Deutschen Wehrmacht gegen die Kommunisten zu kämpfen."}})</ref>|Izvještaj [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 2. oktobra 1944.}} {{izdvojeni citat|Četnička grupa [[Siniša Ocokoljić|Ocokoljića]] iz istočne Srbije osiguravala je pozadinu Müllerovom korpusu prilikom borbi protiv Rusa u rejonu okuka Dunava–Zaječar.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=568&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000562-000564: Držanje D.M.-četnika u Srbiji (dodatak za izvještaj o neprijateljskim namjerama od 19. oktobra 1944.)] <br /> ({{jez-njem|"Die ostserbische Cetnikgruppe des Ocokoljic hat dem Korps Müller bei den Verteidigungskämpfen gegen die Russen im Raum Donauschleife–Zajecar Dienste zur Freihaltung der rückwärtigen Verbindungen geleistet."}})</ref>|Njemački izvještaj od 19. oktobra 1944.}} Opšta (pozitivna) ocjena o doprinosu četničkih snaga u borbi na strani njemačkog Wehrmachta tokom bitke za Srbiju, data je u izvještaju štaba [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], poslatom 21. avgusta 1944. godine Vojnom zapovjedniku Jugoistoka generalu [[Hans Felber|Felberu]]: {{izdvojeni citat|Njemačko vođstvo u Srbiji je stoga moralo tražiti pomoć većih dijelova četnika Draže Mihailovića. Oni su slabo naoružani i nedavno su teško pogođeni usljed izostanka obuke pojedinačnih boraca. Ipak, dobro su se borili, pretrpjeli su znatne krvave gubitke i mogu se označiti kao bezuslovno antikomunistički.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=985&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000975.] ({{jez-njem|"Die deutsche Führung in Serbien mußte sich daher schon bisher der Mithilfe stärkerer Teile der DM–Cetniks bedienen. Diese sind schlecht bewaffnet und infolge geringer Ausbildung des Einzelkämpfers in der letzten Zeit stark angeschlagen worden. Sie haben sich aber gut geschlagen, erhebliche blutige Verluste zu verzeichnen und können als unbedingt antikommunistisch bezeichnet werden."}})</ref>|Njemačka procjena brojnosti partizanskih, njemačkih i kvislinških jedinica u Srbiji (21. august 1944).}} === Proboj četnika i Nijemaca iz Srbije (1944) === {{Poseban članak|Proboj četnika i Nijemaca iz Srbije|Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)}} [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-J28413, Jugoslawien, deutscher Rückzug.jpg|thumb|Nemački vojnici se povlače iz Srbije.]] Tokom septembra [[1944]]. glavna četnička mobilna formacija u centralnoj i zapadnoj Srbiji, [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa]] pod komandom [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]], skupa sa drugim pridruženim jedinicama, poražena je od nadirućih snaga [[NOVJ]] i potisnuta prema [[Beograd]]u. Ove su jedinice Nemci tokom [[3. oktobra|3]], [[4. oktobra|4.]] i [[5. oktobra]] 1944. vozovima prebacili sa željezničkih stanica Topčider i Ripanj do [[Kraljevo|Kraljeva]].<ref name="ReferenceC">Ratko Parežanin; MOJA MISIJA U CRNOJ GORI, Rim, 1974, str. 17-18.</ref><ref>Radomir Milošević-Čeda: ZAKASNELI RAPORT, Interprint, Beograd, 1996, str. 78-79.</ref> {{izdvojeni citat|Noću, iza ponoći, između 3. i 4. oktobra 1944, krenuli smo iz Beograda, sa železničke stanice u Topčideru... Uveče sam se oprostio sa komandantom Korpusa, generalom Kostom Mušickim... Kod Mušickog je u tom trenutku bio [[Nikola Kalabić]], a u štabu Dobrovoljačkog Korpusa sam primetio i Neška Nedića... Došli su da se dogovaraju sa Dobrovoljačkom komandom i da traže opremu i ostalo. Na brzinu progovorio sam nekoliko reči sa Neškom Nedićem. U vozu su s nama putovali i Kalabićevi četnici. Rekoše nam da idu do Kraljeva, gde se vrši koncentracija četnika za borbu.<ref name="ReferenceC"/>|Nedićev ministar [[Ratko Parežanin]]}} O oštrini borbi koje su se vodile između snaga NOVJ, s jedne, te okupatorsko-kolaboracionističkih jedinica s druge strane, svjedoči i jedan njemački izvještaj neposredno pred [[Beogradska operacija|pad Beograda]]. U izvještaju se apostofira strateški značaj koji je, za odbranu glavnog grada Srbije, predstavljala bojišnica u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]], koju su držale jedinice Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO kojom je komandovao potpukovnik Račić: {{izdvojeni citat|Račićeva jurišna grupa korpusa, koja je u septembru u teškim borbama na savskom zavoju bila potisnuta iz područja Čačak–Požega–Užice zbog napredovanja Titovih snaga u zapadnoj Srbiji ka severu, probila se natrag u područje Užice–Požega–Čačak zapadno ka Drini u pojedinačnim grupama, trpeći velike gubitke, nakon što su nemačke snage raspoređene u ovom području povučene na [[Istočni front]]. Usled nedostatka municije i oružja te u odsustvu nemačkih snaga koje bi ga poduprle, Račić je od tada mogao izvoditi samo manje operacije protiv komunističkih grupa. <br /> Brzo napredovanje Rusa preko doline Morave do saobraćajnice Beograd–Kraljevo potpuno je promenilo situaciju kod četnika. Čini se da je bliski kontakt s nemačkim trupama bio poremećen brzim pokretima nemačkih trupa uzrokovanim borbama, tako da se s te strane teško mogao vršiti bilo kakav kontinuirani uticaj na četnike.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=568&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame no. 000562.] <br /> ({{jez-njem|"Die im September durch den Nordvormarsch der Tito–Kräfte im westserbischen Gebiet aus dem Raum Cacak–Pozega–Uzice in harten Kämpfen gegen den Savabogen zurückgedrückte Sturmkorpsgruppe Racic hat sich nach Abzug der in diesem Raum eingesetzten deutschen Kräfte an die Ostfront wiederum unter starken Verlusten in Einzelgruppen in das Gebiet westlich der Drina und den Ausgangsraum Uzice–Pozega–Cacak durchgekämpft. Wegen Mangel an Munition und Waffen und im Hinblick auf das Fehlen deutscher Kräfte als Rückhalt hat Racic seitdem nur kleinere Aktionen gegen komm. Gruppen durchführen können. <br /> Das rasche Vordringen der Russen über das Moravatal bis zur Straße Belgrad–Kraljevo hat die Lage der Cetniks völlig verändert. Die Tuchfühlung mit der deutschen Truppe scheint durch die im Kampfverlauf notwendig gewordenen raschen deutschen Truppenverschiebungen unterbrochen zu sein, sodass von dieser Seite die Möglichkeit zu laufender Einwirkung auf die Cetniks kaum mehr bestand."}})</ref>|Držanje D.M.-četnika u Srbiji (dodatak za izvještaj o neprijateljskim namjerama od 19. oktobra 1944.)}} U večernjem izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] za 23. oktobar 1944. godine ponovo se pominje da je povučena nova linija [[Istočni front|Istočnog fronta]], kao i da ona prolazi preko teritorije okupirane Srbije i [[Balkan]]a. Iz dokumenta se može zaključiti kako četnička formacija potpukovnika Dragoslava Račića sudjeluje u frontu kao dio osovinskih snagâ, što je njemačkom Wehrmachtu svakako olakšalo povlačenje jedinicâ iz Grčke: {{izdvojeni citat|Istočni front: <br /> Pokušaj očigledno slabijih snaga [neprijatelja] da sa juga opkole našu borbenu grupu zapadno od [[Kriva Palanka|Krive Palanke]]. Uništenje neprijateljske grupe 24 km severoistočno od [[Priština|Prištine]] (300 poginulih neprijateljskih vojnika; uništeno ili zaplenjeno brojno oružje, vozila i vojna oprema). Vazdušno izviđanje ukazuje na pokret jakih snaga iz područja [[Kragujevac|Kragujevca]] ka [[Gornji Milanovac|Gor. Milanovcu]]. Četnička grupa Račića blokira rejon [[Čačak]]–[[Kraljevo]]–[[Požega (Srbija)|Požega]]. Pokreti naših snaga radi povlačenja u oblast severozapadno od [[Beograd]]a i dalje se odvijaju bez ometanja od strane neprijatelja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=655&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame no. 000649.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Abendmeldung vom 23.10.1944. <br /> Ostfront: <br /> Umfassungsversuch eigener Kampfgruppe W Kriva Palanka mit anscheinend schwachen Kräften von S. Vernichtung einer Feindgruppe 24 NO Pristina (300 Feindtote, zahlreiche Waffen, Fahrzeuge und Kriegsgerät vernichtet oder erbeutet). <br /> Aus Raum Kragujevac nach Luftaufklärung Bewegung starker Kräften gegen Grn. Milanovac. Cetnik–Gruppe Racic blockiert Raum Cacak, Kraljevo, Pozega. Eigene Absetzbewegungen Raum NW Belgrad auch weiterhin von Feind nicht verstört."}})</ref>}} O »formiranju novog istočnog fronta« pišu 4. novembra 1944. i feldmaršal [[Maximilian von Weichs]] i general [[Hans Felber]]. U izvještaju koji predstavlja svojevrsni pregled najvažnijih događaja za period avgust—novembar 1944, najviši oficiri Wehrmachta na teritoriji okupirane Jugoslavije računaju da se, pored četnika Draže Mihailovića, na strani Nijemaca u ovom »frontu« bore i [[Ruski zaštitni korpus|RZK]], [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] i [[Srpska državna straža|SDS]], zaključujući da je situacija kritična za okupatora i kolaboracioniste: {{izdvojeni citat|Uprkos mobilizaciji jedinica za uzbunu i koncentraciju neznatnih rezervi, uz bezobzirno ostavljanje otkrivenih širih delova zemlje, prodor Titovih snaga preko Ibarske doline prema jugoistoku Srbije u žestokim borbama nije mogao da bude sprečen. Grupa armija »F« je protiv Titovih snaga, pripremljenih u Crnoj Gori, bacila u borbu 1. brd. div.[iziju]. Izmičući njenom pritisku, druge Titove jedinice su početkom avgusta prešle jugozapadnu granicu Srbije. Isprva je namera vojnoupravnog komandanta Srbije bila da otkloni glavno ugrožavanje u jugoistočnoj Srbiji. U tu svrhu je 28. avgusta Komandi Grupe »Auleb« povereno komandovanje nad svima jedinicama koje su bile angažovane u jugoistočnoj Srbiji. Trebalo je da napad počne posle dovođenja 1. brd. div. iz Crne Gore. Tada je kapitulacija Rumunije od 23. 8. iz temelja izmenila situaciju u političkom i vojničkom pogledu. Na Dunavu i na granici Banata nastao je novi istočni front, a podređene bugarske snage otpale su i koncentrisale su se, napuštajući prostore koje su obezbeđivale, krajem meseca, duž glavne pruge od Velike Plane do Leskovca, u cilju odlaska za Bugarsku. Rus[ke] i srpske, kao i pol.[icijske] dobr.[ovoljačke] jedinice i četničke jedinice, koje su se do tada, uprkos svih razočarenja, borile na strani nemačkog Vermahta, postale su nesigurne, poslednje čak i delom neprijateljske. Situacija je zahtevala momentalnu mobilizaciju svih snaga koje su u tom prostoru stajale na raspolaganju, kao i dovođenje drugih nemačkih snaga iz ostalog jugoistočnog područja i njihovo angažovanje za formiranje novog istočnog fronta.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.htm Pregled dejstava potčinjenih jedinica vojnoupravnog komandanta Jugoistoka (Armijske grupe »Srbija«) od 23. avgusta do 4. novembra 1944. godine]</ref>}} U mjesečnom izvještaju Armijske grupe »F« ({{jez-njem|Heeresgruppe F}}) za oktobar 1944, poslatom Komandi Jugoistoka, konstatuje se da četnici u Srbiji nijesu u stanju održati svoje pozicije bez prisustva njemačkih okupacionih trupâ. Oficiri Wehrmachta tvrde da je „prebacivanje najvećeg dijela četničkih jedinica koje su se nalazile u sjevernoj i istočnoj Srbiji u suštini izvršeno da bi se izbjegli sukobi sa Rusima“, na čiju ih je „podmuklost“ upozorila Vrhovna komanda JVuO: {{izdvojeni citat|U borbi sa snagama 1. komun. korpusa koje su napredovale ka Beogradu, krajem septembra je Rudnički korpus [JVuO] u rejonu Lazarevca (32 km si. od Valjeva) potpuno uništen, dok je Kosmajski korpus uspio da se održi u rejonu sjeverno od Mladenovca (4 km j–ji. od Beograda). Nakon povlačenja njemačkih trupa, budući u nemogućnosti da zadrže dotadašnja operativna područja zbog premoći Rusa i komunista, četničke jedinice koje su se borile u sjeverozapadnoj i centralnoj Srbiji prebačene su do sredine oktobra na područje južno od Zapadne Morave.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&rec=311&roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001138.] <br /> ({{jez-njem|"Die Verlegung des grössten Teiles der in Nord– und Ostserbien befindlichen Cetnik–Einheiten wurde im wesentlichen zur Vermeidung von Zusammenstössen mit den Russen vorgenommem, vor deren Hinterlist das Obkdo. die Stäbe dringend warnte. <br /> Im Kampf mit den auf Belgrad vorgehenden Kräften des I.komm.Korps wurde Ende September das im Raum Lazarevac (32 NO Valjevo) stehende Rudnik–Korps völlig zerschlagen, während das Kosmaj–Korps sich im Raum Nord Mladenovac (4 SSO Belgrad) behaupten könnte. <br /> Angesichts der Unmöglichket, nach dem Abzug der deutschen Truppen die bisherigen Einsatzräume gegen die Übermacht der Russen und Kommunisten zu halten, wurden die in Nordwest– und Mittel– Serbien kämpfenden Cetnik–Einheiten biss Mitte Oktober in den Raum südlich der Westl. Morava verlegt."}})</ref>}} Izbijanje [[Crvena armija|Crvene armije]] na severoistočnu granicu Jugoslavije izazvalo je pometnju u četničkim redovima. Znatan deo četničkih trupa tokom septembra razbijen je od strane NOVJ u zapadnoj Srbiji. Sam [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]] sa manjom grupom boraca je nateran na povlačenje u Bosnu. Neki su pokušali da napadom na Nemce pred sam dolazak Crvene armije ponovo steknu saveznički status ([[Predrag Raković|Raković]], [[Dragutin Keserović|Keserović]], [[Dragoslav Račić|Račić]]), ali je i ovaj pokušaj bio kratkotrajan. Nakon neuspeha, glavnina se krajem oktobra koncentrisala u oblasti Ivanjice. Upravo u tom periodu vrh Armijske grupe E iz Grčke izbio je do [[Novi Pazar|Novog Pazara]]. Četnici su se priključili [[Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak|prodoru Armijske grupe E kroz Sandžak]] u istočnu [[Bosna|Bosnu]]. {{Wikisource|Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.}} {{izdvojeni citat|Draža Mihailović će nastaviti borbu protiv komunizma. Njegove jedinice se već bore sa Titovim trupama i imaju djelomično vezu sa njemačkim jedinicama (pukovnik v. Jungfeld, general Müller). Sada je stvar u tome, kako upotrebiti četničke jedinice kao prethodnice i osiguranje za komunikacije prilikom predstojećeg izmještanja njemačkih trupa iz Srbije. Pritom se neće moći izbjeći da četnici, prateći moguće pokrete njemačkih trupa ka zapadu, ne dospiju na tlo Hrvatske.<ref name="sr.wikisource.org">[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=51&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000045—000046.] ({{jez-njem|"D.M. wird weiterhin Kampf gegen den Kommunismus führen. Seine Verbände stehen nach wie vor gegen den Titobanden und haben zum Teil auch die notwendige Bindung an die deutsche Truppe (Oberst von Jungfeld, General Müller). Es wird nunmehr darauf ankommen, die Cetniks bei den zu erwartenden Absatzbewegungen der deutschen Truppe in Serbien als eine Art Vorhut einzusetzen, die die rückwärtigen Verbindungen durch Kampf gegen die dortständigen kommunistischen Banden öffnen. Dabei ist nicht zu vermeiden, dass die Cetniks im Zuge möglicher Rückverlegung der deutschen Kräfte in Serbien nach Westen auf kroatisches Gebiet übertreten."}})</ref>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} Prvog dana oktobra 1944, u Komandi Jugoistoka je održano savjetovanje na kojem je upozoreno na promjenljivo raspoloženje četnika prema njemačkoj oružanoj sili u okupiranoj Jugoslaviji: {{izdvojeni citat|Srbija: [...] Četničko držanje i dalje različito. Srbijanski četnici se bore zajedno sa Wehrmachtom protiv komunista. Čak je i sam Draža Mihailović tražio njemačko osiguranje za planirano prebacivanje svog štaba iz sjeverozapadne Srbije u područje jugozapadno od Beograda. Ovaj plan se ipak nije ostvario. Suprotno tome, četnici u Istočnoj Bosni, Hercegovini i južnoj Crnoj Gori su neprijateljski nastrojeni. Kreću se ka obali, kako bi u slučaju savezničkog iskrcavanja s njima uspostavili kontakt i dobili savezničku zaštitu od crvenih. Iz sigurnog izvora se doznaje da D.M. izričito osudio njihovo protivnjemačko držanje.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=111&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000105—000106.] ({{jez-njem|"Cetnik–Haltung weiterhin uneinheitlich. Serbische Cetniks kämpfen zusammen mit deutscher Truppe gegen komm. Banden. DM. selbst bat sogar um deutsche Hilfe zur Sicherung beabsichtigter Verlegung seines Hauptstabes von NW–Serbien in Raum SW Belgrad. Diese Absicht jedoch nicht durchgeführt. Demgegenüber feindselige Haltung der Cetniks im O–Bosnien, Herzegovina und S–Montenegro und Bewegung dieser Kräfte zur Küste in den Raum Dubrovnik mit dem Ziel, bei erwarteter engl.Landung Verbindung mit Allierten aufzunehmen und Schutz gegen Rote zu suchen. Nach S.Qu. bekannt, dass DM. die deutschfeidliche Haltung dieser Cetniks aussdrücklich missbilligt."}})</ref>|Izvještaj sa savjetovanja kod načelnika štaba Jugoistoka od 2. oktobra 1944 (1. oktobar 1944.).}} Koliki je stepen kontrole nad četničkim snagama u Srbiji uspjela ostvariti njemačka Komanda Jugoistoka, vidljivo je i iz zapisnika sa sastanka na vrhu, održanog neposredno pred početak [[Beogradska operacija|Beogradske operacije]] (8. X 1944), kada su zabilježene i riječi Višeg SS i policijskog vođe [[Hermanna Behrendsa]]: {{izdvojeni citat|Na pitanje g-dina feldmaršala [tj. [[Maximilian von Weichs|von Weichs]]a — prim.] postoji li mogućnost komunističkog ustanka u Beogradu, Viši SS i policijski vođa Obergruppenführer Behrends je odgovorio odrečno, ističući da su stalnim pročešljavanjem u posljednje vrijeme uklonjeni svi oni komunisti koji bi na bilo koji način mogli učestvovati u takvoj akciji. Na pitanje gdje se nalaze komunisti zatvoreni u koncentracioni logor, Behrends je odgovorio da su svi pobijeni. Na kraju je skrenuo pažnju na to da je u četničke redove uspio ubaciti dovoljno jake grupe Službe sigurnosti [SD-Sicherheitsdienst], koje imaju ostati sa četnicima i ubuduće. Na to je glavnokomandujući primijetio da je samo to dovoljan razlog zašto bi se vodstvo nad četnicima trebalo povjeriti isključivo Višem SS i policijskom vođi.<ref name="sr.wikisource.org">[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=52&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000045—000046.] ({{jez-njem|"Die Frage des Herrn Feldmarschall an den Obergruppenführer Behrends, ob er mit einem kommunistischen Aufstand in Belgrad rechne, verneinte dieser unter Hinweis darauf, dass er in letzter Zeit durch dauernde Durchkämmungen alle irgendwie für einen Putsch infrage kommenden Kommunisten beseitigt habe. Die Frage nach dem Verbleib der im Konzentrationslager erfassten Kommunisten beantwortete er dahingehend, dass diese alle umgelegt seien. Abschliessend wies Obergruppenführer Behrends noch daraufhin, dass er bei den Cetniks ausreichend starke SD—Kommandos eingebaut habe, die bei den Cetniks verbleiben würden. Von seiten O.B.Südost wurde daraufhin festgestellt, dass allein schon durch diese Tatsache die weitere Führung der Cetnikverbände durch den Höh.SS und Pol.Führer gegeben sei."}})</ref>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} Nakon poraza u [[Bitka na Jelovoj gori|bici na Jelovoj gori]], Vrhovna komanda JVuO na čelu sa Dražom Mihailovićem obrela se u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]]. Potpukovnik [[Zaharije Ostojić]], komandant Istaknutog dela štaba Vrhovne komande, šalje 30. septembra 1944. komandantu Zlatiborskog korpusa kapetanu Dušanu Radoviću (pseudonim »Kondor«) upozoravajuću depešu: {{izdvojeni citat| ''Za Kondora — ultra urgent'' Imam obaveštenje da ste Vi, [Miloš] Marković i [Filip] Ajdačić upućeni u [[Višegrad|višegradski]] srez sa specijalnim zadatkom i da ćete isti izvršiti u punoj vezi sa [[Gestapo]]m i Švabama. Vaši ljudi pričaju da su kaznena ekspedicija. Još u toku današnjeg dana očekujem Vaše objašnjenje, jer ću u protivnom preduzeti potrebno, a narod i istorija reći će ko je izdajnik?<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_133.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša Istaknutog dela štaba Vrhovne komande od 7. avgusta 1944. do 7. januara 1945. godine]</ref>}} Jedinice [[Crvena armija|Crvene armije]] i [[NOVJ]] u prvoj polovini oktobra [[1944]]. zaposele su komunikaciju dolinom [[Morava (reka)|Morave]] između [[Vranje|Vranja]] i [[Velika Plana|Velike Plane]], što je otežalo [[Proboj Armijske grupe "E" iz Grčke 1944|proboj Armijske grupe "E" iz Grčke]]. Ova formacija time je bila usmerena na komunikaciju [[Skoplje]] - [[Kosovska Mitrovica]] - [[Raška]], odnosno dolinom [[Ibar (reka)|Ibra]], i zatim na otvaranje puteva prema [[Sarajevo|Sarajevu]] pod borbom. Tokom ovog četvoromesečnog proboja saradnja između Armijske grupe "E" i četnika iz [[Srbija|Srbije]] i [[Crna Gora|Crne Gore]] imala je više vidova. U izvještaju [[91. armijskog korpusa]] Wehrmachta od 25. oktobra 1944. godine, što ga je potpisao general [[Werner von Erdmannsdorf]],<ref>NARA, T314, Roll 1360, frame no. 000889.</ref> odato je svojevrsno priznanje generalu Mihailoviću i njegovim četnicima kao najvrjednijim antikomunističkim (sa)borcima na čitavom okupiranom području [[Jugoistočna Evropa|jugoistočne Evrope]]: {{izdvojeni citat|Među antikomunističke grupe u Srbiji spadaju i sljedbenici srpskog pukovnika Draže Mihailovića [Mihailović je unaprijeđen u čin generala još decembra 1941. — prim.] i neke nezavisne četničke jedinice (četnik — borac za slobodu). Pukovnik Draža Mihailović igra u Srbiji ulogu sličnu onoj koju igra general [[EDES]]-a [[Napoleon Zervas|Zervas]] u Grčkoj. On jeste anglofil, ali i apsolutno antikomunistički nastrojen. Na osnovu njegova antikomunističkog stava, saradnja [četnika i Nijemaca] u borbi protiv Titovih komunističkih bandi bila je uglavnom zadovoljavajuća. Srbin je dobar vojnik i u tom pogledu nalazi se na prvom mjestu na Balkanu. Disciplinovan je, žilav i uporan, te stoga stoji iznad prosječnog Grka. Srpske bande se bore žešće od Grka i imaju se više cijeniti od grčkih bandita. Njihovo naoružanje je dobro.|Uputstvo za srpsko-albansku teritoriju, izdato od strane Obavještajnog odjeljenja 91. armijskog korpusa, 25. X 1944.}} Prilikom proboja od [[Sjenica|Sjenice]] prema [[Prijepolje|Prijepolju]] [[24. oktobra|24]]-[[31. oktobra]] [[1944]]. Nemci su nastupali zajedno sa borcima [[Srpski udarni korpus|Srpskog udarnog korpusa]] protiv snaga [[37. sandžačka divizija|37. sandžačke divizije]]. Od Prijepolja se glavnina [[Armijska grupe "E"|Armijske grupe "E"]] kroz Sandžak usmerila na pravac Prijepolje — Višegrad — Rogatica — Sarajevo. Jednim motorizovanim bataljonom Nemci su 1. novembra otvorili su put Prijepolje - Pljevlja, i usmerili celokupne četničke snage iz [[Srbija|Srbije]] na pravac [[Sjenica]] — [[Prijepolje]] — [[Pljevlja]] — [[Goražde]]. Time su iskoristili snage [[JVUO]] iz Srbije kao svoju levu pobočnicu. Nakon toga, svojim napadom na NOVJ u pravcu Tuzle ([[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944]]) sadejstvovale su snagama [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] u njihovom proboju na sever. U dnevnom izvještaju za 13. novembar 1944. o situaciji na teritoriji okupirane Jugoslavije iz štaba Armijske grupe »F«, u paragrafu naslovljenom “Njemačke i savezničke trupe“, navodi se, očigledno na osnovu presretnute komunikacije snaga NOVJ, da se general Dragoljub Mihailović nalazi u rejonu [[Sjenica|Sjenice]] sa „aktivnim jugoslovenskim generalom” (moguće da je riječ o [[Miroslav Trifunović|Miroslavu Trifunoviću]]).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=719&rec=311&roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001217.] <br /> ({{jez-njem|"I. Deutsche und verbündete Truppen. <br /> Draza Mihajlovic befindet sich mit einem aktiven jugosl. General im Sjenica. (VII.mont.Brig. an 3.Div. 4.11.)"}})</ref> Dok komandant [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] general [[Aleksander Ler|Ler]] u svom pregledu brojnog stanja od [[16. novembra]] [[1944]]. ubraja 10.000 četnika Pavla Đurišića u vlastite (njemačke) trupe,<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_174.htm Pregled brojnog stanja jedinica potčinjenih Grupi armija »E« na dan 16. 11. 1944. godine, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII — dokumenti Nemačkog rajha, knjiga 4], Vojnoistorijski institut, Beograd — dokument br. 174.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=382&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frames no. 000376—000377.]</ref> dotle se za četnike iz Srbije u izveštaju poslatom Vrhovnoj komandi u [[Berlin]]u kaže da se "drže u senci Vermahta". Nevoljno savezništvo veoma dobro ilustruje i sljedeći izveštaj: {{izdvojeni citat|[General] [[Miroslav Trifunović|Trifunović]] sa oko 18.000 četnika [[Dragoslav Račić|Račića]] i [[Dragutin Keserović|Keserovića]], uporedno sa nem. pokretima u rejonu [[Prijepolje]]. Pravac marša [[Foča]]. U početku učešće u borbenim dejstvima na nemačkoj strani (zaštita bokova). U poslednje vreme samo saputnici. Utisak: dokle god postoje zajednički interesi — uopšte mir. Ako vide mogućnost uspeha, bezuslovno treba očekivati prepade na nemački [[Vermaht]], naročito na odvojene grupe. <br /> Moli se da se dostavi rezultat pregovora DM — [[Hermann Neubacher|zastupnik Ministarstva spoljnih poslova]].<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Izvod iz ratnog dnevnika komande Grupe armija »E« za period od 1. oktobra do 31. decembra 1944. godine]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=507&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000501.] <br/> ({{jez-njem|"2.) Trifunovic mit ca. 18000 Cetniks des Racic und Keserovic gleichlaufend mit dt. Bewegungen im Raum Prijepolje Marschrichtung Foca. Anfangs Teilnahme an Kampfhandlungen auf deutscher Seite (Flankenschutz). Neuerdings nur Mitläufer. Eindruck: Solange gleichlaufende Interessen im allgemeinen Ruhe. Wenn erfolgversprechend, Überfälle gegen deutsche Wehrmacht, besonders Splittergruppen, unbedingt zu erwarten. <br /> 3.) Um Übermittlung des Verhandlungsergebnisses DM – Vertreter AA wird gebeten."}})</ref>}} Načelnik štaba Armijske grupe »E« general-major [[Erich Schmidt-Richberg]] piše 5. decembra 1944. godine o pokušajima da se s četnicima Draže Mihailovića nađe, u vrijeme zajedničkog povlačenja, obostrano korisno rješenje u smislu nastavka saradnje u borbi protiv snagâ [[NOV i POJ]]: {{izdvojeni citat| ''Borbenoj grupi pukovnika Bemera <br /> Glavni štab [[V SS brdskog korpusa]]'': 1) Pošto nemačka Vrhovna komanda sa opunomoćenicima DM već pregovara (preko izaslanika pukovnika [[Gojko Borota|Borote]]), molimo da se generalu Trifunoviću predoči da sačeka uputstva od svog pretpostavljenog starešine. 2) Utvrđivanje neke neutralne zone ist. od [[Sokolac|Sokolca]] ne može se dovesti u sklad sa nemačkim planovima. 3) Ostali predlozi DM već su dostavljeni. 4) U držanju nemačkog Vermahta, koje je ranije utvrđeno, prema četnicima ništa se nije promenilo. Nemački Vermaht ima nameru da zadovolji potrebe četnika u što većoj meri uzimajući u obzir i pružanje materijalne pomoći.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »E« ZA PERIOD OD 1. OKTOBRA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=868&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000862.] <br/> ({{jez-njem|"An Kampfgruppe Oberst Böhmer nachrichtl.: <br /> Gen.Kdo.V.SS-Geb. Korps (durch Schreiben, 2. Ausf.) <br /> 1.) Da deutsches Okdo. nur mit einer DM Vertretung verhandeln kann, und dies bereits geschiet (von entsandter Oberst Borota), wird gebeten, dass General Trifunovic nahezulegen, Weisungen seiner vorgesetzten Stelle abzuwarten. <br /> 2.) Festlegung eines neutralen Raumes ostw. Sokolac läst sich mit deutschen Planungen nicht in Einklang bringen. Entsprechende andere Vorschläge wurden bereits DM übermittelt. <br /> 3.) An dem ursprünglich festgelegten Verhalten der deutschen Wehrmacht gegenüber den Cetniks hat sich nichts geändert. <br /> 4.) Die deutsche Wehrmacht wird versuchen, den Bedürfnissen der Cetniks weitgehend gerecht zu werden und beabsichtigt hierzu auch materielle Hilfeleistung."}})</ref>}} U posljednjim mjesecima okupacije Jugoslavije, dužnosnici njemačkog Wehrmachta mogli su dati konačni i zaokruženi sud o karakteru kolaboracije JVuO sa okupacionim snagama. Tako uputstvo iz štaba 91. armijskog korpusa od 26. decembra 1944. godine sadrži veoma iznijansirano tumačenje kvaliteta dosadašnje njemačko-četničke saradnje, prvenstveno uslovljene spoznajom da [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] predstavlja zajedničkog neprijatelja. Pored toga, oficiri iz štaba 91. koprusa analiziraju kako se može proći s najmanje političke štete usljed stalno prisutnog antagonizma između vlasti NDH i četnikâ, preporučajući oprez u odnosima s potonjima zbog njihovih neprekinutih veza sa [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|Saveznicima]]: {{izdvojeni citat|Srpski četnici: <br /> Upotreba četničkih jedinica dala je u raznim oblastima dobre rezultate. Poznavanje zemljišta od strane četnikâ i njihove izviđačke aktivnosti protiv Titovih snaga od koristi su njemačkom Wehrmachtu. Međutim, oslanjanje četnika na njemački Wehrmacht proizilazi isključivo iz činjenice da su inferiorni u odnosu na Titove snage — [[Angloamerika|angloamerička]] oružana intervencija bi ih navela da odmah promijene kurs. Njihovi pokušaji da se svrstaju uz angloameričkog neprijatelja se nastavljaju. Stoga se savjetuje veliki oprez kada se postupa sa četnicima. Za vlastiti stav prema četnicima presudno je sljedeće: <br /> 1) Upotreba četničkih jedinica mora se sprovesti na način tako da, u slučaju nagle promjene kursa, šteta ostane u granicama podnošljivog; <br /> 2) Nijemci moraju iskoristiti neprijateljstvo između četnika i boljševičkih bandi; <br /> 3) Saradnja s četnicima od slučaja do slučaja u zamjenu za opskrbu borbenom municijom, zdravstvenu njegu i snabdijevanje namirnicama, ukoliko su dostupne; <br /> 4) Cjelokupno hrvatsko stanovništvo mrzi četnike; kompromis između njih i hrvatskih vlasti (posebno ustaša) teško da je moguć. Stoga, moramo spriječiti njihov upad na hrvatski teritorij, posebno između [[Drina|Drine]] i [[Bosna (rijeka)|Bosne]]. Prelazak [natrag] preko Drine u Srbiju, naročito od strane četnika iz Stare Srbije [misli se na teritoriju Nedićeve Srbije — prim.], treba podržati, jer se time izbjegava konflikt s NDH. Na hrvatskom tlu, taktički nužan kontakt s četnicima tokom operacija protiv Titovih snaga treba održati što je moguće više neprimjetnijim, s obzirom na odnos s ustašama; <br /> 5) Postojeća mržnja između srpskih četnika i [[Bošnjaci|Muslimana]] zahtijeva poseban oprez tokom pregovora s obje strane i njihovog upošljavanja, jer će se i jedna i druga strana ili povući ili odmah zauzeti neprijateljski stav ako se za takve pregovore sazna; <br /> Da li se četnici mogu iskoristiti u njemačku svrhu u borbi protiv Titovih bandi, '''čime bi se uštedjela njemačka krv''', zavisiće od razumnog i vještog pregovaranja s njima.<ref>[https://znaci.org/ok/T317.php?sta1=etni&sta2=D.M&idem=1404 NARA, T314, Roll 1630, frame no. 000770.] <br /> ({{jez-njem|"Die serbischen Cetniks. <br /> Der Einsatz von Cetnik–Verbänden hat in verschiedenen Gebieten guten Ergebnissen geführt. Von Nutzen für die Deutsche Wehrmacht ist die Landeskenntnis der Cetniks und ihre Aufklärungstätigkeit den Titobanden gegenüber. <br /> Anlehnung der Cetniks an die Deutsche Wehrmacht beruht jedoch nur auf die Tatsache, daß sie den Titokräften unterlegen sind: ein bewaffnetes angloameriknisches Eingreifen wird ihr sofortiges Umschwenken veranlassen, Ihre Versuche, sich dem angloamerikanischen Gegner zu nähern, laufen weiter. Große Vorsicht den Cetniks gegenüber ist daher angebracht. <br /> Für die eigene Haltung den Cetniks gegenüber ist maßgebend: <br /> 1.) Der Einsatz der Cetnik–Verbände ist so durchzuführen, daß bei plötzlichem Umschwenken der Schaden in erträglichen Grenzen bleibt. <br /> 2.) Die Feindschaft zwischen den Cetniks und bolschewistischen Banden muß deutscherseits ausgenützt werden. <br /> 3.) Zusammenarbeit mit Cetniks von Fall zu Fall gegen Bereitstellung von Gefechtsmunition, sanitäre Betreuung und Verpflegung, soweit diese vorhanden. <br /> 4.) Die Cetniks sind bei der gesamten kroatischen Bevölkerung verhasst, ein Ausgleich zwischen ihnen und den kroatischen Dienststellen (bes. Ustascha) ist kaum möglich, daher muss ein Eindringen in den innerkroatischen Raum insbesondere zwischen Drina und Bosna unsererseits verhindert werden. Ein Übertritt insbesondere der altserbischen Cetniks über die Drina nach Serbien ist zu unterstützen, da so Konflikt mit Kroatien vermieden wird. Auf kroatischem Boden ist taktisch notwendige Fühlung mit Cetniks bei Einsatz gegen Titobanden im Hinblick auf Verhältnis zur Ustascha möglichst wenig in Erscheinung treten zu lassen. <br /> 5.) Der bestehende Haß zwischen serbischen Cetniks und Muselmanen verpflichtet bei Verhandlungen und Einsatz beider Teile zu besonderer Vorsicht, da bei Bekanntwerden solcher Verhandlungen beide Parteien entweder abspringen oder sofort eine feindselige Haltung einnehmen werden. <br /> Von einer verständnisvoll und geschickt geführten Verhandlung mit den Cetniks wird es abhängen, ob diese durch Einsatz gegen Titobanden für deutsche Zwecke nutzbar gemacht werden können, somit also deutsches Blut gespart werden kann."}})</ref>|Uputstvo načelnika štaba 91. armijskog korpusa o „srpskim četnicima“ iz decembra 1944.}} === Proboj četnika i Nijemaca iz Crne Gore (1944) === {{Poseban članak|Proboj četnika i Nijemaca iz Crne Gore|Pavle Đurišić|Crnogorski dobrovoljački korpus}} [[File:Spisak vlastitih trupa njemačke Armijske grupe E 1944, decembra 1944.jpg|thumb|Spisak trupa njemačke Armijske grupe »E« iz decembra 1944.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=382&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000376.]</ref> Na spisku se nalazi i “10.000 Crnogoraca“ ({{jez-njem|"10.000 Montenegriner"}}). Riječ je o četnicima [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]] (tj. CDK), koji su se povlačili zajedno sa okupacionim snagama.]] Dok su srbijanski četnici sadjejstvovali snagama Armijske grupe »E« u njihovom proboju na sjever, četnici iz Crne Gore uzeli su učešća u [[Proboj XXI brdskog korpusa iz okruženja|proboju XXI brdskog korpusa iz okruženja]]. Jedinice crnogorskih četnika, koje su od Njemaca takođe preformirane u dobrovoljačke pukove ("[[Crnogorski dobrovoljački korpus]]"), borile su se u sastavu njemačkog [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. brdskog korpusa]] između [[Danilovgrad]]a i [[Cetinje|Cetinja]] rame uz rame sa njemačkim vojnicima. Ove snage učestvovale su zajedno sa njemačkim snagama u operacijama protiv NOVJ ([[Operacija Frilingservahen aprila 1944|Frilingservahen]], [[Operacija Ribecal avgusta 1944|Ribecal]]). Komandant [[Armijska grupa E|Armijske grupe "E"]] je u svom izvještaju od ove četnike ubrojao u brojno stanje svojih jedinica: {{izdvojeni citat|C. D. K. od 3 puka, pod komandom potpukovnika [[Pavle Đurišić|Đurišića]], formiran neposredno od strane K-de 2. OkA ([[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druga oklopna armija]]), bio je do sada u službenom pogledu potčinjen K-di 2. OkA a u snabdevačkom i taktičkom pogledu 181. peš. div., koja je trebalo da se obimno uključi u obuku. [...] C.D.K. se do sada dokazao u borbi protiv komunista, ali je upitna njegova pouzdanost prema njemačkom Wehrmachtu zbog Đurišićeva kontradiktornog stava.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=825&rec=314&roll=664 NARA, T314, Roll 664, frame 000817.] <br /> ({{jez-njem|"M.F.K. zu 3 Rgt. unter Führung Oberstleutnant Djurisic, wurde von Pz.AOK 2 unmittelbar aufgestellt, unterstand bisher truppendienstlich Pz.AOK, versorgungsmässig und taktisch 181.Inf.Div., die sich ausbildungsmässig weitgehend einzuschalten hatte. <br /> M.F.K. im Kampf gegen Kommunisten bisher bewährt, jedoch in seiner Zuverlässigskeit gegenüber der deutschen Wehrmacht durch widerspruchsvolle Haltung Djurisic fragwürdig."}})</ref>|Izvještaj Komande 21. brdskog korpusa Komandi Grupe armija "E" od 23. septembra 1944. godine}} O odluci komandanta Crne Gore, Boke i Sandžaka JVuO potpukovnika Pavla Đurišića da slijedi kolonu njemačkih armijâ pri povlačenju s Balkana, te o značajnoj pomoći pruženoj okupatoru od strane crnogorskih četnika tom prilikom, piše u svojim ratnim memoarima i [[Hermann Neubacher]]: {{izdvojeni citat|On je bio opasan nemački saveznik. Meni je uvek bilo savršeno jasno da bismo mi za Pavla Đurišića, u slučaju invazije zapadnih sila na Balkan, ponovo postali njegov najveći neprijatelj. Kada je započelo povlačenje nemačkih trupa iz Crne Gore, Pavle Đurišić je krenuo sa njima. Tokom napornih marševa po planinskom terenu, tokom operacije povlačenja prolazili smo i kroz područja koja su kontrolisali partizani. Njegove trupe vodile su borbu sa partizanima i time nemačkim trupama olakšale evakuaciju sa tog prostora. Kasnije je Pavle Đurišić sklopio ugovor sa ustaškim trupama Ante Pavelića, da bi mogao da prođe sa svojim jedinicama kroz Hrvatsku i Istru. Tamo su se već nalazile i druge četničke jedinice, kao i Ljotićevi dobrovoljci.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], str. 176—177.</ref>|[[Hermann Neubacher]]}} === Prelazak sa Nemcima u Bosnu (1944-1945) === {{main|Proboj Armijske grupe E kroz istočnu Bosnu|Četnička ofanziva u istočnoj Bosni 1944.|Bosanska golgota}} [[File: Četnički oficir Dinarske divizije, SS-Sturmbannführer Ernst Lerch i neidentificirani SS-Hautsturmführer tokom ofanzive protiv IX. korpusa.jpg|thumb|Oficir [[Dinarska četnička divizija|Dinarske divizije JVuO]], SS-Sturmbannführer [[Ernst Lerch]] i neidentificirani SS-Hauptsturmführer tokom ofanzive protiv [[9. korpus NOVJ|9. korpusa NOVJ]] u Sloveniji, mart 1945. godine<ref>[http://bandenkampf.blogspot.com/2016/05/bk0164.html Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0164 | Photo | Höherer SS- und Polizeiführer Adriatisches Küstenland]</ref>]] [[Armijska grupa "E"]] imala je u planu otvaranje komunikacija kroz istočnu Bosnu, pa je krajem novembra jedna njena divizija ([[11. poljska vazduhoplovna divizija (Nemačka)|11. poljska vazduhoplovna divizija]]) započela napad pravcem od [[Rogatica|Rogatice]] prema [[Zvornik]]u, protiv snaga [[Treći udarni korpus NOVJ|Trećeg udarnog korpusa]] [[NOVJ]]. Međutim, kako su tokom ofanzive [[NOVJ]] i Crvene armije od 3. decembra nemačke pozicije na [[Sremski front|Sremskom frontu]] ozbiljno ugrožene, ova divizija hitno je izvučena i transportovana prugom [[Sarajevo]] - [[Slavonski Brod]] na [[Sremski front]]. Na njeno mesto usmerena je glavnina četnika iz [[Srbija|Srbije]]. U izvještaju Operativnog odjeljenja u [[Sarajevo|Sarajevu]] Armijske grupe »E« od 10. decembra 1944, koji potpisuje potpukovnik Warnstorff, istaknuto je: {{izdvojeni citat| Telegram 34. i 91. arm. korpusu, 5. SS-brd. arm. korpusu i Korpusnoj grupi »Kibler«: 1) Četnici na maršu u širi rejon Valjeva privremeno će preći preko područja Rogatica — Ljubovija — Zvornik — Kladanj. 2) DM garantuje najlojalnije držanje prema nemačkim jedinicama i nudi saradnju. Znak raspoznavanja za saradnju između nemačkih jedinica i četnika je: Mitrovica. 3) Četnike u što većoj meri koristiti za službu izviđanja. Materijalna pomoć može im se obezbediti u ograničenim razmerama ukoliko se stave na raspolaganje za borbu protiv bandi. 4) K-da Grupe armija obavestila je hrvatske vlasti o navedenom kretanju.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »E« ZA PERIOD OD 1. OKTOBRA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=998&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000992.] ({{jez-njem| <br /> "1.) Cetniks überschreiten auf dem Marsch in den Großraum Valjevo vorübergehend das Gebiet Rogatica – Ljubovija – Zvornik – Kladanj. <br /> 2.) DM hat loyalste Haltung gegenüber deutscher Truppe zugesichert und bietet Zusammenarbeit an. Kennwort zwischen deutscher Truppe und Cetniks für Zusammenarbeit ist "Mitrovica". <br /> 3.) Die Cetniks sind weitgehend für Erkundungsaufträge zu verwenden. Materielle Hilfe darf ihnen in beschränktem Ausmaß gewährt werden, soweit sie sich zum Kampf gegen die Banden zur Verfügung stellen. <br /> 4.) Die kroatischen Behörden sind über obige Bewegung durch Okdo. unterrichtet worden."}})</ref>}} U izvještaju njemačkog opunomoćenog generala u [[NDH]] od 24. decembra 1944. godine,<ref>[https://znaci.org/00001/40_82.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje POSLJEDNJI DANI NA VUČJAKU]</ref> navodi se da je general Draža Mihailović izrazio spremnost za suradnju i sa formacijama NDH u borbi protiv NOVJ: {{izdvojeni citat|Prema izvješću pouzdanog agenta, Draža Mihajlović je izrazio namjeru da se bori skupa sa ustašama i domobranima, jer je njihov zajednički glavni cilj uništenje komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=443&rec=311&roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000427.] <br /> ({{jez-njem|"Nach zuverlässiger V–Mann–Meldung soll Draza Mihajlovic geäussert haben, er wolle mit den Ustascha und Domobranen zusammen kämpfen, da das gemeinsame Hauptziel die Vernichtung des Kommunismus sei."}})</ref>|Izvještaj njemačkog opunomoćenog generala u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj od 24. XII 1944.}} Četnici su, pod ličnom komandom [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]], nakon koncentrisanja unutar nemačko-ustaških linija, izvršili [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944|napad na snage NOVJ]]. 8. decembra [[1944]]. ujutro sa nemačko-ustaških položaja u okolini [[Rogatica|Rogatice]] krenuli u silovit napad prema [[Zvornik]]u. Ovaj napad bio je usklađen sa napadom nemačkog 34. armijskog korpusa sa druge strane, pravcem [[Užice]] - [[Ljubovija]] - [[Zvornik]]. Ovom prilikom četnicima su Nemci obezbedili snabdevanje municijom, kao i zbrinjavanje ranjenika u nemačkim bolnicama u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Pošto je prodor četnika prema [[Zvornik]]u odbijen, njihova glavnina usmerila se prema oslobođenoj [[Tuzla|Tuzli]]. U [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944|neizvesnim borbama od 24. do 28. decembra]] [[Treći udarni korpus NOVJ]] krajnjim naporom odbio je ovaj napad. Nakon ovog poraza, glavnina [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] snaga razmestila se u [[Modriča|Modriči]] i okolini, gde su nakon kraćeg sukoba uspostavili sporazum sa snagama NDH. Tako su se našli na za Nemce vitalnoj komunikaciji Sarajevo - Brod, vodeći zajedno sa Nemcima teške dvomesečne borbe protiv [[Druga armija JA|Druge jugoslovenske armije]], koja je nastojala da je prekine. Preko pukovnika Borote, komandanta Romanijskog korpusa JVuO, uspostavljena je saradnja sa nemačkim štabom u [[Sarajevo|Sarajevu]], od kojeg je obezbeđeno snabdevanje municijom i bolničko zbrinjavanje ranjenika.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_130.htm Opšti uslovi sporazuma o saradnji između četnika i nemačkih jedinica pripremljeni za pregovore decembra 1944. godine], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 130</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Ratni dnevnik Armijske grupe E 1.10.1944-31.12.1944], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - prilog broj 2, (10. decembar 1944)</ref> [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićeva]] grupacija takođe je uspostavila vezu sa Štefanom Hedrihom ({{jez-nem|Stefan Hedrich}}), SS-oberfirerom i inspektorom u glavnom štabu SS, komandantom SS-oblasti Severozapadna Bosna.<ref>[https://www.znaci.org/00001/181.htm Roland Kaltenegger: TOTENKOPF & EDELWEIß], četvrti deo: Das Kriegsjahr 1944 (Ares verlag, Graz), strana 268.</ref> [[3. april]]a 1945. godine, kada su nemačke trupe napuštale Bijeljinu i okolinu, Mihailović je pokušao da ih pridobije da ostanu pod njegovom komandom kao jugoslovenski državljani.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_192.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša štaba Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 7. aprila 1945. godine]</ref> [[Schutzstaffel|SS]]-Sturmbannführer (major) [[Ernst Lerch]], u izvještaju od 8. marta 1945. godine, piše da je [[Aleksandar Nikolić (četnik)|Aleksandar Nikolić]], zapovjednik Sremsko-slavonske komande JVuO, zajedno sa svojim trupama (za koje navodi da broje oko 80 ljudi, ali i da bi po pristizanju ostatka jedinice ta cifra mogla dostići i 400) došao u [[Istra|Istru]], tj. u [[Operativna zona Jadransko primorje|Operativnu zonu Jadransko primorje]], gdje se stavlja na raspolaganje njemačkim vlastima. Ernst Lerch moli nadređene da naznače rejon u kojem bi »grupa pukovnika Nikolića« mogla da bude »upotrebljena«: {{izdvojeni citat|1.) U prostor [[Jurdani]], prov. [[Rijeka (grad)|Rijeka]], stigli su delovi četničke grupe pukovnika Nikoliča u jačini oko 80 ljudi. 2.) Prema telegr. Glavnog ureda SS od 7. 2. 45, delovodn. pov. br. 375/45, grupa Nikolić potčinjena je komandantu SS i policije u [Operativnoj zoni] Jadr. primorje. [...] 6.) Pukovnik Nikolić je samostalni četnički komandant i njegov načelnik Štaba major Miladinović je izjavio da ova grupa ne želi nikakvu zavisnost od ministra [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]a, odn. od drugih četničkih grupa. <br /> Oni obećavaju da će se stoprocentno zajedno s Nemcima boriti kako protiv komunista tako i protiv regularnih engleskih trupa koje oni navodno preziru iz dubine duše. <br /> Ovaj osnovni stav oni će zadržati u svakoj situaciji pa ma šta se desilo.<ref>[https://znaci.org/zb/4_6_19.htm Zbornik NOR-a – tom VI – Borbe u Sloveniji – knjiga 19. – 1. III – 15. V 1945. godine, Vojnoistorijski institut], Beograd, 1975, dokument br. 161, str. 822–823.</ref>|Obaveštenje komandanta SS i policije u Operativnoj zoni Jadransko primorje od 8. marta 1945. o pristizanju četnika pukovnika Nikolića u Istru}} [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za [[Jugoistočna Evropa|jugoistočnu Evropu]], u svojim poslijeratnim memoarima ističe da je sa četničkim komandantom održavao vezu sve do aprila 1945, tj. do [[Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)|zajedničkog povlačenja Nijemaca i četnika]] pred jedinicama NOVJ i [[Crvena armija|Crvene armije]]. Neubacher navodi da je postojala i zamisao o susretu između njega i generala Mihailovića, ali [[Joachim von Ribbentrop]] nije dao dopuštenje za taj sastanak: {{izdvojeni citat|Tokom sukoba četnika sa Englezima, stiglo je do mene pitanje da li bih bio spreman da razgovaram sa Dražom Mihailovićem. Ovu sam molbu prosledio ministru spoljnih poslova Ribentropu, tražeći od njega da mi dozvoli da do takvog susreta dođe. U principu, nije mi bilo zabranjeno da uspostavim kontakt. Ali, za vođenje razgovora morao sam da dobijem specijalnu dozvolu. Bilo mi je, međutim, zabranjeno da stupim na teren koji kontroliše Draža Mihailović. Moja spremnost i želja da se sretnem sa njim bili su veliki, te sam uskoro morao da sam sebi priznam da je moj glavni motiv bio – radoznalost. Da se sretnem sa četničkim vođom, a da se prethodno ne izvrše potrebne pripreme, razgovor bi bio besmislen, i jedino bi doneo neugodnost i neprilike za Dražu Mihailovića, jer bi dobio etiketu „kolaboratera“. Trebalo je susret dobro organizovati, kako bi bilo sigurno da će doneti senzacionalan rezultat. Verovatno je i sam Draža Mihailović tako razmišljao, pa zato, najzad, nije nikada ni došlo do našeg susreta. Ali, ostali smo u vezi preko naših posrednika. I jedna i druga strana bila je u tim kontaktima veoma oprezna. Jedan moj poverljiv čovek čak je tri puta bio u Dražinom glavnom štabu. Da ne bih bio suviše opširan, zadovoljiću se samo tvrdnjom da Draža Mihailović svoju politiku sve do kraja rata nije menjao. Tek početkom 1945, u vreme naših poslednjih borbi u Hrvatskoj, kada je povlačenje naših trupa sa tog prostora bilo samo pitanje dana, Draža Mihailović mi se obratio direktnom molbom – i to preko svojih poverljivih ljudi u Beču – da mu pružim pomoć u vezi sa naoružanjem njegovih jedinica. Tokom nekoliko dana ja sam čak imao direktnu radio-vezu sa njegovim glavnim štabom u Bosni. Moj poverljiv čovek bio je poslednji put kod Draže u aprilu 1945.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 161–162.</ref>}} General Mihailović je odbijao da osobno uđe u bilo kakav aranžman s okupatorom, i od ove je politike odstupio samo u četiri ili pet navrata tokom rata. Riječ je o [[Sastanak u Divcima|sastanku u Divcima]] sredinom novembra 1941. godine, zatim o dva sastanka s predstavnikom Hermanna Neubachera, [[Rudolfom Stärkerom]], u jesen 1944 (prvi u zapadnoj Srbiji na kojem je Mihailovića pratio pukovnik [[Robert H. McDowell]], šef američke vojne misije pri njegovu štabu, a drugi u sjeveroistočnoj Bosni), kao i o posljednjem sastanku sa Stärkerom na planini [[Vučjak]], početkom aprila 1945. Neubacher pokušava u svojoj knjizi ekskulpirati Mihailovića od odgovornosti za kolaboraciju.<ref>[https://znaci.org/00001/40_62.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNIČKO-NJEMAČKI SPORAZUMI O KOLABORACIJI U SRBIJI]</ref> == Nemci o generalu Mihailoviću i JVuO == [[Datoteka:Draža pred sudom.jpg|mini|desno|Optuženi [[Dragoljub Mihailović]] na [[Beogradski proces|suđenju u Beogradu]] [[1946]].]] {{izdvojeni citat|'''Njemačka je za D.M.-a neprijatelj br. 2 – neprijatelj br. 1 su komunisti'''.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=695&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000686.] <br /> ({{jez-njem|"Deutschland ist für D.M. nur noch der Feind No. 2. Feind No. 1 sind die Kommunisten."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka Armijske grupe »F« sa izaslanikom Neubacherom održanog 30. jula 1944.}} Jedna od najrječitijih evaluacijâ komandne sposobnosti načelnika štaba Jugoslovenske vojske u Otadžbini, a koja potiče iz primarnih izvora njemačke provenijencije, sadržana je u mjesečnom izvještaju Komande Jugoistoka za mart 1943. godine<ref>[https://znaci.org/00001/40_51.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje BITKA NA NERETVI I NJENE POSLJEDICE]</ref>: {{izdvojeni citat|Dosadašnje borbe pokazuju da je Mihailović kao vojni komandant zatajio. Mihailović snosi glavnu krivnju za dosadašnje neuspjehe zbog nepravilne procjene vremena, prostora i zemljišta i zbog toga što nije iskoristio opće date mogućnosti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=813&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame 6290063.] <br /> ({{jez-njem|"Die bisherigen Kämpfe zeigen, daß Mihailovic als militärischer Führer versagte. Die gegebenen Möglichkeiten infolge Unkenntnis von Zeitbedarf, Raum und Gelände nicht erkennend, trägt er die Hauptschuld an den bisherigen Mißerfolgen."}})</ref>|Procjena situacije Komande Jugoistoka za mart 1943. (1. april 1943.)}} Prilikom ispitivanja od strane istražitelja 7. američke armije avgusta 1945. godine, pisanu izjavu o svojim aktivnostima u ratnom periodu sastavio je i [[feldmaršal]] [[Maximilian von Weichs]], koji je avgusta 1943. naslijedio generala Löhra na mjestu glavnokomandujućeg Jugoistoka. U odjeljku naslovljenom »Grupe koje pomažu Njemačkoj«, von Weichs o četnicima Draže Mihailovića piše sljedeće: {{izdvojeni citat|Mihailovićeve trupe su se nekada borile protiv naših okupacionih trupa iz lojalnosti prema svome kralju. U isto vreme su se borile protiv Tita, zbog svojih antikomunističkih ubeđenja. Ovaj rat na dva fronta nije mogao dugo potrajati, posebno kada je britanska podrška počela favorizovati Tita. Sledstveno, Mihailović je pokazao pronemačka stremljenja. Bilo je angažmana tokom kojih su se srpski četnici borili protiv Tita zajedno sa nemačkim trupama. Sa druge strane, dešavalo se da neprijateljski raspoložene četničke grupe napadnu nemačke vozove za snabdevanje da bi popunili sopstvene zalihe. Mihailović je voleo da ostane u pozadini, i prepusti takve poslove svojim podređenima. On se nadao da će dočekati svoje vreme ovom igrom moći, dok mu anglo-američko iskrcavanje ne obezbedi dovoljnu podršku protiv Tita. Nemačka je prigrlila njegovu podršku, koliko god privremenu. Četničke izviđačke aktivnosti naši komandanti su visoko cenili.<ref>http://znaci.org/00002/318_4.htm ({{jez-eng|"MIHAILOVIC's troops once fought against our occupation troops out of loyalty to their King. At the same time they fought against TITO, because of anti—Communist convictions. This two front war could not last long, particularly when British support favored TITO. Consequently MIHAILOVIC showed pro-German leanings. There were engagements during which Serbian Chetniks fought TITO alongside German troops. On the other hand, hostile Chetnik groups were known to attack German supply trains in order to replenish their own stocks. ''MIHAILOVIC liked to remain in the background, and leave such affairs up to his subordinates. He hoped to bide his time with this play of power until an Anglo—American landing would provide sufficient support against TITO. Germany welcomed his support, however temporary. Chetnik reconnaissance activities were valued highly by our commanders''."}})</ref>}} Takođe, feldmaršal von Weichs na drugom mjestu podcrtava da, dok se general Mihailović nastojao držati po strani, taktička je njemačko-četnička kolaboracija na terenu poprimala sve veći obim: {{izdvojeni citat|Iako se on sâm [Mihailović] oštroumno suzdržavao od iznošenja svog ličnog stava u javnosti, bez sumnje kako bi imao odriješene ruke za svaku eventualnost (npr. savezničko iskrcavanje na Balkanu), dopustio je svojim komandantima da pregovaraju s Nijemcima te da s njima sarađuju. I oni su to činili, sve više i više...<ref>Röhr, Werner, ed. (1994). Europa unterm Hakenkreuz: Okkupation und Kollaboration (1938–1945). Berlin: Hüthig. s. 358. <br/ > ({{jez-eng|"Though he himself [Draža Mihailović] shrewdly refrained from giving his personal view in public, no doubt to have a free hand for every eventuality (e.g. Allied landing on the Balkans), he allowed his commanders to negotiate with Germans and to co-operate with them. And they did so, more and more..."}})</ref>|[[Maximilian von Weichs]]}} Specijalni [[Adolf Hitler|Hitler]]ov izaslanik [[Hermann Neubacher]] u svojim memoarima tumači politiku Draže Mihailovića. On piše da je Mihailović „ostao neprijatelj okupatoru, koji je, zbog Titovog uspona, postao njegov neprijatelj broj dva”. Neubacher primjećuje da su Mihailovićevi komandanti sarađivali sa Nijemcima, dočim je on nastavio voditi antiokupatorsku propagandu: {{izdvojeni citat|Politiku Draže Mihailovića nije bilo teško razumeti. On je bio impresioniran nemačkim vojnim podvizima. Pa ipak, sa sigurnošću je računao na to da će Nemačka izgubiti rat. Dovoljno sam čuo od pouzdanih izvora, koji su me obavestili o Dražinom stavu prema Rajhu. On je ostao neprijatelj okupatoru, koji je, zbog Titovog uspona, postao njegov neprijatelj broj dva. Saveznici su Dražu ostavili na cedilu, pa je zato pokušao da od Nemaca – koji su za njega sada bili samo neprijatelj broj dva – dobije što je moguće više oružja. Namera četničkog vođe bila je ova: da se, kada započne nemačko povlačenje, bez borbe dokopa nemačkih strateških pozicija i da se na njima utvrdi. On se spremao za konačan obračun sa Titom, koji je trebalo da se vodi beskompromisno, na život ili smrt, a u pitanju je bila budućnost Jugoslavije. Dok su, dakle, Dražini podređeni komandanti tu i tamo sarađivali sa Nemcima, on je sam nastavio da i dalje vodi propagandu protiv Nemaca.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 160–161.</ref>}} Čak i kada je odobravao kolaboraciju svojih komandanata sa okupatorima, general Mihailović je strogo vodio računa da se na taj način lično ne kompromituje, prvenstveno iz straha od negativne reakcije stanovništva okupirane Jugoslavije. Presretanjem komunikacije između Mihailovića i vojvode Đujića ujesen 1943, njemački nadležni organi su registrovali ovu tendenciju kod četničkog vođstva: {{izdvojeni citat|18.11. Radio-naređenje D.M. Đujiću da još više nego do sada ratuje zajedno sa njemačkim Wehrmachom protiv komunista, jer su oni izdali srpsku nacionalnu stvar. On sam ne može tako postupiti zbog stava naroda.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=235&roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000223.] <br /> ({{jez-njem|"18. 11. FUNKBEFEHL D. M. AN DJUJIC, MIT DEUTSCHER WEHRMACHT GEGEN KOMMUNISTEN MEHR ALS BISHER ZU KAEMPFEN, DA NATIONALE SACHE SERBIENS VERRATEN. ER SELBST KOENNE WEGEN VOLKSMEINUNG NICHT MITMACHEN."}})</ref>|Depeša komande Druge oklopne armije komandi [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 21. novembra 1943. godine}} General [[Schutzstaffel|SS]]-a [[Otto Kumm]], treći komandant [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS dobrovoljačke brdske divizije »Prinz Eugen«]], u knjizi ratnih memoara naslovljenoj ''Vorwärts, Prinz Eugen! Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"'' („Naprijed, Prinz Eugen! Istorija 7. SS dobrovoljačke divizije Prinz Eugen”), ostavio je svoje tumačenje prirode odnosâ između JVuO i njemačkog okupatora: {{izdvojeni citat|Kao ostatak „u šumi“ regularne armije nakon okupacije Jugoslavije, oni su nosili stare uniforme – i nove brade, jer su se zakleli da se neće brijati dok okupator ne bude isteran iz zemlje. Oni su bili verni kraljevini i borili su se za svog mladog kralja Petra II, ali radije su se držali udaljenih sela i oblasti, ne napadajući naše jedinice, osim ako se nisu osećali dovoljno nadmoćnim. Disciplina i naoružanje bilo im je relativno dobro, a u odnosu prema drugim jugoslovenskim narodnim i verskim grupama bili su nepredvidljivi – što je često išlo do napada na hrvatska sela i muslimanske žene. Kao prijatelje još su imali Engleze – i njihov radio. Na volovskim kolima ili na konjskim leđima oni su se povremeno prebacivali u druge oblasti, najčešće neuzdrmani, jer smo ih mi puštali, smatrajući da ih dugoročno možemo pridobiti za nas – kao '''braću po oružju protiv komunizma'''. To je donekle nejasna situacija, oni nisu prijatelji, ali ni neprijatelji, i situacija se menja s vremena na vreme.<ref>[http://www.znaci.org/00001/200.htm Otto Kumm: VORWÄRTS, PRINZ EUGEN! - Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"], [http://www.znaci.org/00001/200_5.pdf Aufstellung der Division "Prinz Eugen"] str. 52. <br /> ({{jez-njem|"Als Reste der nach der Besetzung Jugoslawiens 'in den Wald' gegangenen regulären Armee tragen sie die alte Uniform – und neue Bärte, da sie geschworen haben, sich nicht früher zu rasieren, bevor nicht der Okkupator aus dem Land gejagt ist. Sie sind königstreu und kämpfen für ihren Jung-König Peter II., doch weichen sie lieber aus in abseits gelegene Dörfer und Gebiete und stellen sich nur selten unseren Verbänden, es sei denn, sie fühlen sich in ausreichender Ubermacht. Disziplin und Bewaffnung sind relativ gut, gegenüber den anderen jugoslawischen Volks- und Glaubensgruppen sind sie unberechenbar, weshalb es oft zu Ubergriffen gegen kroatische Dörfer oder muselmanische Frauen kommt. Als stille Freunde haben sie die Engländer – und ihre Funkgeräte. Auf Ochsenkarren oder hoch zu Roß verlegen sie manchmal in eine andere Gegend, meist ungeschoren, da wir sie ziehen lassen und sie auf lange Sicht für uns gewinnen wollen – als Waffengefährten gegen den Kommunismus. Es ist eine etwas unklare Situation, sie sind nicht Freund, auch nicht Feind, die Lage wechselt von mal zu mal."}})</ref>}} Saradnju sa četničkim formacijama generala Mihailovića u borbi protiv zajedničkog neprijatelja pominje u svojim memoarima i [[Schutzstaffel|SS]]-potpukovnik [[Otto Skorzeny]], vođa njemačkih komandosa, zaslužan za izvođenje brojnih specijalnih operacija tokom rata. Neposredno pred [[Kapitulacija Nacističke Njemačke|kapitulaciju nacističke Njemačke]], ''Obersturmbannführer'' Skorzeny je tri dana (od 5. do 8. maja [[1945]]. godine) vršio dužnost šefa njemačke vojno-obavještajne službe ''[[Abwehr]]''. Po osobnom ''[[Adolf Hitler|Führer]]ovom'' naređenju, potpukovnik Skorzeny biva upućen proljeća 1944. godine u okupiranu Jugoslaviju, kako bi koordinirao [[Operacija Konjićev skok|operacijom uništenja]] [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOVJ]] i zarobljavanja [[Josip Broz Tito|maršala Tita]]: {{izdvojeni citat|U proljeće 1944. dobio sam naredbu Vrhovne komande Wehrmachta da lociram [[Josip Broz Tito|Titov]] štab, uništim ga i uhvatim Tita, koji je, prema [[Winston Churchill|Churchill]]ovoj volji, već bio zamijenio generala Mihailovića. Mihailović, ratni ministar mladog kralja [[Petar II Karađorđević|Petra II]] od Jugoslavije, koji je živio u egzilu u [[London]]u, bio je uplašen sve većim uticajem komunizma. Na njegovo zaprepaštenje, njegovi su se četnici ponekad borili zajedno čak s mađarskim trupama, Hrvatima [[Ante Pavelić]]a, pa čak i sa našim vojnicima protiv Titovih trupâ.<ref>Otto Skorzeny, ''Meine Kommandounternehmen. Krieg ohne Fronten'', Universitas Verlag in F.A. Herbig Verlagsbuchhandlung GmbH, München, 1993, s. 201. <br /> ({{jez-njem|"Im Frühjahr 1944 bekam ich den Befehl vom OKW, das Hauptquartier Titos ausfindig zu machen, es zu zerstören und Tito gefangenzunehmen, der nach dem Willen Churchills schon den General Mihailowitsch abgelöst hatte. Der Kriegsminister des im Exil in London lebenden jungen Königs Peter II. von Jugoslawien, Mihailowitsch, war über den fortschreitenden Einfluß des Kommunismus erschreckt. Seine Tschetniks schlugen sich zu seinem Erstaunen manchmal sogar gemeinsam mit den ungarischen Truppen, den Kroaten des Ante Pawelitsch und selbst unseren Soldaten gegen die Truppen Titos."}})</ref>}} == Reference == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Kolaboracija četnika sa silama Osovine]] * [[Saradnja četnika sa fašističkom Italijom]] == Vanjske veze == {{commonscat|Chetnik collaboration with Axis occupation}} * [https://www.znaci.org/00001/40.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945 (Stanford University Press 1975)] {{Kolaboracija u Jugoslaviji}} {{Authority control}} [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu| ]] 6witfkmecibvwcc0tqmr50fk0eba3hk 42711144 42711143 2026-10-15T12:02:35Z ~2026-52047-51 396422 /* Saradnja JVuO sa njemačkim okupatorom na Kosovu (1944) */ 42711144 wikitext text/x-wiki {{Sređivanje|razlog=Preterana upotreba citata}} [[File:Lukačević i Nemci.jpg|thumb|Četnički potpukovnik [[Vojislav Lukačević]], dvojica nemačkih oficira i neidentifikovani četnički komandant. Fotografija je verovatno nastala tokom [[Bitka za Konjic 1943.|bitke za Konjic]], od 19. do 26. februara 1943. godine, kada su snage pod Lukačevićevom komandom sadejstvovale s Nemcima.]] [[File:Četnici i Nemci u okupiranoj Jugoslaviji.jpg|thumb|Četnici i Nijemci u okupiranoj Jugoslaviji.]] {{TranslitN|Kolaboracija četnika s Trećim Reichom|Колаборација четника с Трећим Рајхом}} '''Kolaboracija četnika s Nemcima''' odvijala se, sa manjim ili većim intenzitetom, tokom većeg dijela perioda [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupacije Jugoslavije u Drugom svetskom ratu]]. Glavna usluga koju su četnici vršili Nemcima bila je borba protiv [[Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Jugoslavije|partizanskih jedinica]], hvatanje pripadnika [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|pokreta otpora]] po naseljenim mestima, te njihovo likvidiranje ili slanje u logore pod kontrolom okupacionih ili kvislinških vlasti. Zbog njegovog inicijalnog učešća u [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanku u Srbiji 1941]], Nemci su [[Draža Mihailović|Dražu Mihailovića]] dugo smatrali neprijateljem, za kojim je raspisana poternica.<ref>https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D0%BC_%D0%B8%D0%B7_%D0%B4%D0%B5%D1%86%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941.</ref><ref>https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D0%BC_%D0%B8%D0%B7_%D1%98%D1%83%D0%BB%D0%B0_1943.</ref> Istovremeno, njegovi odredi širom okupiranog područja sarađivali su sa nemačkom vlašću na razne načine (npr. [[legalizacija četnika u Srbiji]] 1941–1943). Saradnja četnika sa Vermahtom postala je sveobuhvatna nakon novembra 1943. godine, kada je politički vrh u [[Berlin]]u konačno odlučio da prihvati Dražu Mihailovića za saradnika, što je rezultiralo potpisivanjem niza [[Ugovori o saradnji četnika i Vermahta|ugovora o saradnji]] sa njegovim glavnim komandantima u Srbiji. Nakon potpisivanja ugovora o primirju i saradnji, okupator je počeo isporučivati municiju i vojnu opremu četničkim jedinicama koje su se, zajedno sa njemačkim trupama i pod nadzorom njemačkih oficira, borile protiv jedinica [[NOVJ]] u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]] i [[Sandžak]]u.<ref>AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 12058.</ref> U [[NDH]], četnici su služili Nemcima za razne namene: dostavljanje obaveštenja o komunistima, pomoć nemačkim nabavkama stoke, pomoć trupama u svojstvu vodiča, pomoć u ljudstvu, učestvovanje u osovinskim operacijama (na primer [[operacija Citen|operacija Ziethen]], [[operacija Bora]]), i druge potrebne radnje za gušenje ustaničkog pokreta.<ref name="ReferenceA">[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_259.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. novembra 1943. Štabu 2. oklopne armije o saradnji četnika sa nemačkim trupama u Dalmaciji i zapadnoj Bosni]</ref> Nemci su četnike snabdevali oružjem i opremom i dozvoljavali im da po potrebi koriste njihove garnizone za smeštaj i motorizaciju za transport. Partizanske pokrete po Bosni i Hercegovini te Hrvatskoj Nijemci su u mnogo navrata doznavali na osnovu četničkih dojava.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1071&rec=314&roll=563 NAW, T-314, Roll 563, frames 001061-1062: Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa (31. januar 1944.)]</ref> Prve dve godine rata, četnici su formalno bili deo [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|savezničke]] koalicije, ali zbog stavljanja [[Četnički odredi Jugoslovenske vojske|četničkih odreda Jugoslovenske vojske]] pod komandu Vermahta, krajem 1943. je došlo do konačnog napuštanja Draže Mihailovića od strane Saveznika, a potom 1944. godine i do napuštanja i osude četnika od strane jugoslovenskog kralja.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D0%B2_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%99%D0%B0_%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B0_II_%D0%BD%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BF%D0%B0%D1%9A%D0%B5_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D1%98_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D1%81%D1%86%D0%B8_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%98%D0%B5 Poziv kralja Petra II na pristupanje Narodnooslobodilačkoj vojsci Jugoslavije]</ref> Zbog kolaboracije sa nemačkim okupatorom, mnogim je četničkim vođama, uključujući samog Dražu Mihailovića, suđeno u [[Beogradski proces|beogradskom]] i drugim procesima. Pored kolaboracije sa Nemcima, četnici na teritoriji italijanske okupacione zone su tesno [[Kolaboracija četnika s fašističkom Italijom|sarađivali sa fašističkom Italijom]]. == Nemačka politika prema četnicima == Česte njemačke promjene kursa u odnosu prema četnicima Draže Mihailovića (npr. [[Sastanak u Divcima|pregovori u Divcima]] u novembru, pa [[Operacija Mihailović|napad na štab Draže Mihailovića]] u decembru 1941, zatim ponovna obustava progona Mihailovićevih četnika i skidanje ucjene na njegovu glavu u proljeće 1942. godine, itd.) tokom čitavog ratnog perioda, bile su u potpunosti u skladu sa politikom koja je vođena u okupiranim zemljama. Najplastičniji prikaz ovakvog pristupa prezentovao je [[Felix Benzler]], opunomoćenik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova u [[Beograd]]u, u izvještaju koji je poslao u [[Berlin]] 11. marta 1942. godine ministru vanjskih poslova [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]]: {{izdvojeni citat|To što nemačka vojna mesta vode pregovore s pojedinim četničkim vođama, nije ništa neobično u srpskom prostoru. To se zbiva svesno, u okviru naše politike, uslovljene slabošću naših vojn[ičk]ih snaga i dosad ne bez uspeha vođene, da Srbe, a naročito ustanike usmeri jedne protiv drugih (komuniste protiv četnika, četnike među sobom, vladine dobrovoljce protiv komunista i četnika) i da se time po mogućnosti omete obrazovanje jednog jedinstvenog fronta.<ref>AVII, NAV, N-T-120, 200/153555-58.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. I/272.</ref><ref>Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 90.</ref>}} Njemačko konstantno opiranje uspostavi saradnje s četnicima Draže Mihailovića bilo je generirano sa samog političkog vrha. U ratnom dnevniku Vrhovne komande Wehrmachta prenesena je informacija da je 23. septembra 1942. održan sastanak vođe Trećeg Reicha [[Adolf Hitler|Adolfa Hitler]]a s predsjednikom [[Rumunija|rumunjske]] vlade [[Ion Antonescu|Ionom Antonescuom]] i poglavnikom [[NDH]] [[Ante Pavelić|Antom Pavelićem]]. Na sastanku se uglavnom raspravljalo „o hrvatskim problemima“. Pored njemačkog veleposlanika u [[Zagreb]]u [[Siegfried Kasche|Siegfrieda Kaschea]], sastanku je prisustvovao i opunomoćeni general u NDH [[Edmund Glaise von Horstenau]] koji se nije ustručavao da „otvoreno kritikuje hrvatsku vlast“, ali je i „skrenuo pažnju na četnike, koje su naoružali Italijani“. General von Horstenau je predložio da bi četnike trebalo „upotrebiti da na svom području [tj. u njemačkoj okupacionoj zoni] postanu organi reda“: {{izdvojeni citat|Hitler je na taj predlog negativno odgovorio, jer da mu se čini veoma opasno da se četnicima pruži podrška. Četnici su pre svega srpske patriote, koji zastupaju [[Velika Srbija|velikosrpsku]] misao. Time hranimo zmiju koja će jednoga dana da poraste. Istina, danas je ona još mala, ali jednog dana mogla bi da bude opasna.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Nakon sagledavanja situacije na Balkanu u jesen 1943, Nemci su jugoslovenske partizane proglasili najvećim neprijateljima.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_3_156.htm PROCENA KOMANDANTA JUGOISTOKA FELDMARŠALA VAJKSA OD 1. NOVEMBRA 1943. VOJNO-POLITIČKE SITUACIJE NA BALKANU KRAJEM OKTOBRA 1943. GODINE</ref> U cilju borbe protiv partizana, tolerisali su i koristili četnike kao antikomunističku miliciju, iako im je bilo dobro poznato da oni održavaju veze sa [[London]]om. == Hronologija == === Mihailovićeva ponuda Nemcima i pregovori u Divcima (jesen 1941) === {{main|Ustanak u Srbiji 1941.|Sastanak u Divcima}} {{izdvojeni citat|Četnički odredi jugoslovenske vojske pod komandom pukovnika Draže Mihailovića stavljaju se na raspolaganje za borbu protiv komunista u saradnji sa nemačkim Vermahtom.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%99%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_30._%D0%BE%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941._%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0 Извештај капетана Матла претпостављенима од 30. октобра 1941. о разговорима са представницима Драже Михаиловића]</ref>|Ponuda Draže Mihailovića Nemcima iz oktobra 1941.}} {{Wikisource|Izjava pukovnika Branislava Pantića o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima}} {{Wikisource|Izveštaj kapetana Matla pretpostavljenima od 30. oktobra 1941. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića}} {{Wikisource|Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.}} Nemci su za gušenje [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji 1941.]] angažovali dodatne trupe i sproveli drastične represalije nad stanovništvom, što je Mihailovića navelo da se povuče iz ustanka, napadne partizane i zatraži kontakt sa nemačkom upravom radi prekida neprijateljstva. Vezu je uspostavio preko pukovnika [[Branislav Pantić|Branislava Pantića]], njegovog predstavnika i obaveštajca u [[Beograd]]u. Pukovnik Pantić je nakon rata svjedočio da je odluka o pregovorima s predstavnicima njemačkih okupacionih snagâ donijeta krajem oktobra 1941. godine, i to na sastanku održanom u kući [[Živojin Mišić|vojvode Mišića]] u [[Struganik]]u. Sastanku su, pored Draže Mihailovića i Branislava Pantića, prisustvovali i [[Dragiša Vasić]], potpukovnik [[Dragoslav Pavlović]], major [[Aleksandar Mišić]] i kapetan [[Nenad Mitrović]]. Pukovnik Pantić piše: {{izdvojeni citat|O potrebi pregovora nije bilo reči. Situacija je svima bila jasna. Ona ih je neodstupno zahtevala. Sporno je bilo: sa kime treba razgovarati, da li sa Nemcima ili sa Nedićem? Posle duže diskusije većina se složila da treba pregovarati sa Nedićem. Ovome se odsudno usprotivio Draža i major Mišić. Njegov zaključak po ovom pitanju bio je izražen rečima: – KAD JE SITUACIJA TAKVA DA MORAM DA PREGOVARAM, ONDA ĆU DA PREGOVARAM SA NEPRIJATELJEM. NA TO ME OVLAŠĆUJE I MEĐUNARODNO RATNO PRAVO. UOSTALOM, ŠTA MI MOŽEMO DA DOBIJEMO OD NEDIĆA? SVE ŠTO NAMA TREBA, ORUŽJE I MUNICIJA, NEDIĆ MORA TRAŽITI OD NEMACA. JER OVDE NISU U PITANJU MALE I SITNE KOLIČINE. ZAŠTO IĆI POSREDNO, KAD MOŽEMO NEPOSREDNO? Njegovo odsudno držanje, po ovom pitanju, odnelo je prevagu... Isto tako bilo je sporno pitanje da li da se o pregovorima obavesti Nedić. Posle kraće diskusije, a pošto sam ja izložio da kapetan g. dr. Matl nalazi da Nedića treba obavestiti, doneta je odluka da se tako i učini. Tako je doneta odluka da se pregovara sa Nemcima.<ref>[https://sr.m.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D1%98%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BE_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D1%98_%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%B8_%D0%B4%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81_%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0 Izjava pukovnika Branislava Pantića o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima]</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 138.</ref><ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 115.</ref>|Izjava pukovnika [[Branislava Pantića]] o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima}} 1. novembra 1941. godine, pukovnik Draža Mihailović je uputio generalu [[Walteru Hinghoferu]], komandantu [[342. divizija|342. pješadijske divizije]], ponudu sljedeće sadržine: {{izdvojeni citat|1) Na kolubarskom frontu nema komunista. Ukoliko ih je bilo oni su postali bezopasni. <br /> 2) Organizacija četnika je u stanju da održava red na području zapadne Srbije. <br /> 3) Komunistička opasnost će prestati od momenta kada se četničkoj organizaciji pruži mogućnost da neometano radi. Broj nacionalista je tako veliki da komunista ima samo 5%. Uz pomoć svoje brojne nadmoćnosti nacionalni elemenat pod komandom četnika može rešiti komunistička pitanja bez obostrane borbe. <br /> Uslov je: dovoljno naoružanje, koje nedostaje. <br /> 4) Ulazak u pojedine gradove je bio neophodan da se ne bi komunističke jedinice predstavljale kao oslobodioci i da ne bi povukle za sobom narodne mase. To se moralo događati i radi toga da bi se sprečili komunisti da vrše teror nad stanovništvom. <br /> 5) Četnička akcija nije usmerena protiv nemačkih jedinica, ukoliko one ne napadaju četnike i narod. <br /> 6) Naš narod voli slobodu i radovao bi se kada se na njegovoj teritoriji ne bi nalazile nemačke jedinice. To odgovara četničkom načinu vođenja rata, bez obzira na žrtve koje donosi. Oblast zapadne Srbije nema nikakav vojni značaj za nemačke jedinice, i trebalo bi da bude slobodna zona, u kojoj četnici održavaju red, pod uslovom da ih se u tome ne sprečava i da su dovoljno naoružani.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_240.htm Izjava Draže Mihailovića od 1. novembra 1941. komandi nemačke 342. pešadijske divizije]</ref>}} Prethodno, general Hinghofer je 30. X 1941. obavijestio njemačkog opunomoćenog generala i zapovjednika u Srbiji [[Franz Böhme|Franza Böhmea]] da lokalni četnički komandanti u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]] nude saradnju, očekujući zauzvrat pomoć u oružju od okupatora: „Četničke vođe iz [[Valjevo|Valjeva]], [[Slovac|Slovca]] i [[Lajkovac|Lajkovca]] daju važne podatke o organizaciji i izjavljuju spremnost da se sa nemačkim trupama bore protiv komunista. Traže oružje.“<ref>BA-MA, RH 26-342/14, 10-odnevni Hinghoferov izvještaj Bemeu, 30. 10. 1941.</ref> Odmah po pristizanju Mihailovićeve ponude, štab 342. pješadijske divizije je istoga dana (1. XI) dostavio izvještaj svojoj pretpostavljenoj komandi u kome, između ostalog, stoji i sljedeće: {{izdvojeni citat|Masa četnika, koja se nalazi u rejonu Valjeva, do sada se držala potpuno lojalno. Oni su prema komunistima zauzeli jasan odbijajući, takoreći, neprijateljski stav i može se reći uspešno se protiv njih borili. Oni su spremni i voljni da zajedno sa Vermahtom razbiju komuniste, kao i da u zemlji ponovo uspostave red i mir i zato traže nemačku pomoć.<ref>AVII, NAV—N—T—315, rolna 2130, snimci 626—632.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_10.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje MIHAILOVIĆ TRAŽI POMOĆ OD OKUPATORA]</ref>}} No, na samom početku sastanka sa nemačkim predstavnicima u selu [[Divci]] 11.11.1941. pukovniku Mihailoviću je rečeno: {{izdvojeni citat|Pre dve nedelje poručili ste nam preko Vaših poverenika u Beogradu da je Vaša namera "da nećete više dozvoliti da se srpska krv beskorisno proliva i srpska imovina dalje uništava". Istovremeno ste ponudili da se zajedno sa nemačkim Vermahtom i organima Nedićeve vlade borite protiv komunizma. Ponuda je od strane Glavne komande odbijena jer: 1) Nemački Vermaht će sam u najkraćem vremenu okončati sa komunizmom i 2) glavni komandant ne može imati poverenja prema Vama kao savezniku.}} Nemci su procenili da Draža zna za dolazak njihovih oklopnih trupa, da kao generalštabni oficir pravilno ocenjuje da će se nastavak nemačkih operacija rđavo završiti po njega, i stoga "nemački Vermaht ne može da se optereti takvim saveznicima koji mu se privremeno priključuju iz razloga oportuniteta".<ref name="Divci">[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BC_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%83_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%83_%D0%94%D0%B8%D0%B2%D1%86%D0%B8_11.11.1941. Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.]</ref> U daljem razgovoru pukovnik Mihailović se pravdao nacistima zbog učešća u ustanku: {{izdvojeni citat|Nije moja namera da ratujem protiv okupatora, jer kao generalštabni oficir poznajem snage obeju snaga.<ref name="Divci"/>}} Pukovnik Mihailović se pravdao da je morao uzeti neke gradove od Nemaca da ih komunisti ne bi uzeli,<ref>„Moji ljudi su [[Bitka za Loznicu 1941.|krenuli na Loznicu]] zato da je komunisti ne zauzmu.”</ref> tvrdeći da nije na strani ustanika, tj. „onih koji žele da isteraju Nemce”.<ref name="Divci"/> Mihailović je izjavljivao Nemcima lojalnost i tražio da mu daju municiju kako bi nastavio borbu protiv Titovih partizana.<ref>„Neophodno je imati municiju! Računajući s tim, došao sam ovamo.”</ref> Međutim, on je želio da njegovo „delovanje na nacionalnoj osnovi” ostane skriveno od javnosti kako ne bi prošao poput vojvode [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]], koji je sklopio otvoreni sporazum sa okupatorom, čime je izgubio ugled u narodu i dobio žig izdajnika.<ref name="Divci"/> Nakon opetovanih zahtjeva okupatoru za isporukom municije, pukovniku Mihailoviću je nedvosmisleno stavljeno do znanja da je jedina opcija za njega i njegove trupe bezuslovna kapitulacija. I pored nepopustljivog njemačkog stava, Mihailović, kao i major Mišić, pokušali su u više navrata uvjeriti svoje sagovornike da uvaže njihove prijedloge, pružajući Nijemcima čvrsta uvjeravanja da im ne prijeti nikakva opasnost sa četničke strane: „Nećemo se boriti protiv Nemaca, pa ni onda ako nam ova borba bude nametnuta... '''Mi vam nećemo biti neverni'''... Mi idemo tako daleko da Vas molimo da do nas uputite oficire za vezu da biste se, uz punu garanciju, mogli uveriti u našu borbu protiv komunista.” Uprkos svim četničkim pokušajima, njemački su pregovarači ostali rezolutni: {{izdvojeni citat|„Ponuda pukovnika Mihailovića da stavi svoje snage na raspolaganje za borbu protiv komunista je odbijena i zatražena je bezuslovna predaja. Mihailović je tražio da se konsultuje sa svojim komandatima. Mihailović također tražio oružje za borbu protiv komunista. Ovo je igra, borba između bandi za izvor oružja. Ipak, čini se da jedan dio Mihailovićevih bandi iskreno želi da se bori protiv komunista.“<ref>NAW, T-311, Roll 175, 000121-2: Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka</ref>|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka 17.11.41.}} Među brojnim njemačkim dokumentima u kojima se pominje sastanak u Divcima, izdvaja se bilješka potpukovnika [[Rudolfa Kogarda]] (koji je prisustvovao sastanku) o četničkom komandantu, kao i o razgovorima vođenim sa Mihailovićevim oficirima pri povratku za [[Beograd]]. Potpukovnik Kogard zapisuje da je „pukovniku Mihailoviću (je) mnogo stalo do toga da se vrhovni komandant u Srbiji [general [[Franz Böhme]] — prim.] uveri u iskrenost njegovih namera”: {{izdvojeni citat|Obustaviti borbu protiv nemačkog Vermahta i povesti je samo protiv komunista. Na samo vođenje borbe druga strana ne sme da utiče. Izuzimajući to što sâm ne želi da se potčini, živi u ubeđenju da komuniste u njihovom gerilskom načinu ratovanja regularne trupe ne mogu da poraze. On, dakle, želi da preuzme specijalni zadatak i garantuje uspeh... U izlaganju pukovnika Mihailovića samo uzgred je nagovešteno da pre uništenja komunista ne može ni da pomišlja na polaganje oružja. Pri povratku u Beograd njegovi poverenici su naglasili da je pukovnik Mihailović spreman da položi oružje čim uništi komuniste. A za uspešno okončanje ove borbe potrebna mu je municija, jer je komunisti imaju u ogromnim količinama... Potpukovnik Kogard je pitao srpskog kapetana [Nenada — prim.] Mitrovića šta Mihailovićeva grupa radi sa zarobljenim komunistima. Odgovoreno mu je da se ubeđeni komunisti ubijaju, a oni koji su samo pošli s njima odvode se u koncentracione logore. [...] Mihailović izjavljuje da mu nikada nije bila namera da se bori protiv nemačkih trupa i saopštava da će i sada naložiti svojim trupama da se ne bore protiv nemačkog Vermahta.<ref>NAW, Mikrofilm T—314, Roll 1457, snimci 1332—1335.</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 161—162.</ref>}} Obavještajni oficiri, raspoređeni u njemačkim ustanovama u Srbiji, registrovali su da je s jeseni 1941. godine došlo do raspada jedinstvenog ustaničkog fronta, kao i da je pukovnik Mihailović naredio [[Napad četnika na Užičku Republiku|napad]] na [[Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|partizansku slobodnu teritoriju]]. U skladu s novonastalom situacijom, Wehrmachtovi oficiri predlažu svojim pretpostavljenim u [[Berlin]]u koordinaciju okupatorskih dejstava s onima četničkih odredâ, što bi doprinijelo efikasnijem gušenju partizanskog otpora, čiji je centar bilo [[Užice]]: {{izdvojeni citat|Mihailović treba da sada pokrene akciju protiv Užica, gde se navodno nalazi celokupno rukovodstvo komunista, a zbog čega treba da se stavi u izgled i bombardovanje sa nemačke strane. U kontaktima sa nemačkim okupacionim vlastima koji su niže opisani, Mihailović je navodno molio da mu se stavi na raspolaganje 100.000 metaka da bi mogao nastupiti protiv Užica.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 1, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova Nemačkog Rajha: 18. april — 31. decembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1973, dok. 236, str. 630.</ref>|IZVEŠTAJ OBAVEŠTAJNOG CENTRA VERMAHTA U BEOGRADU OD 14. NOVEMBRA 1941. VRHOVNOJ KOMANDI VERMAHTA O ODNOSU ČETNIKA DRAŽE MIHAILOVIĆA PREMA NOP-u, O PREGOVORIMA PREDSTAVNIKA VERMAHTA I DRAŽE MIHAILOVIĆA I O VOJNO-POLITICKOJ SITUACIJI U SRBIJI}} Nakon rata, pukovnik [[Branislav Pantić]] je u pisanoj izjavi jednom [[ZBOR|ljotićevskom]] autoru u emigraciji detaljno objasnio okolnosti u kojima je došlo do odluke da se vode pregovori sa Nijemcima. Pukovnik Pantić se prisjeća da je prethodno održan sastanak u Mihailovićevom štabu, na kom je sačinjen spisak uslovâ koje je trebalo postaviti pred okupatora. Međutim, osnovni razlog pregovora je bio da se četnicima daju odriješene ruke i pruži pomoć za »borbu protiv komunista«, tj. Titovih partizana: {{izdvojeni citat|Posle duže diskusije složili smo se da Nemcima treba podneti ove zahteve: 1. Moja [Mihailovićeva — prim.] akcija ima se posmatrati isključivo kao borba protivu komunizma. A kako je ta borba u neposrednom interesu i Nemaca, potrebno je, da se mojim oružanim odredima ostavi sloboda akcije i da se oni, svim sredstvima, pomognu. 2. Spremni smo da kooperišemo u svakoj borbi protivu komunista, koju bi izvodile nemačke oružane snage. 3. Kako su za borbu protivu komunista potrebna sredstva to, da mi se iz nemačkog ratnog plena, za prvi momenat, stavi na raspoloženje: <br /> — 20.000 pušaka; <br /> — 200 mitraljeza; <br /> — 2.000 puškomitraljeza; <br /> — 100 lakih bacača; <br /> — 100.000 ručnih bombi; <br /> — municija: 500 metaka na pušku; po 2.000 metaka na mitraljez i puškomitraljez i po 100 bombi na svaki bacač. <br /> Celokupno naoružanje, po vrstama, da bude istog modela i kalibra. <br /> — 20.000 jugoslovenskih vojničkih uniformi <br /> — 20.000 pari vojničkih cipela. [...] Iz prednjih izlaganja jasno se vidi, da je glavni i jedini cilj sastanka i razgovora sa Nemcima bio: DA NAM OMOGUĆE ODSUDNU BORBU SA KOMUNISTIMA, DAKLE NJIHOVO UNIŠTENJE, A TIME I OBUSTAVU KRVAVIH NEMAČKIH ODMAZDA. DAKLE ONO ŠTO JE ZAHTEVAO CEO NAROD.<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 115—116.</ref>}} Za Dražom Mihailovićem je decembra 1941. godine raspisana poternica, nakon čega je bio u bekstvu. === Predaja zarobljenih partizana Nijemcima (1941) === {{main|Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.}} [[File:Nemci odvode na streljanje četu partizana koje su četnici na prevaru uhvatili i predali Nemcima.jpg|thumb|Nemci odvode na streljanje četu partizana koje su četnici na prevaru uhvatili i predali Nemcima]] Iako je njegov prijedlog okupacionim vlastima u Divcima odbijen, pukovnik Mihailović je želio pružiti njemačkom okupatoru dokaz četničke gotovosti za saradnju. Stoga su četnici Draže Mihailovića, uz posredstvo samozvanog vojvode [[Jovan Škavović|Jovana Škavovića]], predali 13. novembra 1941. Njemcima oko [[Predaja zarobljenih partizana Nemcima novembra 1941.|365 zarobljenih partizana]]. [[Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.|Predaja zarobljenih partizana Nemcima]] se desila tokom [[ustanak u Srbiji 1941|ustanka u Srbiji]] novembra [[1941]]. godine. Tokom [[Četničko-partizanski sukob|sukoba]] između [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] četnika i partizana u zapadnoj [[Srbija|Srbiji]] početkom novembra [[1941]], četnici su zarobili više stotina partizana. Jednu veću grupu od oko 500 zarobljenika, među kojima su bili partizani na prevaru zarobljeni u [[Gornji Milanovac|Gornjem Milanovcu]],<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_110.htm Relacija Takovskog četničkog odreda od 17. juna 1942, Zbornik NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, dokument 110]</ref> Kosjeriću,<ref>[https://www.znaci.org/00001/59_2_124.pdf Užička republika, Zapisi i sećanja, Narodni muzej, Užice 1981]</ref> Karanu i Planinici, četnici su prikupili na [[Ravna Gora|Ravnoj Gori]]. Oko [[13. novembar|13. novembra]] [[1941]]. četnici su grupu od 365 zarobljenika odveli u [[Mionica|Mionicu]], i zatim u [[Slovac]]. Tu su prihvaćeni od [[Milan Nedić|Nedićevih]] i nemačkih snaga i prebačeni kamionima u [[Valjevo]]. Transport zarobljenika do [[Valjevo|Valjeva]] je pratio četnički vođ Jovan Škavović Škava, koji je prethodno bio [[Kosta Pećanac|Pećančev]] četovođa, dok je u tom periodu priznavao [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevu]] komandu. U predaji zarobljenika učestvovao je i ravnogorski oficir [[Pavle Mešković]]. Predaji partizana prethodio je [[Sastanak u Divcima 1941.|sastanak Draže sa Nemcima u selu Divci]]. Od ove grupe zarobljenika, Nemci su 263 streljali dana [[27. novembar|27. novembra]] [[1941]]. godine na Krušiku u Valjevu.<ref>[https://www.znaci.org/00001/38_21.htm Radoslav S. Nedović, Pantelija Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006: Streljanja na Krušiku u Valjevu]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/44_4.pdf Radoslav S. Nedović: ČAČANSKI KRAJ I NOB - SLOBODARI NA STRATIŠTIMA, Čačak 2009: Krušik, Valjevo streljanje po grupama]</ref> Ostali zarobljenici su delom streljani naknadno, delom deportovani u [[Koncentracioni logor|logore]], a delom pušteni na slobodu. Predaja zarobljenih partizana nastavila se i posle ovoga, i bila je naročito intenzivna u decembru 1941.<ref>[https://www.znaci.org/00001/38_24.htm Radoslav S. Nedović, Pantelija Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006: Decembarski pokolj]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/44.htm Radoslav S. Nedović: ČAČANSKI KRAJ I NOB - SLOBODARI NA STRATIŠTIMA, Čačak 2009]</ref> === Legalizacija četnika i hvatanje ustanika (1941-1942) === {{main|Legalizovani četnici}} [[Datoteka:Legalizovani četnici u Srbiji 1942.jpg|minijatura|Legalizovani četnici Draže Mihailovića čuvaju [[Logor Metino brdo|logor na Metinom brdu]] kod [[Kragujevac|Kragujevca]] [[1942]].]] Četnički odredi u Srbiji su delom raspustili regrute kućama i ostali u ilegali na kadrovskom sastavu, a delom se legalizovali kao pripadnici zvaničnih Nedićevih formacija. Krajem 1941. i početkom 1942. godine, pripadnici [[Legalizovani četnici|legalizovanih ravnogorskih odreda]] pružili su najznačajniji doprinos u hvatanju nekoliko hiljada odbjeglih ili pasiviziranih partizana i njihovih saradnika u [[Zapadna Srbija|zapadnoj]] i djelovima [[Centralna Srbija|centralne Srbije]], kao i u njihovoj predaji Njemcima. Učešćem u masovnom hvatanju i likvidaciji pripadnika partizanskih odreda i njihovih saradnika, čak i ako se zanemari aktivna borba protiv partizana, legalizovani ravnogorski četnici su učinili krupne usluge njemačkom okupatoru u uništenju partizanskog pokreta na području dotadašnje [[Užička Republika|Užičke republike]].<ref name="yuhistorija.com">[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]</ref> Već krajem novembra 1941. godine na Metinom brdu kod Kragujevca je formiran [[Logor na Metinom brdu|logor]] za zarobljene srpske ustanike i civilne taoce. Prvi dovedeni u logor bili su taoci iz Kragujevca, komunisti, odbornici narodnooslobodilačkog odbora, Romi, Jevreji i svi oni koji su nemačkim fašistima bili sumnjivi. Osim svakodnevnih likvidacija, veća masovna streljanja su vršena 2. i 19. marta 1942. godine.<ref>[http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1322 Metino brdo]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hvatani borci su predavani nemačkom sudu, ili prekom sudu [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]]. Većina pohvatanih je bila iz okoline Rače, Topole i Aranđelovca. 2. marta 1942. godine na Metinom brdu je streljano 173 rodoljuba i simpatizera oslobodilačkog pokreta sa teritorije Kragujevca i okolnih opština.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1248 |access-date=2014-05-01 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304191846/http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1248 |deadurl=yes }}</ref> Logor je rasformiran u junu 1942. Preostali logoraši su transportovani u [[Koncentracijski logor Banjica|logor na Banjici]], gde je većina streljana, kao i u logore u Nemačkoj, Norveškoj i Grčkoj.<ref>{{Cite web |url=http://www.ikragujevac.com/kultura/15517-istorija-zrtve-fasizma-na-metinom-brdu-i-deo.html |title=Archive copy |access-date=2024-07-08 |archive-date=2024-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240708214249/https://www.ikragujevac.com/kultura/15517-istorija-zrtve-fasizma-na-metinom-brdu-i-deo.html |url-status=dead }}</ref> Nakon likvidacije partizanskih ostataka, četnici Draže Mihailovića su stekli faktičku kontrolu nad ruralnim područjima Srbije, dok je okupator držao gradove. Mihailovićev stav u odnosu na njemačkog okupatora jasno je izražen u depeši, koju je opunomoćeni poslanik Ministarstva inostranih poslova Trećeg Rajha u Beogradu [[Felix Benzler]], 31. marta 1942. godine, uputio centrali u Berlinu: {{izdvojeni citat|Sve dosad se nije postiglo da se ličnost pukovnika Mihailovića stavi pod kontrolu. Po svoj prilici ni on nije u stanju ili nije voljan da na srpskom području nešto preduzme, već je, naprotiv, preko jednog posrednika ovih dana ponudio vladi Nedića da prihvata da se objavi: 1) da on ne namerava da se bori protiv Nemaca; 2) da neće ništa da preduzima protiv Nedićeve vlade; 3) da se zalaže za održanje mira i reda u zemlji; 4) da poziva na borbu protiv komunista. Posredniku je ponovo odgovoreno da za Mihailovića jedino u obzir dolazi da se bezuslovno potčini.<ref>[https://znaci.org/00001/11_18.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje POD ZAŠTITOM LEGALIZOVANIH ODREDA]</ref>}} Nemački dokument od [[15. maj]]a 1942. godine navodi četničkog majora [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubu Jovanovića]] kao jednog od njihovih lokalnih saradnika za [[Zaječar]].<ref>NAW, T501, roll 248 frames 0121-0126; dostupno na http://znaci.net/temp/T-501_R-248-0126.jpg</ref> [[Datoteka:SS-Obergruppenführer Werner Lorenz accompanied with unknown chetnik officer in NE Bosnia.JPG|mini|[[SS]]-[[Obergruppenführer]] [[Werner Lorenz]] u društvu neimenovanog četničkog oficira u sjeveroistočnoj [[Bosna (oblast)|Bosni]], jesen 1942. godine]] U junu 1942. Mihailović je prešao u Crnu Goru, italijansku okupacionu zonu, na teritoriju koju su držali crnogorski četnici [[Saradnja četnika sa fašističkom Italijom|uz dopuštenje Italijana]]. Aktivnosti četničkih odreda u Srbiji svedene su na najmanju meru da se ne bi izazivao okupator, i uglavnom su ograničene na organizacionu i obaveštajnu delatnost i sitnije diverzije. Uprkos tome, nemački okupator je veoma ozbiljno shvatao četničku aktivnost i povremeno organizovao racije protiv preostalih Mihailovićevih odreda, koji su se trudili da izbegnu dodir sa neprijateljem. U Srbiji, znatan broj Mihailovićevih snaga se legalizovao. Nemački popis glavnih vladinih legalnih odreda od [[15. maj]]a 1942, pod rednim brojevima 1 do 18 navodi Ljotićeve odrede, od 19 do 39 su Mihailovićevi, a od 40 do 100 Pećančevi. Tu na okupatorskom spisku snaga su neki od glavnih Mihailovićevih četnika: [[Predrag Raković]], [[Miloje Mojsilović]], [[Dušan Smiljanić]], [[Vučko Ignjatović]], [[Miloš Glišić]], [[Ljuba Jovanović]]... Do početka 1942. godine "ravnogorski pokret istopio se u redovima Nedićeve milicije i konačno se ponovo pojavio, umanjen, u Crnoj Gori."<ref name="Deakin2">[https://www.znaci.org/00001/5_3.htm William Deakin, BOJOVNA PLANINA]</ref> Kako ne bi izgubio podršku naroda kao saradnik okupatora, Mihailović je odsustvo oružane borbe u Srbiji sredinom [[1942]]. godine nastojao da nadoknadi činjenjem smicalica nemačkim vojnicima po gradovima, ubacivanjem "smrdljivih bombi", "svrabećih praškova", "praškova za kijanje", upućivanjem pretećih pisama, uznemiravanjem telefonom...<ref name="Kosta Nikolić 2004"/> Ovo nije ostalo neprimećeno. Britanski kapetan Bil Hadson je u drugoj polovini 1942. ponovo uspostavio vezu i javio da "Mihailović još sarađuje s Osovinom u Crnoj Gori i Sandžaku i miruje u Srbiji", da su "u Dalmaciji Trifunovićevi četnici legalizovani" te, podsticani od Italijana, sanjaju o nekoj "Srbo-Sloveniji i Dalmaciji". Na osnovu stanja na terenu on izvlači zaključak: {{izdvojeni citat|U trenutku kada je Mihailović u velikom stepenu igrao ulogu kvislinga bio je nagrađen najjačom britanskom propagandom.... Mihailoviću bi trebalo konačno reći da Britanci pretpostavljaju komuniste kvislinzima.<ref name="Deakin2"/>|Britanski kapetan Bil Hadson}} [[Datoteka:Chetniks and Germans in Lopare 1942.jpg|mini|[[Radivoje Kerović]] (u sredini u bijeloj košulji) sa njemačkim tenkistima, [[Lopare]] 1942.]] 27. avgusta 1942, komandant Bosanskih četničkih odreda kapetan [[Rade Radić]] naređuje načelniku štaba (»poručniku bratu«) [[Vukašin Marčetić|Vukašinu Marčetiću]] sljedeće: {{izdvojeni citat|Ova komanda stavila ti je u dužnost, da odmah stupiš u vezu sa Nemačkim vojnim vlastima u B. Luci, povodom zauzimanja Mrkonjić-Grada od strane komunista i njihovim daljim nadiranjem ka Manjači, a u cilju organizovanja zajedničke akcije protiv komunista. Kako iz primljenog izveštaja ne vidimo, šta si po ovome do sada uradio, naređuje ti se, da se odmah vratiš u B. Luku, da stupiš u vezu sa komandantom Nemačkih trupa radi izvršenja zadatka koji ti je stavljen u dužnost... Nemačkog komandanta isto tako upozori na činjenicu, da se danas u Bos. Krajini nalaze komunisti, koji su proterani iz svih srpskih zemalja: Srbije, Crne Gore, Hercegovine, Istočne i srednje Bosne sa celokupnim vođstvom i naoružanjem. Krajina im služi kao glavno uporište. Srpski narod u Krajini isto tako kao i u ostalim pokrajinama srpstva je u ogromnoj većini protivkomunistički raspoložen, ali ovaj srpski narod nije dovoljno naoružan, da bi suzbio ovu komunističku najezdu... Na osnovu svega ovoga zahtevaj od Nemačkog komandanta, ako slučajno [ne] bi bilo dovoljno pušaka, municije a naročito automatskog oružja u njihovim magacinima, da se razoružaju Hrvatske jedinice, a naročito ustaške formacije i da se oružje preda u naše ruke, a mi ćemo naoružati svoje rezerve u ljudstvu i voditi uspešne borbe protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_153.htm Naređenje komandanta bosanskih četničkih odreda od 27. avgusta 1942. načelniku štaba za organizaciju sadejstva nemačkim snagama u sprečavanju prodora partizana ka Banjaluci]</ref>}} Posljednjeg dana kolovoza 1942, održan je sastanak kod načelnika štaba Komande Jugoistoka. Ovom prilikom je podijeljena informacija da se oko [[Banja Luka|Banje Luke]] vode žestoke borbe s partizanima, u kojima okupatoru pomažu četnici (“srpski nacionalisti“), bez preciziranja o kom odredu JVuO iz [[Bosna (oblast)|Bosne]] je riječ: {{izdvojeni citat|Velike borbe su izbile u blizini Banje Luke. Ustanici su upotrijebili teško naoružanje, topove, minobacače itd., kao i tenkove. Hiljadu srpskih nacionalista je sudjelovalo u borbi protiv ustanika na našoj strani.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=490&roll=175 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000485.] <br /> ({{jez-njem|"Bei Banja Luka größeres Gefecht, Aufständische traten mit schweren Waffen, Geschützten, Minenwerfern u.sw. auf, auch mit Panzer. 1000 serbische Nationalisten haben sich dort auf unserer Seite im Kampfe gegen die Aufständischen beteiligt."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka kod načelnika štaba Jugoistoka održanog 31. augusta 1942.}} U drugom njemačkom izvještaju iz istog perioda se navodi da je 26. augusta jedan bataljun Wehrmachta južno od Banje Luke bio priklješten od strane nadmoćnijeg neprijatelja (i ovdje se napominje da su partizani raspolagali teškim naoružanjem), kao i da je Nijemcima u pomoć priskočilo čak „2000 bosanskih četnikâ“, što će rezultirati potiskivanjem jedinicâ [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOP i DVJ]] prema jugu do kraja mjeseca.<ref>BA/MA, RH 19 XI/81 (Die Bekämpfung der Aufstandsbewegung im Südostraum, Teil I), S. 244.</ref><ref>Klaus Schmider, ''Partisanenkrieg in Jugoslawien 1941-1944'', Verlag E.S. Mittler & Sohn GmbH, Hamburg/Berlin/Bonn, 2002, s. 155. <br /> ({{jez-njem|"Bereits am 26. August sah sich ein deutsches Bataillon bei dem Versuch, südlich von Banja Luka den ersten dieser Einfälle abzublocken, weit überlegenen, auch mit erbeuteten Panzern und Geschützen bewaffneten Verbänden gegenüber; nur mit Hilfe von 2.000 bosnischen Cetniks, die den Deutschen zu Hilfe eilten, gelang es bis Ende des Monats, die Partisanen wieder nach Süden abzudrängen."}})</ref> Takođe, u jednom izvještaju upućenom iz štaba njemačkih trupa u [[NDH]] od 18. novembra 1942. o četnicima se, između ostalog, navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|U zoni 714. pješadijske divizije nalazi se 6-8.000 četnika, naoružanih puškama i nešto automatskog oružja. Diviziji su dosad pružili vrijedne usluge time što su branili svoju teritoriju od partizana i time oslobodili njemačke i trupe NDH za dejstvo na drugim sektorima. K tome obezbjeđuju i željeznicu i pribavljaju važna obavještenja njemačkim trupama. Četnici su pri zajedničkim akcijama snabdjevani od strane NDH; također im pripada i naknada od otprilike 3 Rajshsmarke dnevno, čiju isplatu oni, međutim, dosad nisu tražili.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=361&rec=314&roll=566 Nacionalni arhiv Vašington, T-314, rolna 566, frejm 000357; Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj-/Veza sa neprijateljski orijentisanim krugovima u Srbiji/ (18. novembar 1942.).] <br /> ({{jez-njem|"Bei 714.Div. haben die im Div.–Bereich beheimateten Cetnikverbände eine ungefähre Stärke von 6–8000 Mann. Sie sind mit Gewehren und verhältnissmässig wenig automatischen Waffen ausgestattet. Sie leisten der Div. wertvolle Dienste, indem sie ihr Heimatgebiet gegen Einfälle der Partisanen schützen, sodass, von grösseren Unternehmen abgesehen, in diesem Raume weder deutsche noch kroatische Truppen gebunden werden. Sie entlasten hiedurch den Bahnschutz und versorgen die deutsche Führung mit wertvollen Feindnachrichten. <br /> Die Cetnikverbände werden durch den kroatischen Staat bei Einsätzen mit Munition versorgt und verpflegt. Vertragsmässig steht ihnen neben anderen Zusagen /z.B. Versorgungsansprüchen/ auch Wehrsold von etwa RM 3.— täglich zu, den sie jedoch bisher nicht beansprucht haben."}})</ref>|Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj (18. novembar 1942. godine)}} === Operacija Weiss i bitka na Neretvi (1943) === {{main|Operacija Weiss|Bitka za Konjic 1943.}} [[File:Četnici i Nemci na Neretvi.jpg|thumb|Četnici i Nemci tokom [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]] 1943.]] Van Srbije, postojala je intenzivna saradnja četnika i Nemaca. Iako su mnogi četnici na lokalu pomagali nemačkim trupama protiv partizana, [[Hitler]] je do sredine 1943. godine strogo branio svojim jedinicama svaku saradnju sa četnicima.<ref>Nacionalni arhiv Vašington, Mikrofilm T-311, rolna 175, snimka 378: Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka za novembar 1942 (30. novembar 1942.). „Svaka, pa i privremena, veza sa antikomunistički nastrojenim četnicima u Hrvatskoj je protivna naređenju Fuehrera, Ia 3071/42 o borbi protiv bandi.“</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=383 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000378.] <br /> ({{jez-njem|"Haltung gegenüber feindlich eingestellten Kreisen in Serbien/Kroatien: An Bev.Kmdr.Gen. in Serbien, Befehlshaber der dt. Truppen in Kroatien, Kdr.Gen. in Kroatien und Dt.Verb.Kdo. bei Supersloda ergeht ein Befehl betreffend klarer und eindeutiger militärischer Haltung gegenüber allen uns feindlich eingestellten Kreisen. Jede – wenn auch nur vorübergehende – Bindung mit antikommunistisch eingestellten Cetniks in Kroatien steht im Widerspruch zu den bzgl. Bandenkämpfung gegebenen Befehlen des Führers Ia Nr. 3071/42 g.K."}})</ref> Za vrijeme izvođenja [[Operacija Weiss|operacije Weiss]], njemački komandanti na terenu su bili u nedoumici da li da se povinuju naređenjima svojih viših vojnih komandi, ali i političkih instanci, ili da nastave sarađivati s četnicima Draže Mihailovića: {{izdvojeni citat|Uprkos borbenoj pomoći hrabrih četnika, koja je doprinijela deblokadi opkoljenih dijelova 718. pješadijske divizije, njemačke trupe imaju zadatak da se brzo probiju do boksitne oblasti. One imaju instrukcije da smatraju četnike neprijateljima. Sada se ispostavilo da se situacija kod mjesta Dobro (?), čija se posada sastojala od Nijemaca, Italijana i četnika, poboljšala zahvaljujući četničkom prodoru.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=549 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000544.] <br /> ({{jez-njem|"Trotz der Waffenhilfe tapferer Cetnik, die auch zur Befreiung der eingeschlossenen Gruppe der 718.I.D. mit beigetragen haben, ergibt sich für die deutschen Truppen die Aufgabe, möglichst schnell in das Bauxitgebiet von Mostar vorzustoßen. Die deutschen Truppen haben den Auftrag die Cetniks als Feind anzusehen. Es ergab sich nun das Bild, daß die Besatzung von Dobro (?), die aus Deutschen, Italiener und Cetniks bestand durch den Vorstoß der Cetniks Luft bekam."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka kod načelnika štaba Jugoistoka (1. mart 1943.).}} Major [[Slavoljub Vranješević]], komandant Zapadne Bosne JVuO, šalje 2. marta 1943. godine dopis »bratu« [[Uroš Drenović|Urošu Drenoviću]] kojim ga obavještava da je od strane njemačke komande u [[Banja Luka|Banjoj Luci]] zakazana konferencija na koju su pozvani najvažniji četnički zapovjednici s teritorije [[Bosanska krajina|Bosanske Krajine]]: {{izdvojeni citat|Pre nekoliko časova primio sam izveštaj od Komandanta Bosanskih četničkih odreda brata Rade Radića, u kome mi javlja, da su Nemci pozvali na konferenciju u Banja Luci sve Komandante i to: Radića, Tešanovića, Drenovića, Marčetića, Mišića radi rešavanja važnih pitanja. Konferencija će se održati u nemačkoj komandi u B. Luci. Ovoj konferenciji neće prisustvovati pretstavnici hrvatskih ni vojnih ni civilnih vlasti. Komandant mi je naredio, da pozovem sve Komandante na predkonferenciju, koja će se održati u Karanovcu na dan 4 o.m. u 12 časova.— Prema napred izloženom pozivam te, da bez ikakvog izgovora i odlaganja bez obzira na situaciju na položaju, dođeš 4 o.m. do određenog časa u Karanovac.— Ovo smatraj vrlo važnim i NAJHITNIJIM. Molim Te koristi sva moguća prevozna sredstva, pa i motorcikl i na vreme dođi na predkonferenciju.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 31, str. 64.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_64.htm Naređenje Komande bosanskih četničkih odreda od 2. marta 1943. komandantu odreda »Kočić« za prisustvovanje konferenciji radi usaglašavanja stavova o saradnji sa nemačkim trupama]</ref>}} Već 3. februara 1943. godine, major Vranješević je upoznao Vrhovnu komandu JVuO o činjenici da se bosanski četnici nalaze u službi njemačkog okupatora, ali i da su potpisali [[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|sporazume o saradnji sa kvislinškim vlastima Nezavisne Države Hrvatske]]: {{izdvojeni citat| NEMCI Četnički odredi učestvuju u borbi zajedno sa Nemcima češće puta, ali na zasebnim sektorima. Pre našeg dolaska, Nemci su uspeli da u borbu protiv komunista uvode četnike tako, da im ovi osiguravaju krila i da se mešaju u komandovanje. Ovome se je odmah stalo na put, ma da sa dosta poteškoća. Po sebi se razume da se mnogo interesuju o tome, da li mi imamo kakve veze sa Dražom Mihailovićem — što mi odbijamo, navodeći da je to samo komunistička propaganda kako bi izazvali Nemce protiv nas, pa nas tako priklještene, uveli u svoje redove. Ipak, često puta Nemci čuju kako svi četnici pevaju »Od Topole pa do Ravne Gore« ili »Od Manjače pa do Ravne Gore«, »sve su straže generala Draže« itd., dakle jasno primećuju, ali moraju da trpe. Njihova nemoć oseća se. HRVATI Ovi se redovno predaju komunistima, gde god ovi na njih udare. Hrvatski oficiri nalaze spas u komunizmu. Zbog sporazuma sa Hrvatima, koji su ovi [četnički — prim.] odredi sklopili pre našeg dolaska, borbe sa Hrvatima ne vode se. Naprotiv, za većinu starešina i boraca može se reći, da su taj sporazum shvatili kao definitivan svršetak rata, pa i otuda javašluk i slaba disciplina. Sada, dok se ne raščisti sa komunistima, ovakvo stanje mora da ostane.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_27.htm Izveštaj majora Slavoljuba Vranješevića od 3. februara 1943. majoru Zahariju Ostojiću o vojno-političkoj situaciji u četničkim odredima zapadne Bosne i saradnji sa nemačkim i ustaško-domobranskim jedinicama]</ref>}} Vojvoda [[Vukašin Marčetić]], komandant puka »Manjača«, bio je takođe jedan od potpisnikâ sporazuma sa vlastima satelitske NDH. Tokom operacije »Weiss«, vojvoda Marčetić se povezuje i sa njemačkim okupatorom, konkretno sa [[117. lovačka divizija (Nemačka)|117. divizijom]]: {{izdvojeni citat|Posebno: [...] [[369. legionarska divizija|369. pješ. div.]] će prvo dovršiti borbe na [[Grmeč]]u. Uspostavljena veza sa četničkom grupom Marčetića, koja će preuzeti osiguranje vlastitog istočnog boka.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&rec=315&roll=2263 NARA, T315, Roll 2263, frame no. 000670.] <br /> ({{jez-njem|"369. J.D. führt vorerst Kampfhandlungen in der Grmec durch. Verbindung mit Cetnikgruppe Marcetic aufgenommem, die Schutz der eigenen Ostflanke übernehmen will."}})</ref>|Ratni dnevnik 117. divizije, unos za 5. februar 1943.}} O (prinudnom) sadjejstvu 117. divizije sa četničkim odredima pod komandom kapetana [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] u [[Bitka za Konjic 1943.|bici za Konjic]], februara 1943. godine, nakon rata će posvjedočiti i general [[Alexander Löhr]]: {{izdvojeni citat|117. lovačka divizija, koja je prodirala od Ivan-sedla ka severozapadu, vodila je od početka teške borbe, pa je na kraju odbijena i odbačena. Jedan njen deo morao je da se spasava u Konjicu, koji je bio utvrđen i posednut od Italijana i četnika. Ovo mesto su partizani okružili i tako je došlo do toga da su se ovde, pod pritiskom događaja, borili na istom frontu Nemci i četnici – doduše odvojeni jedni od drugih italijanskim jedinicama. Konjic je doduše bio oslobođen iz okruženja sa trupama iz [[Sarajevo|Sarajeva]], ali je partizanima uspelo da se probiju preko Neretve i povuku svi bez izuzetka u severnu [[Crna Gora|Crnu Goru]].<ref>{{cite web|url=http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html | title = Записи Александра Лера, часопис СРПСКО НАСЛЕЂЕ, број 7/1998 | publisher = Srpsko-nasledje.co.rs |date=3. 1. 1943. | accessdate=4. 1. 2023. | archive-url = https://web.archive.org/web/20130216202528/http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html# | archive-date=16. 2. 2013 |url-status=dead | df = }}</ref>|General [[Alexander Löhr]], komandant Jugoistoka}} Pored 117. divizije, četnici generala Mihailovića će sarađivati i sa ostalim njemačkim divizijama koje su uzele učešća u operaciji »Weiss«, što se može zaključiti i na osnovu podataka iz ratnog dnevnika [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]] od 12. marta 1943. godine: {{izdvojeni citat|12. III 1943. (00,30 sati) — Izvještaji divizijskih jedinicâ: Operativno odjeljenje (Ia) Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj Operativnom odjeljenju [369. divizije] (telefonski): <br /> 1.) Snažne neprijateljske snage opkoljene su od strane [četnikâ] D.M., 717., [[118. lovačka divizija (Njemačka)|718]]., 369. i [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS-divizije]]. 717. divizija započinje potjeru takođe 12. marta i doseže crtu [[Prozor (BiH)|Rama]] — [[Ostrožac (Jablanica)|Ostrožac]]. 718. divizija napreduje od Ivan-sedla opštim smjerom ka [[Mostar]]u.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=404&rec=315&roll=2154 NARA, T315, Roll 2154, frame no. 000399.] <br /> ({{jez-njem|"12.3.1943. 00,30 Uhr <br /> Meldungen der Div. Einheiten <br /> Ia des Befh.d.dt.Tr.i.Kr. an Ia fernmündl.: <br /> 1.) Starke feindl. Kräfte sind durch D.M. 717., 718., 369. und SS–Div. umstellt. <br /> 717. tritt 12.3. ebenfalls zur Verfolgung an und gewinnt Linie Rama–Ostovac [sic]. <br /> 718. geht von Ivan–Sattel [sic] in allgemeiner Richtung auf Mostar vor."}})</ref>|Ratni dnevnik [[369. legionarska divizija|369. divizije]]}} Tokom [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]], četnici su bili obilno snabdijevani streljivom i hranom iz italijanskih i njemačkih magacina. Kapetan Vojislav Lukačević, koji se zajedno sa svojim četnicima tukao uz borbenu grupu »Anacker«, [[5. mart]]a iz [[Konjic]]a je javio majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] da mu »11« (tj. Nijemci) daju municiju, kao i da je vojvoda [[Dobroslav Jevđević]], sa svoje strane, zadužen za obezbjeđivanje logistike: {{izdvojeni citat|Vidim da je glavna tvoja briga kako ćemo sa 11. Verujem da si o njima dobio preterane izveštaje. Svaka njihova kolona koja nastupa ima najviše jednu trećinu Nemaca a ostalo su domobrani i po nešto ustaša. Oni sami ne mogu ništa da urade, toga su svesni. Ja mislim da je nama najpreči za sada cilj uništenje komunista i to što brže. Ne sme nas zateći iskrcavanje u borbi sa komunistima, a isto tako ne smemo početi borbu sa 11 dok komunisti nisu likvidirani a oni nisu likvidirani i pored uspeha koje smo postigli. Čvrsto sam ubeđen da nas 11 neće napasti sve dok se vode borbe sa komunistima te je strahovanje u tom pravcu preterano... Najvažnije i najbolje snabdevanje preko [[Sarajevo|Sarajeva]] koje neka Jevđo forsira. Dobio sam sinoć preko 11, 30.000 metaka obećali još čim im stigne neki transport koji očekuju u Sarajevo.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_71.htm IZVEŠTAJ KOMANDANTA KONJIČKE GRUPE OD 5. MARTA 1943. KOMANDANTU ISTAKNUTOG DELA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA O BORBENOM RASPOREDU ČETNIKA I NEMACA NA SEKTORU KONJIC—JABLANICA]</ref>}} O isporuci municije jedinicama JVuO (najvjerovatnije o onoj koja je data kapetanu Lukačeviću), Komanda Jugoistoka je 7. marta javila vojnom vrhu u [[Berlin]]u: {{izdvojeni citat|– 7. mart 1943: Municija za četnike. Vrhovna komanda je obaviještena telegramom o isporuci 30.000 metaka četničkim jedinicama.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=453 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000448.] <br /> ({{jez-njem|"Munition für die Cetniks: <br /> An OKW/WFSt. ergeht eine Meldung betraf. der Übergabe von 30.000 Schuß Inft. Munition an Cetnikverbände."}})</ref>|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja Komande Jugostoka za mart 1943. godine (31.3.43.)}} [[File:Chetniks and German Officers meet in Bosnia, 1943.jpg|thumb|Sastanak njemačkih oficira sa četnicima u [[Bosna (regija)|Bosni]], [[1943]]. godina]] 9. [[Mart|ožujka]] 1943. godine, [[Fašizam|fašistički]] [[Poglavnik|duce]] [[Benito Mussolini]] šalje pismo [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]],<ref>''Tajna pisma Hitler – Mussolini (1940—1943)'', edicija Dokumenti i svjedočanstva (priredio i preveo: Dr Bogdan Krizman), Novinarsko izdavačko poduzeće (NIP), Zagreb, 1953, str. 78.</ref> vođi [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]], u kom navodi da je upoznat sa suradnjom njemačkih okupacionih trupa s četnicima: {{izdvojeni citat|Više tisuća četnika naoružali su, na lokalnoj bazi, komandanti talijanskih jedinica, da vode gerilu, za koju imaju, kao svi stanovnici Balkana, naročite sklonosti. Do danas su ti četnici suzbijali partizane vrlo odlučno. Upravo sam primio izvještaj. U njemu mi javljaju, da su njemačke snage, koje su uspostavile dodir sa četnicima u dolini gornje Neretve, pristale da surađuju s njima i da su naoružale četnike metcima i ručnim bombama.|[[Benito Mussolini]] u pismu [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]] (9. III 1943)}} O pristizanju Mussolinijeva pisma istog je dana javila i Vrhovna komanda njemačkih oružanih snaga: {{izdvojeni citat|''9. mart'' <br /> Duče poslao pismo Hitleru, u kome zastupa mišljenje da su četnici i partizani neprijatelji Osovine. O tome je razgovarao i sa nemačkim ministrom spoljnih poslova. Priznaje da su Italijani do sada naoružali nekoliko hiljada četnika za gerilski rat protiv komunista i oni su se do sada energično borili protiv partizana. Ali, sada je Duče izdao energičnu naredbu, da se četnicima više ne daje oružje i da njih, nakon što se partizani poraze, treba razoružati. Na osnovu poslednjih vesti, na prostoru gornje Neretve Nemci su takođe stupili u kontakt sa četnicima i ostavili im patrone i ručne granate.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2024-07-08 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 9. marta 1943.}} Pošto је za katastrofalni poraz četnika u bici na Neretvi optužio Jevđevića, [[Petar Baćović|Baćovića]] i [[Bajo Stanišić|Baja Stanišića]] a istakao za primjer Vojislava Lukačevića, major Ostojić im је 10. marta naredio da se kod Italijana zauzmu za dozvolu o prebacivanju četnika na zapadnu obalu Neretve. Odgovarajući na optužbe, Jevđević i Ваćоvić istoga dana izvještavaju Mihailovića da је za proboj operativne grupe NOVJ kriv upravo Lukačević, te da Ostojić, komandujući iz [[Kalinovik]]a, nema pravu predstavu о toku događaja. Jevđević navodi: „Kada sam zvao delove Vrhovne komande da komanduju nа licu mesta, odgovorili su neljubazno da neće da radе sa okupatorom, tražeći u isto doba hranu, municiju, topove i vojsku od okupatora.“ Као argument da četnici moraju bespogovorno slušati naređenja okupatorskih oficirâ, vojvoda Jevđević navodi podatak da Nijemci i Italijani hrane i snabdijevaju municijom cjelokupnu masu četnikâ od 13.200 ljudi. Riječ je o 2000 četnika pod komandom Вајa Stanišića, 4.000 iz Lukačevićeve konjičke gruре, 6.000 pod komandom majora Petra Baćovića (hercegovački četnici) i 1.200 četnika kojima komanduje major Andrija Vesković. Jevđević Mihailoviću piše i da su okupatori dali toliko hrane da је on, na osnovu lažnog brojnog stanja, uspio da uštedi 110.000 obroka, kao i da su mu za posljednjih nekoliko dana isporučili 1.100.000 metaka.<ref>AVII, reg. br. 3/1, kut. 293, dep. 2248.</ref><ref>Branko Latas, Saradnja četnika i Nemaca u borbama protiv Glavne operativne grupe divizija NOVJ u dolini Neretve (februar — mart 1943), Prilozi Instituta za istoriju (br. 17), Sarajevo, 1980, str. 214.</ref> General [[Rudolf Lüters]], zapovjednik njemačkih trupa u NDH, piše u procjeni situacije od 16. marta 1943. da je „neprijateljski otpor protiv nemačkih divizija koje su napadale uglavnom slomljen“, te da je „operacija „[[Operacija Weiss|Vajs II]]“ u suštini završena“. O četničkim snagama u njemačkoj zoni operacija, general Lüters navodi: {{izdvojeni citat|Četničko pitanje nije se dalje zaoštrilo. U području [[114. lovačka divizija (Njemačka)|714. divizije]] nisu zabeležena nikakva prekoračenja u tuđu nadležnost. Četničko rukovodstvo se potčinilo naređenjima nemačkog Vermahta i potvrdilo svoju lojalnost. Četnici koji se nalaze na području [[118. lovačka divizija (Njemačka)|718. pešadijske divizije]], naročito u rejonu [[Zenica|Zenice]] i [[Han-Pijesak|Han-Pijeska]], neprijateljski se suprotstavljaju hrvatskoj državi i nemačkom Vermahtu i pokušavaju da izazovu nemire putem sabotaža i razoružavanja hrvatskih odreda. Divizije koje su učestvovale u operaciji „Vajs II“ jedinstveno se povoljno izražavaju o držanju četničkih jedinica. Dragocenim izviđačkim podacima i napadima za rasterećenje pomagali su našim jedinicama, mada ni u jednom slučaju nije sa nemačke strane tražena podrška.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_3_38.htm Procena vojno-političke situacije komandanta nemačkih trupa u NDH od 16. marta 1943. za period od 1. do 15. marta 1943. godine]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=372&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frames no. 000366—000367.] <br /> ({{jez-njem|"Die Cetnikfrage hat sich nicht weiter zugespitzt. Im Bereich der 714.J.D. sind keine Übergriffe zu verzeichen. Die Cetnikführung hat sich den Befehlen der deutschen Wehrmacht untergeordnet und ihre Loyalität versichert. Die im Bereich der 718.J.D. befindlichen Cetniks, besonders im Raum ZENICA und HAN PIJESAK stehen kroat. Staat und deutscher Wehrmacht feindlich gegenüber und versuchen durch Sabotageakte und Entwaffnung kroat. Abteilungen Unruhe zu stiften. Die im "Weiss II"–Einsatz befindlichen Divisionen äussern sich übereinstimmend günstig über das Verhalten der Cetnikverbände. Durch wortwolle Kundschafterdienste und Entlastungsangriffe haben sie der Truppe geholfen, obwohl in keinem Falle deutscherseits Unterstützung erbeten worden war."}})</ref>}} U iscrpnom izvještaju<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 1015—1018.</ref> koji je [[5. maj]]a 1943. godine podnio [[SAD|američki]] [[Ured za strateške usluge]] (preteča današnje [[Centralna obaveštajna agencija|Centralne obavještajne agencije]]), sumiraju se rezultati netom završene operacije »Weiss«: {{izdvojeni citat|Krajem januara 1943. godine zajedničke nemačke, hrvatske, italijanske i četničke snage povele su veliku ofanzivu protiv jugoslovenske oslobodilačke armije. Neprijatelj je potpomognut od Drenovićevih četnika uspeo da potisne jugoslovenske patriote u Hercegovini i jugoistočnoj Bosni. Glavni udar u sadašnjoj neprijateljskoj ofanzivi vrše kombinovane četničke snage u Hercegovini (V.[ojislav] Lukačević, član Mihailovićevog glavnog štaba), u Crnoj Gori (Bajo Stanišić) i u Sandžaku (Pavle Đurišić, član Mihailovićevog glavnog štaba). Ishod ove borbe je još neizvestan. Partizani govore da su oni odneli pobedu, dok četnici insistiraju na tome da su gotovo potpuno očistili ove jugoslovenske krajeve od antifašističkih snaga. Tačno je, međutim, da su jugoslovenski antifašistički gerilci pretrpeli teške teritorijalne gubitke, ali daleko je od toga da su njihove snage uništene ili razbijene. Na drugoj strani, mnogo slavljeni četnici generala Mihailovića danas su angažovani u jednoj od najžešćih ofanziva za uništenje jugoslovenskih demokratskih snaga.}} === Četnički teror u Srbiji (1943) === {{main|Srbija u Drugom svetskom ratu|Zločini četnika u Drugom svjetskom ratu}} Mihailovićeva taktika u Srbiji se početkom 1943. sastojala u tome da organizuje i štedi svoje snage za "planirani narodni ustanak". Nemci navode da je izbjegavao svaki konflikt sa okupacionim trupama.<ref>NAW, T-78, Roll 332, 6289915, 919: Procjena situacije komande Jugoistoka za feburar 1943 (2. mart 1943.).</ref> Izveštaji Nedićeve vlade konstatuju da je četnička akcija gotovo svuda upravljena na obračunavanje sa komunistima, koje se sprovodi beskompromisno, do istrebljenja. Inače, četnici na sastancima sa narodom naređuju lojalno držanje prema domaćim vlastima i okupatorskoj vojnoj sili kao i "odricanje svake pomoći partizansko-komunističkim bandama".<ref>Kopija originala (pisana na mašini, ćirilicom) u Arhivu V.I.I., reg. br. 59/1—1, k. 22.</ref><ref>Kopija originala (pisana na mašini, ćirilicom) u Arhivu V.I.I., reg. br. 54/5—1, k. 22.</ref> 12. februara 1943. godine, kapetan [[Miloš B. Marković]], komandant Ariljske brigade iz sastava Požeškog korpusa JVuO, prenosi Mihailoviću ideju poručnika [[Zvonimir Vučković|Zvonka Vučkovića]] da iskoristi vezu sa njemačkim oficirom u cilju »gonjenja komunista«: {{izdvojeni citat|Po povratku sa puta iz štaba 1a sastao sam se sa Vučkovićem koji me je zamolio da Vas izvestim o sledećem: <br /> U srezu Kačerskom nalaze se dve komunističke grupe, prva jačine 60 a druga oko 150 ljudi. Ove se grupe prebacuju i u Oplenački srez. Za likvidaciju ovih grupa potrebno mu je oko 300 ljudi, no kada bi ih skupio izazvao bi potere od strane okupatora. Ima jednu drugu mogućnost a to je da uputi Nemce da gone ove grupe. Posredno, no obazrivo ima vezu sa jednim od nemačkih komandanata, koji je izjavio gotovost za usluge svake vrste a naročito u gonjenju komunista. Zvonko će ga upotrebiti no ne uspeli to preduzeće sam potrebno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_33.htm Izveštaj komandanta Ariljske brigade od 12. februara 1943. Draži Mihailoviću o borbama protiv pripadnika NOP-a u zimu 1942. godine i dostignutoj organizaciji u brigadi]</ref>}} Poručnik [[Predrag Raković]], u svojstvu komandanta 2. ravnogorskog korpusa JVuO, informiše 3. marta 1943. generala Mihailovića o tajnom sastanku sa nemačkim potporučnikom Krigerom: {{izdvojeni citat|Okupator, kako Nemci tako i Bugari svu svoju akciju uputili su na komuniste, na njihovo gonjenje i istrebljenje. U smislu depeše koju sam podneo G. Ministru, sastao sam se 2 marta t.g. na Savincu u jednoj šumi sa Nemačkim komandantom potporučnikom Krigerom iz Gor. Milanovca. Sastanak je izveden potpuno tajno. Na sastanak je od strane Nemaca došao potporučnik Kriger i njegov tumač. A sa naše strane bio sam ja i moj Načelnik štaba p.por. Lazarević. Tema razgovora bila je isključivo uništenje komunističkih bandi, na teritoriji koju obezbeđuje Nemačka jedinica iz Gor. Milanovca. Uglavnom dolazi u obzir komunistički vođa [[Milorad Labudović|Labud]] koji ima oko 150 komunista pod svojom komandom u okolini Rudnika, u srezovima: Kačerskom i Orašačkom. Utvrdili smo plan za ovaj rad. O izvođenju ove akcije detaljno sam se dogovorio sa Zvonkom noću između 2/3 - III t.g., u čemu smo postigli potpunu saglasnost.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 127, reg. br. 7/3 (S-X-12/4).</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_67.htm Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 3. marta 1943. Draži Mihailoviću o borbi protiv pripadnika NOP-a i pregovora sa predstavnicima nemačkih okupacionih trupa]</ref>}} I u depeši od 23. marta, Raković piše da se ponovo sastao sa nemačkim komandantom iz G. Milanovca, te je dogovoreno da se za ubijene Nemce neće više paliti kuće redom, već "samo po našem spisku", partizanske, i samo će se partizani ubijati: {{izdvojeni citat|Hapšenje naših ljudi više neće biti na reonu nemačke komande G. Milanovac. Ako pogine okupatorski vojnik na ovome terenu neće se paliti redom kuće, već samo po našem spisku i to partizanske i samo će se partizani ubijati. [...] Dobio sam 5000 metaka za čišćenje moga reona od komunista.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova četničkog pokreta Draže Mihailovića: 1. januar — 8. septembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 113, str. 550.</ref>}} [[Datoteka:Četnici batinaju narod.jpg|thumb|Četnici batinaju seljaka u Srbiji.]] Koliki je bio teror koji su četnici sprovodili nad pristalicama [[NOP|pokreta otpora]] u području doline Zapadne Morave, Dragačeva i Takova, svedoči konstatacija u biltenu kvislinškog Ministarstva unutrašnjih poslova: {{izdvojeni citat|Ilegalni odredi poručnika Vlaste Antonijevića, Dače Simovića, Milutina Jankovića, poručnika Vasića i kapetana Rakovića nemilosrdno ubijaju sve one koji su makar i jedan dan bili i sarađivali sa partizanima. Neki od ovih odreda vode tako bezumnu akciju da se njihova delatnost može ravnati sa radom običnih odmetnika.<ref>http://www.e-novine.com/srbija/srbija-tema/102680-aak-Gornji-Milanovac-Luani.html</ref>|Izveštaj kvislinškog Ministarstva unutrašnjih poslova (april 1943)}} Četnici su, poput okupatora, prema partizanima, njihovim simpatizerima i porodicama, primenjivali najsvirepije mere: {{izdvojeni citat|1) Protiv zaludele, potpuno obezglavljene i pomahnitale komunističke bande u šumi, sve određene starešine i svo nacionalno naoružano ljudstvo ima povesti beskompromisnu borbu za njihovo potpuno uništenje. Izuzetka u ovome pogledu ne može biti. 4) Ko se uhvati da nosi hranu ili druge potrebe komunistima, a to se tačno utvrdi, komandant brigade sa čije bi teritorije bio takav krivac, odmah će ga streljati i porodicu potpuno uništiti. Kuću spaliti, a stoku zapleniti za izdržavanje gorskih jedinica. 5) Ko se uhvati, a to se od strane komandanta brigade utvrdi, da je krio komuniste, primio u svoju kuću ili im slao makakva obaveštenja, biće najstrožije kažnjen. 6) Ko se uhvati i bude dokazano, da je neko lice videlo komuniste, a nije na najbrži način izvestilo najbližu četničku komandu, biće takođe kažnjeno, u čemu se komandantima brigada ostavlja puna inicijativa. 7) '''Ako u nekom selu bude ubijen makoji četnik, komandant brigade dotične teritorije odmah će streljati deset simpatizera'''.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%92%D0%B5%D1%9A%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D1%80%D0%B4%D0%BD%D0%BE_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%B8_%D1%9A%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%85_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B0_4.9.1943. Naređenje komandanta Komskog korpusa za nemilosrdno uništavanje pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta i njihovih porodica 4.9.1943.]</ref>|Naređenje komandanta Komskog korpusa za nemilosrdno uništavanje pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta i njihovih porodica (4.9.1943).}} Zbog svega navedenog, mnogi ljudi koji su prišli četnicima na početku ustanka protiv sila Osovine, bili su razočarani preusmerenjem dejstava u borbu protiv partizana. Tako je britanski oficir za vezu Hadson zabeležio: "Nekoliko četničkih jedinica tražilo je da bude oslobođeno zadatka borbe protiv partizana".<ref name="Deakin2"/> === Zabrana sabotaža u Srbiji i učvršćivanje vezâ s Nijemcima na području NDH (1943) === {{main|Sabotaže u Srbiji u Drugom svjetskom ratu|Neil Selby}} [[Datoteka:Plakat o streljanju DM pristalica iz 1942.jpg|mini|Plakat o streljanju „50 DM pristalica“ zbog rušenja mosta na pruzi Požarevac - Petrovac na Mlavi iz decembra [[1942]].]] U Srbiji, iako su neke četničke pristalice vršile sabotaže, trpeći nemačke odmazde zbog toga, četničko vođstvo je posebno branilo ozbiljnije sabotaža na bitnim saobraćajnicama, pa su čak sprečavali britanske komandose na terenu da ih vrše: {{izdvojeni citat|[[Neil Selby|Major Selby]] imao zadatak da organizuje sabotaže i dotur materijala za iste; „Prema Selbyevim navodima, '''do sabotaža nije došlo zato što ih D.M., odn. njegovi komandanti na terenu na terenu još nisu odobrili'''.“<ref>NAW, T-313, Roll 482, 000544: Izvještaj obavještajnog odjeljenja Vojnog komandanta Jugoistoka o rezultatima istrage nad zarobljenim britanskim majorom Selbyem, uhvaćenim kod Žitkovca u noći 18./19. augusta 1943 (26. august 1943.).</ref>|Izvještaj nemačkog obavještajnog odjeljenja o rezultatima istrage nad zarobljenim britanskim majorom Selbyem, uhvaćenim kod Žitkovca (26. august 1943).}} U izvještaju potpukovnika Klamrotha iz Generalštaba njemačkih oružanih snaga, nakon inspekcijskog putovanja po Balkanu u avgustu 1943. godine,<ref>[https://znaci.org/00001/40_62.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNIČKO-NJEMAČKI SPORAZUMI O KOLABORACIJI U SRBIJI]</ref> konstatuje se da je general Mihailović najstrožije zabranio izvođenje sabotažâ protiv okupacione sile prije eventualnog [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkog]] iskrcavanja. Pored toga, pominje se i to da su njemačke obavještajne strukture detaljno upoznate sa kretanjem četničkog komandanta i Vrhovne komande JVuO po Srbiji: {{izdvojeni citat|Pokret Draže Mihailovića: U Srbiji tinja latentni ustanak. Draža Mihailović je liderska priroda i veoma je aktivan. Svaki preuranjeni napad protiv okupacionih snaga u startu je strogo zabranjen. Trenutno se jedino vodi borba protiv komunista. Mora se očekivati jedinstveni napad na okupacione snage, uključujući sabotaže i prepade. Pretpostavlja se da je angloameričko iskrcavanje na Jadranu trenutak za to. Stav Draže Mihailovića prema Angloamerikancima opisan je na sledeći način: „Kao pomagači ste dobrodošli, ali ja ću sâm obnoviti Jugoslaviju!“ Nadzor nad Dražom Mihailovićem je dobar. Nemačke službe vrlo brzo saznaju za njegova boravišta koja neprestano menja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=638&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289888.] <br /> ({{jez-njem|"b) Draga [sic!] Mihailowitsch Bewegung: <br /> In Serbien schwelt der latente Aufstand. Draga Mihailowitsch ist eine Führernatur und sehr aktiv. Jedes vorzeitige Losschlagen gegen die Besatzungstruppen ist zunächst streng verboten. Zur Zeit nur Kampf gegen Kommunisten. <br /> Mit dem einheitlichen Beginn von Sabotage, Überfallen usw. auf Besatzungstruppen muss gerechnet werden. Als Zeitpunkt dafür wird die Landung der Anglo–Amerikaner in der Adria vermutet. Die Einstellung des Draga Mihailowitsch den Anglo–Amerikanern gegenüber wird geschildert: "Als Helfer willkommen, aber ich selbst baue Jugoslawien wieder auf!" Die Überwachung des Draga Mihailowitsch ist gut. Die deutschen Dienststellen kennen sehr bald seine ständig wechselnden Standorte."}})</ref>}} Ipak, kako bi i dalje stvarao privid otpora i zadržao status saveznika, povremeno je inicirao bezazlene diverzije, koje neće izazvati nemačku odmazdu: {{citiranje|Udružite se sa apotekarima. Uzmite od njih praškova za kijanje, suzavce i supervodonik. Na igrankama svrabeće praškove. Upućujte preteća pisma, uznemiravajte telefonom, stvarajte svuda strah i zabunu.<ref name="Kosta Nikolić 2004">Bojan Dimitrijević - Kosta Nikolić: Đeneral Mihailović - biografija, Beograd : Institut za savremenu istoriju, 2004, str 378-9.</ref>|[[Draža Mihailović]] naređuje „misteriozne” sabotaže po gradovima septembra 1943.}} 1. avgusta 1943. godine, komandant njemačkih trupa u Hrvatskoj ([[NDH]]) general [[Rudolf Lüters]] na sljedeći način interpretira držanje Mihailovićevih četnika (mahom onih koji su bili obuhvaćeni [[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|ugovorima sa vlastima NDH]]) po okončanju [[Operacija Schwarz|operacije »Schwarz«]]: {{izdvojeni citat|Stav četnika s obje strane [[Bosna (rijeka)|rijeke Bosne]] te na području između rijekâ Bosne i [[Una|Une]] i [[Sana|Sane]] i dalje se može opisati kao lojalan, iako ustaška politika — koju je hrvatska vlada u posljednje vrijeme iznova naglasila — nije ostala bez povratnog dejstva na njihovo držanje, što se pokazalo uzdržanošću prema komunističkim bandama.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=357&rec=314&roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000352.] <br /> ({{jez-njem|"Die Haltung der Cetniks beiderseits der Bosna und zwischen Bosna und Una–Sana kann noch als loyal bezeichnet werden, obwohl der wohl der in letzter Zeit seitens der kroat. Regierung wieder betonte Ustascha–Kurs nicht ohne Rückwirkung auf ihre Haltung geblieben ist und sich Zurückhaltung gegen die kommunistischen Banden zeigte."}})</ref>|Izvještaj komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj za mjesec jul 1943. upućen štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]]}} Kao paradigmatične za držanje spram nastupajućih njemačkih trupa mogu se uzeti preporuke iz naređenja kapetana Jovana Dabovića, komandanta Ličko-kordunaške četničke oblasti, upućene 6. septembra 1943. godine kapetanu Dušanu Đakoviću: {{izdvojeni citat|NAREĐUJEM 1) Svi komandanti narediće svima svojim jedinicama i patrolama da, ako Nemci budu naišli na njihov reon dejstva, ne otvaraju vatru i da se drže pasivno sve do mog daljeg naređenja. 2) Kada bude primećen dolazak Nemaca da se jedinice povlače u šume i da sa njima izbegavaju dodir. 3) Ako se desi da se neka jedinica, patrola ili pojedinac nađe u takvoj situaciji da Nemce ne može izbeći pri dodiru sa njima da kaže da se bori protivu komunizma. Napominjem ovom prilikom da su se Nemci prema četnicima u Hercegovini poneli vrlo korektno.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dok. br. 42, str. 81.</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dokument br. 202, strane 942—943.</ref>}} 18. rujna 1943. godine, poručnik Lippert iz Obavještajnog odjela [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] sastavlja izvještaj o posjetu poručnika [[Milana Cvjetićanina]], komandanta Bosanskog korpusa „[[Gavrilo Princip]]” [[Dinarska četnička divizija|Dinarske četničke divizije]] JVuO, kojega je [[Kapitulacija Italije|kapitulacija Italije]] zatekla na liječenju u [[Split]]u. Tom prilikom, Cvjetićanin nedvosmisleno poentira: {{izdvojeni citat|Mi četnici znamo da se samo uz pomoć njemačkih trupa može postići efikasno uništenje bandita, jer smo mi četnici za to isuviše slabi.<ref>[https://znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.], str. 273.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=984&rec=313&roll=483 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000981.] <br /> ({{jez-njem|"Wir Cetniks wissen, dass nur durch die deutschen Truppen eine wirksame Vernichtung der Banditen erfolgen kann, da wir Cetniks hierzu zu schwach sind."}})</ref><ref>[https://pescanik.net/pismo-citateljima-blica-i-gledateljima-serije-ravna-gora/ Boris Dežulović: Pismo čitateljima Blica i gledateljima serije “Ravna gora”]</ref>}} [[Datoteka:Marsz wojsk niemieckich w Dalmacji (2-515).jpg|mini|Četnici Dinarske divizije u mimohodu pored motorizovane kolone njemačke 114. divizije (Dalmacija, septembar 1943).<ref>[https://bandenkampf.blogspot.com/2018/01/bk0306.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0306 | Photo | 114. Jäger-Division]</ref>]] Nakon [[Kapitulacija Italije u Jugoslaviji|kapitulacije Italije]] [[8. septembar|8. septembra]] [[1943]]. sve četničke snage iz italijanske okupacione zone su, nakon [[Antiosovinska ofanziva JVuO 1943.|sporadičnih sukoba]], uspostavile punu saradnju sa novouspostavljenim nemačkim okupacionim vlastima.<ref>Vidi: [[s:Uputstvo komandanta nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu konjičke brigade|Uputstvo komandanta nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu konjičke brigade]], [[s:Izveštaj majora JVUO Vasilija Marovića od 17. februara 1944.|Izveštaj majora JVUO Vasilija Marovića od 17. februara 1944.]], [[s:Izveštaj kapetana JVUO Franca Kovača od 23. februara 1944.|Izveštaj kapetana JVUO Franca Kovača od 23. februara 1944.]], itd.</ref> Mihailović je 7. oktobra 1943. naređivao svojim četnicima borbu protiv partizana u Sandžaku "po svaku cenu" i nesukobljavanje sa Nemcima "po svaku cenu".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_9.htm Naređenje Draže Mihailovića od 7. oktobra 1943. komandantima kopusa u zapadnoj Srbiji za mobilizaciju ljudstva i borbu protiv NOVJ u Sandžaku]</ref> Poručnik [[Jovan Pupavac]] pojašnjava u pismu upućenom 10. februara 1944. komandantu Zapadne Bosne JVuO majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]] kako je tekao proces prilaženja četnikâ pod komandom vojvode Momčila Đujića njemačkoj okupacionoj sili: {{izdvojeni citat|Dinarsku oblast sam napustio iz sledećih razloga: 1) Posle propasti Italije u Dalmaciju su došli Nemci. Komandant Dinarske oblasti pop Đujić stupio je u saradnju sa njima, najpre preko [[Mane Rokvić|Mane Rokvića]] koji je došao sa njima iz [[Bosanski Petrovac|Bosanskog Petrovca]]. Kasnije je delegirao kod štaba 114. Nemačke divizije svoga načelnika štaba kapetana Mijovića Novaka. Ljudstvo je postalo Nemačka milicija, primajući od njih redovnu hranu, municiju i dopunu oružja. Nemci su vrlo rado primili saradnju četnika.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_73.htm Izveštaj komandanta 1. brigade Bosanskokrajiškog četničkog korpusa od 10. februara 1944. komandantu korpusa o saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji]</ref>}} U odgovoru koje je 4. oktobra 1943. poslalo Obavještajno odjeljenje 114. lovačke divizije, odbacuju se navodi iz telegrama poslatog od strane štaba 15. brdskog korpusa, u kojem se vojvoda [[Momčilo Đujić]] optužuje za prepade na njemačke trupe i u kojem se traži njegovo hapšenje. Nasuprot takvom zahtjevu, za komandanta [[Dinarska divizija JVuO|Dinarske divizije JVuO]] se tvrdi sljedeće: „Uvjerljiva obavještenja i dokumenti nedvojbeno ukazuju da se Đujićeva četnička grupa u dosadašnjoj borbi protiv komunizma pokazala kao pouzdana... Sabotažni akti i prepadi na njemačke trupe dosad se nijesu događali.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=792&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000788.] <br /> ({{jez-njem|"Nach hiesigen sicheren Nachrichten und einwandfreien Unterlagen ist die Cetnikgruppe des Vojvoden Djujic im Kampf gegen die kommunistische Aufstandsbewegung bisher als zuverlässig zu bezeichnen. <br /> Sabotageakte und Überfälle gegen die Deutsche Wehrmacht sind bisher nicht erfolgt."}})</ref> U poređenju sa oružanim snagama NDH, obavještajni oficiri 114. divizije Wehrmachta daju i mnogo povoljniju ocjenu za učinkovitost četnika: „Hrvatske trupe i ustaše, već zbog svoje brojnosti, ne mogu predstavljati značajniju podršku; osim toga, njihova borbena vrijednost je poznata. Četnički odredi su se dosad svuda pokazali kao izuzetno aktivni i pouzdani.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=793&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000789.] <br /> ({{jez-njem|"Die kroatische Wehrmacht und Ustaschaverbände im Bereich sind schon rein zahlenmässig keine nennenswerte Unterstützung; darüber hinaus ist deren Kampfwert hinreichend bekannt. Die Cetnikverbände erweisen sich bisher überall als äusserst rege und zuverlässig."}})</ref> [[File:Četnički komandant u zapadnoj Bosni Uroš Drenović s nemačkim oficirima na terenu.jpg|thumb|Vojvoda [[Uroš Drenović]] (desno), četnički zapovjednik u [[Zapadna Bosna|zapadnoj Bosni]], zajedno sa njemačkim oficirima na terenu.]] U jesen 1943. godine, Vrhovna komanda Vermahta konstatuje prestanak bilo kakve aktivnosti DM protiv njih: {{izdvojeni citat|U jesen 1943. Titov pokret sve je više uzimao maha, a Mihailovićev pokret bio je potisnut na teritoriju Srbije. Komunisti nisu primali samo pomoć od sovjetske Rusije, nego sve više i od Engleza. Italijanska armija je kapitulirala. U ovakvoj novonastaloj situaciji četnički pokret bio je prisiljen da preispita svoj stav prema nemačkoj okupacionoj sili… Bilo kako, od tog vremena prestali su svi napadi Mihailovićevih ljudi protiv nemačke okupacione sile.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2024-07-08 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Četnici u Hercegovini su počeli sarađivati sa njemačkim nadležnim komandama odmah po ulasku njihovih trupa u bivšu italijansku okupacionu zonu: {{izdvojeni citat|Banda koja je napadala u području sjeverno od [[Bileća|Bileće]] i ojačana na oko 1200 ljudi ([[10. hercegovačka udarna brigada|X herceg. brigada]]), uz potporu 800 četnika je odbačena natrag na sjever.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1081&rec=313&roll=190 NARA, T311, Roll 195, frame no. 7450860.] <br /> ({{jez-njem|"Die im Raum N Bileca angreifende und auf etwa 1200 Mann verstärkte Bande (X.He.Brig.) mit Unterstützung von 800 Cetniks nach N zurückgeworfen."}})</ref>|Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 18. septembar 1943. godine}} {{izdvojeni citat|SS-divizija „Prinz Eugen“: Komunistička grupa (jačine 1.200 ljudi), koja je sa sjevera nastupala ka Bileći, odbačena je ka sjeveru akcijom 6. čete 2. SS brdskog puka ojačane sa 800 četnika.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&roll=483&broj=293 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000290.] <br /> ({{jez-njem|"Von Norden gegen Bileca vordringende komm. Gruppe (1200) durch herangeführte 6./SS 2 und 800 Cetniks nach Norden zurückgeworfen."}})</ref>|Dnevni izvještaj 15. brdskog korpusa za 18. septembar 1943.}} {{izdvojeni citat|U oblasti [[Stolac|Stoca]], kao što je već napomenuto, Stolačka i [[Ljubinje|Ljubinjska]] četnička brigada su u saradnji sa našim trupama postigle uspjeh protiv glavnine Desete herceg. brigade.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=636&rec=314&roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000631.] <br /> ({{jez-njem|"b.) Cetniks: <br /> Im Raum von STOLAC hat, wie bereits erwähnt, im Zusammengehen mit eigenen Truppen die Cetnikbrig. von STOLAC und LUBINJE gegen die Hauptkräfte der X-herzeg.Brig. Erfolge erzielt."}})</ref>|Komanda 21. brdskog korpusa, Obaveštajno odeljenje, izveštaj o stanju, 27. septembar 1943.}} U izvještaju [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS brdske divizije Prinz Eugen]] od 10. oktobra 1943. godine, poslatom štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], pohvaljuje se lojalno držanje koje su, do tog trenutka, formacije [[Hercegovina|hercegovačkih]] četnikâ pokazale spram njemačkih okupacionih jedinica: {{izdvojeni citat|Četnici: Za borbu protiv komunista u istočnoj Hercegovini mobilisane su jače snage u okruzima [[Trebinje]], [[Bileća]], [[Stolac]] i [[Nevesinje]]. Dosadašnja iskustva s hercegovačkim četnicima mogu se ocijeniti dobrim, a njihovo držanje prema vlastitim trupama lojalnim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1335&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001329.] <br /> ({{jez-njem|"Cetniks: Zur Bekämpfung der Kommunisten in der Ost–Herzegowina wurden in den Bezirken Trebinje, Bileca, Stolac u. Nevesinje stärkere Kräfte mobilisiert. Die bisherigen Erfahrungen mit den herzegowinischen Cetniks können als gut, das Verhalten gegenüber der eigenen Truppe kann als loyal bezeichnet werden."}})</ref>}} U odlomku iz mjesečnog izvješća SS divizije »Prinz Eugen«, inače njemačke elitne postrojbe na teritoriji okupirane Jugoslavije, sastavljenog 5. septembra 1943, blagonaklon stav četnika na divizijskom području (Hercegovina) opisan je na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Srbi [četnici — prim.] su se, djelimično, nastavili dokazivati ​​kao '''najpouzdaniji saveznici u borbi protiv crvenih bandi''', a time i protiv komunizma. U borbi protiv bandita uvijek su spremni sarađivati ​​s njemačkim Wehrmachtom, pa čak i podvrgnuti se njegovoj komandi.<ref>Klaus Schmider, ''Partisanenkrieg in Jugoslawien 1941-1944'', Verlag E.S. Mittler & Sohn GmbH, Hamburg/Berlin/Bonn, 2002, s. 307.</ref><ref>[https://www.znaci.org/NARA/T315.php?broj=1272&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001266.] <br /> ({{jez-njem|"Die Serben haben sich z.T. weiterhin als die zuverlässigsten Verbündeten im Kampf gegen die roten Banden und damit gegen den Kommunismus erwiesen. Im Kampf gegen die Banditen sind sie jederzeit bereit, mit der deutschen Wehrmacht zusammenzugehen und sich ihr sogar zu unterstellen."}})</ref>|Mjesečni izvještaj 7. SS divizije XV brdskom armijskom korpusu za avgust 1943. godine}} U četničkim izvorima se potvrda ovih navodâ nalazi u naređenju koje je kapetanu Dušanu Đakoviću 6. septembra 1943. uputio potpukovnik [[Slavko Bjelajac]] (pseudonim »Nikola Dekić«), komandant Ličko-kordunaške četničke oblasti. Informišući svog podređenog oficira o ogromnim partizanskim gubicima u [[Bitka na Sutjesci|bici na Sutjesci]], Bjelajac zapisuje: {{izdvojeni citat|Po podatcima koje imamo partizani su kod Sutjeske strašno tučeni. Tvrdi se da su imali 5.000 mrtvih te da su samo naši s mrtvih lješeva partizanskih skinuli oko 200 puškomitraljeza. Četnici u Hercegovini drže pored ostalih mjesta i [[Kalinovik]], [[Foča|Foču]], i [[Čajniče]]. Ustaše su u [[Goražde|Goraždu]]. Njemci se također nalaze u Hercegovini. Dozvolili su bez ikakovih uslova da se na reonu svakog sreza može nalaziti i kretati 400 četnika (jednoj četničkoj grupi dali su 300 pušaka). <br /> U opšte izuzev situacija Hercegovine, Crne Gore, i Istočne Bosne stoji vrlo dobro. <br /> Ove podatke iz Hercegovine javljam Vam radi orjentacije. A u koliko se tiče Njemaca tek da naše stanovništvo zna da ih se ne treba plašiti i da neće vršiti represalije nad mirnim stanovništvom. <br /> Njemci govore u Hercegovini protiv Italijana i kažu da su oni spriječili širenje Srbije do rijeke Bosne protiv volje Njemaca. Optužuju Italiju da je ona dovela Pavelića na vlast. (To sve može i nemora biti tačno). <br /> Naši su zarobili čuvenog [[Nurija Pozderac|Nuriju Pozderca]] i [[Simo Milošević|Simu Miloševića]] u Hercegovini i streljali ih.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knj. 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. br. 203, str. 946.</ref>}} Detaljna analiza stava koje su četničke jedinice s teritorije hrvatske marionetske države pokazale prema okupatoru tokom jeseni 1943. sadržana je u izvještaju [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]] od 28. X: {{izdvojeni citat|Držanje četnika ostalo je ambivalentno. Pojedine manje grupe su prešle komunistima. Opasnost od saradnje [sa komunistima], kako se pokazalo ovog mjeseca, postoji ondje gdje su male četničke grupe vezane uz određeno područje (npr. područja Olova i Vareša); u takvim slučajevima nedostaje trajne volje za otporom tokom sukoba. S druge strane, zatvorene operativne četničke jedinice bez porodičnih veza i bez straha od odmazde usuđuju se da se suoče sa većim komunističkim jedinicama. U oblasti j. od Višegrada četnici su prvi put uspjeli poraziti jednu od Titovih brigada (1. krajišku). U jugoistočnoj Bosni četnici su djelovali otvoreno neprijateljski prema njemačkim trupama; krajem mjeseca pripadnici 1. sarajevske brigade izveli su sabotažu na željeznici. U čitavoj preostaloj bivšoj zoni odgovornosti Korpusa veće četničke grupe (jedinice Drenovića, Đujića, Ozrenski odred, kao i one u Hercegovini) zadržale su lojalan stav, dijelom uspješno sarađujući sa njem. trupama protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=560&broj=95 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000090.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. XV G.A.K: Ic Lagebericht vom 27.9.43 bis 27.10.43. <br /> 2.) Cetniks <br /> Die Haltung der Cetniks ist nach wie vor zwiespältig geblieben. Einzelne kleinere Gruppen sind in den Kommunisten aufgegangen. Die Gefahr eines Zusammenwirkens besteht, wie der Verlauf dieses Monats gezeigt hat, dort, wo die kleineren Cetnikgruppen ortsgebunden sind (Umgebung Olovo, Vares). Überall dort fehlt bei Zusammenstössen der nachhaltige Widerstandswille. Wo dagegen geschlossene operative Cetnikeinheiten ohne Familienbindung und also ohne Furcht vor Racheakten in dem Befehlsbereich eingedrungen sind, lassen sie es auch auf Kämpfe mit grösseren Kommunisteneinheiten ankommen. Im Raum S Visegrad ist es dabei den Cetniks erstmalig gelungen, eine der Brigaden Titos (I.Kraj.Brig.) zu schlagen. <br /> Die Cetniks sind in Südost–Bosnien offen feindselig auch gegen deutsche Truppen vorgegangen; gegen Ende des Monats haben Angehörige der I.Sarajevo–Brig. Bahnsabotage betrieben. <br /> Im gesamten übrigen früheren Korpsbereich haben die grösseren Cetnik–Gruppen (Drenovic –, Djujic –, Ozren–Verbände, in der Herzegovina) eine loyale Haltung bewahrt, z.T. auch erfolgreich im Kampf gegen die Kommunisten mit der deutschen Truppe zusammengewirkt."}})</ref>|Komanda 15. brd. arm. korpusa, Obavještajno odjeljenje, izvještaj o stanju od 27. septembra do 27. oktobra 1943. godine}} Novembra 1943, Nijemci nabrajaju koje su se sve četničke vojvode u NDH upustile u saradnju s njima, kao npr.: [[Mane Rokvić]] („izjašnjava se za Nemačku i u slučaju neprijateljskog iskrcavanja stoji sigurno na našoj strani“), [[Momčilo Đujić]] („Ljotićev pristalica“ čijim „prisluškivanjem je više puta dokazano da je slao lažne izveštaje D. M. kako bi se izvukao ispod njegovog uticaja“), [[Uroš Drenović]] („nepomirljiv protivnik komunista“; „više od godinu dana sarađuje otvoreno sa nemačkim Vermahtom“) i drugi.<ref name="ReferenceA"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=347&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikführer, mit denen zusammengearbeitet wurde: <br /> Vojvode Rokvic. Energischer Führer der ohne Unterbrechung rückhaltlos mit der deutschen Truppe zusammenarbeitet. Bekennt sich zu Deutschland und steht im Falle einer feindlichen Landung sicher auf unsere Seite. <br /> Vojvode Djujic, Ljotic–Anhänger. DM. sucht ihn durch ständigen Druck zu beeinflussen. Durch Überwachung ist bereits mehrfach nachgewiesen, dass Djujic falsche Meldungen an DM. abgesetzt hat, um sich seinem Einfluss zu entziehen. Djujic wird seitens der. Div. im bewusster Übertreibung als besonders aktiver Kämpfer gegen den Kommunismus in Verbindung mit der deutschen Wehrmacht herausgestellt. <br /> Vojvode Drenovic. Gerade Persönlichkeit, unversöhnlicher Kommunistengegner (kommunistische Untaten an seiner Ehefrau, die den Tod herbeiführten), bezeichnet sich als Beschützer seiner pravoslavischen Volksgenossen. Arbeitet länger als 1 Jahr offen mit deutscher Wehrmacht zusammen. Von DM. angestrebte Beeinflussung bisher ohne Erfolg."}})</ref> U ovom strogo povjerljivom izvještaju, obavještajni oficiri XV brdskog armijskog korpusa dopisuju još i sljedeće: „Čitav niz drugih četničkih vođâ na području južno od [[Bihać]]a, neumoljivi su protivnici komunizma i dobri vojnici. Svi su se istakli u saradnji sa [našim] trupama, a kao svoj zadatak označavaju zaštitu pravoslavnog stanovništva od uništenja.“<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 44, str. 86.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=347&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] <br /> ({{jez-njem|"Eine Reihe weiterer Cetnikführer im Raum südl. Bihac unerbittliche Kommunistengegner und gute Soldaten haben sich in der Zusammenarbeit mit der Truppe bewährt, und sehen es als ihr Ziel an, den pravoslavischen Volksteil vor der Ausrottung zu bewahren."}})</ref> U izvještaju [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] od 5. novembra 1943. godine zaključuje se da bi osiguranje dugih linija snabdijevanja bez četnika bilo „nezamislivo“.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=343&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000339.] <br /> ({{jez-njem|"Die Sicherung der langen Nachschubwege der Division ist ohne Unterstützung det zugeteilten Cetnik–Stützpunkte, wenn nicht ausreichend deutsche Kräfte oder kampffähige kroatische Truppen zur Verfügung gestellt werden, undenkbar."}})</ref> 19. novembra 1943. potpisani su i na snagu stupaju prvi [[Ugovori o saradnji četnika i Vermahta|ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta]], koji četnicima nameću obavezu "da prekinu sve veze sa silama koje se nalaze u ratu sa Nemačkom i da izruče štabove za vezu tih sila koji se nalaze kod njih".<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm</ref> 30. novembra 1943. godine [[Dragoljub Draža Mihailović|general Mihailović]] naređuje [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubi Patku]], komandantu Timočkog korpusa, da protera britanskog majora Erika Grinvuda koji hoće da vrši akcije protiv Nemaca bez njegovog dopuštenja: {{izdvojeni citat|Kod vas je tamo engleski major Grinvud sa telegrafistom. To je posledica prosjačenja materijala. Nije došao da vas pomogne u materijalu već da uništi naša sela za neku sitnu sabotažu. '''Naređujem da Grinvuda sa celom pratnjom najurite kao kučku''' po mom naređenju jer je pošao na teren bez mog odobrenja. Ponavljam najurite ga kao kučku i izvestite.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm</ref>|Depeša generala Mihailovića Ljubi Patku od 30. novembra 1943.}} Saveznički komandant Sredozemlja uskoro i sam uviđa da se Mihailović bavi sporednim aktivnostima, uz izbegavanje da preduzme nešto na komunikacijama vitalnim za [[Saveznici|Saveznike]] i za Nemce. Stoga je [[9. decembar|9. decembra]] [[1943]]. poslao [[Dragoljub Mihailović|Mihailoviću]] telegram kojim zahteva izvršenje specifikovanih napada na komunikacije, a koji počinje rečima: {{izdvojeni citat|Sloboda kojom se Nemci služe železničkim prugama od Grčke do Beograda za prevoz i izdržavanje trupa nepodnošljiva je.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_250.htm, Obaveštenje brigadira Armstronga od 9. decembra 1943. Draži Mihailoviću o zahtevu Komande britanskih trupa na Srednjem istoku da četnici izvrše dve sabotaže protiv Nemaca]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd - prilog II</ref>}} === Potpisivanje ugovora o saradnji četnika i Vermahta u Srbiji (1943—1944) === {{Poseban članak|Ugovori o saradnji četnika i Vermahta}} [[Datoteka:Zone odgovornosti četnika, prema sporazumu sa Nemcima.png|thumb|Zone odgovornosti četničkih komandanata u okupiranoj Srbiji, prema sporazumu sa Nemcima 1943. [[Jevrem Simić]] i [[Nikola Kalabić]] (roze), [[Vojislav Lukačević]] (plavo), [[Ljuba Jovanović Patak]] (zeleno) i [[Mihailo Čačić]] (sivo).]] [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za Jugoistok, inicirao je pregovore koji će rezultirati potpisivanjem [[Ugovori o saradnji između JVuO i komande Jugoistoka|ugovora o zajedničkoj borbi]]. Mihailović je polovinom novembra 1943. svojim komandantima naredio da sarađuju sa Nemcima; on sam nije mogao javno da stupi u saradnju "zbog raspoloženja naroda".<ref>https://www.znaci.org/images/ktb_okw_III_6_1304.jpg KTB OKW (Kriegstagebuch des Oberkommando der Wehrmacht) - Ratni dnevnik vrhovne komande Vermahta, šesta knjiga</ref> Ugovore su to potpisivali ovlašćeni Mihailovićevi komandanti i ljudi iz vojnog rukovodstva. Prvi ugovor o saradnji potpisan je 19. 11. 1943. između [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]], komandanta Mileševskog korpusa JVuO i nemačkog komandanta Jugoistoka koga je predstavljao fon Frede, glasio je: {{Wikisource|Sporazum inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića i vojnoupravnog zapovednika Jugoistoka od 23.1.1944.}} {{izdvojeni citat| 2) Primirje treba da bude pretpostavka za zajedničku borbu protiv komunista. 4) Obaveza Lukačevića da nijedan pripadnik njemu potčinjenih jedinica neće delovati na strani sila koje su u ratu sa Nemačkom. 5) Prepuštanje područja borbenih dejstava četničkim odredima radi samostalnog vođenja borbe, koju vodi i nemački Vermaht. 6) Uključivanje četničkih odreda prilikom većih zajedničkih operacija pod nemačko zapovedništvo. U tom periodu nemačko vodstvo izdaje borbene naloge četničkim odredima. 8) Razmena štabova za vezu. 9) Isporuke nemačke municije radi sprovođenja zajedničkih borbenih zadataka u skladu sa vojnim potrebama. 10) Sporazum se mora držati u tajnosti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_260.htm SPORAZUM IZMEĐU KOMANDANTA JUGOISTOKA I MAJORA VOJISLAVA LUKAČEVIĆA OD 19. NOVEMBRA 1943. O SARADNJI ČETNIKA SA NEMAČKIM TRUPAMA U BORBAMA PROTIV NARODNOOSLOBODILACKE VOJSKE JUGOSLAVIJE]</ref>|Sporazum Nemaca i majora [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] (19. 11. 43.)}} 21. novembra 1943, feldmaršal [[Maximilian von Weichs]] daje svojevrsno objašnjenje potčinjenim njemačkim komandama o logici vođenja pregovora i sklapanja sporazuma sa četničkim odredima u Srbiji. Prva tačka ovog strogo povjerljivog dokumenta glasi: {{izdvojeni citat|Kao rezultat pregovora koje duže vremena vode, u najužoj saradnji, specijalni opunomoćenik Ministarstva spoljnih poslova i komandant Jugoistoka sa vođama četničkih odreda, sklopljen je sporazum koji predviđa oružano primirje ograničeno na određeni prostor i povremeno zajedničko vođenje borbe protiv komunizma.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm Objašnjenje komandanta Jugoistoka od 21. novembra 1943. o sklapanju sporazuma s komandantima četničkih odreda Draže Mihailovića]</ref>}} 27. novembra je potpisan ugovor sa [[Nikola Kalabić|Nikolom Kalabićem]].<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_262.htm Sporazum od 27. novembra 1943. između pukovnika Jevrema Simića i kapetana Nikole Kalabića sa nemačkim predstavnikom o saradnji u borbama protiv NOVJ]</ref> U narednim nedeljama ugovori su potpisani i sa drugim komandantima korpusa od operativne važnosti. Iako Mihailović lično nije potpisao ni jedan ugovor, ovim ugovorima je bio pokriven veći deo nemačke okupacione zone u Srbiji. {{izdvojeni citat|Ovaj ugovor, kao i buduće mjere, trebalo bi da se baziraju na međusobnom povjerenju i volji da se komunizam uništi, zemlja umiri a Srbiji omogući stabilna budućnost u okvirima Evrope oslobođene od komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=974&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frames no. 000969—000970: Sporazum između Krajskomandanture Zaječar i potpukovnika Ljube Jovanovića Patka o nenapadanju i saradnji u borbi protiv NOVJ (23./25. decembar 1943.)] <br /> ({{jez-njem|"Diese Vereinbarung sowie die zukünftigen Massnahmen sollen getragen sein vom gegenseitigen Vertrauen und dem Willen, den Kommunismus zu vernichten, das Land zu befrieden und Serbien einer geordneten Zukunft im Rahmen eines vom Kommunismus befreiten Europas entgegenzuführen."}})</ref>|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Ljuba Jovanović Patak|Ljube Jovanovića Patka]] o borbi protiv partizana u Srbiji (decembar [[1943]]).}} Generalna tendencija priklanjanja Mihailovićevih četnikâ okupacionoj vojnoj sili bila je primijećena 28. XI 1943. i od strane njemačke Komande Jugoistoka: {{izdvojeni citat|Srbija: U oblasti Kruševca borbe između [četnika] DM i komunista. Kod četnika znaci približavanja Vermahtu, verovatno zbog nestašice municije.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&broj=639&roll=485 NARA, T313, Roll 485, frame no. 000636.] <br /> ({{jez-njem|"3.) Serbien: <br /> Raum Krusevac: Kampf zwischen DM u. Komm. Bei Cetniks Anzeichen für Annäherung an dt. Wehrmacht vermutl. Mun. Mangel."}})</ref>|Dnevni izveštaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«), 28. novembar 1943.}} 30. novembra 1943. godine i poručnik Milorad Vasić moli generala Mihailovića da mu odobri vezu sa Nijemcima, u cilju opskrbe streljivom, garantujući mu potpunu diskreciju u radu: {{izdvojeni citat|Molim da mi dozvolite da ovu priliku iskoristim i dobijem municiju i ostalo, što mi je neophodno potrebno, a da pritom čast organizacije i Vaš autoritet u narodu ne bude ničim povređen.<ref>AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 11690—11691.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943-1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 344.</ref>}} Ugovori su bili u znatnoj meri tipizirani, nalik na sporazum između vojnog zapovednika Jugoistoka i inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića: {{izdvojeni citat|Cilj sporazuma je zajednička borba protiv komunističkih partizana, pa će stoga sve jedinice DM-četnika, potčinjene pukovniku Jevremu Simiću, biti uključene u borbu nemačke i bugarske vojske, kao i srpskih vladinih trupa, protiv komunista. U vezi s tim predviđa se uspostavljanje zajedničke obaveštajne službe kao i uzajamna podrška.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%83%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D0%BE%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%88%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B0_%D0%A1%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%B8_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D0%BD%D0%BE%D1%83%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_23.1.1944 Sporazum inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića i vojnoupravnog zapovednika Jugoistoka od 23.1.1944.]</ref>|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Jevrem Simić|Jevrema Simića]] (januara [[1944]]).}} Komandant Jugoistoka i [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] [[Maksimilijan fon Vajhs|fon Vajhs]] izdao je [[21. novembra]] [[1943]]. uputstvo o saradnji sa četnicima koje, između ostalog, predviđa izručenje članova [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkih]] misijâ pri JVuO (tj. da četnici prekinu "sve veze sa silama koje se nalaze u ratu sa Nemačkom i da izruče štabove za vezu tih sila koji se nalaze kod njih"). Fon Vajhs upozorava da se "lojalna orijentacija pojedinih četničkih odreda ne sme uopštiti", jer neki još uvek izvode prepade i sabotaže, ali "propagandu protiv četničkog pokreta treba obustaviti", do daljnjeg.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm Objašnjenje komandanta Jugoistoka od 21. novembra 1943. o cilju i načinu sklapanja sporazuma sa četničkim komandantima]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/291.htm Karl Hnilicka: DAS ENDE AUF DEM BALKAN 1944/45], Musterschmidt-Verlag Göttingen, strana 268</ref> Sporazum između Vermahta i četničkog komandanta [[Mihajlo Čačić|Mihajla Čačića]], komandanta Ravaničke brigade JVuO, uključuje i hvatanje [[rudar]]a koji su pobegli u šumu, i njihovo vraćanje u [[rudnik]]e uglja.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_264.htm Sporazum komandanta Jugoistoka sa komandantom Ravaničke brigade od 14. decembra 1943. o saradnji četnika sa nemačkim trupama u borbama protiv NOVJ]</ref> Sporazum Vermahta i [[Jevrem Simić|Jevrema Simića]], inspektora odreda Draže Mihailovića, predviđa da "četnici DM stavljaju na raspolaganje snagama poretka svoje podatke i svoju obaveštajnu službu" za borbu protiv partizanskog pokreta.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_267.htm Izveštaj Abver-grupe od 23. januara 1944. o sklopljenom sporazumu između vojnoupravnog komandanta Jugoistoka i inspektora četničkih jedinica u Srbiji]</ref> Sporazum Vermahta i potpukovnika Ljube Jovanovića, vođe Dražinih odreda u okrugu [[Zaječar]], četnicima omogućuje punu sloboda kretanja "danju i noću na celom području na koje se odnosi sporazum".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_266.htm Sporazum između Krajskomandanture u Zaječaru i komandanta Timočkog korpusa od 25. decembra 1943. o saradnji u borbama protiv NOVJ]</ref> {{izdvojeni citat|Srbija i Hrvatska: kao i ranije, na ovom prostoru stoje dva suprotstavljena tabora — komunistički pod Titom i nacionalistički pod generalom Mihailovićem. Zbog brojčane premoći i veće borbene vrijednosti, komunisti su u posljednje vrijeme zadali nacionalistima niz teških udaraca. To je rezultiralo u traženju njemačke pomoći od strane nekoliko DM-komandanata. Već je došlo i do niza sporazuma, kojima se DM-jedinice obavezuju na obustavljanje neprijateljstava protiv Wehrmachta, čime im se omogućuje nesmetana borba protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=900&rec=311&roll=175 NARA, T-311, r. 175, s. 895: Prikaz neprijateljskog stanja u Sredozemlju od strane generalštabnog majora Varnstorfa (Warnstorff) – dodatak zabelešci sa sastanka kod načelnika štaba Grupe armija „E“ od 9. decembra 1943.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien–Kroatien: Hier stehen sich nach wie vor die nationalen Kräfte des Draca Michaylovic [sic!] und die kommunistischen Kräfte des Tito gegenüber. Infolge der zahlenmässigen und in Bezug auf die Kampfstärke starken Uberlegenheit der kommunistischen Verbände ist in der letzten Zeit DM mit seinen Kräften stark angeschlagen worden. Dies hatte zur Folge, dass verschiedene DM–Führer mit ihren Verbänden Anlehnung an die deutsche Besatzungsmacht suchten. Es sind bereits Abmachungen zu Stande gekommen, auf Grund deren DM–Verbände ihre Kampfhandlungen der deutschen Wehrmacht gegenüber einstellen und ihnen ungestörte Kampfführung den Kommunisten gegenüber zugesichert wurde."}})</ref>|Nemački prikaz stanja u Sredozemlju od 9. decembra 1943.}} Njemački opunomoćeni general u [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] [[Edmund Glaise von Horstenau]] opisuje u ratnom dnevniku kontekst u kom dolazi do potpisivanja ovih ugovorâ: {{izdvojeni citat|Izgleda da je Srbija najmirnija zemlja na Balkanu, a neko reče da je ona čak i najmirnija zemlja u Evropi. Činjenica je da stanje u NDH ne može da se uporedi sa stanjem u Srbiji iako se i u Srbiji događaju neprijatne stvari... Draža Mihailović je iskoristio opšte stanje, pa su naši oblasni komandanti sklopili ugovore sa pojedinim četničkim vođama.<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 412.</ref>}} I prije nego je došlo do parafiranja ugovorâ, kapetan [[Dušan Radović (četnik)|Dušan Radović]], komandant Zlatiborskog korpusa JVuO, obavijestio je 18. novembra 1943. generala Mihailovića da njemačke i bugarske okupacione trupe, uz velike poteškoće, nastoje zaustaviti ofanzivu snaga NOVJ nadomak [[Užice|Užica]], kao i da im četničke jedinice pod njegovom komandom pružaju značajnu borbenu pomoć, tj. napadaju partizane kako bi oslabili njihov pritisak na okupatora. Iz izvještaja se vidi i da je ravnogorski kapetan Milorad Mitić bio zadužen za održavanje kontakatâ s Nijemcima: {{izdvojeni citat|Noću, 17/18 ov.m-ca oko 21,30 časova, komunisti su jačim snagama napali Bugare i Nemce u Kremnima i posle osmočasovne borbe komunisti su potpuno razbili oko 1800 Bugara i 200 Nemaca... Bugari se u najvećem neredu i bez oružja povlače za Užice. Beže glavom bez obzira. Tenkove su odvukli za Užice, dok je izgleda bugarska artilerija pala u ruke partizanima. U momentu pisanja ovog izveštaja jedan izvesni deo Bugara, koji se organizovano povlači, vodi borbu sa komunistima u Biosci. Naši delovi stupili su u borbu kod Bioske iz pravca s. Kneževići. Mišljenja sam da će u toku današnjeg dana pasti i Bioska i da će komunisti navaliti za Užice. Ja gde god mogu napadaću. Stanje je vrlo ozbiljno! Kapetan Mitić, presvučen u civilno odelo, viđen je u Užicu sa Nemcima. Posle je u jednom nemačkom automobilu otišao kako kažu za Beograd kamo ga Vi šaljete radi hvatanja neke veze i sporazuma. Ova se vest širi naglo.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_34.htm Izveštaj komandanta Zlatiborskog korpusa od 18. novembra 1943. Draži Mihailoviću o borbama četnika i nemačkih i bugarskih jedinica protiv NOVJ kod Kremana]</ref>}} Neposredni rezultati potpisanih sporazuma mogli su se uočiti učešćem četničkih jedinica u [[Operacija Kugelblitz|operaciji »Kugelblitz«]], gdje se, uz jednog od potpisnika ugovorâ (majora Vojislava Lukačevića, naime), s njemačkim i bugarskim trupama borio i poručnik [[Filip Ajdačić]], komandant Crnogorske brigade JVuO: {{izdvojeni citat|Stanje operacijâ „Kugelblic” i „Citen” na dan 13. 12. 1943. u 24:00 časa. „Kugelblic” (1. brdska divizija): [...] Namjera: prebacivanje grupe Lukačevića u rejon Pljevlja–Prijepolje 16/17. decembra. [...] Vojni zapovjednik Jugoistoka: 24. bugarska divizija (3 bataljona) i četnička grupa Ajdačića sporo napreduju iz rejona Bajine Bašte, krećući se uzvodno Drinom, bez kontakta sa neprijateljem, ka određenoj odbrambenoj liniji.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=78&broj=80&roll=331 NARA, T78, Roll 331, frames no. 6287983—6287984.] <br /> ({{jez-njem|"LAGE "KUGELBLITZ" UND "ZIETHEN" STAND VOM 13.12.43. 2400 UHR <br /> "KUGELBLITZ" <br /> 1. GEB. DIV. <br /> ABSICHT: ZUFUEHRUNG GRUPPE LUKACEVIC 16./17. 12 RAUM PL[J]EVLJA – PRIJEPOLJE. <br /> MIL. BFH. SUEDOST: <br /> 24. BULG. DIV. 3 BTL. U. CETNIK–GRUPPE AIDACIC IM SCHLEPENDEN VORGEHEN AUS RAUM BANJA [sic] BASTA DRINA AUFWAERTS OHNE FEINDBERUEHRUNG IN BEFOHLENE ABWEHRFRONT."}})</ref>|Izvještaj Vrhovne komande Wehrmachta o operacijama »Kugelblitz« i »Ziethen« od 14. decembra 1943. godine}} 14. decembra 1943, u Vrhovnu komandu JVuO stigla je depeša od majora [[Siniša Ocokoljić|Siniše Ocokoljića]] (pseudonim »Ev-Ev«), komandanta Mlavskog korpusa JVuO, kojom se kapetan Mitić još jednom imenuje osobom koja je lično involvirana u pregovore s njemačkim okupatorom: „Tufegdžić [Vojislav, komandant Cerskog korpusa JVuO — prim.] danas je doneo sledeći izveštaj: [...] 2. — Kapetan Mitić, koji je ranije u Užicu pregovarao za naš račun sa komunistima, bio je poslednjih dana na pregovorima i sa Nemcima gde je sa njima ručao u Mažestiku. Pregovore je javno sa Nemcima vršio neki kapetan Nešković, poslat od Kalabića. 3. — Nemci su povodom toga štampali letke blizu 2.000.000 primeraka sledeće sadržine: Narodni borci četnici, u radosti pozdravljam prestanak besmislenog međusobnog prolivanja krvi i zdrav razum koji je zavladao u vašim redovima. Sada možemo da se zajednički borimo protivu komunizma, tog smrtnog neprijatelja Evrope i ja vas ubrajam u nacionalne borce zato što smo i mi sami nacionalni borci. Mi ćemo udruženim silama da odbranimo Vašu lepu Otadžbinu, da je ne bi uništile komunističke bande. Primamo u svoje redove Vašu narodnu organizaciju kao čeličnu. Nije potrebno da vam ubrizgavamo narodni duh. Herojstvo je Vama u krvi i sa vama zajedno koji dobro poznajete svoju lepu zemlju poćiće nam za rukom da je oslobodimo. Stavom koga vi zauzimate osigurana je vaša budućnost. Pozdravljam vas kao svoje ratne drugove i želim vam istu vojničku sreću kao i našim vojnicima. Komandant nemačkih trupa. br. 1243. Ovaj letak Nemci su rasturili i već se pojedini primerci nalaze i kod nas. 4. — Tufegdžić javlja dalje, da je puk. Simić naveo hotimično Kalabića da se ovim vezama sa Nemcima naša organizacija kompromituje u narodu što koriste mošinovci [tj. partizani — prim.].“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16. do 23. decembra 1943. godine]</ref> U depeši od 28. decembra 1943. poslatoj Vrhovnoj komandi JVuO od strane potpukovnika [[Petar Baćović|Petra Baćovića]], govori se o sastanku koji je [[Todor Perović]], predstavnik Komande operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine, održao u [[Sarajevo|Sarajevu]] sa njemačkim generalom Wernerom Frommom: {{izdvojeni citat|Perović se vratio iz Sarajeva. U Sarajevu bio je kod generala Froma, komandanta pozadine celog Balkana. Između ostalog rekao mu je: »Srbi su istinski borci protivu partizana, mi Nemci cenimo borbu vaših ljudi. U tome se ističe naročito vaš kraj. Naročito cenimo saradnju majora Lukačevića. U kratko vreme prisajediniće se srpski krajevi Srbiji i u tom slučaju srpski će narod dobiti punu ekonomsku pomoć. U najkraćem roku dolazi još 12 divizija naših na teritoriju Jugoslavije radi potpunog likvidiranja partizana. Imamo jedan letak koji je izdao potpukovnik Borota za istočnu Bosnu, gde poziva narod da ga sluša kao novog komandanta, ali mi znamo da je komandant Baćović. Budite uvereni da će do proleća biti raščišćeno sa partizanima«.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]</ref>}} Iako je Draža Mihailović sugerisao svojim komandantima da »koriste jedne neprijatelje protiv drugih«,<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 1a/1, depeša br. 361.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref> u praksi se ova floskula isključivo odnosila na borbu četnika protiv partizana, skupa sa okupatorima i kvislinzima. U depeši majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] (pseudonim »Sto-Sto«) od 30. januara 1944. godine, poslatoj u povodu pokušaja snagâ [[NOV i POJ]] da prodru u [[Sandžak]], general Dragoljub Mihailović otkriva što je zapravo pravi cilj četničke kolaboracije: {{izdvojeni citat|Vodite računa o Nemcima i Bugarima i iskoristite njihovu akciju protiv crvenih do krajnjih mogućnosti. Napad na [[Pljevlja|Pljevlje]] iskoristite za napad s leđa na komuniste.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>}} Vrlo moguće da je general Mihailović samo usvojio prijedloge koje mu je major Ostojić uputio u pismu od 6. decembra 1943. godine, gdje apostrofira sljedeće: {{izdvojeni citat|Koristeći se akcijom okupatora protiv komunista, mi ćemo verovatno u roku od mesec-dva dana opet imati situaciju u Sandžaku, Crnoj Gori, Hercegovini i Bosni u našim rukama. [...] Učeći se na sopstvenim greškama, smatram da se mora najhitnije preduzeti sledeće: 1) Stvoriti u najkraćem roku što jače pokretne borbene snage — leteće brigade i korpuse — a naročito tamo gde se za to ima mogućnosti. 2) '''Koristeći se akcijom okupatora i satelita, upotrebiti sve raspoložive snage za potpuno čišćenje od komunista svih srpskih pokrajina'''. 3) U radu pod 2) ostvariti međusobno potpomaganje iz susednih pokrajina do maksimuma.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_43.htm Pismo majora Zaharija Ostojića od 6. decembra 1943. Draži Mihailoviću o potrebi većeg angažovanja četnika s okupatorskim trupama radi sprečavanja prodora jedinica NOVJ u Srbiju]</ref>|Pismo majora Ostojića generalu Mihailoviću od 6. decembra 1943. godine}} Četničko-njemački odnosi bili su opterećeni međusobnim nepovjerenjem i sviješću o suprotstavljenosti ciljeva i interesa dviju stranâ. U telegramu koji je 29. januara [[1944]]. godine [[Joachim von Ribbentrop]], njemački ministar vanjskih poslova, uputio specijalnom opunomoćeniku za Jugoistočnu Evropu [[Hermann Neubacher|Hermannu Neubacheru]], reflektuje se jasan stav političkog i vojnog vrha u [[Berlin]]u o generalu Draži Mihailoviću, dok su podređenima date precizne smjernice za držanje prema četničkom pokretu: {{izdvojeni citat|Jedino se mogu ćuteći trpeti privremeni aranžmani nižih vojnih komandi sa Dražom Mihailovićem s ciljem suzbijanja zajedničkog neprijatelja Tita. On i njegovi ljudi ostaju i dalje, na kraju, naši neprijatelji. Zato je sada, kao i do sada, potrebno biti krajnje oprezan prema Draži Mihailoviću i njegovim četnicima, a naročito se ne sme nijednog trenutka izgubiti iz vida da će pomoć koju mu mi sada direktno ili indirektno pružamo radi vođenja borbe protiv Tita, kasnije najverovatnije biti upotrebljena protiv nas... Rat na Balkanu Nemačka je vodila zato da bi jednom zauvek uništila srpsko žarište nemira... Mi nemamo, otud, nikakvog interesa da ponovo razbuktavamo velikosrpski duh.<ref>Akten zur deutschen auswartigen Politik — ADAP/E/VII, s. 374–375.</ref><ref>Vasa Kazimirović, NDH u svetlosti dokumenata, Nova knjiga/Narodna knjiga, Beograd, 1987, str. 169.</ref><ref>Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN — Službeni list SCG, Beograd, 2005. str. 20.</ref>}} Izveštaje o sklapanju ugovora četnika sa Wehrmachtom presrele su i dešifrovale savezničke obaveštajne službe, što je imalo bitnu ulogu u konačnom opredeljivanju [[Čerčil]]a za Tita, a protiv Mihailovića.<ref>Cripps, John (2001). "Mihailović or Tito? How the Codebreakers Helped Churchill Choose". {{ISBN|0593 049101}}</ref> No, Nemci nisu bili zadovoljni primenom nekih sporazuma, jer je uprkos njima dolazilo do incidenata, odnosno diverzija i napada na pripadnike [[Srpska Državna Straža|Srpske Državne Straže]] od strane četnika, usled čega je general [[Hans Felber]] pokrenuo nekoliko hapšenja i racija protiv četnika počev od februara [[1944]]. === Borbe pod nemačkom komandom (1943) === {{main|Operacija Kugelblic}} [[Datoteka:Chetniks and Germans in Herzegovina in 1943.jpg|minijatura|Četnici i Nemci u Hercegovini 1943.]] [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 101I-005-0018-07, Jugoslawien, Polizeieinsatz mit Spähpanzer.jpg|thumb|Nemačka lokalna milicija sa italijanskim bornim kolima (izvor: ''Bundesarchiv'', [[1943]]).]] {{izdvojeni citat|„Borbeno sadejstvo sa četničkim grupama duž glavne saobraćajnice [[Bihać]] — [[Gračac]] — [[Knin]] — [[Drniš]] — [[Šibenik]] sastoji se u tome što su četnici okupljeni u posebnim uporištima uz oslonac na nemačke trupe. Četničke vođe primaju naloge i uputstva o vršenju zadataka obezbeđenja i izviđanja od zapovednika nemačkih uporišta.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=346&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] <br /> ({{jez-njem|"Kampfgemeinschaften mit Cetnikgruppen bestehen entlang der Hauptversorgungsstrasse Bihac – Gracac – Knin – Drnis – Sibenik derart, dass die Cetniks in besonderen Stützpunkten in Anlehnung an deutsche Truppen zusammengefasst sind. Die Cetnikführer erhalten Aufträge und Weisungen für Sicherungs– und Aufklärungsaufgaben durch deutsche Stützpunktführer."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_259.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. novembra 1943. Štabu 2. oklopne armije o saradnji četnika sa nemačkim trupama u NDH]</ref>|Njemački izveštaj o saradnji sa četnicima protiv partizana u Dalmaciji i Bosni (19. novembar [[1943]]).}} Kratko po zauzimanju italijanske okupacione zone od strane njemačkih trupâ, četnici s teritorije [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] stupaju u borbeno savezništvo sa njima. Kako javlja obavještajno odjeljenje [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]], u blizini [[Plitvička Jezera (općina)|Plitvičkih Jezera]] došlo je krajem septembra 1943. godine do prvog krupnijeg angažiranja lokalnih četničkih jedinicâ na njemačkoj strani. Ovom prilikom su četnici nanijeli partizanima ozbiljne gubitke: {{izdvojeni citat|Agent za vezu javlja o izviđanju od 27. IX: Jaka skupina lojalnih četnika s njemačkom opremom provalila je 20. septembra na područje [[Korenica|Korenice]], [[Prijeboj (Plitvička jezera)|Prijeboj]]a (16 km zap. od [[Bihać]]a), Babinog Potoka (28 km z. od Bihaća), [[Krbavica|Krbavice]] (23 km jz. do Bihaća), te uništila sve komunističke prometne veze. Četnici su nanijeli velike gubitke komunistima kod Mirić Štropine (3 sjz. od Prijeboja), 350 mrtvih.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&roll=196&broj=390 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7457118.] <br /> ({{jez-njem|"29.9. V–Mann meldet Beobachtung vom 27.9.: <br /> Starke Gruppe loyaler Cetniks mit deutscher Ausrüstung an 20.9. in Raum Korenica (1558), Prijeboj (16 W), Babin Potok (28 W), Krbavica (23 SW), alles Bihac, eingebrochen und haben alle Verkehrsverbindungen der Kommunisten vernichtet. Cetniks haben bei Miric Stropina (3 NW Prijeboj) den Kommunisten große Verluste, 350 Tote, beigebracht."}})</ref>|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 3. oktobar 1943.}} U izvorima njemačke provenijencije iz ovog perioda navodi se da su četničke jedinice asistirale okupatoru i pri izbacivanju partizana iz [[Bosansko Grahovo|Bosanskog Grahova]]: {{izdvojeni citat|Četnici na putu za snabdijevanje Gospić — Gračac, Knin — Vrlika i Knin — Drniš, i pored oprečnih poruka DM-u, nikad ne pokazuju neprijateljstvo; naprotiv, dobro su sarađivali sa 114. lovačkom divizijom u zasjedama i [zajedno] zauzeli Bos. Grahovo.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=98&rec=314&roll=560 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000093.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Lagebericht vom 27.9. bis 27.10.1943. <br /> Die Cetniks an den Nachschubstrassen Gospic – Gracac, Knin – Vrlika und Knin – Drnis sind bisher trotz abweichender Meldungen an DM. nirgends feindselig aufgetreten, haben vielmehr in Hinterhalten mit der 114.Jäg.Div. gut zusammengearbeitet und Bos.Grahovo genommen."}})</ref>|Obavještajno odjeljenje [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], izvještaj za period od 27. septembra do 27. oktobra 1943.}} U naređenju poslatom 23. oktobra 1943. iz [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] Wehrmachta, koja je bila smještena na teritoriji kvislinške NDH, navodi se sljedeće: {{izdvojeni citat|Od 1. novembra 1943. svi pripadnici domaćih jedinica (četnici, ustaše i hrvatska žandarmerija) moraju biti u posjedu njemačkih propusnicâ.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=315&roll=1295&broj=606 NARA, T315, Roll 1295, frame no. 000600.] <br /> ({{jez-njem|"7.) Ausweispflicht landeseigener Verbände. <br /> Ab 1.11.43 müssen sämtliche Cetnik–, Ustascha–, und kroatische Gendarmerie–Angehörige im Besitz von Ausweisen der Abteilung Ic sein."}})</ref>|Divizijska naredba br. 122 od 23. X 1943. godine}} U jednoj procjeni stanja snabdijevanja, poslatoj 25. oktobra 1943. štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]] iz 114. divizije, razmotreni su modaliteti „skladištenja zalihâ [hrane] tokom zime i opskrbe za 9.500 četnika, ustaša, zarobljenika i civilnog stanovništva“, i data je projekcija da bi tovarni prostor zapremine 12 [[Tona|tona]] bio dovoljan za podmirenje dnevnih potrebâ ove grupe („9.500 ustaša, četnika, itd.“).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1362&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frames no. 001356—001357.] <br /> ({{jez-njem|"Anlage 1 zur Beurteilung der Versorgungslage vom 25. Oktober 1943. <br /> a.) Berücksichtigung der Winterbevorratung und Versorgung der 9500 Cetniks, Ustaschen, Gefangenen und Zivilbevölkerung; <br /> Dabei ist die Versorgung der 9.500 Ustaschen, Cetniks usw. im hiesigen Raum nicht in Rechnung gestellt. Es würden also hierfür noch täglich 12 to Laderaum möglich sein."}})</ref> Takođe, u naredbi o snabdijevanju iz 114. divizije Wehrmachta s početka decembra 1943. godine, precizno je određeno dnevno sljedovanje četničkih jedinicâ u zoni odgovornosti divizije (najvjerovatnije je riječ o [[Dinarska divizija JVuO|Dinarskoj diviziji JVuO]] pod [[Momčilo Đujić|Đujićevom]] komandom): {{izdvojeni citat|Od sada se četnicima izdaje sljedovanje koje se sastoji od: <br /> 1 porcija hljeba; 1 porcija povrća; 1 porcija namaza (mast ili marmelada); 1 porcija soli; 2 porcije napitka; 1 porcija duhana.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=822&rec=315&roll=1295 NARA, T315, Roll 1295, frames no. 000815—000816.] <br /> ({{jez-njem|"Verpflegung der Cetniks: <br /> Als Verpflegung für Cetniks sind ab sofort nur folgende Portionen auszugeben bezw. zu empfangen: <br /> 1 Brotportion, <br /> 1 Gemüseportion, <br /> 1 Brotaufstrichportion (Fett oder Marmelade), <br /> 1 Salzportion, <br /> 2 Getränkeportionen, <br /> 1 Tabakportion."}})</ref>|Posebna direktiva za snabdijevanje br. 65/43 (2.12.43)}} {{izdvojeni citat|Četnici dobijaju snabdijevanje u skladu sa listama imena koje se stalno kontrolišu; municija za pješadijsko naoružanje se izdaje povremeno, uz strogu kontrolu potrošnje; svaki četnik nosi zvaničnu iskaznicu – oni bez iskaznice se hapse i razoružavaju.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=342&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000338.] ({{jez-njem|"Die Division gewährt den nach eigenen Wünschen beweglich und abseits ihrer Wohnorte eingesetzten Cetniks Verpflegungszuschüsse. Der Verpflegungsempfang wird nach namentlichen Listen getätigt, die Verteilung wird überwacht. Nach den gleichen Richtlinien werden von Zeit zu Zeit Gewehr– und MG–Munition im Rahmen des nachgewiesenen Verschusses ausgegeben. Der Verbrauch wird nach der jeweiligen Lage auch einigermassen genau überprüft. Jeder Cetnik muss einen namentlichen Ausweis mit der Nummer seiner Handwaffe (Gewehr– oder Pistolen–Nr.), der Unterschrift des zuständigen Kommandanten und des Ic der Division versehen, besitzen. Ohne Ausweis angetroffene Cetniks werden im Einvernehmen mit den Cetnik–Führern festgenommen und entwaffnet."}})</ref>|Izvještaj 114. lovačke divizije o rezultatima saradnje sa četnicima (5. novembar 1943).}} U izvještaju [[114. lovačka divizija|114. lovačke divizije]] od 5. novembra 1943. detaljno se opisuje saradnja jedinica [[Wehrmacht]]a sa snagama pod komandom vojvodâ [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]], [[Mane Rokvić|Maneta Rokvića]] i [[Radomira Ðekića Ðeda]]. Njemački oficiri zaključuju da okupator ima veliku korist od četnika: {{izdvojeni citat|Četnički vojvoda Mane Rokvić može se opisati kao apsolutno pouzdan. Već je pružio vrijedne usluge u oblasti [[Bosanski Petrovac|Bos. Petrovca]] gdje je bio raspoređen u prethodnici tokom čitavog napredovanja divizije, svuda uspostavljajući kontakt sa lokalnim četničkim jedinicama i značajno doprinoseći uspostavljanju povjerenja civilnog stanovništva u njemački Vermaht. Njegove mjere za održavanje discipline među četnicima i njegov oštar obračun sa sumnjivim [licima] i banditima dobro su poznati. [...] Iako se Đujić ne može smatrati potpuno pouzdanim, njegova podrška u borbi protiv komunizma trenutno je dragocjena. Divizija će učiniti sve što je u njenoj moći da ga u javnosti prikaže toliko pronjemački nastrojenim kako bi njegov povratak u neprijateljski tabor jednog dana bio onemogućen. [...] Četnički vojvoda Ðedo potiče iz Crne Gore i pristalica je pokreta Koste Pećanca, koji je, na osnovu prethodnog iskustva, održavao jasnu distancu od pokreta DM. Ðedo ostavlja veoma dobar lični utisak, izrazito je drzak [u borbi] protiv bandita i sumnjivih, i jasno je naklonjen njemačkom Vermahtu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=341&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000337—000341.] <br /> ({{jez-njem|"Der Cetnik–Vojvode Mane Rockvic [sic!] ist als unbedingt zuverlässig zu bezeichnen. Er hat bereits im Raum Bos. Petrovac wertvolle Dienst geleistet und war auch während des ganzen Vormarsches der Division bei der Spitze eingesetzt, stellte überall die Verbindung mit den örtlichen Cetnik–Einheiten her und hat in starken Masse für die Begründung des Vertrauens der Zivilbevölkerung zur deutschen Wehrmacht beigetragen. Seine Massnahmen zur Erhaltung der Disziplin unter den Cetniks, sein scharfes Durchgreifen gegen Verdächtige und Banditen, sind bekannt. <br /> Wenn auch Djujic als nicht voll zuverlässig angesehen werden kann, so ist aber seine Unterstützung im Kampf gegen den Kommunismus z.Zt. wertvoll. Seitens der Division wird alles versucht werden, um ihm in der Öffentlichkeit soweit als deutschfreundlich herauszustellen, dass ihm eines Tages der Rückzug in das feindliche Lager unmöglich gemacht wird. <br /> Der Cetnik–Vojvode Dzedo stammt aus Montenegro, ist Anhänger Richtung Kosta Pecanac, die nach bisherigen Erfahrungen klaren Abstand zur D.M.–Bewegung gehalten hat. Dzedo macht persönlich einen sehr guten Eindruck, ist ein ausgesprochener Draufgänger gegen Banditen wie Verdächtige und der Deutschen Wehrmacht eindeutig zugeneigt."}})</ref>|Izvještaj 114. lovačke divizije o rezultatima saradnje sa četnicima od 5. novembra 1943.}} {{izdvojeni citat|Glavna komanda predlaže stvaranje oficirske ispostave pri štabu XV brd. korpusa za nadzor i vođenje četničkih grupâ koje se koriste za zaštitu cesta za snabdijevanje, željezničkih pruga i važnijih ratnih pogona.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=554&broj=90 NARA, T314, Roll 554, frame no. 000084.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. beantragt Schaffung einer Offz.–Planstelle beim Stab XV.Geb.A.K. zur Überwachung und Anleitung der Cetnikverbände, die zur Sicherung von Nachschubstrassen, Eisenbahnen und kriegswichtiger Anlagen eingesetzt sind."}})</ref>}} Jedan od četničkih komandanata koji se dosljedno isticao kontinuiranom kolaboracijom sa njemačkim okupatorom bio je vojvoda [[Uroš Drenović]]. Nadležni okupacioni organi bili su zadovoljni ostvarenim stepenom saradnje s Drenovićem, što se vidi i iz izvještaja XV brdskog armijskog korpusa od 26. XI 1943, u kom se pohvaljuje njegovo „lojalno držanje“: {{izdvojeni citat|Predmet: <br /> Nemačka komanda za vezu kod četničkog vođe Drenovića: <br /> Četnička grupa Drenović z. i j-z od Banje Luke od jedno 1500 ljudi ima već godinu i po prema nemačkom Vermahtu i prema hrvatskoj državi lojalno držanje, i naše izviđačke i bezbednosne akcije korisno podržava. U nekim slučajeva bili su podržani sa nešto municije. Hrvatska vlada razmatrala je ideju da dovede Drenovića u Sabor za predstavnika svih pravoslavnih. Komanda Kirhner (puk Brandenburg) poslala je u dogovoru sa obaveštajnim odeljenjem [korpusa] Drenoviću komandu za vezu, i postigla je značajne rezultate u pogledu specijalnih misija.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=560&broj=390 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000384.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. XV G.A.K, Abt.Ic, Betr.: Dtsch.Verb.Kdo. bei Cetnikführer Drenovic. An Pz.A.O.K.2.Ic/AO, 26.11.43: Die Cetnikgruppe Drenovic w. u. sw. Banja Luka mit etwa 1500 Mann hat seit über 1 1/2 Jahre der deutschen Wehmacht und dem kroat. Staat gegenüber eine loyale Haltung eingenommen und die eigene Aufklärung und Sicherung stets wertvoll unterstützt. In einzelnen Fällen wurde sie mit Inf.Mun. unterstützt. Die kroatische Regierung hat die Berufung des Drenovic in den Sabor (Landtag) als Vertreter aller Pravoslaven erwogen. Das Kdo. Kirchner (Rgt.Brandenburg) hat im Einvernehmen mit der Abt.Ic für seine Zwecke ein Verbindungs–Kommando zu Drenovic entsandt und in kürzester Zeit wertvolle Ergebnisse im Sinne des Sonder–Auftrages erzielt."}})</ref>|Komanda 15. brd. korpusa, Obaveštajno odeljenje, za obav. odeljenje komande 2. okl. armije, 26.11.43.}} Četnički su odredi na teritoriji marionetske NDH pružali veoma značajnu potporu njemačkim vlastima, bez koje ove ne bi uspjele efikasno održavati okupacioni sistem. U izvještaju [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pješadijske divizije]] [[Wehrmacht]]a iz prve nedjelje decembra 1943. provijava upravo ovakvo gledište; istaknuto je, pak, da bi četnike trebalo (zbog „ispadâ prema hrvatskom stanovništvu“) ograničiti „na rad u srpskim selima“: {{izdvojeni citat|Budući da vlastite snage i ustaše nisu dovoljne da same umire i osiguraju golemo područje, divizija se ne može odreći suradnje četnika. Trenutačno, drugačije rješenje ne bi bilo moguće zbog nedostatka dodatnih snaga. No, ne zanemaruje se da se suradnja s četnicima ne čini dugoročno održivom zbog njihovih političkih ciljeva. Stoga će se i dalje jačati utjecaj ustaša, a time i hrvatske države, kako bi se postupno udaljili od četničkih snaga i deportirali oni [četnici] koji nisu mještani.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=788&rec=314&roll=555 NARA, T314, Roll 555, frames no. 000782—000783.] <br /> ({{jez-njem|"Da die eigene Kräfte und die Ustascha allein zur Befriedung und Sicherung des weiten Raumes nicht ausreichen, kann auf eine Mitarbeit der Cetniks noch nicht verzichtet werden. Im Augenblick wäre eine Lösung von ihnen mangels anderer Kräfte nicht möglich. Es wird jedoch nicht verkannt, dass auf die Dauer eine Zusammenarbeit mit den Cetniks auf Grund ihrer politischen Zielsetzung nicht tragbar orscheint. Es wird daher der Einfluss der Ustascha und damit des kroatischen Staates weiterhin gestärkt werden, um allmählich von den Cetnik–Verbänden abrücken zu können, die nicht ortsansässigen abzuschieben. Der Anfang hierzu ist gemacht. Um die Unzuträglichkeiten zu beenden, die sich daraus ergeben, dass in rein kroatischen Gegenden die eingesetaten Cetnik–Verbände die Bevölkerung belästigen und auch ausplündern, ist in Durchführung, sie aus diesen Gebieten herauszuziehen und nur noch in Orten mit pravoslavischer Bevölkerung zu Sicherungszwecken einzusetzen."}})</ref>|Procjena situacije 264. pješadijske divizije (7.12.43)}} Komanda Jugoistoka je istog dana izvijestila Vrhovnu komandu njemačkog Wehrmachta o sadjejstvu [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114. lovačke divizije]] i četnika u borbi protiv snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]: {{izdvojeni citat|114. lovačka divizija: čišćenje prostora oko [[Vrlika|Vrlike]] u saradnji sa četnicima završeno; neprijatelj je izgubio 22 mrtva i 20 zarobljenih; veliki plen.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=78&broj=89&roll=331 NARA, T78, Roll 331, frame no. 6287993.] <br /> ({{jez-njem|"114. JG. DIV: SAEUBERUNG IN RAUMES VRLIKA IM ZUSAMMENWIRKEN MIT CETNIKS NACH WEITEREN 22 FEINDTOTEN U. 20 GEFANGENEN BEI EINBRINGUNG GROESSERER BEUTE ABGESCHLOSSEN."}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 6. decembra 1943 (7. decembar 1943.).}} === Borbe pod njemačkom komandom u Crnoj Gori (1943—1944) === {{main|Operacija Frühlingserwachen (1944)}} [[File:Collaborationist Jakov Jovović with Germans on Cetinje.jpg|thumb|Četnički komandant [[Jakov Jovović]] sa svojim saborcima i Nemcima na [[Cetinje|Cetinju]], jesen 1943.]] Od 17. do 24. oktobra [[1943]]. godine, njemačke okupacione snage su organizovale [[Operacija Balkanski klanac|operaciju Balkanski klanac]] (njem. ''Balkanschlucht''). Osnovni cilj operacije je bio likvidacija snagâ [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i [[Divizija Garibaldi|Italijana]] koji su prešli na stranu partizana u Crnoj Gori, kao i ovladavanje [[Jadransko more|jadranskim]] zaleđem. Pored sopstvenih snaga, njemački okupator je za ovu priliku angažovao dva italijanska fašistička puka (oko devet bataljona), čiji su štabovi bili u [[Bar]]u i [[Podgorica|Podgorici]], kao i muslimansku fašističku miliciju i ostatke četnika Draže Mihailovića.<ref>https://www.znaci.org/00001/151_5.pdf</ref> Dakle, pored dvije divizije [[Wehrmacht]]a, u operaciji je učestvovalo i oko 5.000 [[Balli Kombëtar|balista]], talijanskih fašista i četnika.<ref>https://www.znaci.org/00001/33_9.pdf</ref> U depeši Vrhovnoj komandi JVuO od 20. oktobra 1943,<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, Knjiga predatih depeša CG—3, Depeša br. 211.</ref><ref>Др Радоје Пајовић, Контрареволуција у Црној Гори: Четнички и федералистички покрет 1941—1945, Обод, Цетиње, 1977, стр. 408.</ref> delegat VK JVuO u Crnoj Gori i [[Sandžak]]u major [[Rudolf Perhinek]] piše o učešću crnogorskih četnika na strani okupatora u ovoj [[Sile Osovine|osovinskoj]] operaciji: {{izdvojeni citat|Žalosno ali tačno. Da nisu Nemci angažovali ovolike snage, nas ovde više ne bi bilo, jer se više niko nije hteo boriti, već samo begati, ali nije se više imalo kud... Mi se izvlačimo i gledamo da smo pozadi njih, da bi iskoristili njihovu borbu sa komunistima i uništavanje istih.}} Informacija o potpunoj potčinjenosti četničkih jedinica u okupiranoj Crnoj Gori njemačkim vlastima, kao i tijesnim vezama sa kvislinškom ''Narodnom upravom'' koju je okupator formirao, Draži Mihailoviću je bila dostavljena 1. decembra 1943. godine iz štaba majora [[Petar Baćović|Petra Baćovića]] (pseudonim »Nav-Nav«): {{izdvojeni citat|Nemci daju oružje i odelo s a s d j k a c a m a [nedešifrovana riječ; moguće "žandarmima" — prim.] i nešto plate. Milicija će biti formirana kao prava vojska. Za komandanta cetinjskog bataljona major Zdravko Kasalović. Za nikšićki bataljon Boško Pavić, a mene su naimenovali za komandanta žandarmerijskog bataljona za srez šavnički. Pojava Narodne uprave i svega ovoga što se sada stvara, nije izraz želje niti naroda niti naša, već je ovo nužno zlo, između dva zla, jer drugog izlaza nema. Mi nismo u stanju samo pomoću naroda da ma šta učinimo bez pomoći Nemaca.<ref>AVII, kut. 276, reg. br. 7/1-35.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 47, str. 89.</ref>}} [[Ljubomir Lazarević]], inženjer iz [[Kolašin]]a (pseudonim »Bene«), 28. januara 1944. godine obavještava Dražu Mihailovića da četnici u Crnoj Gori sarađuju sa njemačkim okupacionim vlastima u svakom obliku: {{izdvojeni citat|Svi komandanti u Crnoj Gori primili su saradnju sa Nemcima, potpisali obavezu a sa ostatcima vojske nalaze se u žici, ili u neposrednoj blizini nje. Nema ni jedne grupe u šumi koja bi pretstavljala našu borbu, oko koje bi se moglo okupljati. Vukadinović isto tako nalazi se u Podgorici ili u okolini. Nagovešteni dolazak Srbijanske vojske pozdravljen je burno svuda, ali dolazak Ljotićevaca učinio je Ljotićevce vrlo aktivnim i prete da ko god ne bude s njima, on je komunista. Po varošima teško će se iko održati jer ta formula svakoga će staviti pod udar okupatora kao komunistu. Ovaka saradnja sa njima je nemoguća, jer ovi traže prilazak njima, ne saradnju. Po selima Crne Gore gospodare komunisti. Naše akcije vrše se samo u cilju osiguranja ili odbrane nemačkih kolona. Nemačke snage na ovom terenu vrlo su male i nesposobne za ma kakvu širu akciju. Do sada nema ni izgleda na akciju. Svako dalje čekanje, pogoršava našu situaciju. Narod gubi veru u našu dobru volju i našu sposobnost.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} Koliko su četnici u Crnoj Gori i [[Sandžak]]u bili od koristi njemačkom okupatoru za zaustavljanje partizanske ofanzive ka Srbiji, svjedoče i navodi iz izvještaja Komande Jugoistoka polovinom februara 1944. godine.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=15 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000011.] <br /> ({{jez-njem|"In einer Aussprache mit General Foertsch (H.Gr.F) wird festgestellt, dass der Vertrag mit Lukacevic in Geltung bleiben muß, weil dessen Cetniks in Montenegro zur Bekämpfung der Roten benötigt werden."}})</ref> Naime, i nakon stavljanja van snage [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|ugovorâ]] potpisanih krajem 1943. i početkom 1944, major [[Vojislav Lukačević]] je ostao jedini četnički komandant s kojim sporazum nije raskinut: {{izdvojeni citat|U razgovoru sa načelnikom štaba Armijske grupe »F« generalom (Hermannom) Foertschom, zaključeno je da sporazum sa Lukačevićem ostane na snazi, zato što su četnici u Crnoj Gori potrebni za borbu protiv crvenih.|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi njemačkih oružanih snaga od 16. februara 1944. godine}} Četnički odredi s teritorije Crne Gore i Sandžaka su, tokom zime i proljeća 1944. godine, njemačkom okupatoru bili krucijalno važni u smislu zatvaranja jugozapadne granice [[Nedićeva Srbija|Nedićeve Srbije]] od [[Prodor Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije u Srbiju|upada partizanskih jedinicâ]]. Iz strogo povjerljive naredbe od 17. III 1944. vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] (upućene i Feldkomandanturi 610 za teritoriju Crne Gore) ovo postaje bjelodano: {{izdvojeni citat|1.— 2. i 5. crvena div. približavaju se s prethodnicama jugozapadnoj granici Srbije. Prednji delovi na liniji Zmajevac (12 km ji. od Vardišta) — visovi južno od Vardišta. Dalje snage u nastupanju preko Strmice (10 km jz. od Višegrada). 2.— Potrebno je što pre tačno ustanoviti grupisanje snaga i jačinu četničkih odredâ Đurišića i [[Vuk Kalaitović|Kalaitovića]], koji se nalaze duž granice. 3.— 1. bug. okup. korpus povući će svoje isturene snage ispred nadmoćnog neprijateljskog pritiska na liniju Mokra Gora — Semegnjevo — Palisad. Ovu treba po svaku cenu držati blagovremenim angažovanjem rezervi. 4.— Ojačani peš. p. i art. divizion, koji su određeni za rezervu vojnoupr. k-ta Jugoistoka prebaciće se železnicom u rejon Užice—Požega. Angažovanje i delova istog samo uz saglasnost vojnoupr. k-ta Jugoistoka. 5.— Naročito je važno blagovremeno saznati težište neprijateljskog napada. U tu svrhu treba stalno vršiti izviđanja.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_34.htm Naređenje vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 17. marta 1944. nemačkom štabu za vezu pri 1. bugarskom okupacionom korpusu za preduzimanje mera u vezi pokreta 2. proleterske i 5. NOU divizije prema jugozapadnoj Srbiji]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=281&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000277.] <br /> ({{jez-njem|"Dt.Verb.Stab b.I.Bulg.Okk.Korps <br /> Nachr. 24.Bulg.Division über Dt.Verb.Offz. <br /> F.K. 610 <br /> 1.) Rote 2. und 5. Div. nähern sich mit Anfängen der Südwestgrenze Serbiens. Vorderste Teile in Linie Zmajevac (12 SO Vardiste), Höhen südlich Vardiste. Weitere Kräfte im Nachziehen über Strmica. (10 SW Visegrad) <br /> 2.) Baldige Klarheit über Kräftegruppierung und Stärke längs der Grenze stehenden Cetnikverbände des Djuirisic [sic] und Kalaitovic ist erforderlich. <br /> 3.) I.Bulg.Okk.Korps nimmt seine vorgeschobenen Kräfte vor überlegenem Feindruck auf die Linie Mokragora–Semegnjevo–Palisat zurück. Diese ist unter allen Umständen unter rechtzeitigem Einsatz von Reserven zu halten. <br /> 4.) Das als Reserve des Mil.Befh.Südost bestimmte verstärkte Inf.Rgt. einschl. Art.Abt. wird mit Eisenbahn in den Raum Uzice – Pozega herangeführt. Einsatz auch von Teilen nur mit Zustimmung des Mil.Befh.Südost. <br /> 5.) Rechtzeitiges Erkennen des Schwerpunktes des feindl. Angriffs ist besonders wichtig. Hierzu ständige Aufklärung geboten."}})</ref>}} [[File:Chetniks and Germans in Podgorica 1944.jpg|thumb|Četnički komandanti i njemački okupatori u [[Crna Gora|Crnoj Gori]]. [[Đorđije Lašić]] (prvi zdesna), šef njemačke uprave za Crnu Goru pukovnik Hajnke (treći zdesna) i Jakov Jovović (drugi slijeva) u [[Podgorica|Podgorici]], proljeće 1944.]] Krajem februara i početkom marta 1944. godine, u tzv. [[staroj Crnoj Gori]] (preciznije u [[Katunska nahija|Katunskoj nahiji]]) organizovana je [[Operacija Bura (1944)|operacija »Bura«]]. Specifičnost ove operacije ogleda se u činjenici da su za njeno izvođenje većinu ljudstva obezbijedili četnici, dok su oficiri iz Feldkomandanture na [[Cetinje|Cetinju]] i komandant mjesta [[Podgorica|Podgorice]] rukovodili borbenim djejstvima: {{izdvojeni citat|1.) Sumarni i iskustveni izveštaj: Operacija »Bora« od 27. 2. do 3. 3. 44. Sprovedena je četnička operacija »Bora«, pod nemačkom komandom, radi čišćenja rejona Danilovgrad — Čevo — Cetinje — Podgorica. 2.) Jedinice koje su učestvovale: 4000 ljudi nacionalne žandarmerije, milicije, 215. abver-trup, jedna brdska baterija iz ratnog plena, lovačko poterno odeljenje 181. peš. div. [...] 5.) Sprovođenje: U delom. oštrim borbama, kolone, koje su nastupale od i,, ji., i j., polako su osvajale teren. 29. 2. zauzeto je Čevo. Neprijatelj (jačine 250 ljudi) izvukao se prema sz. Posle odlaska nemačkih snaga i započinjanja neprij. protivnapada, četnici su se delom, u paničnom strahu, povukli na svoje polazne položaje. Neprijatelj je ponovo zauzeo teren očišćen operacijom. 6.) Gubici neprijatelja: 32 mrtva, 68 ranjenih, 23 zarobljena. Plen: 2 p. mitr., 1 mitr., 15 pušaka, 1 radio-stanica, propagandni materijal i hrana. Sopstveni gubici: 20 mrtvih, 31 ranjen, 46 nestalih. 7.) Iskustva: a) Građanska zaštita, usled nedovoljne opremljenosti i slabog borbenog morala, nije pogodna za izvršavanje borbenih zadataka; žandarmi, milicija, četnici, uz učešće nemačkih trupa, podesni za borbene zadatke i zadatke osiguranja... e) Prilikom sličnih operacija preduslovi za uspeh su učešće nemačkih trupa, podrška teškim naoružanjem i veza do pojedinih borbenih grupa.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_30.htm Izveštaj Komande 21. brdskog armijskog korpusa od 9. marta 1944. Komandi 2. oklopne armije o zajedničkoj nemačko-četničkoj operaciji »Bora« protiv jedinica 2. korpusa NOVJ na prostoru Danilovgrad — Cetinje — Podgorica]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&broj=72&roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000065.] <br /> ({{jez-njem|"Fernschreiben An Pz.AOK.2 <br /> 1.) Abschluss– und Erfahrungsbericht Unternehmen "Bora": <br /> Vom 27.2. bis 3.3.44 wurde Cetnik–Unternehmen "Bora" unter deutscher Führung zur Säuberung des Raumes Danilovgrad – Cevo – Cetinje – Podgorica durchgeführt. <br /> 2.) Beteiligte Truppen: <br /> 4000 Mann nationaler Gendarmerie, Miliz, Abwehrtrupp 215, 1 Beutegebirgsbatterie, Bandenjägertrupp 181.Inf.Div. <br /> Bewaffnung: Gewehre, 60 le.M.G. <br /> 3.) Leitung: <br /> Selbst.Feldkdtr. 1040 Cetinje <br /> 4.) Führung: <br /> Platzkdt. Podgorica <br /> 5.) Durchführung: <br /> In zum Teil harten Kämpfen gewannen die von O, SO u. S vorrückenden Kolonnen langsam Boden. Am 29.3. Cevo genommen. Feind (Stärke 250 Mann) nach NW ausgewichen. Nach Abrücken deutscher Kräfte und Einsetzen feindl. Gegenangriffe zogen sich Cetniks in z.T. panikartiger Flucht auf ihre Ausgangsstellungen zurück. Feind besetzte erneut das im Unternehmen gesäuberte Gebiet. <br /> 6.) Feindverluste: <br /> 32 Tote, 88 Verwundete, 23 Gefangene. <br /> Beute: <br /> 2 le.MG., 1 s.MG., 15 Gewehre, 1 Funkgerät, Propagandamaterial und Verpflegung. <br /> Eigene Verluste: <br /> 20 Tote, 31 Verwundete, 46 Vermisste. <br /> 7.) Erfahrungen: <br /> a) Einwohnerwehren infolge mangelhafter Ausrüstung und geringer Kampfmoral zu Kampfaufgaben nicht geeignet; Gendarmen, Miliz, Cetniks bei Beteiligung deutscher Truppen für Kampf– u. Sicherungsaufgaben geiegnet. <br /> b) Kaukasische Freiwillige des Abwehrtr. 215 gut bewährt. <br /> c) Mitnahme schwerer Waffennur mit deutscher Sicherung. <br /> d) Truppenverpflegung für einheimische Verbände ungeignet, Marschverpflegung zweckmässig. <br /> e) Bei derartigen Unternehmungen sind Beteiligung deutscher Truppen, Unterstützungen durch schwere Waffen und Nachrichtenverbindung zu den einzelnen Kampfgruppen Voraussetzungen für den Erfolg."}})</ref>|Izvještaj komande 21. brdskog korpusa o rezultatima operacije »Bura« od 9. marta 1944. godine}} Prilikom jedne manje akcije u blizini granice sa [[Hercegovina|Hercegovinom]] došlo je do oružanog okršaja lokalnih četnika i snagâ [[NOVJ]]. U izvještaju 21. brdskog armijskog korpusa Wehrmachta za 16. mart 1944. godine, četnički se gubici računaju kao sopstveni: {{izdvojeni citat|[[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181. pješadijska divizija]]: Četnici, koji su napredovali 4 km sjeverno od [[Grahovo (Nikšić)|Grahova]], povukli su se u Grahovo pred neprijateljskim napadom. Gubici neprijatelja: 8 poginulih (izbrojano), 20 poginulih i ranjenih (procijenjeno). Sopstveni gubici (četnici): 1 poginuo, 8 ranjenih. Namjera: nastavak nasilnog izviđanja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=663&broj=137 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000130.] <br /> ({{jez-njem|"Tagesmeldung von 16.3.44. <br /> 2.) 181.Inf.Div.: Bis 4 N Grahovo vorgegangene Cetniks vor angreifenden Feind wieder auf Grahovo zurückgegangen. <br /> Feindverluste 8 gezählte Tote, 20 geschäzte Tote und Verwundete. <br /> Eigene Verluste (Cetniks) 1 Toter, 8 Verwundete. <br /> Absicht: Fortsetzung der gewaltsamen Aufklärung."}})</ref>}} [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. nemački korpus]] u Crnoj Gori pokrenuo je [[10. april]]a [[1944]]. [[Operacija "Frilingservahen" (april-maj 1944)|operaciju "Frilingservahen"]], uz masovno učešće četnika. Operacija je pripremljena u saradnji sa [[Pavle Đurišić|Pavlom Đurišićem]] i započeta tako što su četnici zajedno sa Nemcima iz nemačkih garnizona napali na slobodnu teritoriju. Plan napada je bio sledeći: {{izdvojeni citat|'''Đurišićeve snage''': Prva borbena grupa, 700 ljudi, iz si. pravca preko rejona 5 km j. Bijelo Polje za Mojkovac. Druga borbena grupa, 1200 ljudi, pod komandom Đurišićevog Operativnog štaba, od Brodareva preko Šahovića za Mojkovac — Kolašin. Treća borbena grupa, 1000 ljudi, od sredine puta Pljevlja — Prijepolje pravcem Mojkovac. Četvrta borbena grupa, 1500 ljudi, od Pljevalja pravcem Mojkovac. Mojkovac treba da bude dostignut za 2 dana. Posle toga skretanje glavnine u rejon z. Tara — sz. Kolašin — Mojkovac. '''Nemačke snage''': 1 ojač. mot. č. prodire od Brodareva do Bijelog Polja. 1 ojač. mot. č. od Pljevalja do prelaza preko Tare 22 jjz. Pljevlja. Bat. [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]], 600 ljudi, sledi nemačke snage za Bijelo Polje, onda skreće za Mojkovac. Milicija iz Brodareva, 700 ljudi, čisti svoj rejon i prodire od Brodareva ka jjz. Početak napada: 10. 4. 44. [[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181. peš. div.]] obezbediće odgovarajuće informisanje četničke Grupe "Jug" (major Lašić i Bukatonović [pogreška; vjerovatno je u pitanju major [[Savo Vukadinović]] — prim.] u Podgorici) kao i Grupe "Nikšić".<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=364&rec=314&roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000357.] <br /> ({{jez-njem|"Fernschreiben An 181.Inf.Div. <br /> Betr.: Unternehmen "Frühlingserwachen". <br /> 1.) Nachstehende Plannung des Major Djurisic für Durchführung des Unternehmens "Frühlingserwachen" zur Kenntnis: <br /> Erste Kampfgruppe 700 Mann aus NO Richtung über Raum 5 km S Bijelopolje nach Mojkovac (16 km NNO Kolasin). <br /> Zweite Kampfgruppe 1200 Mann unter Führung Stab Djurisic von Brodarevo über Sahovici nach Mojkovac – Kolasin. <br /> Dritte Kampfgruppe 1000 Mann von Mitte Strasse Pljevlja – Prijepolje Richtung Mojkovac. <br /> Vierte Kampfgruppe 1500 Mann von Pljevlja Richtung Mojkovac. Mojkovac soll in 2 Tagen erreicht werden. Anschliessend Abdrehen der Masse in den Raum W Tara NW Kolasin – Mojkovac. <br /> Deutsche Kräfte: 1 verst.mot.Kp. stösst von Brodarevo bis Bijelopolje. <br /> 1 verst.mot.Kp. von Pljevlja bis Taraübergang 22SW Pljevlja SFK–Btl. 600 Mann folgt deutschen Kräften nach Bijelopolje, dann Abdrehen nach Mojkovac. <br /> Miliz Brodarevo 700 Mann säubert eigenen Raum und stösst von Brodarevo nach SSW. <br /> Angriffsbeginn: 10.4.44. <br /> 2.) 181.Inf.Div stellt entsprechende Unterrichtung der Cetnikgruppe Süd (Major Lasic und Bukatonovic in Podgorica) sowie der Gruppe Niksic sicher. <br /> Absichten für Beteiligung an den Unternehmen sind Gen.Kdo.XII.Geb.A.K. zu melden."}})</ref><ref>Obaveštenje Komande 21. brdskog korpusa Komandi 181. brdske divizije od 08.04.1944., Vojnoistorijski institut, NAV--T-314, r. 663, s. 357.</ref>}} U dijelu dnevnog izvještaja za 28. april 1944. godine koji se odnosi na Crnu Goru, vojnoupravni komandant Jugoistoka [[Hans-Gustav Felber]] (dokument potpisuje general Kurt von Geitner, načelnik štaba) zabilježio je: {{izdvojeni citat|Ustrajni pritisak crvenih na vlastite i četničke snage u centralnoj C. Gori.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=633&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000629.] <br /> ({{jez-njem|"Montenegro. Anhaltender roter Druck auf eigene und Cetnik–Kräfte in Mittel–Montenegro."}})</ref>}} === Borbe pod nemačkom komandom u NDH (1944) === [[File:August Šmidhuber, komandant 7. SS divizije, Todor Perović, lekar Trebinjskog korpusa i kapetan Milorad Vidačić, komandant Trebinjskog korpusa JVuO.jpg|thumb|Žena u crnini moli za milost Milorada Vidačića, komandanta Trebinjskog korpusa JVuO. Prisutni su još [[August Schmidhuber]], komandant 2. puka [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizije]] (prvi lijevo), Todor Perović, predstavnik četničke komande istočne Bosne i Hercegovine (drugi lijevo) i neimenovani oficir [[Schutzstaffel|SS]]-a. Fotografija je nastala tokom njemačke [[Operacija Gama|operacije Gama]] protiv partizana u [[Istočna Hercegovina|istočnoj Hercegovini]] (ljeto/jesen 1943. godine).<ref>[http://bandenkampf.blogspot.com/2015/08/bk0034.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0034 | Photo | SS-Freiwilligen-Gebirgs-Division "Prinz Eugen"]</ref>]] Kolaboracija četnika u [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] sa njemačkim okupacionim snagama postala je intenzivnija tokom zime 1943-1944, makar u slučaju hrvatskih kvislinških snaga i četnika bila pod neprestanom tenzijom. Podaci navedeni u izvještaju generala [[Edmund Glaise von Horstenau|Glaisea von Horstenaua]] od 26. februara 1944.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=236&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000236.]</ref> zasnovani na službenim podacima NDH otkrivaju opseg kolaboracije: 11. februara bilo je na teritoriju NDH trideset i pet posebno imenovanih četničkih grupa sa procijenjenih 23.300 ljudi pod oružjem. Neke manje jedinice su brojale od 200 do 400 pripadnika, dok su ostale, poput [[Momčilo Đujić|Đujić]]eve grupe, imale i do 2.500 vojnika i oficira. Od toga je s Nijemcima i vlastima NDH kolaboriralo devetnaest grupa (ukupno 17.500 ljudi); šesnaest ostalih grupa s oko 5.800 ljudi ubrajane su u pobunjene četnike.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=237&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000237—000240.]</ref> S iznimkom odreda vojvode [[Uroš Drenović|Uroša Drenovića]] u sjeverozapadnoj Bosni (oko 400 ljudi), kojeg su vlasti NDH smatrale potpuno lojalnim, za sve druge četničke kolaborirajuće grupe ustaške su vlasti držale da se prema Nijemcima odnose osobito prijateljski kako bi od njih izvukle što više oružja i municije, dok se istovremeno drže neprijateljski prema NDH.<ref>[https://znaci.org/00001/40_64.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje KOLABORACIJA IZVAN SRBIJE DO OKTOBRA 1944.]</ref> Iako se vojvoda [[Radivoje Kerović]], komandant [[Majevica|majevičkih]] četnika, u Horstenauovom izvještaju ubraja među »pobunjene četnike« (i to kao prvi na spisku, dok se za njegov odred tvrdi da ima 1000 ljudi, tj. da je najbrojniji), u dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 18. februar 1944. godine njegova lojalnost uopšte nije dovedena u pitanje: {{izdvojeni citat|Upit kod [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]] u vezi snabdijevanja municijom Kerovića koji se smatra lojalnim, i 200 ljudi tzv. [[Zeleni kadar|zelenog kadra]], koji se bore protiv crvenih zapadno od [[Koviljača|Koviljače]].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=17&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000013.] <br /> ({{jez-njem|"Beim Pz.AOK. 2 wird angefragt, ob Bedenken bestehen gegen Unterstützung mit Munition der im Raume westlich Koviljaca stehenden Cetniks des Kerovic, die als loyal angesehen werden und 200 Mann des sog. "Grünen Kaders" in Kampf gegen die Roten."}})</ref>|Ratni dnevnik Vojnog zapovjednika Jugoistoka (18. februar 1944.)}} Od 23. do 25. januara 1944. godine, na području između [[Knin]]a i [[Kistanje|Kistanja]] organizovana je [[Operacija Frühlingswetter|operacija »Frühlingsgewitter«]]. Vodeći borbe protiv jedinicâ iz sastava [[19. sjevernodalmatinska divizija NOVJ|19. divizije NOVJ]], operaciju su izveli dijelovi [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pješadijske divizije]] Wehrmachta, zatim 92. motorizovani grenadirski puk i 3. bataljon 98. brdskog lovačkog puka [[1. brdska divizija (Njemačka)|1. brdske divizije]]. Njemačkom okupatoru pridružile su se snage lokalnih četnikâ, najvjerovatnije iz [[Dinarska divizija JVuO|Dinarske divizije JVuO]]. U izvještaju 264. pješadijske divizije od 25. januara 1944, poslatom Komandi [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|15. brdskog armijskog korpusa]], njemačkim gubicima tokom operacije pribrojani su oni iz četničkih redovâ: {{izdvojeni citat| Sumarni izveštaj »Frilingsgeviter«: 1.) Delimičan ogorčeni otpor neprijatelja kod Ervenika, Bratiškovaca, Kistanja, Radučića slomljen je energičnim zahvatom. Banditi iznenađeni prodorom 92. gren. p. (mot.) od sz. prema Kistanju. 2.) Gubici: A.) sopstveni: 1 poginuo, 3 ranjena, 1 četnik poginuo. B.) neprijatelj: 66 poginulih izbrojano, procenjuje se daljih 60 do 70 poginulih i ranjenih. 35 zarobljenika u eng. uniformama iz Štaba 19. dalm. div. i 5. brig. C.) Zaplenjeno: 1 mitr., 3 puš. mitr., 42 autom., 2 pt puške, 1 l. minob., 1 telefon, 46 karab., 30 eng. mina, 10.000 metaka peš. mun., 60 kom. mina za 1. minob., 3 engl. bicikla.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_21.htm Izveštaj 264. pešadijske divizije od 25. januara 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o sopstvenim i neprijateljskim gubicima u operaciji »Frilingsgeviter« na prostoru Knin — Kistanje]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=293&rec=314&roll=561 NARA, T314, Roll 561, frame no. 000287.] <br /> ({{jez-njem|"ABSCHLUSSMELDUNG ”FRUEHLINGSGEWITTER”: <br /> 1.) TEILWEISE HEFTIGER FEINDWIDERSTAND BEI ERVENIK, BRATISKOVCI, KISTANJE, RADUCIC WURDE IM ENERGISCHEN ZUGREIFEN GEBROCHEN. BANDITEN DURCH EINBRUCH GREN. RGT. (MOT) 92 VON NW NACH KISTANJE UEBERRASCHT. <br /> 2.) VERLUSTE: <br /> A.) EIGENE: 1 TOTER, 3 VERWUNDETE, 1 CETNIK TOT. <br /> B.) FEIND: 66 GEZAEHLTE TOTE, 60 BIS 70 WEITERE TOTE UND VERWUNDETE GESCHAETZT. 35 GEFANGENE IN ENGL. UNIFORM VON STAB 19. DALM. DIV. UND ROEM. 5. BRIG. <br /> C.) BEUTE: 1 S.MG., 3 LE. MG., 42 MP., 2 PZ. BUECHSEN, 1 LE. GR. W., 1 FERNSCHRECHGERAET, 46 KARAB., 30 ENGL. MINEN, 10000 SCHUSS INF. MUN., 60 SCHUSS LE. GR.W. MUN., 3 ENGL. FAHRRAEDER."}})</ref>}} [[File:Hercegovački četnici i njemački vojnici s narodnim herojem Miletom Okiljevićem uoči njegovog strijeljanja juna 1944.jpg|thumb|Pripadnici [[369. legionarska divizija|369. „Vražje“ divizije]] i četnici Gatačke brigade Nevesinjskog korpusa JVuO sa vezanim [[Miletom Okiljevićem]], zamjenikom političkog komesara II čete I bataljona XI hercegovačke brigade, zarobljenim u borbama za Gat 15. maja 1944. godine (istog mjeseca je i strijeljan). Okiljević je proglašen 1951. godine za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja Jugoslavije]].<ref>[https://bandenkampf.blogspot.com/2017/10/bk0272.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0272 | Photo | 369. (kroatische) Infanterie-Division]</ref>]] Vojvoda [[Dobroslav Jevđević]] je, pored Momčila Đujića i [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]], vjerovatno najdalje otišao u kolaboraciji s njemačkim okupatorom, kada su u pitanju četničke jedinice van teritorije okupirane Srbije. Nakon kapitulacije Italije, boravio je u Rimu okupiranom od nacista. Nakon toga, našao se u Trstu, gdje je uspostavio čvrste veze s njemačkom obaveštajnom službom: {{izdvojeni citat|Ja sam javio Đujiću da preko naših ljudi u Sušaku i Trstu prihvate naše oficire koji idu iz Italije i upućuje u Liku i zap. Bosnu. Ovo sam javio i našima u Rim. Kap. Đaković javlja da su Nemci pobili oko 14000 partizana na prostoriji Crikvenica — Sušak — Rijeka, od kapitulacije Italije do danas.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>}} U izvještaju od 20. februara 1944, poslatom majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]], komandantu Zapadne Bosne JVuO, kapetan [[Ilija Jevtić]] piše o totalnoj subordinaciji [[Dinarska divizija|Dinarske divizije]] Nijemcima, koji u potpunosti kontrolišu četnike pod komandom vojvode Đujića: {{izdvojeni citat|Sem samog vojvode Đujića i jednog malog broja četnika, svi četnici Dinarske oblasti (oko hiljadu devet stotina i nekoliko) nalaze se pod nemačkom komandom. Hranu, odeću, obuću, cigarete i novac svaki četnik i njegov starešina prima kao i nemački vojnik odn. oficir. Svu municiju i oružje primaju takođe od Nemaca. Četnici pod nemačkom komandom nalaze se po bunkerima počev od Knina do Šibenika i Splita. U pojedinim bunkerima su izmešani, pola četnici pola ustaše. Nemački oficiri dolaze na Kosovo polje u četničku diviziju, a isto tako naši četnički oficiri i ostale starešine na čelu sa Đujićevim načelnikom štaba odlaze u Nemačku diviziju. Voze se na nemačkim automobilima kroz Knin i t.d. Jednom rečju između četnika i Nemaca postoji najtešnja saradnja i nemačka puna kontrola nad radom četnika. Jedino se pop Đujić, kao komandant divizije, sa svojom užom pratnjom ne pojavljuje pred njima.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_78.htm Izveštaj kapetana Ilije Jevtića od 20. februara 1944. komandantu zapadne Bosne o svom radu i saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji i Lici]</ref>}} Njemački poručnik [[Reinhard Kopps]], poznatiji kao ''Konrad'', bio je šef jedne obavještajne grupe [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]]. Kada je 3. marta 1944. došao iz [[Beograd]]a u [[Dalmacija|Dalmaciju]], sobom je doveo nekoliko [[ZBOR|ljotićevaca]], između ostalih i Roka Kaleba, pripadnika antikomunističke organizacije »[[Beli Orlovi]]«. Od ostataka Đačkog bataljona (ranije: Splitsko-šibenska četa), koji su uglavnom bili ljotićevci, i dijela četnika koje mu je ustupio vojvoda Đujić, poručnik Kopps je formirao odred »Konrad« čiji je zadatak bio da vrši diverzije na partizanske štabove, organe narodne vlasti, ubija simpatizere NOP-a i da spriječi veze iz unutrašnjosti sa jedinicama i štabovima NOVJ na otocima. Grupa »Konrad« brojila je oko 30 ljudi — četnika i Nijemaca, sa sjedištem u selu [[Zablaće]], pokraj [[Šibenik]]a.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_167.htm Izveštaj Štaba Dinarske četničke oblasti od 29. maja 1944. komandantu oblasti o akciji Grupe "Konrad" protiv pripadnika NOP-a na području Dalmacije]</ref> U izvještaju koji je 11. marta 1944. godine uputio komandi [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]], o suradnji sa četnicima vojvode Đujića Kopps je zapisao sljedeće: {{izdvojeni citat|''Predmet: Četničke jedinice u sjevernoj Dalmaciji.'' Četnici su u sjevernoj Dalmaciji grupisani u jednu [[Dinarska divizija JVuO|diviziju »Dinara«]], čiji se štab nalazi u [[Kosovo polje (Dalmacija)|Kosovu]], 11 km južno od Knina. Komandovanje je u rukama vojvode Momčila Đujića, uz podršku majora Kapetanovića i kapetana Mijovića. Jačina grupâ, podređenih ovoj komandi, trenutno iznosi oko 6500 ljudi. Utjecajna zona se poklapa sa rajonom naseljenim Srbima unutar trokuta [[Knin]]—[[Šibenik]]—[[Zadar]] i doseže do zone [[Lika|Like]]. Operaciona zona je cijeli ovaj trokut, a naročito veće komunističke, partizanske oblasti, koje su naseljene Hrvatima. Do sada su vojne operacije izvođene u suradnji sa njemačkim divizijama, o čijim su rezultatima ove izvještavane. Znatni dijelovi ovih četničkih jedinica angažirani su na osiguranju njemačkih puteva za dotur. Posmatrano s vojne strane, trenutno se četnička suradnja sa njemačkim jedinicama ocjenjuje kao pozitivna. Na osnovu snaga, koje nam se ovdje nude, može se zaključiti da ona nije iskorištena u potpunosti, ali i ono što je do sada učinjeno upućuje na činjenicu, da bi njihovo dalje angažiranje u vojnom pogledu za nas bilo povoljno.<ref>[https://znaci.org/zb/4_21_10.pdf#page=1414 Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu, Narodnooslobodilačka borba u Dalmaciji, knjiga 10: siječanj—ožujak 1944. godine (tom 21, dokument br. 402, str. 1414—1418.)]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=696&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000692.] <br /> ({{jez-njem|"Betr. Cetnik–Verbaende Norddalmatien. <br /> In Norddalmatien sind die Cetniks in einer Division "Dinara" zusammengefasst, deren Hauptquartier in Kosovo, 11 km s. Knin, liegt. Die Fuehrung liegt in den Haenden des Wojwoden Momcilo Djujitsch, der seinerseits unterstuetzt wird von Major Kapetanowitsch und Hauptmann Miowitsch. Die Staerke der diesem Kommando unterstellten Gruppen belaeuft sich z.Zt. auf etwa 6500 Mann. Das Einflussgebiet stimmt ueberein mit dem serbischen Siedlungsraum innerhalb des Dreiecks Knin–Sibenik–Zara und reicht bis ins Lika–Gebiet hinein. Operationsgebiet ist dieses gesamte Dreieck, insbesondere die in ihm liegenden groesseren, kroatisch besiedelten kommunistischen Partisanbereiche. Militaerische Operationen wurden bislang in Zusammenarbeit mit deutschen Divisionen durchgefuehrt und deren Ergebnisse dorthin gemeldet. Darueber hinaus sind wesentliche Teile dieser Cetnik–Verbaende zur Sicherung deutscher Nachschubstrassen eingesetzt. <br /> Militaerisch gesehen ist somit die Zusammenarbeit der Cetniks mit deutschen Verbaenden zur Zeit positiv zu beurteilen. Sie fuehrt wohl noch keineswegs zu voller Ausnutzung der sich hier uns anbietenden Kraefte, doch berechtigt das bisher Geleistete zu der Auffassung, dass ein weiterer Einsatz sich fuer uns militaerisch guenstig auswirken muss."}})</ref>|Izvještaj jedinice »Konrad« od 11. ožujka 1944. Komandi Druge oklopne armije o četničkim jedinicama u sjevernoj Dalmaciji}} Na osnovu svega iznesenog, poručnik Konrad predlaže nadređenim: „Što se tiče upotrebe četničkih jedinica sjeverne Dalmacije u vojne svrhe, treba reći da one predstavljaju samo nastavak prakse talijanskih jedinica. Uz to se prije svega mora dodati i to, da se Talijani nikada nisu usuđivali — i pored svih hrvatskih suprotnih tvrdnji — da u većem obimu sprovedu vojnu suradnju, jer oni nisu željeli da se ojačaju četnici, tada još neoprobani u težoj političkoj situaciji. Dok su Talijani sprovodili samo djelomične operacije, danas je, uz strogu kontrolu i rukovođenje, moguća mnogo obimnija mobilizacija četničkih jedinica. Đujić nam je rekao da će se njegove jedinice, nakon čišćenja partizanskih oblasti u dalmatinskom području, angažirati tako što će u suradnji sa njemačkim komandama izvršiti zapriječavanja Titovih kanala za snabdijevanje. Na osnovu ovdje poznatih činjenica ovo izgleda apsolutno moguće.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=700&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000696.] <br /> ({{jez-njem|"Zur militaerischen Verwendung der Cetnikverbaende Norddalmatiens ist zu sagen, dass sie nur eine Fortsetzung der italienischen Verbindungen darstellen wuerde. Dazu muss allerdings hinzugefuegt werden, dass die Italiener es niemals gewagt haben – trotz aller gegenteiligen wiederholten kroatischen Behauptungen – in grossem Stil militaerische Zusammenarbeit durchzufuehren, da sie die damals noch nicht erprobten Cetniks in einer im uebrigen noch unreiferen groesseren politischen Lage nicht zu stark werden lassen wollten. Waehrend somit die Italiener nur Teilunternehmen durchfuehrten, waere bei straffer Kontrolle und Steuerung der Cetnikverbaende heute ein Heranziehen in weit groesserem Umfang moeglich. Djujitsch hat sich uns gegenueber bereiterklaert, seine Verbaende nach Saeuberung der Partisanengebiete im dalmatinischen Raum so einzusetzen, dass in Zusammenarbeit mit deutschen Dienststellen eine Sperrung der Versorgungskanaele Titos erfolgt. Auf Grund der hier bekannten Unterlagen erscheint dies vollkommen moeglich."}})</ref> [[File:Helmuth von Pannwitz and Chetniks.jpg|thumb|Njemački general [[Helmuth von Pannwitz]], zapovjednik [[15. SS kozački konjanički korpus|15. SS kozačkog korpusa]], u društvu četničkih oficirâ s teritorije NDH.]] U izvještaju Višeg SS i policijskog vođe u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj ''[[Gruppenführer]]a'' [[Konstantina Kammerhofera]] za mjesec mart 1944. godine, iskazano je stanovito nezadovoljstvo učinkovitošću četnikâ u Bosni i Hercegovini u borbi protiv NOVJ: {{izdvojeni citat|Policijska oblast II ([[Sarajevo]]): [...] <br /> Borbena vrijednost četnika stacioniranih u policijskoj oblasti Sarajevo nastavila je opadati; borbe u okolici [[Višegrad]]a i [[Trebinje|Trebinja]] pokazale su da se oni mogu uspješno oduprijeti [neprijatelju] samo uz njemačku podršku. U [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]], četnici nisu pokazali nikakvu vlastitu inicijativu tijekom izvještajnog perioda.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=228&rec=314&roll=1548 NARA, T314, Roll 1548, frame no. 000222.] <br /> ({{jez-njem|"Polizeigebiet II (Sarajevo): <br /> Der Kampfwert der im Polizeigebiet Sarajevo stehenden Cetniks ist weiter gesunken, bei den Kämpfen im Raum von Visegrad und Trebinje hat sich gezeigt, daß sie sich nur mit deutscher Unterstützung erfolgreich zur Wehr setzen können. In Ostbosnien zeigten sich die Cetniks im Berichtsmonat ohne eigene Initiative."}})</ref>|Mjesečni izvještaj za mart 1944. godine Višeg SS i policijskog vođe u Hrvatskoj (6. IV 1944).}} Konverzacija vođena između njemačkog opunomoćenog generala u NDH [[Edmund Glaise von Horstenau|Edmunda Glaisea von Horstenaua]] i feldmaršala [[Wilhelm Keitel|Wilhelma Keitela]], prilikom posjete Hitlerovom glavnom štabu početkom marta 1944, otkriva kakva je bila percepcija statusa četnika u NDH od strane vojnog vrha Trećeg Reicha: „U [[Berchtesgaden|Berhtesgaden]]u ljubazno me je primio Kajtel. Informisao me je o toku razgovora sa [[Nikola Mandić|Mandić]]em i Perićem [predsjednik vlade i ministar vanjskih poslova NDH, respektivno — prim.]. U više navrata morao sam da ga prekinem kako bih ga ispravio, a pre svega u pogledu četničkog pitanja. On je mislio da se četnici sastoje samo od nekoliko dobrovoljaca (skraćeno „Hiwis“, dolazi od nemačke reči „Hilfswilligen“, prim. prev.), koji služe u nemačkim divizijama.“<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 456.</ref> Njemački nadležni organi su ukazivali svojim višim komandama i na vidljivu diskrepanciju u domaćem antikomunističkom taboru u kontekstu »borbe protiv bandi«. Tako se u izvještaju 264. pješadijske divizije od 10. aprila 1944. na jednoj strani tvrdi da „hrvatske vlasti očigledno poseduju vrlo malo poverenja u trajno postojanje vlastite vlade“,<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_43.htm Izveštaj 264. pešadijske divizije od 10. aprila 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o vojno-političkoj situaciji u srednjoj Dalmaciji]</ref> dok se za četnike Dinarske divizije pod Đujićevom komandom navodi: {{izdvojeni citat|Nasuprot ovom, četnike treba ceniti kao jedini pouzdani faktor borbe protiv komunističkih bandi. Oni raspolažu, pored jednog boljeg rukovođenja i organizacije, i potrebnom inicijativom u borbi protiv bandi za sopstvena obaveštavanja i poduhvate i redovno javljaju upotrebljive rezultate izviđanja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=494&rec=314&roll=562 NARA, T314, Roll 562, frames no. 000489—000490.] <br /> ({{jez-njem|"Die kroat. Behoerden besitzen anscheinend nur geringes Vertrauen in der dauernden Bestand der eigenen Regierung. <br /> Im Gegensatz hierzu sind die Cetniks als einzig zuverlaessiger Faktor im Kampf gegen die kommunistischen Banden zu werten. Sie verfuegen neben einer besseren Fuehrung und Organisation ueber die im Bandenkampf notwendige Initiative zu eigenen Erkundungen und Unternehmen und melden regelmaessig brauchbare Aufklaerungsergebnisse."}})</ref>|Izveštaj 264. pešadijske divizije od 10. aprila 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o vojno-političkoj situaciji u srednjoj Dalmaciji}} U telegramu poslatom 5. maja 1944. [[V SS korpusu]] iz [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], o držanju vojvode Momčila Đujića je data veoma povoljna ocjena: {{izdvojeni citat|Đujić neupitni pristalica DM. Hrvatski državljanin, lojalno radi sa vlastitim trupama protiv komunista, nasilno mobiliše pravoslavce. Prema povjerljivom izvještaju, nedavno je više puta izrazio antibritanska osjećanja. Jačina: 7000. Jesu li Đujićeve jedinice na području V SS korpusa?<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1208&rec=314&roll=565 NARA, T314, Roll 565, frame no. 001203.] <br /> ({{jez-njem|"Djujic einwandfrei DM Anhänger. Kroat. Staatsangehöriger, arbeitet mit eigener Truppe gegen Kommunisten loyal zusammen, zwangsmobilisiert Pravoslaven. In letzter Zeit nach V—Meldungen wiederholt englandfeindlich geäussert. Stärke 7000. Sind Djujic—Verbände im Bereich V. SS—Korps?"}})</ref>}} U izvještaju od 10. maja 1944, oficiri 15. brdskog korpusa navode da Nijemci snabdijevaju ukupno 6.318 četnika u NDH („Hrvatska borbena zajednica“). Za skrb 4.421 četnika starala se [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. divizija]], dok se o ostalih 1.897 brinula [[373. legionarska divizija|373. divizija]] Wehrmachta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=828&rec=314&roll=565 NAW, T-314, Roll 565, frame 000823: Zabilješka o broju četnika koje snabdijeva 15. brdski korpus (10. maj 1944.).]</ref> Sredinom srpnja 1944. godine, u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]] je organizirana [[Operacija Muholovka|operacija »Muholovka«]] ({{jez-njem|Fliegenfänger}}). U ratnom dnevniku [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] zabilježeno je da je izvođenje operacije povjereno [[13. SS oružana brdska divizija Handžar|13. SS brdskoj diviziji »Handžar«]] i lokalnim četnicima: {{izdvojeni citat|14. 7. 1944: <br /> ''SS-brdska divizija »Handžar«'': <br /> Za operaciju »Fligenfenger«, čišćenje prostora [[Osmaci]] (25 km jugoistočno od [[Tuzla|Tuzle]] — aerodrom bandi), krenula su 2 ojačana bataljona i četnici.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_218.htm ZBORNIK DOKUMENATA VOJNOISTORIJSKOG INSTITUTA: TOM XII — DOKUMENTI NEMAČKOG RAJHA — KNJIGA 4]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=960&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000820.] <br /> ({{jez-njem|"W–SS–Geb.Div. Handschar: <br /> Zum Unternehmen "Fliegenfänger" Säuberung Raum Osmaci (25 SO Tuzla) (Bandenflugplatz) 2 verst. Btlne. und Cetniks angetreten."}})</ref>}} Pored operacije »Fliegenfänger«, četnici u sjevernoj i istočnoj Bosni (koji su brojali oko 13.000 ljudi) uzeli su, tokom proljeća i ljeta 1944. godine, učešća u više poduvhata koje je predvodila 13. SS brdska divizija »Handžar« (kao npr. [[Operacija Maiglöckchen|»Maiglöckchen«]], [[Operacija Vollmond|»Vollmond«]], [[Operacija Heiderose|»Heiderose«]] ili [[Operacija Röslein|»Röslein«]]). Visoki oficiri [[Sicherheitsdienst|SS]]-a bili su u velikoj mjeri zadovoljni obostrano izgrađenim povjerenjem. Dok je ''Hauptsturmführer'' Hermann Schifferdecker, zapovjednik 27. brdske lovačke pukovnije iz sastava divizije, decenijama nakon rata tvdio da je „saradnja između divizije i četnika bila (je) veoma labava”, kao i da su se četnici „javljali našem obavještajnom oficiru onda kada im je bila potrebna hrana ili municija”, u junu 1944. komandant 13. SS brdske divizije general [[Karl-Gustav Sauberzweig]] je pohvaljivao iskreno savezničko držanje pripadnikâ JVuO (najvjerovatnije vojvode Radivoja Kerovića): {{izdvojeni citat|Nakon što ih naše trupe razbiju, partizani u povlačenju često upadaju u zasjede četničkih jedinica koje traže oružje... Tokom posljednjih operacija, četničke snage su se dobro pokazale u borbi. Uspostavljena je prihvatljiva, gotovo drugarska saradnja [Nijemaca — prim.] sa četnicima. Srpsko pravoslavno stanovništvo (sigurnosne zone) predstavlja jedini marljivi, konstruktivni i vitalni element na ovoj teritoriji. Kada je divizija tek stigla u (sjeveroistočnu Bosnu), među četnicima je zavladala panika zbog straha od [[Bošnjaci|muslimanske]] osvete. U međuvremenu, konstruktivniji među Srbima su shvatili da će divizija uključiti sve dijelove stanovništva u svoju misiju oslobađanja [od partizana — prim.]. To je, u određenom smislu, dovelo do svojevrsne saradnje.<ref>George Lepre, Himmler's Bosnian Division: The Waffen-SS Handschar Division 1943–1945. Atlgen, PA: Schiffer Military History, 1997, pp. 198–199. <br /> ({{jez-eng|"With an estimated strength of over 13,000 effectives, the Četniks of northeastern Bosnia were divided into four large groups, with one each operating in the Posavina, Bijeljina, Tuzla, and Zvornik areas. "The cooperation between the division and the Četniks was very loose," wrote one critical SS officer. "Most of the time they simply reported to our intelligence officer when they needed food or ammunition." Sauberzweig was more optimistic: "After being routed by our troops, retreating Partisans are often ambushed by Četnik units seeking weapons... During the latest operations, the Četnik forces have fought well. An acceptable, almost comradely cooperation with the Četniks has emerged. The Serbian-Orthodox population of the (security zone) is the sole industrious, constructive, and vital element in the territory. When the division first arrived in (northeastern Bosnia), the Četniks panicked, fearing Muslim revenge. In the meantime, the constructive-minded Serbians have realized that the division shall include all portions of the population in its mission of liberation. This has led, in a certain sense, to a sort of cooperation.""}})</ref>}} Nemački izveštaj iz jula 1944. godine ocenjuje da četnici Momčila Đujića broje oko 8.000 ljudi, od čega 7.000 naoružanih; ovi su dobro organizovani te neprijateljski orijentisani prema Englezima i bez engleske pomoći. Nijemci zaključuju da im oni zamjenjuju jednu do dvije divizije u Jugoslaviji: {{izdvojeni citat|Jedinica Konrad [srednja Dalmacija]: Saradnja sa četnicima izvanredna. '''Oni zamenjuju jednu do dve divizije'''. Samo se oni bore — ustaše manje aktivne.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=195&broj=790 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000781.] <br /> ({{jez-njem|"Zusammenarbeit der Truppe mit Cetniks hervorragend. Cetniks ersetzen 1 — 2 Divisionen. Nur sie kämpfen. Ustascha wenig aktiv. <br /> In Norddalmatien (serbischer Volksraum) Cetnikführer Djujic. Etwa 8 000 Mann, davon 6–7 000 Bewaffnete. Gut organisiert. Englandfeindliche Stimmung. Keine englische Unterstützung. Zweifel, ob diese Cetniks bei englische Landung gegen deutsche Besatzungsmacht kämpfen werden."}})</ref>|Izveštaj kapetana Merrema, drugog obaveštajnog oficira Komande Jugoistoka (Armijske grupe F) o inspekcijskom putu po Srbiji, Bosni i Hercegovini i Hrvatskoj u periodu 20. jun — 4. juli 1944.}} Kapetan Merrem, njemački oficir koji je sastavio ovaj izvještaj, imao je samo riječi hvale na račun četnikâ Dinarske divizije JVuO i vojvode Momčila Đujića: {{izdvojeni citat|[[373. legionarska divizija|373. pešadijska divizija]]: Saradnja sa četnicima vrlo dobra (1. lički korpus sa sedištem u [[Gračac]]u). Oni nemaju direktnu vezu sa Đujićem. Rukovođenje njima direktno od strane obaveštajnog odjeljenja divizije. Njihovim akcijama uvek prisustvuje nekoliko Nemaca koji kontrolišu isporuke municije i snabdevanja. [...] '''Oni su jedini stvarno korisni saborci''' [podvučeno u originalu — prim.]. Jedino od njih dolaze korisna obaveštenja o neprijatelju. [...] Jedan četnički komandant odaje utisak potpuno pouzdanog saborca, koji je i neprijateljski nastrojen prema Englezima. [...] Četnici su vrlo častoljubivi i drago im je kada Nemci primete njihove podvige. [...] Podoficir Bartl poznaje lično vojvodu Đujića. Đujić mu šalje čak i sopstvene naredbe u vezi s područjem [[Donji Lapac|Lapca]]. [Najbolja taktika protiv partizana sastoji se u upotrebi specijalnih jedinica] i kombinovanju četnika u jedinice snage jednog bataljona sa jednim nemačkim vodom sa radio stanicom i, po mogućstvu, teškim oružjem.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=195&broj=793 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000784.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Aussenstelle der 373. (kroat.) Div. – Uffz. Bartl. <br /> Sehr gute Zusammenarbeit mit Cetniks. (1. Lika–Korps Sitz Gracac.) Kein unmittelbarer Einfluss Djuic. Direkte Führung durch Ic–Aussenstelle. Bei Cetnik–Einsatz nehmen meist einige deutsche Soldaten teil. Dadurch Kontrolle der Munitions– und Verpflegungslieferung gewährleistet. "Kroatische Kampfgemeinschaft" bezeichnet Bartl nur als Ausdruck im deutschen Schriftverkehr. Cetniks können diesen Begriff nicht und würden bei Bekanntgabe feindselige Haltung einnehmen. Cetniks sind die einzigen brauchbaren Mitkämpfer. Diese allein liefern auch brauchbare Feindmeldungen. <br /> Kurze Rücksprache mit einem örtlichen Cetnik–Führer ergab den Eindruck eines absolut zuverlässigen, sogar englandfeindlichen Mitkämpfer. <br /> Cetniks sind sehr ehrgeizig und sehen es gerne, wann ihre Taten von Deutschen beobachtet werden. Geschriebenes Wort (Flugblätter) gilt bei ihnen wenig. Das gesprochene Wort ist alles. Gute Flüsterpropaganda hat grossen Einfluss. <br /> Von Invasion sprechen Cetniks kaum. <br /> Uffz. Bartl kennt den Vojvoden Djuic persönlich. Djuic schickt ihm sogar die den Raum Lapac berührenden eigenen Befehle. <br /> Auf die Frage, wie man nach seiner Ansicht der kommunistischen Banden Herr werden könne, antwortete Uffz. Bartl: "Durch andauerndes Jagen mit kleinen Jagdkommandos (Kleinkrieg nach Bandenart), durch Einsatz von Tarneinheiten und durch Zusammenfassen der Cetniks in Batl.–Stärke, dabei etwa 1 deutscher Zug mit Funk und möglichst mit schweren Waffen." <br /> Uffz. Bartl macht einen sehr guten Eindruck, scheint sich aber doch sehr viel zuzutrauen, wenn er behauptet, er könne die gesamten Djuic–Cetniks dahin bringen, wo wir sie haben wollen, falls er an die entsprechende Stelle gesetzt werden wurde."}})</ref>}} Visoka ocjena za doprinos četničkih formacijâ s teritorije marionetske NDH ratnim naporima njemačkog okupatora data je 25. jula 1944. godine i od strane nadležnih instanci iz [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]]: {{izdvojeni citat|Hrvatska: [...] Četnici su, s obzirom na vlastitu slabost, naši prirodni saveznici u borbi protiv komunizma. '''Samo se oni bore'''! “Hrvatska borbena zajednica” postoji samo na papiru.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=716&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000707.] <br /> ({{jez-njem|"Cetniks unter Berücksichtigung eigener Schwäche im Kampf gegen Kommunisten unsere natürlichen Verbündeten. Sie allein kämpfen! "Kroatische Kampfgemeinschaft" steht nur auf dem Papier."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka od 25. jula 1944.}} U izvještaju od 11. avgusta 1944, nakon proputovanja koje je Vojni zapovjednik Jugoistoka poduzeo u zoni odgovornosti V SS brdskog korpusa na teritoriju NDH, o tamošnjim četnicima te suradnji s njima kazano je: {{izdvojeni citat|Dobro iskorištavanje četničkih komandanata. Zahtjev za premještaj [[369. legionarska divizija|369. pješadijske divizije]] zbog sve češćih incidenata između četnika, o čijoj suradnji divizija apsolutno ovisi, i hrvatskih pripadnika divizije. 369. pješadijska divizija se sastoji od otprilike 70% Hrvata. Zapovjednik divizije napominje da se najmanje 40% njih smatra nepouzdanim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=192&broj=445 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000440.] <br /> ({{jez-njem|"Gute Ausnutzung der Cetnikführer. Antrag auf Herauslösung der 369.I.D. da sich Zwischenfälle zwischen Cetniks, auf deren Zusammenarbeit Division unbedingt angewiesen, und kroat.Div.Angehörigen mehren. (Siehe Ic–Bericht). 369.I.D. besteht aus ca. 70 % Kroaten. Div.Kdr. bemerkt, dass hiervon minderstens 40 % als unzuverlässig anzusehen sei."}})</ref>|Izvještaj o posjeti OBSO-a zoni odgovornosti 5. SS brdskog korpusa od 7. do 11. avgusta 1944. godine (11.8.44).}} Major Adolf von Ernsthausen je bio zapovjednikom 392. artiljerijske pukovnije iz sastava [[392. legionarska divizija|392. (hrvatske) pješačke divizije]], jedne od tri njemačko-hrvatske divizije (pored [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]] i [[373. pješadijska divizija|373. pješadijske divizije]]). Kao veteran [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] sa iskustvom ratovanja na [[balkanskom bojištu]], major von Ernsthausen biva upućen [[1944]]. godine u okupiranu Jugoslaviju. Von Ernsthausen će [[1959]]. godine objaviti ratne memoare pod naslovom ''Die Wölfe der Lika. Mit Legionären, Ustaschi, Domobranen und Tschetniks gegen Titos Partisanen. Erlebnisse in Kroatien 1944'' (“Vukovi [[Lika|Like]]. Sa legionarima, ustašama, domobranima i četnicima protiv Titovih partizana. Doživljaji u Hrvatskoj 1944.”).<ref>[https://winkelried-verlag.de/buecher/landser-am-feind/744/die-woelfe-der-lika Winkelried Verlag: Adolf von Ernsthausen, Die Wölfe der Lika]</ref><ref>[https://www.booklooker.de/B%C3%BCcher/Adolf-von-Ernsthausen+Die-W%C3%B6lfe-der-Lika-Mit-Legion%C3%A4ren-Ustaschi-Domobranen-und-Tschetniks-gegen/id/A02Iwx5I01ZZ3 Ernsthausen, Adolf von — Die Wölfe der Lika. Mit Legionären, Ustaschi, Domobranen und Tschetniks gegen Titos Partisanen. Erlebnisse in Kroatien 1944 — Landser am Feind, Band 5 (www.booklooker.de)]</ref> O sveobuhvatnoj saradnji Dobroslava Jevđevića s okupacionim vlastima bio je general Mihailović, u više navrata, obaviješten i od strane Jovanke Krištof (pseudonim »Mira«), četničke obavještajke u [[Slovenija|Sloveniji]]. U veoma opširnom izvještaju od 29. juna 1944, Krištof o Jevđeviću (pseudonim »Aero«) daje nedvosmislenu ocjenu: „Aero je drugi [[Milan Nedić|Nedić]].“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_198.htm Izveštaj obaveštajnog organa od 29. juna 1944. Draži Mihailoviću o stanju četničkih organizacija u Sloveniji, Hrvatskom primorju, Gorskom kotaru i Lici i saradnji sa nemačkim okupatorima]</ref> Pored toga, Krištof karakteriše Jevđevića kao „vrlo kompromitovanu osobu“ (najprije zbog „jakog sudelovanja sa okupatorom“), te zaključuje da ovaj ne bi mogao organizovati četničku ilegalu. Iz izvještaja Krištof može se zaključiti kako su vojvoda Dobroslav Jevđević i kapetan [[Dušan Đaković]], komandant 4. brigade iz sastava Ličko-kordunaške oblasti JVuO, bili podređeni okupatoru i suštinski i u simboličkoj ravni: {{izdvojeni citat|Odred u Ab.[aciji, tj. [[Opatija|Opatiji]] — prim.] likvidiran. 19 ljudi otišlo u [[Postojna|Postojnu]], a 10 ih ide u Nem.[ačku] kom. na [[Rijeka|Reci]], gde će služiti kao [[Gestapo]]. Tu će biti sa njima i Aero i kap. Đak., pa čak i r. stanica. [...] Svi su ti odredi pod Nem. kom. i bez međusobne veze, razbacani po [[Istra|Istri]], da se pokaže celom narodu, kako su Srbi Nem. sluge. Plaćeni su — vojnici 360 L.[ira] mesečno, podnar. 450 naredn. 525 podpor. mislim 3.000 a kap. Đak. 5.800 L. [...] U Josipdol je poslao Aero 11 ljudi, navodno da osnuju tamo četničku komandu. Međutim ti su ljudi Nem. tajna policija, a od četnika iz šume, koji su im dolazili u vezi, da je to četn. komanda, napravili Nem. radni bataljon, koji vode Nem. Tu je oko 40 ljudi, ostali su prestali dolaziti kad su videli šta se sa ovima desilo. [...] Kud ćemo veće poniženje za našu vojsku nego da komanduje Nem. poručnik našem kapetanu, pa i vojvodi, samo sreća, da je taj vojv. surogat, inače propadosmo od bruke... Sve ove i slične akcije vodi kap. Đaković, naravno pod komandom Nem. poručnika. Odluke o njima donosi Aero u dogovoru sa Nem. Upravo je gnusno gledati, kako se obojica klanjaju pred Nem. potpor. i por., pa kaplarima. Đak. sve pozdravlja fašistički uzdignutom rukom, a Aero samo veće činove oficire, inače našim pozdravom. [...] U Lici saradnja sa okupatorom je na čisto drugoj bazi — tamo mora okupator popuštati, jer inače odoše ljudi u šumu, a vođe su potpuno Nem. sluge i nemaju kamo bežati. [...] '''U krvi im je šurovanje sa okupatorom, a nama prikazuju kako vode vele politiku i kolike žrtve za narod s tim pridonašaju — dok u stvari nisu ništa drugo nego ponizne Nem. sluge'''. [...] Potrebno je već jednom započeti sa ozbiljnim i poštenim radom, jer će nas katastrofa preteći. Saradnju sa okupatorom trebalo bi napraviti na čisto drugoj bazi i ne sme biti vidna. Bar ovde.}} Na drugoj strani, Jovanka Krištof izdvaja kao pozitivan primjer vojvodu Momčila Ðujića: „Ovi ljudi ovde vide jedini spas u vojv. Đujiću, jer ga smatraju poštenim i iskrenim borcem za našu stvar. Isto ima org. dobro sprovedenu. Pljačkati i krasti ne dozvoljava o čemu su se uverili iz njegove prop. gde su imena poubijanih ljudi zbog nediscipline i raznih prekršaja. To ljudima imponira — pošten rad i samo to žele, a i zaslužuju, jer ih nepoštenje tuče već 3 1/2 god. I pored svega toga, ostali su verni našoj ideji. Isto saradnja sa okupatorom je na čisto drugoj bazi i ne vodi se trgovina sa ljudima, kao ovde. Ovo vodstvo se jako boji Đujića i gaji mržnju prema njemu zato hoće ljudima dokazati, da Đujić nema ništa odnosno samo par sto vojnika bez oružja koji kao čudo gledaju mitraljez. A isto, da su pod Nem. kao ovi ovde.“ U pokušaju da prebaci teret odgovornosti za sopstvenu kolaboraciju s okupatorom na komandanta Dinarske divizije JVuO, vojvoda Jevđević piše Mihailoviću 8. avgusta 1944. godine: „Garantujem i imam stotine dokaza da trupe Đujića u velikom delu stoje u tešnjoj vezi od mene, ali to niko ne vidi. Vi bi se začudili, kad bi vam sve ispričao kakve mi izveštaje pokazuju Nemci o svojim vezama sa našim jedinicama, naročito kod [[Uroš Drenović|Drenovića]] i ostalih, prebacujući mi da ih mi sabotiramo i podmuklo rušimo.“<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 156, reg. br. 51/1—1.</ref> I u izvještaju od 10. avgusta 1944, Jovanka Krištof je upozorila Mihailovića na činjenicu da se [[Lika|lički]] četnici pod komandom vojvode Jevđevića nalaze u [[Istra|Istri]] u službi okupatora, kao i da su pred [[Nacionalsocijalistička njemačka radnička partija|nacistima]] (»broj 11«) dužni salutirati [[Rimski pozdrav|fašističkim pozdravom]]: {{izdvojeni citat|Kolben [potpukovnik [[Karl Novak]] — prim.] se povratio 3 ov. meseca. Zgrozio se nad ovim radom. Nije mogao svega verovati kad su mu referisali oficiri i vojnici, dok nije neke stvari i na vlastite oči video. Mislim, da je dosta ako Vam kažem da stalno uzdiše i govori pri svakoj prilici: »Jadni Čiča, kako ga upropastiše, zar [[Vermaht]] i [[Gestapo]], da predstavlja Čičinu vojsku.« Prebleđuje slušajući i gledajući ovo. 3. mu referiraše četnici da su dobili naređenje da moraju svi nacistički pozdravljati. A jučer se sam uverio da ima oficira, koji profaniraju našu uniformu, te u njoj putuju iz [[Postojna|Postojne]] u Trst i daju povoda komun. za prop. Isti oficir Korać je tako i u Ab.[aciju] došao samo da je još imao natpis na rukavu i kapi »Lika« što po naređenju moraju svi u Postojni nositi. Ja sam ga napala zbog toga, a isto tako i Jovanovog brata, te su jučer svi na putu skinuli te sramotne natpise. [...] Čujem da Jovan sad ostaje kod Vas. Neka Vam ispriča kako su part.[izani] u okolici Post.[ojne] natiskali plakate o četn. banditima sa natpisom »Lika« na rukavu i kapi, koji su pljačkali selo sa br. 11 i odveli x ljudi i t.d. [...] Nadam se da će sad sigurno uspeti četnicima, da se odele od br. 11. Samo mnogi su od njih mišljenja da su ovim radom upropas[ti]li i ovde i Liku.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_21.htm Izveštaj Jovanke Krištof od 10. avgusta 1944. Draži Mihailoviću o stanju ličkih četnika u Istri, njihovoj saradnji sa Nemcima i ponašanju Dobrosava Jevđevića u vezi sa problemom vraćanja četnika u Liku]</ref>}} === Saradnja JVuO sa njemačkim okupatorom na Kosovu (1944) === {{main|Kosovo i Metohija u Narodnooslobodilačkoj borbi}} Proljeća 1944. godine, u vrijeme [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodora Udarne grupe divizije NOVJ u dolinu Ibra]], dolazi do čvrste saradnje između četnika na [[Kosovo|Kosovu]] i njemačkog okupatora u borbi protiv [[NOP]]. 8. aprila 1944. godine, kapetan [[Živojin Marković]], komandant Drugog kosovskog korpusa JVuO, obavještava<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref> generala Dragoljuba Mihailovića da se sastao sa njemačkim šefom SD policije iz [[Kosovska Mitrovica|Mitrovice]], koji mu je obećao hvatanje komunista sa Kosova (i [[Srbi|Srba]] i [[Albanci|Albanaca]]): {{izdvojeni citat|Obećao je da će da pohvata sve komuniste sa Kosova, bilo Srbe bilo Arnaute o čemu smo dali dokaze i podatke... Učinio sam pokušaj da dobijem i municiju od Nemaca. Obećali su, jer sam im predstavio strašno stanje u vezi sa partizanima.}} Kapetan Živojin Marković upozoravao je generala Mihailovića na posljedice javne i otvorene saradnje sa okupatorima, tj. na četničku kompromitaciju pred stanovništvom. Kapetan Marković piše 23. aprila 1944. kako je nastupila potpuna konfuzija, budući kako se protiv snagâ NOVJ zajedno bore: „Mi [tj. JVuO — prim.], Nemci, Bugari, nedićevci, dobrovoljci, [[Albanci|Arnauti]] dobrovoljci, Albanska legija.“<ref>AVII, ČA, kut. 246a, reg. br. 1/1-23.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943—1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 358.</ref> 11. juna 1944. kapetan Marković izveštava komandanta [[Sicherheitsdienst|SD policije]] u [[Kosovska Mitrovica|Kosovskoj Mitrovici]] o borbama koje vodi protiv jedinica NOP. Pored toga, kapetan Živojin Marković izvještava njemačkog oficira o spuštanju engleskih i američkih padobranaca na teren pod kontrolom snagâ JVuO: {{izdvojeni citat|Nastojaću da proverim tačno gde su pali i ko ih je uhvatio i gde će se nalaziti, pa ću vas izvestiti. Ja sam na položaju sa celim korpusom. Noćas sam blokirao dva srpska sela i uhvatio jednu komunističku trojku koju sam odmah likvidirao... Ako me sada ne pomognete u najtežoj situaciji u borbi sa partizanima, biću prinuđen da se povučem.<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref>}} Sjutradan, 12. juna 1944, uslijedio je odgovor njemačkog komandanta SD policije iz Mitrovice: {{izdvojeni citat|Mnogo Vam hvala za Vaša dva izveštaja. Juče sam imao duži razgovor sa Vašim oficirom za vezu koji Vas je sigurno već sada o svemu što smo razgovarali izvestio. Raduje me mnogo što imate takve uspehe u borbi protiv komunista i čestitam Vam na tome... Primite puno pozdrava i moje želje da postignete još mnogo uspeha i slave u borbi protiv komunista.<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref>}} Polovinom septembra 1944. godine, saradnja kosovskih četnika sa njemačkim okupatorom postaje legalna. Štab 2. kosovskog korpusa JVuO dobija od Nijemaca 10. septembra 1944. „tri vagona municije i ukupno 800.000 metaka od 7,9 mm”. U [[Raška|Raškoj]] su se mogli vidjeti njemački vojnici skupa sa četnicima. Krajem oktobra 1944. godine u [[Zvečan]]u pregovaraju predstavnici četnika, Nijemaca i [[Balli Kombëtar|albanskih kvislinga]] o zajedničkoj borbi protiv NOV i PO Jugoslavije.<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref><ref>Ненад Миодраг Антонијевић, Ратни злочини на Косову и Метохији 1941—1945. годинe. Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, Београд, 2015, стр. 453—454.</ref> Komanda [[Armijska grupa E|Armijske grupe »E«]] javljala je 29. oktobra 1944. godine o susretu generalštabnog potpukovnika Warnstorffa sa kapetanom Markovićem, vjerovatno radi dogovora o zajedničkom povlačenju na zapad: {{izdvojeni citat| ''29. 10. 1944. Operat. odeljenje (Kos. Mitrovica)'' Sastanak 20. 10. načelnika Obaveštajnog odeljenja potpukovnika Varnštorfa sa komandantom 4. četničkog korpusa Markovićem.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Izvod iz ratnog dnevnika komande Grupe armija »E« za period od 1. oktobra do 31. decembra 1944. godine]</ref>}} Iz iste je komande javljano 11. novembra 1944. da su Markovićevi četnici, kao i oni s teritorije [[Nedićeva Srbija|Nedićeve Srbije]], »samo saputnici« njemačkog Wehrmachta. Međutim, nepovjerenje je i dalje postojalo među dvjema stranama, pa je preporučen određeni oprez: {{izdvojeni citat|Grupa Marković (2500—3000), u sporazumu sa nem. vojskom, osigurava odsek Mitrovica — Raška (mesta uklj.) — Novi Pazar. Izviđanje protiv Bugara, Tita i Sovjeta. Do sada nije bilo ozbiljnih incidenata. Potrebna je opreznost.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%B5_%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%98%D0%B0_%22%D0%95%22_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%83_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_11.11.1944. Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.], Vojnoistorijski institut, NAV--T-311, r. 184, s. 501.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=507&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000501.] <br/> ({{jez-njem|"1.) Gruppe Markovic (2500–3000) sichert im Einvernehmen mit dt. Truppe Abschnitt Mitrovica – Raska (Orte ausschl.) – Novi Pazar. Aufklärung gegen Bulgaren, Tito und Sowjets. Bis jetzt keine ernsteren Zwischenfälle. Vorsicht geboten."}})</ref>}} === Borbe pod nemačkom komandom u Srbiji (1944) === {{main|Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|Topličko-jablanička operacija}} [[File:Nemci predaju minobacač četnicima.jpg|thumb|Nemci predaju minobacač četnicima u Srbiji 1944.]] {{Quote box | citat = „D.M.-bande dosada nisu nikad napale okupacione trupe.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1115&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001111: Izvještaj o bandama u okolini katarakti Dunava (bez datuma, približno mart 1944).] <br /> ({{jez-njem|"Bisher haben die D.M.Banden die Besatzungstruppen noch nie angegriffen."}})</ref> | izvor = Nemački izvještaj o četnicima u okolini katarakti Dunava od marta 1944. | width = 40% | align = right}} {{Quote box | citat = „Titove bande imaju se napasti i uništiti, odn. zarobiti. Pristalice D.M.-a (četnici) ne smatrati neprijateljima.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1264&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001260: Naredba 923. Landeschuetzen-bataljonu za akciju „Dunav“ (29. Juli 1944.).] <br /> ({{jez-njem|"Angetroffene Titobanden sind anzugreifen und zu vernichten bzw. gefangen zu nehmen. DM—Anhänger (Cetniks) sind nicht als Feind anzusehen."}})</ref> | izvor = Naredba 923. Landesschuetzen-bataljonu za akciju „Dunav“ od 29. jula 1944. | width = 40% | align = right}} Oko [[Nova godina|Nove godine]] po [[Julijanski kalendar|julijanskom kalendaru]] 1944. dolazi do žestokih [[Bitka za Ivanjicu (januar 1944.)|borbi za Ivanjicu]]. Ovom prilikom, četnici Draže Mihailovića stupaju u borbu protiv snagâ NOVJ skupa sa Nijemcima, [[Bugari|Bugarima]] i kvislinškim formacijama (Državna i Poljska straža). 11. januara 1944, u Vrhovnu komandu JVuO stiže depeša kapetana [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]] (pseudonimi »Švarc« i »Ras-Rasa«), u kojoj se navodi: „Nemci i Bugari uz pomoć četnika ušli u Ivanjicu, a tenkovi produžili dalje. Komunisti otstupaju u pravcu Javor — Kušići. Od naših u borbi [[Vuk Kalaitović|Kalait]] i Marković. Gubici nisu još utvrđeni. Nemci danas prošli kroz [[Kosjerić]] i sutra stižu na bojište. Od komunista učestvuju u borbi muslimanska i dalmatinska brigada.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref> Kapetan [[Predrag Raković]] (»Kar-Kar« i »Pre-Pre«) šalje 13. januara dvije depeše kojima obavještava VK JVuO i generala Mihailovića o stanju na terenu: {{izdvojeni citat|Primio sam sva Vaša naređenja za prikupljanje snaga za dejstvo prema Ivanjici protivu komunista. Situacija kod Ivanjice 12-I uveče: partizani su izbačeni iz Ivanjice i odbačeni prema Mučnju, a štab mi je još u Katićima. Partizani tamo imaju 1, 2 i 5 proletersku brigadu i srbijansku proletersku brigadu. Ukupno oko 3000 ljudi. Odlično naoružani sa dosta municije. Od okupatora: Nemaca vrlo malo sa 5 tenkova, a Bugara 1000. Nemci ne nameravaju da dovedu u ovu oblast jače snage za borbu, jer su radi da ove partizane likvidiraju sa Bugarima, srpskom državnom stražom i da im pomognu četnici D. M. I jedna i druga strana drže se u toku 13-I pasivno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} Kad je sredinom marta 1944. operativna grupa sastavljena od [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge]] i [[Peta krajiška divizija NOVJ|Pete divizije]] NOVJ iz [[Sandžak]]a [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodrla u zapadnu Srbiju]], nesuglasice između četnika i Nijemaca u Srbiji potisnute su u drugi plan. Trupe sastavljene od jedinica [[Vermaht]]a i [[Vafen-SS|SS]], korpusâ JVUO, bugarskog okupacionog korpusa, [[Srpska državna straža|SDS]], [[Srpski Doborvoljački Korpus|SDK]] i [[Ruski Zaštitni Korpus|Ruskog zaštitnog korpusa]] pod objedinjenom nemačkom komandom generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] funkcionisale su kao jedinstvena operativna grupa u [[Operacija Kamerjeger|operaciji »Kammerjäger«]]. Kod nadležne je četničke komande majora [[Neško Nedić|Neška Nedića]] bio akreditovan nemački kapetan Vajel kao oficir za vezu. Zajedničke operacije trajale su nešto duže od dva meseca.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj Vojnoupravnog komandanta jugoistoka od 13. maja 1944.]</ref> Kao znak otopljavanja odnosa na liniji četnici–okupator, nakon unilateralnog raskidanja (sa njemačke strane) [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|sporazuma potpisanih]] u zimu 1943/1944. godine te organiziranja [[Operacija Treibjagd|operacije »Hajka«]] protiv [[Nikola Kalabić|Kalabićevih]] četnika, u drugoj polovini marta 1944. upriličen je sastanak komandanta Drugog ravnogorskog korpusa kapetana [[Predrag Raković|Predraga Rakovića]] sa oficirom [[Schutzstaffel|SS]]-a Biermannom, inače njemačkim zapovjednikom [[Čačak|Čačka]]. Tom prilikom je kapetan Raković garantovao „da ne postoje ni najmanje namere da se planira opšti ustanak ili da se sprovedu sabotažne akcije“ protiv Nijemaca, odnosno da će „na teritoriji Srbije“ iznova nastupiti primirje. U Mihailovićevo ime, četnički komandant je iskazao spremnost „za borbu protiv komunista i izvan Srbije, uz isporuke municije“, a nije čak odbacio ni mogućnost angažovanja „na drugim evropskim frontovima“.<ref>[https://web.archive.org/web/20221206140940/https://znaci.org/00001/4_14_3_269.htm Izveštaj Feldkomandanture u Čačku od 25. marta 1944. komandantu Jugoistoka o pregovorima sa komandantom 2. ravnogorskog korpusa]</ref> U izvještaju Komandi Jugoistoka, [[obersturmführer]] Biermann navodi da Draža Mihailović od njemačke strane očekuje diskretnost u održavanju kontakata, naročito stoga što bi srpske kvislinške vlasti u JVuO mogle vidjeti konkurenciju: {{izdvojeni citat|Kapetan Raković mi je kazao lično, takoreći u povjerenju kao prijatelju, da sve što mi je do sada rekao i sve što sam ja zapisao, on rekao po nalogu Draže Mihailovića, s kojim je imao svakodnevnu radio-vezu i od koga je dobivao stalna uputstva o predmetu prethodnih razgovora. Pritom me uvjerava da će sa strane Mihailovića, naravno, sve biti demantirano, ukoliko se o sadržaju razgovorâ ponovno dozna u [[Beograd|beogradskim]] krugovima ([[Milan Nedić|Nedić]], [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]). Sasvim je prirodno da ovi krugovi pokušavaju svim sredstvima osujetiti sporazum između njemačke okupacijske vlasti i Draže Mihailovića, jer trenutno su oni legalni predstavnici srpskog naroda te bi možda mogli strahovati za svoje pozicije. Pregovore između DM–pokreta i njemačkih vlasti ovi bi krugovi odmah iskoristili u propagandne svrhe i predstavili ih kao kraj ili slabost DM–pokreta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=281&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000268—000269.] <br /> ({{jez-njem|"Hauptmann Rakovic sagte mit persönlich, sozusagen vetraulich zu einem Freund, dass alles, was er mir bisher gesagt und ich aufgeschrieben habe, von ihm im Auftrage von DM gesagt worden sei, mit dem er tägliche Funkverbindung habe und von dem er laufend Anweisungen für den Stoff der bisherigen Besprechungen erhalten habe. Er versichert mir gleichzeitig dass selbverstandlich von DM–Seite alles abgestritten werde, falls wieder der Inhalt der Besprechungen in Belgrader Kreisen (Nedic, Ljotic) bekannt werde. Es sei zu natürlich, dass diese Kreise mit allen Mitteln eine Verständigung zwischen der deutschen Besatzungsmacht und DM zu hintertreiben versuchen, denn sie seien ja gegenwärtig die legalen Vertreter des serbischen Volkes und müssten evtl. um ihren Posten fürchten. Verhandlungen der DM–Bewegung mit deutschen Behörden würden sofort von diesen Kreisen propagandistisch aufgeschlachtet und als Ende bezw. Schwäche der DM–Bewegung hingestellt."}})</ref>|Njemački izvještaj od 25. marta 1944. o pregovorima šefa [[Sicherheitsdienst]]a u Čačku obersturmführera Biermanna sa kapetanom [[Predrag Raković|Predragom Rakovićem]], komandantom 2. ravnogorskog korpusa JVuO}} Kapetan Predrag Raković, jedan od glavnih četničkih komandanata zaduženih za održavanje [[Saradnja četnika sa Nedićevom vladom|veze s Milanom Nedićem]] i Nijemcima, ponovo se sastaje sa Biermannom u Čačku 26. aprila.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=331&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000314.]</ref> Raković je tada naveo da mu je general Mihailović povukao punomoć za obavljanje poslovâ s Nijemcima i da zbog toga na ovom sastanku ne sudjeluje kao njegov predstavnik. Očigledno da je Draža Mihailović bio sasvim upoznat sa ovim kontaktima i davao je za njih odobrenja, dok je Raković održavao kontakte i obavljao poslove s Nijemcima, iako su mu ovlaštenja bila povučena.<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> Ubrzo je uslijedilo potčinjavanje Rakovićevog Drugog ravnogorskog korpusa JVuO (kao i Javorskog korpusa pod komandom majora [[Radomir Cvetić|Radomira Cvetića]]) njemačkim trupama u jugozapadnoj Srbiji, što se može zaključiti iz jednog izvještaja Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka s početka aprila 1944: {{izdvojeni citat|Cvetićevi četnici osiguravaju lijevi bok grupe Jug i izviđaju u pravcu [[Golija|Golije]] od Drinića ka sjeveru. Zadatak Rakovićeve grupe nepromijenjen.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=413 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000408—000409.] <br /> ({{jez-njem|"Die Cvetic–Cetniks sind zum Schutz der linken Flanke der Angriffsgruppe Süd und zur Aufklärung über das Golija–Gebirge über Dramici nach Norden vorzuführen. Auftrag für Rakovic–Cetniks bleibt unverändert."}})</ref>|Izvještaj opunomoćenog komandanta Jugoistoka svim potčinjenim jedinicama za 3. april 1944. godine}} Kapetan Raković javlja 30. marta 1944. Vrhovnoj komandi JVuO kako okupator, bez pomoći njegovih snagâ, ne može zatvoriti liniju odbrane u dolini [[Ibar|Ibra]]: {{izdvojeni citat|Nemci kažu da se na dan 29 ov. m. u 2 časa ujutru pojavila veća grupa komunista u blizini s. Biljanovca kod ušća Jošaničke reke u Ibar. Kažu da su uhvatili i dešifrovali depešu koju je [[Tito]] poslao [[Peko Dapčević|Peku]] da Peko ima zadatak da što pre poruši mostove na pruzi i putu [[Kraljevo]] — [[Raška]] — [[Mitrovica]] — [[Skoplje]] i da mu je to i bio cilj prodiranja ka toj pruzi. Nemci su bacili dosta svojih snaga u Ibarsku dolinu da sačuvaju prugu. '''Vapiju za našom pomoći'''. Ovu prugu su do sada čuvali Rusi [tj. [[Ruski zaštitni korpus|RZK]] — prim.], sada su oni smenjeni i u bunkerima su [[Srpski dobrovoljački korpus|Ljotićevci]]. Verovatno da će komuniste zaustaviti na ovoj liniji okupator. Ja ću danas biti sa celim korpusom na mestu kako mi je naređeno, sa štabom u Roćevićima. Uputio sam manja odelenja u daljno izviđanje prema Studenici. Čim nešto dobijem izveštavaću Vas.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_104.htm Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 30. marta 1944. četničkoj Vrhovnoj komandi o dobijenim podacima od Nemaca za dejstvo NOVJ u dolini r. Ibra]</ref>}} U dnevnom izvještaju iz Komande Jugoistoka za 18. april 1944, predviđa se koji će sektor zauzeti jedinice pod Rakovićevom komandom u vrijeme izvođenja operacije »Kammerjäger«, kojom prilikom je okupator s uspjehom osujetio [[Drugi prodor NOVJ u Srbiju|drugi prodor NOVJ u Srbiju]]: {{izdvojeni citat|Rakovićeva grupa dobila zadatak da postavi osiguranja prema jugu na sjevernoj obali Studenice.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=514&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000510.] <br/> ({{jez-njem|"Unternehmen Kamerjägger. II. Eigene Lage: <br /> F/ Cetnik–Gruppe Rakovic erhielt Auftrag zur Abschirmung nach S gegen Feind auf dem nördl. Studenica–Ufer."}})</ref>|Dnevni izvještaj opunomoćenog komandanta Jugoistoka tokom operacije Kammerjäger, 18. april 1944.}} Jedan od prvih dokumenata gdje se pominje učešće četnika na strani [[Sile Osovine|snaga Osovine]] tokom operacije »Kammerjäger« predstavlja dnevni izvještaj Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka za 27. mart 1944. godine. Neuspjeh snagâ NOV i POJ u pokušaju da pređu rijeku Ibar ogleda se i u činjenici da su im ovom prilikom naneseni značajni gubici u ljudstvu: {{izdvojeni citat| SRBIJA: Operacija »Kamerjeger«: 2. i 5. crvena div. prekinule su borbe u rejonu Ivanjice i posle probijanja slabijeg bug. odbrambenog fronta j. od Ivanjice glavninom snaga prešle put Ivanjica — Sjenica u pravcu planina Golija — dolina Ibra. Dosadašnji gubici kod neprijatelja navodno preko 340 mrtvih i ranjenih. Kao protivmere otpočeto je: 1.) Gonjenje od strane 4 oj.[ačana] bug. bat., uz sadejstvo četničkih odredâ. Preostali delovi 24. bug. div. čiste dosadašnje bojište uz osiguranje doline Moravice. 2.) Formiranje Borbene grupe »Šreder« u cilju zaprečavanja doline Ibra. Ovoj su potčinjeni: 4. puk [[Ruski zaštitni korpus|RZK]], koji je tamo angažovan za osiguranje pruge, nem. i srp. jedinice koje se tamo nalaze, kao i alarmne jedinice [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|2. okl. armije]] iz pozadinskih jedinica. Spremaju se za dovlačenje: 2. puk [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]], 4. puk SDK, 1 bat. 1. puka SDK (ukupno 5 bataljona), 696 (mot.) bat. polj. žand. i 1 nem. pol. dobr. bat. Za dolinu Ibra naređen je 1. stepen bojne gotovosti, a za mesto Rašku — 2. stepen bojne gotovosti. Otežani su pokreti usled stalnih snežnih padavina.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_37.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 27. marta 1944. Grupi armija »F« o prodoru 2. i 5. NOU divizije i preduzetim protivmerama u operaciji »Kamerjeger« kao i o odbijanju zahteva kvislinške crnogorske vlade za pripajanje Sandžaka Crnoj Gori]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=361&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000357.] <br/> ({{jez-njem|"Tagesmeldung von 27.3.1944 </br> Serbien. </br> Unternehmen "Kamerjägger": </br> 2. u. 5. rote Div. haben Kämpfe im Raum Ivanjica abgebrochen und nach Durchstossen der unterlegenen bulg. Abwehrfront S Ivanjica mit Masse die Strasse Ivanjica–Sijenica [sic] in Richtung Golija–Gebirge–Ibartal überschritten. Bisherige Feindverluste angeblich über 340 Tote und Verwundete. </br> Als Gegenmassnahmen sind eingeleitet: </br> 1.) Verfolgung durch 4. verst.bulg.Btle. unter Mitwirkung von Cetnik–Abteilungen. Uebrige Teile 24.bulg.Div. säubern bisheriges Kampffeld unter Sicherung des Moravica–Tales. </br> 2.) Bildung einer Kampfgruppe Schröder zur Sperrung des Ibartales. Dieser sind unterstellt: </br> das zur Bahnsicherung dort eingesetzte 4.Rgt. RSK </br> die dort befindlichen dt. u. serb. Einheiten sowie </br> Alarmeinheiten der 2.Pz.Armee aus Versorgungstruppen. </br> In Zuführung begriffen: </br> 2.Rgt. SFK, 4.Rgt. SFK, 1 Btl.1.Rgt. SFK (ingesamt 5 Btle.) </br> Feld.Abt.(mot) 696 u. 1 dt. Pol.Frw.Btl. </br> Für Ibartal Alarmstufe 1, den Ort Raska Alarmstufe 2 befohlen. Bewegungen durch anhaltende Schneefälle erschwert."}})</ref>}} Iz jednog razgovora na visokom nivou (prisutni: general [[Hans Felber]], vojni zapovjednik Jugoistoka i [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova), održanom 11. aprila 1944. godine, može se nazrijeti koliko su okupacioni dužnosnici bili zadovoljni saradnjom sa četnicima i ostalim [[Kolaboracija|kolaboracionističkim]] snagama na [[Balkan]]u: {{izdvojeni citat|Neubacherovo mišljenje o vrijednosti srpskih formacijâ: [[Srpska državna straža|SDS]] loša, Hipo (pomoćna policija) isto, [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] dobar, četnici veoma različito. U Crnoj Gori se dobro tuku [[Crnogorski dobrovoljački korpus|dobrovoljci pod njemačkim vođstvom]]. Kosovski Albanci se bore s nama. Evzoni u Grčkoj nijesu za odbranu obale, ali su korisni u unutrašnjosti zemlje i sigurno neće pucati na nas.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=462&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000458.] <br/> ({{jez-njem|"Auffassung Neubacher über den Wert der serbischen Verbände: SSW schlecht, Hipo desgleichen, SFK gut, Cetniks sehr unterschiedlich. In Montenegro schlügen sich die Freiwilligen unter deutscher Führung gut. Die Kosovoalbaner kämpfen mit uns. Evzonen in Griechenland sind nichts für Küstenverteidigung, brauchbar wohl aber im Innern des Landes, werden bestimmt nicht auf uns schiessen."}})</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/294.</ref>|Vojni zapovjednik Jugoistoka (Razgovor Felber-Neubacher, 11. april 1944.)}} U izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera (u odjeljku naslovljenom „Stanje kod neprijatelja“), sačinjenom 22. aprila iste godine, ambivalento držanje jedinicâ JVuO prema okupatorskim vlastima smatra se glavnom karakteristikom četničkog pokreta u Srbiji: {{izdvojeni citat|Srbija: <br /> Pokret DM je podijeljen unutar sebe. Dok se neki aktivno bore na strani njemačkog Wehrmachta protiv komunista — a da nijesu odustali od temeljnih rezervi prema svakom okupatoru — manje bande DM u centralnoj i istočnoj Srbiji spremne su činiti štetu. Izvještaji koji se stalno pojavljuju o pregovorima Draže Mihailovića i Tita nijesu potvrđeni i takođe se doimaju nevjerovatnim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=556 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000552.] <br /> ({{jez-njem|"Die DM–Bewegung ist in sich aufgespalten. Während ein Teil aktiv an der Seite der deutschen Wehrmacht gegen die Kommunisten kampft – ohne dadurch die grundsätzlichen gegen jeden Okkupator vorhandenen Vorbehalte aufgegeben zu haben – treiben kleinere DM–Banden in Mittel–und Ostserbien nach wir vor ihr Unwesen. Immer wieder auftauchende Meldungen über Verhandlungen zwischen DM und Tito bestätigen sich nicht und erscheinen auch unglaubwürdig."}})</ref>|Izvještaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka o stanju u periodu od 16. marta do 15. aprila 1944. godine}} 12. aprila 1944. godine, pukovnik [[Jevrem Simić]] izdaje jednom četničkom nižem oficiru objavu o kretanju na terenu brigade kojom komanduje, kako bi ovaj mogao što efikasnije uništavati jatake i simpatizere [[Narodnooslobodilački pokret|NOP]]-a: {{izdvojeni citat|OBJAVA Za G. Milića Majstorovića p.poručnika, komandanta II bataljona III leteće kosmajske brigade, koja mu se izdaje s tim da može slobodno da se kreće sam ili sa svojom vojskom po terenu koji je ugovoren sa našim saveznicima Nemcima i Bugarima i da u ime Kralja Petra II Karađorđevića oduzima svu rekviziciju i kolje sve partizanske jatake i simpatizere zbog čega će dobiti čin majora.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_115.htm Objava komandanta četničke oblasti u Srbiji od 12. aprila 1944. komandantu 2. bataljona 3. kosmajske brigade za nesmetano kretanje od okupatora i klanje simpatizera narodnooslobodilačkog pokreta]</ref>}} 1. maja 1944. godine, u dnevnom izvještaju Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka, koji potpisuje načelnik štaba general [[Kurt Geitner]], navodi se cifra od nekoliko hiljada pripadnika JVuO koji pomažu okupatoru u zaustavljanju ofenzive NOVJ: {{izdvojeni citat|Srbija — Stanje u sopstvenim redovima: <br /> Borbena grupa Weyel: 500. SS padobranski lovački bataljon, sa otprilike 1.000 četnika, odbacio je neprijatelja kod [[Seča Reka|Seče Reke]] (6 km zap. od [[Kosjerić]]a) i sa manjom borbenom grupom vrši napad na neprijatelja kod Varde. Izbrojano 10 mrtvih neprijatelja; vjerovatni veći gubici. [...] <br /> Četnici su raspoređeni duž linije [[Požega]]—Kosjerić—[[Ražana]]—[[Povlen]], sa ukupnom jačinom od približno 5.000 ljudi. Pojedine grupe su poslale oficire za vezu. Draža Mihailović, koji je preuzeo jedinstveno zapovjedništvo, namjerava uspostaviti radio-vezu s njemačkom komandom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=673&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000669—000670.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien. Eigene Lage. <br /> B. Kampfgruppe Weyel. Fg.Abt. 696 bis Kostojevici an Straße 4 OSO Rogacica durchgestossen. SS–Fallschirmjäger–Btl. hat mit etwa 1000 Cetniks Feind bei Sjecareka [sic!] (6 W Kosjerici) geworfen und steht mit einer schwächeren Kampfgruppe im Angriff gegen Feind bei Varda. 10 gezählte Feindtote, weitere Feindverluste wahrscheinlich. <br /> F. Cetniks stehen im allg. Linie Pozega–Kosjerici–Razana–Povlen in Gesamtstärke ca. 5000 Mann. Einzelen Gruppen haben V.Offz. abgestellt. DM., der Gesamtführung übernommen hat, will Funkverbindung zu deutschem Kommando herstellen."}})</ref>}} U monografiji “Četnici u Drugom svjetskom ratu 1941—1945” [[Jozo Tomašević]] zaključuje: „Ne mogu ipak dati nikakvu potvrdu toj slutnji da je Mihailović održavao direktnu radio-vezu s Nijemcima, a uzimajući u obzir njegov način ponašanja u cijelom ratu, malo je vjerojatno da jest.“<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> Međutim, Hermann Neubacher svjedoči u memoarima kako je, makar tokom nekoliko dana u zimu [[1945]], održavao izravnu radio-vezu s Mihailovićevim štabom.<ref>Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN — Službeni list SCG, Beograd, 2005, str. 161—162.</ref> U dnevniku Vojnog zapovjednika Jugoistoka od 2. maja 1944,<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=677&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000673.] <br /> ({{jez-njem|"Kampfgruppe Weyel. SS–Fallschirmjägger–Btl. hat mit Cetniks bei Varda Tross der 5.Div. zerschlagen. Hohe blutige Feindverluste. Cetniks haben sämtl. Gefangene erschossen. Zahlen werden nachgemeldet."}})</ref> sa pohvalom se ističe kooperacija onih snagâ JVuO u zapadnoj Srbiji koje sačinjavaju taktički sklop pod komandom majora [[Ericha Weyela]]: {{izdvojeni citat|Borbena grupa Weyel: SS padobranski lovački bataljon, zajedno sa četnicima, uništio komoru [[Peta krajiška divizija|Pete divizije]] kod [[Varda (selo)|Varde]]. Veliki neprijateljski gubici. Četnici postrijeljali sve zarobljenike. Brojke će biti objavljene naknadno.}} U izvodu iz ratnog dnevnika generala Hansa-Gustava Felbera za 3. maj 1944. godine, navodi se da je načelnik štaba Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka general Kurt Geitner išao u posjetu njemačkim trupama na ratištu u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]]: {{izdvojeni citat|(3.5.44) 6,00: Putovanje do Parišta [svakako je riječ o [[Donje Vardište|Vardištu]] — prim.] zbog razgovora sa majorom Weyelom i nekim četničkim vođama o formiranju zajedničkog štaba za borbu protiv komunista. Povratak za Beograd 3. maja u 15 časova.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=807&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000803.] <br /> ({{jez-njem|"3.5.44 6.oo Uhr Fahrt nach Pariste zur Besprechung mit Major Weyel und einigen Cetnik–Führern über Bildung eines gemeinsamen Stabes zur Bekämpfung der Kommunisten. Rückkehr nach Belgrad am 3.5., nachmittags 15.oo Uhr."}})</ref>|Ratni dnevnik Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka, 3. maj 1944. godine}} Kolike je razmjere poprimila kolaboracija četnikâ Draže Mihailovića sa njemačkim okupatorom i srpskim kvislinškim jedinicama u proljeće 1944. godine, postaje očigledno i iz navodâ u izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja, u kom su snage JVuO ubrojane u vlastite formacije: {{izdvojeni citat| I. Sopstvene snage A) Grupa “Holman” 696. bat. feldžand. krenuo je jutros sa četnicima u napad duž puta Nova Varoš — Ljubiš. 11/4. p. “Brand.” na maršu Sjenica — Maskova. Komandno mesto grupe “Holman” — Nova Varoš. I I/4. p. “Brand.” na maršu Užice — Ivanjica — Maskova. B) Grupa “Vajel” Napad Severne četničke grupe na jakog neprijatelja jugoistočno od Rožanstva nije uspeo uprkos visokih gubitaka i na strani četnika i na strani neprijatelja, pa će jutros biti ponovljen sa I/“Brand.”. Podređeni 1. bataljon 63. puka u obezbeđenju na visovima između Čajetine i Rožanstva. C) 24. bug. div. I I /64. nije uspeo u noći 11/12. 5. da kod Mokre Gore spreči neprijateljske zaštitnice da izmaknu ka jugu. Danas je sa 1/1. srp. puka i 1.000 četnika počelo čišćenje prostora Semegnjevo — Čajetina. 8. bataljon teških mitraljeza na maršu Požega — Arilje. 11/63. biće naknadno privučen. D) Grupa “Tatalović” Srpski dobrovoljački korpus uključio se kod Ljubovije u borbe na hrvatskoj obali Drine i prihvatio četnike koji su se povlačili. Kod Rogačice 4 prebeglice.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o borbama sa 2. i 5. NOU divizijom na komunikaciji Užice — Višegrad]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=736&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000732—000733.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien. II. Eigene Lage. <br /> A) Gruppe Hollmann. Fg.Abt.696 heute morgen mit Cetniks zum Angriff entlang Str. Nova Varos–Ljubis angetreten. II./4.Brdbg. auf Marsch Sjenica–Maskovo. Gefechtsstand Gruppe Hollmann Nova Varos. III./4.Brdbg. auf Marsch Uzice–Ivanjica–Maskovo. <br /> B) Gruppe Weyel. Angriff nördl. Cetnik–Gruppe gegen starken Feind SO Rozanstvo drang bei hohen Cetnik–u. Feindverlusten nicht durch und wird seit heute morgen mit I./Brdbg. wiederholt. Unterstelltes I./63 sichert auf Höhen zwischen Cajetina u. Rozanstvo. <br /> C) 24.bulg.Div. III./64 konnte in der Nacht 11./12.5. bei Mokra Gora Ausweichen feindl. Nachhuten nach S nicht verhindern und tritt heute mit I./Serb.Rgt.1 u. 1000 Cetniks zur Säuberung des Raumes Semegnjevo–Cajetina an. 8.sMG.Btl. auf Marsch Pozega–Arilje. II./63 wird nachgezogen. <br /> D) Gruppe Tatalovic. Bei Ljubovija griff SFK in Kämpfe auf kroat.Drina–Ufer ein u. nahm ausweichende Cetniks auf. Bei Rogacica 4 Überläufer."}})</ref>}} U istom izvještaju je prenijeta i sljedeća informacija: {{izdvojeni citat|Prema pouzdanom izvoru, četnički komandant [[Dragoslav Račić|Račić]], koji je učestvovao u borbi protiv Grupe “[[Milutin Morača|Morača]]” u [[Valjevo|valjevskom]] kraju, zatražio je da se vrati u svoje dotadašnje operacijsko područje, jer ne želi više da se „prlja“ saradnjom sa okupatorom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=736&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000732.] <br /> ({{jez-njem|"Nach s.Qu. hat Cetnikführer Racic, der im Kampf gegen Gruppe Moraca im Raume Valjevo beteiligt war, die Rückkehr in sein bisheriges Einsatzgebiet beantragt, da er sich durch Zusammenarbeit mit der Okkupator nicht länger "beschmutzen" wolle."}})</ref>}} Istog dana, u izvještaju koji je poslao Glavnom komandantu Jugoistoka feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|von Weichsu]], general Felber zapaža kako formiranje ''Borbene grupe Weyel'' označava novu etapu u četničko-njemačkim odnosima s ciljem saradnje u borbi protiv NOVJ, koja u tom obimu nije bila izvodiva u prethodnom periodu: {{izdvojeni citat|Utisak o upotrebljivosti pojedinih potčinjenih narodâ i jedinicâ: [...] Četnici uvjeravaju da će se uzdržati od bilo kakvog neprijateljstva prema njemačkim trupama i da će učestvovati u borbi protiv komunista do konačne pobjede. U operacijama četničke jedinice predvodi [[Neško Nedić]], a s njemačke strane major Weyel. Razgovori na bojnom polju pokazuju da su četničke vođe poput Kalabića i Rakovića spremne sarađivati sa Nijemcima. Kod ljudstva preovlađuje prijateljski pristup, uz samo nekoliko neprijateljskih lica. Naoružanje im je skromno; manjak mitraljeza. Situacija sa zalihama municije, kao i dosad, nejasna.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=727&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000723—000724.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Eindruck über die Brauchbarkeit der einzelnen unterstellten Nationen und Verbände: <br /> f) Cetniks versichern jede Feindseligkeit mit deutschen Truppen auszugeben und sich am Kampf gegen die Kommunisten bis zum Endsieg zu beteiligen. Leitung der Cetnik–Verbände durch Nesko Neditsch, deutscherseits durch Major Weyel. Besprechungen auf dem Gefechtsfeld zeigen, daß die Führer der Cetniks wie Kalabic und Rakovic gewillt sind, mit den Deutschen zusammenzuarbeiten. Unter den Leuten vielfach freundliches Entgegenkommen, nur zum Teil feindselige Gesichter. Ausrüstung mit Waffen mäßig, wenig Maschinenwaffen. Über Munitionslage nach wie vor Unklarheit."}})</ref>|Raport generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|Maximilianu von Weichsu]] od 13. maja 1944. godine}} Draža Mihailović je imenovao [[Milorad Mitić|Milorada Mitića]] za oficira za vezu između svojih jedinica i njemačke komande, kako bi saradnja četničkih komandanata sa okupatorom dobila organizovaniju formu. General Mihailović je preko kapetana Mitića dostavljao svoje zahtjeve njemačkoj komandi koja je snabdijevala municijom i hranom njegove jedinice, angažovane u borbi protiv NOVJ. Mitić je o situaciji na frontovima, o svome radu i o količini pomoći primljenoj od okupatora gotovo svakodnevno izvještavao generala Mihailovića. U depeši od 28. marta 1944, između ostalog, kapetan Mitić piše: {{izdvojeni citat|O nekoj akciji Bugara ili Br. 11 (šifra koja označava Njemce — nap.) protivu crvenih dublje na terenu nema ni govora. Doručak i večera su uvek u garnizonu. Ako se hoće uništenje komunista, onda to moramo mi da uradimo. Možemo da računamo na pomoć uzduž komunikacija, na municiju i avijaciju, mada ona ne može mnogo da pomogne. Ali moraju biti hitno bačene masovne snage i lično da vodite operacije, naravno kao 'siva eminencija', inače [[Peko Dapčević|Peko]] ode u Toplicu i dalje... Moral kod naših ljudi u reonima gde su prošli komunisti je mnogo opao. Sve veća sumnja u snagu naših i Br. 11 i sve veći respekt prema crvenima... Pred svim ovim mi ne možemo da zatvorimo oči. Ovoga puta opasnost je stvarno velika, skoro ogromna...<ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, S—X—57/2.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_62.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje KORPUSI DRAŽE MIHAILOVIĆA POLAŽU ISPIT PRED OKUPATOROM U SRBIJI]</ref>}} 18. aprila 1944. godine, glavni inspektor Vrhovne komande JVuO pukovnik Jevrem Simić izvještava generala Mihailovića da se kapetan [[Zvonimir Vučković]], komandant Prvog ravnogorskog korpusa, nalazi pod izravnom komandom njemačkih oficira: {{izdvojeni citat|Zvonkov odred pod komandom poručnika Nenadića zajedno sa Nemcima je u Negbini.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_120.htm Pismo delegata Vrhovne komande od 18. aprila 1944. Draži Mihailoviću o saradnji četnika sa nemačkim i bugarskim trupama u borbama protiv NOVJ u jugozapadnom delu Srbije]</ref>}} U telegramu od 20. IV 1944. pukovnik Simić piše generalu Mihailoviću: {{izdvojeni citat|Vučković sa 130 odabranih četnika stavio se pod komandu nemačkog poručnika Kerpera i nalazi se južno od Jasenova na Beloj Glavi.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 277, registarski broj 4/1—56.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 99—100.</ref>}} U proljeće 1944. godine, prilikom njemačke kontraofanzive protiv partizana u jugozapadnoj Srbiji u kojoj su učestvovale i značajne četničke snage, zabilježena je i fotografija komandanta 1. ravnogorskog korpusa JVuO sa njemačkim oficirom, vjerovatno iz Wehrmachtove divizije [[Brandenburger|''Brandenburg'']].<ref name="yuhistorija.com"/> [[Datoteka:Zvonimir_Vuckovic_i_Nemci.jpg|minijatura|Kapetan [[Zvonimir Vučković]] (desno), komandant 1. ravnogorskog korpusa JVuO, pozira sa njemačkim oficirom tokom [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|partizanskog prodora u Srbiju]] (april/maj 1944. godine)]] Istog dana kada je došlo do formiranja ''Borbene grupe Weyel'' (28. april 1944), u dnevnom izvještaju Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka zapisano je: {{izdvojeni citat|Srbija — I. Stanje kod neprijatelja: <br /> A) Divizijska grupa “Morača” nalazi se sa istočnom kolonom u oblasti južno od Kosjerića u borbi sa vlastitim snagama i četnicima, koji su, navodno, lično bili vođeni od strane DM-a.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=632&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000628.] <br /> ({{jez-njem|"Tagesmeldung von 28.4.1944. <br /> Serbien. <br /> I. Feindlage. <br /> A) Div.Gruppe Moraca steht mit O–Kollone im Raum S Kosjerici im Kampf mit eigenen Kräften u. Cetniks, die von DM angeblich persönlich geführt werden."}})</ref>}} Pored ovoga, u izvještaju se pominje traženje veze s njemačkim okupatorom i u drugim dijelovima zemlje: {{izdvojeni citat|Ostatak Srbije: Slabija lokalna aktivnost bandi. Grupe DM-a u centralnoj Srbiji, pod pritiskom crvenih, ponovo traže kontakt sa okupacionom silom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=633&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000629.] <br /> ({{jez-njem|"Übriges Serbien: <br /> Geringe örtliche Bandentätigkeit. DM–Gruppen in Mittelserbien suchen unter rotem Druck erneut Fühlung mit Besatzungsmacht."}})</ref>}} U telegramu poslatom 5. maja 1944. godine generalu Mihailoviću, kapetan [[Neško Nedić]] piše o uspostavljanju fronta prema snagama NOVJ u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]], odnosno da je stvoren jedinstveni borbeni sklop koji sačinjavaju četnici, [[Srpski dobrovoljački korpus|srpski dobrovoljci]] i njemačke okupacione trupe: {{izdvojeni citat|Snage potčinjene meni prešle su trenutno u odbranu na liniji Bačevci—Kosjerić i to: valjevski korpus sa delom Nemaca drži levo obalu Graca u visini Lipa—Ravan. Juče su na ovom odseku odbijeni svi napadi komunista. Ajdačić sa delom Nemaca zatvara položaj Bukovi—Ražana. Na prostoru Ražana—Kosjerić ima jedan bataljon Nemaca. Brigada Negovanova kao rezerva drži Divčibare. Rakovićev korpus u Kosjeriću sa ofanzivnom ulogom. Moja težnja je da sa naslonom na Nemce, stvorim čvrstu odbranu linije Bačevci—Kosjerić, dok se snage ne prikupe i ne stvore preduslovi za uništavajući udar, a tada uništi prva, druga a potom peta divizija. U ovom cilju front ostaje prema drugoj diviziji danas u odbrani dok na ovu diviziju sa zapada napadaju jedan bataljon Nemaca i tri bataljona ljotićevaca a mi je dočekujemo. Prema petoj diviziji preduzima se napad danas sa angažovanjem.<ref>AVII, Ča, kut. 276, reg. br. 2/1—11.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 100.</ref>}} U svojstvu komandanta Valjevskog korpusa JVuO, u depešama od 17. maja 1944. kapetan Nedić je poslao Vrhovnoj komandi i Mihailoviću sljedeće informacije: „Peta divizija uglavnom na prostoru Mučanj i južno... Prema ovima snagama u pokretu su Nemci sa juga i jugoistoka tri bataljona Nemaca. Bugari sa Rakovićem i sa javorcima [Javorski korpus JVuO pod komandom majora Radomira Cvetića — prim.] u pokretu su sa istoka. Ja sa Gardom i valjevskim korpusom napadam danas sa severa sa težnjom da ovladam sa Okruglicom... Požeški korpus i Ajdačić [Filip, komandant Crnogorske brigade Požeškog korpusa JVuO — prim.] zatvaraju otstupanje Crvenih na sever na položaju: Vranjevina, Crveni Vrh, Treštena Stena. Užička brigada sa jednim bataljonom Nemaca napada od Kokinog Broda na sever. Druga komunistička divizija na Zlataru: Jablanica, Dobroselica, Negbina, Draglica. Sa juga je napadaju Nemci i Zlatiborski korpus [pod komandom kapetana Dušana Radovića Kondora — prim.].“<ref>AVII, ČA, kut. 276, reg. br. 2/1—38.</ref> U prvoj polovini maja 1944. godine, Vrhovna komanda JVuO je javljala o zajedničkim borbama četnikâ i Nijemaca širom okupirane Jugoslavije: „Naši i nemački delovi zatvorili put [[Užice]] — [[Kokin Brod]]. Isto tako zatvorena i [[Lim (rijeka)|Limska dolina]]. Od strane Nemaca i naših 2. maja počela ofanziva od [[Podgorica|Podgorice]]. Komunisti u oblasti [[Bijelo Polje|Bijelog Polja]]. Nemci u [[Šavnik]]u, [[Žabljak]]u i [[Brodarevo|Brodarevu]]. U [[Istočna Bosna|Istočnoj Bosni]] šesnaesta, sedamnaesta i tridesetšesta komunistička divizija pri uništenju od dve nemačke divizije.“ General Mihailović je naređivao i majoru Dragiši Rakiću (pseudonim »Gis-Gis«), komandantu Vojvodine JVuO, da pokuša dobiti municiju od okupatora, koristeći se pritom i srpskim kvislinškim strukturama, budući da je [[Banat]] formalno bio dijelom [[Vojna uprava u Srbiji|Nedićeve Srbije]]: „Postarajte se za nabavku municije kako ste predvideli. Iskoristite raspoloženje Nemaca u Banatu za jačanje naše organizacije. Isto tako iskoristite i Nacionalnu službu rada.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref> 11. maja 1944, general Mihailović (pseudonim »Hans«) piše da je naredio »Viktoru« (major [[Mladen Mladenović]], komandant Čegarskog korpusa JVuO), »Hermanu« (potpukovnik [[Radoslav Đurić]], komandant Južne Srbije JVuO), »Orelu« (potpukovnik [[Dragutin Keserović]], komandant Rasinsko-topličkog korpusa JVuO) i »Minču« (major [[Branivoj Petrović]], komandant Deligradskog korpusa JVuO) da „iskoriste akciju“ okupatora protiv snaga NOVJ u [[Južna Srbija|južnoj Srbiji]], kao i da „na pogodan način“ nabave naoružanje i municiju: {{izdvojeni citat|Po podacima od Viktora, Hermana i Georgija [potpukovnik Milutin Radojević, delegat VK JVuO za područje Jablanice i Toplice — prim.] jedna nemačka divizija jačine oko 15.000 nalazi se u [[Kuršumlija|Kuršumliji]], [[Prokuplje|Prokuplju]], [[Žitorađa|Žitorađi]], [[Pukovac|Pukovcu]] i [[Leskovac|Leskovcu]]. Ima 70 tenkova. Pripremaju se za akciju protiv komunista. [[Gestapo]]vci iz [[Niš]]a traže Viktora i nude oružje i municiju i da ne diraju naše. Keserović 8 i 9 napadao na komuniste u okolini [[Ribarska Banja|Ribarske Banje]] sa [[Jastrebac|Jastrepca]] i od sela Zdravinja. Crveni dobili pojačanje i Orel se povukao na polazni položaj [[Zdravinje]] — [[Veliki Šiljegovac]]. Orel se sprema za ponovni napad. Naredio sam: Viktoru: Da Knjaževački korpus uputi Orelu za akciju na Jastrepcu i Moravskom srezu, ako ga već nije uputio. Sa ostalim snagama da zatvori prelaze na [[Morava|Moravi]] od Niša do Leskovca. Da iskoristi na pogodan način ponudu oružja i municije, jer sada moramo tući komuniste i treba iskoristiti nemačku akciju. 2. — Hermanu: Treba iskoristiti akciju Nemaca za rasčišćavanje Toplice i Jablanice. Da prikupi svoje snage u Jablanici i da dejstvuje najpogodnijim pravcem protivu komunista imajući u vidu akciju Nemaca. Na pogodan način da dođe do municije. 3. — Orelu: Da iskoristi akciju Nemaca za rasčišćavanje Toplice i Jablanice i da mu se stavlja pod komandu Knjaževački i Deligradski korpus. Na pogodan način da dođe do municije. 4. — Minču: Da odmah pomogne Orela u akciji na Jastrepcu i Moravskom srezu kako je već naređeno i da je pod komandom Orela.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref>}} 12. maja 1944, Draža Mihailović obavještava potpukovnika [[Zaharije Ostojić|Zaharija Ostojića]] (pseudonim »Sto-Sto«) sljedeće: „2 i 5 divizija su sada u srezu Zlatiborskom. Napadi se vrše sa svih strana.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref> Napad su vršile njemačke i bugarske trupe, zajedno sa ljotićevcima i četnicima. U depešama<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 2/1—28.</ref> koje je komandant Cersko-majevičke grupe korpusa major [[Dragoslav Račić]] poslao Mihailoviću prethodnog dana o saradnji četnika i Njemaca, između ostalog, stoji: {{izdvojeni citat|Saznajem da su [[Užice]] pune Jankovićevih [Milutin — prim.] četnika i da [[Predrag Raković|Raković]], [[Neško Nedić|Neško]], Ajdačić, Janković i Mitić drže neke konferencije sa Nemcima. Ako boga znate sprečavajte ovo... Ako dalje budem vodio borbu protiv komunista zajedno sa Nemcima, ja ću duboko zaglaviti... Zbog ovoga molim da mi odobrite da se vratim na moj teren i povedem samo štabnu akciju u [[Istočna Bosna|Istočnoj Bosni]] i [[Srem]]u. Neko od nas mora ostati čist.}} General [[Hans Felber]], vojni zapovjednik Jugoistoka, 16. maja 1944. godine podvlači svojim potčinjenim: „'''Pokret DM bio je i ostaje neprijateljski.'''”<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=758&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000754.] <br /> ({{jez-njem|"Die DM–Bewegung ist und bleibt Feind."}})</ref> Felber podsjeća kako četnička saradnja u borbi protiv »crvenih« proističe samo iz činjenice da su komunisti njihov neprijatelj br. 1, ali neprijatelj br. 2 i dalje ostaje okupaciona sila. General Felber stoga preporučuje da se »borba protiv partizanskih bandi« oprezno nastavi voditi skupa s jedinicama generala Mihailovića: {{izdvojeni citat|Četničke grupe koje se nalaze u borbi protiv komunista, ne treba nikako ometati niti ih napadati, već ih podupirati u borbi. Saradnja s četnicima u borbi protiv komunista, uz najštedljiviju isporuku municije i pod nadzorom okupacione sile, može biti samo lokalna i radi akutne borbe protiv partizanskih bandi. U tom slučaju potrebno je isporučivati i sanitetski materijal i negovati ranjenike. Za svaku isporuku potrebno je odobrenje Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka. Preporučujemo da se u svim prilikama obraća nesmanjena pažnja pokretu DM i njegovim postupcima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=759&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000755.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikgruppen, die sich im Kampf mit Ko. befinden, sind dagegen nicht zu hindern und nicht anzugreifen, sondern in ihrem Kampf zu fördern. Ein Zusammengehen mit Cetniks im Kampf gegen die Ko. unter sparsamter Lieferung von Munition unter Aufsicht der Besatzungsmacht darf nur örtlich und nur zum Zwecke des akuten Kampfes gegen die Partisanenbanden erfolgen. In diesem Falle ist auch Lieferung von Sanitätsmaterial und Pflege der Verwundeten erforderlich. Munitionslieferung bedarf in jedem Falle der Zustimmung des Mil.Befh. Südost. Ungeschwächte Aufmerksamkeit gegenüber der DM–Bewegung und deren Maßnahmen ist nach wie vor überall geboten."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_272.htm Informacije Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 16. maja 1944. potčinjenim komandama i štabovima o držanju prema četnicima]</ref>}} Komanda Jugoistoka će, takođe, u mjesečnom izvještaju iz druge polovine maja 1944. konstatovati rastrzanost Mihailovićevog pokreta između osnovnog antiokupatorskog usmjerenja i saradnje s njim u antikomunističkom frontu, kao i strah od gubitka [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničke]] podrške i naklonosti najširih slojeva stanovništva okupirane Srbije, s obzirom na to da je kolaboraciju bilo gotovo nemoguće sakriti: {{izdvojeni citat|II. Situacija kod neprijatelja <br /> a) Srbija <br /> Uprkos saradnji između jakih četničkih jedinica i nemačkog Vermahta — koju je odobrio sam DM — radi borbe protiv nadirućih Titovih snagâ, pokret DM je u svom stavu ostao suštinski neprijateljski nastrojen. Popuštanje pritiska od strane crvenih odmah je dovelo do pojačane aktivnosti usmerene protiv okupatorskih snaga i SDK-a. Tvrdnje područnih komandanata — da je većinu napada podstakao neodgovoran starešinski kadar nižeg ranga — tek treba dokazati. Psihološka osnova za ovu obnovljenu aktivnost može se pronaći u želji da se povrati politički ugled, koji je praktično izgubljen u očima Saveznika, a navodno i u očima srpskog naroda, usled iznuđene saradnje sa nemačkim Vermahtom. U tom smislu, ovi nacionalistički aktivisti su nesumnjivo u suprotnosti sa opštim javnim mnjenjem, koje bi pozdravilo nagodbu između okupacione sile, srpske vlade i pokreta DM.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=784&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000780.] <br /> ({{jez-njem|"II. Feindlage. <br /> a) Serbien <br /> Die DM–Bewegung ist trotz der von DM gebilligsten Zusammenarbeit starker Cetnik–Verbände mit der deutschen Wehrmacht im Kampf gegen die eingebrochenen Tito–Kräfte in ihrem grundsätzlichen Haltung unverändert Feind geblieben. Dass Nachlassen des roten Drucks hat auch sofort eine verschärfte Aktivität gegenüber der Besatzungsmacht und dem SFK zur Folge gehabt. Es muss sich die Behauptung der Gebietsführer, dass die Mehrzahl der Überfalle durch unverantwortliche Unterführer hervorgerufen ist, erst noch beweisen. Der psychologische Grund für die neuerliche Aktivität könnte darin gefunden werden, das durch die notgedrungene Zusammenarbeit mit der deutschen Wehrmacht vor den Allierten tatsächlich und vor dem serbischen Volke vermeintlich verlorengegangene politische Prestige wiederzugewinnen. Damit stehen diese nationalen Aktivisten zweifellos im Gegensatz zur allgemeinen Volksmeinung, die einen Ausgleich zwischen der Besatzungsmacht, der serbischen Regierung und der DM–Bewegung begrüssen wurde."}})</ref>|Mjesečni izvještaj Komande Jugoistoka za period od 16.4 do 15.5.44. (23. maj 1944. godine)}} Major Erich Weyel se vrlo povoljno izjašnjavao o saradnji sa Mihailovićevim četnicima, zapažajući da su oni naklonjeniji oficirima Wehrmachta nasuprot policijskim službenicima ili političkim ličnostima: {{izdvojeni citat|Major Vajel izveštava o svojim iskustvima pri rukovođenju četničkim jedinicama. Oni [četnici] nameravaju da nastave borbu protiv komunista nakon kraćeg perioda oporavka. Žele da pregovaraju isključivo sa nemačkim oficirima, a ne sa [[Gestapo]]om ili diplomatama. [[Pavle Đurišić]] je bliski saveznik DM-a.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=661 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000657.] <br /> ({{jez-njem|"Major Weyel berichtet über seine Erfahrungen bei der Führung von Cetnikverbänden. Sie wollen weiterkämpfen gegen die Kommunisten nach einer gewissen Erholungszeit. Sie wollen nur mit deutschen Offizieren verhandeln und nicht mit de Gestapo und nicht mit Diplomate. Pavle Đurišić ist stark DM-[A]liiert."}})</ref>|Izvod iz ratnog dnevnika Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 27. maja 1944.}} U zapisniku generala Felbera s kraja maja 1944, apostofira se korištenje Mihailovićevih četnika i Ljotićevih dobrovoljaca za odbranu jugozapadne granice okupirane Srbije od partizanskog prodora: {{izdvojeni citat|Predviđeno je da se veći dio četnikâ Draže Mihailovića pošalje kući, da se najpouzdaniji koriste kao izviđači na granici, i da se dobrovoljci (SDK), poslije apsolutno neophodnog odmora i osvježenja, kasnije iskoriste kao graničari.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=817&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000813.] <br /> ({{jez-njem|"Es ist beabsichtigt, von den DM–Cetniks einen größeren Teil nach Hause zu schicken, die Zuverlässigsten als Aufklärer an der Grenze zu verwenden, und später das SFK nach einer unbedingt notwendigen Ruhepause und Auffrischung als Grenzschutz einzusetzen."}})</ref>|Zapisnik o putovanju za Niš i Sofiju 25-28.05.1944.}} General [[Edmund Glaise von Horstenau]], vršio je od 15. juna do 25. juna 1944. dužnost komandanta Jugoistoka, zamjenjujući generala Hansa Felbera, koji se po službenom zadatku nalazio u Njemačkoj. Opisujući u svom ratnom dnevniku stanje u Srbiji, tj. odnose između njemačkih i bugarskih okupacionih trupa, s jedne, kao i četnika i kvislinga, s druge strane, Horstenau navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|'''Nemci gotovo da nemaju svojih trupa u Srbiji'''. Postoji samo nekoliko policijskih jedinica. Najveći deo Srbije nalazi se pod kontrolom bugarskog okupacionog korpusa. Bugarskih vojnika nema samo u severozapadnom delu Srbije i Banata. No, bugarske trupe u Srbiji jesu najlošije bugarske jedinice. Tek što sam na kratko vreme preuzeo Vrhovnu komandu u Beogradu, dve bugarske čete, zajedno sa svojim oficirima, prebegle su partizanima kod Leskovca. Jedine trupe na koje je čovek mogao da se osloni u borbi protiv partizana bili su srpski dobrovoljci, a donekle i ruski. Upotrebljivi za borbu protiv partizana bili su i ljudi Draže Mihailovića. Vezu sa njim za mene je održavao jedan nemački major [Erich Weyel], nosilac odlikovanja „viteškog krsta“.<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 508.</ref>}} U vrijeme izvođenja [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Trumpf«]], u kojoj se [[4. grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]] pridružila njemačkim trupama u borbi protiv partizana, došlo je 14. jula 1944. u [[Kruševac|Kruševcu]] do sastanka vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera sa kapetanom [[Neško Nedić|Neškom Nedićem]], načelnikom štaba ove četničke formacije. Tom prilikom, Nedić je istaknuo da su „četnici u Englesku izgubili svako poverenje, pošto su ih Englezi izdali“, ponudivši svoje usluge u „borbi protiv komunizma“. General Felber je ocijenio da je riječ „o potpuno ozbiljnoj ponudi četnika koju treba prihvatiti“, s čim se složio i major Erich Weyel, oficir za vezu kod kapetana Nedića: {{izdvojeni citat|Neško Nedić je sada načelnik štaba četničke grupe koja se sa nama bori u akciji »Trumpf« i čija se jačina može proceniti na oko 10.000 ljudi. [...] Pošto su oni sami u borbi protiv komunizma i suviše slabi, uvideli su da moraju tražiti oslonac u nemačke oružane snage, ''kojima će se bezuslovno potčiniti sa puno poverenja''. Oni su spremni da se bore protiv komunizma svuda tamo gde bih ih ja postavio. Na drugoj strani, Nedić je molio ponovnu pomoć u vidu ''isporuke municije i naoružanja, a naročito teškog naoružanja''. Četnici su spremni da daju svaku garanciju da će se isporučeno naoružanje i municija upotrebiti samo protiv komunizma. [...] Neško Nedić je još jednom molio za poverenje ne samo ovdašnjih nemačkih komandi nego i čitavog nemačkog naroda, kao i za priznanje srpskog naroda kao najvećeg neprijatelja komunizma na Balkanu. ''Kao dokaz svog unutarnjeg raspoloženja ponudio je da se lično dalje bori na [[Istočni front|istočnom frontu]] posle čišćenja Srbije od komunizma'' i siguran je da bi to, slično njemu, učinio i jedan veliki broj četnika.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_93.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 15. jula 1944. Komandi Grupe armija »F« o razgovoru vođenom 14. jula 1944. u Kruševcu, sa četničkim komandantom Neškom Nedićem u vezi zajedničkih dejstava protiv jedinica NOV i POJ]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=734&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frames no. 000725—000726.] <br /> ({{jez-njem|"Nesko Nedić ist z.Zt. Chef des Stabes der beim Unternehmen "Trumpf" mit uns kämpfenden Cetnikgruppe, deren Stärke auf etwa 10 000 Mann zu schätzen ist. <br /> Da sie im Kampf gegen den Kommunismus alleine zu schwach seien, sähen sie ein, dass sie Anlehnung an die deutsche Wehrmacht suchen müssten, der sie sich voller Vertrauen bedingungslos unterstellten. Sie seien bereit, gegen den Kommunismus zu kämpfen überall da, wo ich sie hinstellen würde. Auf der anderen Seite erbat Nedić erneut Unterstützung durch Lieferung von Munition und Waffen, insbesondere schweren Waffen. Die Cetniks seien bereit, jegliche Garantie zu bieten, dass das Gelieferte nur gegen den Kommunismus verwendet würde. <br /> Nesko Nedić bat nochmals um Vertrauen nicht nur der hiesigen deutschen Stellen, sondern des ganzen deutschen Volkes und um Anerkennung des serbischen Volkes als stärksten Feind des Kommunismus auf dem Balkan. Als Beweis seiner inneren Haltung bot er sich an, nach Säuberung Serbiens vom Kommunismus für seine Person an der Ostfront weiterzukämpfen, und er sei sicher, dass auch eine grosse Anzahl Cetniks es ihm gleich tun würde."}})</ref>|Izvještaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka Komandi Grupe armija »F« od 15. jula 1944. godine}} Oportuni stav generala Draže Mihailovića i njegovih komandanata, sračunat na skoro njemačko povlačenje, dok bi u međuvremenu okupatora trebalo što više iskoristiti za uništenje glavnog neprijatelja ([[NOVJ]]), zapažen je od strane oficirâ Armijske grupe »F«, prilikom savjetovanja sa specijalnim izaslanikom Ministarstva vanjskih poslova [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Hermann Neubacher|Hermannom Neubacherom]], krajem jula 1944. godine: {{izdvojeni citat|Četničko pitanje: Njemačka je za DM neprijatelj br. 2 — neprijatelj br. 1 su komunisti. DM računa — uostalom, kao i ostale banditske vođe — na skoro povlačenje Nijemaca iz zemlje. Nastojanje za očuvanjem snage četničkih jedinica je prvenstveno sračunato na trenutnu i docniju borbu protiv komunizma. U cilju ostvarivanja ove namjere, DM je tražio velike količine oružja, što je, naravno, bilo odbijeno. Pojedinačni ugovori sa četničkim komandantima (npr. Neško Nedić, Keserović itd.), koji osiguravaju ograničenu lokalnu i taktičku saradnju u borbi protiv komunista, nisu rizični i mogu se nastaviti. Oni su u ovom momentu — i samo u ovom — povoljni za nas, jer odgovaraju našim interesima. Oni ne znače podršku za veliki obračun između nacionalnih Srba i Titovih komunista, koji se ima tek odigrati u daljnoj budućnosti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=695&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000686.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikfrage: <br /> Deutschland ist für D.M. nur noch der Feind No. 2. Feind No. 1 sind die Kommunisten. D.M. rechnet – wie auch andere Bandenführer – mit einem baldigen Abzug des Okkupators. Das Interesse an Erhaltung der Kampfkraft aller Cetnik–Banden gilt in erster Linie der derzeitigen und späteren Auseinandersetzung mit dem kommunistischen Widerpart. <br /> D.M.s Forderungen nach grossen Mengen von Waffen, die vorstehende Absicht praktisch ermöglich sollen, kann selbstverständlich nicht ersprochen werden. Einzelabmachungen mit Unterführern (z.B. Nesko Nedic, Keserovic usw.), die dem gemeinsamen örtlichen und durch die Lage bedingten jeweiligen Kampf gegen die Tito–Banden dienen, können ohne Risiko eingegangen werden, da sie für den Augenblick – und nur für diesen – zugleich deutschen Interessen entgegenkommen, eine Unterstützung für den Kampf von übermorgen, d.h. für die grosse Auseinandersetzung der nationalen Serben mit dem Kommunisten Titos jedoch nicht bedeuten."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka Armijske grupe »F« (Heeresgruppe F) sa izaslanikom Neubacherom održanog 30. jula 1944. godine}} Major Weyel je još od kraja aprila 1944. godine tijesno surađivao s kapetanom Neškom Nedićem (general Kurt von Geitner je 28. IV zabilježio da je formirana „nova Borbena grupa major[a] Vajel[a]“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=632&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000628—000629.] <br /> ({{jez-njem|"Neue Kampfgruppe Major Weyel."}})</ref>) u koordiniranju njemačko-četničkih operacija protiv partizana.<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> U izvodu iz ratnog dnevnika Armijske grupe »F« za 18. jul 1944.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=978&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000837.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Major v.Geitner unterrichtet Oberst i.G. Selmayr über neue Lage in Serbien: Am 17.7. eröffneten rote Kräfte südl. Korsumlja [sic!] (S–Serbien) Angriff gegen Cetnikverband. unter Major Weyel. Cetnik zum Ausweichen in NW–Richtung gezwungen. Zielsetzung der Kommunisten wahrscheinlich lokale Verschiebung einer Division, da für Offensive Richtung Ibartal, vorherige Versammlung stärkerer Kräfte notwendig gewesen wäre. Abwehr nur durch Cetnik, nach Ibartal ein weiteres Russenbtl. als Sicherheitskoeffizient unter Schwächung der neu aufgebauten Drinaverteidigung verschoben."}})</ref> navedeno je da je ovo savezništvo, makar taktičko, još uvijek na snazi: {{izdvojeni citat|''General fon Gajtner obaveštava generalštabnog pukovnika Zelmajera o novoj situaciji u Srbiji'': <br /> Dana 17. 7. crvene snage otpočele su napad južno od Kuršumlije (južni deo Srbije) na četničke jedinice pod komandom majora Vajela. Četnici su bili prinuđeni da se povuku u pravcu severozapada. Cilj komunista je verovatno lokalno pomeranje jedne divizije, pošto bi za ofanzivu u pravcu Ibarske doline bilo potrebno prethodno prikupljanje jačih snaga. Odbrana počiva samo na četnicima, a upućen je još jedan bataljon Rusa kao koeficijent sigurnosti, uz slabljenje organizovane odbrane na Drini.}} U dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 26. jul 1944. godine, četničkim se jedinicama odaje priznanje za krupne usluge koje su u vrijeme [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Kehraus«]] učinili okupatoru defanzivnim dejstvima pri zadržavanju glavnine snagâ NOVJ: {{izdvojeni citat|''Srbija: Operacija »Kehraus«'' [Čistka]: <br /> Očigledno da je glavnina neprijateljskih snaga snažno potučena i kao takva povukla se preko srpsko-albanske demarkacione linije. Dodir sa neprijateljem održava se samo sa zaštitnicama. Operacija je time završena, naknadno čišćenje se produžava borbenim grupama koje učestvuju. Mada se u toku operacije nije uspelo u razbijanju glavnine neprijateljskih snaga, ipak je pošlo za rukom, naročito masovnom upotrebom četnika, da se osujeti namera neprijatelja da prodre u pravcu Ibra. U prostoru Sokobanje, pod pritiskom naših i četničkih snaga, delovi bandi prešli su, pod borbom sa jedinicama iz pripravnosti za zaštitu železnice, prugu Zaječar — Knjaževac u pravcu bugarske granice, dok je glavnina, uz velike gubitke u borbama sa četnicima, prodrla u prostor Aleksinca. Od 23. 7. četničke grupe su prodrle preko Save u Srem i tamo se od tog vremena nalaze u borbi sa komunistima. U ostalim delovima Srbije lokalna delatnost bandi, dok se u Banatu vrše neprekidne sabotaže u žetvi.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=204&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6289457—6289458.] <br /> ({{jez-njem|"SERBIEN: ”KEHRAUS” MASSE FD–KRAEFTE ANSCHEIN. STARK ANGESCHLAGEN, UEBER SERB–ALB. DEMARKATIONSLINIE AUSGEWICHEN. FD–BERUEHRUNG NUR NOCH MIT NACHHUTEN. UNTERNEHMEN DAMIT ABGESCHLOSSEN, NACHSAEUBERUNG DURCH BETEILIGTE KGRN. FORTGESETZT. WENN ES IM VERLAUF DES UNTERNEHMENS NICHT GELANG MASSE FD–KRAEFTE ZU SCHLAGEN, SO IST ES DOCH, INSBESOND. DURCH MASSENEINSATZ DER CETNIKS GELUNGEN, FD–ABSICHT, IN RICHTUNG IBAR VORZUSTOSSEN, ZU VEREITELN. UNTER DRUCK EIG. UND CETNIK KRAEFTE BANDEN RAUM SOKOBANJA MIT TLN. UNTER KAMPF MIT ALARMEINHEITEN BAHNLINIE ZAJEZAR KNJAZEVAC RICHTUNG BULGAR GRENZE UEBERSCHRITTEN, MIT MASSE UNTER VERLUSTREICHEN KAEMPFEN MIT CETNIKS BIS IN RAUM ALEKSINAC VORGEDRUNGEN. SEIT 23.7. CETNIKS–GRUPPEN UEBER SAVE NACH SYRMIEN VORGEDRUNGEN UND DORT SEITDEM IM KAMPF MIT KOMM. IM UEBRIGEN SERBIEN OERTL. BANDENTAETIGKEIT, BANAT ANHALTENDE ERNSTSABOTAGE.}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga (26. VII 1944)}} Nakon dva dana, poslat je iz Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Wehrmachta sljedeći dopis: {{izdvojeni citat|Srbija: <br /> Završni izvještaj [o operaciji] „Kehraus“: Uz približno 70 sopstvenih mrtvih iz svih borbenih grupa koje su učestvovale (uključujući četnike), izbrojano 363 mrtva neprijatelja, 464 zarobljenika i dezertera.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=247&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000242.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: <br /> Abschlussmeldung "Kehraus": Bei etwa 70 eig. Toten aller beteiligten Kgrn. (einschl. Cetniks) 363. gez. Fd.–Tote, 464 Gefangene und Überläufer.}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga (28. VII 1944)}} 27. jula 1944, centrali u Berlinu javljali su iz komande Grupe armija »F«: „Srbija: Glavnina snažno potučenih neprijateljskih snaga u operaciji »Keraus«, koja se povukla ka jugu, ponovo je, posle neuspelog pokušaja da se povuče u oblast Albanije, napadnuta od strane Borbene grupe »Dizener« i četnika u prostoru jugoistočno od [[Medveđa|Medveđe]]. Gubici neprijatelja u akciji »Keraus« na dan 24. i 25. 7.: 29 mrtvih, 302 zarobljena, 8 mitraljeza, 2 minobacača i preko 200 pušaka.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=210&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289463.] <br /> ({{jez-njem|3.) SERBIEN <br /> MASSE DER BEI ”KEHRAUS” STARK ANGESCHLAGENEN UND NACH S AUSGEWICHENEN FD.– KRAEFTE NACH MISSLUNGEN VERSUCH IN ALBAN. GEBIET AUSZUWEICHEN, IM RAUM SO MEDVEDJA DURCH. KGR. DIESENER UND CETNIKS ERNEUT ANGEGRIFFEN. FEINDVERLUSTE ”KEHRAUS” AM 24. U. 25.7.: 29 GEZ. TOTE, 302 GEFANGENE, 8 M. G., 2 GR. W. UEBER 200 GEWEHR.}})</ref> Sjutradan, sumirani su rezultati ove operacije: „U Srbiji operacija »Keraus« je postigla potpuni uspeh; neprijatelj je bio prinuđen da izmakne u pravcu juga. Pošlo nam je za rukom da prodorom u pravcu Ibarske doline osujetimo njegovu nameru.“<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/> Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka za 30. jul 1944, takođe upućen Vrhovnoj komandi njemačkog Wehrmachta, bilježi da jedinice JVuO nastavljaju davati doprinos naporima okupatora u slamanju ofanzive koju je NOVJ poduzela u južnoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Prilikom nastavljanja čišćenja u operaciji »Keraus«, dijelovi neprijateljskih snaga istočno od [[Lebane|Lebana]] prodrli su u pravcu sjevera. Glavnina je napadnuta u prostoru Lebana od strane Borbene grupe »Dizener« i četnikâ. 5. policijski puk (bez III bataljona) stupio je u akciju sa istoka. Borbene grupe 27. bugarske divizije (5 bataljona) ponovo će stupiti u akciju 31. 7. u cilju naknadnog čišćenja iz doline Toplice u pravcu juga. Neprijateljski gubici — 27. 29. 7. Kod Borbene grupe »Dizener« i četničke grupe »Vajel«: 117 izbrojanih mrtvih [neprijatelja], 604 zarobljenih; zaplijenjeno 9 mitraljeza, 5 automobila, 5 minobacača, 560 pušaka, 6 radio-uređaja, velike količine municije i [vojne] opreme svake vrste.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=221&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6289474—6289475.] <br /> ({{jez-njem|"3.) SERBIEN: <br /> BEI NACHSAEUBERUNG ”KEHRAUS” TLE. FD–KRAEFTE O LEBANE NACH N VORGEDRUNGEN. MASSE RAUM S LEBANE DURCH KGR. DIESENER UND CETNIKS ANGEGRIFFEN. POL. RGT. 5 OHNE ROEM 3. ) VN O ANGESETZT. <br /> KGR. 27. BULG. DIV. (5 BTLNE) ANTRITT 31. 7. ERNEUT ZUR NACHSAEUBERUNG AUS TOPLICA – TAL NACH S. FEINDVERLUSTE 27.<br /> 29.7.: BEI KGR. DIESENER UND CETNIK–GRUP[P]E WEYEL: 117 GEZ. TOTE, 604 GEFANGENE, 9 MG, 5 M PI, 5 GR W., 560 GEWEHRE, 6 FUNKGERAETE, GROSZE [sic!] MENGEN MUN. UND GERAET ALLER ART.}})</ref>}} Nakon što je krajem jula i početkom avgusta 1944. došlo do »naknadnog čišćenja«<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1028&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000886.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: <br /> Nachsäuberung "Kehraus" Fd.–Kräfte beiderseits Lebane gegen Bulgaren, die hohe Verluste an Waffen und Vermissten, nach N vorgedrungen. <br /> Absicht: Zerschlagen Fd.–Kräfte beiderseits Strasse Medvedja – Lebane mit Kgr. Diesener, Tln. Cetnikgruppe Weyel und 5 Btln. 27.bulg.Div."}})</ref> u ovoj operaciji, 6. VIII Vrhovna komanda Wehrmachta zaključuje: {{izdvojeni citat|Srbija: Protiv neprijateljskih raštrkanih grupa koje su prodrle prema istoku i na mnogim mestima prešle Ibar upućeni su delovi četničke grupe »Vajel« iz prostora Brus u pravcu planine Kopaonik. Operacija »Keraus« je završena.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=266&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289519.] <br /> ({{jez-njem|"3.) SERBIEN: GEGEN DIE AN MEHREREN STELLEN UEBER IBAR NACH O VORGEDRUNGENE FDL. SPLITTERGRUPPE TLE. CETNIKGRUPPE WEYEL AUS RAUM BRUS RICHTUNG KOPAONIK– GEBIRGE IM VORGEHEN. <br /> ”KEHRAUS” BEENDET.}})</ref>}} Komanda Jugoistoka obavještava 11. avgusta 1944. da se Rasinsko-toplička grupa korpusa JVuO, pod komandom potpukovnika Dragutina Keserovića, i formalno stavila pod komandu njemačkog Wehrmachta tokom [[Topličko-jablanička operacija 1944|Topličko-jablaničke operacije]]: {{izdvojeni citat|Situacija kod Borbene grupe Diesener mirna. Četnička grupa Keserovića se dobrovoljno stavila pod komandu Borbene grupe Diesener. Obnovljen napad na neprijateljske snage južno od Lebana uslijediće 13. VIII.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=288&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289541: Dnevni izvještaj komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 10. augusta 1944 (11. august 1944.).] <br /> ({{jez-njem|"C ) LAGE BEI KGR. DIESENER RUHIG. <br /> CETNIK–GRUPPE KESEROVIC FREIW. UNTER BEFEHL KGR. DIESENER GETRETEN. <br /> ERNEUTER ANGRIFF GEGEN FD– KRAEFTE S LEBANE LAEUFT AM 13.8. AN."}})</ref>|Izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Vermahta za 10. avgust 1944. godine}} Neposredna četničko-nemačka operativna saradnja ponovila se i prilikom nemačkih operacija [[Operacija "Trumpf"|"Trumpf"]] i [[Operacija "Halali"|"Hallali"]] u jablaničko-topličkoj oblasti protiv [[21. srpska divizija NOVJ|21]]. [[22. srpska divizija NOVJ|22]]. [[24. srpska divizija NOVJ|24]]. i [[25. srpska divizija NOVJ|25]]. divizije NOVJ tokom jula i avgusta 1944. {{izdvojeni citat|Ministar [[Nojbaher]] konstatuje da je premijer [[Milan Nedić|Nedić]] — ukazujući na neudovoljene zahteve za oružjem ponovno izrazio nameru da demisionira — verno služio nemačkim interesima. Slično je i s Mihailovićem, koji se do danas trudio da ne zauzme neprijateljsko držanje prema okupatoru. To isto Važi i za ostale vodeće Srbe, koji su se, pod parolom »Dajte nam oružje — onda pripadamo Vama«, lojalno držali.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_231.htm Zabeleška obaveštajne grupe nemačkih komandi na Jugoistoku od 30. avgusta 1944. sa savetovanja u štabu komande Jugoistoka o aktuelnim pitanjima saradnje sa Dražom Mihailovićem i razvoju celokupne situacije na području Jugoistoka]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=980&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000974—000978.] <br /> ({{jez-njem|"Hierzu stellt Minister Neubacher fest, dass Ministerpräsident Nedic – der unter Hinweis auf die unerfüllten Waffenwünsche erneut Rücktrittsabsichten geäussert habe – in gutem Glauben zur deutschen Sache handelte. Ähnlich verhält es sich bei DM, der sich bis heute bemüht habe, keine feindselige Haltung dem Okkupator gegenüber einzunehmen. Das gleiche gilt für die anderen führenden Serben, die sich unter dem Motto: "Gebt uns Waffen – dann gehören wir zu Euch!" loyal verhalten hätten."}})</ref>|Nemački obaveštajni izveštaj od 30. avgusta 1944.}} Ove tri operacije (»Kehraus«, »Trumpf« i »Halali«) poznate su u jugoslovenskoj vojnoj istoriografiji pod objedinjenim nazivom '''Topličko-jablanička operacija'''. Cilj antipartizanske koalicije bio je sprječavanje prodora Operativne grupe divizija NOVJ preko masiva [[Kopaonik]]a i njenog spajanja sa partizanima u Toplici i Jablanici. Budući da njemački okupator na tlu Srbije nije raspolagao frontovskim, već policijskim i teritorijalnim trupama, najznačajniju ulogu okupator je namijenio četnicima generala Mihailovića (4. grupa jurišnih korpusa JVuO, Rasinsko-toplička grupa korpusa, Južnomoravska grupa korpusa). Major Erich Weyel je za vrijeme izvođenja operacije boravio u štabu potpukovnika Račića. U okviru operacije bilo je angažovano između 10.000 i 14.000 četnika.<ref>Gaj Trifković, ''The Key to the Balkans: The Batlle for Serbia 1944.'', str. 537.</ref> Ovo predstavlja najveći broj do tada angažovanih srbijanskih četnika u nekom vojnom poduhvatu.<ref name="yuhistorija.com"/> === Desant na Drvar (1944) === {{main|Desant na Drvar}} Za [[Desant na Drvar]] (operacija »Rösselsprung«), preduzet maja i juna 1944, komanda [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]] je angažirala oko 16.000 njemačkih vojnika i tri hiljade [[Momčilo Đujić|Đujićevih]] četnika.<ref name="Pop izdaje">[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.]</ref> Četnici su bili dragoceni kao nemački informatori, pa su upravo oni doneli Nemcima tačan podatak o lokaciji Titovog štaba: {{izdvojeni citat|Prema četničkim podacima, Tito se nalazi u drvarskoj pećini, prema drugim izvorima u Oštrelju sjeverno od Drvara.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=459&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000455.] <br /> ({{jez-njem|"IIc: Tito nach Cetnikmeldg. in Höhle Drvarska Pecina bei Drvar, nach anderer Meldg. in Ostrelj N Drvar."}})</ref>|Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog korpusa]] za 10. mart 1944.}} U izvještaju 2. oklopnoj armiji iz [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], poslatom 19. maja 1944. godine, navedeno je da će četničke jedinice biti u potpunosti podređene njemačkom Wehrmachtu u ovoj operaciji: {{izdvojeni citat|''Telegram K-di 2. okl. armije'' Tiče se: »Reselšprunga« [...] 7) Ojačani 105. SS-izv. bat. sa potčinjenim 369. izv. bat. napada X-dana, nastupajući od Livna duž Livanjskog polja preko Bosanskog Grahova na Drvar, sprečava neprijateljske proboje prema jugoistoku i razbija neprijateljski komandni aparat. U Bosanskom Grahovu naši četnici, u Drvaru naši padobranci.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_63.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. maja 1944. Komandi 2. oklopne armije o izvršenim pripremama i zadacima potčinjenih jedinica za operaciju »Reselšprung«]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=724&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frames no. 000715—000716.] <br /> ({{jez-njem|"Fernschreiben An PzAOK 2 <br /> Betr. Rösselsprung <br /> 7.) Verstärkte SS–AA 105 mit unterstellter AA 369 stösst am X–Tag antretend von Livno entlang Livanskopolje über Bosn.Grahovo auf Drvar vor, verhindet feindl. Ausbruch nach Südosten und zerschlägt feindl. Führungsapparat. In Bosn.Grahovo eigene Cetniks, in Drvar eigene Fallschirmjäger."}})</ref>}} Komanda Druge oklopne armije je uzvratila XV brdskom armijskom korpusu dopisom od 21. maja 1944. iz kojeg se zaključuje da se četnici nalaze pod komandom majora Ernsta Benescha iz divizije [[Brandenburger]], kao i da se za njih počeo koristiti službeni naziv »[[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|Hrvatska borbena zajednica]]«: {{izdvojeni citat|1) Crveni komandni centar u Drvaru (po svoj prilici Vrhovni štab Tito, u Drvaru, na staroj stočnoj pijaci, Američka vojna misija Trninić Breg, u Prnjavoru Engleska vojna misija, preostala Ruska misija neotkrivena). Treba računati sa mesnim obezbeđenjem, pre svega na visovima severoistočno, istočno i zapadno od Drvara, u datom slučaju i na protivvazdušnu odbranu. Dalji podaci o neprijatelju postepeno se saopštavaju komandantu 500. padobranskog lov. bat. od strane Ic K-de 2 okl. armije i majora Beneša. 2) Operacija »Reselšprung« treba da ukloni crveni komandni centar oko Drvara. Komandovanje »Reselšprung«: XV brd. AK, istaknuto komandno mesto Bihać. Za operaciju »Reselšprung« nastupaju X-dana (spuštanje padobranskog lov. bat.) na Drvar: [...] d) Ojačana Borbena grupa 1. puka »Brandenburg« (bez 1. bat.) sa potčinjenom Hrvat. borbenom zajednicom, od Knina na Bosansko Grahovo, odatle u više borbenih grupa protiv linije Prekaja (14 km ji. od Drvara) — Drvar. Zadatak: Doček bandi i štabova koji se povlače prema jugu. Grupe nose maskirno odelo. 3) 500. SS-padobranski lov. bat., komandant šturmbanfirer Ribka, sa potčinjenom SS-padob. nast[avnom] četom (očekuje se konačno odobrenje [[Heinrich Himmler|rajhsfirera SS]]), 40 ljudi odreda »Beneš« i 6 ljudi kontraobaveštajne službe spuštaju se X-dana, u trenutku što je moguće ranije, u crveni komandni centar Drvar i uklanjaju munjevitim napadom naročito Vrhovni štab Tito, kao i ostale crvene komandne štabove i savezničke, odnosno ruske vojne misije.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_66.htm Naređenje Komande 2. oklopne armije od 21. maja 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa za dejstva u operaciji »Reselšprung«]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=698&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frame no. 000690.] <br /> ({{jez-njem|"1.) Rotes Führungszentrum in DRVAR (voraussichtlich Hauptstab TITO DRVAR am alten Viehmarkt, amerik.Mil.Missionen TRNIC BREG, in PRNJAVOR engl.Mil.Mission, Verbleib russ.Mission nicht geklärt). Mit örtlichen Sicherungen, vor allem auch auf den Höhen NO, O und W DRVAR, gegebenenfalls auch mit Flak, ist zu rechnen. Weitere Feindfeststellungen werden an Kdr. Fallschirmjäg.Btl.500 durch Pz.AOK.2 I c und Major BENESCH laufend übermittelt. <br /> 2.) Das rote Führungszentrum um DRVAR soll durch das Unternehmen "RÖSSELSPRUNG" ausgeschaltet werden. <br /> Führung "RÖSSELSPRUNG": XV.Geb.AK., vorgeschobener Gefechtsstand BIHAC. <br /> Zu "RÖSSELSPRUNG" treten am x–Tag (Absprungtag des Fallschirmjäg–Btl.) auf DRVAR an: <br /> d) Kampfgruppe verst. 1.Rgt.Brandenburg (ohne I.Btl.) mit unterstellten kroat. Kampfgemeinschaften von KNIN auf BOS.GRAHOVO, von dort in mehreren Kampfgruppen gegen Linie PREKAJA (14 SO DRVAR) – DRVAR. Auftrag: Auffangen von nach Süd ausweichenden Banden und Stäben. Gruppe trägt Tarnbekleidung. <br /> 3.) SS–Fallschirmjäg.Btl.500, Führer Sturmbannführer RYBKA mit unterstellter SS–Fallsch.Ausb.Komp. (endgültige Genehmigung Reichsführer SS steht noch aus), 40 Mann Abt. BENESCH und 6 Mann Abwehr landet am X–Tag zum frühest möglichen Zeitpunkt in roten Führungszentrum DRVAR und schaltet in blitzatrigem Zugriff insbesondere den Hauptstab TITO sowie weitere rote Führungsstäbe und allierte bzw. russ.Mil.Missionen aus."}})</ref>}} U izvještaju poslatom 12. juna 1944, oficiri 1. puka »Brandenburg« kritički su se osvrnuli na doprinos u borbi četničkih jedinicâ (i ovdje nazvanih »Hrvatska borbena zajednica« — ''Kroatische Kampfgemeinschaft (KKG'')) tokom operacije »Rösselsprung«. I pored toga, njemački oficiri, što je čest običaj tokom okupacije Jugoslavije, ističu vrijednost davanja pravovremenih i kvalitetnih informacija od strane pripadnika JVuO: {{izdvojeni citat|10.) Saradnja sa jedinicama K.K.G. neprestano nailazi na poteškoće usljed nedisciplinovanosti njihovog ljudstva, haotične unutrašnje političke situacije i problema sa snabdijevanjem hranom i — prije svega — municijom. Njihova velika brojnost nema nikakvog značaja prilikom ozbiljnih borbenih dejstava. Jedina korist koju je puk imao od prisustva ovih jedinicâ ogledala se u tome što je bio stalno obavještavan o kretanju neprijatelja i njegovoj približnoj jačini, čime mu je bilo omogućeno da pojača vlastite mjere sigurnosti. Stoga se prilikom planiranja ofanzivnih dejstava [puk] mora isključivo osloniti na sopstvene borbene snage.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=739&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frame no. 000731.] <br /> ({{jez-njem|"10.) Die Zusammenarbeit mit den K.K.G. stösst immer wieder auf Schwierigkeiten auf Grund der Undiszipliniertheit ihrer Angehörigen, Verwirrung der innerpolitischen Verhältnisse und in Fragen der Versorgung mit Verpflegung und vor allem mit Munition. Die hohe Zahl ihrer Kopfstärke hat keinerlei Bedeutung bei ernsthaften Kampfhandlungen. Den einzigen Nutzen, den das Regiment durch die Anwesenheit dieser Verbände hatte, bestand darin, daß das Regiment laufend über den Stand der Feindbewegungen und die ungefähre Stärke des Gegners orientiert war und die eigenen Sicherungen damit verdichten konnte. Beim Ansatz eigener Angriffs–Unternehmen darf deshalb nur mit eigener Gefechtsstärke gerechnet werden."}})</ref>}} Nemci su nakon operacije ocenili da četnici izviđačke zadatke izvršavaju besprijekorno, vođstvo im je dobro, ljudstvo naviklo na fizičke napore. Nemci zaključuju da su im četnici "neophodni su pri osiguranju komunikacija, posebno zbog pomanjkanja vlastitih trupa".<ref>NAW, T-314, Roll 566, 000048-9: Izvještaj obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa o rezultatima formiranja „Hrvatskih borbenih grupa“ (30. juni 1944).</ref> === Mihailovićeva ponuda Nemcima (1944) === {{Poseban članak|Ponuda Draže Mihailovića Adolfu Hitleru}} [[Datoteka:First Vrede sa četnicima.jpg|thumb|Nemački kapetan von Wrede i četnički komandanti kapetan [[Nikola Kalabić]], major [[Dragoslav Račić]] i kapetan [[Neško Nedić]], nakon potpisanog sporazuma o zajedničkoj borbi protiv partizana, u Topoli 11. avgusta 1944. (''nemački izvor'')<ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_536.jpg Wredeova zabeleška str.1]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_537.jpg Wredeova zabeleška str.2]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_538.jpg Wredeova zabeleška str.3]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_539.jpg Wredeova zabeleška str.4]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>]] Tokom jula i avgusta [[1944]]. intenzivirani su kontakti između predstavnika nemačke komande Jugoistoka [[Herman Nojbaher|Nojbahera]], predsednika vlade [[Milan Nedić|Nedića]] i predstavnika Mihailovića.<ref>[http://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B8%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%83_%D1%81_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_14.7.1944. Nemački izveštaj o razgovoru s četnicima od 14.7.1944]</ref> Njemačka strana je nakon sastanka između predstavnika Obavještajnog odjeljenja komandanta Jugoistoka i trojice visokih oficira JVuO, Mihailovićevih izaslanika ([[Dragoslav Račić]], [[Neško Nedić]] i [[Nikola Kalabić]]), održanom u Topoli 11. avgusta 1944, na osnovu ponude JVuO zaključila da se „političko zauzimanje stava Draže Mihailovića i njegovog pokreta potpuno izmenilo. Oni su spremni da u potpunosti sa nama sarađuju“. Mihailovićevi izaslanici su stavili do znanja da je za JVuO najvažnije objedinjavanje domaćih antikomunističkih snaga, opšta mobilizacija i „stvaranje jedne srpske nacionalne armije za uništenje komunizma u Srbiji“. Pošto je za ostvarenje tog cilja bila neophodna njemačka dozvola i naoružanje, JVuO je bila spremna da se obaveže na lojalnost i vjernost okupatoru.<ref name="yuhistorija.com"/> Rittmeister Fürst von Wrede citira riječi četničkih oficira sa sastanka: {{izdvojeni citat|»Srbi, koje vi niste poznavali, ipak se bore za vas. Mi se obavezujemo našom časnom oficirskom rečju da ćemo biti verni. Pokret Draže Mihailovića je spreman da dâ sve garancije koje Nemci budu zahtevali. '''Naše smrtno neprijateljstvo protiv komunizma je najbolja garancija naše vernosti'''. Nas ne interesuje budućnost, svejedno kako će se rat završiti, mi smo odlučili, ako tako mora biti, da viteški propadamo.«<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_227.htm Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 11. avgusta 1944. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića o uslovima za sastanak Draže Mihailovića sa Nojbaherom]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000502.] <br /> ({{jez-njem|"Die Serben, die Ihr nicht bekannt habt, aber kämpfen für Euch. Wir verpflichten uns mit unserem Offz.Ehrenwort, dass wir treu sein werden. Die DM—Bewegung ist bereit, sämtliche von den Deutschen verlangten Garantien zu geben. Unser Todfeindschaft gegen den Kommunismus ist die beste Garantie für unsere Treue. Die Zukunft interessiert uns nicht, gleichgültig wie der Krieg ausgehen mag, wir sind entschlossen, wenn es sein muss, ritterlich zugrunde zu gehen."}})</ref>}} Rittmeister Fürst Wrede je sumirao predloge predstavnika Draže Mihailovića na sledeći način: {{izdvojeni citat| 1. DM želi da razgovara sa opunomoćenikom [[Hitler|firera]] za jugoistočni prostor. 2. On teži okupljanju svih nacionalnih srpskih snaga. 3. Mobilizacija i naoružavanje svih za oružje sposobnih Srba za borbu protiv komunizma. Naoružavanje i vođstvo pod nemačkim Vermahtom. 4. DM moli da sam ostane u ilegali. 5. Pripadnici DM—pokreta ne treba da budu u nemačkim uniformama. 6) Mesto sastanka ne treba ni u kom slučaju da bude Beograd ili neki veći grad.<ref name="B0_11 1944">[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_11.8.1944. Nemački zapisnik sa pregovora sa četnicima 11.8.1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000502—000503.] <br /> ({{jez-njem|"1.) DM wünscht mit dem Bevollm. des Führers für den Südostraum zu sprechen. <br /> 2.) Er fordert Zusammenschluss aller nat. serb. Kräfte. <br /> 3.) Mobilisierung und Bewaffnung aller waffenfähigen nat. Serben zum Kampf gegen den Kommunismus. Ausrüstung und Führung durch die deutsche Wehrmacht. <br /> 4.) DM bittet selbst illegal bleiben zu können <br /> 5.) Die Angeh. der DM–Bewegung sollen nicht in dt. Uniform gekleidet werden. <br /> 6.) Ort der Zusammenkunft soll keinesfalls Belgrad oder eine grössere Stadt sein."}})</ref>}} O saradnji sa četnicima Draže Mihailovića u jednoj se njemačkoj preporuci s početka avgusta 1944. navodi: {{izdvojeni citat| ''Saradnja sa četničkim bandama'' Komandantu Jugoistoka upućen je dopis Ob. od./oficir Abvera str. pov. br. 6161/44, u vidu naređenja, o isporuci oružja i municije četničkim bandama i o saradnji između nemačkih operativnih jedinica i pojedinih lojalnih četničkih bandi u cilju zajedničke borbe protiv komunističkog neprijatelja. Postavljanjem oficira za vezu u četničkim bandama treba njihovo držanje stalno nadzirati.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1035&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000893.] ({{jez-njem|"Zusammenarbeit mit Cetnik—Banden. An den Mil.Befh. Südost ergeht mit Ic/AO Nr. 6161/44 g. Kdos. v. 2.8.44 ein Befehlschreiben über die Belieferung der Cetnikbanden mit Waffen und Munition und über die Zusammenarbeit zwischen deutschen Verbänden und einzelnen lojal erscheinen den Cetnik—Banden für Zwecke des gemeinsamen Kampfes gegen den kommunistischen Feind. Durch Abstellung von Verbindungsoffzen.zu den Cetnik—Banden ist deren Verhalten laufend zu überwachen."}})</ref>}} U večernjem izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 16. avgusta 1944, prenosi se vijest da je general Draža Mihailović, u koordinaciji sa predsjednikom srpske vlade generalom Milanom Nedićem, pred okupacione vlasti iznio ponudu o »potpunom potčinjavanju četničkih jedinica«: {{izdvojeni citat| Srbija: Sporazumno sa Nedićem, Draža Mihailović je ponudio nemačkom komandovanju potpuno potčinjavanje četničkih jedinica. Pored postojanja problema davanja talaca, unutrašnjih srpskih suprotnosti i ponude za lični dogovor Draže Mihailovića sa specijalnim opunomoćenikom Ministarstva inostranih poslova, sada postoji samo zahtev za oružje za zajedničku borbu. Srpska vlada je jednovremeno zamolila prijem kod komandanta Jugoistoka i verovatno će tom prilikom biti iznesena i namera o njenoj ostavci.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1090&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000948.] <br /> ({{jez-njem|"In Übereinstimmung mit Nedic hat DM dtsch. Führung volle Unterstellung der Cetnik Verbände angeboten. Bei Geiselgestellung, Einstellung alle Innerserbischen Gegensätze und Angebot persönlicher Aussprache DM mit Sonderbevollm.Ausw.Amtes liegt allein Waffenforderung für den gemeinsamen Kampf vor. Serbische Regierung hat zugleich um Empfang bei Mil.Befh. Südost ersucht und wird dabei voraussichtl. Rücktrittsabsicht vortragen."}})</ref>}} Povodom Mihailovićevog predloga, 17. i 18. avgusta je održan sastanak na najvišem nivou u nemačkoj komandi Jugoistoka. Tu su još jednom sumirani Dražini predlozi: {{izdvojeni citat| a) Bezuslovno obećanje, da nijedan nemački vojnik neće biti napadnut od četnika. Davanje talaca. b) Zajednička borba isključivo protiv komunista u cilju uspostavljanja mira i reda. Nemci i četnici ne moraju biti neprijatelji. c) Neprijatelj br. 1 su komunisti i svi oni koji ih podržavaju ili ne sadejstvuju u borbi protiv komunista. d) Draža Mihajlović moli da ga se privuče organizovanju Srpskog dobrovoljačkog korpusa i organizovanju Dobrovoljačkog korpusa. e) Bilo kakva veza s partizanima je nemoguća. f) Draža Mihailović moli da se stvori prijateljskije raspoloženje, da bi se oslobodilo četnike, koji su uhapšeni u Srbiji, bez posredovanja četnika. g) U slučaju invazije nema borbe protiv Nemaca. Borba protiv komunista će se produžiti. Četnici hoće da spreče vezu partizana s invazionim trupama. h) Draža Mihajlović nema veze s Englezima. On i ne želi više da je ima, odgovarajući engleskom držanju prema srpskom narodu.<ref name="ReferenceB">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVICA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=581&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000576—000577.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Das Verhandlungsangebot des DM sieht folgende wesentlichen Punkte vor: <br /> a) Unbedingtes Versprechen, kein deutscher Soldat werde von Cetniken überfällen. Geiselgestellung. <br /> b) Gemeinsamer Kampf ausschliesslich gegen Kommunisten zur Herstellung von Ruhe und Ordnung. Deutsche und Cetniken brauchen nicht Feinde zu sein. <br /> c) Feind Nr. 1 sind Kommunisten und alle, die sie unterstützen oder im Kampfe gegen Kommunisten nicht mitwirken. <br /> d) DM bittet, ihn zu Ausbau des SFK und Aufbau Freikorps heranzuziehen. <br /> e) Irgendeine Verbindung mit Partisanen ist unmöglich. <br /> f) DM bittet zur Hebung freundschaftlicher Stimmung um Freilassung der in Serbien verhafteten Cetniken ohne Vermittlung der Cetniken. <br /> g) Im Invasionsfall kein Kampf gegen Deutsche. Kampf gegen Kommunisten wird weitergeführt. Verbindung der Partisanen zu Invasionstruppen wollen Cetniken verhindern. <br /> h) DM ohne Verbindung zu Engländern. Er will auch keine mehr haben, entsprechend engl. Verhalten gegen serb. Volk."}})</ref>}} Jedan iskaz<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=585&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000580.] ({{jez-njem|"Durchführung der Zusammenarbeit mit dem Cetnik–Banden, Ausbildung und Führung im Kampf wird den in erster Linie hierfür zuständigen Sicherheitsdienst und SD übertragen. Dieser ist allein für die politische Kampfführung vorgesehen, hat die engsten Verbindungen zu den Cetniks und führt in einem Raume, der als eine Art Heeresgebiet Domäne des Sicherheitsdienstes und des SD ist."}})</ref> sa ovog sastanka ubjedljivo svjedoči o uspostavljenim tijesnim vezama između [[Sicherheitsdienst|njemačkih obavještajnih struktura]] i četničke Vrhovne komande: {{izdvojeni citat|Sprovođenje sadejstva s četničkim bandama, obuka i komandovanje u borbi biće preneti Službi obezbeđenja i SD koji su u prvom redu nadležni za ovo. Ta je služba isključivo predviđena za političko vođenje rata, '''ima najuže veze s četnicima''' i komanduje na jednom određenom području, koje je, kao neka vrsta vojnog područja, domen Službe obezbeđenja i SD.<ref name="ReferenceB">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVICA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ]</ref>|Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 18. avgusta 1944. povodom ponude Draže Mihailovića za saradnju u borbi protiv NOVJ}} U izvještaju poslatom 20. avgusta 1944. godine iz Operativnog odjeljenja [[Beograd]] [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], navodi se da je za prijem kod vođe [[Treći Reich|Reich]]a [[Adolf Hitler|Adolfa Hitlera]] pripremljen zajednički referat feldmaršala [[Maximilian von Weichs|Maximiliana von Weichsa]], komandanta Jugoistoka i specijalnog opunomoćenika Ministarstva inostranih poslova na Jugoistoku [[Hermann Neubacher|Hermanna Neubachera]], na temu ''saradnje sa Dražom Mihailovićem i buduće politike u Srbiji'', kao i da je sa ovim upoznat feldmaršal [[Wilhelm Keitel]].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1114&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frames no. 000971—000972.]</ref> Tog je dana sačinjena i službena bilješka u kojoj je sadržan sljedeći prijedlog: {{izdvojeni citat|Po predmetu ponude Nedić — Draža Mihailović, ministar Nojbaher predlaže da se organizacija četničkih jedinica prenese u nadležnost Višeg SS i policijskog vođe u Srbiji. Načelnik štaba komandanta Jugoistoka se saglasio s ovim predlogom.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1114&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000972.] <br /> ({{jez-njem|"In der Angelegenheit Angebot Nedic – DM schlagt Minister Neubacher vor, die Organisation der Cetnik–Verbände dem Höh.SS–Pol.Führer in Serbien zu übertragen. Chef des Gen.Stabes–O.B.Südost ist mit diesem Vorschlag einverstanden."}})</ref>}} Sâm Neubacher je 20. avgusta uputio opširan izvještaj ministru vanjskih poslova Velikonjemačkog Reicha [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]], u kojem je urgirao za prihvatanje ponude Nedić—Mihailović, navodeći da je Nedić garantirao da će se „pokret DM uzdržati od svake neprijateljske radnje protiv Nemaca i da ni u slučaju povlačenja Nemaca iz Srbije neće na Nemce biti ispaljen nijedan metak“. O odnosu Mihailovića i JVuO prema okupatoru od trenutka kada ga je Hitler imenovao ''Specijalnim izaslanikom Ministarstva vanjskih djela za Jugoistok'', Hermann Neubacher piše: {{izdvojeni citat|U pogledu Draže Mihailovića, upućujem na svoje mnogobrojne ranije telegrame. Svoje dosledno antikomunističko držanje dokazao je nedvosmisleno, uprkos najvećem pritisku od strane Engleza, odrekavši se njihove pomoći u naoružanju dok su Englezi istovremeno, preteći naoružavali Tita. Iskustva poslednjih 12 meseci u pogledu njegovog držanja prema nemačkim oružanim snagama, dosadašnje zajedničke borbe na antikomunističkom frontu i dosadašnja ozbiljna ugroženost srpske nacije, koju on priznaje u punom opsegu, smatram dovoljnim osnovom za to da će D. M. održati reč koju nam je dao ako u ovom odlučujućem trenutku budemo pružili preko Nedića odlučujuću pomoć. Spreman sam, posle jednog ličnog razgovora sa D. M., da preuzmem odgovornost za to da nas taj čovek neće napasti s leđa i da će on sam učiniti bezopasnim one elemente svoga pokreta koji su nepouzdani u pogledu nas.<ref>AVII, Mikroteka, NAV, N—T—312, rol. 780, f. 371746.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]</ref>}} Nakon [[Sporazum Nedića i Mihailovića 1944.|sastanka Draže Mihailovića i Milana Nedića]], ugovorenog 13. avgusta 1944. između majora [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]] i [[Dragomir Jovanović|Dragog Jovanovića]] i održanog iste večeri u selu [[Ražani]] kod [[Kosjerić]]a,<ref>Радосав Р. Туцовић, Полицијски репресивни апарат нацистичке Немачке и његови домаћи инструменти: Анализа делатности Драгомира Јовановића и Аугуста Мајснера у окупираној Србији (1941–1944). Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, 2021, стр. 291—292.</ref> stvoreni su uslovi da se sve srpske nacionalističke oružane formacije ''de facto'' stave pod zajedničku komandu. Najviše vojne instance u [[Berlin]]u obavještavaju 25. avgusta 1944. Ministarstvo vanjskih poslova Trećeg Reicha da njihov specijalni izaslanik Neubacher u ujedinjenju „najboljih nacionalnih snaga Jugoistoka“ vidi posljednju šansu da se „nacionalno srpstvo u srcu Balkana suprotstavi boljševicima“, tj. partizanima: {{izdvojeni citat|Srpske nacionalne jedinice su pod Nedićevom komandom, koga priznaje pokret Draže Mihajlovića, spremne za odlučnu borbu protiv komunizma. [...] d) Specijalni opunomoćenik sa punom odgovornošću veruje u Nedićevu lojalnost i u toj prilici vidi poslednju mogućnost da se nacionalno srpstvo suprotstavi boljševicima, e) Davanje odlučujuće pomoći Nediću, specijalni opunomoćenik je uslovio time da se posle ličnog dogovora sa D. Mihajlovićem preuzme odgovornost da ovaj neće udariti Nemcima u leđa. f) Na osnovu Firerovog naređenja od 29. 10. 43. o potrebi borbenog jedinstva protiv komunizma na Jugoistoku, specijalni opunomoćenik zamolio je opštu punomoć za političku mobilizaciju nacionalnog srpstva i istovremeno zatražio od vojnog rukovodstva da se bezodložno da pomoć u naoružanju. [...] Specijalni opunomoćenik zaključuje na osnovu informacije sa grčkog, albanskog i srpskog prostora da je moguća preorijentacija engleske partizanske politike... Zbog toga bi mogao pokret Draže Mihajlovića, koji se danas nudi Nemcima, ponovo da se orijentiše na Engleze. Ovo zahteva vezivanje Draže Mihajlovića i najboljih nacionalnih snaga Jugoistoka na Nemačku, pre no što se Engleska na tom prostoru suprostavi sovjetskom napredovanju sredstvima građanskog rata. Ovo vezivanje je u ovom trenutku najveće izloženosti ovih snaga moguće pa izgleda da je opravdano preuzeti i rizik koji iz toga proizilazi.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_230.htm Obaveštenje generalštaba Vrhovne komande Vermahta od 25. avgusta 1944. ministarstvu inostranih poslova o razgovorima Milana Nedića sa komandantom Jugoistoka o saradnji Draže Mihailovića sa Nemcima u borbi protiv NOVJ]</ref>}} Specijalni nemački izaslanik Hermann Neubacher je ocenio da obećanja Draže Mihajlovića u pogledu lojalnog držanja treba uzeti ozbiljno, pošto je dokazao on "da je toliki antikomunista, da je '''usprkos engleskim ponudama dao prednost prosjačenju kod okupatora''' pred slogom s crvenom stranom".<ref name="ReferenceB"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=575&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000570.] <br /> ({{jez-njem|"D.M. habe zweifellos bewiesen, dass er <br /> 1. Burgfrieden mit Besatzungsmacht halten will und <br /> 2. So sehr Antikommunist ist, dass er trotz Angeboten von englischer Seite einen Bettelgang beim Okkupator der Einigung mit der roten Seite vorgezegen hat. <br /> Zusicherungen D.M.'s auf loyale Einstellung sind ernst zu nehmen, da D.M. in antikommunistischer Frage stets konsequente Haltung eingenommen hat."}})</ref> Ovi pregovori završili su formulisanjem inicijative za formiranje srpske armije od 50.000 ljudi za borbu protiv komunizma kojom bi rukovodio [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]], a koju bi opremila nacistička Nemačka. Pored toga, Hitleru su specijalni izaslanik Neubacher i feldmaršal von Weichs prezentirali situaciju u Srbiji: „Četnici su u Srbiji od marta do avgusta 1944. izgubili u borbama sa komunistima oko 5.000 boraca, a prema nemačkoj okupacionoj sili u poslednje vreme nisu više neprijateljski raspoloženi. Oko 10.000 četnika bore se zajedno sa nemačkim trupama u južnoj Srbiji i to pod komandom nemačkog majora Vajela“.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref> Uz naglasak da će dato oružje „jednom kasnijom prilikom biti upravljeno protiv Nemaca“, vođa [[Treći Reich|Velikonjemačkog Reicha]] je odbacio ovu inicijativu, formulisavši konačnu svoju odluku na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Zaključujući, Führer je ustanovio, da on a) nema ništa protiv “malih taktičkih manevara“ s pokretom DM, b) da zatraženo formiranje armije, koja bi bila jačine 50.000 ljudi, nikako ne bi moglo doći u obzir.<ref name="znaci.org">[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm Službena beleška sa referisanja Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22.8.1944]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=814&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000811.] <br /> ({{jez-njem|"Abschliessend, stellte der Führer fest, daß er <br /> a) gegen "kleine taktische Manöver" mit der DM–Bewegung keine Bedenke habe, <br /> b) daß die Aufstellung der gefordeten 50 000 Mann starken Armee auf keinen Fall in Frage kommen könne."}})</ref>|Službena beleška sa referisanja komandanta Jugoistoka Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22. avgusta 1944. godine}} Ipak, u skladu sa idejom o formiranju srpskog korpusa pod komandom [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]] koji bi se borio na strani Nemaca, [[6. septembra]] [[1944]]. [[Srpska državna straža]] i [[Srpska granična straža]] (ukupno oko 13.000 ljudi) stavljene su pod komandu Mihailovićevog komandanta Srbije generala [[Miroslav Trifunović|Trifunovića]]. Potom su jedinice [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]] i [[Srpska granična straža|Srpske granične straže]] 6. oktobra [[1944]]. sabrane su u Jagodini gde je od njih formiran [[Srpski udarni korpus]] sa tri divizije, koji je brojao oko 6.800 ljudi. Komanda Srpske straže i Granične straže predana je naredbom generala Felbera generalu [[Miodrag Damjanović|Miodragu Damjanoviću]], šefu Nedićevog kabineta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=875&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000871.] <br /> ({{jez-njem|"An den Präsidenten den serbischen Ministerrates Herrn Generaloberst Nedić. Herr Ministerpräsident! <br /> Ich bin damit einverstanden, dass der Generalmajor Damjanović mit der Führung der serbischen bewaffneten Verbände mit Ausnahme des SFK betraut wird. Dieses Korps muss meiner Auffassung noch in den bewährten Händen des General Mušićki [sic] bleiben. Mit dem Ausdruck meiner vorzüglichen Hochachtung."}})</ref> Damjanović je bio i glavni Mihailovićev pouzdanik u Nedićevoj upravi, te su se on i komandanti Straže odmah stavili pod Mihailovićevu komandu. Ove jedinice, preimenovane u Srpski udarni korpus Jugoslovenske vojske u otadžbini, pridružile su se tako drugim četnicima u povlačenju prema Sandžaku. Njihovo je savezništvo ipak bilo nesigurno i ubrzo će se raspasti.<ref>[https://znaci.org/00001/40_74.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNICI SE POVLAČE IZ SRBIJE]</ref> === Bitka za Srbiju (1944) === {{Poseban članak|Bitka za Srbiju 1944.}} [[Datoteka:Četnici i Nemci u Srbiji 1944.jpg|minijatura|Grupa nemačkih vojnika i četnika Draže Mihailovića u vreme proboja u Srbiju 2. proleterske i 5. krajiške divizije NOVJ.]] U povjerljivom izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 26. avgusta 1944. godine, analizirano je stanje na [[Balkansko poluostrvo|Balkanu]] nakon objave rata Trećem Reichu od strane [[Bugarska|Bugarske]] te proglašenja neutralnosti [[Rumunija|Rumunjske]] (i jedna i druga su do tada bile potpisnicama [[Trojni pakt|Trojnog pakta]]), neposredno po ulasku jedinica [[Crvena armija|Crvene armije]] na teritorij dvije države. Oficiri Wehrmachta anticipiraju držanje četnika Draže Mihailovića u novonastaloj, kompliciranoj situaciji: {{izdvojeni citat|Ustanički pokreti na području Balkana – izuzev pokreta Draže Mihailovića – dobit će pojačan zamah, tako da ubrzo treba očekivati prekid svih vlastitih veza s cijelim južnim Balkanom. '''Pokret Draže Mihailovića predstavlja jedinu antiboljševičku organizaciju koja, uz odgovarajuću potporu, može biti dugoročno korisna našim interesima u borbi protiv boljševizma'''.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=874&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000870—000871.] ({{jez-njem|"Darüber hinaus werden die Aufstandsbewegungen im Balkan–Raum – abgesehen von der DM–Bewegung – verstärkten Auftrieb erhalten, so dass in Kürze mit einer Unterbrechung sämtlicher eigenen Verbindungen nach gesamtem Süd–Balkan gerechnet werden muss. Die DM–Bewegung stellt bei entsprechender Unterstüzung die einzige antibolschewistische Organisation dar, die im Kampf gegen den Bolschewismus auf längere Sicht unseren Interessen nutzbar gemacht werden kann."}})</ref>}} [[Bitka za Srbiju 1944.]] je bila zajednički saveznički poduhvat sa ciljem ovladavanja središnjim komunikacijskim prostorom nemačkih snaga na Balkanu. Dejstva na tlu izvršavala je [[NOVJ]], a [[Saveznici]] su obezbeđivali borbeno sadejstvo, snabdevanje i pomoć iz vazduha. Četnici su se u ovim borbama našli direktno na strani [[Wehrmacht]]a. U to vreme, Saveznici su već promenili odnos prema [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevim]] snagama, a njihov prioritet u Jugoslaviji postalo je jačanje snaga [[NOVJ]] u Srbiji.<ref>{{Cite web |title=Ficroj Meklejn: RAT NA BALKANU, glava 11 - NOVI DOGOVOR |url=http://www.znaci.org/00001/1_11.htm |access-date=2023-08-14 |archive-date=2023-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230902100016/https://www.znaci.org/00001/1_11.htm }}</ref> Vrhovni štab NOVJ nameravao je da partizanske snage u Srbiji pomogne prodorom jačih snaga iz [[Bosna|Bosne]] i [[Crna Gora|Crne Gore]]. Nemačka komanda, kao i Mihailović, bili su rešeni da to spreče. Ključnu fazu bitke za Srbiju predstavlja [[Durmitorska operacija|operacija »Rübezahl«]]. Njemačka Komanda Jugoistoka prikupila je za ovu operaciju sljedeće raspoložive snage: {{izdvojeni citat|''Predmet'': Planiranje »Ribecal«,  1.) Snage koje učestvuju: a) Južna grupa: glavni deo 1. brd. div., albanska milicija i delovi SS-divizije »Skenderbeg«, b) Bor[bena] grupa »Jugozapad«: 2 ojačana bataljona 181. peš. divizije sa III/13. SS-puka, c) S[evero] z[apadna] grupa: 2. puk Brandenburg (bez 1 bat.), 3/12. tenk. bat. z. b. V., CDK i četnici (Drinski korpus), d) S[everna] grupa: 14. SS-puk (bez III), e) I[stočna] grupa: Viša k-da III/363. puka, 696. bat. feldžandarmerije, delovi 297. izv. bat., 2/201. brig. jur. topova, f) Grupa »Krempler«, g) Padobranski lov. bat. »Brandenburg«<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=491&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000486.] <br /> ({{jez-njem|"Betr.: Plannung "Rübezahl". <br /> 1.) Beteiligte Kräfte: <br /> a) Südgruppe: Masse 1. Geb. Div., alban. Milizen und Tle. SS–Div. Skanderbeg. <br /> b) Kgr. Südwest: 2 verst. Btlne. 181 J.D. mit III./SS–13 <br /> c) NW–Gruppe: 2. Rgt. Brandenburg (o. 1 Btln.) 3./Pz. Abt. z.b.V. 12, MFK, und Cetniks (Drina–Korps). <br /> d) N–Gruppe: SS–Rgt. 14 (ohne III.). <br /> e) O–Gruppe: Höh. Kdo. mit III./363, Feld Gend.Abt. 696, Tle. A.A. 297, 2./Stu. Gesch.Brig 201. <br /> f) Gruppe Krempler. <br /> g) Fallschirm–Jg.Btl. Brandenburg."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_108.htm Izveštaj Komandanta Jugoistoka od 12. avgusta 1944. Vrhovnoj Komandi Vermahta o sastavu borbenih grupa i njihovim pravcima napada u operaciji »Ribecal«], Zbornik NOR-a, tom XII, knjiga 4, dokument br. 108.</ref>}} [[NOVJ]] je nastojala da koncentriše snage na levoj strani [[Lim (reka)|Lima]] za proboj u [[Srbija|Srbiju]]. Nemačka [[Komanda Jugoistoka (Nemačka)|Komanda Jugoistoka]] je rešila da brani [[Srbija|Srbiju]] aktivnim dejstvima - sprečavanjem pokreta jedinica [[NOVJ]] kroz [[Bosna|Bosnu]] prema zapadu, kao i nizom krupnih i ambicioznih operacija u [[Sandžak]]u i istočnoj [[Bosna|Bosni]] sračunatih na razbijanje koncentracija [[NOVJ]] i njihovo onesposobljavanje za ofanzivna dejstva. Snage [[JVuO]] sa velikim entuzijazmom učestvovale su u ovim operacijama, kao i u onim koje je organizovao nemački komandant [[Srbija|Srbije]] protiv lokalnih partizana i povremenih prodora. Vrhunac ovog sadejstva nastupio je u avgustu [[1944]],<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[Službena beleška oficira Abvera Komande Jugoistoka od 22. avgusta 1944. sa referisanja komandanta Jugoistoka Adolfu Hitleru, http://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230814062743/https://znaci.org/00001/4_12_4_112.htm |date=2023-08-14 }}] Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 112</ref> kada su se odvijala najintenzivnija i najmasovnija dejstva. U izvještaju Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. godine upućenom Vojnoupravnom komandantu Jugoistoka, konstatuje se ozbiljna političko-bezbjednosna kriza uzrokovana uspješnim partizanskim manevrom, tj. prodorom u Srbiju: {{izdvojeni citat|Započeo je očekivani veliki Titov napad na Srbiju. Dok su u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]], na [[Drina|Drini]], pripremljene jedinice bile tako desetkovane našim akcijama da mu tamo samo slabe snage stoje na raspolaganju, dotle je jačim delovima Titovih jedinica, koje su bile u centralnom delu [[Crna Gora|Crne Gore]], oko 3 divizije, pošlo za rukom da upadnu u [[Južna Srbija|južnu Srbiju]] i da pređu dolinu [[Ibar|Ibra]]. One sada u rejonu između Ibra i [[Južna Morava|Južne Morave]], po sjedinjavanju sa tamošnje 3 srpske crvene divizije, ugrožavaju obe glavne saobraćajne arterije prema jugu. Slobodu pokreta ovih, oko 10.000 ljudi jakih i dobro naoružanih, združenih jedinica uspeli smo, istina u teškim borbama i uz mnogo gubitaka, pomoću nemačkih, bugarskih i srpskih snaga (četnici i [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]]) da suzimo; ipak, one su preslabe da bi, s obzirom na otkazivanje bugarskih jedinica, izborile odlučujuće uspehe.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_109.htm Izveštaj Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. komandantu Jugoistoka o vojno-političkoj i privrednoj situaciji u Srbiji]</ref>}} Koliki su značaj najviši okupacioni dužnosnici u Jugoslaviji pridavali upotrebi četničkih jedinicâ u borbi protiv snaga NOVJ, može se zaključiti i na osnovu jedne naredbe od 26. avgusta 1944. godine, koju potpisuje feldmaršal [[Maximilian von Weichs]]: {{izdvojeni citat| ''Naređenje komandanta Jugoistoka'' Suštinski zadatak [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]] i Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od sada pa nadalje jeste dovesti i držati sve četničke jedinice u Srbiji i Crnoj Gori u borbenom dodiru s crvenim snagama, kako im ne bi bilo dopušteno preuzimanje vlastite inicijative, koja bi zbog cjelokupne situacije mogla biti uperena i protiv Njemačke. Odbijanje borbe protiv komunista mora se odmah prijaviti kao prijeteći simptom.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=13&rec=311&roll=191 NARA, T311, Roll 191, frame no. 000007.] <br /> ({{jez-njem|"Befehle OB.Südost <br /> Eine wesentl. Aufgabe Pz.AOk 2 und Mil.Befh.Südost ist ab sofort sämtl. in Serbien und Montenegro stehenden Cetnikverbände in Gefechtsberührung mit roten Kräften zu bringen und zu halten, um sie nicht zu einer eigenen Initiative die in Auswirkung der Gesamtlage auch gegen Deutschland gerichtet sein könnte gelangen zu lassen. Weigerung, dem Kampf gegen den Komm. aufzunehmen, ist als bedrohliches Symptom sofort zu melden."}})</ref>}} Uoči bitke sa partizanima, nemački Wehrmacht je snabdeo četnike svim raspoloživim zalihama italijanskog pešadijskog oružja i municije: {{izdvojeni citat|U nadovezi na dogovor od 15. 8. saopštava se, da se za izdavanje četničkim jedinicama mogu staviti na raspolaganje, u najboljem slučaju, sledeća oružja: 7.000 pušaka 6,5 mm (ital.) sa po 100 metaka, <br /> 50 teš. mitraljeza 8 mm (ital.) sa po 13.000 metaka, <br /> 42 laka bacača 4,5 mm (ital.) sa po 250 metaka. Upozorava se na to, da je time iscrpljena celokupna zaliha italijanske pešadijske municije u domenu Komandanta Jugoistoka i da se nove pošiljke mogu očekivati tek od oktobra 1944. godine i to u ograničenom obimu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=587&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000582.] <br /> ({{jez-njem|"Im Nachgang zur Besprechung vom 15.8. wird mitgeteilt, dass für Ausgabe an Cetnik–Einheiten äusserstenfalls folgende Waffen zur Verfügung gestellt werden können: <br /> 7 000 Gewehre 6,5 mm (i) mit je 100 Schuss, <br /> 50 s.M.G. 8 mm (i) mit je 13 000 Schuss, <br /> 42 le.Gr.W. 4,5 cm (i) mit je 250 Schuss. <br /> Es wird darauf aufmerksam gemacht, dass damit der gesamte Bestand an ital. Inf. Munition im Bereich O.B.Südost erschöpft ist und Neulieferung in beschränktem Maße erst ab Oktober 44 erwartet werden darf."}})</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/4_14_4_228.htm Obaveštenje operativnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 16. avgusta 1944. obaveštajnom odeljenju o odobrenim količinama oružja i municije četničkim jedinicama]</ref>|Obaveštenje komande Jugoistoka o odobravanju oružja i municije četnicima (16. avgust 1944.)}} U nacrtu jednog izvještaja, sastavljenog od strane oficirâ Armijske grupe »F« u ljeto 1944. godine, sumira se iskustvo njemačkih okupacionih organa sa Mihailovićevim četnicima u [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupiranoj Jugoslaviji]]: {{izdvojeni citat|Dosadašnje držanje D.M.-a ima sljedeće karakteristike: a) Aktivna borba protiv komunista u Srbiji, Crnoj Gori i Hrvatskoj, s tim što je ova borba zbog brojčane, a naročito materijalno-tehničke nadmoći komunista, uvijek rizična za snage D.M.-a, b) Neispunjavanje od Saveznika postavljenih specijalnih zadataka, c) Lokalna, ponekad vrlo aktivna saradnja sa njemačkim trupama, obavještajnim i ostalim okupacionim organima, d) Potpuna spremnost za izvršavanje taktičkih instrukcija izdatih od strane njemačkih oficira za vezu, e) Stalno ponavljanje zahtjeva za municijom i oružjem radi borbe protiv komunista, kao nagrada za dokazanu lojalnost.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=970&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000960.] <br /> ({{jez-njem|"Das bisherige Verhalten der DM–Bewegung ist gekennzeichnet: <br /> a) durch eine aktive Kampfführung gegen den kommunistischen Feind in Serbien, Kroatien und Montenegro, die bei zahlenmässiger und vor allem waffentechnischer Überlegenheit der kommunistischen Banden in jedem Falle mit einem besonderen Risiko für die DM–Kräfte verbunden ist, <br /> b) durch die Nichtausführung der von den Allierten generell und im Form von Spezialaufgaben gegebenen Sabotageaufträge, <br /> c) durch eine örtliche, z.Zt. sehr rege Zusammenarbeit der DM–Cetniks mit der deutschen Sicherungstruppe, den Abwehrorganen und den für Ausnutzung des Landes eingesetzten deutschen Dienststellen bezw. deren Organisationen, <br /> d) durch eine absolute Bereitwilligkeit, sich den taktischen Weisungen der deutschen Verbindungsoffiziere zu unterwerfen, <br /> e) durch die wiederholten Versuche, für bewiesene Loyalität Munition und Waffen zum Kampf gegen den kommunistischen Feind zu erhalten."}})</ref>}} Kada su partizani konačno uspeli da se probiju u Srbiju i krenu ka Beogradu, nastupila je panika u redovima okupatora i kvislinga/kolaboracionista: {{izdvojeni citat|Titovi partizani upali su u septembru 1944. u Srbiju i to na više mesta. Zapadni deo Srbije bio je potpuno nezaštićen. Tamo je bio stacioniran samo mali broj nemačkih policijskih jedinica, koje su, zajedno sa četnicima, tu i tamo još vodile borbe. Sa svih strana neprijatelj je krenuo ka Beogradu. U gradu je vladao mir. '''Mi smo sedeli u Beogradu ne na buretu baruta, nego smo se nalazili u njemu'''.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 164–165.</ref>|[[Hermann Neubacher]], “Sonderauftrag Südost”}} U izveštaju od 18. septembra 1944, komandant Jugoistoka feldmaršal Maximilian von Weichs jasno sagledava težinu situacije u kojoj su se našle okupacione snage u Srbiji usljed nezadržive partizanske ofanzive. Von Weichs smatra da se njemačkom vođstvu poput imperativa nameće nastavak saradnje sa Mihailovićevim četnicima: {{izdvojeni citat|Loša situacija u Srbiji: zbog pomanjkanja vlastitih snaga, napredovanje partizana se može još samo usporiti; politika upotrebe četnika pri tome je od nesmanjene važnosti, te će biti nastavljena svim sredstvima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=763&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000758.] <br /> ({{jez-njem|"Es kommt also darauf an, gegenüber den Banden in Serbien weiterhin mit unterlegenen Kräften eine Verzögerungstaktik zu betreiben in der Hoffnung, daß durch innerpolit. Gegensätze oder Versorgungsschwierigkeiten ihre Stoßkraft geschwächt wird. Ein Einspannen noch kampfbereiter Cetniks ist dabei von unverminderter Bedeutung u. wird mit allem Mitteln betrieben."}})</ref>|V. Weichs-ova ocjena situacije od 17.9.44 (18.9.44)}} Četnici su nudili okupatoru sadjejstvo u borbi protiv snaga NOVJ u zamjenu za municiju i naoružanje: {{izdvojeni citat|Više četničkih vođa s područja Beograda nudi se za borbu protiv komunista pri isporuci oružja i municije od strane Nijemaca.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=789&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000784.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: Kampfangebote mehrerer Cetnik–Führer Raum Belgrad gegen Kommunisten bei Waffen– und Munitionslieferung durch Deutsche."}})</ref>|Večernji izvještaj obavještajnog odjeljenja Armijske grupe »F« za 19. septembar 1944. godine}} Krajem septembra 1944, četnici učestvuju s njemačkim jedinicama u borbi protiv partizana u raznim dijelovima Srbije. Tako u zapadnoj Srbiji, [[4. grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]] pod komandom potpukovnika [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]] i trupe Wehrmachta pokušavaju spriječiti prodor snaga NOVJ: {{izdvojeni citat|Zapadna i centralna Srbija: [...] Dijelovi Borbene grupe fon Jungenfeld prebačeni u Šabac, odakle su 26. septembra, u sadejstvu sa četničkom formacijom Račića, vršili napad na [[12. vojvođanski korpus NOVJ|12. korpus NOVJ]] koji nadire s juga.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1027&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 001015.] <br /> ({{jez-njem|"West– und Mittel– Serbien: <br /> Tle. Kgr. v. Jungenfeld nach Sabac verlegt, von dort 26.9. im Zusammenwirken mit Cetnik–Verband Racic Angriff auf von Süd vordringendes XII. rotes Korps."}})</ref>|Tajni dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Wehrmachta od 25. septembra 1944. godine}} Ova elitna četnička formacija pomagala je okupatoru u zapadnoj Srbiji već početkom septembra te godine: {{izdvojeni citat|[[Požega (Srbija)|Požegu]] zauzele vlastite trupe u sadejstvu sa četnicima (Račića).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=247&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000246.] <br /> ({{jez-njem|"Pozega durch eigene Truppe in Zusammenwirken mit Cetniks (Racic) genommen."}})</ref>|Večernji izvještaj Obavještajnog odjeljenja Armijske grupe »F« za 6. septembar 1944. godine}} Pukovnik von Jungenfeld se nalazio na čelu 5. policijskog puka, sa štabom u [[Šabac|Šapcu]]. O saradnji visokih četničkih oficira sa Jungenfeldom, poput komandanta Kolubarskog korpusa JVuO kapetana Milorada Lapčevića, generala [[Svetomira Đukića]], komandanta Severnih pokrajina JVuO (tj. [[Vojvodina|Vojvodine]] i [[Slavonija|Slavonije]]) ili majora Ilije Orelja, u vezi sa planiranjem krupnije operacije protiv snagâ [[NOV i POJ]] u [[Srem]]u avgusta 1944. godine, general Dragoljub Mihailović je bio obaviješten od strane pukovnika Dragomira Radovanovića, delegata Vrhovne komande Jugoslovenske vojske u otadžbini za Vojvodinu: {{izdvojeni citat|Dobro je što je kapetan Lapčević postavljen za komandanta Sremske jurišne grupe, no on je svojim radom za poslednji mesec dana stalno radio sa nemačkim komandantom iz [[Šabac|Šapca]]. On — kapetan Lapčević je izvodio akciju u [[Kupinovo|Kupinskom]] kutu po zapovesti nemačkog komandanta iz Šabca, javno sa njim sedeo obilazio Kupinski kut naravno da su u ovom pogledu sudelovali đeneral Đukić i major Orelj. Major Orelj je potpuno zabrljao. Nezgodno je što se svuda prestavlja za Vašeg Delegata te u ime Vaše onako pijan naređuje i govori. Sve ovo vide ovi naši mladi komandanti koji vode ljude i koji treba da nose ceo teret borbe na svojim leđima. Oni nemogu da dozvole da im neko prebaci da su saradnici Nemaca. Kapetan Lapčević, đeneral Đukić i major Orelj mogli su i trebali da rade, ali samo tajno, a nikako javno svakog dana sedeti u kafani u s. [[Ušće (Obrenovac)|Ušće]] pored puta [[Obrenovac]]—Šabac, još đeneral Đukić sa đeneralskom kapom i t.d. Da umirim ove mlade ljude i da im objasnim da će se ovo zabraniti i da će se ako se šta radi, u buduće tajno raditi, trebalo je dosta vremena i muke.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_37.htm Izveštaj delegata Vrhovne komande za Vojvodinu od 22. avgusta 1944. Draži Mihailoviću o akcijama protiv NOV i POJ u Sremu i o saradnji sa nemačkim trupama]</ref>}} Iz Armijske grupe »F« javljeno je 13. septembra 1944. godine da Mihailovićevi četnici pomažu okupacionoj sili i prilikom defanzivnih akcijâ u zapadnoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Sjeverozapadna Srbija: Noćni napad crvenih bandi na [[Valjevo]] odbijen od strane četnika i vlastitih snaga.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=553&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000550.] <br /> ({{jez-njem|"NW–Serbien: <br /> Nachtangriff roter Banden auf Valjevo durch Cetniks und eig. Kräfte abgeschlagen."}})</ref>|Tajni dnevni izvještaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«) za 13. IX 1944.}} U [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]] četnici su asistirali okupatoru pri zaštiti objekata od strateškog značaja za ratnu privredu Trećeg Reicha, čime je Nijemcima znatno olakšavana eksploatacija rudnih bogatstava u zemlji: {{izdvojeni citat|Napad bandi na rudnik uglja [[Bogovina]] odbijen od strane DM–jedinicâ i mešovite borbene grupe (Landesschützen iz [[Bor]]a i delovi 1. policijskog dobrov. bataljona).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=403&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289656.] <br /> ({{jez-njem|"BANDENANGRIFF AUF KOHLENBERGWERK BOGOVINA DURCH DM–VERBAENDE UND GEMISCHTE KGR (LDS AUS BOR UND TLE. POL. FREIW.BTL. 1) ABGEWIESEN."}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«), 27. VIII 1944. godine}} Načelnik štaba Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO kapetan [[Neško Nedić]] je 13. septembra izdao naredbu kapetanu Vojislavu Markoviću da u najtješnjoj vezi sa njemačkim okupacionim snagama odbace [[1. proleterska divizija|Prvu proletersku diviziju]] prilikom napada na Valjevo: {{izdvojeni citat|Tvoj korpus za sada ostaje za akciju prema Valjevu — prema komunističkoj grupi dejstvuje u Kolubari. Pošto ovu akciju vode uglavnom Nemci to će tvoja uloga biti da naslonom naših i u sporazumu sa njima izvršiš tučenje crvenih sugerišući Nemcima najpogodnija rešenja. Od Nemaca ćeš neposredno da se snabdevaš municijom, a glavni zadatak ti je da prisustvom uz nemačke trupe goniš i hvataš komuniste koje oni razbijaju.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_69.htm Naređenje načelnika štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 13. septembra 1944. komandantu 7. jurišnog korpusa da sadejstvuje s nemačkim trupama u odbijanju napada 1. proleterske divizije NOVJ na Valjevo]</ref>}} Istovremeno, Nijemci otpočinju s izvođenjem [[Operacija Cirkus|operacije »Cirkus«]] ({{jez-njem|Zirkus}}), čiji je cilj bio ovlađivanje [[Kolubara|kolubarskim]] pobrđem. Operacija je počela 24. septembra 1944, uz učešće [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS-divizije »Prinz Eugen«]], [[Brandenburger|1. puka »Brandenburg«]] (bez 1. bataljona), 202. tenkovskog bataljona, dijelova 5. policijskog puka i pripadnikâ Šumadijske i Kolubarske grupe korpusa JVuO.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.pdf Pregled dejstava potčinjenih jedinica vojnoupravnog komandanta Jugoistoka (Armijske grupe »Srbija«) od 23. avgusta do 4. novembra 1944. godine]</ref> Prethodnog dana, ispred Komande Jugoistoka je načelnik štaba Armijske grupe »F« general [[Arthur Winter]] uputio izvještaj kojim najavljuje početak operacije, napominjući da će se i brojne četničke jedinice boriti na strani Wehrmachta: {{izdvojeni citat|Početak "Cirkusa" 24. septembra. [...] Sve naše snage u sjeverozapadnoj Srbiji potčinjene su Borbenoj grupi fon Jungenfeld. U kruševačkom kraju uspješno napredovanje većih četničkih snaga, uz podršku 12. bataljona iz sastava [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]], protiv crvenih bandi u području sjeverozapadno od Kruševca. Pothvat će biti nastavljen sa 6.000 četnika.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=941&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000931.] <br /> ({{jez-njem|"Beginn "Zirkus" 24.9. Durch Aufkl.– Vorstoss 1. Rgt. Brandenburg Arandjelovac stark feindbesetzt festgestellt. Sämtl. eig. Kräfte in NW–Serbien Kgr. v. Jungenfeld unterstellt. Raum Krusevac erfolgreicher Vorstoss stärkerer Cetnik–Kräfte, unterstützt durch 2./Pz.Abt.z.b.V.12 gegen rote Banden Raum NW Krusevac. Unternehmen wird mit 6000 Cetniks fortgeführt."}})</ref>|Povjerljivi izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 23. IX 1944.}} 1. oktobra 1944. godine, potpukovnik Dragoslav Račić i kapetan Neško Nedić naređuju potčinjenim zapovjednicima korpusâ iz sastava Četvrte grupe da, skupa sa njemačkim jedinicama, krenu u pomoć okupatorskom garnizonu u Šapcu koji je blokiran: {{izdvojeni citat|Drugoga oktobra u šest časova polaze u napad nemačke trupe: — Iz Šapca bataljon Brandenburga sa deset bornih kola, koji će se prikupiti na drumu šest kilometara severozapadno od Debrca (no ako most na Oridu bude porušen, ovaj bataljon krenuće na Vladimirce) odakle u 7,30 časova napada u pravcu sela Jalovik. — Iz Obrenovca ojačana četa pešadije sa tri tenka biće spremna za napad u 7,30 časova na Ušću i napašće preko Beljina ka selu Mesarci — Debrcu a potom selu Krniću. — Kolona iz Uba od dve čete pešadije i dva tenka, stoji spremna u sedam časova u Banjanima za napad pravcem selo Kožur — Krnić. Naše trupe će učestvovati sa jedinicama u napadu dok se ne očisti prostor Debrc — Jalovik — Krnić — Kožur, da bi potom produžile marš po zapovesti za prodor od prvog oktobra. NAREĐUJEM: 1. — Drugi jurišni korpus u sedam časova spreman u selu Ušće stupa u vezu sa nemačkom kolonom iz Obrenovca i napada sa njom zajedno. 2. — Treći korpus u sedam časova prikupljen u Banjanima stupa u vezu sa nemačkom kolonom sa Uba i napada sa njom zajedno. 3. — Valjevski korpus sa štabom grupe polazi iz Skele u 7 časova pravac Debrc, gde će se zadržati u rezervi. Radio vezu održavaće jedinice sa Štabom svakog časa.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_79.htm Zapovest Štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 1. oktobra 1944. komandantima 2, 3. i 7. jurišnog korpusa za sadejstvo s nemačkim trupama u deblokadi Šapca]</ref>}} U septembru su kvislinške formacije [[Srpska državna straža|Srpska državna]] i [[Srpska granična straža|granična straža]] preformirane u [[Srpski udarni korpus]] (jačine 6.800), stavljen pod Mihailovićevu komandu.<ref>[http://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.htm Izveštaj komandanta Armijske grupe "Srbija" od 4. novembra 1944] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230714172817/https://znaci.org/00001/4_12_4_168.htm |date=2023-07-14 }}, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 168</ref> U prvoj polovini septembra, četničko-nemačka odbrana [[Srbija|Srbije]] sa zapada doživela je slom usled prodora [[NOVJ]]. Bitka za [[Srbija|Srbiju]] definitivno je rešena tokom oktobra [[Beogradska operacija 1944.|Beogradskom operacijom]], uz sadejstvo [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] sa oklopnim snagama [[Crvena armija|Crvene armije]]. No, i pored toga, JVuO je nastavila sadejstvovati sa Vermahtom: {{izdvojeni citat|Glavni štab DM-a premješten je u Bosnu usljed napredovanja komunista u Srbiji; međutim, povlačenje četničkih snaga iz Srbije u Bosnu još uvijek nije sprovedeno. Uprkos slabijoj borbenoj efikasnosti, Račićevi četnici nastavljaju borbu protiv komunista. Pod jakim komunističkim pritiskom, još se četničkih vođâ, uključujući i one iz ist. Srbije, izjasnilo spremnim za borbu protiv komunista zajedno s njemačkim Wehrmachtom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=101&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame 000095: Izvještaj o neprijatelju u Srbiji, Hrvatskoj, Crnoj Gori i Albaniji (Dodatak za savjetovanje kod načelnika štaba jugoistoka od 2. oktobra 1944.)] <br /> ({{jez-njem|"Der Hpt.Stab DM ist infolge Vorrückens der Kommunisten in Serbien nach Bosnien verlegt worden, ein Abzug von Cetnik–Kräften aus dem Serbischen Raum nach Bosnien hat dagegen noch nicht stattgefunden. Trotz ihrer Unterlegenheit an Kampfwert stehen die Cetniks des Racic weiterhin im Kampf gegen die Kommunisten. <br /> Unter dem starken kommunistischen Druck haben sich weitere Cetnik–Führer, auch aus O–Serbien bereit erklärt, gemeinsam mit der Deutschen Wehrmacht gegen die Kommunisten zu kämpfen."}})</ref>|Izvještaj [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 2. oktobra 1944.}} {{izdvojeni citat|Četnička grupa [[Siniša Ocokoljić|Ocokoljića]] iz istočne Srbije osiguravala je pozadinu Müllerovom korpusu prilikom borbi protiv Rusa u rejonu okuka Dunava–Zaječar.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=568&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000562-000564: Držanje D.M.-četnika u Srbiji (dodatak za izvještaj o neprijateljskim namjerama od 19. oktobra 1944.)] <br /> ({{jez-njem|"Die ostserbische Cetnikgruppe des Ocokoljic hat dem Korps Müller bei den Verteidigungskämpfen gegen die Russen im Raum Donauschleife–Zajecar Dienste zur Freihaltung der rückwärtigen Verbindungen geleistet."}})</ref>|Njemački izvještaj od 19. oktobra 1944.}} Opšta (pozitivna) ocjena o doprinosu četničkih snaga u borbi na strani njemačkog Wehrmachta tokom bitke za Srbiju, data je u izvještaju štaba [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], poslatom 21. avgusta 1944. godine Vojnom zapovjedniku Jugoistoka generalu [[Hans Felber|Felberu]]: {{izdvojeni citat|Njemačko vođstvo u Srbiji je stoga moralo tražiti pomoć većih dijelova četnika Draže Mihailovića. Oni su slabo naoružani i nedavno su teško pogođeni usljed izostanka obuke pojedinačnih boraca. Ipak, dobro su se borili, pretrpjeli su znatne krvave gubitke i mogu se označiti kao bezuslovno antikomunistički.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=985&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000975.] ({{jez-njem|"Die deutsche Führung in Serbien mußte sich daher schon bisher der Mithilfe stärkerer Teile der DM–Cetniks bedienen. Diese sind schlecht bewaffnet und infolge geringer Ausbildung des Einzelkämpfers in der letzten Zeit stark angeschlagen worden. Sie haben sich aber gut geschlagen, erhebliche blutige Verluste zu verzeichnen und können als unbedingt antikommunistisch bezeichnet werden."}})</ref>|Njemačka procjena brojnosti partizanskih, njemačkih i kvislinških jedinica u Srbiji (21. august 1944).}} === Proboj četnika i Nijemaca iz Srbije (1944) === {{Poseban članak|Proboj četnika i Nijemaca iz Srbije|Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)}} [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-J28413, Jugoslawien, deutscher Rückzug.jpg|thumb|Nemački vojnici se povlače iz Srbije.]] Tokom septembra [[1944]]. glavna četnička mobilna formacija u centralnoj i zapadnoj Srbiji, [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa]] pod komandom [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]], skupa sa drugim pridruženim jedinicama, poražena je od nadirućih snaga [[NOVJ]] i potisnuta prema [[Beograd]]u. Ove su jedinice Nemci tokom [[3. oktobra|3]], [[4. oktobra|4.]] i [[5. oktobra]] 1944. vozovima prebacili sa željezničkih stanica Topčider i Ripanj do [[Kraljevo|Kraljeva]].<ref name="ReferenceC">Ratko Parežanin; MOJA MISIJA U CRNOJ GORI, Rim, 1974, str. 17-18.</ref><ref>Radomir Milošević-Čeda: ZAKASNELI RAPORT, Interprint, Beograd, 1996, str. 78-79.</ref> {{izdvojeni citat|Noću, iza ponoći, između 3. i 4. oktobra 1944, krenuli smo iz Beograda, sa železničke stanice u Topčideru... Uveče sam se oprostio sa komandantom Korpusa, generalom Kostom Mušickim... Kod Mušickog je u tom trenutku bio [[Nikola Kalabić]], a u štabu Dobrovoljačkog Korpusa sam primetio i Neška Nedića... Došli su da se dogovaraju sa Dobrovoljačkom komandom i da traže opremu i ostalo. Na brzinu progovorio sam nekoliko reči sa Neškom Nedićem. U vozu su s nama putovali i Kalabićevi četnici. Rekoše nam da idu do Kraljeva, gde se vrši koncentracija četnika za borbu.<ref name="ReferenceC"/>|Nedićev ministar [[Ratko Parežanin]]}} O oštrini borbi koje su se vodile između snaga NOVJ, s jedne, te okupatorsko-kolaboracionističkih jedinica s druge strane, svjedoči i jedan njemački izvještaj neposredno pred [[Beogradska operacija|pad Beograda]]. U izvještaju se apostofira strateški značaj koji je, za odbranu glavnog grada Srbije, predstavljala bojišnica u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]], koju su držale jedinice Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO kojom je komandovao potpukovnik Račić: {{izdvojeni citat|Račićeva jurišna grupa korpusa, koja je u septembru u teškim borbama na savskom zavoju bila potisnuta iz područja Čačak–Požega–Užice zbog napredovanja Titovih snaga u zapadnoj Srbiji ka severu, probila se natrag u područje Užice–Požega–Čačak zapadno ka Drini u pojedinačnim grupama, trpeći velike gubitke, nakon što su nemačke snage raspoređene u ovom području povučene na [[Istočni front]]. Usled nedostatka municije i oružja te u odsustvu nemačkih snaga koje bi ga poduprle, Račić je od tada mogao izvoditi samo manje operacije protiv komunističkih grupa. <br /> Brzo napredovanje Rusa preko doline Morave do saobraćajnice Beograd–Kraljevo potpuno je promenilo situaciju kod četnika. Čini se da je bliski kontakt s nemačkim trupama bio poremećen brzim pokretima nemačkih trupa uzrokovanim borbama, tako da se s te strane teško mogao vršiti bilo kakav kontinuirani uticaj na četnike.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=568&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame no. 000562.] <br /> ({{jez-njem|"Die im September durch den Nordvormarsch der Tito–Kräfte im westserbischen Gebiet aus dem Raum Cacak–Pozega–Uzice in harten Kämpfen gegen den Savabogen zurückgedrückte Sturmkorpsgruppe Racic hat sich nach Abzug der in diesem Raum eingesetzten deutschen Kräfte an die Ostfront wiederum unter starken Verlusten in Einzelgruppen in das Gebiet westlich der Drina und den Ausgangsraum Uzice–Pozega–Cacak durchgekämpft. Wegen Mangel an Munition und Waffen und im Hinblick auf das Fehlen deutscher Kräfte als Rückhalt hat Racic seitdem nur kleinere Aktionen gegen komm. Gruppen durchführen können. <br /> Das rasche Vordringen der Russen über das Moravatal bis zur Straße Belgrad–Kraljevo hat die Lage der Cetniks völlig verändert. Die Tuchfühlung mit der deutschen Truppe scheint durch die im Kampfverlauf notwendig gewordenen raschen deutschen Truppenverschiebungen unterbrochen zu sein, sodass von dieser Seite die Möglichkeit zu laufender Einwirkung auf die Cetniks kaum mehr bestand."}})</ref>|Držanje D.M.-četnika u Srbiji (dodatak za izvještaj o neprijateljskim namjerama od 19. oktobra 1944.)}} U večernjem izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] za 23. oktobar 1944. godine ponovo se pominje da je povučena nova linija [[Istočni front|Istočnog fronta]], kao i da ona prolazi preko teritorije okupirane Srbije i [[Balkan]]a. Iz dokumenta se može zaključiti kako četnička formacija potpukovnika Dragoslava Račića sudjeluje u frontu kao dio osovinskih snagâ, što je njemačkom Wehrmachtu svakako olakšalo povlačenje jedinicâ iz Grčke: {{izdvojeni citat|Istočni front: <br /> Pokušaj očigledno slabijih snaga [neprijatelja] da sa juga opkole našu borbenu grupu zapadno od [[Kriva Palanka|Krive Palanke]]. Uništenje neprijateljske grupe 24 km severoistočno od [[Priština|Prištine]] (300 poginulih neprijateljskih vojnika; uništeno ili zaplenjeno brojno oružje, vozila i vojna oprema). Vazdušno izviđanje ukazuje na pokret jakih snaga iz područja [[Kragujevac|Kragujevca]] ka [[Gornji Milanovac|Gor. Milanovcu]]. Četnička grupa Račića blokira rejon [[Čačak]]–[[Kraljevo]]–[[Požega (Srbija)|Požega]]. Pokreti naših snaga radi povlačenja u oblast severozapadno od [[Beograd]]a i dalje se odvijaju bez ometanja od strane neprijatelja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=655&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame no. 000649.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Abendmeldung vom 23.10.1944. <br /> Ostfront: <br /> Umfassungsversuch eigener Kampfgruppe W Kriva Palanka mit anscheinend schwachen Kräften von S. Vernichtung einer Feindgruppe 24 NO Pristina (300 Feindtote, zahlreiche Waffen, Fahrzeuge und Kriegsgerät vernichtet oder erbeutet). <br /> Aus Raum Kragujevac nach Luftaufklärung Bewegung starker Kräften gegen Grn. Milanovac. Cetnik–Gruppe Racic blockiert Raum Cacak, Kraljevo, Pozega. Eigene Absetzbewegungen Raum NW Belgrad auch weiterhin von Feind nicht verstört."}})</ref>}} O »formiranju novog istočnog fronta« pišu 4. novembra 1944. i feldmaršal [[Maximilian von Weichs]] i general [[Hans Felber]]. U izvještaju koji predstavlja svojevrsni pregled najvažnijih događaja za period avgust—novembar 1944, najviši oficiri Wehrmachta na teritoriji okupirane Jugoslavije računaju da se, pored četnika Draže Mihailovića, na strani Nijemaca u ovom »frontu« bore i [[Ruski zaštitni korpus|RZK]], [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] i [[Srpska državna straža|SDS]], zaključujući da je situacija kritična za okupatora i kolaboracioniste: {{izdvojeni citat|Uprkos mobilizaciji jedinica za uzbunu i koncentraciju neznatnih rezervi, uz bezobzirno ostavljanje otkrivenih širih delova zemlje, prodor Titovih snaga preko Ibarske doline prema jugoistoku Srbije u žestokim borbama nije mogao da bude sprečen. Grupa armija »F« je protiv Titovih snaga, pripremljenih u Crnoj Gori, bacila u borbu 1. brd. div.[iziju]. Izmičući njenom pritisku, druge Titove jedinice su početkom avgusta prešle jugozapadnu granicu Srbije. Isprva je namera vojnoupravnog komandanta Srbije bila da otkloni glavno ugrožavanje u jugoistočnoj Srbiji. U tu svrhu je 28. avgusta Komandi Grupe »Auleb« povereno komandovanje nad svima jedinicama koje su bile angažovane u jugoistočnoj Srbiji. Trebalo je da napad počne posle dovođenja 1. brd. div. iz Crne Gore. Tada je kapitulacija Rumunije od 23. 8. iz temelja izmenila situaciju u političkom i vojničkom pogledu. Na Dunavu i na granici Banata nastao je novi istočni front, a podređene bugarske snage otpale su i koncentrisale su se, napuštajući prostore koje su obezbeđivale, krajem meseca, duž glavne pruge od Velike Plane do Leskovca, u cilju odlaska za Bugarsku. Rus[ke] i srpske, kao i pol.[icijske] dobr.[ovoljačke] jedinice i četničke jedinice, koje su se do tada, uprkos svih razočarenja, borile na strani nemačkog Vermahta, postale su nesigurne, poslednje čak i delom neprijateljske. Situacija je zahtevala momentalnu mobilizaciju svih snaga koje su u tom prostoru stajale na raspolaganju, kao i dovođenje drugih nemačkih snaga iz ostalog jugoistočnog područja i njihovo angažovanje za formiranje novog istočnog fronta.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.htm Pregled dejstava potčinjenih jedinica vojnoupravnog komandanta Jugoistoka (Armijske grupe »Srbija«) od 23. avgusta do 4. novembra 1944. godine]</ref>}} U mjesečnom izvještaju Armijske grupe »F« ({{jez-njem|Heeresgruppe F}}) za oktobar 1944, poslatom Komandi Jugoistoka, konstatuje se da četnici u Srbiji nijesu u stanju održati svoje pozicije bez prisustva njemačkih okupacionih trupâ. Oficiri Wehrmachta tvrde da je „prebacivanje najvećeg dijela četničkih jedinica koje su se nalazile u sjevernoj i istočnoj Srbiji u suštini izvršeno da bi se izbjegli sukobi sa Rusima“, na čiju ih je „podmuklost“ upozorila Vrhovna komanda JVuO: {{izdvojeni citat|U borbi sa snagama 1. komun. korpusa koje su napredovale ka Beogradu, krajem septembra je Rudnički korpus [JVuO] u rejonu Lazarevca (32 km si. od Valjeva) potpuno uništen, dok je Kosmajski korpus uspio da se održi u rejonu sjeverno od Mladenovca (4 km j–ji. od Beograda). Nakon povlačenja njemačkih trupa, budući u nemogućnosti da zadrže dotadašnja operativna područja zbog premoći Rusa i komunista, četničke jedinice koje su se borile u sjeverozapadnoj i centralnoj Srbiji prebačene su do sredine oktobra na područje južno od Zapadne Morave.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&rec=311&roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001138.] <br /> ({{jez-njem|"Die Verlegung des grössten Teiles der in Nord– und Ostserbien befindlichen Cetnik–Einheiten wurde im wesentlichen zur Vermeidung von Zusammenstössen mit den Russen vorgenommem, vor deren Hinterlist das Obkdo. die Stäbe dringend warnte. <br /> Im Kampf mit den auf Belgrad vorgehenden Kräften des I.komm.Korps wurde Ende September das im Raum Lazarevac (32 NO Valjevo) stehende Rudnik–Korps völlig zerschlagen, während das Kosmaj–Korps sich im Raum Nord Mladenovac (4 SSO Belgrad) behaupten könnte. <br /> Angesichts der Unmöglichket, nach dem Abzug der deutschen Truppen die bisherigen Einsatzräume gegen die Übermacht der Russen und Kommunisten zu halten, wurden die in Nordwest– und Mittel– Serbien kämpfenden Cetnik–Einheiten biss Mitte Oktober in den Raum südlich der Westl. Morava verlegt."}})</ref>}} Izbijanje [[Crvena armija|Crvene armije]] na severoistočnu granicu Jugoslavije izazvalo je pometnju u četničkim redovima. Znatan deo četničkih trupa tokom septembra razbijen je od strane NOVJ u zapadnoj Srbiji. Sam [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]] sa manjom grupom boraca je nateran na povlačenje u Bosnu. Neki su pokušali da napadom na Nemce pred sam dolazak Crvene armije ponovo steknu saveznički status ([[Predrag Raković|Raković]], [[Dragutin Keserović|Keserović]], [[Dragoslav Račić|Račić]]), ali je i ovaj pokušaj bio kratkotrajan. Nakon neuspeha, glavnina se krajem oktobra koncentrisala u oblasti Ivanjice. Upravo u tom periodu vrh Armijske grupe E iz Grčke izbio je do [[Novi Pazar|Novog Pazara]]. Četnici su se priključili [[Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak|prodoru Armijske grupe E kroz Sandžak]] u istočnu [[Bosna|Bosnu]]. {{Wikisource|Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.}} {{izdvojeni citat|Draža Mihailović će nastaviti borbu protiv komunizma. Njegove jedinice se već bore sa Titovim trupama i imaju djelomično vezu sa njemačkim jedinicama (pukovnik v. Jungfeld, general Müller). Sada je stvar u tome, kako upotrebiti četničke jedinice kao prethodnice i osiguranje za komunikacije prilikom predstojećeg izmještanja njemačkih trupa iz Srbije. Pritom se neće moći izbjeći da četnici, prateći moguće pokrete njemačkih trupa ka zapadu, ne dospiju na tlo Hrvatske.<ref name="sr.wikisource.org">[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=51&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000045—000046.] ({{jez-njem|"D.M. wird weiterhin Kampf gegen den Kommunismus führen. Seine Verbände stehen nach wie vor gegen den Titobanden und haben zum Teil auch die notwendige Bindung an die deutsche Truppe (Oberst von Jungfeld, General Müller). Es wird nunmehr darauf ankommen, die Cetniks bei den zu erwartenden Absatzbewegungen der deutschen Truppe in Serbien als eine Art Vorhut einzusetzen, die die rückwärtigen Verbindungen durch Kampf gegen die dortständigen kommunistischen Banden öffnen. Dabei ist nicht zu vermeiden, dass die Cetniks im Zuge möglicher Rückverlegung der deutschen Kräfte in Serbien nach Westen auf kroatisches Gebiet übertreten."}})</ref>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} Prvog dana oktobra 1944, u Komandi Jugoistoka je održano savjetovanje na kojem je upozoreno na promjenljivo raspoloženje četnika prema njemačkoj oružanoj sili u okupiranoj Jugoslaviji: {{izdvojeni citat|Srbija: [...] Četničko držanje i dalje različito. Srbijanski četnici se bore zajedno sa Wehrmachtom protiv komunista. Čak je i sam Draža Mihailović tražio njemačko osiguranje za planirano prebacivanje svog štaba iz sjeverozapadne Srbije u područje jugozapadno od Beograda. Ovaj plan se ipak nije ostvario. Suprotno tome, četnici u Istočnoj Bosni, Hercegovini i južnoj Crnoj Gori su neprijateljski nastrojeni. Kreću se ka obali, kako bi u slučaju savezničkog iskrcavanja s njima uspostavili kontakt i dobili savezničku zaštitu od crvenih. Iz sigurnog izvora se doznaje da D.M. izričito osudio njihovo protivnjemačko držanje.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=111&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000105—000106.] ({{jez-njem|"Cetnik–Haltung weiterhin uneinheitlich. Serbische Cetniks kämpfen zusammen mit deutscher Truppe gegen komm. Banden. DM. selbst bat sogar um deutsche Hilfe zur Sicherung beabsichtigter Verlegung seines Hauptstabes von NW–Serbien in Raum SW Belgrad. Diese Absicht jedoch nicht durchgeführt. Demgegenüber feindselige Haltung der Cetniks im O–Bosnien, Herzegovina und S–Montenegro und Bewegung dieser Kräfte zur Küste in den Raum Dubrovnik mit dem Ziel, bei erwarteter engl.Landung Verbindung mit Allierten aufzunehmen und Schutz gegen Rote zu suchen. Nach S.Qu. bekannt, dass DM. die deutschfeidliche Haltung dieser Cetniks aussdrücklich missbilligt."}})</ref>|Izvještaj sa savjetovanja kod načelnika štaba Jugoistoka od 2. oktobra 1944 (1. oktobar 1944.).}} Koliki je stepen kontrole nad četničkim snagama u Srbiji uspjela ostvariti njemačka Komanda Jugoistoka, vidljivo je i iz zapisnika sa sastanka na vrhu, održanog neposredno pred početak [[Beogradska operacija|Beogradske operacije]] (8. X 1944), kada su zabilježene i riječi Višeg SS i policijskog vođe [[Hermanna Behrendsa]]: {{izdvojeni citat|Na pitanje g-dina feldmaršala [tj. [[Maximilian von Weichs|von Weichs]]a — prim.] postoji li mogućnost komunističkog ustanka u Beogradu, Viši SS i policijski vođa Obergruppenführer Behrends je odgovorio odrečno, ističući da su stalnim pročešljavanjem u posljednje vrijeme uklonjeni svi oni komunisti koji bi na bilo koji način mogli učestvovati u takvoj akciji. Na pitanje gdje se nalaze komunisti zatvoreni u koncentracioni logor, Behrends je odgovorio da su svi pobijeni. Na kraju je skrenuo pažnju na to da je u četničke redove uspio ubaciti dovoljno jake grupe Službe sigurnosti [SD-Sicherheitsdienst], koje imaju ostati sa četnicima i ubuduće. Na to je glavnokomandujući primijetio da je samo to dovoljan razlog zašto bi se vodstvo nad četnicima trebalo povjeriti isključivo Višem SS i policijskom vođi.<ref name="sr.wikisource.org">[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=52&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000045—000046.] ({{jez-njem|"Die Frage des Herrn Feldmarschall an den Obergruppenführer Behrends, ob er mit einem kommunistischen Aufstand in Belgrad rechne, verneinte dieser unter Hinweis darauf, dass er in letzter Zeit durch dauernde Durchkämmungen alle irgendwie für einen Putsch infrage kommenden Kommunisten beseitigt habe. Die Frage nach dem Verbleib der im Konzentrationslager erfassten Kommunisten beantwortete er dahingehend, dass diese alle umgelegt seien. Abschliessend wies Obergruppenführer Behrends noch daraufhin, dass er bei den Cetniks ausreichend starke SD—Kommandos eingebaut habe, die bei den Cetniks verbleiben würden. Von seiten O.B.Südost wurde daraufhin festgestellt, dass allein schon durch diese Tatsache die weitere Führung der Cetnikverbände durch den Höh.SS und Pol.Führer gegeben sei."}})</ref>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} Nakon poraza u [[Bitka na Jelovoj gori|bici na Jelovoj gori]], Vrhovna komanda JVuO na čelu sa Dražom Mihailovićem obrela se u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]]. Potpukovnik [[Zaharije Ostojić]], komandant Istaknutog dela štaba Vrhovne komande, šalje 30. septembra 1944. komandantu Zlatiborskog korpusa kapetanu Dušanu Radoviću (pseudonim »Kondor«) upozoravajuću depešu: {{izdvojeni citat| ''Za Kondora — ultra urgent'' Imam obaveštenje da ste Vi, [Miloš] Marković i [Filip] Ajdačić upućeni u [[Višegrad|višegradski]] srez sa specijalnim zadatkom i da ćete isti izvršiti u punoj vezi sa [[Gestapo]]m i Švabama. Vaši ljudi pričaju da su kaznena ekspedicija. Još u toku današnjeg dana očekujem Vaše objašnjenje, jer ću u protivnom preduzeti potrebno, a narod i istorija reći će ko je izdajnik?<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_133.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša Istaknutog dela štaba Vrhovne komande od 7. avgusta 1944. do 7. januara 1945. godine]</ref>}} Jedinice [[Crvena armija|Crvene armije]] i [[NOVJ]] u prvoj polovini oktobra [[1944]]. zaposele su komunikaciju dolinom [[Morava (reka)|Morave]] između [[Vranje|Vranja]] i [[Velika Plana|Velike Plane]], što je otežalo [[Proboj Armijske grupe "E" iz Grčke 1944|proboj Armijske grupe "E" iz Grčke]]. Ova formacija time je bila usmerena na komunikaciju [[Skoplje]] - [[Kosovska Mitrovica]] - [[Raška]], odnosno dolinom [[Ibar (reka)|Ibra]], i zatim na otvaranje puteva prema [[Sarajevo|Sarajevu]] pod borbom. Tokom ovog četvoromesečnog proboja saradnja između Armijske grupe "E" i četnika iz [[Srbija|Srbije]] i [[Crna Gora|Crne Gore]] imala je više vidova. U izvještaju [[91. armijskog korpusa]] Wehrmachta od 25. oktobra 1944. godine, što ga je potpisao general [[Werner von Erdmannsdorf]],<ref>NARA, T314, Roll 1360, frame no. 000889.</ref> odato je svojevrsno priznanje generalu Mihailoviću i njegovim četnicima kao najvrjednijim antikomunističkim (sa)borcima na čitavom okupiranom području [[Jugoistočna Evropa|jugoistočne Evrope]]: {{izdvojeni citat|Među antikomunističke grupe u Srbiji spadaju i sljedbenici srpskog pukovnika Draže Mihailovića [Mihailović je unaprijeđen u čin generala još decembra 1941. — prim.] i neke nezavisne četničke jedinice (četnik — borac za slobodu). Pukovnik Draža Mihailović igra u Srbiji ulogu sličnu onoj koju igra general [[EDES]]-a [[Napoleon Zervas|Zervas]] u Grčkoj. On jeste anglofil, ali i apsolutno antikomunistički nastrojen. Na osnovu njegova antikomunističkog stava, saradnja [četnika i Nijemaca] u borbi protiv Titovih komunističkih bandi bila je uglavnom zadovoljavajuća. Srbin je dobar vojnik i u tom pogledu nalazi se na prvom mjestu na Balkanu. Disciplinovan je, žilav i uporan, te stoga stoji iznad prosječnog Grka. Srpske bande se bore žešće od Grka i imaju se više cijeniti od grčkih bandita. Njihovo naoružanje je dobro.|Uputstvo za srpsko-albansku teritoriju, izdato od strane Obavještajnog odjeljenja 91. armijskog korpusa, 25. X 1944.}} Prilikom proboja od [[Sjenica|Sjenice]] prema [[Prijepolje|Prijepolju]] [[24. oktobra|24]]-[[31. oktobra]] [[1944]]. Nemci su nastupali zajedno sa borcima [[Srpski udarni korpus|Srpskog udarnog korpusa]] protiv snaga [[37. sandžačka divizija|37. sandžačke divizije]]. Od Prijepolja se glavnina [[Armijska grupe "E"|Armijske grupe "E"]] kroz Sandžak usmerila na pravac Prijepolje — Višegrad — Rogatica — Sarajevo. Jednim motorizovanim bataljonom Nemci su 1. novembra otvorili su put Prijepolje - Pljevlja, i usmerili celokupne četničke snage iz [[Srbija|Srbije]] na pravac [[Sjenica]] — [[Prijepolje]] — [[Pljevlja]] — [[Goražde]]. Time su iskoristili snage [[JVUO]] iz Srbije kao svoju levu pobočnicu. Nakon toga, svojim napadom na NOVJ u pravcu Tuzle ([[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944]]) sadejstvovale su snagama [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] u njihovom proboju na sever. U dnevnom izvještaju za 13. novembar 1944. o situaciji na teritoriji okupirane Jugoslavije iz štaba Armijske grupe »F«, u paragrafu naslovljenom “Njemačke i savezničke trupe“, navodi se, očigledno na osnovu presretnute komunikacije snaga NOVJ, da se general Dragoljub Mihailović nalazi u rejonu [[Sjenica|Sjenice]] sa „aktivnim jugoslovenskim generalom” (moguće da je riječ o [[Miroslav Trifunović|Miroslavu Trifunoviću]]).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=719&rec=311&roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001217.] <br /> ({{jez-njem|"I. Deutsche und verbündete Truppen. <br /> Draza Mihajlovic befindet sich mit einem aktiven jugosl. General im Sjenica. (VII.mont.Brig. an 3.Div. 4.11.)"}})</ref> Dok komandant [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] general [[Aleksander Ler|Ler]] u svom pregledu brojnog stanja od [[16. novembra]] [[1944]]. ubraja 10.000 četnika Pavla Đurišića u vlastite (njemačke) trupe,<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_174.htm Pregled brojnog stanja jedinica potčinjenih Grupi armija »E« na dan 16. 11. 1944. godine, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII — dokumenti Nemačkog rajha, knjiga 4], Vojnoistorijski institut, Beograd — dokument br. 174.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=382&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frames no. 000376—000377.]</ref> dotle se za četnike iz Srbije u izveštaju poslatom Vrhovnoj komandi u [[Berlin]]u kaže da se "drže u senci Vermahta". Nevoljno savezništvo veoma dobro ilustruje i sljedeći izveštaj: {{izdvojeni citat|[General] [[Miroslav Trifunović|Trifunović]] sa oko 18.000 četnika [[Dragoslav Račić|Račića]] i [[Dragutin Keserović|Keserovića]], uporedno sa nem. pokretima u rejonu [[Prijepolje]]. Pravac marša [[Foča]]. U početku učešće u borbenim dejstvima na nemačkoj strani (zaštita bokova). U poslednje vreme samo saputnici. Utisak: dokle god postoje zajednički interesi — uopšte mir. Ako vide mogućnost uspeha, bezuslovno treba očekivati prepade na nemački [[Vermaht]], naročito na odvojene grupe. <br /> Moli se da se dostavi rezultat pregovora DM — [[Hermann Neubacher|zastupnik Ministarstva spoljnih poslova]].<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Izvod iz ratnog dnevnika komande Grupe armija »E« za period od 1. oktobra do 31. decembra 1944. godine]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=507&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000501.] <br/> ({{jez-njem|"2.) Trifunovic mit ca. 18000 Cetniks des Racic und Keserovic gleichlaufend mit dt. Bewegungen im Raum Prijepolje Marschrichtung Foca. Anfangs Teilnahme an Kampfhandlungen auf deutscher Seite (Flankenschutz). Neuerdings nur Mitläufer. Eindruck: Solange gleichlaufende Interessen im allgemeinen Ruhe. Wenn erfolgversprechend, Überfälle gegen deutsche Wehrmacht, besonders Splittergruppen, unbedingt zu erwarten. <br /> 3.) Um Übermittlung des Verhandlungsergebnisses DM – Vertreter AA wird gebeten."}})</ref>}} Načelnik štaba Armijske grupe »E« general-major [[Erich Schmidt-Richberg]] piše 5. decembra 1944. godine o pokušajima da se s četnicima Draže Mihailovića nađe, u vrijeme zajedničkog povlačenja, obostrano korisno rješenje u smislu nastavka saradnje u borbi protiv snagâ [[NOV i POJ]]: {{izdvojeni citat| ''Borbenoj grupi pukovnika Bemera <br /> Glavni štab [[V SS brdskog korpusa]]'': 1) Pošto nemačka Vrhovna komanda sa opunomoćenicima DM već pregovara (preko izaslanika pukovnika [[Gojko Borota|Borote]]), molimo da se generalu Trifunoviću predoči da sačeka uputstva od svog pretpostavljenog starešine. 2) Utvrđivanje neke neutralne zone ist. od [[Sokolac|Sokolca]] ne može se dovesti u sklad sa nemačkim planovima. 3) Ostali predlozi DM već su dostavljeni. 4) U držanju nemačkog Vermahta, koje je ranije utvrđeno, prema četnicima ništa se nije promenilo. Nemački Vermaht ima nameru da zadovolji potrebe četnika u što većoj meri uzimajući u obzir i pružanje materijalne pomoći.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »E« ZA PERIOD OD 1. OKTOBRA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=868&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000862.] <br/> ({{jez-njem|"An Kampfgruppe Oberst Böhmer nachrichtl.: <br /> Gen.Kdo.V.SS-Geb. Korps (durch Schreiben, 2. Ausf.) <br /> 1.) Da deutsches Okdo. nur mit einer DM Vertretung verhandeln kann, und dies bereits geschiet (von entsandter Oberst Borota), wird gebeten, dass General Trifunovic nahezulegen, Weisungen seiner vorgesetzten Stelle abzuwarten. <br /> 2.) Festlegung eines neutralen Raumes ostw. Sokolac läst sich mit deutschen Planungen nicht in Einklang bringen. Entsprechende andere Vorschläge wurden bereits DM übermittelt. <br /> 3.) An dem ursprünglich festgelegten Verhalten der deutschen Wehrmacht gegenüber den Cetniks hat sich nichts geändert. <br /> 4.) Die deutsche Wehrmacht wird versuchen, den Bedürfnissen der Cetniks weitgehend gerecht zu werden und beabsichtigt hierzu auch materielle Hilfeleistung."}})</ref>}} U posljednjim mjesecima okupacije Jugoslavije, dužnosnici njemačkog Wehrmachta mogli su dati konačni i zaokruženi sud o karakteru kolaboracije JVuO sa okupacionim snagama. Tako uputstvo iz štaba 91. armijskog korpusa od 26. decembra 1944. godine sadrži veoma iznijansirano tumačenje kvaliteta dosadašnje njemačko-četničke saradnje, prvenstveno uslovljene spoznajom da [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] predstavlja zajedničkog neprijatelja. Pored toga, oficiri iz štaba 91. koprusa analiziraju kako se može proći s najmanje političke štete usljed stalno prisutnog antagonizma između vlasti NDH i četnikâ, preporučajući oprez u odnosima s potonjima zbog njihovih neprekinutih veza sa [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|Saveznicima]]: {{izdvojeni citat|Srpski četnici: <br /> Upotreba četničkih jedinica dala je u raznim oblastima dobre rezultate. Poznavanje zemljišta od strane četnikâ i njihove izviđačke aktivnosti protiv Titovih snaga od koristi su njemačkom Wehrmachtu. Međutim, oslanjanje četnika na njemački Wehrmacht proizilazi isključivo iz činjenice da su inferiorni u odnosu na Titove snage — [[Angloamerika|angloamerička]] oružana intervencija bi ih navela da odmah promijene kurs. Njihovi pokušaji da se svrstaju uz angloameričkog neprijatelja se nastavljaju. Stoga se savjetuje veliki oprez kada se postupa sa četnicima. Za vlastiti stav prema četnicima presudno je sljedeće: <br /> 1) Upotreba četničkih jedinica mora se sprovesti na način tako da, u slučaju nagle promjene kursa, šteta ostane u granicama podnošljivog; <br /> 2) Nijemci moraju iskoristiti neprijateljstvo između četnika i boljševičkih bandi; <br /> 3) Saradnja s četnicima od slučaja do slučaja u zamjenu za opskrbu borbenom municijom, zdravstvenu njegu i snabdijevanje namirnicama, ukoliko su dostupne; <br /> 4) Cjelokupno hrvatsko stanovništvo mrzi četnike; kompromis između njih i hrvatskih vlasti (posebno ustaša) teško da je moguć. Stoga, moramo spriječiti njihov upad na hrvatski teritorij, posebno između [[Drina|Drine]] i [[Bosna (rijeka)|Bosne]]. Prelazak [natrag] preko Drine u Srbiju, naročito od strane četnika iz Stare Srbije [misli se na teritoriju Nedićeve Srbije — prim.], treba podržati, jer se time izbjegava konflikt s NDH. Na hrvatskom tlu, taktički nužan kontakt s četnicima tokom operacija protiv Titovih snaga treba održati što je moguće više neprimjetnijim, s obzirom na odnos s ustašama; <br /> 5) Postojeća mržnja između srpskih četnika i [[Bošnjaci|Muslimana]] zahtijeva poseban oprez tokom pregovora s obje strane i njihovog upošljavanja, jer će se i jedna i druga strana ili povući ili odmah zauzeti neprijateljski stav ako se za takve pregovore sazna; <br /> Da li se četnici mogu iskoristiti u njemačku svrhu u borbi protiv Titovih bandi, '''čime bi se uštedjela njemačka krv''', zavisiće od razumnog i vještog pregovaranja s njima.<ref>[https://znaci.org/ok/T317.php?sta1=etni&sta2=D.M&idem=1404 NARA, T314, Roll 1630, frame no. 000770.] <br /> ({{jez-njem|"Die serbischen Cetniks. <br /> Der Einsatz von Cetnik–Verbänden hat in verschiedenen Gebieten guten Ergebnissen geführt. Von Nutzen für die Deutsche Wehrmacht ist die Landeskenntnis der Cetniks und ihre Aufklärungstätigkeit den Titobanden gegenüber. <br /> Anlehnung der Cetniks an die Deutsche Wehrmacht beruht jedoch nur auf die Tatsache, daß sie den Titokräften unterlegen sind: ein bewaffnetes angloameriknisches Eingreifen wird ihr sofortiges Umschwenken veranlassen, Ihre Versuche, sich dem angloamerikanischen Gegner zu nähern, laufen weiter. Große Vorsicht den Cetniks gegenüber ist daher angebracht. <br /> Für die eigene Haltung den Cetniks gegenüber ist maßgebend: <br /> 1.) Der Einsatz der Cetnik–Verbände ist so durchzuführen, daß bei plötzlichem Umschwenken der Schaden in erträglichen Grenzen bleibt. <br /> 2.) Die Feindschaft zwischen den Cetniks und bolschewistischen Banden muß deutscherseits ausgenützt werden. <br /> 3.) Zusammenarbeit mit Cetniks von Fall zu Fall gegen Bereitstellung von Gefechtsmunition, sanitäre Betreuung und Verpflegung, soweit diese vorhanden. <br /> 4.) Die Cetniks sind bei der gesamten kroatischen Bevölkerung verhasst, ein Ausgleich zwischen ihnen und den kroatischen Dienststellen (bes. Ustascha) ist kaum möglich, daher muss ein Eindringen in den innerkroatischen Raum insbesondere zwischen Drina und Bosna unsererseits verhindert werden. Ein Übertritt insbesondere der altserbischen Cetniks über die Drina nach Serbien ist zu unterstützen, da so Konflikt mit Kroatien vermieden wird. Auf kroatischem Boden ist taktisch notwendige Fühlung mit Cetniks bei Einsatz gegen Titobanden im Hinblick auf Verhältnis zur Ustascha möglichst wenig in Erscheinung treten zu lassen. <br /> 5.) Der bestehende Haß zwischen serbischen Cetniks und Muselmanen verpflichtet bei Verhandlungen und Einsatz beider Teile zu besonderer Vorsicht, da bei Bekanntwerden solcher Verhandlungen beide Parteien entweder abspringen oder sofort eine feindselige Haltung einnehmen werden. <br /> Von einer verständnisvoll und geschickt geführten Verhandlung mit den Cetniks wird es abhängen, ob diese durch Einsatz gegen Titobanden für deutsche Zwecke nutzbar gemacht werden können, somit also deutsches Blut gespart werden kann."}})</ref>|Uputstvo načelnika štaba 91. armijskog korpusa o „srpskim četnicima“ iz decembra 1944.}} === Proboj četnika i Nijemaca iz Crne Gore (1944) === {{Poseban članak|Proboj četnika i Nijemaca iz Crne Gore|Pavle Đurišić|Crnogorski dobrovoljački korpus}} [[File:Spisak vlastitih trupa njemačke Armijske grupe E 1944, decembra 1944.jpg|thumb|Spisak trupa njemačke Armijske grupe »E« iz decembra 1944.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=382&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000376.]</ref> Na spisku se nalazi i “10.000 Crnogoraca“ ({{jez-njem|"10.000 Montenegriner"}}). Riječ je o četnicima [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]] (tj. CDK), koji su se povlačili zajedno sa okupacionim snagama.]] Dok su srbijanski četnici sadjejstvovali snagama Armijske grupe »E« u njihovom proboju na sjever, četnici iz Crne Gore uzeli su učešća u [[Proboj XXI brdskog korpusa iz okruženja|proboju XXI brdskog korpusa iz okruženja]]. Jedinice crnogorskih četnika, koje su od Njemaca takođe preformirane u dobrovoljačke pukove ("[[Crnogorski dobrovoljački korpus]]"), borile su se u sastavu njemačkog [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. brdskog korpusa]] između [[Danilovgrad]]a i [[Cetinje|Cetinja]] rame uz rame sa njemačkim vojnicima. Ove snage učestvovale su zajedno sa njemačkim snagama u operacijama protiv NOVJ ([[Operacija Frilingservahen aprila 1944|Frilingservahen]], [[Operacija Ribecal avgusta 1944|Ribecal]]). Komandant [[Armijska grupa E|Armijske grupe "E"]] je u svom izvještaju od ove četnike ubrojao u brojno stanje svojih jedinica: {{izdvojeni citat|C. D. K. od 3 puka, pod komandom potpukovnika [[Pavle Đurišić|Đurišića]], formiran neposredno od strane K-de 2. OkA ([[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druga oklopna armija]]), bio je do sada u službenom pogledu potčinjen K-di 2. OkA a u snabdevačkom i taktičkom pogledu 181. peš. div., koja je trebalo da se obimno uključi u obuku. [...] C.D.K. se do sada dokazao u borbi protiv komunista, ali je upitna njegova pouzdanost prema njemačkom Wehrmachtu zbog Đurišićeva kontradiktornog stava.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=825&rec=314&roll=664 NARA, T314, Roll 664, frame 000817.] <br /> ({{jez-njem|"M.F.K. zu 3 Rgt. unter Führung Oberstleutnant Djurisic, wurde von Pz.AOK 2 unmittelbar aufgestellt, unterstand bisher truppendienstlich Pz.AOK, versorgungsmässig und taktisch 181.Inf.Div., die sich ausbildungsmässig weitgehend einzuschalten hatte. <br /> M.F.K. im Kampf gegen Kommunisten bisher bewährt, jedoch in seiner Zuverlässigskeit gegenüber der deutschen Wehrmacht durch widerspruchsvolle Haltung Djurisic fragwürdig."}})</ref>|Izvještaj Komande 21. brdskog korpusa Komandi Grupe armija "E" od 23. septembra 1944. godine}} O odluci komandanta Crne Gore, Boke i Sandžaka JVuO potpukovnika Pavla Đurišića da slijedi kolonu njemačkih armijâ pri povlačenju s Balkana, te o značajnoj pomoći pruženoj okupatoru od strane crnogorskih četnika tom prilikom, piše u svojim ratnim memoarima i [[Hermann Neubacher]]: {{izdvojeni citat|On je bio opasan nemački saveznik. Meni je uvek bilo savršeno jasno da bismo mi za Pavla Đurišića, u slučaju invazije zapadnih sila na Balkan, ponovo postali njegov najveći neprijatelj. Kada je započelo povlačenje nemačkih trupa iz Crne Gore, Pavle Đurišić je krenuo sa njima. Tokom napornih marševa po planinskom terenu, tokom operacije povlačenja prolazili smo i kroz područja koja su kontrolisali partizani. Njegove trupe vodile su borbu sa partizanima i time nemačkim trupama olakšale evakuaciju sa tog prostora. Kasnije je Pavle Đurišić sklopio ugovor sa ustaškim trupama Ante Pavelića, da bi mogao da prođe sa svojim jedinicama kroz Hrvatsku i Istru. Tamo su se već nalazile i druge četničke jedinice, kao i Ljotićevi dobrovoljci.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], str. 176—177.</ref>|[[Hermann Neubacher]]}} === Prelazak sa Nemcima u Bosnu (1944-1945) === {{main|Proboj Armijske grupe E kroz istočnu Bosnu|Četnička ofanziva u istočnoj Bosni 1944.|Bosanska golgota}} [[File: Četnički oficir Dinarske divizije, SS-Sturmbannführer Ernst Lerch i neidentificirani SS-Hautsturmführer tokom ofanzive protiv IX. korpusa.jpg|thumb|Oficir [[Dinarska četnička divizija|Dinarske divizije JVuO]], SS-Sturmbannführer [[Ernst Lerch]] i neidentificirani SS-Hauptsturmführer tokom ofanzive protiv [[9. korpus NOVJ|9. korpusa NOVJ]] u Sloveniji, mart 1945. godine<ref>[http://bandenkampf.blogspot.com/2016/05/bk0164.html Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0164 | Photo | Höherer SS- und Polizeiführer Adriatisches Küstenland]</ref>]] [[Armijska grupa "E"]] imala je u planu otvaranje komunikacija kroz istočnu Bosnu, pa je krajem novembra jedna njena divizija ([[11. poljska vazduhoplovna divizija (Nemačka)|11. poljska vazduhoplovna divizija]]) započela napad pravcem od [[Rogatica|Rogatice]] prema [[Zvornik]]u, protiv snaga [[Treći udarni korpus NOVJ|Trećeg udarnog korpusa]] [[NOVJ]]. Međutim, kako su tokom ofanzive [[NOVJ]] i Crvene armije od 3. decembra nemačke pozicije na [[Sremski front|Sremskom frontu]] ozbiljno ugrožene, ova divizija hitno je izvučena i transportovana prugom [[Sarajevo]] - [[Slavonski Brod]] na [[Sremski front]]. Na njeno mesto usmerena je glavnina četnika iz [[Srbija|Srbije]]. U izvještaju Operativnog odjeljenja u [[Sarajevo|Sarajevu]] Armijske grupe »E« od 10. decembra 1944, koji potpisuje potpukovnik Warnstorff, istaknuto je: {{izdvojeni citat| Telegram 34. i 91. arm. korpusu, 5. SS-brd. arm. korpusu i Korpusnoj grupi »Kibler«: 1) Četnici na maršu u širi rejon Valjeva privremeno će preći preko područja Rogatica — Ljubovija — Zvornik — Kladanj. 2) DM garantuje najlojalnije držanje prema nemačkim jedinicama i nudi saradnju. Znak raspoznavanja za saradnju između nemačkih jedinica i četnika je: Mitrovica. 3) Četnike u što većoj meri koristiti za službu izviđanja. Materijalna pomoć može im se obezbediti u ograničenim razmerama ukoliko se stave na raspolaganje za borbu protiv bandi. 4) K-da Grupe armija obavestila je hrvatske vlasti o navedenom kretanju.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »E« ZA PERIOD OD 1. OKTOBRA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=998&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000992.] ({{jez-njem| <br /> "1.) Cetniks überschreiten auf dem Marsch in den Großraum Valjevo vorübergehend das Gebiet Rogatica – Ljubovija – Zvornik – Kladanj. <br /> 2.) DM hat loyalste Haltung gegenüber deutscher Truppe zugesichert und bietet Zusammenarbeit an. Kennwort zwischen deutscher Truppe und Cetniks für Zusammenarbeit ist "Mitrovica". <br /> 3.) Die Cetniks sind weitgehend für Erkundungsaufträge zu verwenden. Materielle Hilfe darf ihnen in beschränktem Ausmaß gewährt werden, soweit sie sich zum Kampf gegen die Banden zur Verfügung stellen. <br /> 4.) Die kroatischen Behörden sind über obige Bewegung durch Okdo. unterrichtet worden."}})</ref>}} U izvještaju njemačkog opunomoćenog generala u [[NDH]] od 24. decembra 1944. godine,<ref>[https://znaci.org/00001/40_82.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje POSLJEDNJI DANI NA VUČJAKU]</ref> navodi se da je general Draža Mihailović izrazio spremnost za suradnju i sa formacijama NDH u borbi protiv NOVJ: {{izdvojeni citat|Prema izvješću pouzdanog agenta, Draža Mihajlović je izrazio namjeru da se bori skupa sa ustašama i domobranima, jer je njihov zajednički glavni cilj uništenje komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=443&rec=311&roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000427.] <br /> ({{jez-njem|"Nach zuverlässiger V–Mann–Meldung soll Draza Mihajlovic geäussert haben, er wolle mit den Ustascha und Domobranen zusammen kämpfen, da das gemeinsame Hauptziel die Vernichtung des Kommunismus sei."}})</ref>|Izvještaj njemačkog opunomoćenog generala u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj od 24. XII 1944.}} Četnici su, pod ličnom komandom [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]], nakon koncentrisanja unutar nemačko-ustaških linija, izvršili [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944|napad na snage NOVJ]]. 8. decembra [[1944]]. ujutro sa nemačko-ustaških položaja u okolini [[Rogatica|Rogatice]] krenuli u silovit napad prema [[Zvornik]]u. Ovaj napad bio je usklađen sa napadom nemačkog 34. armijskog korpusa sa druge strane, pravcem [[Užice]] - [[Ljubovija]] - [[Zvornik]]. Ovom prilikom četnicima su Nemci obezbedili snabdevanje municijom, kao i zbrinjavanje ranjenika u nemačkim bolnicama u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Pošto je prodor četnika prema [[Zvornik]]u odbijen, njihova glavnina usmerila se prema oslobođenoj [[Tuzla|Tuzli]]. U [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944|neizvesnim borbama od 24. do 28. decembra]] [[Treći udarni korpus NOVJ]] krajnjim naporom odbio je ovaj napad. Nakon ovog poraza, glavnina [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] snaga razmestila se u [[Modriča|Modriči]] i okolini, gde su nakon kraćeg sukoba uspostavili sporazum sa snagama NDH. Tako su se našli na za Nemce vitalnoj komunikaciji Sarajevo - Brod, vodeći zajedno sa Nemcima teške dvomesečne borbe protiv [[Druga armija JA|Druge jugoslovenske armije]], koja je nastojala da je prekine. Preko pukovnika Borote, komandanta Romanijskog korpusa JVuO, uspostavljena je saradnja sa nemačkim štabom u [[Sarajevo|Sarajevu]], od kojeg je obezbeđeno snabdevanje municijom i bolničko zbrinjavanje ranjenika.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_130.htm Opšti uslovi sporazuma o saradnji između četnika i nemačkih jedinica pripremljeni za pregovore decembra 1944. godine], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 130</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Ratni dnevnik Armijske grupe E 1.10.1944-31.12.1944], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - prilog broj 2, (10. decembar 1944)</ref> [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićeva]] grupacija takođe je uspostavila vezu sa Štefanom Hedrihom ({{jez-nem|Stefan Hedrich}}), SS-oberfirerom i inspektorom u glavnom štabu SS, komandantom SS-oblasti Severozapadna Bosna.<ref>[https://www.znaci.org/00001/181.htm Roland Kaltenegger: TOTENKOPF & EDELWEIß], četvrti deo: Das Kriegsjahr 1944 (Ares verlag, Graz), strana 268.</ref> [[3. april]]a 1945. godine, kada su nemačke trupe napuštale Bijeljinu i okolinu, Mihailović je pokušao da ih pridobije da ostanu pod njegovom komandom kao jugoslovenski državljani.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_192.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša štaba Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 7. aprila 1945. godine]</ref> [[Schutzstaffel|SS]]-Sturmbannführer (major) [[Ernst Lerch]], u izvještaju od 8. marta 1945. godine, piše da je [[Aleksandar Nikolić (četnik)|Aleksandar Nikolić]], zapovjednik Sremsko-slavonske komande JVuO, zajedno sa svojim trupama (za koje navodi da broje oko 80 ljudi, ali i da bi po pristizanju ostatka jedinice ta cifra mogla dostići i 400) došao u [[Istra|Istru]], tj. u [[Operativna zona Jadransko primorje|Operativnu zonu Jadransko primorje]], gdje se stavlja na raspolaganje njemačkim vlastima. Ernst Lerch moli nadređene da naznače rejon u kojem bi »grupa pukovnika Nikolića« mogla da bude »upotrebljena«: {{izdvojeni citat|1.) U prostor [[Jurdani]], prov. [[Rijeka (grad)|Rijeka]], stigli su delovi četničke grupe pukovnika Nikoliča u jačini oko 80 ljudi. 2.) Prema telegr. Glavnog ureda SS od 7. 2. 45, delovodn. pov. br. 375/45, grupa Nikolić potčinjena je komandantu SS i policije u [Operativnoj zoni] Jadr. primorje. [...] 6.) Pukovnik Nikolić je samostalni četnički komandant i njegov načelnik Štaba major Miladinović je izjavio da ova grupa ne želi nikakvu zavisnost od ministra [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]a, odn. od drugih četničkih grupa. <br /> Oni obećavaju da će se stoprocentno zajedno s Nemcima boriti kako protiv komunista tako i protiv regularnih engleskih trupa koje oni navodno preziru iz dubine duše. <br /> Ovaj osnovni stav oni će zadržati u svakoj situaciji pa ma šta se desilo.<ref>[https://znaci.org/zb/4_6_19.htm Zbornik NOR-a – tom VI – Borbe u Sloveniji – knjiga 19. – 1. III – 15. V 1945. godine, Vojnoistorijski institut], Beograd, 1975, dokument br. 161, str. 822–823.</ref>|Obaveštenje komandanta SS i policije u Operativnoj zoni Jadransko primorje od 8. marta 1945. o pristizanju četnika pukovnika Nikolića u Istru}} [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za [[Jugoistočna Evropa|jugoistočnu Evropu]], u svojim poslijeratnim memoarima ističe da je sa četničkim komandantom održavao vezu sve do aprila 1945, tj. do [[Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)|zajedničkog povlačenja Nijemaca i četnika]] pred jedinicama NOVJ i [[Crvena armija|Crvene armije]]. Neubacher navodi da je postojala i zamisao o susretu između njega i generala Mihailovića, ali [[Joachim von Ribbentrop]] nije dao dopuštenje za taj sastanak: {{izdvojeni citat|Tokom sukoba četnika sa Englezima, stiglo je do mene pitanje da li bih bio spreman da razgovaram sa Dražom Mihailovićem. Ovu sam molbu prosledio ministru spoljnih poslova Ribentropu, tražeći od njega da mi dozvoli da do takvog susreta dođe. U principu, nije mi bilo zabranjeno da uspostavim kontakt. Ali, za vođenje razgovora morao sam da dobijem specijalnu dozvolu. Bilo mi je, međutim, zabranjeno da stupim na teren koji kontroliše Draža Mihailović. Moja spremnost i želja da se sretnem sa njim bili su veliki, te sam uskoro morao da sam sebi priznam da je moj glavni motiv bio – radoznalost. Da se sretnem sa četničkim vođom, a da se prethodno ne izvrše potrebne pripreme, razgovor bi bio besmislen, i jedino bi doneo neugodnost i neprilike za Dražu Mihailovića, jer bi dobio etiketu „kolaboratera“. Trebalo je susret dobro organizovati, kako bi bilo sigurno da će doneti senzacionalan rezultat. Verovatno je i sam Draža Mihailović tako razmišljao, pa zato, najzad, nije nikada ni došlo do našeg susreta. Ali, ostali smo u vezi preko naših posrednika. I jedna i druga strana bila je u tim kontaktima veoma oprezna. Jedan moj poverljiv čovek čak je tri puta bio u Dražinom glavnom štabu. Da ne bih bio suviše opširan, zadovoljiću se samo tvrdnjom da Draža Mihailović svoju politiku sve do kraja rata nije menjao. Tek početkom 1945, u vreme naših poslednjih borbi u Hrvatskoj, kada je povlačenje naših trupa sa tog prostora bilo samo pitanje dana, Draža Mihailović mi se obratio direktnom molbom – i to preko svojih poverljivih ljudi u Beču – da mu pružim pomoć u vezi sa naoružanjem njegovih jedinica. Tokom nekoliko dana ja sam čak imao direktnu radio-vezu sa njegovim glavnim štabom u Bosni. Moj poverljiv čovek bio je poslednji put kod Draže u aprilu 1945.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 161–162.</ref>}} General Mihailović je odbijao da osobno uđe u bilo kakav aranžman s okupatorom, i od ove je politike odstupio samo u četiri ili pet navrata tokom rata. Riječ je o [[Sastanak u Divcima|sastanku u Divcima]] sredinom novembra 1941. godine, zatim o dva sastanka s predstavnikom Hermanna Neubachera, [[Rudolfom Stärkerom]], u jesen 1944 (prvi u zapadnoj Srbiji na kojem je Mihailovića pratio pukovnik [[Robert H. McDowell]], šef američke vojne misije pri njegovu štabu, a drugi u sjeveroistočnoj Bosni), kao i o posljednjem sastanku sa Stärkerom na planini [[Vučjak]], početkom aprila 1945. Neubacher pokušava u svojoj knjizi ekskulpirati Mihailovića od odgovornosti za kolaboraciju.<ref>[https://znaci.org/00001/40_62.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNIČKO-NJEMAČKI SPORAZUMI O KOLABORACIJI U SRBIJI]</ref> == Nemci o generalu Mihailoviću i JVuO == [[Datoteka:Draža pred sudom.jpg|mini|desno|Optuženi [[Dragoljub Mihailović]] na [[Beogradski proces|suđenju u Beogradu]] [[1946]].]] {{izdvojeni citat|'''Njemačka je za D.M.-a neprijatelj br. 2 – neprijatelj br. 1 su komunisti'''.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=695&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000686.] <br /> ({{jez-njem|"Deutschland ist für D.M. nur noch der Feind No. 2. Feind No. 1 sind die Kommunisten."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka Armijske grupe »F« sa izaslanikom Neubacherom održanog 30. jula 1944.}} Jedna od najrječitijih evaluacijâ komandne sposobnosti načelnika štaba Jugoslovenske vojske u Otadžbini, a koja potiče iz primarnih izvora njemačke provenijencije, sadržana je u mjesečnom izvještaju Komande Jugoistoka za mart 1943. godine<ref>[https://znaci.org/00001/40_51.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje BITKA NA NERETVI I NJENE POSLJEDICE]</ref>: {{izdvojeni citat|Dosadašnje borbe pokazuju da je Mihailović kao vojni komandant zatajio. Mihailović snosi glavnu krivnju za dosadašnje neuspjehe zbog nepravilne procjene vremena, prostora i zemljišta i zbog toga što nije iskoristio opće date mogućnosti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=813&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame 6290063.] <br /> ({{jez-njem|"Die bisherigen Kämpfe zeigen, daß Mihailovic als militärischer Führer versagte. Die gegebenen Möglichkeiten infolge Unkenntnis von Zeitbedarf, Raum und Gelände nicht erkennend, trägt er die Hauptschuld an den bisherigen Mißerfolgen."}})</ref>|Procjena situacije Komande Jugoistoka za mart 1943. (1. april 1943.)}} Prilikom ispitivanja od strane istražitelja 7. američke armije avgusta 1945. godine, pisanu izjavu o svojim aktivnostima u ratnom periodu sastavio je i [[feldmaršal]] [[Maximilian von Weichs]], koji je avgusta 1943. naslijedio generala Löhra na mjestu glavnokomandujućeg Jugoistoka. U odjeljku naslovljenom »Grupe koje pomažu Njemačkoj«, von Weichs o četnicima Draže Mihailovića piše sljedeće: {{izdvojeni citat|Mihailovićeve trupe su se nekada borile protiv naših okupacionih trupa iz lojalnosti prema svome kralju. U isto vreme su se borile protiv Tita, zbog svojih antikomunističkih ubeđenja. Ovaj rat na dva fronta nije mogao dugo potrajati, posebno kada je britanska podrška počela favorizovati Tita. Sledstveno, Mihailović je pokazao pronemačka stremljenja. Bilo je angažmana tokom kojih su se srpski četnici borili protiv Tita zajedno sa nemačkim trupama. Sa druge strane, dešavalo se da neprijateljski raspoložene četničke grupe napadnu nemačke vozove za snabdevanje da bi popunili sopstvene zalihe. Mihailović je voleo da ostane u pozadini, i prepusti takve poslove svojim podređenima. On se nadao da će dočekati svoje vreme ovom igrom moći, dok mu anglo-američko iskrcavanje ne obezbedi dovoljnu podršku protiv Tita. Nemačka je prigrlila njegovu podršku, koliko god privremenu. Četničke izviđačke aktivnosti naši komandanti su visoko cenili.<ref>http://znaci.org/00002/318_4.htm ({{jez-eng|"MIHAILOVIC's troops once fought against our occupation troops out of loyalty to their King. At the same time they fought against TITO, because of anti—Communist convictions. This two front war could not last long, particularly when British support favored TITO. Consequently MIHAILOVIC showed pro-German leanings. There were engagements during which Serbian Chetniks fought TITO alongside German troops. On the other hand, hostile Chetnik groups were known to attack German supply trains in order to replenish their own stocks. ''MIHAILOVIC liked to remain in the background, and leave such affairs up to his subordinates. He hoped to bide his time with this play of power until an Anglo—American landing would provide sufficient support against TITO. Germany welcomed his support, however temporary. Chetnik reconnaissance activities were valued highly by our commanders''."}})</ref>}} Takođe, feldmaršal von Weichs na drugom mjestu podcrtava da, dok se general Mihailović nastojao držati po strani, taktička je njemačko-četnička kolaboracija na terenu poprimala sve veći obim: {{izdvojeni citat|Iako se on sâm [Mihailović] oštroumno suzdržavao od iznošenja svog ličnog stava u javnosti, bez sumnje kako bi imao odriješene ruke za svaku eventualnost (npr. savezničko iskrcavanje na Balkanu), dopustio je svojim komandantima da pregovaraju s Nijemcima te da s njima sarađuju. I oni su to činili, sve više i više...<ref>Röhr, Werner, ed. (1994). Europa unterm Hakenkreuz: Okkupation und Kollaboration (1938–1945). Berlin: Hüthig. s. 358. <br/ > ({{jez-eng|"Though he himself [Draža Mihailović] shrewdly refrained from giving his personal view in public, no doubt to have a free hand for every eventuality (e.g. Allied landing on the Balkans), he allowed his commanders to negotiate with Germans and to co-operate with them. And they did so, more and more..."}})</ref>|[[Maximilian von Weichs]]}} Specijalni [[Adolf Hitler|Hitler]]ov izaslanik [[Hermann Neubacher]] u svojim memoarima tumači politiku Draže Mihailovića. On piše da je Mihailović „ostao neprijatelj okupatoru, koji je, zbog Titovog uspona, postao njegov neprijatelj broj dva”. Neubacher primjećuje da su Mihailovićevi komandanti sarađivali sa Nijemcima, dočim je on nastavio voditi antiokupatorsku propagandu: {{izdvojeni citat|Politiku Draže Mihailovića nije bilo teško razumeti. On je bio impresioniran nemačkim vojnim podvizima. Pa ipak, sa sigurnošću je računao na to da će Nemačka izgubiti rat. Dovoljno sam čuo od pouzdanih izvora, koji su me obavestili o Dražinom stavu prema Rajhu. On je ostao neprijatelj okupatoru, koji je, zbog Titovog uspona, postao njegov neprijatelj broj dva. Saveznici su Dražu ostavili na cedilu, pa je zato pokušao da od Nemaca – koji su za njega sada bili samo neprijatelj broj dva – dobije što je moguće više oružja. Namera četničkog vođe bila je ova: da se, kada započne nemačko povlačenje, bez borbe dokopa nemačkih strateških pozicija i da se na njima utvrdi. On se spremao za konačan obračun sa Titom, koji je trebalo da se vodi beskompromisno, na život ili smrt, a u pitanju je bila budućnost Jugoslavije. Dok su, dakle, Dražini podređeni komandanti tu i tamo sarađivali sa Nemcima, on je sam nastavio da i dalje vodi propagandu protiv Nemaca.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 160–161.</ref>}} Čak i kada je odobravao kolaboraciju svojih komandanata sa okupatorima, general Mihailović je strogo vodio računa da se na taj način lično ne kompromituje, prvenstveno iz straha od negativne reakcije stanovništva okupirane Jugoslavije. Presretanjem komunikacije između Mihailovića i vojvode Đujića ujesen 1943, njemački nadležni organi su registrovali ovu tendenciju kod četničkog vođstva: {{izdvojeni citat|18.11. Radio-naređenje D.M. Đujiću da još više nego do sada ratuje zajedno sa njemačkim Wehrmachom protiv komunista, jer su oni izdali srpsku nacionalnu stvar. On sam ne može tako postupiti zbog stava naroda.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=235&roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000223.] <br /> ({{jez-njem|"18. 11. FUNKBEFEHL D. M. AN DJUJIC, MIT DEUTSCHER WEHRMACHT GEGEN KOMMUNISTEN MEHR ALS BISHER ZU KAEMPFEN, DA NATIONALE SACHE SERBIENS VERRATEN. ER SELBST KOENNE WEGEN VOLKSMEINUNG NICHT MITMACHEN."}})</ref>|Depeša komande Druge oklopne armije komandi [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 21. novembra 1943. godine}} General [[Schutzstaffel|SS]]-a [[Otto Kumm]], treći komandant [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS dobrovoljačke brdske divizije »Prinz Eugen«]], u knjizi ratnih memoara naslovljenoj ''Vorwärts, Prinz Eugen! Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"'' („Naprijed, Prinz Eugen! Istorija 7. SS dobrovoljačke divizije Prinz Eugen”), ostavio je svoje tumačenje prirode odnosâ između JVuO i njemačkog okupatora: {{izdvojeni citat|Kao ostatak „u šumi“ regularne armije nakon okupacije Jugoslavije, oni su nosili stare uniforme – i nove brade, jer su se zakleli da se neće brijati dok okupator ne bude isteran iz zemlje. Oni su bili verni kraljevini i borili su se za svog mladog kralja Petra II, ali radije su se držali udaljenih sela i oblasti, ne napadajući naše jedinice, osim ako se nisu osećali dovoljno nadmoćnim. Disciplina i naoružanje bilo im je relativno dobro, a u odnosu prema drugim jugoslovenskim narodnim i verskim grupama bili su nepredvidljivi – što je često išlo do napada na hrvatska sela i muslimanske žene. Kao prijatelje još su imali Engleze – i njihov radio. Na volovskim kolima ili na konjskim leđima oni su se povremeno prebacivali u druge oblasti, najčešće neuzdrmani, jer smo ih mi puštali, smatrajući da ih dugoročno možemo pridobiti za nas – kao '''braću po oružju protiv komunizma'''. To je donekle nejasna situacija, oni nisu prijatelji, ali ni neprijatelji, i situacija se menja s vremena na vreme.<ref>[http://www.znaci.org/00001/200.htm Otto Kumm: VORWÄRTS, PRINZ EUGEN! - Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"], [http://www.znaci.org/00001/200_5.pdf Aufstellung der Division "Prinz Eugen"] str. 52. <br /> ({{jez-njem|"Als Reste der nach der Besetzung Jugoslawiens 'in den Wald' gegangenen regulären Armee tragen sie die alte Uniform – und neue Bärte, da sie geschworen haben, sich nicht früher zu rasieren, bevor nicht der Okkupator aus dem Land gejagt ist. Sie sind königstreu und kämpfen für ihren Jung-König Peter II., doch weichen sie lieber aus in abseits gelegene Dörfer und Gebiete und stellen sich nur selten unseren Verbänden, es sei denn, sie fühlen sich in ausreichender Ubermacht. Disziplin und Bewaffnung sind relativ gut, gegenüber den anderen jugoslawischen Volks- und Glaubensgruppen sind sie unberechenbar, weshalb es oft zu Ubergriffen gegen kroatische Dörfer oder muselmanische Frauen kommt. Als stille Freunde haben sie die Engländer – und ihre Funkgeräte. Auf Ochsenkarren oder hoch zu Roß verlegen sie manchmal in eine andere Gegend, meist ungeschoren, da wir sie ziehen lassen und sie auf lange Sicht für uns gewinnen wollen – als Waffengefährten gegen den Kommunismus. Es ist eine etwas unklare Situation, sie sind nicht Freund, auch nicht Feind, die Lage wechselt von mal zu mal."}})</ref>}} Saradnju sa četničkim formacijama generala Mihailovića u borbi protiv zajedničkog neprijatelja pominje u svojim memoarima i [[Schutzstaffel|SS]]-potpukovnik [[Otto Skorzeny]], vođa njemačkih komandosa, zaslužan za izvođenje brojnih specijalnih operacija tokom rata. Neposredno pred [[Kapitulacija Nacističke Njemačke|kapitulaciju nacističke Njemačke]], ''Obersturmbannführer'' Skorzeny je tri dana (od 5. do 8. maja [[1945]]. godine) vršio dužnost šefa njemačke vojno-obavještajne službe ''[[Abwehr]]''. Po osobnom ''[[Adolf Hitler|Führer]]ovom'' naređenju, potpukovnik Skorzeny biva upućen proljeća 1944. godine u okupiranu Jugoslaviju, kako bi koordinirao [[Operacija Konjićev skok|operacijom uništenja]] [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOVJ]] i zarobljavanja [[Josip Broz Tito|maršala Tita]]: {{izdvojeni citat|U proljeće 1944. dobio sam naredbu Vrhovne komande Wehrmachta da lociram [[Josip Broz Tito|Titov]] štab, uništim ga i uhvatim Tita, koji je, prema [[Winston Churchill|Churchill]]ovoj volji, već bio zamijenio generala Mihailovića. Mihailović, ratni ministar mladog kralja [[Petar II Karađorđević|Petra II]] od Jugoslavije, koji je živio u egzilu u [[London]]u, bio je uplašen sve većim uticajem komunizma. Na njegovo zaprepaštenje, njegovi su se četnici ponekad borili zajedno čak s mađarskim trupama, Hrvatima [[Ante Pavelić]]a, pa čak i sa našim vojnicima protiv Titovih trupâ.<ref>Otto Skorzeny, ''Meine Kommandounternehmen. Krieg ohne Fronten'', Universitas Verlag in F.A. Herbig Verlagsbuchhandlung GmbH, München, 1993, s. 201. <br /> ({{jez-njem|"Im Frühjahr 1944 bekam ich den Befehl vom OKW, das Hauptquartier Titos ausfindig zu machen, es zu zerstören und Tito gefangenzunehmen, der nach dem Willen Churchills schon den General Mihailowitsch abgelöst hatte. Der Kriegsminister des im Exil in London lebenden jungen Königs Peter II. von Jugoslawien, Mihailowitsch, war über den fortschreitenden Einfluß des Kommunismus erschreckt. Seine Tschetniks schlugen sich zu seinem Erstaunen manchmal sogar gemeinsam mit den ungarischen Truppen, den Kroaten des Ante Pawelitsch und selbst unseren Soldaten gegen die Truppen Titos."}})</ref>}} == Reference == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Kolaboracija četnika sa silama Osovine]] * [[Saradnja četnika sa fašističkom Italijom]] == Vanjske veze == {{commonscat|Chetnik collaboration with Axis occupation}} * [https://www.znaci.org/00001/40.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945 (Stanford University Press 1975)] {{Kolaboracija u Jugoslaviji}} {{Authority control}} [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu| ]] 25429wb0oj846pcccq9z7cmz562mm5q 42711162 42711144 2026-10-15T16:09:57Z ~2026-52047-51 396422 42711162 wikitext text/x-wiki {{Sređivanje|razlog=Preterana upotreba citata}} [[File:Lukačević i Nemci.jpg|thumb|Četnički potpukovnik [[Vojislav Lukačević]], dvojica nemačkih oficira i neidentifikovani četnički komandant. Fotografija je verovatno nastala tokom [[Bitka za Konjic 1943.|bitke za Konjic]], od 19. do 26. februara 1943. godine, kada su snage pod Lukačevićevom komandom sadejstvovale s Nemcima.]] [[File:Četnici i Nemci u okupiranoj Jugoslaviji.jpg|thumb|Četnici i Nijemci u okupiranoj Jugoslaviji.]] {{TranslitN|Kolaboracija četnika s Trećim Reichom|Колаборација четника с Трећим Рајхом}} '''Kolaboracija četnika s Nemcima''' odvijala se, sa manjim ili većim intenzitetom, tokom većeg dijela perioda [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupacije Jugoslavije u Drugom svetskom ratu]]. Glavna usluga koju su četnici vršili Nemcima bila je borba protiv [[Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Jugoslavije|partizanskih jedinica]], hvatanje pripadnika [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|pokreta otpora]] po naseljenim mestima, te njihovo likvidiranje ili slanje u logore pod kontrolom okupacionih ili kvislinških vlasti. Zbog njegovog inicijalnog učešća u [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanku u Srbiji 1941]], Nemci su [[Draža Mihailović|Dražu Mihailovića]] dugo smatrali neprijateljem, za kojim je raspisana poternica.<ref>https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D0%BC_%D0%B8%D0%B7_%D0%B4%D0%B5%D1%86%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941.</ref><ref>https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D0%BC_%D0%B8%D0%B7_%D1%98%D1%83%D0%BB%D0%B0_1943.</ref> Istovremeno, njegovi odredi širom okupiranog područja sarađivali su sa nemačkom vlašću na razne načine (npr. [[legalizacija četnika u Srbiji]] 1941–1943). Saradnja četnika sa Vermahtom postala je sveobuhvatna nakon novembra 1943. godine, kada je politički vrh u [[Berlin]]u konačno odlučio da prihvati Dražu Mihailovića za saradnika, što je rezultiralo potpisivanjem niza [[Ugovori o saradnji četnika i Vermahta|ugovora o saradnji]] sa njegovim glavnim komandantima u Srbiji. Nakon potpisivanja ugovora o primirju i saradnji, okupator je počeo isporučivati municiju i vojnu opremu četničkim jedinicama koje su se, zajedno sa njemačkim trupama i pod nadzorom njemačkih oficira, borile protiv jedinica [[NOVJ]] u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]] i [[Sandžak]]u.<ref>AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 12058.</ref> U [[NDH]], četnici su služili Nemcima za razne namene: dostavljanje obaveštenja o komunistima, pomoć nemačkim nabavkama stoke, pomoć trupama u svojstvu vodiča, pomoć u ljudstvu, učestvovanje u osovinskim operacijama (na primer [[operacija Citen|operacija Ziethen]], [[operacija Bora]]), i druge potrebne radnje za gušenje ustaničkog pokreta.<ref name="ReferenceA">[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_259.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. novembra 1943. Štabu 2. oklopne armije o saradnji četnika sa nemačkim trupama u Dalmaciji i zapadnoj Bosni]</ref> Nemci su četnike snabdevali oružjem i opremom i dozvoljavali im da po potrebi koriste njihove garnizone za smeštaj i motorizaciju za transport. Partizanske pokrete po Bosni i Hercegovini te Hrvatskoj Nijemci su u mnogo navrata doznavali na osnovu četničkih dojava.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1071&rec=314&roll=563 NAW, T-314, Roll 563, frames 001061-1062: Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa (31. januar 1944.)]</ref> Prve dve godine rata, četnici su formalno bili deo [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|savezničke]] koalicije, ali zbog stavljanja [[Četnički odredi Jugoslovenske vojske|četničkih odreda Jugoslovenske vojske]] pod komandu Vermahta, krajem 1943. je došlo do konačnog napuštanja Draže Mihailovića od strane Saveznika, a potom 1944. godine i do napuštanja i osude četnika od strane jugoslovenskog kralja.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D0%B2_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%99%D0%B0_%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B0_II_%D0%BD%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BF%D0%B0%D1%9A%D0%B5_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D1%98_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D1%81%D1%86%D0%B8_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%98%D0%B5 Poziv kralja Petra II na pristupanje Narodnooslobodilačkoj vojsci Jugoslavije]</ref> Zbog kolaboracije sa nemačkim okupatorom, mnogim je četničkim vođama, uključujući samog Dražu Mihailovića, suđeno u [[Beogradski proces|beogradskom]] i drugim procesima. Pored kolaboracije sa Nemcima, četnici na teritoriji italijanske okupacione zone su tesno [[Kolaboracija četnika s fašističkom Italijom|sarađivali sa fašističkom Italijom]]. == Nemačka politika prema četnicima == Česte njemačke promjene kursa u odnosu prema četnicima Draže Mihailovića (npr. [[Sastanak u Divcima|pregovori u Divcima]] u novembru, pa [[Operacija Mihailović|napad na štab Draže Mihailovića]] u decembru 1941, zatim ponovna obustava progona Mihailovićevih četnika i skidanje ucjene na njegovu glavu u proljeće 1942. godine, itd.) tokom čitavog ratnog perioda, bile su u potpunosti u skladu sa politikom koja je vođena u okupiranim zemljama. Najplastičniji prikaz ovakvog pristupa prezentovao je [[Felix Benzler]], opunomoćenik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova u [[Beograd]]u, u izvještaju koji je poslao u [[Berlin]] 11. marta 1942. godine ministru vanjskih poslova [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]]: {{izdvojeni citat|To što nemačka vojna mesta vode pregovore s pojedinim četničkim vođama, nije ništa neobično u srpskom prostoru. To se zbiva svesno, u okviru naše politike, uslovljene slabošću naših vojn[ičk]ih snaga i dosad ne bez uspeha vođene, da Srbe, a naročito ustanike usmeri jedne protiv drugih (komuniste protiv četnika, četnike među sobom, vladine dobrovoljce protiv komunista i četnika) i da se time po mogućnosti omete obrazovanje jednog jedinstvenog fronta.<ref>AVII, NAV, N-T-120, 200/153555-58.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. I/272.</ref><ref>Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 90.</ref>}} Njemačko konstantno opiranje uspostavi saradnje s četnicima Draže Mihailovića bilo je generirano sa samog političkog vrha. U ratnom dnevniku Vrhovne komande Wehrmachta prenesena je informacija da je 23. septembra 1942. održan sastanak vođe Trećeg Reicha [[Adolf Hitler|Adolfa Hitler]]a s predsjednikom [[Rumunija|rumunjske]] vlade [[Ion Antonescu|Ionom Antonescuom]] i poglavnikom [[NDH]] [[Ante Pavelić|Antom Pavelićem]]. Na sastanku se uglavnom raspravljalo „o hrvatskim problemima“. Pored njemačkog veleposlanika u [[Zagreb]]u [[Siegfried Kasche|Siegfrieda Kaschea]], sastanku je prisustvovao i opunomoćeni general u NDH [[Edmund Glaise von Horstenau]] koji se nije ustručavao da „otvoreno kritikuje hrvatsku vlast“, ali je i „skrenuo pažnju na četnike, koje su naoružali Italijani“. General von Horstenau je predložio da bi četnike trebalo „upotrebiti da na svom području [tj. u njemačkoj okupacionoj zoni] postanu organi reda“: {{izdvojeni citat|Hitler je na taj predlog negativno odgovorio, jer da mu se čini veoma opasno da se četnicima pruži podrška. Četnici su pre svega srpske patriote, koji zastupaju [[Velika Srbija|velikosrpsku]] misao. Time hranimo zmiju koja će jednoga dana da poraste. Istina, danas je ona još mala, ali jednog dana mogla bi da bude opasna.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Nakon sagledavanja situacije na Balkanu u jesen 1943, Nemci su jugoslovenske partizane proglasili najvećim neprijateljima.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_3_156.htm PROCENA KOMANDANTA JUGOISTOKA FELDMARŠALA VAJKSA OD 1. NOVEMBRA 1943. VOJNO-POLITIČKE SITUACIJE NA BALKANU KRAJEM OKTOBRA 1943. GODINE</ref> U cilju borbe protiv partizana, tolerisali su i koristili četnike kao antikomunističku miliciju, iako im je bilo dobro poznato da oni održavaju veze sa [[London]]om. == Hronologija == === Mihailovićeva ponuda Nemcima i pregovori u Divcima (jesen 1941) === {{main|Ustanak u Srbiji 1941.|Sastanak u Divcima}} {{izdvojeni citat|Četnički odredi jugoslovenske vojske pod komandom pukovnika Draže Mihailovića stavljaju se na raspolaganje za borbu protiv komunista u saradnji sa nemačkim Vermahtom.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%99%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_30._%D0%BE%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941._%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0 Извештај капетана Матла претпостављенима од 30. октобра 1941. о разговорима са представницима Драже Михаиловића]</ref>|Ponuda Draže Mihailovića Nemcima iz oktobra 1941.}} {{Wikisource|Izjava pukovnika Branislava Pantića o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima}} {{Wikisource|Izveštaj kapetana Matla pretpostavljenima od 30. oktobra 1941. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića}} {{Wikisource|Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.}} Nemci su za gušenje [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji 1941.]] angažovali dodatne trupe i sproveli drastične represalije nad stanovništvom, što je Mihailovića navelo da se povuče iz ustanka, napadne partizane i zatraži kontakt sa nemačkom upravom radi prekida neprijateljstva. Vezu je uspostavio preko pukovnika [[Branislav Pantić|Branislava Pantića]], njegovog predstavnika i obaveštajca u [[Beograd]]u. Pukovnik Pantić je nakon rata svjedočio da je odluka o pregovorima s predstavnicima njemačkih okupacionih snagâ donijeta krajem oktobra 1941. godine, i to na sastanku održanom u kući [[Živojin Mišić|vojvode Mišića]] u [[Struganik]]u. Sastanku su, pored Draže Mihailovića i Branislava Pantića, prisustvovali i [[Dragiša Vasić]], potpukovnik [[Dragoslav Pavlović]], major [[Aleksandar Mišić]] i kapetan [[Nenad Mitrović]]. Pukovnik Pantić piše: {{izdvojeni citat|O potrebi pregovora nije bilo reči. Situacija je svima bila jasna. Ona ih je neodstupno zahtevala. Sporno je bilo: sa kime treba razgovarati, da li sa Nemcima ili sa Nedićem? Posle duže diskusije većina se složila da treba pregovarati sa Nedićem. Ovome se odsudno usprotivio Draža i major Mišić. Njegov zaključak po ovom pitanju bio je izražen rečima: – KAD JE SITUACIJA TAKVA DA MORAM DA PREGOVARAM, ONDA ĆU DA PREGOVARAM SA NEPRIJATELJEM. NA TO ME OVLAŠĆUJE I MEĐUNARODNO RATNO PRAVO. UOSTALOM, ŠTA MI MOŽEMO DA DOBIJEMO OD NEDIĆA? SVE ŠTO NAMA TREBA, ORUŽJE I MUNICIJA, NEDIĆ MORA TRAŽITI OD NEMACA. JER OVDE NISU U PITANJU MALE I SITNE KOLIČINE. ZAŠTO IĆI POSREDNO, KAD MOŽEMO NEPOSREDNO? Njegovo odsudno držanje, po ovom pitanju, odnelo je prevagu... Isto tako bilo je sporno pitanje da li da se o pregovorima obavesti Nedić. Posle kraće diskusije, a pošto sam ja izložio da kapetan g. dr. Matl nalazi da Nedića treba obavestiti, doneta je odluka da se tako i učini. Tako je doneta odluka da se pregovara sa Nemcima.<ref>[https://sr.m.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D1%98%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BE_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D1%98_%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%B8_%D0%B4%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81_%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0 Izjava pukovnika Branislava Pantića o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima]</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 138.</ref><ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 115.</ref>|Izjava pukovnika [[Branislava Pantića]] o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima}} 1. novembra 1941. godine, pukovnik Draža Mihailović je uputio generalu [[Walteru Hinghoferu]], komandantu [[342. divizija|342. pješadijske divizije]], ponudu sljedeće sadržine: {{izdvojeni citat|1) Na kolubarskom frontu nema komunista. Ukoliko ih je bilo oni su postali bezopasni. <br /> 2) Organizacija četnika je u stanju da održava red na području zapadne Srbije. <br /> 3) Komunistička opasnost će prestati od momenta kada se četničkoj organizaciji pruži mogućnost da neometano radi. Broj nacionalista je tako veliki da komunista ima samo 5%. Uz pomoć svoje brojne nadmoćnosti nacionalni elemenat pod komandom četnika može rešiti komunistička pitanja bez obostrane borbe. <br /> Uslov je: dovoljno naoružanje, koje nedostaje. <br /> 4) Ulazak u pojedine gradove je bio neophodan da se ne bi komunističke jedinice predstavljale kao oslobodioci i da ne bi povukle za sobom narodne mase. To se moralo događati i radi toga da bi se sprečili komunisti da vrše teror nad stanovništvom. <br /> 5) Četnička akcija nije usmerena protiv nemačkih jedinica, ukoliko one ne napadaju četnike i narod. <br /> 6) Naš narod voli slobodu i radovao bi se kada se na njegovoj teritoriji ne bi nalazile nemačke jedinice. To odgovara četničkom načinu vođenja rata, bez obzira na žrtve koje donosi. Oblast zapadne Srbije nema nikakav vojni značaj za nemačke jedinice, i trebalo bi da bude slobodna zona, u kojoj četnici održavaju red, pod uslovom da ih se u tome ne sprečava i da su dovoljno naoružani.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_240.htm Izjava Draže Mihailovića od 1. novembra 1941. komandi nemačke 342. pešadijske divizije]</ref>}} Prethodno, general Hinghofer je 30. X 1941. obavijestio njemačkog opunomoćenog generala i zapovjednika u Srbiji [[Franz Böhme|Franza Böhmea]] da lokalni četnički komandanti u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]] nude saradnju, očekujući zauzvrat pomoć u oružju od okupatora: „Četničke vođe iz [[Valjevo|Valjeva]], [[Slovac|Slovca]] i [[Lajkovac|Lajkovca]] daju važne podatke o organizaciji i izjavljuju spremnost da se sa nemačkim trupama bore protiv komunista. Traže oružje.“<ref>BA-MA, RH 26-342/14, 10-odnevni Hinghoferov izvještaj Bemeu, 30. 10. 1941.</ref> Odmah po pristizanju Mihailovićeve ponude, štab 342. pješadijske divizije je istoga dana (1. XI) dostavio izvještaj svojoj pretpostavljenoj komandi u kome, između ostalog, stoji i sljedeće: {{izdvojeni citat|Masa četnika, koja se nalazi u rejonu Valjeva, do sada se držala potpuno lojalno. Oni su prema komunistima zauzeli jasan odbijajući, takoreći, neprijateljski stav i može se reći uspešno se protiv njih borili. Oni su spremni i voljni da zajedno sa Vermahtom razbiju komuniste, kao i da u zemlji ponovo uspostave red i mir i zato traže nemačku pomoć.<ref>AVII, NAV—N—T—315, rolna 2130, snimci 626—632.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_10.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje MIHAILOVIĆ TRAŽI POMOĆ OD OKUPATORA]</ref>}} No, na samom početku sastanka sa nemačkim predstavnicima u selu [[Divci]] 11.11.1941. pukovniku Mihailoviću je rečeno: {{izdvojeni citat|Pre dve nedelje poručili ste nam preko Vaših poverenika u Beogradu da je Vaša namera "da nećete više dozvoliti da se srpska krv beskorisno proliva i srpska imovina dalje uništava". Istovremeno ste ponudili da se zajedno sa nemačkim Vermahtom i organima Nedićeve vlade borite protiv komunizma. Ponuda je od strane Glavne komande odbijena jer: 1) Nemački Vermaht će sam u najkraćem vremenu okončati sa komunizmom i 2) glavni komandant ne može imati poverenja prema Vama kao savezniku.}} Nemci su procenili da Draža zna za dolazak njihovih oklopnih trupa, da kao generalštabni oficir pravilno ocenjuje da će se nastavak nemačkih operacija rđavo završiti po njega, i stoga "nemački Vermaht ne može da se optereti takvim saveznicima koji mu se privremeno priključuju iz razloga oportuniteta".<ref name="Divci">[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BC_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%83_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%83_%D0%94%D0%B8%D0%B2%D1%86%D0%B8_11.11.1941. Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.]</ref> U daljem razgovoru pukovnik Mihailović se pravdao nacistima zbog učešća u ustanku: {{izdvojeni citat|Nije moja namera da ratujem protiv okupatora, jer kao generalštabni oficir poznajem snage obeju snaga.<ref name="Divci"/>}} Pukovnik Mihailović se pravdao da je morao uzeti neke gradove od Nemaca da ih komunisti ne bi uzeli,<ref>„Moji ljudi su [[Bitka za Loznicu 1941.|krenuli na Loznicu]] zato da je komunisti ne zauzmu.”</ref> tvrdeći da nije na strani ustanika, tj. „onih koji žele da isteraju Nemce”.<ref name="Divci"/> Mihailović je izjavljivao Nemcima lojalnost i tražio da mu daju municiju kako bi nastavio borbu protiv Titovih partizana.<ref>„Neophodno je imati municiju! Računajući s tim, došao sam ovamo.”</ref> Međutim, on je želio da njegovo „delovanje na nacionalnoj osnovi” ostane skriveno od javnosti kako ne bi prošao poput vojvode [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]], koji je sklopio otvoreni sporazum sa okupatorom, čime je izgubio ugled u narodu i dobio žig izdajnika.<ref name="Divci"/> Nakon opetovanih zahtjeva okupatoru za isporukom municije, pukovniku Mihailoviću je nedvosmisleno stavljeno do znanja da je jedina opcija za njega i njegove trupe bezuslovna kapitulacija. I pored nepopustljivog njemačkog stava, Mihailović, kao i major Mišić, pokušali su u više navrata uvjeriti svoje sagovornike da uvaže njihove prijedloge, pružajući Nijemcima čvrsta uvjeravanja da im ne prijeti nikakva opasnost sa četničke strane: „Nećemo se boriti protiv Nemaca, pa ni onda ako nam ova borba bude nametnuta... '''Mi vam nećemo biti neverni'''... Mi idemo tako daleko da Vas molimo da do nas uputite oficire za vezu da biste se, uz punu garanciju, mogli uveriti u našu borbu protiv komunista.” Uprkos svim četničkim pokušajima, njemački su pregovarači ostali rezolutni: {{izdvojeni citat|„Ponuda pukovnika Mihailovića da stavi svoje snage na raspolaganje za borbu protiv komunista je odbijena i zatražena je bezuslovna predaja. Mihailović je tražio da se konsultuje sa svojim komandatima. Mihailović također tražio oružje za borbu protiv komunista. Ovo je igra, borba između bandi za izvor oružja. Ipak, čini se da jedan dio Mihailovićevih bandi iskreno želi da se bori protiv komunista.“<ref>NAW, T-311, Roll 175, 000121-2: Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka</ref>|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka 17.11.41.}} Među brojnim njemačkim dokumentima u kojima se pominje sastanak u Divcima, izdvaja se bilješka potpukovnika [[Rudolfa Kogarda]] (koji je prisustvovao sastanku) o četničkom komandantu, kao i o razgovorima vođenim sa Mihailovićevim oficirima pri povratku za [[Beograd]]. Potpukovnik Kogard zapisuje da je „pukovniku Mihailoviću (je) mnogo stalo do toga da se vrhovni komandant u Srbiji [general [[Franz Böhme]] — prim.] uveri u iskrenost njegovih namera”: {{izdvojeni citat|Obustaviti borbu protiv nemačkog Vermahta i povesti je samo protiv komunista. Na samo vođenje borbe druga strana ne sme da utiče. Izuzimajući to što sâm ne želi da se potčini, živi u ubeđenju da komuniste u njihovom gerilskom načinu ratovanja regularne trupe ne mogu da poraze. On, dakle, želi da preuzme specijalni zadatak i garantuje uspeh... U izlaganju pukovnika Mihailovića samo uzgred je nagovešteno da pre uništenja komunista ne može ni da pomišlja na polaganje oružja. Pri povratku u Beograd njegovi poverenici su naglasili da je pukovnik Mihailović spreman da položi oružje čim uništi komuniste. A za uspešno okončanje ove borbe potrebna mu je municija, jer je komunisti imaju u ogromnim količinama... Potpukovnik Kogard je pitao srpskog kapetana [Nenada — prim.] Mitrovića šta Mihailovićeva grupa radi sa zarobljenim komunistima. Odgovoreno mu je da se ubeđeni komunisti ubijaju, a oni koji su samo pošli s njima odvode se u koncentracione logore. [...] Mihailović izjavljuje da mu nikada nije bila namera da se bori protiv nemačkih trupa i saopštava da će i sada naložiti svojim trupama da se ne bore protiv nemačkog Vermahta.<ref>NAW, Mikrofilm T—314, Roll 1457, snimci 1332—1335.</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 161—162.</ref>}} Obavještajni oficiri, raspoređeni u njemačkim ustanovama u Srbiji, registrovali su da je s jeseni 1941. godine došlo do raspada jedinstvenog ustaničkog fronta, kao i da je pukovnik Mihailović naredio [[Napad četnika na Užičku Republiku|napad]] na [[Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|partizansku slobodnu teritoriju]]. U skladu s novonastalom situacijom, Wehrmachtovi oficiri predlažu svojim pretpostavljenim u [[Berlin]]u koordinaciju okupatorskih dejstava s onima četničkih odredâ, što bi doprinijelo efikasnijem gušenju partizanskog otpora, čiji je centar bilo [[Užice]]: {{izdvojeni citat|Mihailović treba da sada pokrene akciju protiv Užica, gde se navodno nalazi celokupno rukovodstvo komunista, a zbog čega treba da se stavi u izgled i bombardovanje sa nemačke strane. U kontaktima sa nemačkim okupacionim vlastima koji su niže opisani, Mihailović je navodno molio da mu se stavi na raspolaganje 100.000 metaka da bi mogao nastupiti protiv Užica.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 1, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova Nemačkog Rajha: 18. april — 31. decembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1973, dok. 236, str. 630.</ref>|IZVEŠTAJ OBAVEŠTAJNOG CENTRA VERMAHTA U BEOGRADU OD 14. NOVEMBRA 1941. VRHOVNOJ KOMANDI VERMAHTA O ODNOSU ČETNIKA DRAŽE MIHAILOVIĆA PREMA NOP-u, O PREGOVORIMA PREDSTAVNIKA VERMAHTA I DRAŽE MIHAILOVIĆA I O VOJNO-POLITICKOJ SITUACIJI U SRBIJI}} Nakon rata, pukovnik [[Branislav Pantić]] je u pisanoj izjavi jednom [[ZBOR|ljotićevskom]] autoru u emigraciji detaljno objasnio okolnosti u kojima je došlo do odluke da se vode pregovori sa Nijemcima. Pukovnik Pantić se prisjeća da je prethodno održan sastanak u Mihailovićevom štabu, na kom je sačinjen spisak uslovâ koje je trebalo postaviti pred okupatora. Međutim, osnovni razlog pregovora je bio da se četnicima daju odriješene ruke i pruži pomoć za »borbu protiv komunista«, tj. Titovih partizana: {{izdvojeni citat|Posle duže diskusije složili smo se da Nemcima treba podneti ove zahteve: 1. Moja [Mihailovićeva — prim.] akcija ima se posmatrati isključivo kao borba protivu komunizma. A kako je ta borba u neposrednom interesu i Nemaca, potrebno je, da se mojim oružanim odredima ostavi sloboda akcije i da se oni, svim sredstvima, pomognu. 2. Spremni smo da kooperišemo u svakoj borbi protivu komunista, koju bi izvodile nemačke oružane snage. 3. Kako su za borbu protivu komunista potrebna sredstva to, da mi se iz nemačkog ratnog plena, za prvi momenat, stavi na raspoloženje: <br /> — 20.000 pušaka; <br /> — 200 mitraljeza; <br /> — 2.000 puškomitraljeza; <br /> — 100 lakih bacača; <br /> — 100.000 ručnih bombi; <br /> — municija: 500 metaka na pušku; po 2.000 metaka na mitraljez i puškomitraljez i po 100 bombi na svaki bacač. <br /> Celokupno naoružanje, po vrstama, da bude istog modela i kalibra. <br /> — 20.000 jugoslovenskih vojničkih uniformi <br /> — 20.000 pari vojničkih cipela. [...] Iz prednjih izlaganja jasno se vidi, da je glavni i jedini cilj sastanka i razgovora sa Nemcima bio: DA NAM OMOGUĆE ODSUDNU BORBU SA KOMUNISTIMA, DAKLE NJIHOVO UNIŠTENJE, A TIME I OBUSTAVU KRVAVIH NEMAČKIH ODMAZDA. DAKLE ONO ŠTO JE ZAHTEVAO CEO NAROD.<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 115—116.</ref>}} Za Dražom Mihailovićem je decembra 1941. godine raspisana poternica, nakon čega je bio u bekstvu. === Predaja zarobljenih partizana Nijemcima (1941) === {{main|Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.}} [[File:Nemci odvode na streljanje četu partizana koje su četnici na prevaru uhvatili i predali Nemcima.jpg|thumb|Nemci odvode na streljanje četu partizana koje su četnici na prevaru uhvatili i predali Nemcima]] Iako je njegov prijedlog okupacionim vlastima u Divcima odbijen, pukovnik Mihailović je želio pružiti njemačkom okupatoru dokaz četničke gotovosti za saradnju. Stoga su četnici Draže Mihailovića, uz posredstvo samozvanog vojvode [[Jovan Škavović|Jovana Škavovića]], predali 13. novembra 1941. Njemcima oko [[Predaja zarobljenih partizana Nemcima novembra 1941.|365 zarobljenih partizana]]. [[Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.|Predaja zarobljenih partizana Nemcima]] se desila tokom [[ustanak u Srbiji 1941|ustanka u Srbiji]] novembra [[1941]]. godine. Tokom [[Četničko-partizanski sukob|sukoba]] između [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] četnika i partizana u zapadnoj [[Srbija|Srbiji]] početkom novembra [[1941]], četnici su zarobili više stotina partizana. Jednu veću grupu od oko 500 zarobljenika, među kojima su bili partizani na prevaru zarobljeni u [[Gornji Milanovac|Gornjem Milanovcu]],<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_110.htm Relacija Takovskog četničkog odreda od 17. juna 1942, Zbornik NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, dokument 110]</ref> Kosjeriću,<ref>[https://www.znaci.org/00001/59_2_124.pdf Užička republika, Zapisi i sećanja, Narodni muzej, Užice 1981]</ref> Karanu i Planinici, četnici su prikupili na [[Ravna Gora|Ravnoj Gori]]. Oko [[13. novembar|13. novembra]] [[1941]]. četnici su grupu od 365 zarobljenika odveli u [[Mionica|Mionicu]], i zatim u [[Slovac]]. Tu su prihvaćeni od [[Milan Nedić|Nedićevih]] i nemačkih snaga i prebačeni kamionima u [[Valjevo]]. Transport zarobljenika do [[Valjevo|Valjeva]] je pratio četnički vođ Jovan Škavović Škava, koji je prethodno bio [[Kosta Pećanac|Pećančev]] četovođa, dok je u tom periodu priznavao [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevu]] komandu. U predaji zarobljenika učestvovao je i ravnogorski oficir [[Pavle Mešković]]. Predaji partizana prethodio je [[Sastanak u Divcima 1941.|sastanak Draže sa Nemcima u selu Divci]]. Od ove grupe zarobljenika, Nemci su 263 streljali dana [[27. novembar|27. novembra]] [[1941]]. godine na Krušiku u Valjevu.<ref>[https://www.znaci.org/00001/38_21.htm Radoslav S. Nedović, Pantelija Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006: Streljanja na Krušiku u Valjevu]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/44_4.pdf Radoslav S. Nedović: ČAČANSKI KRAJ I NOB - SLOBODARI NA STRATIŠTIMA, Čačak 2009: Krušik, Valjevo streljanje po grupama]</ref> Ostali zarobljenici su delom streljani naknadno, delom deportovani u [[Koncentracioni logor|logore]], a delom pušteni na slobodu. Predaja zarobljenih partizana nastavila se i posle ovoga, i bila je naročito intenzivna u decembru 1941.<ref>[https://www.znaci.org/00001/38_24.htm Radoslav S. Nedović, Pantelija Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006: Decembarski pokolj]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/44.htm Radoslav S. Nedović: ČAČANSKI KRAJ I NOB - SLOBODARI NA STRATIŠTIMA, Čačak 2009]</ref> === Legalizacija četnika i hvatanje ustanika (1941-1942) === {{main|Legalizovani četnici}} [[Datoteka:Legalizovani četnici u Srbiji 1942.jpg|minijatura|Legalizovani četnici Draže Mihailovića čuvaju [[Logor Metino brdo|logor na Metinom brdu]] kod [[Kragujevac|Kragujevca]] [[1942]].]] Četnički odredi u Srbiji su delom raspustili regrute kućama i ostali u ilegali na kadrovskom sastavu, a delom se legalizovali kao pripadnici zvaničnih Nedićevih formacija. Krajem 1941. i početkom 1942. godine, pripadnici [[Legalizovani četnici|legalizovanih ravnogorskih odreda]] pružili su najznačajniji doprinos u hvatanju nekoliko hiljada odbjeglih ili pasiviziranih partizana i njihovih saradnika u [[Zapadna Srbija|zapadnoj]] i djelovima [[Centralna Srbija|centralne Srbije]], kao i u njihovoj predaji Njemcima. Učešćem u masovnom hvatanju i likvidaciji pripadnika partizanskih odreda i njihovih saradnika, čak i ako se zanemari aktivna borba protiv partizana, legalizovani ravnogorski četnici su učinili krupne usluge njemačkom okupatoru u uništenju partizanskog pokreta na području dotadašnje [[Užička Republika|Užičke republike]].<ref name="yuhistorija.com">[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]</ref> Već krajem novembra 1941. godine na Metinom brdu kod Kragujevca je formiran [[Logor na Metinom brdu|logor]] za zarobljene srpske ustanike i civilne taoce. Prvi dovedeni u logor bili su taoci iz Kragujevca, komunisti, odbornici narodnooslobodilačkog odbora, Romi, Jevreji i svi oni koji su nemačkim fašistima bili sumnjivi. Osim svakodnevnih likvidacija, veća masovna streljanja su vršena 2. i 19. marta 1942. godine.<ref>[http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1322 Metino brdo]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hvatani borci su predavani nemačkom sudu, ili prekom sudu [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]]. Većina pohvatanih je bila iz okoline Rače, Topole i Aranđelovca. 2. marta 1942. godine na Metinom brdu je streljano 173 rodoljuba i simpatizera oslobodilačkog pokreta sa teritorije Kragujevca i okolnih opština.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1248 |access-date=2014-05-01 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304191846/http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1248 |deadurl=yes }}</ref> Logor je rasformiran u junu 1942. Preostali logoraši su transportovani u [[Koncentracijski logor Banjica|logor na Banjici]], gde je većina streljana, kao i u logore u Nemačkoj, Norveškoj i Grčkoj.<ref>{{Cite web |url=http://www.ikragujevac.com/kultura/15517-istorija-zrtve-fasizma-na-metinom-brdu-i-deo.html |title=Archive copy |access-date=2024-07-08 |archive-date=2024-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240708214249/https://www.ikragujevac.com/kultura/15517-istorija-zrtve-fasizma-na-metinom-brdu-i-deo.html |url-status=dead }}</ref> Nakon likvidacije partizanskih ostataka, četnici Draže Mihailovića su stekli faktičku kontrolu nad ruralnim područjima Srbije, dok je okupator držao gradove. Mihailovićev stav u odnosu na njemačkog okupatora jasno je izražen u depeši, koju je opunomoćeni poslanik Ministarstva inostranih poslova Trećeg Rajha u Beogradu [[Felix Benzler]], 31. marta 1942. godine, uputio centrali u Berlinu: {{izdvojeni citat|Sve dosad se nije postiglo da se ličnost pukovnika Mihailovića stavi pod kontrolu. Po svoj prilici ni on nije u stanju ili nije voljan da na srpskom području nešto preduzme, već je, naprotiv, preko jednog posrednika ovih dana ponudio vladi Nedića da prihvata da se objavi: 1) da on ne namerava da se bori protiv Nemaca; 2) da neće ništa da preduzima protiv Nedićeve vlade; 3) da se zalaže za održanje mira i reda u zemlji; 4) da poziva na borbu protiv komunista. Posredniku je ponovo odgovoreno da za Mihailovića jedino u obzir dolazi da se bezuslovno potčini.<ref>[https://znaci.org/00001/11_18.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje POD ZAŠTITOM LEGALIZOVANIH ODREDA]</ref>}} Nemački dokument od [[15. maj]]a 1942. godine navodi četničkog majora [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubu Jovanovića]] kao jednog od njihovih lokalnih saradnika za [[Zaječar]].<ref>NAW, T501, roll 248 frames 0121-0126; dostupno na http://znaci.net/temp/T-501_R-248-0126.jpg</ref> [[Datoteka:SS-Obergruppenführer Werner Lorenz accompanied with unknown chetnik officer in NE Bosnia.JPG|mini|[[SS]]-[[Obergruppenführer]] [[Werner Lorenz]] u društvu neimenovanog četničkog oficira u sjeveroistočnoj [[Bosna (oblast)|Bosni]], jesen 1942. godine]] U junu 1942. Mihailović je prešao u Crnu Goru, italijansku okupacionu zonu, na teritoriju koju su držali crnogorski četnici [[Saradnja četnika sa fašističkom Italijom|uz dopuštenje Italijana]]. Aktivnosti četničkih odreda u Srbiji svedene su na najmanju meru da se ne bi izazivao okupator, i uglavnom su ograničene na organizacionu i obaveštajnu delatnost i sitnije diverzije. Uprkos tome, nemački okupator je veoma ozbiljno shvatao četničku aktivnost i povremeno organizovao racije protiv preostalih Mihailovićevih odreda, koji su se trudili da izbegnu dodir sa neprijateljem. U Srbiji, znatan broj Mihailovićevih snaga se legalizovao. Nemački popis glavnih vladinih legalnih odreda od [[15. maj]]a 1942, pod rednim brojevima 1 do 18 navodi Ljotićeve odrede, od 19 do 39 su Mihailovićevi, a od 40 do 100 Pećančevi. Tu na okupatorskom spisku snaga su neki od glavnih Mihailovićevih četnika: [[Predrag Raković]], [[Miloje Mojsilović]], [[Dušan Smiljanić]], [[Vučko Ignjatović]], [[Miloš Glišić]], [[Ljuba Jovanović]]... Do početka 1942. godine "ravnogorski pokret istopio se u redovima Nedićeve milicije i konačno se ponovo pojavio, umanjen, u Crnoj Gori."<ref name="Deakin2">[https://www.znaci.org/00001/5_3.htm William Deakin, BOJOVNA PLANINA]</ref> Kako ne bi izgubio podršku naroda kao saradnik okupatora, Mihailović je odsustvo oružane borbe u Srbiji sredinom [[1942]]. godine nastojao da nadoknadi činjenjem smicalica nemačkim vojnicima po gradovima, ubacivanjem "smrdljivih bombi", "svrabećih praškova", "praškova za kijanje", upućivanjem pretećih pisama, uznemiravanjem telefonom...<ref name="Kosta Nikolić 2004"/> Ovo nije ostalo neprimećeno. Britanski kapetan Bil Hadson je u drugoj polovini 1942. ponovo uspostavio vezu i javio da "Mihailović još sarađuje s Osovinom u Crnoj Gori i Sandžaku i miruje u Srbiji", da su "u Dalmaciji Trifunovićevi četnici legalizovani" te, podsticani od Italijana, sanjaju o nekoj "Srbo-Sloveniji i Dalmaciji". Na osnovu stanja na terenu on izvlači zaključak: {{izdvojeni citat|U trenutku kada je Mihailović u velikom stepenu igrao ulogu kvislinga bio je nagrađen najjačom britanskom propagandom.... Mihailoviću bi trebalo konačno reći da Britanci pretpostavljaju komuniste kvislinzima.<ref name="Deakin2"/>|Britanski kapetan Bil Hadson}} [[Datoteka:Chetniks and Germans in Lopare 1942.jpg|mini|[[Radivoje Kerović]] (u sredini u bijeloj košulji) sa njemačkim tenkistima, [[Lopare]] 1942.]] 27. avgusta 1942, komandant Bosanskih četničkih odreda kapetan [[Rade Radić]] naređuje načelniku štaba (»poručniku bratu«) [[Vukašin Marčetić|Vukašinu Marčetiću]] sljedeće: {{izdvojeni citat|Ova komanda stavila ti je u dužnost, da odmah stupiš u vezu sa Nemačkim vojnim vlastima u B. Luci, povodom zauzimanja Mrkonjić-Grada od strane komunista i njihovim daljim nadiranjem ka Manjači, a u cilju organizovanja zajedničke akcije protiv komunista. Kako iz primljenog izveštaja ne vidimo, šta si po ovome do sada uradio, naređuje ti se, da se odmah vratiš u B. Luku, da stupiš u vezu sa komandantom Nemačkih trupa radi izvršenja zadatka koji ti je stavljen u dužnost... Nemačkog komandanta isto tako upozori na činjenicu, da se danas u Bos. Krajini nalaze komunisti, koji su proterani iz svih srpskih zemalja: Srbije, Crne Gore, Hercegovine, Istočne i srednje Bosne sa celokupnim vođstvom i naoružanjem. Krajina im služi kao glavno uporište. Srpski narod u Krajini isto tako kao i u ostalim pokrajinama srpstva je u ogromnoj većini protivkomunistički raspoložen, ali ovaj srpski narod nije dovoljno naoružan, da bi suzbio ovu komunističku najezdu... Na osnovu svega ovoga zahtevaj od Nemačkog komandanta, ako slučajno [ne] bi bilo dovoljno pušaka, municije a naročito automatskog oružja u njihovim magacinima, da se razoružaju Hrvatske jedinice, a naročito ustaške formacije i da se oružje preda u naše ruke, a mi ćemo naoružati svoje rezerve u ljudstvu i voditi uspešne borbe protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_153.htm Naređenje komandanta bosanskih četničkih odreda od 27. avgusta 1942. načelniku štaba za organizaciju sadejstva nemačkim snagama u sprečavanju prodora partizana ka Banjaluci]</ref>}} Posljednjeg dana kolovoza 1942, održan je sastanak kod načelnika štaba Komande Jugoistoka. Ovom prilikom je podijeljena informacija da se oko [[Banja Luka|Banje Luke]] vode žestoke borbe s partizanima, u kojima okupatoru pomažu četnici (“srpski nacionalisti“), bez preciziranja o kom odredu JVuO iz [[Bosna (oblast)|Bosne]] je riječ: {{izdvojeni citat|Velike borbe su izbile u blizini Banje Luke. Ustanici su upotrijebili teško naoružanje, topove, minobacače itd., kao i tenkove. Hiljadu srpskih nacionalista je sudjelovalo u borbi protiv ustanika na našoj strani.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=490&roll=175 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000485.] <br /> ({{jez-njem|"Bei Banja Luka größeres Gefecht, Aufständische traten mit schweren Waffen, Geschützten, Minenwerfern u.sw. auf, auch mit Panzer. 1000 serbische Nationalisten haben sich dort auf unserer Seite im Kampfe gegen die Aufständischen beteiligt."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka kod načelnika štaba Jugoistoka održanog 31. augusta 1942.}} U drugom njemačkom izvještaju iz istog perioda se navodi da je 26. augusta jedan bataljun Wehrmachta južno od Banje Luke bio priklješten od strane nadmoćnijeg neprijatelja (i ovdje se napominje da su partizani raspolagali teškim naoružanjem), kao i da je Nijemcima u pomoć priskočilo čak „2000 bosanskih četnikâ“, što će rezultirati potiskivanjem jedinicâ [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOP i DVJ]] prema jugu do kraja mjeseca.<ref>BA/MA, RH 19 XI/81 (Die Bekämpfung der Aufstandsbewegung im Südostraum, Teil I), S. 244.</ref><ref>Klaus Schmider, ''Partisanenkrieg in Jugoslawien 1941-1944'', Verlag E.S. Mittler & Sohn GmbH, Hamburg/Berlin/Bonn, 2002, s. 155. <br /> ({{jez-njem|"Bereits am 26. August sah sich ein deutsches Bataillon bei dem Versuch, südlich von Banja Luka den ersten dieser Einfälle abzublocken, weit überlegenen, auch mit erbeuteten Panzern und Geschützen bewaffneten Verbänden gegenüber; nur mit Hilfe von 2.000 bosnischen Cetniks, die den Deutschen zu Hilfe eilten, gelang es bis Ende des Monats, die Partisanen wieder nach Süden abzudrängen."}})</ref> Takođe, u jednom izvještaju upućenom iz štaba njemačkih trupa u [[NDH]] od 18. novembra 1942. o četnicima se, između ostalog, navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|U zoni 714. pješadijske divizije nalazi se 6-8.000 četnika, naoružanih puškama i nešto automatskog oružja. Diviziji su dosad pružili vrijedne usluge time što su branili svoju teritoriju od partizana i time oslobodili njemačke i trupe NDH za dejstvo na drugim sektorima. K tome obezbjeđuju i željeznicu i pribavljaju važna obavještenja njemačkim trupama. Četnici su pri zajedničkim akcijama snabdjevani od strane NDH; također im pripada i naknada od otprilike 3 Rajshsmarke dnevno, čiju isplatu oni, međutim, dosad nisu tražili.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=361&rec=314&roll=566 Nacionalni arhiv Vašington, T-314, rolna 566, frejm 000357; Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj-/Veza sa neprijateljski orijentisanim krugovima u Srbiji/ (18. novembar 1942.).] <br /> ({{jez-njem|"Bei 714.Div. haben die im Div.–Bereich beheimateten Cetnikverbände eine ungefähre Stärke von 6–8000 Mann. Sie sind mit Gewehren und verhältnissmässig wenig automatischen Waffen ausgestattet. Sie leisten der Div. wertvolle Dienste, indem sie ihr Heimatgebiet gegen Einfälle der Partisanen schützen, sodass, von grösseren Unternehmen abgesehen, in diesem Raume weder deutsche noch kroatische Truppen gebunden werden. Sie entlasten hiedurch den Bahnschutz und versorgen die deutsche Führung mit wertvollen Feindnachrichten. <br /> Die Cetnikverbände werden durch den kroatischen Staat bei Einsätzen mit Munition versorgt und verpflegt. Vertragsmässig steht ihnen neben anderen Zusagen /z.B. Versorgungsansprüchen/ auch Wehrsold von etwa RM 3.— täglich zu, den sie jedoch bisher nicht beansprucht haben."}})</ref>|Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj (18. novembar 1942. godine)}} === Operacija Weiss i bitka na Neretvi (1943) === {{main|Operacija Weiss|Bitka za Konjic 1943.}} [[File:Četnici i Nemci na Neretvi.jpg|thumb|Četnici i Nemci tokom [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]] 1943.]] Van Srbije, postojala je intenzivna saradnja četnika i Nemaca. Iako su mnogi četnici na lokalu pomagali nemačkim trupama protiv partizana, [[Hitler]] je do sredine 1943. godine strogo branio svojim jedinicama svaku saradnju sa četnicima.<ref>Nacionalni arhiv Vašington, Mikrofilm T-311, rolna 175, snimka 378: Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka za novembar 1942 (30. novembar 1942.). „Svaka, pa i privremena, veza sa antikomunistički nastrojenim četnicima u Hrvatskoj je protivna naređenju Fuehrera, Ia 3071/42 o borbi protiv bandi.“</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=383 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000378.] <br /> ({{jez-njem|"Haltung gegenüber feindlich eingestellten Kreisen in Serbien/Kroatien: An Bev.Kmdr.Gen. in Serbien, Befehlshaber der dt. Truppen in Kroatien, Kdr.Gen. in Kroatien und Dt.Verb.Kdo. bei Supersloda ergeht ein Befehl betreffend klarer und eindeutiger militärischer Haltung gegenüber allen uns feindlich eingestellten Kreisen. Jede – wenn auch nur vorübergehende – Bindung mit antikommunistisch eingestellten Cetniks in Kroatien steht im Widerspruch zu den bzgl. Bandenkämpfung gegebenen Befehlen des Führers Ia Nr. 3071/42 g.K."}})</ref> Za vrijeme izvođenja [[Operacija Weiss|operacije Weiss]], njemački komandanti na terenu su bili u nedoumici da li da se povinuju naređenjima svojih viših vojnih komandi, ali i političkih instanci, ili da nastave sarađivati s četnicima Draže Mihailovića: {{izdvojeni citat|Uprkos borbenoj pomoći hrabrih četnika, koja je doprinijela deblokadi opkoljenih dijelova 718. pješadijske divizije, njemačke trupe imaju zadatak da se brzo probiju do boksitne oblasti. One imaju instrukcije da smatraju četnike neprijateljima. Sada se ispostavilo da se situacija kod mjesta Dobro (?), čija se posada sastojala od Nijemaca, Italijana i četnika, poboljšala zahvaljujući četničkom prodoru.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=549 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000544.] <br /> ({{jez-njem|"Trotz der Waffenhilfe tapferer Cetnik, die auch zur Befreiung der eingeschlossenen Gruppe der 718.I.D. mit beigetragen haben, ergibt sich für die deutschen Truppen die Aufgabe, möglichst schnell in das Bauxitgebiet von Mostar vorzustoßen. Die deutschen Truppen haben den Auftrag die Cetniks als Feind anzusehen. Es ergab sich nun das Bild, daß die Besatzung von Dobro (?), die aus Deutschen, Italiener und Cetniks bestand durch den Vorstoß der Cetniks Luft bekam."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka kod načelnika štaba Jugoistoka (1. mart 1943.).}} Major [[Slavoljub Vranješević]], komandant Zapadne Bosne JVuO, šalje 2. marta 1943. godine dopis »bratu« [[Uroš Drenović|Urošu Drenoviću]] kojim ga obavještava da je od strane njemačke komande u [[Banja Luka|Banjoj Luci]] zakazana konferencija na koju su pozvani najvažniji četnički zapovjednici s teritorije [[Bosanska krajina|Bosanske Krajine]]: {{izdvojeni citat|Pre nekoliko časova primio sam izveštaj od Komandanta Bosanskih četničkih odreda brata Rade Radića, u kome mi javlja, da su Nemci pozvali na konferenciju u Banja Luci sve Komandante i to: Radića, Tešanovića, Drenovića, Marčetića, Mišića radi rešavanja važnih pitanja. Konferencija će se održati u nemačkoj komandi u B. Luci. Ovoj konferenciji neće prisustvovati pretstavnici hrvatskih ni vojnih ni civilnih vlasti. Komandant mi je naredio, da pozovem sve Komandante na predkonferenciju, koja će se održati u Karanovcu na dan 4 o.m. u 12 časova.— Prema napred izloženom pozivam te, da bez ikakvog izgovora i odlaganja bez obzira na situaciju na položaju, dođeš 4 o.m. do određenog časa u Karanovac.— Ovo smatraj vrlo važnim i NAJHITNIJIM. Molim Te koristi sva moguća prevozna sredstva, pa i motorcikl i na vreme dođi na predkonferenciju.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 31, str. 64.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_64.htm Naređenje Komande bosanskih četničkih odreda od 2. marta 1943. komandantu odreda »Kočić« za prisustvovanje konferenciji radi usaglašavanja stavova o saradnji sa nemačkim trupama]</ref>}} Već 3. februara 1943. godine, major Vranješević je upoznao Vrhovnu komandu JVuO o činjenici da se bosanski četnici nalaze u službi njemačkog okupatora, ali i da su potpisali [[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|sporazume o saradnji sa kvislinškim vlastima Nezavisne Države Hrvatske]]: {{izdvojeni citat| NEMCI Četnički odredi učestvuju u borbi zajedno sa Nemcima češće puta, ali na zasebnim sektorima. Pre našeg dolaska, Nemci su uspeli da u borbu protiv komunista uvode četnike tako, da im ovi osiguravaju krila i da se mešaju u komandovanje. Ovome se je odmah stalo na put, ma da sa dosta poteškoća. Po sebi se razume da se mnogo interesuju o tome, da li mi imamo kakve veze sa Dražom Mihailovićem — što mi odbijamo, navodeći da je to samo komunistička propaganda kako bi izazvali Nemce protiv nas, pa nas tako priklještene, uveli u svoje redove. Ipak, često puta Nemci čuju kako svi četnici pevaju »Od Topole pa do Ravne Gore« ili »Od Manjače pa do Ravne Gore«, »sve su straže generala Draže« itd., dakle jasno primećuju, ali moraju da trpe. Njihova nemoć oseća se. HRVATI Ovi se redovno predaju komunistima, gde god ovi na njih udare. Hrvatski oficiri nalaze spas u komunizmu. Zbog sporazuma sa Hrvatima, koji su ovi [četnički — prim.] odredi sklopili pre našeg dolaska, borbe sa Hrvatima ne vode se. Naprotiv, za većinu starešina i boraca može se reći, da su taj sporazum shvatili kao definitivan svršetak rata, pa i otuda javašluk i slaba disciplina. Sada, dok se ne raščisti sa komunistima, ovakvo stanje mora da ostane.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_27.htm Izveštaj majora Slavoljuba Vranješevića od 3. februara 1943. majoru Zahariju Ostojiću o vojno-političkoj situaciji u četničkim odredima zapadne Bosne i saradnji sa nemačkim i ustaško-domobranskim jedinicama]</ref>}} Vojvoda [[Vukašin Marčetić]], komandant puka »Manjača«, bio je takođe jedan od potpisnikâ sporazuma sa vlastima satelitske NDH. Tokom operacije »Weiss«, vojvoda Marčetić se povezuje i sa njemačkim okupatorom, konkretno sa [[117. lovačka divizija (Nemačka)|117. divizijom]]: {{izdvojeni citat|Posebno: [...] [[369. legionarska divizija|369. pješ. div.]] će prvo dovršiti borbe na [[Grmeč]]u. Uspostavljena veza sa četničkom grupom Marčetića, koja će preuzeti osiguranje vlastitog istočnog boka.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&rec=315&roll=2263 NARA, T315, Roll 2263, frame no. 000670.] <br /> ({{jez-njem|"369. J.D. führt vorerst Kampfhandlungen in der Grmec durch. Verbindung mit Cetnikgruppe Marcetic aufgenommem, die Schutz der eigenen Ostflanke übernehmen will."}})</ref>|Ratni dnevnik 117. divizije, unos za 5. februar 1943.}} O (prinudnom) sadjejstvu 117. divizije sa četničkim odredima pod komandom kapetana [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] u [[Bitka za Konjic 1943.|bici za Konjic]], februara 1943. godine, nakon rata će posvjedočiti i general [[Alexander Löhr]]: {{izdvojeni citat|117. lovačka divizija, koja je prodirala od Ivan-sedla ka severozapadu, vodila je od početka teške borbe, pa je na kraju odbijena i odbačena. Jedan njen deo morao je da se spasava u Konjicu, koji je bio utvrđen i posednut od Italijana i četnika. Ovo mesto su partizani okružili i tako je došlo do toga da su se ovde, pod pritiskom događaja, borili na istom frontu Nemci i četnici – doduše odvojeni jedni od drugih italijanskim jedinicama. Konjic je doduše bio oslobođen iz okruženja sa trupama iz [[Sarajevo|Sarajeva]], ali je partizanima uspelo da se probiju preko Neretve i povuku svi bez izuzetka u severnu [[Crna Gora|Crnu Goru]].<ref>{{cite web|url=http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html | title = Записи Александра Лера, часопис СРПСКО НАСЛЕЂЕ, број 7/1998 | publisher = Srpsko-nasledje.co.rs |date=3. 1. 1943. | accessdate=4. 1. 2023. | archive-url = https://web.archive.org/web/20130216202528/http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html# | archive-date=16. 2. 2013 |url-status=dead | df = }}</ref>|General [[Alexander Löhr]], komandant Jugoistoka}} Pored 117. divizije, četnici generala Mihailovića će sarađivati i sa ostalim njemačkim divizijama koje su uzele učešća u operaciji »Weiss«, što se može zaključiti i na osnovu podataka iz ratnog dnevnika [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]] od 12. marta 1943. godine: {{izdvojeni citat|12. III 1943. (00,30 sati) — Izvještaji divizijskih jedinicâ: Operativno odjeljenje (Ia) Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj Operativnom odjeljenju [369. divizije] (telefonski): <br /> 1.) Snažne neprijateljske snage opkoljene su od strane [četnikâ] D.M., 717., [[118. lovačka divizija (Njemačka)|718]]., 369. i [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS-divizije]]. 717. divizija započinje potjeru takođe 12. marta i doseže crtu [[Prozor (BiH)|Rama]] — [[Ostrožac (Jablanica)|Ostrožac]]. 718. divizija napreduje od Ivan-sedla opštim smjerom ka [[Mostar]]u.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=404&rec=315&roll=2154 NARA, T315, Roll 2154, frame no. 000399.] <br /> ({{jez-njem|"12.3.1943. 00,30 Uhr <br /> Meldungen der Div. Einheiten <br /> Ia des Befh.d.dt.Tr.i.Kr. an Ia fernmündl.: <br /> 1.) Starke feindl. Kräfte sind durch D.M. 717., 718., 369. und SS–Div. umstellt. <br /> 717. tritt 12.3. ebenfalls zur Verfolgung an und gewinnt Linie Rama–Ostovac [sic]. <br /> 718. geht von Ivan–Sattel [sic] in allgemeiner Richtung auf Mostar vor."}})</ref>|Ratni dnevnik [[369. legionarska divizija|369. divizije]]}} Tokom [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]], četnici su bili obilno snabdijevani streljivom i hranom iz italijanskih i njemačkih magacina. Kapetan Vojislav Lukačević, koji se zajedno sa svojim četnicima tukao uz borbenu grupu »Anacker«, [[5. mart]]a iz [[Konjic]]a je javio majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] da mu »11« (tj. Nijemci) daju municiju, kao i da je vojvoda [[Dobroslav Jevđević]], sa svoje strane, zadužen za obezbjeđivanje logistike: {{izdvojeni citat|Vidim da je glavna tvoja briga kako ćemo sa 11. Verujem da si o njima dobio preterane izveštaje. Svaka njihova kolona koja nastupa ima najviše jednu trećinu Nemaca a ostalo su domobrani i po nešto ustaša. Oni sami ne mogu ništa da urade, toga su svesni. Ja mislim da je nama najpreči za sada cilj uništenje komunista i to što brže. Ne sme nas zateći iskrcavanje u borbi sa komunistima, a isto tako ne smemo početi borbu sa 11 dok komunisti nisu likvidirani a oni nisu likvidirani i pored uspeha koje smo postigli. Čvrsto sam ubeđen da nas 11 neće napasti sve dok se vode borbe sa komunistima te je strahovanje u tom pravcu preterano... Najvažnije i najbolje snabdevanje preko [[Sarajevo|Sarajeva]] koje neka Jevđo forsira. Dobio sam sinoć preko 11, 30.000 metaka obećali još čim im stigne neki transport koji očekuju u Sarajevo.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_71.htm IZVEŠTAJ KOMANDANTA KONJIČKE GRUPE OD 5. MARTA 1943. KOMANDANTU ISTAKNUTOG DELA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA O BORBENOM RASPOREDU ČETNIKA I NEMACA NA SEKTORU KONJIC—JABLANICA]</ref>}} O isporuci municije jedinicama JVuO (najvjerovatnije o onoj koja je data kapetanu Lukačeviću), Komanda Jugoistoka je 7. marta javila vojnom vrhu u [[Berlin]]u: {{izdvojeni citat|– 7. mart 1943: Municija za četnike. Vrhovna komanda je obaviještena telegramom o isporuci 30.000 metaka četničkim jedinicama.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=453 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000448.] <br /> ({{jez-njem|"Munition für die Cetniks: <br /> An OKW/WFSt. ergeht eine Meldung betraf. der Übergabe von 30.000 Schuß Inft. Munition an Cetnikverbände."}})</ref>|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja Komande Jugostoka za mart 1943. godine (31.3.43.)}} [[File:Chetniks and German Officers meet in Bosnia, 1943.jpg|thumb|Sastanak njemačkih oficira sa četnicima u [[Bosna (regija)|Bosni]], [[1943]]. godina]] 9. [[Mart|ožujka]] 1943. godine, [[Fašizam|fašistički]] [[Poglavnik|duce]] [[Benito Mussolini]] šalje pismo [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]],<ref>''Tajna pisma Hitler – Mussolini (1940—1943)'', edicija Dokumenti i svjedočanstva (priredio i preveo: Dr Bogdan Krizman), Novinarsko izdavačko poduzeće (NIP), Zagreb, 1953, str. 78.</ref> vođi [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]], u kom navodi da je upoznat sa suradnjom njemačkih okupacionih trupa s četnicima: {{izdvojeni citat|Više tisuća četnika naoružali su, na lokalnoj bazi, komandanti talijanskih jedinica, da vode gerilu, za koju imaju, kao svi stanovnici Balkana, naročite sklonosti. Do danas su ti četnici suzbijali partizane vrlo odlučno. Upravo sam primio izvještaj. U njemu mi javljaju, da su njemačke snage, koje su uspostavile dodir sa četnicima u dolini gornje Neretve, pristale da surađuju s njima i da su naoružale četnike metcima i ručnim bombama.|[[Benito Mussolini]] u pismu [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]] (9. III 1943)}} O pristizanju Mussolinijeva pisma istog je dana javila i Vrhovna komanda njemačkih oružanih snaga: {{izdvojeni citat|''9. mart'' <br /> Duče poslao pismo Hitleru, u kome zastupa mišljenje da su četnici i partizani neprijatelji Osovine. O tome je razgovarao i sa nemačkim ministrom spoljnih poslova. Priznaje da su Italijani do sada naoružali nekoliko hiljada četnika za gerilski rat protiv komunista i oni su se do sada energično borili protiv partizana. Ali, sada je Duče izdao energičnu naredbu, da se četnicima više ne daje oružje i da njih, nakon što se partizani poraze, treba razoružati. Na osnovu poslednjih vesti, na prostoru gornje Neretve Nemci su takođe stupili u kontakt sa četnicima i ostavili im patrone i ručne granate.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2024-07-08 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 9. marta 1943.}} Pošto је za katastrofalni poraz četnika u bici na Neretvi optužio Jevđevića, [[Petar Baćović|Baćovića]] i [[Bajo Stanišić|Baja Stanišića]] a istakao za primjer Vojislava Lukačevića, major Ostojić im је 10. marta naredio da se kod Italijana zauzmu za dozvolu o prebacivanju četnika na zapadnu obalu Neretve. Odgovarajući na optužbe, Jevđević i Ваćоvić istoga dana izvještavaju Mihailovića da је za proboj operativne grupe NOVJ kriv upravo Lukačević, te da Ostojić, komandujući iz [[Kalinovik]]a, nema pravu predstavu о toku događaja. Jevđević navodi: „Kada sam zvao delove Vrhovne komande da komanduju nа licu mesta, odgovorili su neljubazno da neće da radе sa okupatorom, tražeći u isto doba hranu, municiju, topove i vojsku od okupatora.“ Као argument da četnici moraju bespogovorno slušati naređenja okupatorskih oficirâ, vojvoda Jevđević navodi podatak da Nijemci i Italijani hrane i snabdijevaju municijom cjelokupnu masu četnikâ od 13.200 ljudi. Riječ je o 2000 četnika pod komandom Вајa Stanišića, 4.000 iz Lukačevićeve konjičke gruре, 6.000 pod komandom majora Petra Baćovića (hercegovački četnici) i 1.200 četnika kojima komanduje major Andrija Vesković. Jevđević Mihailoviću piše i da su okupatori dali toliko hrane da је on, na osnovu lažnog brojnog stanja, uspio da uštedi 110.000 obroka, kao i da su mu za posljednjih nekoliko dana isporučili 1.100.000 metaka.<ref>AVII, reg. br. 3/1, kut. 293, dep. 2248.</ref><ref>Branko Latas, Saradnja četnika i Nemaca u borbama protiv Glavne operativne grupe divizija NOVJ u dolini Neretve (februar — mart 1943), Prilozi Instituta za istoriju (br. 17), Sarajevo, 1980, str. 214.</ref> General [[Rudolf Lüters]], zapovjednik njemačkih trupa u NDH, piše u procjeni situacije od 16. marta 1943. da je „neprijateljski otpor protiv nemačkih divizija koje su napadale uglavnom slomljen“, te da je „operacija „[[Operacija Weiss|Vajs II]]“ u suštini završena“. O četničkim snagama u njemačkoj zoni operacija, general Lüters navodi: {{izdvojeni citat|Četničko pitanje nije se dalje zaoštrilo. U području [[114. lovačka divizija (Njemačka)|714. divizije]] nisu zabeležena nikakva prekoračenja u tuđu nadležnost. Četničko rukovodstvo se potčinilo naređenjima nemačkog Vermahta i potvrdilo svoju lojalnost. Četnici koji se nalaze na području [[118. lovačka divizija (Njemačka)|718. pešadijske divizije]], naročito u rejonu [[Zenica|Zenice]] i [[Han-Pijesak|Han-Pijeska]], neprijateljski se suprotstavljaju hrvatskoj državi i nemačkom Vermahtu i pokušavaju da izazovu nemire putem sabotaža i razoružavanja hrvatskih odreda. Divizije koje su učestvovale u operaciji „Vajs II“ jedinstveno se povoljno izražavaju o držanju četničkih jedinica. Dragocenim izviđačkim podacima i napadima za rasterećenje pomagali su našim jedinicama, mada ni u jednom slučaju nije sa nemačke strane tražena podrška.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_3_38.htm Procena vojno-političke situacije komandanta nemačkih trupa u NDH od 16. marta 1943. za period od 1. do 15. marta 1943. godine]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=372&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frames no. 000366—000367.] <br /> ({{jez-njem|"Die Cetnikfrage hat sich nicht weiter zugespitzt. Im Bereich der 714.J.D. sind keine Übergriffe zu verzeichen. Die Cetnikführung hat sich den Befehlen der deutschen Wehrmacht untergeordnet und ihre Loyalität versichert. Die im Bereich der 718.J.D. befindlichen Cetniks, besonders im Raum ZENICA und HAN PIJESAK stehen kroat. Staat und deutscher Wehrmacht feindlich gegenüber und versuchen durch Sabotageakte und Entwaffnung kroat. Abteilungen Unruhe zu stiften. Die im "Weiss II"–Einsatz befindlichen Divisionen äussern sich übereinstimmend günstig über das Verhalten der Cetnikverbände. Durch wortwolle Kundschafterdienste und Entlastungsangriffe haben sie der Truppe geholfen, obwohl in keinem Falle deutscherseits Unterstützung erbeten worden war."}})</ref>}} U iscrpnom izvještaju<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 1015—1018.</ref> koji je [[5. maj]]a 1943. godine podnio [[SAD|američki]] [[Ured za strateške usluge]] (preteča današnje [[Centralna obaveštajna agencija|Centralne obavještajne agencije]]), sumiraju se rezultati netom završene operacije »Weiss«: {{izdvojeni citat|Krajem januara 1943. godine zajedničke nemačke, hrvatske, italijanske i četničke snage povele su veliku ofanzivu protiv jugoslovenske oslobodilačke armije. Neprijatelj je potpomognut od Drenovićevih četnika uspeo da potisne jugoslovenske patriote u Hercegovini i jugoistočnoj Bosni. Glavni udar u sadašnjoj neprijateljskoj ofanzivi vrše kombinovane četničke snage u Hercegovini (V.[ojislav] Lukačević, član Mihailovićevog glavnog štaba), u Crnoj Gori (Bajo Stanišić) i u Sandžaku (Pavle Đurišić, član Mihailovićevog glavnog štaba). Ishod ove borbe je još neizvestan. Partizani govore da su oni odneli pobedu, dok četnici insistiraju na tome da su gotovo potpuno očistili ove jugoslovenske krajeve od antifašističkih snaga. Tačno je, međutim, da su jugoslovenski antifašistički gerilci pretrpeli teške teritorijalne gubitke, ali daleko je od toga da su njihove snage uništene ili razbijene. Na drugoj strani, mnogo slavljeni četnici generala Mihailovića danas su angažovani u jednoj od najžešćih ofanziva za uništenje jugoslovenskih demokratskih snaga.}} === Četnički teror u Srbiji (1943) === {{main|Srbija u Drugom svetskom ratu|Zločini četnika u Drugom svjetskom ratu}} Mihailovićeva taktika u Srbiji se početkom 1943. sastojala u tome da organizuje i štedi svoje snage za "planirani narodni ustanak". Nemci navode da je izbjegavao svaki konflikt sa okupacionim trupama.<ref>NAW, T-78, Roll 332, 6289915, 919: Procjena situacije komande Jugoistoka za feburar 1943 (2. mart 1943.).</ref> Izveštaji Nedićeve vlade konstatuju da je četnička akcija gotovo svuda upravljena na obračunavanje sa komunistima, koje se sprovodi beskompromisno, do istrebljenja. Inače, četnici na sastancima sa narodom naređuju lojalno držanje prema domaćim vlastima i okupatorskoj vojnoj sili kao i "odricanje svake pomoći partizansko-komunističkim bandama".<ref>Kopija originala (pisana na mašini, ćirilicom) u Arhivu V.I.I., reg. br. 59/1—1, k. 22.</ref><ref>Kopija originala (pisana na mašini, ćirilicom) u Arhivu V.I.I., reg. br. 54/5—1, k. 22.</ref> 12. februara 1943. godine, kapetan [[Miloš B. Marković]], komandant Ariljske brigade iz sastava Požeškog korpusa JVuO, prenosi Mihailoviću ideju poručnika [[Zvonimir Vučković|Zvonka Vučkovića]] da iskoristi vezu sa njemačkim oficirom u cilju »gonjenja komunista«: {{izdvojeni citat|Po povratku sa puta iz štaba 1a sastao sam se sa Vučkovićem koji me je zamolio da Vas izvestim o sledećem: <br /> U srezu Kačerskom nalaze se dve komunističke grupe, prva jačine 60 a druga oko 150 ljudi. Ove se grupe prebacuju i u Oplenački srez. Za likvidaciju ovih grupa potrebno mu je oko 300 ljudi, no kada bi ih skupio izazvao bi potere od strane okupatora. Ima jednu drugu mogućnost a to je da uputi Nemce da gone ove grupe. Posredno, no obazrivo ima vezu sa jednim od nemačkih komandanata, koji je izjavio gotovost za usluge svake vrste a naročito u gonjenju komunista. Zvonko će ga upotrebiti no ne uspeli to preduzeće sam potrebno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_33.htm Izveštaj komandanta Ariljske brigade od 12. februara 1943. Draži Mihailoviću o borbama protiv pripadnika NOP-a u zimu 1942. godine i dostignutoj organizaciji u brigadi]</ref>}} Poručnik [[Predrag Raković]], u svojstvu komandanta 2. ravnogorskog korpusa JVuO, informiše 3. marta 1943. generala Mihailovića o tajnom sastanku sa nemačkim potporučnikom Krigerom: {{izdvojeni citat|Okupator, kako Nemci tako i Bugari svu svoju akciju uputili su na komuniste, na njihovo gonjenje i istrebljenje. U smislu depeše koju sam podneo G. Ministru, sastao sam se 2 marta t.g. na Savincu u jednoj šumi sa Nemačkim komandantom potporučnikom Krigerom iz Gor. Milanovca. Sastanak je izveden potpuno tajno. Na sastanak je od strane Nemaca došao potporučnik Kriger i njegov tumač. A sa naše strane bio sam ja i moj Načelnik štaba p.por. Lazarević. Tema razgovora bila je isključivo uništenje komunističkih bandi, na teritoriji koju obezbeđuje Nemačka jedinica iz Gor. Milanovca. Uglavnom dolazi u obzir komunistički vođa [[Milorad Labudović|Labud]] koji ima oko 150 komunista pod svojom komandom u okolini Rudnika, u srezovima: Kačerskom i Orašačkom. Utvrdili smo plan za ovaj rad. O izvođenju ove akcije detaljno sam se dogovorio sa Zvonkom noću između 2/3 - III t.g., u čemu smo postigli potpunu saglasnost.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 127, reg. br. 7/3 (S-X-12/4).</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_67.htm Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 3. marta 1943. Draži Mihailoviću o borbi protiv pripadnika NOP-a i pregovora sa predstavnicima nemačkih okupacionih trupa]</ref>}} I u depeši od 23. marta, Raković piše da se ponovo sastao sa nemačkim komandantom iz G. Milanovca, te je dogovoreno da se za ubijene Nemce neće više paliti kuće redom, već "samo po našem spisku", partizanske, i samo će se partizani ubijati: {{izdvojeni citat|Hapšenje naših ljudi više neće biti na reonu nemačke komande G. Milanovac. Ako pogine okupatorski vojnik na ovome terenu neće se paliti redom kuće, već samo po našem spisku i to partizanske i samo će se partizani ubijati. [...] Dobio sam 5000 metaka za čišćenje moga reona od komunista.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova četničkog pokreta Draže Mihailovića: 1. januar — 8. septembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 113, str. 550.</ref>}} [[Datoteka:Četnici batinaju narod.jpg|thumb|Četnici batinaju seljaka u Srbiji.]] Koliki je bio teror koji su četnici sprovodili nad pristalicama [[NOP|pokreta otpora]] u području doline Zapadne Morave, Dragačeva i Takova, svedoči konstatacija u biltenu kvislinškog Ministarstva unutrašnjih poslova: {{izdvojeni citat|Ilegalni odredi poručnika Vlaste Antonijevića, Dače Simovića, Milutina Jankovića, poručnika Vasića i kapetana Rakovića nemilosrdno ubijaju sve one koji su makar i jedan dan bili i sarađivali sa partizanima. Neki od ovih odreda vode tako bezumnu akciju da se njihova delatnost može ravnati sa radom običnih odmetnika.<ref>http://www.e-novine.com/srbija/srbija-tema/102680-aak-Gornji-Milanovac-Luani.html</ref>|Izveštaj kvislinškog Ministarstva unutrašnjih poslova (april 1943)}} Četnici su, poput okupatora, prema partizanima, njihovim simpatizerima i porodicama, primenjivali najsvirepije mere: {{izdvojeni citat|1) Protiv zaludele, potpuno obezglavljene i pomahnitale komunističke bande u šumi, sve određene starešine i svo nacionalno naoružano ljudstvo ima povesti beskompromisnu borbu za njihovo potpuno uništenje. Izuzetka u ovome pogledu ne može biti. 4) Ko se uhvati da nosi hranu ili druge potrebe komunistima, a to se tačno utvrdi, komandant brigade sa čije bi teritorije bio takav krivac, odmah će ga streljati i porodicu potpuno uništiti. Kuću spaliti, a stoku zapleniti za izdržavanje gorskih jedinica. 5) Ko se uhvati, a to se od strane komandanta brigade utvrdi, da je krio komuniste, primio u svoju kuću ili im slao makakva obaveštenja, biće najstrožije kažnjen. 6) Ko se uhvati i bude dokazano, da je neko lice videlo komuniste, a nije na najbrži način izvestilo najbližu četničku komandu, biće takođe kažnjeno, u čemu se komandantima brigada ostavlja puna inicijativa. 7) '''Ako u nekom selu bude ubijen makoji četnik, komandant brigade dotične teritorije odmah će streljati deset simpatizera'''.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%92%D0%B5%D1%9A%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D1%80%D0%B4%D0%BD%D0%BE_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%B8_%D1%9A%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%85_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B0_4.9.1943. Naređenje komandanta Komskog korpusa za nemilosrdno uništavanje pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta i njihovih porodica 4.9.1943.]</ref>|Naređenje komandanta Komskog korpusa za nemilosrdno uništavanje pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta i njihovih porodica (4.9.1943).}} Zbog svega navedenog, mnogi ljudi koji su prišli četnicima na početku ustanka protiv sila Osovine, bili su razočarani preusmerenjem dejstava u borbu protiv partizana. Tako je britanski oficir za vezu Hadson zabeležio: "Nekoliko četničkih jedinica tražilo je da bude oslobođeno zadatka borbe protiv partizana".<ref name="Deakin2"/> === Zabrana sabotaža u Srbiji i učvršćivanje vezâ s Nijemcima na području NDH (1943) === {{main|Sabotaže u Srbiji u Drugom svjetskom ratu|Neil Selby}} [[Datoteka:Plakat o streljanju DM pristalica iz 1942.jpg|mini|Plakat o streljanju „50 DM pristalica“ zbog rušenja mosta na pruzi Požarevac - Petrovac na Mlavi iz decembra [[1942]].]] U Srbiji, iako su neke četničke pristalice vršile sabotaže, trpeći nemačke odmazde zbog toga, četničko vođstvo je posebno branilo ozbiljnije sabotaža na bitnim saobraćajnicama, pa su čak sprečavali britanske komandose na terenu da ih vrše: {{izdvojeni citat|[[Neil Selby|Major Selby]] imao zadatak da organizuje sabotaže i dotur materijala za iste; „Prema Selbyevim navodima, '''do sabotaža nije došlo zato što ih D.M., odn. njegovi komandanti na terenu na terenu još nisu odobrili'''.“<ref>NAW, T-313, Roll 482, 000544: Izvještaj obavještajnog odjeljenja Vojnog komandanta Jugoistoka o rezultatima istrage nad zarobljenim britanskim majorom Selbyem, uhvaćenim kod Žitkovca u noći 18./19. augusta 1943 (26. august 1943.).</ref>|Izvještaj nemačkog obavještajnog odjeljenja o rezultatima istrage nad zarobljenim britanskim majorom Selbyem, uhvaćenim kod Žitkovca (26. august 1943).}} U izvještaju potpukovnika Klamrotha iz Generalštaba njemačkih oružanih snaga, nakon inspekcijskog putovanja po Balkanu u avgustu 1943. godine,<ref>[https://znaci.org/00001/40_62.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNIČKO-NJEMAČKI SPORAZUMI O KOLABORACIJI U SRBIJI]</ref> konstatuje se da je general Mihailović najstrožije zabranio izvođenje sabotažâ protiv okupacione sile prije eventualnog [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkog]] iskrcavanja. Pored toga, pominje se i to da su njemačke obavještajne strukture detaljno upoznate sa kretanjem četničkog komandanta i Vrhovne komande JVuO po Srbiji: {{izdvojeni citat|Pokret Draže Mihailovića: U Srbiji tinja latentni ustanak. Draža Mihailović je liderska priroda i veoma je aktivan. Svaki preuranjeni napad protiv okupacionih snaga u startu je strogo zabranjen. Trenutno se jedino vodi borba protiv komunista. Mora se očekivati jedinstveni napad na okupacione snage, uključujući sabotaže i prepade. Pretpostavlja se da je angloameričko iskrcavanje na Jadranu trenutak za to. Stav Draže Mihailovića prema Angloamerikancima opisan je na sledeći način: „Kao pomagači ste dobrodošli, ali ja ću sâm obnoviti Jugoslaviju!“ Nadzor nad Dražom Mihailovićem je dobar. Nemačke službe vrlo brzo saznaju za njegova boravišta koja neprestano menja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=638&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289888.] <br /> ({{jez-njem|"b) Draga [sic!] Mihailowitsch Bewegung: <br /> In Serbien schwelt der latente Aufstand. Draga Mihailowitsch ist eine Führernatur und sehr aktiv. Jedes vorzeitige Losschlagen gegen die Besatzungstruppen ist zunächst streng verboten. Zur Zeit nur Kampf gegen Kommunisten. <br /> Mit dem einheitlichen Beginn von Sabotage, Überfallen usw. auf Besatzungstruppen muss gerechnet werden. Als Zeitpunkt dafür wird die Landung der Anglo–Amerikaner in der Adria vermutet. Die Einstellung des Draga Mihailowitsch den Anglo–Amerikanern gegenüber wird geschildert: "Als Helfer willkommen, aber ich selbst baue Jugoslawien wieder auf!" Die Überwachung des Draga Mihailowitsch ist gut. Die deutschen Dienststellen kennen sehr bald seine ständig wechselnden Standorte."}})</ref>}} Ipak, kako bi i dalje stvarao privid otpora i zadržao status saveznika, povremeno je inicirao bezazlene diverzije, koje neće izazvati nemačku odmazdu: {{citiranje|Udružite se sa apotekarima. Uzmite od njih praškova za kijanje, suzavce i supervodonik. Na igrankama svrabeće praškove. Upućujte preteća pisma, uznemiravajte telefonom, stvarajte svuda strah i zabunu.<ref name="Kosta Nikolić 2004">Bojan Dimitrijević - Kosta Nikolić: Đeneral Mihailović - biografija, Beograd : Institut za savremenu istoriju, 2004, str 378-9.</ref>|[[Draža Mihailović]] naređuje „misteriozne” sabotaže po gradovima septembra 1943.}} 1. avgusta 1943. godine, komandant njemačkih trupa u Hrvatskoj ([[NDH]]) general [[Rudolf Lüters]] na sljedeći način interpretira držanje Mihailovićevih četnika (mahom onih koji su bili obuhvaćeni [[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|ugovorima sa vlastima NDH]]) po okončanju [[Operacija Schwarz|operacije »Schwarz«]]: {{izdvojeni citat|Stav četnika s obje strane [[Bosna (rijeka)|rijeke Bosne]] te na području između rijekâ Bosne i [[Una|Une]] i [[Sana|Sane]] i dalje se može opisati kao lojalan, iako ustaška politika — koju je hrvatska vlada u posljednje vrijeme iznova naglasila — nije ostala bez povratnog dejstva na njihovo držanje, što se pokazalo uzdržanošću prema komunističkim bandama.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=357&rec=314&roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000352.] <br /> ({{jez-njem|"Die Haltung der Cetniks beiderseits der Bosna und zwischen Bosna und Una–Sana kann noch als loyal bezeichnet werden, obwohl der wohl der in letzter Zeit seitens der kroat. Regierung wieder betonte Ustascha–Kurs nicht ohne Rückwirkung auf ihre Haltung geblieben ist und sich Zurückhaltung gegen die kommunistischen Banden zeigte."}})</ref>|Izvještaj komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj za mjesec jul 1943. upućen štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]]}} Kao paradigmatične za držanje spram nastupajućih njemačkih trupa mogu se uzeti preporuke iz naređenja kapetana Jovana Dabovića, komandanta Ličko-kordunaške četničke oblasti, upućene 6. septembra 1943. godine kapetanu Dušanu Đakoviću: {{izdvojeni citat|NAREĐUJEM 1) Svi komandanti narediće svima svojim jedinicama i patrolama da, ako Nemci budu naišli na njihov reon dejstva, ne otvaraju vatru i da se drže pasivno sve do mog daljeg naređenja. 2) Kada bude primećen dolazak Nemaca da se jedinice povlače u šume i da sa njima izbegavaju dodir. 3) Ako se desi da se neka jedinica, patrola ili pojedinac nađe u takvoj situaciji da Nemce ne može izbeći pri dodiru sa njima da kaže da se bori protivu komunizma. Napominjem ovom prilikom da su se Nemci prema četnicima u Hercegovini poneli vrlo korektno.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dok. br. 42, str. 81.</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dokument br. 202, strane 942—943.</ref>}} 18. rujna 1943. godine, poručnik Lippert iz Obavještajnog odjela [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] sastavlja izvještaj o posjetu poručnika [[Milana Cvjetićanina]], komandanta Bosanskog korpusa „[[Gavrilo Princip]]” [[Dinarska četnička divizija|Dinarske četničke divizije]] JVuO, kojega je [[Kapitulacija Italije|kapitulacija Italije]] zatekla na liječenju u [[Split]]u. Tom prilikom, Cvjetićanin nedvosmisleno poentira: {{izdvojeni citat|Mi četnici znamo da se samo uz pomoć njemačkih trupa može postići efikasno uništenje bandita, jer smo mi četnici za to isuviše slabi.<ref>[https://znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.], str. 273.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=984&rec=313&roll=483 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000981.] <br /> ({{jez-njem|"Wir Cetniks wissen, dass nur durch die deutschen Truppen eine wirksame Vernichtung der Banditen erfolgen kann, da wir Cetniks hierzu zu schwach sind."}})</ref><ref>[https://pescanik.net/pismo-citateljima-blica-i-gledateljima-serije-ravna-gora/ Boris Dežulović: Pismo čitateljima Blica i gledateljima serije “Ravna gora”]</ref>}} [[Datoteka:Marsz wojsk niemieckich w Dalmacji (2-515).jpg|mini|Četnici Dinarske divizije u mimohodu pored motorizovane kolone njemačke 114. divizije (Dalmacija, septembar 1943).<ref>[https://bandenkampf.blogspot.com/2018/01/bk0306.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0306 | Photo | 114. Jäger-Division]</ref>]] Nakon [[Kapitulacija Italije u Jugoslaviji|kapitulacije Italije]] [[8. septembar|8. septembra]] [[1943]]. sve četničke snage iz italijanske okupacione zone su, nakon [[Antiosovinska ofanziva JVuO 1943.|sporadičnih sukoba]], uspostavile punu saradnju sa novouspostavljenim nemačkim okupacionim vlastima.<ref>Vidi: [[s:Uputstvo komandanta nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu konjičke brigade|Uputstvo komandanta nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu konjičke brigade]], [[s:Izveštaj majora JVUO Vasilija Marovića od 17. februara 1944.|Izveštaj majora JVUO Vasilija Marovića od 17. februara 1944.]], [[s:Izveštaj kapetana JVUO Franca Kovača od 23. februara 1944.|Izveštaj kapetana JVUO Franca Kovača od 23. februara 1944.]], itd.</ref> Mihailović je 7. oktobra 1943. naređivao svojim četnicima borbu protiv partizana u Sandžaku "po svaku cenu" i nesukobljavanje sa Nemcima "po svaku cenu".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_9.htm Naređenje Draže Mihailovića od 7. oktobra 1943. komandantima kopusa u zapadnoj Srbiji za mobilizaciju ljudstva i borbu protiv NOVJ u Sandžaku]</ref> Poručnik [[Jovan Pupavac]] pojašnjava u pismu upućenom 10. februara 1944. komandantu Zapadne Bosne JVuO majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]] kako je tekao proces prilaženja četnikâ pod komandom vojvode Momčila Đujića njemačkoj okupacionoj sili: {{izdvojeni citat|Dinarsku oblast sam napustio iz sledećih razloga: 1) Posle propasti Italije u Dalmaciju su došli Nemci. Komandant Dinarske oblasti pop Đujić stupio je u saradnju sa njima, najpre preko [[Mane Rokvić|Mane Rokvića]] koji je došao sa njima iz [[Bosanski Petrovac|Bosanskog Petrovca]]. Kasnije je delegirao kod štaba 114. Nemačke divizije svoga načelnika štaba kapetana Mijovića Novaka. Ljudstvo je postalo Nemačka milicija, primajući od njih redovnu hranu, municiju i dopunu oružja. Nemci su vrlo rado primili saradnju četnika.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_73.htm Izveštaj komandanta 1. brigade Bosanskokrajiškog četničkog korpusa od 10. februara 1944. komandantu korpusa o saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji]</ref>}} U odgovoru koje je 4. oktobra 1943. poslalo Obavještajno odjeljenje 114. lovačke divizije, odbacuju se navodi iz telegrama poslatog od strane štaba 15. brdskog korpusa, u kojem se vojvoda [[Momčilo Đujić]] optužuje za prepade na njemačke trupe i u kojem se traži njegovo hapšenje. Nasuprot takvom zahtjevu, za komandanta [[Dinarska divizija JVuO|Dinarske divizije JVuO]] se tvrdi sljedeće: „Uvjerljiva obavještenja i dokumenti nedvojbeno ukazuju da se Đujićeva četnička grupa u dosadašnjoj borbi protiv komunizma pokazala kao pouzdana... Sabotažni akti i prepadi na njemačke trupe dosad se nijesu događali.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=792&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000788.] <br /> ({{jez-njem|"Nach hiesigen sicheren Nachrichten und einwandfreien Unterlagen ist die Cetnikgruppe des Vojvoden Djujic im Kampf gegen die kommunistische Aufstandsbewegung bisher als zuverlässig zu bezeichnen. <br /> Sabotageakte und Überfälle gegen die Deutsche Wehrmacht sind bisher nicht erfolgt."}})</ref> U poređenju sa oružanim snagama NDH, obavještajni oficiri 114. divizije Wehrmachta daju i mnogo povoljniju ocjenu za učinkovitost četnika: „Hrvatske trupe i ustaše, već zbog svoje brojnosti, ne mogu predstavljati značajniju podršku; osim toga, njihova borbena vrijednost je poznata. Četnički odredi su se dosad svuda pokazali kao izuzetno aktivni i pouzdani.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=793&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000789.] <br /> ({{jez-njem|"Die kroatische Wehrmacht und Ustaschaverbände im Bereich sind schon rein zahlenmässig keine nennenswerte Unterstützung; darüber hinaus ist deren Kampfwert hinreichend bekannt. Die Cetnikverbände erweisen sich bisher überall als äusserst rege und zuverlässig."}})</ref> [[File:Četnički komandant u zapadnoj Bosni Uroš Drenović s nemačkim oficirima na terenu.jpg|thumb|Vojvoda [[Uroš Drenović]] (desno), četnički zapovjednik u [[Zapadna Bosna|zapadnoj Bosni]], zajedno sa njemačkim oficirima na terenu.]] U jesen 1943. godine, Vrhovna komanda Vermahta konstatuje prestanak bilo kakve aktivnosti DM protiv njih: {{izdvojeni citat|U jesen 1943. Titov pokret sve je više uzimao maha, a Mihailovićev pokret bio je potisnut na teritoriju Srbije. Komunisti nisu primali samo pomoć od sovjetske Rusije, nego sve više i od Engleza. Italijanska armija je kapitulirala. U ovakvoj novonastaloj situaciji četnički pokret bio je prisiljen da preispita svoj stav prema nemačkoj okupacionoj sili… Bilo kako, od tog vremena prestali su svi napadi Mihailovićevih ljudi protiv nemačke okupacione sile.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2024-07-08 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Četnici u Hercegovini su počeli sarađivati sa njemačkim nadležnim komandama odmah po ulasku njihovih trupa u bivšu italijansku okupacionu zonu: {{izdvojeni citat|Banda koja je napadala u području sjeverno od [[Bileća|Bileće]] i ojačana na oko 1200 ljudi ([[10. hercegovačka udarna brigada|X herceg. brigada]]), uz potporu 800 četnika je odbačena natrag na sjever.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1081&rec=313&roll=190 NARA, T311, Roll 195, frame no. 7450860.] <br /> ({{jez-njem|"Die im Raum N Bileca angreifende und auf etwa 1200 Mann verstärkte Bande (X.He.Brig.) mit Unterstützung von 800 Cetniks nach N zurückgeworfen."}})</ref>|Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 18. septembar 1943. godine}} {{izdvojeni citat|SS-divizija „Prinz Eugen“: Komunistička grupa (jačine 1.200 ljudi), koja je sa sjevera nastupala ka Bileći, odbačena je ka sjeveru akcijom 6. čete 2. SS brdskog puka ojačane sa 800 četnika.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&roll=483&broj=293 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000290.] <br /> ({{jez-njem|"Von Norden gegen Bileca vordringende komm. Gruppe (1200) durch herangeführte 6./SS 2 und 800 Cetniks nach Norden zurückgeworfen."}})</ref>|Dnevni izvještaj 15. brdskog korpusa za 18. septembar 1943.}} {{izdvojeni citat|U oblasti [[Stolac|Stoca]], kao što je već napomenuto, Stolačka i [[Ljubinje|Ljubinjska]] četnička brigada su u saradnji sa našim trupama postigle uspjeh protiv glavnine Desete herceg. brigade.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=636&rec=314&roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000631.] <br /> ({{jez-njem|"b.) Cetniks: <br /> Im Raum von STOLAC hat, wie bereits erwähnt, im Zusammengehen mit eigenen Truppen die Cetnikbrig. von STOLAC und LUBINJE gegen die Hauptkräfte der X-herzeg.Brig. Erfolge erzielt."}})</ref>|Komanda 21. brdskog korpusa, Obaveštajno odeljenje, izveštaj o stanju, 27. septembar 1943.}} U izvještaju [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS brdske divizije Prinz Eugen]] od 10. oktobra 1943. godine, poslatom štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], pohvaljuje se lojalno držanje koje su, do tog trenutka, formacije [[Hercegovina|hercegovačkih]] četnikâ pokazale spram njemačkih okupacionih jedinica: {{izdvojeni citat|Četnici: Za borbu protiv komunista u istočnoj Hercegovini mobilisane su jače snage u okruzima [[Trebinje]], [[Bileća]], [[Stolac]] i [[Nevesinje]]. Dosadašnja iskustva s hercegovačkim četnicima mogu se ocijeniti dobrim, a njihovo držanje prema vlastitim trupama lojalnim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1335&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001329.] <br /> ({{jez-njem|"Cetniks: Zur Bekämpfung der Kommunisten in der Ost–Herzegowina wurden in den Bezirken Trebinje, Bileca, Stolac u. Nevesinje stärkere Kräfte mobilisiert. Die bisherigen Erfahrungen mit den herzegowinischen Cetniks können als gut, das Verhalten gegenüber der eigenen Truppe kann als loyal bezeichnet werden."}})</ref>}} U odlomku iz mjesečnog izvješća SS divizije »Prinz Eugen«, inače njemačke elitne postrojbe na teritoriji okupirane Jugoslavije, sastavljenog 5. septembra 1943, blagonaklon stav četnika na divizijskom području (Hercegovina) opisan je na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Srbi [četnici — prim.] su se, djelimično, nastavili dokazivati ​​kao '''najpouzdaniji saveznici u borbi protiv crvenih bandi''', a time i protiv komunizma. U borbi protiv bandita uvijek su spremni sarađivati ​​s njemačkim Wehrmachtom, pa čak i podvrgnuti se njegovoj komandi.<ref>Klaus Schmider, ''Partisanenkrieg in Jugoslawien 1941-1944'', Verlag E.S. Mittler & Sohn GmbH, Hamburg/Berlin/Bonn, 2002, s. 307.</ref><ref>[https://www.znaci.org/NARA/T315.php?broj=1272&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001266.] <br /> ({{jez-njem|"Die Serben haben sich z.T. weiterhin als die zuverlässigsten Verbündeten im Kampf gegen die roten Banden und damit gegen den Kommunismus erwiesen. Im Kampf gegen die Banditen sind sie jederzeit bereit, mit der deutschen Wehrmacht zusammenzugehen und sich ihr sogar zu unterstellen."}})</ref>|Mjesečni izvještaj 7. SS divizije XV brdskom armijskom korpusu za avgust 1943. godine}} U četničkim izvorima se potvrda ovih navodâ nalazi u naređenju koje je kapetanu Dušanu Đakoviću 6. septembra 1943. uputio potpukovnik [[Slavko Bjelajac]] (pseudonim »Nikola Dekić«), komandant Ličko-kordunaške četničke oblasti. Informišući svog podređenog oficira o ogromnim partizanskim gubicima u [[Bitka na Sutjesci|bici na Sutjesci]], Bjelajac zapisuje: {{izdvojeni citat|Po podatcima koje imamo partizani su kod Sutjeske strašno tučeni. Tvrdi se da su imali 5.000 mrtvih te da su samo naši s mrtvih lješeva partizanskih skinuli oko 200 puškomitraljeza. Četnici u Hercegovini drže pored ostalih mjesta i [[Kalinovik]], [[Foča|Foču]], i [[Čajniče]]. Ustaše su u [[Goražde|Goraždu]]. Njemci se također nalaze u Hercegovini. Dozvolili su bez ikakovih uslova da se na reonu svakog sreza može nalaziti i kretati 400 četnika (jednoj četničkoj grupi dali su 300 pušaka). <br /> U opšte izuzev situacija Hercegovine, Crne Gore, i Istočne Bosne stoji vrlo dobro. <br /> Ove podatke iz Hercegovine javljam Vam radi orjentacije. A u koliko se tiče Njemaca tek da naše stanovništvo zna da ih se ne treba plašiti i da neće vršiti represalije nad mirnim stanovništvom. <br /> Njemci govore u Hercegovini protiv Italijana i kažu da su oni spriječili širenje Srbije do rijeke Bosne protiv volje Njemaca. Optužuju Italiju da je ona dovela Pavelića na vlast. (To sve može i nemora biti tačno). <br /> Naši su zarobili čuvenog [[Nurija Pozderac|Nuriju Pozderca]] i [[Simo Milošević|Simu Miloševića]] u Hercegovini i streljali ih.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knj. 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. br. 203, str. 946.</ref>}} Detaljna analiza stava koje su četničke jedinice s teritorije hrvatske marionetske države pokazale prema okupatoru tokom jeseni 1943. sadržana je u izvještaju [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]] od 28. X: {{izdvojeni citat|Držanje četnika ostalo je ambivalentno. Pojedine manje grupe su prešle komunistima. Opasnost od saradnje [sa komunistima], kako se pokazalo ovog mjeseca, postoji ondje gdje su male četničke grupe vezane uz određeno područje (npr. područja Olova i Vareša); u takvim slučajevima nedostaje trajne volje za otporom tokom sukoba. S druge strane, zatvorene operativne četničke jedinice bez porodičnih veza i bez straha od odmazde usuđuju se da se suoče sa većim komunističkim jedinicama. U oblasti j. od Višegrada četnici su prvi put uspjeli poraziti jednu od Titovih brigada (1. krajišku). U jugoistočnoj Bosni četnici su djelovali otvoreno neprijateljski prema njemačkim trupama; krajem mjeseca pripadnici 1. sarajevske brigade izveli su sabotažu na željeznici. U čitavoj preostaloj bivšoj zoni odgovornosti Korpusa veće četničke grupe (jedinice Drenovića, Đujića, Ozrenski odred, kao i one u Hercegovini) zadržale su lojalan stav, dijelom uspješno sarađujući sa njem. trupama protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=560&broj=95 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000090.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. XV G.A.K: Ic Lagebericht vom 27.9.43 bis 27.10.43. <br /> 2.) Cetniks <br /> Die Haltung der Cetniks ist nach wie vor zwiespältig geblieben. Einzelne kleinere Gruppen sind in den Kommunisten aufgegangen. Die Gefahr eines Zusammenwirkens besteht, wie der Verlauf dieses Monats gezeigt hat, dort, wo die kleineren Cetnikgruppen ortsgebunden sind (Umgebung Olovo, Vares). Überall dort fehlt bei Zusammenstössen der nachhaltige Widerstandswille. Wo dagegen geschlossene operative Cetnikeinheiten ohne Familienbindung und also ohne Furcht vor Racheakten in dem Befehlsbereich eingedrungen sind, lassen sie es auch auf Kämpfe mit grösseren Kommunisteneinheiten ankommen. Im Raum S Visegrad ist es dabei den Cetniks erstmalig gelungen, eine der Brigaden Titos (I.Kraj.Brig.) zu schlagen. <br /> Die Cetniks sind in Südost–Bosnien offen feindselig auch gegen deutsche Truppen vorgegangen; gegen Ende des Monats haben Angehörige der I.Sarajevo–Brig. Bahnsabotage betrieben. <br /> Im gesamten übrigen früheren Korpsbereich haben die grösseren Cetnik–Gruppen (Drenovic –, Djujic –, Ozren–Verbände, in der Herzegovina) eine loyale Haltung bewahrt, z.T. auch erfolgreich im Kampf gegen die Kommunisten mit der deutschen Truppe zusammengewirkt."}})</ref>|Komanda 15. brd. arm. korpusa, Obavještajno odjeljenje, izvještaj o stanju od 27. septembra do 27. oktobra 1943. godine}} Novembra 1943, Nijemci nabrajaju koje su se sve četničke vojvode u NDH upustile u saradnju s njima, kao npr.: [[Mane Rokvić]] („izjašnjava se za Nemačku i u slučaju neprijateljskog iskrcavanja stoji sigurno na našoj strani“), [[Momčilo Đujić]] („Ljotićev pristalica“ čijim „prisluškivanjem je više puta dokazano da je slao lažne izveštaje D. M. kako bi se izvukao ispod njegovog uticaja“), [[Uroš Drenović]] („nepomirljiv protivnik komunista“; „više od godinu dana sarađuje otvoreno sa nemačkim Vermahtom“) i drugi.<ref name="ReferenceA"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=347&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikführer, mit denen zusammengearbeitet wurde: <br /> Vojvode Rokvic. Energischer Führer der ohne Unterbrechung rückhaltlos mit der deutschen Truppe zusammenarbeitet. Bekennt sich zu Deutschland und steht im Falle einer feindlichen Landung sicher auf unsere Seite. <br /> Vojvode Djujic, Ljotic–Anhänger. DM. sucht ihn durch ständigen Druck zu beeinflussen. Durch Überwachung ist bereits mehrfach nachgewiesen, dass Djujic falsche Meldungen an DM. abgesetzt hat, um sich seinem Einfluss zu entziehen. Djujic wird seitens der. Div. im bewusster Übertreibung als besonders aktiver Kämpfer gegen den Kommunismus in Verbindung mit der deutschen Wehrmacht herausgestellt. <br /> Vojvode Drenovic. Gerade Persönlichkeit, unversöhnlicher Kommunistengegner (kommunistische Untaten an seiner Ehefrau, die den Tod herbeiführten), bezeichnet sich als Beschützer seiner pravoslavischen Volksgenossen. Arbeitet länger als 1 Jahr offen mit deutscher Wehrmacht zusammen. Von DM. angestrebte Beeinflussung bisher ohne Erfolg."}})</ref> U ovom strogo povjerljivom izvještaju, obavještajni oficiri XV brdskog armijskog korpusa dopisuju još i sljedeće: „Čitav niz drugih četničkih vođâ na području južno od [[Bihać]]a, neumoljivi su protivnici komunizma i dobri vojnici. Svi su se istakli u saradnji sa [našim] trupama, a kao svoj zadatak označavaju zaštitu pravoslavnog stanovništva od uništenja.“<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 44, str. 86.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=347&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] <br /> ({{jez-njem|"Eine Reihe weiterer Cetnikführer im Raum südl. Bihac unerbittliche Kommunistengegner und gute Soldaten haben sich in der Zusammenarbeit mit der Truppe bewährt, und sehen es als ihr Ziel an, den pravoslavischen Volksteil vor der Ausrottung zu bewahren."}})</ref> U izvještaju [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] od 5. novembra 1943. godine zaključuje se da bi osiguranje dugih linija snabdijevanja bez četnika bilo „nezamislivo“.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=343&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000339.] <br /> ({{jez-njem|"Die Sicherung der langen Nachschubwege der Division ist ohne Unterstützung det zugeteilten Cetnik–Stützpunkte, wenn nicht ausreichend deutsche Kräfte oder kampffähige kroatische Truppen zur Verfügung gestellt werden, undenkbar."}})</ref> 19. novembra 1943. potpisani su i na snagu stupaju prvi [[Ugovori o saradnji četnika i Vermahta|ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta]], koji četnicima nameću obavezu "da prekinu sve veze sa silama koje se nalaze u ratu sa Nemačkom i da izruče štabove za vezu tih sila koji se nalaze kod njih".<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm</ref> 30. novembra 1943. godine [[Dragoljub Draža Mihailović|general Mihailović]] naređuje [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubi Patku]], komandantu Timočkog korpusa, da protera britanskog majora Erika Grinvuda koji hoće da vrši akcije protiv Nemaca bez njegovog dopuštenja: {{izdvojeni citat|Kod vas je tamo engleski major Grinvud sa telegrafistom. To je posledica prosjačenja materijala. Nije došao da vas pomogne u materijalu već da uništi naša sela za neku sitnu sabotažu. '''Naređujem da Grinvuda sa celom pratnjom najurite kao kučku''' po mom naređenju jer je pošao na teren bez mog odobrenja. Ponavljam najurite ga kao kučku i izvestite.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm</ref>|Depeša generala Mihailovića Ljubi Patku od 30. novembra 1943.}} Saveznički komandant Sredozemlja uskoro i sam uviđa da se Mihailović bavi sporednim aktivnostima, uz izbegavanje da preduzme nešto na komunikacijama vitalnim za [[Saveznici|Saveznike]] i za Nemce. Stoga je [[9. decembar|9. decembra]] [[1943]]. poslao [[Dragoljub Mihailović|Mihailoviću]] telegram kojim zahteva izvršenje specifikovanih napada na komunikacije, a koji počinje rečima: {{izdvojeni citat|Sloboda kojom se Nemci služe železničkim prugama od Grčke do Beograda za prevoz i izdržavanje trupa nepodnošljiva je.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_250.htm, Obaveštenje brigadira Armstronga od 9. decembra 1943. Draži Mihailoviću o zahtevu Komande britanskih trupa na Srednjem istoku da četnici izvrše dve sabotaže protiv Nemaca]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd - prilog II</ref>}} === Potpisivanje ugovora o saradnji četnika i Vermahta u Srbiji (1943—1944) === {{Poseban članak|Ugovori o saradnji četnika i Vermahta}} [[Datoteka:Zone odgovornosti četnika, prema sporazumu sa Nemcima.png|thumb|Zone odgovornosti četničkih komandanata u okupiranoj Srbiji, prema sporazumu sa Nemcima 1943. [[Jevrem Simić]] i [[Nikola Kalabić]] (roze), [[Vojislav Lukačević]] (plavo), [[Ljuba Jovanović Patak]] (zeleno) i [[Mihailo Čačić]] (sivo).]] [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za Jugoistok, inicirao je pregovore koji će rezultirati potpisivanjem [[Ugovori o saradnji između JVuO i komande Jugoistoka|ugovora o zajedničkoj borbi]]. Mihailović je polovinom novembra 1943. svojim komandantima naredio da sarađuju sa Nemcima; on sam nije mogao javno da stupi u saradnju "zbog raspoloženja naroda".<ref>https://www.znaci.org/images/ktb_okw_III_6_1304.jpg KTB OKW (Kriegstagebuch des Oberkommando der Wehrmacht) - Ratni dnevnik vrhovne komande Vermahta, šesta knjiga</ref> Ugovore su to potpisivali ovlašćeni Mihailovićevi komandanti i ljudi iz vojnog rukovodstva. Prvi ugovor o saradnji potpisan je 19. 11. 1943. između [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]], komandanta Mileševskog korpusa JVuO i nemačkog komandanta Jugoistoka koga je predstavljao fon Frede, glasio je: {{Wikisource|Sporazum inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića i vojnoupravnog zapovednika Jugoistoka od 23.1.1944.}} {{izdvojeni citat| 2) Primirje treba da bude pretpostavka za zajedničku borbu protiv komunista. 4) Obaveza Lukačevića da nijedan pripadnik njemu potčinjenih jedinica neće delovati na strani sila koje su u ratu sa Nemačkom. 5) Prepuštanje područja borbenih dejstava četničkim odredima radi samostalnog vođenja borbe, koju vodi i nemački Vermaht. 6) Uključivanje četničkih odreda prilikom većih zajedničkih operacija pod nemačko zapovedništvo. U tom periodu nemačko vodstvo izdaje borbene naloge četničkim odredima. 8) Razmena štabova za vezu. 9) Isporuke nemačke municije radi sprovođenja zajedničkih borbenih zadataka u skladu sa vojnim potrebama. 10) Sporazum se mora držati u tajnosti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_260.htm SPORAZUM IZMEĐU KOMANDANTA JUGOISTOKA I MAJORA VOJISLAVA LUKAČEVIĆA OD 19. NOVEMBRA 1943. O SARADNJI ČETNIKA SA NEMAČKIM TRUPAMA U BORBAMA PROTIV NARODNOOSLOBODILACKE VOJSKE JUGOSLAVIJE]</ref>|Sporazum Nemaca i majora [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] (19. 11. 43.)}} 21. novembra 1943, feldmaršal [[Maximilian von Weichs]] daje svojevrsno objašnjenje potčinjenim njemačkim komandama o logici vođenja pregovora i sklapanja sporazuma sa četničkim odredima u Srbiji. Prva tačka ovog strogo povjerljivog dokumenta glasi: {{izdvojeni citat|Kao rezultat pregovora koje duže vremena vode, u najužoj saradnji, specijalni opunomoćenik Ministarstva spoljnih poslova i komandant Jugoistoka sa vođama četničkih odreda, sklopljen je sporazum koji predviđa oružano primirje ograničeno na određeni prostor i povremeno zajedničko vođenje borbe protiv komunizma.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm Objašnjenje komandanta Jugoistoka od 21. novembra 1943. o sklapanju sporazuma s komandantima četničkih odreda Draže Mihailovića]</ref>}} 27. novembra je potpisan ugovor sa [[Nikola Kalabić|Nikolom Kalabićem]].<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_262.htm Sporazum od 27. novembra 1943. između pukovnika Jevrema Simića i kapetana Nikole Kalabića sa nemačkim predstavnikom o saradnji u borbama protiv NOVJ]</ref> U narednim nedeljama ugovori su potpisani i sa drugim komandantima korpusa od operativne važnosti. Iako Mihailović lično nije potpisao ni jedan ugovor, ovim ugovorima je bio pokriven veći deo nemačke okupacione zone u Srbiji. {{izdvojeni citat|Ovaj ugovor, kao i buduće mjere, trebalo bi da se baziraju na međusobnom povjerenju i volji da se komunizam uništi, zemlja umiri a Srbiji omogući stabilna budućnost u okvirima Evrope oslobođene od komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=974&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frames no. 000969—000970: Sporazum između Krajskomandanture Zaječar i potpukovnika Ljube Jovanovića Patka o nenapadanju i saradnji u borbi protiv NOVJ (23./25. decembar 1943.)] <br /> ({{jez-njem|"Diese Vereinbarung sowie die zukünftigen Massnahmen sollen getragen sein vom gegenseitigen Vertrauen und dem Willen, den Kommunismus zu vernichten, das Land zu befrieden und Serbien einer geordneten Zukunft im Rahmen eines vom Kommunismus befreiten Europas entgegenzuführen."}})</ref>|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Ljuba Jovanović Patak|Ljube Jovanovića Patka]] o borbi protiv partizana u Srbiji (decembar [[1943]]).}} Generalna tendencija priklanjanja Mihailovićevih četnikâ okupacionoj vojnoj sili bila je primijećena 28. XI 1943. i od strane njemačke Komande Jugoistoka: {{izdvojeni citat|Srbija: U oblasti Kruševca borbe između [četnika] DM i komunista. Kod četnika znaci približavanja Vermahtu, verovatno zbog nestašice municije.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&broj=639&roll=485 NARA, T313, Roll 485, frame no. 000636.] <br /> ({{jez-njem|"3.) Serbien: <br /> Raum Krusevac: Kampf zwischen DM u. Komm. Bei Cetniks Anzeichen für Annäherung an dt. Wehrmacht vermutl. Mun. Mangel."}})</ref>|Dnevni izveštaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«), 28. novembar 1943.}} 30. novembra 1943. godine i poručnik Milorad Vasić moli generala Mihailovića da mu odobri vezu sa Nijemcima, u cilju opskrbe streljivom, garantujući mu potpunu diskreciju u radu: {{izdvojeni citat|Molim da mi dozvolite da ovu priliku iskoristim i dobijem municiju i ostalo, što mi je neophodno potrebno, a da pritom čast organizacije i Vaš autoritet u narodu ne bude ničim povređen.<ref>AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 11690—11691.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943-1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 344.</ref>}} Ugovori su bili u znatnoj meri tipizirani, nalik na sporazum između vojnog zapovednika Jugoistoka i inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića: {{izdvojeni citat|Cilj sporazuma je zajednička borba protiv komunističkih partizana, pa će stoga sve jedinice DM-četnika, potčinjene pukovniku Jevremu Simiću, biti uključene u borbu nemačke i bugarske vojske, kao i srpskih vladinih trupa, protiv komunista. U vezi s tim predviđa se uspostavljanje zajedničke obaveštajne službe kao i uzajamna podrška.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%83%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D0%BE%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%88%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B0_%D0%A1%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%B8_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D0%BD%D0%BE%D1%83%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_23.1.1944 Sporazum inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića i vojnoupravnog zapovednika Jugoistoka od 23.1.1944.]</ref>|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Jevrem Simić|Jevrema Simića]] (januara [[1944]]).}} Komandant Jugoistoka i [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] [[Maksimilijan fon Vajhs|fon Vajhs]] izdao je [[21. novembra]] [[1943]]. uputstvo o saradnji sa četnicima koje, između ostalog, predviđa izručenje članova [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkih]] misijâ pri JVuO (tj. da četnici prekinu "sve veze sa silama koje se nalaze u ratu sa Nemačkom i da izruče štabove za vezu tih sila koji se nalaze kod njih"). Fon Vajhs upozorava da se "lojalna orijentacija pojedinih četničkih odreda ne sme uopštiti", jer neki još uvek izvode prepade i sabotaže, ali "propagandu protiv četničkog pokreta treba obustaviti", do daljnjeg.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm Objašnjenje komandanta Jugoistoka od 21. novembra 1943. o cilju i načinu sklapanja sporazuma sa četničkim komandantima]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/291.htm Karl Hnilicka: DAS ENDE AUF DEM BALKAN 1944/45], Musterschmidt-Verlag Göttingen, strana 268</ref> Sporazum između Vermahta i četničkog komandanta [[Mihajlo Čačić|Mihajla Čačića]], komandanta Ravaničke brigade JVuO, uključuje i hvatanje [[rudar]]a koji su pobegli u šumu, i njihovo vraćanje u [[rudnik]]e uglja.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_264.htm Sporazum komandanta Jugoistoka sa komandantom Ravaničke brigade od 14. decembra 1943. o saradnji četnika sa nemačkim trupama u borbama protiv NOVJ]</ref> Sporazum Vermahta i [[Jevrem Simić|Jevrema Simića]], inspektora odreda Draže Mihailovića, predviđa da "četnici DM stavljaju na raspolaganje snagama poretka svoje podatke i svoju obaveštajnu službu" za borbu protiv partizanskog pokreta.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_267.htm Izveštaj Abver-grupe od 23. januara 1944. o sklopljenom sporazumu između vojnoupravnog komandanta Jugoistoka i inspektora četničkih jedinica u Srbiji]</ref> Sporazum Vermahta i potpukovnika Ljube Jovanovića, vođe Dražinih odreda u okrugu [[Zaječar]], četnicima omogućuje punu sloboda kretanja "danju i noću na celom području na koje se odnosi sporazum".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_266.htm Sporazum između Krajskomandanture u Zaječaru i komandanta Timočkog korpusa od 25. decembra 1943. o saradnji u borbama protiv NOVJ]</ref> {{izdvojeni citat|Srbija i Hrvatska: kao i ranije, na ovom prostoru stoje dva suprotstavljena tabora — komunistički pod Titom i nacionalistički pod generalom Mihailovićem. Zbog brojčane premoći i veće borbene vrijednosti, komunisti su u posljednje vrijeme zadali nacionalistima niz teških udaraca. To je rezultiralo u traženju njemačke pomoći od strane nekoliko DM-komandanata. Već je došlo i do niza sporazuma, kojima se DM-jedinice obavezuju na obustavljanje neprijateljstava protiv Wehrmachta, čime im se omogućuje nesmetana borba protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=900&rec=311&roll=175 NARA, T-311, r. 175, s. 895: Prikaz neprijateljskog stanja u Sredozemlju od strane generalštabnog majora Varnstorfa (Warnstorff) – dodatak zabelešci sa sastanka kod načelnika štaba Grupe armija „E“ od 9. decembra 1943.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien–Kroatien: Hier stehen sich nach wie vor die nationalen Kräfte des Draca Michaylovic [sic!] und die kommunistischen Kräfte des Tito gegenüber. Infolge der zahlenmässigen und in Bezug auf die Kampfstärke starken Uberlegenheit der kommunistischen Verbände ist in der letzten Zeit DM mit seinen Kräften stark angeschlagen worden. Dies hatte zur Folge, dass verschiedene DM–Führer mit ihren Verbänden Anlehnung an die deutsche Besatzungsmacht suchten. Es sind bereits Abmachungen zu Stande gekommen, auf Grund deren DM–Verbände ihre Kampfhandlungen der deutschen Wehrmacht gegenüber einstellen und ihnen ungestörte Kampfführung den Kommunisten gegenüber zugesichert wurde."}})</ref>|Nemački prikaz stanja u Sredozemlju od 9. decembra 1943.}} Njemački opunomoćeni general u [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] [[Edmund Glaise von Horstenau]] opisuje u ratnom dnevniku kontekst u kom dolazi do potpisivanja ovih ugovorâ: {{izdvojeni citat|Izgleda da je Srbija najmirnija zemlja na Balkanu, a neko reče da je ona čak i najmirnija zemlja u Evropi. Činjenica je da stanje u NDH ne može da se uporedi sa stanjem u Srbiji iako se i u Srbiji događaju neprijatne stvari... Draža Mihailović je iskoristio opšte stanje, pa su naši oblasni komandanti sklopili ugovore sa pojedinim četničkim vođama.<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 412.</ref>}} I prije nego je došlo do parafiranja ugovorâ, kapetan [[Dušan Radović (četnik)|Dušan Radović]], komandant Zlatiborskog korpusa JVuO, obavijestio je 18. novembra 1943. generala Mihailovića da njemačke i bugarske okupacione trupe, uz velike poteškoće, nastoje zaustaviti ofanzivu snaga NOVJ nadomak [[Užice|Užica]], kao i da im četničke jedinice pod njegovom komandom pružaju značajnu borbenu pomoć, tj. napadaju partizane kako bi oslabili njihov pritisak na okupatora. Iz izvještaja se vidi i da je ravnogorski kapetan Milorad Mitić bio zadužen za održavanje kontakatâ s Nijemcima: {{izdvojeni citat|Noću, 17/18 ov.m-ca oko 21,30 časova, komunisti su jačim snagama napali Bugare i Nemce u Kremnima i posle osmočasovne borbe komunisti su potpuno razbili oko 1800 Bugara i 200 Nemaca... Bugari se u najvećem neredu i bez oružja povlače za Užice. Beže glavom bez obzira. Tenkove su odvukli za Užice, dok je izgleda bugarska artilerija pala u ruke partizanima. U momentu pisanja ovog izveštaja jedan izvesni deo Bugara, koji se organizovano povlači, vodi borbu sa komunistima u Biosci. Naši delovi stupili su u borbu kod Bioske iz pravca s. Kneževići. Mišljenja sam da će u toku današnjeg dana pasti i Bioska i da će komunisti navaliti za Užice. Ja gde god mogu napadaću. Stanje je vrlo ozbiljno! Kapetan Mitić, presvučen u civilno odelo, viđen je u Užicu sa Nemcima. Posle je u jednom nemačkom automobilu otišao kako kažu za Beograd kamo ga Vi šaljete radi hvatanja neke veze i sporazuma. Ova se vest širi naglo.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_34.htm Izveštaj komandanta Zlatiborskog korpusa od 18. novembra 1943. Draži Mihailoviću o borbama četnika i nemačkih i bugarskih jedinica protiv NOVJ kod Kremana]</ref>}} Neposredni rezultati potpisanih sporazuma mogli su se uočiti učešćem četničkih jedinica u [[Operacija Kugelblitz|operaciji »Kugelblitz«]], gdje se, uz jednog od potpisnika ugovorâ (majora Vojislava Lukačevića, naime), s njemačkim i bugarskim trupama borio i poručnik [[Filip Ajdačić]], komandant Crnogorske brigade JVuO: {{izdvojeni citat|Stanje operacijâ „Kugelblic” i „Citen” na dan 13. 12. 1943. u 24:00 časa. „Kugelblic” (1. brdska divizija): [...] Namjera: prebacivanje grupe Lukačevića u rejon Pljevlja–Prijepolje 16/17. decembra. [...] Vojni zapovjednik Jugoistoka: 24. bugarska divizija (3 bataljona) i četnička grupa Ajdačića sporo napreduju iz rejona Bajine Bašte, krećući se uzvodno Drinom, bez kontakta sa neprijateljem, ka određenoj odbrambenoj liniji.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=78&broj=80&roll=331 NARA, T78, Roll 331, frames no. 6287983—6287984.] <br /> ({{jez-njem|"LAGE "KUGELBLITZ" UND "ZIETHEN" STAND VOM 13.12.43. 2400 UHR <br /> "KUGELBLITZ" <br /> 1. GEB. DIV. <br /> ABSICHT: ZUFUEHRUNG GRUPPE LUKACEVIC 16./17. 12 RAUM PL[J]EVLJA – PRIJEPOLJE. <br /> MIL. BFH. SUEDOST: <br /> 24. BULG. DIV. 3 BTL. U. CETNIK–GRUPPE AIDACIC IM SCHLEPENDEN VORGEHEN AUS RAUM BANJA [sic] BASTA DRINA AUFWAERTS OHNE FEINDBERUEHRUNG IN BEFOHLENE ABWEHRFRONT."}})</ref>|Izvještaj Vrhovne komande Wehrmachta o operacijama »Kugelblitz« i »Ziethen« od 14. decembra 1943. godine}} 14. decembra 1943, u Vrhovnu komandu JVuO stigla je depeša od majora [[Siniša Ocokoljić|Siniše Ocokoljića]] (pseudonim »Ev-Ev«), komandanta Mlavskog korpusa JVuO, kojom se kapetan Mitić još jednom imenuje osobom koja je lično involvirana u pregovore s njemačkim okupatorom: „Tufegdžić [Vojislav, komandant Cerskog korpusa JVuO — prim.] danas je doneo sledeći izveštaj: [...] 2. — Kapetan Mitić, koji je ranije u Užicu pregovarao za naš račun sa komunistima, bio je poslednjih dana na pregovorima i sa Nemcima gde je sa njima ručao u Mažestiku. Pregovore je javno sa Nemcima vršio neki kapetan Nešković, poslat od Kalabića. 3. — Nemci su povodom toga štampali letke blizu 2.000.000 primeraka sledeće sadržine: Narodni borci četnici, u radosti pozdravljam prestanak besmislenog međusobnog prolivanja krvi i zdrav razum koji je zavladao u vašim redovima. Sada možemo da se zajednički borimo protivu komunizma, tog smrtnog neprijatelja Evrope i ja vas ubrajam u nacionalne borce zato što smo i mi sami nacionalni borci. Mi ćemo udruženim silama da odbranimo Vašu lepu Otadžbinu, da je ne bi uništile komunističke bande. Primamo u svoje redove Vašu narodnu organizaciju kao čeličnu. Nije potrebno da vam ubrizgavamo narodni duh. Herojstvo je Vama u krvi i sa vama zajedno koji dobro poznajete svoju lepu zemlju poćiće nam za rukom da je oslobodimo. Stavom koga vi zauzimate osigurana je vaša budućnost. Pozdravljam vas kao svoje ratne drugove i želim vam istu vojničku sreću kao i našim vojnicima. Komandant nemačkih trupa. br. 1243. Ovaj letak Nemci su rasturili i već se pojedini primerci nalaze i kod nas. 4. — Tufegdžić javlja dalje, da je puk. Simić naveo hotimično Kalabića da se ovim vezama sa Nemcima naša organizacija kompromituje u narodu što koriste mošinovci [tj. partizani — prim.].“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16. do 23. decembra 1943. godine]</ref> U depeši od 28. decembra 1943. poslatoj Vrhovnoj komandi JVuO od strane potpukovnika [[Petar Baćović|Petra Baćovića]], govori se o sastanku koji je [[Todor Perović]], predstavnik Komande operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine, održao u [[Sarajevo|Sarajevu]] sa njemačkim generalom Wernerom Frommom: {{izdvojeni citat|Perović se vratio iz Sarajeva. U Sarajevu bio je kod generala Froma, komandanta pozadine celog Balkana. Između ostalog rekao mu je: »Srbi su istinski borci protivu partizana, mi Nemci cenimo borbu vaših ljudi. U tome se ističe naročito vaš kraj. Naročito cenimo saradnju majora Lukačevića. U kratko vreme prisajediniće se srpski krajevi Srbiji i u tom slučaju srpski će narod dobiti punu ekonomsku pomoć. U najkraćem roku dolazi još 12 divizija naših na teritoriju Jugoslavije radi potpunog likvidiranja partizana. Imamo jedan letak koji je izdao potpukovnik Borota za istočnu Bosnu, gde poziva narod da ga sluša kao novog komandanta, ali mi znamo da je komandant Baćović. Budite uvereni da će do proleća biti raščišćeno sa partizanima«.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]</ref>}} Iako je Draža Mihailović sugerisao svojim komandantima da »koriste jedne neprijatelje protiv drugih«,<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 1a/1, depeša br. 361.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref> u praksi se ova floskula isključivo odnosila na borbu četnika protiv partizana, skupa sa okupatorima i kvislinzima. U depeši majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] (pseudonim »Sto-Sto«) od 30. januara 1944. godine, poslatoj u povodu pokušaja snagâ [[NOV i POJ]] da prodru u [[Sandžak]], general Dragoljub Mihailović otkriva što je zapravo pravi cilj četničke kolaboracije: {{izdvojeni citat|Vodite računa o Nemcima i Bugarima i iskoristite njihovu akciju protiv crvenih do krajnjih mogućnosti. Napad na [[Pljevlja|Pljevlje]] iskoristite za napad s leđa na komuniste.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>}} Vrlo moguće da je general Mihailović samo usvojio prijedloge koje mu je major Ostojić uputio u pismu od 6. decembra 1943. godine, gdje apostrofira sljedeće: {{izdvojeni citat|Koristeći se akcijom okupatora protiv komunista, mi ćemo verovatno u roku od mesec-dva dana opet imati situaciju u Sandžaku, Crnoj Gori, Hercegovini i Bosni u našim rukama. [...] Učeći se na sopstvenim greškama, smatram da se mora najhitnije preduzeti sledeće: 1) Stvoriti u najkraćem roku što jače pokretne borbene snage — leteće brigade i korpuse — a naročito tamo gde se za to ima mogućnosti. 2) '''Koristeći se akcijom okupatora i satelita, upotrebiti sve raspoložive snage za potpuno čišćenje od komunista svih srpskih pokrajina'''. 3) U radu pod 2) ostvariti međusobno potpomaganje iz susednih pokrajina do maksimuma.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_43.htm Pismo majora Zaharija Ostojića od 6. decembra 1943. Draži Mihailoviću o potrebi većeg angažovanja četnika s okupatorskim trupama radi sprečavanja prodora jedinica NOVJ u Srbiju]</ref>|Pismo majora Ostojića generalu Mihailoviću od 6. decembra 1943. godine}} Četničko-njemački odnosi bili su opterećeni međusobnim nepovjerenjem i sviješću o suprotstavljenosti ciljeva i interesa dviju stranâ. U telegramu koji je 29. januara [[1944]]. godine [[Joachim von Ribbentrop]], njemački ministar vanjskih poslova, uputio specijalnom opunomoćeniku za Jugoistočnu Evropu [[Hermann Neubacher|Hermannu Neubacheru]], reflektuje se jasan stav političkog i vojnog vrha u [[Berlin]]u o generalu Draži Mihailoviću, dok su podređenima date precizne smjernice za držanje prema četničkom pokretu: {{izdvojeni citat|Jedino se mogu ćuteći trpeti privremeni aranžmani nižih vojnih komandi sa Dražom Mihailovićem s ciljem suzbijanja zajedničkog neprijatelja Tita. On i njegovi ljudi ostaju i dalje, na kraju, naši neprijatelji. Zato je sada, kao i do sada, potrebno biti krajnje oprezan prema Draži Mihailoviću i njegovim četnicima, a naročito se ne sme nijednog trenutka izgubiti iz vida da će pomoć koju mu mi sada direktno ili indirektno pružamo radi vođenja borbe protiv Tita, kasnije najverovatnije biti upotrebljena protiv nas... Rat na Balkanu Nemačka je vodila zato da bi jednom zauvek uništila srpsko žarište nemira... Mi nemamo, otud, nikakvog interesa da ponovo razbuktavamo velikosrpski duh.<ref>Akten zur deutschen auswartigen Politik — ADAP/E/VII, s. 374–375.</ref><ref>Vasa Kazimirović, NDH u svetlosti dokumenata, Nova knjiga/Narodna knjiga, Beograd, 1987, str. 169.</ref><ref>Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN — Službeni list SCG, Beograd, 2005. str. 20.</ref>}} Izveštaje o sklapanju ugovora četnika sa Wehrmachtom presrele su i dešifrovale savezničke obaveštajne službe, što je imalo bitnu ulogu u konačnom opredeljivanju [[Čerčil]]a za Tita, a protiv Mihailovića.<ref>Cripps, John (2001). "Mihailović or Tito? How the Codebreakers Helped Churchill Choose". {{ISBN|0593 049101}}</ref> No, Nemci nisu bili zadovoljni primenom nekih sporazuma, jer je uprkos njima dolazilo do incidenata, odnosno diverzija i napada na pripadnike [[Srpska Državna Straža|Srpske Državne Straže]] od strane četnika, usled čega je general [[Hans Felber]] pokrenuo nekoliko hapšenja i racija protiv četnika počev od februara [[1944]]. === Borbe pod nemačkom komandom (1943) === {{main|Operacija Kugelblic}} [[Datoteka:Chetniks and Germans in Herzegovina in 1943.jpg|minijatura|Četnici i Nemci u Hercegovini 1943.]] [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 101I-005-0018-07, Jugoslawien, Polizeieinsatz mit Spähpanzer.jpg|thumb|Nemačka lokalna milicija sa italijanskim bornim kolima (izvor: ''Bundesarchiv'', [[1943]]).]] {{izdvojeni citat|„Borbeno sadejstvo sa četničkim grupama duž glavne saobraćajnice [[Bihać]] — [[Gračac]] — [[Knin]] — [[Drniš]] — [[Šibenik]] sastoji se u tome što su četnici okupljeni u posebnim uporištima uz oslonac na nemačke trupe. Četničke vođe primaju naloge i uputstva o vršenju zadataka obezbeđenja i izviđanja od zapovednika nemačkih uporišta.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=346&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] <br /> ({{jez-njem|"Kampfgemeinschaften mit Cetnikgruppen bestehen entlang der Hauptversorgungsstrasse Bihac – Gracac – Knin – Drnis – Sibenik derart, dass die Cetniks in besonderen Stützpunkten in Anlehnung an deutsche Truppen zusammengefasst sind. Die Cetnikführer erhalten Aufträge und Weisungen für Sicherungs– und Aufklärungsaufgaben durch deutsche Stützpunktführer."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_259.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. novembra 1943. Štabu 2. oklopne armije o saradnji četnika sa nemačkim trupama u NDH]</ref>|Njemački izveštaj o saradnji sa četnicima protiv partizana u Dalmaciji i Bosni (19. novembar [[1943]]).}} Kratko po zauzimanju italijanske okupacione zone od strane njemačkih trupâ, četnici s teritorije [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] stupaju u borbeno savezništvo sa njima. Kako javlja obavještajno odjeljenje [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]], u blizini [[Plitvička Jezera (općina)|Plitvičkih Jezera]] došlo je krajem septembra 1943. godine do prvog krupnijeg angažiranja lokalnih četničkih jedinicâ na njemačkoj strani. Ovom prilikom su četnici nanijeli partizanima ozbiljne gubitke: {{izdvojeni citat|Agent za vezu javlja o izviđanju od 27. IX: Jaka skupina lojalnih četnika s njemačkom opremom provalila je 20. septembra na područje [[Korenica|Korenice]], [[Prijeboj (Plitvička jezera)|Prijeboj]]a (16 km zap. od [[Bihać]]a), Babinog Potoka (28 km z. od Bihaća), [[Krbavica|Krbavice]] (23 km jz. do Bihaća), te uništila sve komunističke prometne veze. Četnici su nanijeli velike gubitke komunistima kod Mirić Štropine (3 sjz. od Prijeboja), 350 mrtvih.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&roll=196&broj=390 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7457118.] <br /> ({{jez-njem|"29.9. V–Mann meldet Beobachtung vom 27.9.: <br /> Starke Gruppe loyaler Cetniks mit deutscher Ausrüstung an 20.9. in Raum Korenica (1558), Prijeboj (16 W), Babin Potok (28 W), Krbavica (23 SW), alles Bihac, eingebrochen und haben alle Verkehrsverbindungen der Kommunisten vernichtet. Cetniks haben bei Miric Stropina (3 NW Prijeboj) den Kommunisten große Verluste, 350 Tote, beigebracht."}})</ref>|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 3. oktobar 1943.}} U izvorima njemačke provenijencije iz ovog perioda navodi se da su četničke jedinice asistirale okupatoru i pri izbacivanju partizana iz [[Bosansko Grahovo|Bosanskog Grahova]]: {{izdvojeni citat|Četnici na putu za snabdijevanje Gospić — Gračac, Knin — Vrlika i Knin — Drniš, i pored oprečnih poruka DM-u, nikad ne pokazuju neprijateljstvo; naprotiv, dobro su sarađivali sa 114. lovačkom divizijom u zasjedama i [zajedno] zauzeli Bos. Grahovo.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=98&rec=314&roll=560 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000093.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Lagebericht vom 27.9. bis 27.10.1943. <br /> Die Cetniks an den Nachschubstrassen Gospic – Gracac, Knin – Vrlika und Knin – Drnis sind bisher trotz abweichender Meldungen an DM. nirgends feindselig aufgetreten, haben vielmehr in Hinterhalten mit der 114.Jäg.Div. gut zusammengearbeitet und Bos.Grahovo genommen."}})</ref>|Obavještajno odjeljenje [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], izvještaj za period od 27. septembra do 27. oktobra 1943.}} U naređenju poslatom 23. oktobra 1943. iz [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] Wehrmachta, koja je bila smještena na teritoriji kvislinške NDH, navodi se sljedeće: {{izdvojeni citat|Od 1. novembra 1943. svi pripadnici domaćih jedinica (četnici, ustaše i hrvatska žandarmerija) moraju biti u posjedu njemačkih propusnicâ.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=315&roll=1295&broj=606 NARA, T315, Roll 1295, frame no. 000600.] <br /> ({{jez-njem|"7.) Ausweispflicht landeseigener Verbände. <br /> Ab 1.11.43 müssen sämtliche Cetnik–, Ustascha–, und kroatische Gendarmerie–Angehörige im Besitz von Ausweisen der Abteilung Ic sein."}})</ref>|Divizijska naredba br. 122 od 23. X 1943. godine}} U jednoj procjeni stanja snabdijevanja, poslatoj 25. oktobra 1943. štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]] iz 114. divizije, razmotreni su modaliteti „skladištenja zalihâ [hrane] tokom zime i opskrbe za 9.500 četnika, ustaša, zarobljenika i civilnog stanovništva“, i data je projekcija da bi tovarni prostor zapremine 12 [[Tona|tona]] bio dovoljan za podmirenje dnevnih potrebâ ove grupe („9.500 ustaša, četnika, itd.“).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1362&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frames no. 001356—001357.] <br /> ({{jez-njem|"Anlage 1 zur Beurteilung der Versorgungslage vom 25. Oktober 1943. <br /> a.) Berücksichtigung der Winterbevorratung und Versorgung der 9500 Cetniks, Ustaschen, Gefangenen und Zivilbevölkerung; <br /> Dabei ist die Versorgung der 9.500 Ustaschen, Cetniks usw. im hiesigen Raum nicht in Rechnung gestellt. Es würden also hierfür noch täglich 12 to Laderaum möglich sein."}})</ref> Takođe, u naredbi o snabdijevanju iz 114. divizije Wehrmachta s početka decembra 1943. godine, precizno je određeno dnevno sljedovanje četničkih jedinicâ u zoni odgovornosti divizije (najvjerovatnije je riječ o [[Dinarska divizija JVuO|Dinarskoj diviziji JVuO]] pod [[Momčilo Đujić|Đujićevom]] komandom): {{izdvojeni citat|Od sada se četnicima izdaje sljedovanje koje se sastoji od: <br /> 1 porcija hljeba; 1 porcija povrća; 1 porcija namaza (mast ili marmelada); 1 porcija soli; 2 porcije napitka; 1 porcija duhana.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=822&rec=315&roll=1295 NARA, T315, Roll 1295, frames no. 000815—000816.] <br /> ({{jez-njem|"Verpflegung der Cetniks: <br /> Als Verpflegung für Cetniks sind ab sofort nur folgende Portionen auszugeben bezw. zu empfangen: <br /> 1 Brotportion, <br /> 1 Gemüseportion, <br /> 1 Brotaufstrichportion (Fett oder Marmelade), <br /> 1 Salzportion, <br /> 2 Getränkeportionen, <br /> 1 Tabakportion."}})</ref>|Posebna direktiva za snabdijevanje br. 65/43 (2.12.43)}} {{izdvojeni citat|Četnici dobijaju snabdijevanje u skladu sa listama imena koje se stalno kontrolišu; municija za pješadijsko naoružanje se izdaje povremeno, uz strogu kontrolu potrošnje; svaki četnik nosi zvaničnu iskaznicu – oni bez iskaznice se hapse i razoružavaju.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=342&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000338.] ({{jez-njem|"Die Division gewährt den nach eigenen Wünschen beweglich und abseits ihrer Wohnorte eingesetzten Cetniks Verpflegungszuschüsse. Der Verpflegungsempfang wird nach namentlichen Listen getätigt, die Verteilung wird überwacht. Nach den gleichen Richtlinien werden von Zeit zu Zeit Gewehr– und MG–Munition im Rahmen des nachgewiesenen Verschusses ausgegeben. Der Verbrauch wird nach der jeweiligen Lage auch einigermassen genau überprüft. Jeder Cetnik muss einen namentlichen Ausweis mit der Nummer seiner Handwaffe (Gewehr– oder Pistolen–Nr.), der Unterschrift des zuständigen Kommandanten und des Ic der Division versehen, besitzen. Ohne Ausweis angetroffene Cetniks werden im Einvernehmen mit den Cetnik–Führern festgenommen und entwaffnet."}})</ref>|Izvještaj 114. lovačke divizije o rezultatima saradnje sa četnicima (5. novembar 1943).}} U izvještaju [[114. lovačka divizija|114. lovačke divizije]] od 5. novembra 1943. detaljno se opisuje saradnja jedinica [[Wehrmacht]]a sa snagama pod komandom vojvodâ [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]], [[Mane Rokvić|Maneta Rokvića]] i [[Radomira Ðekića Ðeda]]. Njemački oficiri zaključuju da okupator ima veliku korist od četnika: {{izdvojeni citat|Četnički vojvoda Mane Rokvić može se opisati kao apsolutno pouzdan. Već je pružio vrijedne usluge u oblasti [[Bosanski Petrovac|Bos. Petrovca]] gdje je bio raspoređen u prethodnici tokom čitavog napredovanja divizije, svuda uspostavljajući kontakt sa lokalnim četničkim jedinicama i značajno doprinoseći uspostavljanju povjerenja civilnog stanovništva u njemački Vermaht. Njegove mjere za održavanje discipline među četnicima i njegov oštar obračun sa sumnjivim [licima] i banditima dobro su poznati. [...] Iako se Đujić ne može smatrati potpuno pouzdanim, njegova podrška u borbi protiv komunizma trenutno je dragocjena. Divizija će učiniti sve što je u njenoj moći da ga u javnosti prikaže toliko pronjemački nastrojenim kako bi njegov povratak u neprijateljski tabor jednog dana bio onemogućen. [...] Četnički vojvoda Ðedo potiče iz Crne Gore i pristalica je pokreta Koste Pećanca, koji je, na osnovu prethodnog iskustva, održavao jasnu distancu od pokreta DM. Ðedo ostavlja veoma dobar lični utisak, izrazito je drzak [u borbi] protiv bandita i sumnjivih, i jasno je naklonjen njemačkom Vermahtu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=341&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000337—000341.] <br /> ({{jez-njem|"Der Cetnik–Vojvode Mane Rockvic [sic!] ist als unbedingt zuverlässig zu bezeichnen. Er hat bereits im Raum Bos. Petrovac wertvolle Dienst geleistet und war auch während des ganzen Vormarsches der Division bei der Spitze eingesetzt, stellte überall die Verbindung mit den örtlichen Cetnik–Einheiten her und hat in starken Masse für die Begründung des Vertrauens der Zivilbevölkerung zur deutschen Wehrmacht beigetragen. Seine Massnahmen zur Erhaltung der Disziplin unter den Cetniks, sein scharfes Durchgreifen gegen Verdächtige und Banditen, sind bekannt. <br /> Wenn auch Djujic als nicht voll zuverlässig angesehen werden kann, so ist aber seine Unterstützung im Kampf gegen den Kommunismus z.Zt. wertvoll. Seitens der Division wird alles versucht werden, um ihm in der Öffentlichkeit soweit als deutschfreundlich herauszustellen, dass ihm eines Tages der Rückzug in das feindliche Lager unmöglich gemacht wird. <br /> Der Cetnik–Vojvode Dzedo stammt aus Montenegro, ist Anhänger Richtung Kosta Pecanac, die nach bisherigen Erfahrungen klaren Abstand zur D.M.–Bewegung gehalten hat. Dzedo macht persönlich einen sehr guten Eindruck, ist ein ausgesprochener Draufgänger gegen Banditen wie Verdächtige und der Deutschen Wehrmacht eindeutig zugeneigt."}})</ref>|Izvještaj 114. lovačke divizije o rezultatima saradnje sa četnicima od 5. novembra 1943.}} {{izdvojeni citat|Glavna komanda predlaže stvaranje oficirske ispostave pri štabu XV brd. korpusa za nadzor i vođenje četničkih grupâ koje se koriste za zaštitu cesta za snabdijevanje, željezničkih pruga i važnijih ratnih pogona.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=554&broj=90 NARA, T314, Roll 554, frame no. 000084.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. beantragt Schaffung einer Offz.–Planstelle beim Stab XV.Geb.A.K. zur Überwachung und Anleitung der Cetnikverbände, die zur Sicherung von Nachschubstrassen, Eisenbahnen und kriegswichtiger Anlagen eingesetzt sind."}})</ref>}} Jedan od četničkih komandanata koji se dosljedno isticao kontinuiranom kolaboracijom sa njemačkim okupatorom bio je vojvoda [[Uroš Drenović]]. Nadležni okupacioni organi bili su zadovoljni ostvarenim stepenom saradnje s Drenovićem, što se vidi i iz izvještaja XV brdskog armijskog korpusa od 26. XI 1943, u kom se pohvaljuje njegovo „lojalno držanje“: {{izdvojeni citat|Predmet: <br /> Nemačka komanda za vezu kod četničkog vođe Drenovića: <br /> Četnička grupa Drenović z. i j-z od Banje Luke od jedno 1500 ljudi ima već godinu i po prema nemačkom Vermahtu i prema hrvatskoj državi lojalno držanje, i naše izviđačke i bezbednosne akcije korisno podržava. U nekim slučajeva bili su podržani sa nešto municije. Hrvatska vlada razmatrala je ideju da dovede Drenovića u Sabor za predstavnika svih pravoslavnih. Komanda Kirhner (puk Brandenburg) poslala je u dogovoru sa obaveštajnim odeljenjem [korpusa] Drenoviću komandu za vezu, i postigla je značajne rezultate u pogledu specijalnih misija.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=560&broj=390 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000384.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. XV G.A.K, Abt.Ic, Betr.: Dtsch.Verb.Kdo. bei Cetnikführer Drenovic. An Pz.A.O.K.2.Ic/AO, 26.11.43: Die Cetnikgruppe Drenovic w. u. sw. Banja Luka mit etwa 1500 Mann hat seit über 1 1/2 Jahre der deutschen Wehmacht und dem kroat. Staat gegenüber eine loyale Haltung eingenommen und die eigene Aufklärung und Sicherung stets wertvoll unterstützt. In einzelnen Fällen wurde sie mit Inf.Mun. unterstützt. Die kroatische Regierung hat die Berufung des Drenovic in den Sabor (Landtag) als Vertreter aller Pravoslaven erwogen. Das Kdo. Kirchner (Rgt.Brandenburg) hat im Einvernehmen mit der Abt.Ic für seine Zwecke ein Verbindungs–Kommando zu Drenovic entsandt und in kürzester Zeit wertvolle Ergebnisse im Sinne des Sonder–Auftrages erzielt."}})</ref>|Komanda 15. brd. korpusa, Obaveštajno odeljenje, za obav. odeljenje komande 2. okl. armije, 26.11.43.}} Četnički su odredi na teritoriji marionetske NDH pružali veoma značajnu potporu njemačkim vlastima, bez koje ove ne bi uspjele efikasno održavati okupacioni sistem. U izvještaju [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pješadijske divizije]] [[Wehrmacht]]a iz prve nedjelje decembra 1943. provijava upravo ovakvo gledište; istaknuto je, pak, da bi četnike trebalo (zbog „ispadâ prema hrvatskom stanovništvu“) ograničiti „na rad u srpskim selima“: {{izdvojeni citat|Budući da vlastite snage i ustaše nisu dovoljne da same umire i osiguraju golemo područje, divizija se ne može odreći suradnje četnika. Trenutačno, drugačije rješenje ne bi bilo moguće zbog nedostatka dodatnih snaga. No, ne zanemaruje se da se suradnja s četnicima ne čini dugoročno održivom zbog njihovih političkih ciljeva. Stoga će se i dalje jačati utjecaj ustaša, a time i hrvatske države, kako bi se postupno udaljili od četničkih snaga i deportirali oni [četnici] koji nisu mještani.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=788&rec=314&roll=555 NARA, T314, Roll 555, frames no. 000782—000783.] <br /> ({{jez-njem|"Da die eigene Kräfte und die Ustascha allein zur Befriedung und Sicherung des weiten Raumes nicht ausreichen, kann auf eine Mitarbeit der Cetniks noch nicht verzichtet werden. Im Augenblick wäre eine Lösung von ihnen mangels anderer Kräfte nicht möglich. Es wird jedoch nicht verkannt, dass auf die Dauer eine Zusammenarbeit mit den Cetniks auf Grund ihrer politischen Zielsetzung nicht tragbar orscheint. Es wird daher der Einfluss der Ustascha und damit des kroatischen Staates weiterhin gestärkt werden, um allmählich von den Cetnik–Verbänden abrücken zu können, die nicht ortsansässigen abzuschieben. Der Anfang hierzu ist gemacht. Um die Unzuträglichkeiten zu beenden, die sich daraus ergeben, dass in rein kroatischen Gegenden die eingesetaten Cetnik–Verbände die Bevölkerung belästigen und auch ausplündern, ist in Durchführung, sie aus diesen Gebieten herauszuziehen und nur noch in Orten mit pravoslavischer Bevölkerung zu Sicherungszwecken einzusetzen."}})</ref>|Procjena situacije 264. pješadijske divizije (7.12.43)}} Komanda Jugoistoka je istog dana izvijestila Vrhovnu komandu njemačkog Wehrmachta o sadjejstvu [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114. lovačke divizije]] i četnika u borbi protiv snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]: {{izdvojeni citat|114. lovačka divizija: čišćenje prostora oko [[Vrlika|Vrlike]] u saradnji sa četnicima završeno; neprijatelj je izgubio 22 mrtva i 20 zarobljenih; veliki plen.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=78&broj=89&roll=331 NARA, T78, Roll 331, frame no. 6287993.] <br /> ({{jez-njem|"114. JG. DIV: SAEUBERUNG IN RAUMES VRLIKA IM ZUSAMMENWIRKEN MIT CETNIKS NACH WEITEREN 22 FEINDTOTEN U. 20 GEFANGENEN BEI EINBRINGUNG GROESSERER BEUTE ABGESCHLOSSEN."}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 6. decembra 1943 (7. decembar 1943.).}} === Borbe pod njemačkom komandom u Crnoj Gori (1943—1944) === {{main|Operacija Frühlingserwachen (1944)}} [[File:Collaborationist Jakov Jovović with Germans on Cetinje.jpg|thumb|Četnički komandant [[Jakov Jovović]] sa svojim saborcima i Nemcima na [[Cetinje|Cetinju]], jesen 1943.]] Od 17. do 24. oktobra [[1943]]. godine, njemačke okupacione snage su organizovale [[Operacija Balkanski klanac|operaciju Balkanski klanac]] (njem. ''Balkanschlucht''). Osnovni cilj operacije je bio likvidacija snagâ [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i [[Divizija Garibaldi|Italijana]] koji su prešli na stranu partizana u Crnoj Gori, kao i ovladavanje [[Jadransko more|jadranskim]] zaleđem. Pored sopstvenih snaga, njemački okupator je za ovu priliku angažovao dva italijanska fašistička puka (oko devet bataljona), čiji su štabovi bili u [[Bar]]u i [[Podgorica|Podgorici]], kao i muslimansku fašističku miliciju i ostatke četnika Draže Mihailovića.<ref>https://www.znaci.org/00001/151_5.pdf</ref> Dakle, pored dvije divizije [[Wehrmacht]]a, u operaciji je učestvovalo i oko 5.000 [[Balli Kombëtar|balista]], talijanskih fašista i četnika.<ref>https://www.znaci.org/00001/33_9.pdf</ref> U depeši Vrhovnoj komandi JVuO od 20. oktobra 1943,<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, Knjiga predatih depeša CG—3, Depeša br. 211.</ref><ref>Др Радоје Пајовић, Контрареволуција у Црној Гори: Четнички и федералистички покрет 1941—1945, Обод, Цетиње, 1977, стр. 408.</ref> delegat VK JVuO u Crnoj Gori i [[Sandžak]]u major [[Rudolf Perhinek]] piše o učešću crnogorskih četnika na strani okupatora u ovoj [[Sile Osovine|osovinskoj]] operaciji: {{izdvojeni citat|Žalosno ali tačno. Da nisu Nemci angažovali ovolike snage, nas ovde više ne bi bilo, jer se više niko nije hteo boriti, već samo begati, ali nije se više imalo kud... Mi se izvlačimo i gledamo da smo pozadi njih, da bi iskoristili njihovu borbu sa komunistima i uništavanje istih.}} Informacija o potpunoj potčinjenosti četničkih jedinica u okupiranoj Crnoj Gori njemačkim vlastima, kao i tijesnim vezama sa kvislinškom ''Narodnom upravom'' koju je okupator formirao, Draži Mihailoviću je bila dostavljena 1. decembra 1943. godine iz štaba majora [[Petar Baćović|Petra Baćovića]] (pseudonim »Nav-Nav«): {{izdvojeni citat|Nemci daju oružje i odelo s a s d j k a c a m a [nedešifrovana riječ; moguće "žandarmima" — prim.] i nešto plate. Milicija će biti formirana kao prava vojska. Za komandanta cetinjskog bataljona major Zdravko Kasalović. Za nikšićki bataljon Boško Pavić, a mene su naimenovali za komandanta žandarmerijskog bataljona za srez šavnički. Pojava Narodne uprave i svega ovoga što se sada stvara, nije izraz želje niti naroda niti naša, već je ovo nužno zlo, između dva zla, jer drugog izlaza nema. Mi nismo u stanju samo pomoću naroda da ma šta učinimo bez pomoći Nemaca.<ref>AVII, kut. 276, reg. br. 7/1-35.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 47, str. 89.</ref>}} [[Ljubomir Lazarević]], inženjer iz [[Kolašin]]a (pseudonim »Bene«), 28. januara 1944. godine obavještava Dražu Mihailovića da četnici u Crnoj Gori sarađuju sa njemačkim okupacionim vlastima u svakom obliku: {{izdvojeni citat|Svi komandanti u Crnoj Gori primili su saradnju sa Nemcima, potpisali obavezu a sa ostatcima vojske nalaze se u žici, ili u neposrednoj blizini nje. Nema ni jedne grupe u šumi koja bi pretstavljala našu borbu, oko koje bi se moglo okupljati. Vukadinović isto tako nalazi se u Podgorici ili u okolini. Nagovešteni dolazak Srbijanske vojske pozdravljen je burno svuda, ali dolazak Ljotićevaca učinio je Ljotićevce vrlo aktivnim i prete da ko god ne bude s njima, on je komunista. Po varošima teško će se iko održati jer ta formula svakoga će staviti pod udar okupatora kao komunistu. Ovaka saradnja sa njima je nemoguća, jer ovi traže prilazak njima, ne saradnju. Po selima Crne Gore gospodare komunisti. Naše akcije vrše se samo u cilju osiguranja ili odbrane nemačkih kolona. Nemačke snage na ovom terenu vrlo su male i nesposobne za ma kakvu širu akciju. Do sada nema ni izgleda na akciju. Svako dalje čekanje, pogoršava našu situaciju. Narod gubi veru u našu dobru volju i našu sposobnost.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} Koliko su četnici u Crnoj Gori i [[Sandžak]]u bili od koristi njemačkom okupatoru za zaustavljanje partizanske ofanzive ka Srbiji, svjedoče i navodi iz izvještaja Komande Jugoistoka polovinom februara 1944. godine.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=15 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000011.] <br /> ({{jez-njem|"In einer Aussprache mit General Foertsch (H.Gr.F) wird festgestellt, dass der Vertrag mit Lukacevic in Geltung bleiben muß, weil dessen Cetniks in Montenegro zur Bekämpfung der Roten benötigt werden."}})</ref> Naime, i nakon stavljanja van snage [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|ugovorâ]] potpisanih krajem 1943. i početkom 1944, major [[Vojislav Lukačević]] je ostao jedini četnički komandant s kojim sporazum nije raskinut: {{izdvojeni citat|U razgovoru sa načelnikom štaba Armijske grupe »F« generalom (Hermannom) Foertschom, zaključeno je da sporazum sa Lukačevićem ostane na snazi, zato što su četnici u Crnoj Gori potrebni za borbu protiv crvenih.|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi njemačkih oružanih snaga od 16. februara 1944. godine}} Četnički odredi s teritorije Crne Gore i Sandžaka su, tokom zime i proljeća 1944. godine, njemačkom okupatoru bili krucijalno važni u smislu zatvaranja jugozapadne granice [[Nedićeva Srbija|Nedićeve Srbije]] od [[Prodor Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije u Srbiju|upada partizanskih jedinicâ]]. Iz strogo povjerljive naredbe od 17. III 1944. vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] (upućene i Feldkomandanturi 610 za teritoriju Crne Gore) ovo postaje bjelodano: {{izdvojeni citat|1.— 2. i 5. crvena div. približavaju se s prethodnicama jugozapadnoj granici Srbije. Prednji delovi na liniji Zmajevac (12 km ji. od Vardišta) — visovi južno od Vardišta. Dalje snage u nastupanju preko Strmice (10 km jz. od Višegrada). 2.— Potrebno je što pre tačno ustanoviti grupisanje snaga i jačinu četničkih odredâ Đurišića i [[Vuk Kalaitović|Kalaitovića]], koji se nalaze duž granice. 3.— 1. bug. okup. korpus povući će svoje isturene snage ispred nadmoćnog neprijateljskog pritiska na liniju Mokra Gora — Semegnjevo — Palisad. Ovu treba po svaku cenu držati blagovremenim angažovanjem rezervi. 4.— Ojačani peš. p. i art. divizion, koji su određeni za rezervu vojnoupr. k-ta Jugoistoka prebaciće se železnicom u rejon Užice—Požega. Angažovanje i delova istog samo uz saglasnost vojnoupr. k-ta Jugoistoka. 5.— Naročito je važno blagovremeno saznati težište neprijateljskog napada. U tu svrhu treba stalno vršiti izviđanja.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_34.htm Naređenje vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 17. marta 1944. nemačkom štabu za vezu pri 1. bugarskom okupacionom korpusu za preduzimanje mera u vezi pokreta 2. proleterske i 5. NOU divizije prema jugozapadnoj Srbiji]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=281&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000277.] <br /> ({{jez-njem|"Dt.Verb.Stab b.I.Bulg.Okk.Korps <br /> Nachr. 24.Bulg.Division über Dt.Verb.Offz. <br /> F.K. 610 <br /> 1.) Rote 2. und 5. Div. nähern sich mit Anfängen der Südwestgrenze Serbiens. Vorderste Teile in Linie Zmajevac (12 SO Vardiste), Höhen südlich Vardiste. Weitere Kräfte im Nachziehen über Strmica. (10 SW Visegrad) <br /> 2.) Baldige Klarheit über Kräftegruppierung und Stärke längs der Grenze stehenden Cetnikverbände des Djuirisic [sic] und Kalaitovic ist erforderlich. <br /> 3.) I.Bulg.Okk.Korps nimmt seine vorgeschobenen Kräfte vor überlegenem Feindruck auf die Linie Mokragora–Semegnjevo–Palisat zurück. Diese ist unter allen Umständen unter rechtzeitigem Einsatz von Reserven zu halten. <br /> 4.) Das als Reserve des Mil.Befh.Südost bestimmte verstärkte Inf.Rgt. einschl. Art.Abt. wird mit Eisenbahn in den Raum Uzice – Pozega herangeführt. Einsatz auch von Teilen nur mit Zustimmung des Mil.Befh.Südost. <br /> 5.) Rechtzeitiges Erkennen des Schwerpunktes des feindl. Angriffs ist besonders wichtig. Hierzu ständige Aufklärung geboten."}})</ref>}} [[File:Chetniks and Germans in Podgorica 1944.jpg|thumb|Četnički komandanti i njemački okupatori u [[Crna Gora|Crnoj Gori]]. [[Đorđije Lašić]] (prvi zdesna), šef njemačke uprave za Crnu Goru pukovnik Hajnke (treći zdesna) i Jakov Jovović (drugi slijeva) u [[Podgorica|Podgorici]], proljeće 1944.]] Krajem februara i početkom marta 1944. godine, u tzv. [[staroj Crnoj Gori]] (preciznije u [[Katunska nahija|Katunskoj nahiji]]) organizovana je [[Operacija Bura (1944)|operacija »Bura«]]. Specifičnost ove operacije ogleda se u činjenici da su za njeno izvođenje većinu ljudstva obezbijedili četnici, dok su oficiri iz Feldkomandanture na [[Cetinje|Cetinju]] i komandant mjesta [[Podgorica|Podgorice]] rukovodili borbenim djejstvima: {{izdvojeni citat|1.) Sumarni i iskustveni izveštaj: Operacija »Bora« od 27. 2. do 3. 3. 44. Sprovedena je četnička operacija »Bora«, pod nemačkom komandom, radi čišćenja rejona Danilovgrad — Čevo — Cetinje — Podgorica. 2.) Jedinice koje su učestvovale: 4000 ljudi nacionalne žandarmerije, milicije, 215. abver-trup, jedna brdska baterija iz ratnog plena, lovačko poterno odeljenje 181. peš. div. [...] 5.) Sprovođenje: U delom. oštrim borbama, kolone, koje su nastupale od i,, ji., i j., polako su osvajale teren. 29. 2. zauzeto je Čevo. Neprijatelj (jačine 250 ljudi) izvukao se prema sz. Posle odlaska nemačkih snaga i započinjanja neprij. protivnapada, četnici su se delom, u paničnom strahu, povukli na svoje polazne položaje. Neprijatelj je ponovo zauzeo teren očišćen operacijom. 6.) Gubici neprijatelja: 32 mrtva, 68 ranjenih, 23 zarobljena. Plen: 2 p. mitr., 1 mitr., 15 pušaka, 1 radio-stanica, propagandni materijal i hrana. Sopstveni gubici: 20 mrtvih, 31 ranjen, 46 nestalih. 7.) Iskustva: a) Građanska zaštita, usled nedovoljne opremljenosti i slabog borbenog morala, nije pogodna za izvršavanje borbenih zadataka; žandarmi, milicija, četnici, uz učešće nemačkih trupa, podesni za borbene zadatke i zadatke osiguranja... e) Prilikom sličnih operacija preduslovi za uspeh su učešće nemačkih trupa, podrška teškim naoružanjem i veza do pojedinih borbenih grupa.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_30.htm Izveštaj Komande 21. brdskog armijskog korpusa od 9. marta 1944. Komandi 2. oklopne armije o zajedničkoj nemačko-četničkoj operaciji »Bora« protiv jedinica 2. korpusa NOVJ na prostoru Danilovgrad — Cetinje — Podgorica]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&broj=72&roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000065.] <br /> ({{jez-njem|"Fernschreiben An Pz.AOK.2 <br /> 1.) Abschluss– und Erfahrungsbericht Unternehmen "Bora": <br /> Vom 27.2. bis 3.3.44 wurde Cetnik–Unternehmen "Bora" unter deutscher Führung zur Säuberung des Raumes Danilovgrad – Cevo – Cetinje – Podgorica durchgeführt. <br /> 2.) Beteiligte Truppen: <br /> 4000 Mann nationaler Gendarmerie, Miliz, Abwehrtrupp 215, 1 Beutegebirgsbatterie, Bandenjägertrupp 181.Inf.Div. <br /> Bewaffnung: Gewehre, 60 le.M.G. <br /> 3.) Leitung: <br /> Selbst.Feldkdtr. 1040 Cetinje <br /> 4.) Führung: <br /> Platzkdt. Podgorica <br /> 5.) Durchführung: <br /> In zum Teil harten Kämpfen gewannen die von O, SO u. S vorrückenden Kolonnen langsam Boden. Am 29.3. Cevo genommen. Feind (Stärke 250 Mann) nach NW ausgewichen. Nach Abrücken deutscher Kräfte und Einsetzen feindl. Gegenangriffe zogen sich Cetniks in z.T. panikartiger Flucht auf ihre Ausgangsstellungen zurück. Feind besetzte erneut das im Unternehmen gesäuberte Gebiet. <br /> 6.) Feindverluste: <br /> 32 Tote, 88 Verwundete, 23 Gefangene. <br /> Beute: <br /> 2 le.MG., 1 s.MG., 15 Gewehre, 1 Funkgerät, Propagandamaterial und Verpflegung. <br /> Eigene Verluste: <br /> 20 Tote, 31 Verwundete, 46 Vermisste. <br /> 7.) Erfahrungen: <br /> a) Einwohnerwehren infolge mangelhafter Ausrüstung und geringer Kampfmoral zu Kampfaufgaben nicht geeignet; Gendarmen, Miliz, Cetniks bei Beteiligung deutscher Truppen für Kampf– u. Sicherungsaufgaben geiegnet. <br /> b) Kaukasische Freiwillige des Abwehrtr. 215 gut bewährt. <br /> c) Mitnahme schwerer Waffennur mit deutscher Sicherung. <br /> d) Truppenverpflegung für einheimische Verbände ungeignet, Marschverpflegung zweckmässig. <br /> e) Bei derartigen Unternehmungen sind Beteiligung deutscher Truppen, Unterstützungen durch schwere Waffen und Nachrichtenverbindung zu den einzelnen Kampfgruppen Voraussetzungen für den Erfolg."}})</ref>|Izvještaj komande 21. brdskog korpusa o rezultatima operacije »Bura« od 9. marta 1944. godine}} Prilikom jedne manje akcije u blizini granice sa [[Hercegovina|Hercegovinom]] došlo je do oružanog okršaja lokalnih četnika i snagâ [[NOVJ]]. U izvještaju 21. brdskog armijskog korpusa Wehrmachta za 16. mart 1944. godine, četnički se gubici računaju kao sopstveni: {{izdvojeni citat|[[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181. pješadijska divizija]]: Četnici, koji su napredovali 4 km sjeverno od [[Grahovo (Nikšić)|Grahova]], povukli su se u Grahovo pred neprijateljskim napadom. Gubici neprijatelja: 8 poginulih (izbrojano), 20 poginulih i ranjenih (procijenjeno). Sopstveni gubici (četnici): 1 poginuo, 8 ranjenih. Namjera: nastavak nasilnog izviđanja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=663&broj=137 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000130.] <br /> ({{jez-njem|"Tagesmeldung von 16.3.44. <br /> 2.) 181.Inf.Div.: Bis 4 N Grahovo vorgegangene Cetniks vor angreifenden Feind wieder auf Grahovo zurückgegangen. <br /> Feindverluste 8 gezählte Tote, 20 geschäzte Tote und Verwundete. <br /> Eigene Verluste (Cetniks) 1 Toter, 8 Verwundete. <br /> Absicht: Fortsetzung der gewaltsamen Aufklärung."}})</ref>}} [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. nemački korpus]] u Crnoj Gori pokrenuo je [[10. april]]a [[1944]]. [[Operacija "Frilingservahen" (april-maj 1944)|operaciju "Frilingservahen"]], uz masovno učešće četnika. Operacija je pripremljena u saradnji sa [[Pavle Đurišić|Pavlom Đurišićem]] i započeta tako što su četnici zajedno sa Nemcima iz nemačkih garnizona napali na slobodnu teritoriju. Plan napada je bio sledeći: {{izdvojeni citat|'''Đurišićeve snage''': Prva borbena grupa, 700 ljudi, iz si. pravca preko rejona 5 km j. Bijelo Polje za Mojkovac. Druga borbena grupa, 1200 ljudi, pod komandom Đurišićevog Operativnog štaba, od Brodareva preko Šahovića za Mojkovac — Kolašin. Treća borbena grupa, 1000 ljudi, od sredine puta Pljevlja — Prijepolje pravcem Mojkovac. Četvrta borbena grupa, 1500 ljudi, od Pljevalja pravcem Mojkovac. Mojkovac treba da bude dostignut za 2 dana. Posle toga skretanje glavnine u rejon z. Tara — sz. Kolašin — Mojkovac. '''Nemačke snage''': 1 ojač. mot. č. prodire od Brodareva do Bijelog Polja. 1 ojač. mot. č. od Pljevalja do prelaza preko Tare 22 jjz. Pljevlja. Bat. [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]], 600 ljudi, sledi nemačke snage za Bijelo Polje, onda skreće za Mojkovac. Milicija iz Brodareva, 700 ljudi, čisti svoj rejon i prodire od Brodareva ka jjz. Početak napada: 10. 4. 44. [[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181. peš. div.]] obezbediće odgovarajuće informisanje četničke Grupe "Jug" (major Lašić i Bukatonović [pogreška; vjerovatno je u pitanju major [[Savo Vukadinović]] — prim.] u Podgorici) kao i Grupe "Nikšić".<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=364&rec=314&roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000357.] <br /> ({{jez-njem|"Fernschreiben An 181.Inf.Div. <br /> Betr.: Unternehmen "Frühlingserwachen". <br /> 1.) Nachstehende Plannung des Major Djurisic für Durchführung des Unternehmens "Frühlingserwachen" zur Kenntnis: <br /> Erste Kampfgruppe 700 Mann aus NO Richtung über Raum 5 km S Bijelopolje nach Mojkovac (16 km NNO Kolasin). <br /> Zweite Kampfgruppe 1200 Mann unter Führung Stab Djurisic von Brodarevo über Sahovici nach Mojkovac – Kolasin. <br /> Dritte Kampfgruppe 1000 Mann von Mitte Strasse Pljevlja – Prijepolje Richtung Mojkovac. <br /> Vierte Kampfgruppe 1500 Mann von Pljevlja Richtung Mojkovac. Mojkovac soll in 2 Tagen erreicht werden. Anschliessend Abdrehen der Masse in den Raum W Tara NW Kolasin – Mojkovac. <br /> Deutsche Kräfte: 1 verst.mot.Kp. stösst von Brodarevo bis Bijelopolje. <br /> 1 verst.mot.Kp. von Pljevlja bis Taraübergang 22SW Pljevlja SFK–Btl. 600 Mann folgt deutschen Kräften nach Bijelopolje, dann Abdrehen nach Mojkovac. <br /> Miliz Brodarevo 700 Mann säubert eigenen Raum und stösst von Brodarevo nach SSW. <br /> Angriffsbeginn: 10.4.44. <br /> 2.) 181.Inf.Div stellt entsprechende Unterrichtung der Cetnikgruppe Süd (Major Lasic und Bukatonovic in Podgorica) sowie der Gruppe Niksic sicher. <br /> Absichten für Beteiligung an den Unternehmen sind Gen.Kdo.XII.Geb.A.K. zu melden."}})</ref><ref>Obaveštenje Komande 21. brdskog korpusa Komandi 181. brdske divizije od 08.04.1944., Vojnoistorijski institut, NAV--T-314, r. 663, s. 357.</ref>}} U dijelu dnevnog izvještaja za 28. april 1944. godine koji se odnosi na Crnu Goru, vojnoupravni komandant Jugoistoka [[Hans-Gustav Felber]] (dokument potpisuje general Kurt von Geitner, načelnik štaba) zabilježio je: {{izdvojeni citat|Ustrajni pritisak crvenih na vlastite i četničke snage u centralnoj C. Gori.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=633&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000629.] <br /> ({{jez-njem|"Montenegro. Anhaltender roter Druck auf eigene und Cetnik–Kräfte in Mittel–Montenegro."}})</ref>}} === Borbe pod nemačkom komandom u NDH (1944) === [[File:August Šmidhuber, komandant 7. SS divizije, Todor Perović, lekar Trebinjskog korpusa i kapetan Milorad Vidačić, komandant Trebinjskog korpusa JVuO.jpg|thumb|Žena u crnini moli za milost Milorada Vidačića, komandanta Trebinjskog korpusa JVuO. Prisutni su još [[August Schmidhuber]], komandant 2. puka [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizije]] (prvi lijevo), Todor Perović, predstavnik četničke komande istočne Bosne i Hercegovine (drugi lijevo) i neimenovani oficir [[Schutzstaffel|SS]]-a. Fotografija je nastala tokom njemačke [[Operacija Gama|operacije Gama]] protiv partizana u [[Istočna Hercegovina|istočnoj Hercegovini]] (ljeto/jesen 1943. godine).<ref>[http://bandenkampf.blogspot.com/2015/08/bk0034.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0034 | Photo | SS-Freiwilligen-Gebirgs-Division "Prinz Eugen"]</ref>]] Kolaboracija četnika u [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] sa njemačkim okupacionim snagama postala je intenzivnija tokom zime 1943-1944, makar u slučaju hrvatskih kvislinških snaga i četnika bila pod neprestanom tenzijom. Podaci navedeni u izvještaju generala [[Edmund Glaise von Horstenau|Glaisea von Horstenaua]] od 26. februara 1944.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=236&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000236.]</ref> zasnovani na službenim podacima NDH otkrivaju opseg kolaboracije: 11. februara bilo je na teritoriju NDH trideset i pet posebno imenovanih četničkih grupa sa procijenjenih 23.300 ljudi pod oružjem. Neke manje jedinice su brojale od 200 do 400 pripadnika, dok su ostale, poput [[Momčilo Đujić|Đujić]]eve grupe, imale i do 2.500 vojnika i oficira. Od toga je s Nijemcima i vlastima NDH kolaboriralo devetnaest grupa (ukupno 17.500 ljudi); šesnaest ostalih grupa s oko 5.800 ljudi ubrajane su u pobunjene četnike.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=237&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000237—000240.]</ref> S iznimkom odreda vojvode [[Uroš Drenović|Uroša Drenovića]] u sjeverozapadnoj Bosni (oko 400 ljudi), kojeg su vlasti NDH smatrale potpuno lojalnim, za sve druge četničke kolaborirajuće grupe ustaške su vlasti držale da se prema Nijemcima odnose osobito prijateljski kako bi od njih izvukle što više oružja i municije, dok se istovremeno drže neprijateljski prema NDH.<ref>[https://znaci.org/00001/40_64.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje KOLABORACIJA IZVAN SRBIJE DO OKTOBRA 1944.]</ref> Iako se vojvoda [[Radivoje Kerović]], komandant [[Majevica|majevičkih]] četnika, u Horstenauovom izvještaju ubraja među »pobunjene četnike« (i to kao prvi na spisku, dok se za njegov odred tvrdi da ima 1000 ljudi, tj. da je najbrojniji), u dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 18. februar 1944. godine njegova lojalnost uopšte nije dovedena u pitanje: {{izdvojeni citat|Upit kod [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]] u vezi snabdijevanja municijom Kerovića koji se smatra lojalnim, i 200 ljudi tzv. [[Zeleni kadar|zelenog kadra]], koji se bore protiv crvenih zapadno od [[Koviljača|Koviljače]].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=17&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000013.] <br /> ({{jez-njem|"Beim Pz.AOK. 2 wird angefragt, ob Bedenken bestehen gegen Unterstützung mit Munition der im Raume westlich Koviljaca stehenden Cetniks des Kerovic, die als loyal angesehen werden und 200 Mann des sog. "Grünen Kaders" in Kampf gegen die Roten."}})</ref>|Ratni dnevnik Vojnog zapovjednika Jugoistoka (18. februar 1944.)}} Od 23. do 25. januara 1944. godine, na području između [[Knin]]a i [[Kistanje|Kistanja]] organizovana je [[Operacija Frühlingswetter|operacija »Frühlingsgewitter«]]. Vodeći borbe protiv jedinicâ iz sastava [[19. sjevernodalmatinska divizija NOVJ|19. divizije NOVJ]], operaciju su izveli dijelovi [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pješadijske divizije]] Wehrmachta, zatim 92. motorizovani grenadirski puk i 3. bataljon 98. brdskog lovačkog puka [[1. brdska divizija (Njemačka)|1. brdske divizije]]. Njemačkom okupatoru pridružile su se snage lokalnih četnikâ, najvjerovatnije iz [[Dinarska divizija JVuO|Dinarske divizije JVuO]]. U izvještaju 264. pješadijske divizije od 25. januara 1944, poslatom Komandi [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|15. brdskog armijskog korpusa]], njemačkim gubicima tokom operacije pribrojani su oni iz četničkih redovâ: {{izdvojeni citat| Sumarni izveštaj »Frilingsgeviter«: 1.) Delimičan ogorčeni otpor neprijatelja kod Ervenika, Bratiškovaca, Kistanja, Radučića slomljen je energičnim zahvatom. Banditi iznenađeni prodorom 92. gren. p. (mot.) od sz. prema Kistanju. 2.) Gubici: A.) sopstveni: 1 poginuo, 3 ranjena, 1 četnik poginuo. B.) neprijatelj: 66 poginulih izbrojano, procenjuje se daljih 60 do 70 poginulih i ranjenih. 35 zarobljenika u eng. uniformama iz Štaba 19. dalm. div. i 5. brig. C.) Zaplenjeno: 1 mitr., 3 puš. mitr., 42 autom., 2 pt puške, 1 l. minob., 1 telefon, 46 karab., 30 eng. mina, 10.000 metaka peš. mun., 60 kom. mina za 1. minob., 3 engl. bicikla.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_21.htm Izveštaj 264. pešadijske divizije od 25. januara 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o sopstvenim i neprijateljskim gubicima u operaciji »Frilingsgeviter« na prostoru Knin — Kistanje]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=293&rec=314&roll=561 NARA, T314, Roll 561, frame no. 000287.] <br /> ({{jez-njem|"ABSCHLUSSMELDUNG ”FRUEHLINGSGEWITTER”: <br /> 1.) TEILWEISE HEFTIGER FEINDWIDERSTAND BEI ERVENIK, BRATISKOVCI, KISTANJE, RADUCIC WURDE IM ENERGISCHEN ZUGREIFEN GEBROCHEN. BANDITEN DURCH EINBRUCH GREN. RGT. (MOT) 92 VON NW NACH KISTANJE UEBERRASCHT. <br /> 2.) VERLUSTE: <br /> A.) EIGENE: 1 TOTER, 3 VERWUNDETE, 1 CETNIK TOT. <br /> B.) FEIND: 66 GEZAEHLTE TOTE, 60 BIS 70 WEITERE TOTE UND VERWUNDETE GESCHAETZT. 35 GEFANGENE IN ENGL. UNIFORM VON STAB 19. DALM. DIV. UND ROEM. 5. BRIG. <br /> C.) BEUTE: 1 S.MG., 3 LE. MG., 42 MP., 2 PZ. BUECHSEN, 1 LE. GR. W., 1 FERNSCHRECHGERAET, 46 KARAB., 30 ENGL. MINEN, 10000 SCHUSS INF. MUN., 60 SCHUSS LE. GR.W. MUN., 3 ENGL. FAHRRAEDER."}})</ref>}} [[File:Hercegovački četnici i njemački vojnici s narodnim herojem Miletom Okiljevićem uoči njegovog strijeljanja juna 1944.jpg|thumb|Pripadnici [[369. legionarska divizija|369. „Vražje“ divizije]] i četnici Gatačke brigade Nevesinjskog korpusa JVuO sa vezanim [[Miletom Okiljevićem]], zamjenikom političkog komesara II čete I bataljona XI hercegovačke brigade, zarobljenim u borbama za Gat 15. maja 1944. godine (istog mjeseca je i strijeljan). Okiljević je proglašen 1951. godine za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja Jugoslavije]].<ref>[https://bandenkampf.blogspot.com/2017/10/bk0272.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0272 | Photo | 369. (kroatische) Infanterie-Division]</ref>]] Vojvoda [[Dobroslav Jevđević]] je, pored Momčila Đujića i [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]], vjerovatno najdalje otišao u kolaboraciji s njemačkim okupatorom, kada su u pitanju četničke jedinice van teritorije okupirane Srbije. Nakon kapitulacije Italije, boravio je u Rimu okupiranom od nacista. Nakon toga, našao se u Trstu, gdje je uspostavio čvrste veze s njemačkom obaveštajnom službom: {{izdvojeni citat|Ja sam javio Đujiću da preko naših ljudi u Sušaku i Trstu prihvate naše oficire koji idu iz Italije i upućuje u Liku i zap. Bosnu. Ovo sam javio i našima u Rim. Kap. Đaković javlja da su Nemci pobili oko 14000 partizana na prostoriji Crikvenica — Sušak — Rijeka, od kapitulacije Italije do danas.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>}} U izvještaju od 20. februara 1944, poslatom majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]], komandantu Zapadne Bosne JVuO, kapetan [[Ilija Jevtić]] piše o totalnoj subordinaciji [[Dinarska divizija|Dinarske divizije]] Nijemcima, koji u potpunosti kontrolišu četnike pod komandom vojvode Đujića: {{izdvojeni citat|Sem samog vojvode Đujića i jednog malog broja četnika, svi četnici Dinarske oblasti (oko hiljadu devet stotina i nekoliko) nalaze se pod nemačkom komandom. Hranu, odeću, obuću, cigarete i novac svaki četnik i njegov starešina prima kao i nemački vojnik odn. oficir. Svu municiju i oružje primaju takođe od Nemaca. Četnici pod nemačkom komandom nalaze se po bunkerima počev od Knina do Šibenika i Splita. U pojedinim bunkerima su izmešani, pola četnici pola ustaše. Nemački oficiri dolaze na Kosovo polje u četničku diviziju, a isto tako naši četnički oficiri i ostale starešine na čelu sa Đujićevim načelnikom štaba odlaze u Nemačku diviziju. Voze se na nemačkim automobilima kroz Knin i t.d. Jednom rečju između četnika i Nemaca postoji najtešnja saradnja i nemačka puna kontrola nad radom četnika. Jedino se pop Đujić, kao komandant divizije, sa svojom užom pratnjom ne pojavljuje pred njima.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_78.htm Izveštaj kapetana Ilije Jevtića od 20. februara 1944. komandantu zapadne Bosne o svom radu i saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji i Lici]</ref>}} Njemački poručnik [[Reinhard Kopps]], poznatiji kao ''Konrad'', bio je šef jedne obavještajne grupe [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]]. Kada je 3. marta 1944. došao iz [[Beograd]]a u [[Dalmacija|Dalmaciju]], sobom je doveo nekoliko [[ZBOR|ljotićevaca]], između ostalih i Roka Kaleba, pripadnika antikomunističke organizacije »[[Beli Orlovi]]«. Od ostataka Đačkog bataljona (ranije: Splitsko-šibenska četa), koji su uglavnom bili ljotićevci, i dijela četnika koje mu je ustupio vojvoda Đujić, poručnik Kopps je formirao odred »Konrad« čiji je zadatak bio da vrši diverzije na partizanske štabove, organe narodne vlasti, ubija simpatizere NOP-a i da spriječi veze iz unutrašnjosti sa jedinicama i štabovima NOVJ na otocima. Grupa »Konrad« brojila je oko 30 ljudi — četnika i Nijemaca, sa sjedištem u selu [[Zablaće]], pokraj [[Šibenik]]a.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_167.htm Izveštaj Štaba Dinarske četničke oblasti od 29. maja 1944. komandantu oblasti o akciji Grupe "Konrad" protiv pripadnika NOP-a na području Dalmacije]</ref> U izvještaju koji je 11. marta 1944. godine uputio komandi [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]], o suradnji sa četnicima vojvode Đujića Kopps je zapisao sljedeće: {{izdvojeni citat|''Predmet: Četničke jedinice u sjevernoj Dalmaciji.'' Četnici su u sjevernoj Dalmaciji grupisani u jednu [[Dinarska divizija JVuO|diviziju »Dinara«]], čiji se štab nalazi u [[Kosovo polje (Dalmacija)|Kosovu]], 11 km južno od Knina. Komandovanje je u rukama vojvode Momčila Đujića, uz podršku majora Kapetanovića i kapetana Mijovića. Jačina grupâ, podređenih ovoj komandi, trenutno iznosi oko 6500 ljudi. Utjecajna zona se poklapa sa rajonom naseljenim Srbima unutar trokuta [[Knin]]—[[Šibenik]]—[[Zadar]] i doseže do zone [[Lika|Like]]. Operaciona zona je cijeli ovaj trokut, a naročito veće komunističke, partizanske oblasti, koje su naseljene Hrvatima. Do sada su vojne operacije izvođene u suradnji sa njemačkim divizijama, o čijim su rezultatima ove izvještavane. Znatni dijelovi ovih četničkih jedinica angažirani su na osiguranju njemačkih puteva za dotur. Posmatrano s vojne strane, trenutno se četnička suradnja sa njemačkim jedinicama ocjenjuje kao pozitivna. Na osnovu snaga, koje nam se ovdje nude, može se zaključiti da ona nije iskorištena u potpunosti, ali i ono što je do sada učinjeno upućuje na činjenicu, da bi njihovo dalje angažiranje u vojnom pogledu za nas bilo povoljno.<ref>[https://znaci.org/zb/4_21_10.pdf#page=1414 Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu, Narodnooslobodilačka borba u Dalmaciji, knjiga 10: siječanj—ožujak 1944. godine (tom 21, dokument br. 402, str. 1414—1418.)]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=696&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000692.] <br /> ({{jez-njem|"Betr. Cetnik–Verbaende Norddalmatien. <br /> In Norddalmatien sind die Cetniks in einer Division "Dinara" zusammengefasst, deren Hauptquartier in Kosovo, 11 km s. Knin, liegt. Die Fuehrung liegt in den Haenden des Wojwoden Momcilo Djujitsch, der seinerseits unterstuetzt wird von Major Kapetanowitsch und Hauptmann Miowitsch. Die Staerke der diesem Kommando unterstellten Gruppen belaeuft sich z.Zt. auf etwa 6500 Mann. Das Einflussgebiet stimmt ueberein mit dem serbischen Siedlungsraum innerhalb des Dreiecks Knin–Sibenik–Zara und reicht bis ins Lika–Gebiet hinein. Operationsgebiet ist dieses gesamte Dreieck, insbesondere die in ihm liegenden groesseren, kroatisch besiedelten kommunistischen Partisanbereiche. Militaerische Operationen wurden bislang in Zusammenarbeit mit deutschen Divisionen durchgefuehrt und deren Ergebnisse dorthin gemeldet. Darueber hinaus sind wesentliche Teile dieser Cetnik–Verbaende zur Sicherung deutscher Nachschubstrassen eingesetzt. <br /> Militaerisch gesehen ist somit die Zusammenarbeit der Cetniks mit deutschen Verbaenden zur Zeit positiv zu beurteilen. Sie fuehrt wohl noch keineswegs zu voller Ausnutzung der sich hier uns anbietenden Kraefte, doch berechtigt das bisher Geleistete zu der Auffassung, dass ein weiterer Einsatz sich fuer uns militaerisch guenstig auswirken muss."}})</ref>|Izvještaj jedinice »Konrad« od 11. ožujka 1944. Komandi Druge oklopne armije o četničkim jedinicama u sjevernoj Dalmaciji}} Na osnovu svega iznesenog, poručnik Konrad predlaže nadređenim: „Što se tiče upotrebe četničkih jedinica sjeverne Dalmacije u vojne svrhe, treba reći da one predstavljaju samo nastavak prakse talijanskih jedinica. Uz to se prije svega mora dodati i to, da se Talijani nikada nisu usuđivali — i pored svih hrvatskih suprotnih tvrdnji — da u većem obimu sprovedu vojnu suradnju, jer oni nisu željeli da se ojačaju četnici, tada još neoprobani u težoj političkoj situaciji. Dok su Talijani sprovodili samo djelomične operacije, danas je, uz strogu kontrolu i rukovođenje, moguća mnogo obimnija mobilizacija četničkih jedinica. Đujić nam je rekao da će se njegove jedinice, nakon čišćenja partizanskih oblasti u dalmatinskom području, angažirati tako što će u suradnji sa njemačkim komandama izvršiti zapriječavanja Titovih kanala za snabdijevanje. Na osnovu ovdje poznatih činjenica ovo izgleda apsolutno moguće.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=700&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000696.] <br /> ({{jez-njem|"Zur militaerischen Verwendung der Cetnikverbaende Norddalmatiens ist zu sagen, dass sie nur eine Fortsetzung der italienischen Verbindungen darstellen wuerde. Dazu muss allerdings hinzugefuegt werden, dass die Italiener es niemals gewagt haben – trotz aller gegenteiligen wiederholten kroatischen Behauptungen – in grossem Stil militaerische Zusammenarbeit durchzufuehren, da sie die damals noch nicht erprobten Cetniks in einer im uebrigen noch unreiferen groesseren politischen Lage nicht zu stark werden lassen wollten. Waehrend somit die Italiener nur Teilunternehmen durchfuehrten, waere bei straffer Kontrolle und Steuerung der Cetnikverbaende heute ein Heranziehen in weit groesserem Umfang moeglich. Djujitsch hat sich uns gegenueber bereiterklaert, seine Verbaende nach Saeuberung der Partisanengebiete im dalmatinischen Raum so einzusetzen, dass in Zusammenarbeit mit deutschen Dienststellen eine Sperrung der Versorgungskanaele Titos erfolgt. Auf Grund der hier bekannten Unterlagen erscheint dies vollkommen moeglich."}})</ref> [[File:Helmuth von Pannwitz and Chetniks.jpg|thumb|Njemački general [[Helmuth von Pannwitz]], zapovjednik [[15. SS kozački konjanički korpus|15. SS kozačkog korpusa]], u društvu četničkih oficirâ s teritorije NDH.]] U izvještaju Višeg SS i policijskog vođe u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj ''[[Gruppenführer]]a'' [[Konstantina Kammerhofera]] za mjesec mart 1944. godine, iskazano je stanovito nezadovoljstvo učinkovitošću četnikâ u Bosni i Hercegovini u borbi protiv NOVJ: {{izdvojeni citat|Policijska oblast II ([[Sarajevo]]): [...] <br /> Borbena vrijednost četnika stacioniranih u policijskoj oblasti Sarajevo nastavila je opadati; borbe u okolici [[Višegrad]]a i [[Trebinje|Trebinja]] pokazale su da se oni mogu uspješno oduprijeti [neprijatelju] samo uz njemačku podršku. U [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]], četnici nisu pokazali nikakvu vlastitu inicijativu tijekom izvještajnog perioda.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=228&rec=314&roll=1548 NARA, T314, Roll 1548, frame no. 000222.] <br /> ({{jez-njem|"Polizeigebiet II (Sarajevo): <br /> Der Kampfwert der im Polizeigebiet Sarajevo stehenden Cetniks ist weiter gesunken, bei den Kämpfen im Raum von Visegrad und Trebinje hat sich gezeigt, daß sie sich nur mit deutscher Unterstützung erfolgreich zur Wehr setzen können. In Ostbosnien zeigten sich die Cetniks im Berichtsmonat ohne eigene Initiative."}})</ref>|Mjesečni izvještaj za mart 1944. godine Višeg SS i policijskog vođe u Hrvatskoj (6. IV 1944).}} Konverzacija vođena između njemačkog opunomoćenog generala u NDH [[Edmund Glaise von Horstenau|Edmunda Glaisea von Horstenaua]] i feldmaršala [[Wilhelm Keitel|Wilhelma Keitela]], prilikom posjete Hitlerovom glavnom štabu početkom marta 1944, otkriva kakva je bila percepcija statusa četnika u NDH od strane vojnog vrha Trećeg Reicha: „U [[Berchtesgaden|Berhtesgaden]]u ljubazno me je primio Kajtel. Informisao me je o toku razgovora sa [[Nikola Mandić|Mandić]]em i Perićem [predsjednik vlade i ministar vanjskih poslova NDH, respektivno — prim.]. U više navrata morao sam da ga prekinem kako bih ga ispravio, a pre svega u pogledu četničkog pitanja. On je mislio da se četnici sastoje samo od nekoliko dobrovoljaca (skraćeno „Hiwis“, dolazi od nemačke reči „Hilfswilligen“, prim. prev.), koji služe u nemačkim divizijama.“<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 456.</ref> Njemački nadležni organi su ukazivali svojim višim komandama i na vidljivu diskrepanciju u domaćem antikomunističkom taboru u kontekstu »borbe protiv bandi«. Tako se u izvještaju 264. pješadijske divizije od 10. aprila 1944. na jednoj strani tvrdi da „hrvatske vlasti očigledno poseduju vrlo malo poverenja u trajno postojanje vlastite vlade“,<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_43.htm Izveštaj 264. pešadijske divizije od 10. aprila 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o vojno-političkoj situaciji u srednjoj Dalmaciji]</ref> dok se za četnike Dinarske divizije pod Đujićevom komandom navodi: {{izdvojeni citat|Nasuprot ovom, četnike treba ceniti kao jedini pouzdani faktor borbe protiv komunističkih bandi. Oni raspolažu, pored jednog boljeg rukovođenja i organizacije, i potrebnom inicijativom u borbi protiv bandi za sopstvena obaveštavanja i poduhvate i redovno javljaju upotrebljive rezultate izviđanja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=494&rec=314&roll=562 NARA, T314, Roll 562, frames no. 000489—000490.] <br /> ({{jez-njem|"Die kroat. Behoerden besitzen anscheinend nur geringes Vertrauen in der dauernden Bestand der eigenen Regierung. <br /> Im Gegensatz hierzu sind die Cetniks als einzig zuverlaessiger Faktor im Kampf gegen die kommunistischen Banden zu werten. Sie verfuegen neben einer besseren Fuehrung und Organisation ueber die im Bandenkampf notwendige Initiative zu eigenen Erkundungen und Unternehmen und melden regelmaessig brauchbare Aufklaerungsergebnisse."}})</ref>|Izveštaj 264. pešadijske divizije od 10. aprila 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o vojno-političkoj situaciji u srednjoj Dalmaciji}} U telegramu poslatom 5. maja 1944. [[V SS korpusu]] iz [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], o držanju vojvode Momčila Đujića je data veoma povoljna ocjena: {{izdvojeni citat|Đujić neupitni pristalica DM. Hrvatski državljanin, lojalno radi sa vlastitim trupama protiv komunista, nasilno mobiliše pravoslavce. Prema povjerljivom izvještaju, nedavno je više puta izrazio antibritanska osjećanja. Jačina: 7000. Jesu li Đujićeve jedinice na području V SS korpusa?<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1208&rec=314&roll=565 NARA, T314, Roll 565, frame no. 001203.] <br /> ({{jez-njem|"Djujic einwandfrei DM Anhänger. Kroat. Staatsangehöriger, arbeitet mit eigener Truppe gegen Kommunisten loyal zusammen, zwangsmobilisiert Pravoslaven. In letzter Zeit nach V—Meldungen wiederholt englandfeindlich geäussert. Stärke 7000. Sind Djujic—Verbände im Bereich V. SS—Korps?"}})</ref>}} U izvještaju od 10. maja 1944, oficiri 15. brdskog korpusa navode da Nijemci snabdijevaju ukupno 6.318 četnika u NDH („Hrvatska borbena zajednica“). Za skrb 4.421 četnika starala se [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. divizija]], dok se o ostalih 1.897 brinula [[373. legionarska divizija|373. divizija]] Wehrmachta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=828&rec=314&roll=565 NAW, T-314, Roll 565, frame 000823: Zabilješka o broju četnika koje snabdijeva 15. brdski korpus (10. maj 1944.).]</ref> Sredinom srpnja 1944. godine, u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]] je organizirana [[Operacija Muholovka|operacija »Muholovka«]] ({{jez-njem|Fliegenfänger}}). U ratnom dnevniku [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] zabilježeno je da je izvođenje operacije povjereno [[13. SS oružana brdska divizija Handžar|13. SS brdskoj diviziji »Handžar«]] i lokalnim četnicima: {{izdvojeni citat|14. 7. 1944: <br /> ''SS-brdska divizija »Handžar«'': <br /> Za operaciju »Fligenfenger«, čišćenje prostora [[Osmaci]] (25 km jugoistočno od [[Tuzla|Tuzle]] — aerodrom bandi), krenula su 2 ojačana bataljona i četnici.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_218.htm ZBORNIK DOKUMENATA VOJNOISTORIJSKOG INSTITUTA: TOM XII — DOKUMENTI NEMAČKOG RAJHA — KNJIGA 4]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=960&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000820.] <br /> ({{jez-njem|"W–SS–Geb.Div. Handschar: <br /> Zum Unternehmen "Fliegenfänger" Säuberung Raum Osmaci (25 SO Tuzla) (Bandenflugplatz) 2 verst. Btlne. und Cetniks angetreten."}})</ref>}} Pored operacije »Fliegenfänger«, četnici u sjevernoj i istočnoj Bosni (koji su brojali oko 13.000 ljudi) uzeli su, tokom proljeća i ljeta 1944. godine, učešća u više poduvhata koje je predvodila 13. SS brdska divizija »Handžar« (kao npr. [[Operacija Maiglöckchen|»Maiglöckchen«]], [[Operacija Vollmond|»Vollmond«]], [[Operacija Heiderose|»Heiderose«]] ili [[Operacija Röslein|»Röslein«]]). Visoki oficiri [[Sicherheitsdienst|SS]]-a bili su u velikoj mjeri zadovoljni obostrano izgrađenim povjerenjem. Dok je ''Hauptsturmführer'' Hermann Schifferdecker, zapovjednik 27. brdske lovačke pukovnije iz sastava divizije, decenijama nakon rata tvdio da je „saradnja između divizije i četnika bila (je) veoma labava”, kao i da su se četnici „javljali našem obavještajnom oficiru onda kada im je bila potrebna hrana ili municija”, u junu 1944. komandant 13. SS brdske divizije general [[Karl-Gustav Sauberzweig]] je pohvaljivao iskreno savezničko držanje pripadnikâ JVuO (najvjerovatnije vojvode Radivoja Kerovića): {{izdvojeni citat|Nakon što ih naše trupe razbiju, partizani u povlačenju često upadaju u zasjede četničkih jedinica koje traže oružje... Tokom posljednjih operacija, četničke snage su se dobro pokazale u borbi. Uspostavljena je prihvatljiva, gotovo drugarska saradnja [Nijemaca — prim.] sa četnicima. Srpsko pravoslavno stanovništvo (sigurnosne zone) predstavlja jedini marljivi, konstruktivni i vitalni element na ovoj teritoriji. Kada je divizija tek stigla u (sjeveroistočnu Bosnu), među četnicima je zavladala panika zbog straha od [[Bošnjaci|muslimanske]] osvete. U međuvremenu, konstruktivniji među Srbima su shvatili da će divizija uključiti sve dijelove stanovništva u svoju misiju oslobađanja [od partizana — prim.]. To je, u određenom smislu, dovelo do svojevrsne saradnje.<ref>George Lepre, Himmler's Bosnian Division: The Waffen-SS Handschar Division 1943–1945. Atlgen, PA: Schiffer Military History, 1997, pp. 198–199. <br /> ({{jez-eng|"With an estimated strength of over 13,000 effectives, the Četniks of northeastern Bosnia were divided into four large groups, with one each operating in the Posavina, Bijeljina, Tuzla, and Zvornik areas. "The cooperation between the division and the Četniks was very loose," wrote one critical SS officer. "Most of the time they simply reported to our intelligence officer when they needed food or ammunition." Sauberzweig was more optimistic: "After being routed by our troops, retreating Partisans are often ambushed by Četnik units seeking weapons... During the latest operations, the Četnik forces have fought well. An acceptable, almost comradely cooperation with the Četniks has emerged. The Serbian-Orthodox population of the (security zone) is the sole industrious, constructive, and vital element in the territory. When the division first arrived in (northeastern Bosnia), the Četniks panicked, fearing Muslim revenge. In the meantime, the constructive-minded Serbians have realized that the division shall include all portions of the population in its mission of liberation. This has led, in a certain sense, to a sort of cooperation.""}})</ref>}} Nemački izveštaj iz jula 1944. godine ocenjuje da četnici Momčila Đujića broje oko 8.000 ljudi, od čega 7.000 naoružanih; ovi su dobro organizovani te neprijateljski orijentisani prema Englezima i bez engleske pomoći. Nijemci zaključuju da im oni zamjenjuju jednu do dvije divizije u Jugoslaviji: {{izdvojeni citat|Jedinica Konrad [srednja Dalmacija]: Saradnja sa četnicima izvanredna. '''Oni zamenjuju jednu do dve divizije'''. Samo se oni bore — ustaše manje aktivne.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=195&broj=790 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000781.] <br /> ({{jez-njem|"Zusammenarbeit der Truppe mit Cetniks hervorragend. Cetniks ersetzen 1 — 2 Divisionen. Nur sie kämpfen. Ustascha wenig aktiv. <br /> In Norddalmatien (serbischer Volksraum) Cetnikführer Djujic. Etwa 8 000 Mann, davon 6–7 000 Bewaffnete. Gut organisiert. Englandfeindliche Stimmung. Keine englische Unterstützung. Zweifel, ob diese Cetniks bei englische Landung gegen deutsche Besatzungsmacht kämpfen werden."}})</ref>|Izveštaj kapetana Merrema, drugog obaveštajnog oficira Komande Jugoistoka (Armijske grupe F) o inspekcijskom putu po Srbiji, Bosni i Hercegovini i Hrvatskoj u periodu 20. jun — 4. juli 1944.}} Kapetan Merrem, njemački oficir koji je sastavio ovaj izvještaj, imao je samo riječi hvale na račun četnikâ Dinarske divizije JVuO i vojvode Momčila Đujića: {{izdvojeni citat|[[373. legionarska divizija|373. pešadijska divizija]]: Saradnja sa četnicima vrlo dobra (1. lički korpus sa sedištem u [[Gračac]]u). Oni nemaju direktnu vezu sa Đujićem. Rukovođenje njima direktno od strane obaveštajnog odjeljenja divizije. Njihovim akcijama uvek prisustvuje nekoliko Nemaca koji kontrolišu isporuke municije i snabdevanja. [...] '''Oni su jedini stvarno korisni saborci''' [podvučeno u originalu — prim.]. Jedino od njih dolaze korisna obaveštenja o neprijatelju. [...] Jedan četnički komandant odaje utisak potpuno pouzdanog saborca, koji je i neprijateljski nastrojen prema Englezima. [...] Četnici su vrlo častoljubivi i drago im je kada Nemci primete njihove podvige. [...] Podoficir Bartl poznaje lično vojvodu Đujića. Đujić mu šalje čak i sopstvene naredbe u vezi s područjem [[Donji Lapac|Lapca]]. [Najbolja taktika protiv partizana sastoji se u upotrebi specijalnih jedinica] i kombinovanju četnika u jedinice snage jednog bataljona sa jednim nemačkim vodom sa radio stanicom i, po mogućstvu, teškim oružjem.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=195&broj=793 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000784.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Aussenstelle der 373. (kroat.) Div. – Uffz. Bartl. <br /> Sehr gute Zusammenarbeit mit Cetniks. (1. Lika–Korps Sitz Gracac.) Kein unmittelbarer Einfluss Djuic. Direkte Führung durch Ic–Aussenstelle. Bei Cetnik–Einsatz nehmen meist einige deutsche Soldaten teil. Dadurch Kontrolle der Munitions– und Verpflegungslieferung gewährleistet. "Kroatische Kampfgemeinschaft" bezeichnet Bartl nur als Ausdruck im deutschen Schriftverkehr. Cetniks können diesen Begriff nicht und würden bei Bekanntgabe feindselige Haltung einnehmen. Cetniks sind die einzigen brauchbaren Mitkämpfer. Diese allein liefern auch brauchbare Feindmeldungen. <br /> Kurze Rücksprache mit einem örtlichen Cetnik–Führer ergab den Eindruck eines absolut zuverlässigen, sogar englandfeindlichen Mitkämpfer. <br /> Cetniks sind sehr ehrgeizig und sehen es gerne, wann ihre Taten von Deutschen beobachtet werden. Geschriebenes Wort (Flugblätter) gilt bei ihnen wenig. Das gesprochene Wort ist alles. Gute Flüsterpropaganda hat grossen Einfluss. <br /> Von Invasion sprechen Cetniks kaum. <br /> Uffz. Bartl kennt den Vojvoden Djuic persönlich. Djuic schickt ihm sogar die den Raum Lapac berührenden eigenen Befehle. <br /> Auf die Frage, wie man nach seiner Ansicht der kommunistischen Banden Herr werden könne, antwortete Uffz. Bartl: "Durch andauerndes Jagen mit kleinen Jagdkommandos (Kleinkrieg nach Bandenart), durch Einsatz von Tarneinheiten und durch Zusammenfassen der Cetniks in Batl.–Stärke, dabei etwa 1 deutscher Zug mit Funk und möglichst mit schweren Waffen." <br /> Uffz. Bartl macht einen sehr guten Eindruck, scheint sich aber doch sehr viel zuzutrauen, wenn er behauptet, er könne die gesamten Djuic–Cetniks dahin bringen, wo wir sie haben wollen, falls er an die entsprechende Stelle gesetzt werden wurde."}})</ref>}} Visoka ocjena za doprinos četničkih formacijâ s teritorije marionetske NDH ratnim naporima njemačkog okupatora data je 25. jula 1944. godine i od strane nadležnih instanci iz [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]]: {{izdvojeni citat|Hrvatska: [...] Četnici su, s obzirom na vlastitu slabost, naši prirodni saveznici u borbi protiv komunizma. '''Samo se oni bore'''! “Hrvatska borbena zajednica” postoji samo na papiru.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=716&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000707.] <br /> ({{jez-njem|"Cetniks unter Berücksichtigung eigener Schwäche im Kampf gegen Kommunisten unsere natürlichen Verbündeten. Sie allein kämpfen! "Kroatische Kampfgemeinschaft" steht nur auf dem Papier."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka od 25. jula 1944.}} U izvještaju od 11. avgusta 1944, nakon proputovanja koje je Vojni zapovjednik Jugoistoka poduzeo u zoni odgovornosti V SS brdskog korpusa na teritoriju NDH, o tamošnjim četnicima te suradnji s njima kazano je: {{izdvojeni citat|Dobro iskorištavanje četničkih komandanata. Zahtjev za premještaj [[369. legionarska divizija|369. pješadijske divizije]] zbog sve češćih incidenata između četnika, o čijoj suradnji divizija apsolutno ovisi, i hrvatskih pripadnika divizije. 369. pješadijska divizija se sastoji od otprilike 70% Hrvata. Zapovjednik divizije napominje da se najmanje 40% njih smatra nepouzdanim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=192&broj=445 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000440.] <br /> ({{jez-njem|"Gute Ausnutzung der Cetnikführer. Antrag auf Herauslösung der 369.I.D. da sich Zwischenfälle zwischen Cetniks, auf deren Zusammenarbeit Division unbedingt angewiesen, und kroat.Div.Angehörigen mehren. (Siehe Ic–Bericht). 369.I.D. besteht aus ca. 70 % Kroaten. Div.Kdr. bemerkt, dass hiervon minderstens 40 % als unzuverlässig anzusehen sei."}})</ref>|Izvještaj o posjeti OBSO-a zoni odgovornosti 5. SS brdskog korpusa od 7. do 11. avgusta 1944. godine (11.8.44).}} Major Adolf von Ernsthausen je bio zapovjednikom 392. artiljerijske pukovnije iz sastava [[392. legionarska divizija|392. (hrvatske) pješačke divizije]], jedne od tri njemačko-hrvatske divizije (pored [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]] i [[373. pješadijska divizija|373. pješadijske divizije]]). Kao veteran [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] sa iskustvom ratovanja na [[balkanskom bojištu]], major von Ernsthausen biva upućen [[1944]]. godine u okupiranu Jugoslaviju. Von Ernsthausen će [[1959]]. godine objaviti ratne memoare pod naslovom ''Die Wölfe der Lika. Mit Legionären, Ustaschi, Domobranen und Tschetniks gegen Titos Partisanen. Erlebnisse in Kroatien 1944'' (“Vukovi [[Lika|Like]]. Sa legionarima, ustašama, domobranima i četnicima protiv Titovih partizana. Doživljaji u Hrvatskoj 1944.”).<ref>[https://winkelried-verlag.de/buecher/landser-am-feind/744/die-woelfe-der-lika Winkelried Verlag: Adolf von Ernsthausen, Die Wölfe der Lika]</ref><ref>[https://www.booklooker.de/B%C3%BCcher/Adolf-von-Ernsthausen+Die-W%C3%B6lfe-der-Lika-Mit-Legion%C3%A4ren-Ustaschi-Domobranen-und-Tschetniks-gegen/id/A02Iwx5I01ZZ3 Ernsthausen, Adolf von — Die Wölfe der Lika. Mit Legionären, Ustaschi, Domobranen und Tschetniks gegen Titos Partisanen. Erlebnisse in Kroatien 1944 — Landser am Feind, Band 5 (www.booklooker.de)]</ref> O sveobuhvatnoj saradnji Dobroslava Jevđevića s okupacionim vlastima bio je general Mihailović, u više navrata, obaviješten i od strane Jovanke Krištof (pseudonim »Mira«), četničke obavještajke u [[Slovenija|Sloveniji]]. U veoma opširnom izvještaju od 29. juna 1944, Krištof o Jevđeviću (pseudonim »Aero«) daje nedvosmislenu ocjenu: „Aero je drugi [[Milan Nedić|Nedić]].“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_198.htm Izveštaj obaveštajnog organa od 29. juna 1944. Draži Mihailoviću o stanju četničkih organizacija u Sloveniji, Hrvatskom primorju, Gorskom kotaru i Lici i saradnji sa nemačkim okupatorima]</ref> Pored toga, Krištof karakteriše Jevđevića kao „vrlo kompromitovanu osobu“ (najprije zbog „jakog sudelovanja sa okupatorom“), te zaključuje da ovaj ne bi mogao organizovati četničku ilegalu. Iz izvještaja Krištof može se zaključiti kako su vojvoda Dobroslav Jevđević i kapetan [[Dušan Đaković]], komandant 4. brigade iz sastava Ličko-kordunaške oblasti JVuO, bili podređeni okupatoru i suštinski i u simboličkoj ravni: {{izdvojeni citat|Odred u Ab.[aciji, tj. [[Opatija|Opatiji]] — prim.] likvidiran. 19 ljudi otišlo u [[Postojna|Postojnu]], a 10 ih ide u Nem.[ačku] kom. na [[Rijeka|Reci]], gde će služiti kao [[Gestapo]]. Tu će biti sa njima i Aero i kap. Đak., pa čak i r. stanica. [...] Svi su ti odredi pod Nem. kom. i bez međusobne veze, razbacani po [[Istra|Istri]], da se pokaže celom narodu, kako su Srbi Nem. sluge. Plaćeni su — vojnici 360 L.[ira] mesečno, podnar. 450 naredn. 525 podpor. mislim 3.000 a kap. Đak. 5.800 L. [...] U Josipdol je poslao Aero 11 ljudi, navodno da osnuju tamo četničku komandu. Međutim ti su ljudi Nem. tajna policija, a od četnika iz šume, koji su im dolazili u vezi, da je to četn. komanda, napravili Nem. radni bataljon, koji vode Nem. Tu je oko 40 ljudi, ostali su prestali dolaziti kad su videli šta se sa ovima desilo. [...] Kud ćemo veće poniženje za našu vojsku nego da komanduje Nem. poručnik našem kapetanu, pa i vojvodi, samo sreća, da je taj vojv. surogat, inače propadosmo od bruke... Sve ove i slične akcije vodi kap. Đaković, naravno pod komandom Nem. poručnika. Odluke o njima donosi Aero u dogovoru sa Nem. Upravo je gnusno gledati, kako se obojica klanjaju pred Nem. potpor. i por., pa kaplarima. Đak. sve pozdravlja fašistički uzdignutom rukom, a Aero samo veće činove oficire, inače našim pozdravom. [...] U Lici saradnja sa okupatorom je na čisto drugoj bazi — tamo mora okupator popuštati, jer inače odoše ljudi u šumu, a vođe su potpuno Nem. sluge i nemaju kamo bežati. [...] '''U krvi im je šurovanje sa okupatorom, a nama prikazuju kako vode vele politiku i kolike žrtve za narod s tim pridonašaju — dok u stvari nisu ništa drugo nego ponizne Nem. sluge'''. [...] Potrebno je već jednom započeti sa ozbiljnim i poštenim radom, jer će nas katastrofa preteći. Saradnju sa okupatorom trebalo bi napraviti na čisto drugoj bazi i ne sme biti vidna. Bar ovde.}} Na drugoj strani, Jovanka Krištof izdvaja kao pozitivan primjer vojvodu Momčila Ðujića: „Ovi ljudi ovde vide jedini spas u vojv. Đujiću, jer ga smatraju poštenim i iskrenim borcem za našu stvar. Isto ima org. dobro sprovedenu. Pljačkati i krasti ne dozvoljava o čemu su se uverili iz njegove prop. gde su imena poubijanih ljudi zbog nediscipline i raznih prekršaja. To ljudima imponira — pošten rad i samo to žele, a i zaslužuju, jer ih nepoštenje tuče već 3 1/2 god. I pored svega toga, ostali su verni našoj ideji. Isto saradnja sa okupatorom je na čisto drugoj bazi i ne vodi se trgovina sa ljudima, kao ovde. Ovo vodstvo se jako boji Đujića i gaji mržnju prema njemu zato hoće ljudima dokazati, da Đujić nema ništa odnosno samo par sto vojnika bez oružja koji kao čudo gledaju mitraljez. A isto, da su pod Nem. kao ovi ovde.“ U pokušaju da prebaci teret odgovornosti za sopstvenu kolaboraciju s okupatorom na komandanta Dinarske divizije JVuO, vojvoda Jevđević piše Mihailoviću 8. avgusta 1944. godine: „Garantujem i imam stotine dokaza da trupe Đujića u velikom delu stoje u tešnjoj vezi od mene, ali to niko ne vidi. Vi bi se začudili, kad bi vam sve ispričao kakve mi izveštaje pokazuju Nemci o svojim vezama sa našim jedinicama, naročito kod [[Uroš Drenović|Drenovića]] i ostalih, prebacujući mi da ih mi sabotiramo i podmuklo rušimo.“<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 156, reg. br. 51/1—1.</ref> I u izvještaju od 10. avgusta 1944, Jovanka Krištof je upozorila Mihailovića na činjenicu da se [[Lika|lički]] četnici pod komandom vojvode Jevđevića nalaze u [[Istra|Istri]] u službi okupatora, kao i da su pred [[Nacionalsocijalistička njemačka radnička partija|nacistima]] (»broj 11«) dužni salutirati [[Rimski pozdrav|fašističkim pozdravom]]: {{izdvojeni citat|Kolben [potpukovnik [[Karl Novak]] — prim.] se povratio 3 ov. meseca. Zgrozio se nad ovim radom. Nije mogao svega verovati kad su mu referisali oficiri i vojnici, dok nije neke stvari i na vlastite oči video. Mislim, da je dosta ako Vam kažem da stalno uzdiše i govori pri svakoj prilici: »Jadni Čiča, kako ga upropastiše, zar [[Vermaht]] i [[Gestapo]], da predstavlja Čičinu vojsku.« Prebleđuje slušajući i gledajući ovo. 3. mu referiraše četnici da su dobili naređenje da moraju svi nacistički pozdravljati. A jučer se sam uverio da ima oficira, koji profaniraju našu uniformu, te u njoj putuju iz [[Postojna|Postojne]] u Trst i daju povoda komun. za prop. Isti oficir Korać je tako i u Ab.[aciju] došao samo da je još imao natpis na rukavu i kapi »Lika« što po naređenju moraju svi u Postojni nositi. Ja sam ga napala zbog toga, a isto tako i Jovanovog brata, te su jučer svi na putu skinuli te sramotne natpise. [...] Čujem da Jovan sad ostaje kod Vas. Neka Vam ispriča kako su part.[izani] u okolici Post.[ojne] natiskali plakate o četn. banditima sa natpisom »Lika« na rukavu i kapi, koji su pljačkali selo sa br. 11 i odveli x ljudi i t.d. [...] Nadam se da će sad sigurno uspeti četnicima, da se odele od br. 11. Samo mnogi su od njih mišljenja da su ovim radom upropas[ti]li i ovde i Liku.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_21.htm Izveštaj Jovanke Krištof od 10. avgusta 1944. Draži Mihailoviću o stanju ličkih četnika u Istri, njihovoj saradnji sa Nemcima i ponašanju Dobrosava Jevđevića u vezi sa problemom vraćanja četnika u Liku]</ref>}} === Saradnja JVuO sa njemačkim okupatorom na Kosovu (1944) === {{main|Kosovo i Metohija u Narodnooslobodilačkoj borbi}} Proljeća 1944. godine, u vrijeme [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodora Udarne grupe divizije NOVJ u dolinu Ibra]], dolazi do čvrste saradnje između četnika na [[Kosovo|Kosovu]] i njemačkog okupatora u borbi protiv [[NOP]]. 8. aprila 1944. godine, kapetan [[Živojin Marković]], komandant Drugog kosovskog korpusa JVuO, obavještava<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref> generala Dragoljuba Mihailovića da se sastao sa njemačkim šefom SD policije iz [[Kosovska Mitrovica|Mitrovice]], koji mu je obećao hvatanje komunista sa Kosova (i [[Srbi|Srba]] i [[Albanci|Albanaca]]): {{izdvojeni citat|Obećao je da će da pohvata sve komuniste sa Kosova, bilo Srbe bilo Arnaute o čemu smo dali dokaze i podatke... Učinio sam pokušaj da dobijem i municiju od Nemaca. Obećali su, jer sam im predstavio strašno stanje u vezi sa partizanima.}} Kapetan Živojin Marković upozoravao je generala Mihailovića na posljedice javne i otvorene saradnje sa okupatorima, tj. na četničku kompromitaciju pred stanovništvom. Kapetan Marković piše 23. aprila 1944. kako je nastupila potpuna konfuzija, budući kako se protiv snagâ NOVJ zajedno bore: „Mi [tj. JVuO — prim.], Nemci, Bugari, nedićevci, dobrovoljci, [[Albanci|Arnauti]] dobrovoljci, Albanska legija.“<ref>AVII, ČA, kut. 246a, reg. br. 1/1-23.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943—1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 358.</ref> 11. juna 1944. kapetan Marković izveštava komandanta [[Sicherheitsdienst|SD policije]] u [[Kosovska Mitrovica|Kosovskoj Mitrovici]] o borbama koje vodi protiv jedinica NOP. Pored toga, kapetan Živojin Marković izvještava njemačkog oficira o spuštanju engleskih i američkih padobranaca na teren pod kontrolom snagâ JVuO: {{izdvojeni citat|Nastojaću da proverim tačno gde su pali i ko ih je uhvatio i gde će se nalaziti, pa ću vas izvestiti. Ja sam na položaju sa celim korpusom. Noćas sam blokirao dva srpska sela i uhvatio jednu komunističku trojku koju sam odmah likvidirao... Ako me sada ne pomognete u najtežoj situaciji u borbi sa partizanima, biću prinuđen da se povučem.<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref>}} Sjutradan, 12. juna 1944, uslijedio je odgovor njemačkog komandanta SD policije iz Mitrovice: {{izdvojeni citat|Mnogo Vam hvala za Vaša dva izveštaja. Juče sam imao duži razgovor sa Vašim oficirom za vezu koji Vas je sigurno već sada o svemu što smo razgovarali izvestio. Raduje me mnogo što imate takve uspehe u borbi protiv komunista i čestitam Vam na tome... Primite puno pozdrava i moje želje da postignete još mnogo uspeha i slave u borbi protiv komunista.<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref>}} Polovinom septembra 1944. godine, saradnja kosovskih četnika sa njemačkim okupatorom postaje legalna. Štab 2. kosovskog korpusa JVuO dobija od Nijemaca 10. septembra 1944. „tri vagona municije i ukupno 800.000 metaka od 7,9 mm”. U [[Raška|Raškoj]] su se mogli vidjeti njemački vojnici skupa sa četnicima. Krajem oktobra 1944. godine u [[Zvečan]]u pregovaraju predstavnici četnika, Nijemaca i [[Balli Kombëtar|albanskih kvislinga]] o zajedničkoj borbi protiv NOV i PO Jugoslavije.<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref><ref>Ненад Миодраг Антонијевић, Ратни злочини на Косову и Метохији 1941—1945. годинe. Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, Београд, 2015, стр. 453—454.</ref> Komanda [[Armijska grupa E|Armijske grupe »E«]] javljala je 29. oktobra 1944. godine o susretu generalštabnog potpukovnika Warnstorffa sa kapetanom Markovićem, vjerovatno radi dogovora o zajedničkom povlačenju na zapad: {{izdvojeni citat| ''29. 10. 1944. Operat. odeljenje (Kos. Mitrovica)'' Sastanak 20. 10. načelnika Obaveštajnog odeljenja potpukovnika Varnštorfa sa komandantom 4. četničkog korpusa Markovićem.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Izvod iz ratnog dnevnika komande Grupe armija »E« za period od 1. oktobra do 31. decembra 1944. godine]</ref>}} Iz iste je komande javljano 11. novembra 1944. da su Markovićevi četnici, kao i oni s teritorije [[Nedićeva Srbija|Nedićeve Srbije]], »samo saputnici« njemačkog Wehrmachta. Međutim, nepovjerenje je i dalje postojalo među dvjema stranama, pa je preporučen određeni oprez: {{izdvojeni citat|Grupa Marković (2500—3000), u sporazumu sa nem. vojskom, osigurava odsek Mitrovica — Raška (mesta uklj.) — Novi Pazar. Izviđanje protiv Bugara, Tita i Sovjeta. Do sada nije bilo ozbiljnijih incidenata. Potrebna je opreznost.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%B5_%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%98%D0%B0_%22%D0%95%22_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%83_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_11.11.1944. Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.], Vojnoistorijski institut, NAV--T-311, r. 184, s. 501.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=507&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000501.] <br/> ({{jez-njem|"1.) Gruppe Markovic (2500–3000) sichert im Einvernehmen mit dt. Truppe Abschnitt Mitrovica – Raska (Orte ausschl.) – Novi Pazar. Aufklärung gegen Bulgaren, Tito und Sowjets. Bis jetzt keine ernsteren Zwischenfälle. Vorsicht geboten."}})</ref>}} === Borbe pod nemačkom komandom u Srbiji (1944) === {{main|Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|Topličko-jablanička operacija}} [[File:Nemci predaju minobacač četnicima.jpg|thumb|Nemci predaju minobacač četnicima u Srbiji 1944.]] {{Quote box | citat = „D.M.-bande dosada nisu nikad napale okupacione trupe.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1115&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001111: Izvještaj o bandama u okolini katarakti Dunava (bez datuma, približno mart 1944).] <br /> ({{jez-njem|"Bisher haben die D.M.Banden die Besatzungstruppen noch nie angegriffen."}})</ref> | izvor = Nemački izvještaj o četnicima u okolini katarakti Dunava od marta 1944. | width = 40% | align = right}} {{Quote box | citat = „Titove bande imaju se napasti i uništiti, odn. zarobiti. Pristalice D.M.-a (četnici) ne smatrati neprijateljima.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1264&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001260: Naredba 923. Landeschuetzen-bataljonu za akciju „Dunav“ (29. Juli 1944.).] <br /> ({{jez-njem|"Angetroffene Titobanden sind anzugreifen und zu vernichten bzw. gefangen zu nehmen. DM—Anhänger (Cetniks) sind nicht als Feind anzusehen."}})</ref> | izvor = Naredba 923. Landesschuetzen-bataljonu za akciju „Dunav“ od 29. jula 1944. | width = 40% | align = right}} Oko [[Nova godina|Nove godine]] po [[Julijanski kalendar|julijanskom kalendaru]] 1944. dolazi do žestokih [[Bitka za Ivanjicu (januar 1944.)|borbi za Ivanjicu]]. Ovom prilikom, četnici Draže Mihailovića stupaju u borbu protiv snagâ NOVJ skupa sa Nijemcima, [[Bugari|Bugarima]] i kvislinškim formacijama (Državna i Poljska straža). 11. januara 1944, u Vrhovnu komandu JVuO stiže depeša kapetana [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]] (pseudonimi »Švarc« i »Ras-Rasa«), u kojoj se navodi: „Nemci i Bugari uz pomoć četnika ušli u Ivanjicu, a tenkovi produžili dalje. Komunisti otstupaju u pravcu Javor — Kušići. Od naših u borbi [[Vuk Kalaitović|Kalait]] i Marković. Gubici nisu još utvrđeni. Nemci danas prošli kroz [[Kosjerić]] i sutra stižu na bojište. Od komunista učestvuju u borbi muslimanska i dalmatinska brigada.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref> Kapetan [[Predrag Raković]] (»Kar-Kar« i »Pre-Pre«) šalje 13. januara dvije depeše kojima obavještava VK JVuO i generala Mihailovića o stanju na terenu: {{izdvojeni citat|Primio sam sva Vaša naređenja za prikupljanje snaga za dejstvo prema Ivanjici protivu komunista. Situacija kod Ivanjice 12-I uveče: partizani su izbačeni iz Ivanjice i odbačeni prema Mučnju, a štab mi je još u Katićima. Partizani tamo imaju 1, 2 i 5 proletersku brigadu i srbijansku proletersku brigadu. Ukupno oko 3000 ljudi. Odlično naoružani sa dosta municije. Od okupatora: Nemaca vrlo malo sa 5 tenkova, a Bugara 1000. Nemci ne nameravaju da dovedu u ovu oblast jače snage za borbu, jer su radi da ove partizane likvidiraju sa Bugarima, srpskom državnom stražom i da im pomognu četnici D. M. I jedna i druga strana drže se u toku 13-I pasivno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} Kad je sredinom marta 1944. operativna grupa sastavljena od [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge]] i [[Peta krajiška divizija NOVJ|Pete divizije]] NOVJ iz [[Sandžak]]a [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodrla u zapadnu Srbiju]], nesuglasice između četnika i Nijemaca u Srbiji potisnute su u drugi plan. Trupe sastavljene od jedinica [[Vermaht]]a i [[Vafen-SS|SS]], korpusâ JVUO, bugarskog okupacionog korpusa, [[Srpska državna straža|SDS]], [[Srpski Doborvoljački Korpus|SDK]] i [[Ruski Zaštitni Korpus|Ruskog zaštitnog korpusa]] pod objedinjenom nemačkom komandom generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] funkcionisale su kao jedinstvena operativna grupa u [[Operacija Kamerjeger|operaciji »Kammerjäger«]]. Kod nadležne je četničke komande majora [[Neško Nedić|Neška Nedića]] bio akreditovan nemački kapetan Vajel kao oficir za vezu. Zajedničke operacije trajale su nešto duže od dva meseca.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj Vojnoupravnog komandanta jugoistoka od 13. maja 1944.]</ref> Kao znak otopljavanja odnosa na liniji četnici–okupator, nakon unilateralnog raskidanja (sa njemačke strane) [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|sporazuma potpisanih]] u zimu 1943/1944. godine te organiziranja [[Operacija Treibjagd|operacije »Hajka«]] protiv [[Nikola Kalabić|Kalabićevih]] četnika, u drugoj polovini marta 1944. upriličen je sastanak komandanta Drugog ravnogorskog korpusa kapetana [[Predrag Raković|Predraga Rakovića]] sa oficirom [[Schutzstaffel|SS]]-a Biermannom, inače njemačkim zapovjednikom [[Čačak|Čačka]]. Tom prilikom je kapetan Raković garantovao „da ne postoje ni najmanje namere da se planira opšti ustanak ili da se sprovedu sabotažne akcije“ protiv Nijemaca, odnosno da će „na teritoriji Srbije“ iznova nastupiti primirje. U Mihailovićevo ime, četnički komandant je iskazao spremnost „za borbu protiv komunista i izvan Srbije, uz isporuke municije“, a nije čak odbacio ni mogućnost angažovanja „na drugim evropskim frontovima“.<ref>[https://web.archive.org/web/20221206140940/https://znaci.org/00001/4_14_3_269.htm Izveštaj Feldkomandanture u Čačku od 25. marta 1944. komandantu Jugoistoka o pregovorima sa komandantom 2. ravnogorskog korpusa]</ref> U izvještaju Komandi Jugoistoka, [[obersturmführer]] Biermann navodi da Draža Mihailović od njemačke strane očekuje diskretnost u održavanju kontakata, naročito stoga što bi srpske kvislinške vlasti u JVuO mogle vidjeti konkurenciju: {{izdvojeni citat|Kapetan Raković mi je kazao lično, takoreći u povjerenju kao prijatelju, da sve što mi je do sada rekao i sve što sam ja zapisao, on rekao po nalogu Draže Mihailovića, s kojim je imao svakodnevnu radio-vezu i od koga je dobivao stalna uputstva o predmetu prethodnih razgovora. Pritom me uvjerava da će sa strane Mihailovića, naravno, sve biti demantirano, ukoliko se o sadržaju razgovorâ ponovno dozna u [[Beograd|beogradskim]] krugovima ([[Milan Nedić|Nedić]], [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]). Sasvim je prirodno da ovi krugovi pokušavaju svim sredstvima osujetiti sporazum između njemačke okupacijske vlasti i Draže Mihailovića, jer trenutno su oni legalni predstavnici srpskog naroda te bi možda mogli strahovati za svoje pozicije. Pregovore između DM–pokreta i njemačkih vlasti ovi bi krugovi odmah iskoristili u propagandne svrhe i predstavili ih kao kraj ili slabost DM–pokreta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=281&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000268—000269.] <br /> ({{jez-njem|"Hauptmann Rakovic sagte mit persönlich, sozusagen vetraulich zu einem Freund, dass alles, was er mir bisher gesagt und ich aufgeschrieben habe, von ihm im Auftrage von DM gesagt worden sei, mit dem er tägliche Funkverbindung habe und von dem er laufend Anweisungen für den Stoff der bisherigen Besprechungen erhalten habe. Er versichert mir gleichzeitig dass selbverstandlich von DM–Seite alles abgestritten werde, falls wieder der Inhalt der Besprechungen in Belgrader Kreisen (Nedic, Ljotic) bekannt werde. Es sei zu natürlich, dass diese Kreise mit allen Mitteln eine Verständigung zwischen der deutschen Besatzungsmacht und DM zu hintertreiben versuchen, denn sie seien ja gegenwärtig die legalen Vertreter des serbischen Volkes und müssten evtl. um ihren Posten fürchten. Verhandlungen der DM–Bewegung mit deutschen Behörden würden sofort von diesen Kreisen propagandistisch aufgeschlachtet und als Ende bezw. Schwäche der DM–Bewegung hingestellt."}})</ref>|Njemački izvještaj od 25. marta 1944. o pregovorima šefa [[Sicherheitsdienst]]a u Čačku obersturmführera Biermanna sa kapetanom [[Predrag Raković|Predragom Rakovićem]], komandantom 2. ravnogorskog korpusa JVuO}} Kapetan Predrag Raković, jedan od glavnih četničkih komandanata zaduženih za održavanje [[Saradnja četnika sa Nedićevom vladom|veze s Milanom Nedićem]] i Nijemcima, ponovo se sastaje sa Biermannom u Čačku 26. aprila.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=331&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000314.]</ref> Raković je tada naveo da mu je general Mihailović povukao punomoć za obavljanje poslovâ s Nijemcima i da zbog toga na ovom sastanku ne sudjeluje kao njegov predstavnik. Očigledno da je Draža Mihailović bio sasvim upoznat sa ovim kontaktima i davao je za njih odobrenja, dok je Raković održavao kontakte i obavljao poslove s Nijemcima, iako su mu ovlaštenja bila povučena.<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> Ubrzo je uslijedilo potčinjavanje Rakovićevog Drugog ravnogorskog korpusa JVuO (kao i Javorskog korpusa pod komandom majora [[Radomir Cvetić|Radomira Cvetića]]) njemačkim trupama u jugozapadnoj Srbiji, što se može zaključiti iz jednog izvještaja Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka s početka aprila 1944: {{izdvojeni citat|Cvetićevi četnici osiguravaju lijevi bok grupe Jug i izviđaju u pravcu [[Golija|Golije]] od Drinića ka sjeveru. Zadatak Rakovićeve grupe nepromijenjen.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=413 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000408—000409.] <br /> ({{jez-njem|"Die Cvetic–Cetniks sind zum Schutz der linken Flanke der Angriffsgruppe Süd und zur Aufklärung über das Golija–Gebirge über Dramici nach Norden vorzuführen. Auftrag für Rakovic–Cetniks bleibt unverändert."}})</ref>|Izvještaj opunomoćenog komandanta Jugoistoka svim potčinjenim jedinicama za 3. april 1944. godine}} Kapetan Raković javlja 30. marta 1944. Vrhovnoj komandi JVuO kako okupator, bez pomoći njegovih snagâ, ne može zatvoriti liniju odbrane u dolini [[Ibar|Ibra]]: {{izdvojeni citat|Nemci kažu da se na dan 29 ov. m. u 2 časa ujutru pojavila veća grupa komunista u blizini s. Biljanovca kod ušća Jošaničke reke u Ibar. Kažu da su uhvatili i dešifrovali depešu koju je [[Tito]] poslao [[Peko Dapčević|Peku]] da Peko ima zadatak da što pre poruši mostove na pruzi i putu [[Kraljevo]] — [[Raška]] — [[Mitrovica]] — [[Skoplje]] i da mu je to i bio cilj prodiranja ka toj pruzi. Nemci su bacili dosta svojih snaga u Ibarsku dolinu da sačuvaju prugu. '''Vapiju za našom pomoći'''. Ovu prugu su do sada čuvali Rusi [tj. [[Ruski zaštitni korpus|RZK]] — prim.], sada su oni smenjeni i u bunkerima su [[Srpski dobrovoljački korpus|Ljotićevci]]. Verovatno da će komuniste zaustaviti na ovoj liniji okupator. Ja ću danas biti sa celim korpusom na mestu kako mi je naređeno, sa štabom u Roćevićima. Uputio sam manja odelenja u daljno izviđanje prema Studenici. Čim nešto dobijem izveštavaću Vas.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_104.htm Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 30. marta 1944. četničkoj Vrhovnoj komandi o dobijenim podacima od Nemaca za dejstvo NOVJ u dolini r. Ibra]</ref>}} U dnevnom izvještaju iz Komande Jugoistoka za 18. april 1944, predviđa se koji će sektor zauzeti jedinice pod Rakovićevom komandom u vrijeme izvođenja operacije »Kammerjäger«, kojom prilikom je okupator s uspjehom osujetio [[Drugi prodor NOVJ u Srbiju|drugi prodor NOVJ u Srbiju]]: {{izdvojeni citat|Rakovićeva grupa dobila zadatak da postavi osiguranja prema jugu na sjevernoj obali Studenice.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=514&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000510.] <br/> ({{jez-njem|"Unternehmen Kamerjägger. II. Eigene Lage: <br /> F/ Cetnik–Gruppe Rakovic erhielt Auftrag zur Abschirmung nach S gegen Feind auf dem nördl. Studenica–Ufer."}})</ref>|Dnevni izvještaj opunomoćenog komandanta Jugoistoka tokom operacije Kammerjäger, 18. april 1944.}} Jedan od prvih dokumenata gdje se pominje učešće četnika na strani [[Sile Osovine|snaga Osovine]] tokom operacije »Kammerjäger« predstavlja dnevni izvještaj Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka za 27. mart 1944. godine. Neuspjeh snagâ NOV i POJ u pokušaju da pređu rijeku Ibar ogleda se i u činjenici da su im ovom prilikom naneseni značajni gubici u ljudstvu: {{izdvojeni citat| SRBIJA: Operacija »Kamerjeger«: 2. i 5. crvena div. prekinule su borbe u rejonu Ivanjice i posle probijanja slabijeg bug. odbrambenog fronta j. od Ivanjice glavninom snaga prešle put Ivanjica — Sjenica u pravcu planina Golija — dolina Ibra. Dosadašnji gubici kod neprijatelja navodno preko 340 mrtvih i ranjenih. Kao protivmere otpočeto je: 1.) Gonjenje od strane 4 oj.[ačana] bug. bat., uz sadejstvo četničkih odredâ. Preostali delovi 24. bug. div. čiste dosadašnje bojište uz osiguranje doline Moravice. 2.) Formiranje Borbene grupe »Šreder« u cilju zaprečavanja doline Ibra. Ovoj su potčinjeni: 4. puk [[Ruski zaštitni korpus|RZK]], koji je tamo angažovan za osiguranje pruge, nem. i srp. jedinice koje se tamo nalaze, kao i alarmne jedinice [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|2. okl. armije]] iz pozadinskih jedinica. Spremaju se za dovlačenje: 2. puk [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]], 4. puk SDK, 1 bat. 1. puka SDK (ukupno 5 bataljona), 696 (mot.) bat. polj. žand. i 1 nem. pol. dobr. bat. Za dolinu Ibra naređen je 1. stepen bojne gotovosti, a za mesto Rašku — 2. stepen bojne gotovosti. Otežani su pokreti usled stalnih snežnih padavina.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_37.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 27. marta 1944. Grupi armija »F« o prodoru 2. i 5. NOU divizije i preduzetim protivmerama u operaciji »Kamerjeger« kao i o odbijanju zahteva kvislinške crnogorske vlade za pripajanje Sandžaka Crnoj Gori]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=361&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000357.] <br/> ({{jez-njem|"Tagesmeldung von 27.3.1944 </br> Serbien. </br> Unternehmen "Kamerjägger": </br> 2. u. 5. rote Div. haben Kämpfe im Raum Ivanjica abgebrochen und nach Durchstossen der unterlegenen bulg. Abwehrfront S Ivanjica mit Masse die Strasse Ivanjica–Sijenica [sic] in Richtung Golija–Gebirge–Ibartal überschritten. Bisherige Feindverluste angeblich über 340 Tote und Verwundete. </br> Als Gegenmassnahmen sind eingeleitet: </br> 1.) Verfolgung durch 4. verst.bulg.Btle. unter Mitwirkung von Cetnik–Abteilungen. Uebrige Teile 24.bulg.Div. säubern bisheriges Kampffeld unter Sicherung des Moravica–Tales. </br> 2.) Bildung einer Kampfgruppe Schröder zur Sperrung des Ibartales. Dieser sind unterstellt: </br> das zur Bahnsicherung dort eingesetzte 4.Rgt. RSK </br> die dort befindlichen dt. u. serb. Einheiten sowie </br> Alarmeinheiten der 2.Pz.Armee aus Versorgungstruppen. </br> In Zuführung begriffen: </br> 2.Rgt. SFK, 4.Rgt. SFK, 1 Btl.1.Rgt. SFK (ingesamt 5 Btle.) </br> Feld.Abt.(mot) 696 u. 1 dt. Pol.Frw.Btl. </br> Für Ibartal Alarmstufe 1, den Ort Raska Alarmstufe 2 befohlen. Bewegungen durch anhaltende Schneefälle erschwert."}})</ref>}} Iz jednog razgovora na visokom nivou (prisutni: general [[Hans Felber]], vojni zapovjednik Jugoistoka i [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova), održanom 11. aprila 1944. godine, može se nazrijeti koliko su okupacioni dužnosnici bili zadovoljni saradnjom sa četnicima i ostalim [[Kolaboracija|kolaboracionističkim]] snagama na [[Balkan]]u: {{izdvojeni citat|Neubacherovo mišljenje o vrijednosti srpskih formacijâ: [[Srpska državna straža|SDS]] loša, Hipo (pomoćna policija) isto, [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] dobar, četnici veoma različito. U Crnoj Gori se dobro tuku [[Crnogorski dobrovoljački korpus|dobrovoljci pod njemačkim vođstvom]]. Kosovski Albanci se bore s nama. Evzoni u Grčkoj nijesu za odbranu obale, ali su korisni u unutrašnjosti zemlje i sigurno neće pucati na nas.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=462&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000458.] <br/> ({{jez-njem|"Auffassung Neubacher über den Wert der serbischen Verbände: SSW schlecht, Hipo desgleichen, SFK gut, Cetniks sehr unterschiedlich. In Montenegro schlügen sich die Freiwilligen unter deutscher Führung gut. Die Kosovoalbaner kämpfen mit uns. Evzonen in Griechenland sind nichts für Küstenverteidigung, brauchbar wohl aber im Innern des Landes, werden bestimmt nicht auf uns schiessen."}})</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/294.</ref>|Vojni zapovjednik Jugoistoka (Razgovor Felber-Neubacher, 11. april 1944.)}} U izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera (u odjeljku naslovljenom „Stanje kod neprijatelja“), sačinjenom 22. aprila iste godine, ambivalento držanje jedinicâ JVuO prema okupatorskim vlastima smatra se glavnom karakteristikom četničkog pokreta u Srbiji: {{izdvojeni citat|Srbija: <br /> Pokret DM je podijeljen unutar sebe. Dok se neki aktivno bore na strani njemačkog Wehrmachta protiv komunista — a da nijesu odustali od temeljnih rezervi prema svakom okupatoru — manje bande DM u centralnoj i istočnoj Srbiji spremne su činiti štetu. Izvještaji koji se stalno pojavljuju o pregovorima Draže Mihailovića i Tita nijesu potvrđeni i takođe se doimaju nevjerovatnim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=556 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000552.] <br /> ({{jez-njem|"Die DM–Bewegung ist in sich aufgespalten. Während ein Teil aktiv an der Seite der deutschen Wehrmacht gegen die Kommunisten kampft – ohne dadurch die grundsätzlichen gegen jeden Okkupator vorhandenen Vorbehalte aufgegeben zu haben – treiben kleinere DM–Banden in Mittel–und Ostserbien nach wir vor ihr Unwesen. Immer wieder auftauchende Meldungen über Verhandlungen zwischen DM und Tito bestätigen sich nicht und erscheinen auch unglaubwürdig."}})</ref>|Izvještaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka o stanju u periodu od 16. marta do 15. aprila 1944. godine}} 12. aprila 1944. godine, pukovnik [[Jevrem Simić]] izdaje jednom četničkom nižem oficiru objavu o kretanju na terenu brigade kojom komanduje, kako bi ovaj mogao što efikasnije uništavati jatake i simpatizere [[Narodnooslobodilački pokret|NOP]]-a: {{izdvojeni citat|OBJAVA Za G. Milića Majstorovića p.poručnika, komandanta II bataljona III leteće kosmajske brigade, koja mu se izdaje s tim da može slobodno da se kreće sam ili sa svojom vojskom po terenu koji je ugovoren sa našim saveznicima Nemcima i Bugarima i da u ime Kralja Petra II Karađorđevića oduzima svu rekviziciju i kolje sve partizanske jatake i simpatizere zbog čega će dobiti čin majora.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_115.htm Objava komandanta četničke oblasti u Srbiji od 12. aprila 1944. komandantu 2. bataljona 3. kosmajske brigade za nesmetano kretanje od okupatora i klanje simpatizera narodnooslobodilačkog pokreta]</ref>}} 1. maja 1944. godine, u dnevnom izvještaju Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka, koji potpisuje načelnik štaba general [[Kurt Geitner]], navodi se cifra od nekoliko hiljada pripadnika JVuO koji pomažu okupatoru u zaustavljanju ofenzive NOVJ: {{izdvojeni citat|Srbija — Stanje u sopstvenim redovima: <br /> Borbena grupa Weyel: 500. SS padobranski lovački bataljon, sa otprilike 1.000 četnika, odbacio je neprijatelja kod [[Seča Reka|Seče Reke]] (6 km zap. od [[Kosjerić]]a) i sa manjom borbenom grupom vrši napad na neprijatelja kod Varde. Izbrojano 10 mrtvih neprijatelja; vjerovatni veći gubici. [...] <br /> Četnici su raspoređeni duž linije [[Požega]]—Kosjerić—[[Ražana]]—[[Povlen]], sa ukupnom jačinom od približno 5.000 ljudi. Pojedine grupe su poslale oficire za vezu. Draža Mihailović, koji je preuzeo jedinstveno zapovjedništvo, namjerava uspostaviti radio-vezu s njemačkom komandom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=673&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000669—000670.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien. Eigene Lage. <br /> B. Kampfgruppe Weyel. Fg.Abt. 696 bis Kostojevici an Straße 4 OSO Rogacica durchgestossen. SS–Fallschirmjäger–Btl. hat mit etwa 1000 Cetniks Feind bei Sjecareka [sic!] (6 W Kosjerici) geworfen und steht mit einer schwächeren Kampfgruppe im Angriff gegen Feind bei Varda. 10 gezählte Feindtote, weitere Feindverluste wahrscheinlich. <br /> F. Cetniks stehen im allg. Linie Pozega–Kosjerici–Razana–Povlen in Gesamtstärke ca. 5000 Mann. Einzelen Gruppen haben V.Offz. abgestellt. DM., der Gesamtführung übernommen hat, will Funkverbindung zu deutschem Kommando herstellen."}})</ref>}} U monografiji “Četnici u Drugom svjetskom ratu 1941—1945” [[Jozo Tomašević]] zaključuje: „Ne mogu ipak dati nikakvu potvrdu toj slutnji da je Mihailović održavao direktnu radio-vezu s Nijemcima, a uzimajući u obzir njegov način ponašanja u cijelom ratu, malo je vjerojatno da jest.“<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> Međutim, Hermann Neubacher svjedoči u memoarima kako je, makar tokom nekoliko dana u zimu [[1945]], održavao izravnu radio-vezu s Mihailovićevim štabom.<ref>Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN — Službeni list SCG, Beograd, 2005, str. 161—162.</ref> U dnevniku Vojnog zapovjednika Jugoistoka od 2. maja 1944,<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=677&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000673.] <br /> ({{jez-njem|"Kampfgruppe Weyel. SS–Fallschirmjägger–Btl. hat mit Cetniks bei Varda Tross der 5.Div. zerschlagen. Hohe blutige Feindverluste. Cetniks haben sämtl. Gefangene erschossen. Zahlen werden nachgemeldet."}})</ref> sa pohvalom se ističe kooperacija onih snagâ JVuO u zapadnoj Srbiji koje sačinjavaju taktički sklop pod komandom majora [[Ericha Weyela]]: {{izdvojeni citat|Borbena grupa Weyel: SS padobranski lovački bataljon, zajedno sa četnicima, uništio komoru [[Peta krajiška divizija|Pete divizije]] kod [[Varda (selo)|Varde]]. Veliki neprijateljski gubici. Četnici postrijeljali sve zarobljenike. Brojke će biti objavljene naknadno.}} U izvodu iz ratnog dnevnika generala Hansa-Gustava Felbera za 3. maj 1944. godine, navodi se da je načelnik štaba Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka general Kurt Geitner išao u posjetu njemačkim trupama na ratištu u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]]: {{izdvojeni citat|(3.5.44) 6,00: Putovanje do Parišta [svakako je riječ o [[Donje Vardište|Vardištu]] — prim.] zbog razgovora sa majorom Weyelom i nekim četničkim vođama o formiranju zajedničkog štaba za borbu protiv komunista. Povratak za Beograd 3. maja u 15 časova.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=807&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000803.] <br /> ({{jez-njem|"3.5.44 6.oo Uhr Fahrt nach Pariste zur Besprechung mit Major Weyel und einigen Cetnik–Führern über Bildung eines gemeinsamen Stabes zur Bekämpfung der Kommunisten. Rückkehr nach Belgrad am 3.5., nachmittags 15.oo Uhr."}})</ref>|Ratni dnevnik Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka, 3. maj 1944. godine}} Kolike je razmjere poprimila kolaboracija četnikâ Draže Mihailovića sa njemačkim okupatorom i srpskim kvislinškim jedinicama u proljeće 1944. godine, postaje očigledno i iz navodâ u izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja, u kom su snage JVuO ubrojane u vlastite formacije: {{izdvojeni citat| I. Sopstvene snage A) Grupa “Holman” 696. bat. feldžand. krenuo je jutros sa četnicima u napad duž puta Nova Varoš — Ljubiš. 11/4. p. “Brand.” na maršu Sjenica — Maskova. Komandno mesto grupe “Holman” — Nova Varoš. I I/4. p. “Brand.” na maršu Užice — Ivanjica — Maskova. B) Grupa “Vajel” Napad Severne četničke grupe na jakog neprijatelja jugoistočno od Rožanstva nije uspeo uprkos visokih gubitaka i na strani četnika i na strani neprijatelja, pa će jutros biti ponovljen sa I/“Brand.”. Podređeni 1. bataljon 63. puka u obezbeđenju na visovima između Čajetine i Rožanstva. C) 24. bug. div. I I /64. nije uspeo u noći 11/12. 5. da kod Mokre Gore spreči neprijateljske zaštitnice da izmaknu ka jugu. Danas je sa 1/1. srp. puka i 1.000 četnika počelo čišćenje prostora Semegnjevo — Čajetina. 8. bataljon teških mitraljeza na maršu Požega — Arilje. 11/63. biće naknadno privučen. D) Grupa “Tatalović” Srpski dobrovoljački korpus uključio se kod Ljubovije u borbe na hrvatskoj obali Drine i prihvatio četnike koji su se povlačili. Kod Rogačice 4 prebeglice.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o borbama sa 2. i 5. NOU divizijom na komunikaciji Užice — Višegrad]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=736&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000732—000733.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien. II. Eigene Lage. <br /> A) Gruppe Hollmann. Fg.Abt.696 heute morgen mit Cetniks zum Angriff entlang Str. Nova Varos–Ljubis angetreten. II./4.Brdbg. auf Marsch Sjenica–Maskovo. Gefechtsstand Gruppe Hollmann Nova Varos. III./4.Brdbg. auf Marsch Uzice–Ivanjica–Maskovo. <br /> B) Gruppe Weyel. Angriff nördl. Cetnik–Gruppe gegen starken Feind SO Rozanstvo drang bei hohen Cetnik–u. Feindverlusten nicht durch und wird seit heute morgen mit I./Brdbg. wiederholt. Unterstelltes I./63 sichert auf Höhen zwischen Cajetina u. Rozanstvo. <br /> C) 24.bulg.Div. III./64 konnte in der Nacht 11./12.5. bei Mokra Gora Ausweichen feindl. Nachhuten nach S nicht verhindern und tritt heute mit I./Serb.Rgt.1 u. 1000 Cetniks zur Säuberung des Raumes Semegnjevo–Cajetina an. 8.sMG.Btl. auf Marsch Pozega–Arilje. II./63 wird nachgezogen. <br /> D) Gruppe Tatalovic. Bei Ljubovija griff SFK in Kämpfe auf kroat.Drina–Ufer ein u. nahm ausweichende Cetniks auf. Bei Rogacica 4 Überläufer."}})</ref>}} U istom izvještaju je prenijeta i sljedeća informacija: {{izdvojeni citat|Prema pouzdanom izvoru, četnički komandant [[Dragoslav Račić|Račić]], koji je učestvovao u borbi protiv Grupe “[[Milutin Morača|Morača]]” u [[Valjevo|valjevskom]] kraju, zatražio je da se vrati u svoje dotadašnje operacijsko područje, jer ne želi više da se „prlja“ saradnjom sa okupatorom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=736&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000732.] <br /> ({{jez-njem|"Nach s.Qu. hat Cetnikführer Racic, der im Kampf gegen Gruppe Moraca im Raume Valjevo beteiligt war, die Rückkehr in sein bisheriges Einsatzgebiet beantragt, da er sich durch Zusammenarbeit mit der Okkupator nicht länger "beschmutzen" wolle."}})</ref>}} Istog dana, u izvještaju koji je poslao Glavnom komandantu Jugoistoka feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|von Weichsu]], general Felber zapaža kako formiranje ''Borbene grupe Weyel'' označava novu etapu u četničko-njemačkim odnosima s ciljem saradnje u borbi protiv NOVJ, koja u tom obimu nije bila izvodiva u prethodnom periodu: {{izdvojeni citat|Utisak o upotrebljivosti pojedinih potčinjenih narodâ i jedinicâ: [...] Četnici uvjeravaju da će se uzdržati od bilo kakvog neprijateljstva prema njemačkim trupama i da će učestvovati u borbi protiv komunista do konačne pobjede. U operacijama četničke jedinice predvodi [[Neško Nedić]], a s njemačke strane major Weyel. Razgovori na bojnom polju pokazuju da su četničke vođe poput Kalabića i Rakovića spremne sarađivati sa Nijemcima. Kod ljudstva preovlađuje prijateljski pristup, uz samo nekoliko neprijateljskih lica. Naoružanje im je skromno; manjak mitraljeza. Situacija sa zalihama municije, kao i dosad, nejasna.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=727&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000723—000724.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Eindruck über die Brauchbarkeit der einzelnen unterstellten Nationen und Verbände: <br /> f) Cetniks versichern jede Feindseligkeit mit deutschen Truppen auszugeben und sich am Kampf gegen die Kommunisten bis zum Endsieg zu beteiligen. Leitung der Cetnik–Verbände durch Nesko Neditsch, deutscherseits durch Major Weyel. Besprechungen auf dem Gefechtsfeld zeigen, daß die Führer der Cetniks wie Kalabic und Rakovic gewillt sind, mit den Deutschen zusammenzuarbeiten. Unter den Leuten vielfach freundliches Entgegenkommen, nur zum Teil feindselige Gesichter. Ausrüstung mit Waffen mäßig, wenig Maschinenwaffen. Über Munitionslage nach wie vor Unklarheit."}})</ref>|Raport generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|Maximilianu von Weichsu]] od 13. maja 1944. godine}} Draža Mihailović je imenovao [[Milorad Mitić|Milorada Mitića]] za oficira za vezu između svojih jedinica i njemačke komande, kako bi saradnja četničkih komandanata sa okupatorom dobila organizovaniju formu. General Mihailović je preko kapetana Mitića dostavljao svoje zahtjeve njemačkoj komandi koja je snabdijevala municijom i hranom njegove jedinice, angažovane u borbi protiv NOVJ. Mitić je o situaciji na frontovima, o svome radu i o količini pomoći primljenoj od okupatora gotovo svakodnevno izvještavao generala Mihailovića. U depeši od 28. marta 1944, između ostalog, kapetan Mitić piše: {{izdvojeni citat|O nekoj akciji Bugara ili Br. 11 (šifra koja označava Njemce — nap.) protivu crvenih dublje na terenu nema ni govora. Doručak i večera su uvek u garnizonu. Ako se hoće uništenje komunista, onda to moramo mi da uradimo. Možemo da računamo na pomoć uzduž komunikacija, na municiju i avijaciju, mada ona ne može mnogo da pomogne. Ali moraju biti hitno bačene masovne snage i lično da vodite operacije, naravno kao 'siva eminencija', inače [[Peko Dapčević|Peko]] ode u Toplicu i dalje... Moral kod naših ljudi u reonima gde su prošli komunisti je mnogo opao. Sve veća sumnja u snagu naših i Br. 11 i sve veći respekt prema crvenima... Pred svim ovim mi ne možemo da zatvorimo oči. Ovoga puta opasnost je stvarno velika, skoro ogromna...<ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, S—X—57/2.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_62.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje KORPUSI DRAŽE MIHAILOVIĆA POLAŽU ISPIT PRED OKUPATOROM U SRBIJI]</ref>}} 18. aprila 1944. godine, glavni inspektor Vrhovne komande JVuO pukovnik Jevrem Simić izvještava generala Mihailovića da se kapetan [[Zvonimir Vučković]], komandant Prvog ravnogorskog korpusa, nalazi pod izravnom komandom njemačkih oficira: {{izdvojeni citat|Zvonkov odred pod komandom poručnika Nenadića zajedno sa Nemcima je u Negbini.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_120.htm Pismo delegata Vrhovne komande od 18. aprila 1944. Draži Mihailoviću o saradnji četnika sa nemačkim i bugarskim trupama u borbama protiv NOVJ u jugozapadnom delu Srbije]</ref>}} U telegramu od 20. IV 1944. pukovnik Simić piše generalu Mihailoviću: {{izdvojeni citat|Vučković sa 130 odabranih četnika stavio se pod komandu nemačkog poručnika Kerpera i nalazi se južno od Jasenova na Beloj Glavi.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 277, registarski broj 4/1—56.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 99—100.</ref>}} U proljeće 1944. godine, prilikom njemačke kontraofanzive protiv partizana u jugozapadnoj Srbiji u kojoj su učestvovale i značajne četničke snage, zabilježena je i fotografija komandanta 1. ravnogorskog korpusa JVuO sa njemačkim oficirom, vjerovatno iz Wehrmachtove divizije [[Brandenburger|''Brandenburg'']].<ref name="yuhistorija.com"/> [[Datoteka:Zvonimir_Vuckovic_i_Nemci.jpg|minijatura|Kapetan [[Zvonimir Vučković]] (desno), komandant 1. ravnogorskog korpusa JVuO, pozira sa njemačkim oficirom tokom [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|partizanskog prodora u Srbiju]] (april/maj 1944. godine)]] Istog dana kada je došlo do formiranja ''Borbene grupe Weyel'' (28. april 1944), u dnevnom izvještaju Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka zapisano je: {{izdvojeni citat|Srbija — I. Stanje kod neprijatelja: <br /> A) Divizijska grupa “Morača” nalazi se sa istočnom kolonom u oblasti južno od Kosjerića u borbi sa vlastitim snagama i četnicima, koji su, navodno, lično bili vođeni od strane DM-a.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=632&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000628.] <br /> ({{jez-njem|"Tagesmeldung von 28.4.1944. <br /> Serbien. <br /> I. Feindlage. <br /> A) Div.Gruppe Moraca steht mit O–Kollone im Raum S Kosjerici im Kampf mit eigenen Kräften u. Cetniks, die von DM angeblich persönlich geführt werden."}})</ref>}} Pored ovoga, u izvještaju se pominje traženje veze s njemačkim okupatorom i u drugim dijelovima zemlje: {{izdvojeni citat|Ostatak Srbije: Slabija lokalna aktivnost bandi. Grupe DM-a u centralnoj Srbiji, pod pritiskom crvenih, ponovo traže kontakt sa okupacionom silom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=633&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000629.] <br /> ({{jez-njem|"Übriges Serbien: <br /> Geringe örtliche Bandentätigkeit. DM–Gruppen in Mittelserbien suchen unter rotem Druck erneut Fühlung mit Besatzungsmacht."}})</ref>}} U telegramu poslatom 5. maja 1944. godine generalu Mihailoviću, kapetan [[Neško Nedić]] piše o uspostavljanju fronta prema snagama NOVJ u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]], odnosno da je stvoren jedinstveni borbeni sklop koji sačinjavaju četnici, [[Srpski dobrovoljački korpus|srpski dobrovoljci]] i njemačke okupacione trupe: {{izdvojeni citat|Snage potčinjene meni prešle su trenutno u odbranu na liniji Bačevci—Kosjerić i to: valjevski korpus sa delom Nemaca drži levo obalu Graca u visini Lipa—Ravan. Juče su na ovom odseku odbijeni svi napadi komunista. Ajdačić sa delom Nemaca zatvara položaj Bukovi—Ražana. Na prostoru Ražana—Kosjerić ima jedan bataljon Nemaca. Brigada Negovanova kao rezerva drži Divčibare. Rakovićev korpus u Kosjeriću sa ofanzivnom ulogom. Moja težnja je da sa naslonom na Nemce, stvorim čvrstu odbranu linije Bačevci—Kosjerić, dok se snage ne prikupe i ne stvore preduslovi za uništavajući udar, a tada uništi prva, druga a potom peta divizija. U ovom cilju front ostaje prema drugoj diviziji danas u odbrani dok na ovu diviziju sa zapada napadaju jedan bataljon Nemaca i tri bataljona ljotićevaca a mi je dočekujemo. Prema petoj diviziji preduzima se napad danas sa angažovanjem.<ref>AVII, Ča, kut. 276, reg. br. 2/1—11.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 100.</ref>}} U svojstvu komandanta Valjevskog korpusa JVuO, u depešama od 17. maja 1944. kapetan Nedić je poslao Vrhovnoj komandi i Mihailoviću sljedeće informacije: „Peta divizija uglavnom na prostoru Mučanj i južno... Prema ovima snagama u pokretu su Nemci sa juga i jugoistoka tri bataljona Nemaca. Bugari sa Rakovićem i sa javorcima [Javorski korpus JVuO pod komandom majora Radomira Cvetića — prim.] u pokretu su sa istoka. Ja sa Gardom i valjevskim korpusom napadam danas sa severa sa težnjom da ovladam sa Okruglicom... Požeški korpus i Ajdačić [Filip, komandant Crnogorske brigade Požeškog korpusa JVuO — prim.] zatvaraju otstupanje Crvenih na sever na položaju: Vranjevina, Crveni Vrh, Treštena Stena. Užička brigada sa jednim bataljonom Nemaca napada od Kokinog Broda na sever. Druga komunistička divizija na Zlataru: Jablanica, Dobroselica, Negbina, Draglica. Sa juga je napadaju Nemci i Zlatiborski korpus [pod komandom kapetana Dušana Radovića Kondora — prim.].“<ref>AVII, ČA, kut. 276, reg. br. 2/1—38.</ref> U prvoj polovini maja 1944. godine, Vrhovna komanda JVuO je javljala o zajedničkim borbama četnikâ i Nijemaca širom okupirane Jugoslavije: „Naši i nemački delovi zatvorili put [[Užice]] — [[Kokin Brod]]. Isto tako zatvorena i [[Lim (rijeka)|Limska dolina]]. Od strane Nemaca i naših 2. maja počela ofanziva od [[Podgorica|Podgorice]]. Komunisti u oblasti [[Bijelo Polje|Bijelog Polja]]. Nemci u [[Šavnik]]u, [[Žabljak]]u i [[Brodarevo|Brodarevu]]. U [[Istočna Bosna|Istočnoj Bosni]] šesnaesta, sedamnaesta i tridesetšesta komunistička divizija pri uništenju od dve nemačke divizije.“ General Mihailović je naređivao i majoru Dragiši Rakiću (pseudonim »Gis-Gis«), komandantu Vojvodine JVuO, da pokuša dobiti municiju od okupatora, koristeći se pritom i srpskim kvislinškim strukturama, budući da je [[Banat]] formalno bio dijelom [[Vojna uprava u Srbiji|Nedićeve Srbije]]: „Postarajte se za nabavku municije kako ste predvideli. Iskoristite raspoloženje Nemaca u Banatu za jačanje naše organizacije. Isto tako iskoristite i Nacionalnu službu rada.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref> 11. maja 1944, general Mihailović (pseudonim »Hans«) piše da je naredio »Viktoru« (major [[Mladen Mladenović]], komandant Čegarskog korpusa JVuO), »Hermanu« (potpukovnik [[Radoslav Đurić]], komandant Južne Srbije JVuO), »Orelu« (potpukovnik [[Dragutin Keserović]], komandant Rasinsko-topličkog korpusa JVuO) i »Minču« (major [[Branivoj Petrović]], komandant Deligradskog korpusa JVuO) da „iskoriste akciju“ okupatora protiv snaga NOVJ u [[Južna Srbija|južnoj Srbiji]], kao i da „na pogodan način“ nabave naoružanje i municiju: {{izdvojeni citat|Po podacima od Viktora, Hermana i Georgija [potpukovnik Milutin Radojević, delegat VK JVuO za područje Jablanice i Toplice — prim.] jedna nemačka divizija jačine oko 15.000 nalazi se u [[Kuršumlija|Kuršumliji]], [[Prokuplje|Prokuplju]], [[Žitorađa|Žitorađi]], [[Pukovac|Pukovcu]] i [[Leskovac|Leskovcu]]. Ima 70 tenkova. Pripremaju se za akciju protiv komunista. [[Gestapo]]vci iz [[Niš]]a traže Viktora i nude oružje i municiju i da ne diraju naše. Keserović 8 i 9 napadao na komuniste u okolini [[Ribarska Banja|Ribarske Banje]] sa [[Jastrebac|Jastrepca]] i od sela Zdravinja. Crveni dobili pojačanje i Orel se povukao na polazni položaj [[Zdravinje]] — [[Veliki Šiljegovac]]. Orel se sprema za ponovni napad. Naredio sam: Viktoru: Da Knjaževački korpus uputi Orelu za akciju na Jastrepcu i Moravskom srezu, ako ga već nije uputio. Sa ostalim snagama da zatvori prelaze na [[Morava|Moravi]] od Niša do Leskovca. Da iskoristi na pogodan način ponudu oružja i municije, jer sada moramo tući komuniste i treba iskoristiti nemačku akciju. 2. — Hermanu: Treba iskoristiti akciju Nemaca za rasčišćavanje Toplice i Jablanice. Da prikupi svoje snage u Jablanici i da dejstvuje najpogodnijim pravcem protivu komunista imajući u vidu akciju Nemaca. Na pogodan način da dođe do municije. 3. — Orelu: Da iskoristi akciju Nemaca za rasčišćavanje Toplice i Jablanice i da mu se stavlja pod komandu Knjaževački i Deligradski korpus. Na pogodan način da dođe do municije. 4. — Minču: Da odmah pomogne Orela u akciji na Jastrepcu i Moravskom srezu kako je već naređeno i da je pod komandom Orela.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref>}} 12. maja 1944, Draža Mihailović obavještava potpukovnika [[Zaharije Ostojić|Zaharija Ostojića]] (pseudonim »Sto-Sto«) sljedeće: „2 i 5 divizija su sada u srezu Zlatiborskom. Napadi se vrše sa svih strana.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref> Napad su vršile njemačke i bugarske trupe, zajedno sa ljotićevcima i četnicima. U depešama<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 2/1—28.</ref> koje je komandant Cersko-majevičke grupe korpusa major [[Dragoslav Račić]] poslao Mihailoviću prethodnog dana o saradnji četnika i Njemaca, između ostalog, stoji: {{izdvojeni citat|Saznajem da su [[Užice]] pune Jankovićevih [Milutin — prim.] četnika i da [[Predrag Raković|Raković]], [[Neško Nedić|Neško]], Ajdačić, Janković i Mitić drže neke konferencije sa Nemcima. Ako boga znate sprečavajte ovo... Ako dalje budem vodio borbu protiv komunista zajedno sa Nemcima, ja ću duboko zaglaviti... Zbog ovoga molim da mi odobrite da se vratim na moj teren i povedem samo štabnu akciju u [[Istočna Bosna|Istočnoj Bosni]] i [[Srem]]u. Neko od nas mora ostati čist.}} General [[Hans Felber]], vojni zapovjednik Jugoistoka, 16. maja 1944. godine podvlači svojim potčinjenim: „'''Pokret DM bio je i ostaje neprijateljski.'''”<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=758&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000754.] <br /> ({{jez-njem|"Die DM–Bewegung ist und bleibt Feind."}})</ref> Felber podsjeća kako četnička saradnja u borbi protiv »crvenih« proističe samo iz činjenice da su komunisti njihov neprijatelj br. 1, ali neprijatelj br. 2 i dalje ostaje okupaciona sila. General Felber stoga preporučuje da se »borba protiv partizanskih bandi« oprezno nastavi voditi skupa s jedinicama generala Mihailovića: {{izdvojeni citat|Četničke grupe koje se nalaze u borbi protiv komunista, ne treba nikako ometati niti ih napadati, već ih podupirati u borbi. Saradnja s četnicima u borbi protiv komunista, uz najštedljiviju isporuku municije i pod nadzorom okupacione sile, može biti samo lokalna i radi akutne borbe protiv partizanskih bandi. U tom slučaju potrebno je isporučivati i sanitetski materijal i negovati ranjenike. Za svaku isporuku potrebno je odobrenje Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka. Preporučujemo da se u svim prilikama obraća nesmanjena pažnja pokretu DM i njegovim postupcima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=759&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000755.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikgruppen, die sich im Kampf mit Ko. befinden, sind dagegen nicht zu hindern und nicht anzugreifen, sondern in ihrem Kampf zu fördern. Ein Zusammengehen mit Cetniks im Kampf gegen die Ko. unter sparsamter Lieferung von Munition unter Aufsicht der Besatzungsmacht darf nur örtlich und nur zum Zwecke des akuten Kampfes gegen die Partisanenbanden erfolgen. In diesem Falle ist auch Lieferung von Sanitätsmaterial und Pflege der Verwundeten erforderlich. Munitionslieferung bedarf in jedem Falle der Zustimmung des Mil.Befh. Südost. Ungeschwächte Aufmerksamkeit gegenüber der DM–Bewegung und deren Maßnahmen ist nach wie vor überall geboten."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_272.htm Informacije Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 16. maja 1944. potčinjenim komandama i štabovima o držanju prema četnicima]</ref>}} Komanda Jugoistoka će, takođe, u mjesečnom izvještaju iz druge polovine maja 1944. konstatovati rastrzanost Mihailovićevog pokreta između osnovnog antiokupatorskog usmjerenja i saradnje s njim u antikomunističkom frontu, kao i strah od gubitka [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničke]] podrške i naklonosti najširih slojeva stanovništva okupirane Srbije, s obzirom na to da je kolaboraciju bilo gotovo nemoguće sakriti: {{izdvojeni citat|II. Situacija kod neprijatelja <br /> a) Srbija <br /> Uprkos saradnji između jakih četničkih jedinica i nemačkog Vermahta — koju je odobrio sam DM — radi borbe protiv nadirućih Titovih snagâ, pokret DM je u svom stavu ostao suštinski neprijateljski nastrojen. Popuštanje pritiska od strane crvenih odmah je dovelo do pojačane aktivnosti usmerene protiv okupatorskih snaga i SDK-a. Tvrdnje područnih komandanata — da je većinu napada podstakao neodgovoran starešinski kadar nižeg ranga — tek treba dokazati. Psihološka osnova za ovu obnovljenu aktivnost može se pronaći u želji da se povrati politički ugled, koji je praktično izgubljen u očima Saveznika, a navodno i u očima srpskog naroda, usled iznuđene saradnje sa nemačkim Vermahtom. U tom smislu, ovi nacionalistički aktivisti su nesumnjivo u suprotnosti sa opštim javnim mnjenjem, koje bi pozdravilo nagodbu između okupacione sile, srpske vlade i pokreta DM.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=784&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000780.] <br /> ({{jez-njem|"II. Feindlage. <br /> a) Serbien <br /> Die DM–Bewegung ist trotz der von DM gebilligsten Zusammenarbeit starker Cetnik–Verbände mit der deutschen Wehrmacht im Kampf gegen die eingebrochenen Tito–Kräfte in ihrem grundsätzlichen Haltung unverändert Feind geblieben. Dass Nachlassen des roten Drucks hat auch sofort eine verschärfte Aktivität gegenüber der Besatzungsmacht und dem SFK zur Folge gehabt. Es muss sich die Behauptung der Gebietsführer, dass die Mehrzahl der Überfalle durch unverantwortliche Unterführer hervorgerufen ist, erst noch beweisen. Der psychologische Grund für die neuerliche Aktivität könnte darin gefunden werden, das durch die notgedrungene Zusammenarbeit mit der deutschen Wehrmacht vor den Allierten tatsächlich und vor dem serbischen Volke vermeintlich verlorengegangene politische Prestige wiederzugewinnen. Damit stehen diese nationalen Aktivisten zweifellos im Gegensatz zur allgemeinen Volksmeinung, die einen Ausgleich zwischen der Besatzungsmacht, der serbischen Regierung und der DM–Bewegung begrüssen wurde."}})</ref>|Mjesečni izvještaj Komande Jugoistoka za period od 16.4 do 15.5.44. (23. maj 1944. godine)}} Major Erich Weyel se vrlo povoljno izjašnjavao o saradnji sa Mihailovićevim četnicima, zapažajući da su oni naklonjeniji oficirima Wehrmachta nasuprot policijskim službenicima ili političkim ličnostima: {{izdvojeni citat|Major Vajel izveštava o svojim iskustvima pri rukovođenju četničkim jedinicama. Oni [četnici] nameravaju da nastave borbu protiv komunista nakon kraćeg perioda oporavka. Žele da pregovaraju isključivo sa nemačkim oficirima, a ne sa [[Gestapo]]om ili diplomatama. [[Pavle Đurišić]] je bliski saveznik DM-a.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=661 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000657.] <br /> ({{jez-njem|"Major Weyel berichtet über seine Erfahrungen bei der Führung von Cetnikverbänden. Sie wollen weiterkämpfen gegen die Kommunisten nach einer gewissen Erholungszeit. Sie wollen nur mit deutschen Offizieren verhandeln und nicht mit de Gestapo und nicht mit Diplomate. Pavle Đurišić ist stark DM-[A]liiert."}})</ref>|Izvod iz ratnog dnevnika Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 27. maja 1944.}} U zapisniku generala Felbera s kraja maja 1944, apostofira se korištenje Mihailovićevih četnika i Ljotićevih dobrovoljaca za odbranu jugozapadne granice okupirane Srbije od partizanskog prodora: {{izdvojeni citat|Predviđeno je da se veći dio četnikâ Draže Mihailovića pošalje kući, da se najpouzdaniji koriste kao izviđači na granici, i da se dobrovoljci (SDK), poslije apsolutno neophodnog odmora i osvježenja, kasnije iskoriste kao graničari.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=817&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000813.] <br /> ({{jez-njem|"Es ist beabsichtigt, von den DM–Cetniks einen größeren Teil nach Hause zu schicken, die Zuverlässigsten als Aufklärer an der Grenze zu verwenden, und später das SFK nach einer unbedingt notwendigen Ruhepause und Auffrischung als Grenzschutz einzusetzen."}})</ref>|Zapisnik o putovanju za Niš i Sofiju 25-28.05.1944.}} General [[Edmund Glaise von Horstenau]], vršio je od 15. juna do 25. juna 1944. dužnost komandanta Jugoistoka, zamjenjujući generala Hansa Felbera, koji se po službenom zadatku nalazio u Njemačkoj. Opisujući u svom ratnom dnevniku stanje u Srbiji, tj. odnose između njemačkih i bugarskih okupacionih trupa, s jedne, kao i četnika i kvislinga, s druge strane, Horstenau navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|'''Nemci gotovo da nemaju svojih trupa u Srbiji'''. Postoji samo nekoliko policijskih jedinica. Najveći deo Srbije nalazi se pod kontrolom bugarskog okupacionog korpusa. Bugarskih vojnika nema samo u severozapadnom delu Srbije i Banata. No, bugarske trupe u Srbiji jesu najlošije bugarske jedinice. Tek što sam na kratko vreme preuzeo Vrhovnu komandu u Beogradu, dve bugarske čete, zajedno sa svojim oficirima, prebegle su partizanima kod Leskovca. Jedine trupe na koje je čovek mogao da se osloni u borbi protiv partizana bili su srpski dobrovoljci, a donekle i ruski. Upotrebljivi za borbu protiv partizana bili su i ljudi Draže Mihailovića. Vezu sa njim za mene je održavao jedan nemački major [Erich Weyel], nosilac odlikovanja „viteškog krsta“.<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 508.</ref>}} U vrijeme izvođenja [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Trumpf«]], u kojoj se [[4. grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]] pridružila njemačkim trupama u borbi protiv partizana, došlo je 14. jula 1944. u [[Kruševac|Kruševcu]] do sastanka vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera sa kapetanom [[Neško Nedić|Neškom Nedićem]], načelnikom štaba ove četničke formacije. Tom prilikom, Nedić je istaknuo da su „četnici u Englesku izgubili svako poverenje, pošto su ih Englezi izdali“, ponudivši svoje usluge u „borbi protiv komunizma“. General Felber je ocijenio da je riječ „o potpuno ozbiljnoj ponudi četnika koju treba prihvatiti“, s čim se složio i major Erich Weyel, oficir za vezu kod kapetana Nedića: {{izdvojeni citat|Neško Nedić je sada načelnik štaba četničke grupe koja se sa nama bori u akciji »Trumpf« i čija se jačina može proceniti na oko 10.000 ljudi. [...] Pošto su oni sami u borbi protiv komunizma i suviše slabi, uvideli su da moraju tražiti oslonac u nemačke oružane snage, ''kojima će se bezuslovno potčiniti sa puno poverenja''. Oni su spremni da se bore protiv komunizma svuda tamo gde bih ih ja postavio. Na drugoj strani, Nedić je molio ponovnu pomoć u vidu ''isporuke municije i naoružanja, a naročito teškog naoružanja''. Četnici su spremni da daju svaku garanciju da će se isporučeno naoružanje i municija upotrebiti samo protiv komunizma. [...] Neško Nedić je još jednom molio za poverenje ne samo ovdašnjih nemačkih komandi nego i čitavog nemačkog naroda, kao i za priznanje srpskog naroda kao najvećeg neprijatelja komunizma na Balkanu. ''Kao dokaz svog unutarnjeg raspoloženja ponudio je da se lično dalje bori na [[Istočni front|istočnom frontu]] posle čišćenja Srbije od komunizma'' i siguran je da bi to, slično njemu, učinio i jedan veliki broj četnika.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_93.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 15. jula 1944. Komandi Grupe armija »F« o razgovoru vođenom 14. jula 1944. u Kruševcu, sa četničkim komandantom Neškom Nedićem u vezi zajedničkih dejstava protiv jedinica NOV i POJ]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=734&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frames no. 000725—000726.] <br /> ({{jez-njem|"Nesko Nedić ist z.Zt. Chef des Stabes der beim Unternehmen "Trumpf" mit uns kämpfenden Cetnikgruppe, deren Stärke auf etwa 10 000 Mann zu schätzen ist. <br /> Da sie im Kampf gegen den Kommunismus alleine zu schwach seien, sähen sie ein, dass sie Anlehnung an die deutsche Wehrmacht suchen müssten, der sie sich voller Vertrauen bedingungslos unterstellten. Sie seien bereit, gegen den Kommunismus zu kämpfen überall da, wo ich sie hinstellen würde. Auf der anderen Seite erbat Nedić erneut Unterstützung durch Lieferung von Munition und Waffen, insbesondere schweren Waffen. Die Cetniks seien bereit, jegliche Garantie zu bieten, dass das Gelieferte nur gegen den Kommunismus verwendet würde. <br /> Nesko Nedić bat nochmals um Vertrauen nicht nur der hiesigen deutschen Stellen, sondern des ganzen deutschen Volkes und um Anerkennung des serbischen Volkes als stärksten Feind des Kommunismus auf dem Balkan. Als Beweis seiner inneren Haltung bot er sich an, nach Säuberung Serbiens vom Kommunismus für seine Person an der Ostfront weiterzukämpfen, und er sei sicher, dass auch eine grosse Anzahl Cetniks es ihm gleich tun würde."}})</ref>|Izvještaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka Komandi Grupe armija »F« od 15. jula 1944. godine}} Oportuni stav generala Draže Mihailovića i njegovih komandanata, sračunat na skoro njemačko povlačenje, dok bi u međuvremenu okupatora trebalo što više iskoristiti za uništenje glavnog neprijatelja ([[NOVJ]]), zapažen je od strane oficirâ Armijske grupe »F«, prilikom savjetovanja sa specijalnim izaslanikom Ministarstva vanjskih poslova [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Hermann Neubacher|Hermannom Neubacherom]], krajem jula 1944. godine: {{izdvojeni citat|Četničko pitanje: Njemačka je za DM neprijatelj br. 2 — neprijatelj br. 1 su komunisti. DM računa — uostalom, kao i ostale banditske vođe — na skoro povlačenje Nijemaca iz zemlje. Nastojanje za očuvanjem snage četničkih jedinica je prvenstveno sračunato na trenutnu i docniju borbu protiv komunizma. U cilju ostvarivanja ove namjere, DM je tražio velike količine oružja, što je, naravno, bilo odbijeno. Pojedinačni ugovori sa četničkim komandantima (npr. Neško Nedić, Keserović itd.), koji osiguravaju ograničenu lokalnu i taktičku saradnju u borbi protiv komunista, nisu rizični i mogu se nastaviti. Oni su u ovom momentu — i samo u ovom — povoljni za nas, jer odgovaraju našim interesima. Oni ne znače podršku za veliki obračun između nacionalnih Srba i Titovih komunista, koji se ima tek odigrati u daljnoj budućnosti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=695&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000686.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikfrage: <br /> Deutschland ist für D.M. nur noch der Feind No. 2. Feind No. 1 sind die Kommunisten. D.M. rechnet – wie auch andere Bandenführer – mit einem baldigen Abzug des Okkupators. Das Interesse an Erhaltung der Kampfkraft aller Cetnik–Banden gilt in erster Linie der derzeitigen und späteren Auseinandersetzung mit dem kommunistischen Widerpart. <br /> D.M.s Forderungen nach grossen Mengen von Waffen, die vorstehende Absicht praktisch ermöglich sollen, kann selbstverständlich nicht ersprochen werden. Einzelabmachungen mit Unterführern (z.B. Nesko Nedic, Keserovic usw.), die dem gemeinsamen örtlichen und durch die Lage bedingten jeweiligen Kampf gegen die Tito–Banden dienen, können ohne Risiko eingegangen werden, da sie für den Augenblick – und nur für diesen – zugleich deutschen Interessen entgegenkommen, eine Unterstützung für den Kampf von übermorgen, d.h. für die grosse Auseinandersetzung der nationalen Serben mit dem Kommunisten Titos jedoch nicht bedeuten."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka Armijske grupe »F« (Heeresgruppe F) sa izaslanikom Neubacherom održanog 30. jula 1944. godine}} Major Weyel je još od kraja aprila 1944. godine tijesno surađivao s kapetanom Neškom Nedićem (general Kurt von Geitner je 28. IV zabilježio da je formirana „nova Borbena grupa major[a] Vajel[a]“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=632&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000628—000629.] <br /> ({{jez-njem|"Neue Kampfgruppe Major Weyel."}})</ref>) u koordiniranju njemačko-četničkih operacija protiv partizana.<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> U izvodu iz ratnog dnevnika Armijske grupe »F« za 18. jul 1944.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=978&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000837.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Major v.Geitner unterrichtet Oberst i.G. Selmayr über neue Lage in Serbien: Am 17.7. eröffneten rote Kräfte südl. Korsumlja [sic!] (S–Serbien) Angriff gegen Cetnikverband. unter Major Weyel. Cetnik zum Ausweichen in NW–Richtung gezwungen. Zielsetzung der Kommunisten wahrscheinlich lokale Verschiebung einer Division, da für Offensive Richtung Ibartal, vorherige Versammlung stärkerer Kräfte notwendig gewesen wäre. Abwehr nur durch Cetnik, nach Ibartal ein weiteres Russenbtl. als Sicherheitskoeffizient unter Schwächung der neu aufgebauten Drinaverteidigung verschoben."}})</ref> navedeno je da je ovo savezništvo, makar taktičko, još uvijek na snazi: {{izdvojeni citat|''General fon Gajtner obaveštava generalštabnog pukovnika Zelmajera o novoj situaciji u Srbiji'': <br /> Dana 17. 7. crvene snage otpočele su napad južno od Kuršumlije (južni deo Srbije) na četničke jedinice pod komandom majora Vajela. Četnici su bili prinuđeni da se povuku u pravcu severozapada. Cilj komunista je verovatno lokalno pomeranje jedne divizije, pošto bi za ofanzivu u pravcu Ibarske doline bilo potrebno prethodno prikupljanje jačih snaga. Odbrana počiva samo na četnicima, a upućen je još jedan bataljon Rusa kao koeficijent sigurnosti, uz slabljenje organizovane odbrane na Drini.}} U dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 26. jul 1944. godine, četničkim se jedinicama odaje priznanje za krupne usluge koje su u vrijeme [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Kehraus«]] učinili okupatoru defanzivnim dejstvima pri zadržavanju glavnine snagâ NOVJ: {{izdvojeni citat|''Srbija: Operacija »Kehraus«'' [Čistka]: <br /> Očigledno da je glavnina neprijateljskih snaga snažno potučena i kao takva povukla se preko srpsko-albanske demarkacione linije. Dodir sa neprijateljem održava se samo sa zaštitnicama. Operacija je time završena, naknadno čišćenje se produžava borbenim grupama koje učestvuju. Mada se u toku operacije nije uspelo u razbijanju glavnine neprijateljskih snaga, ipak je pošlo za rukom, naročito masovnom upotrebom četnika, da se osujeti namera neprijatelja da prodre u pravcu Ibra. U prostoru Sokobanje, pod pritiskom naših i četničkih snaga, delovi bandi prešli su, pod borbom sa jedinicama iz pripravnosti za zaštitu železnice, prugu Zaječar — Knjaževac u pravcu bugarske granice, dok je glavnina, uz velike gubitke u borbama sa četnicima, prodrla u prostor Aleksinca. Od 23. 7. četničke grupe su prodrle preko Save u Srem i tamo se od tog vremena nalaze u borbi sa komunistima. U ostalim delovima Srbije lokalna delatnost bandi, dok se u Banatu vrše neprekidne sabotaže u žetvi.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=204&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6289457—6289458.] <br /> ({{jez-njem|"SERBIEN: ”KEHRAUS” MASSE FD–KRAEFTE ANSCHEIN. STARK ANGESCHLAGEN, UEBER SERB–ALB. DEMARKATIONSLINIE AUSGEWICHEN. FD–BERUEHRUNG NUR NOCH MIT NACHHUTEN. UNTERNEHMEN DAMIT ABGESCHLOSSEN, NACHSAEUBERUNG DURCH BETEILIGTE KGRN. FORTGESETZT. WENN ES IM VERLAUF DES UNTERNEHMENS NICHT GELANG MASSE FD–KRAEFTE ZU SCHLAGEN, SO IST ES DOCH, INSBESOND. DURCH MASSENEINSATZ DER CETNIKS GELUNGEN, FD–ABSICHT, IN RICHTUNG IBAR VORZUSTOSSEN, ZU VEREITELN. UNTER DRUCK EIG. UND CETNIK KRAEFTE BANDEN RAUM SOKOBANJA MIT TLN. UNTER KAMPF MIT ALARMEINHEITEN BAHNLINIE ZAJEZAR KNJAZEVAC RICHTUNG BULGAR GRENZE UEBERSCHRITTEN, MIT MASSE UNTER VERLUSTREICHEN KAEMPFEN MIT CETNIKS BIS IN RAUM ALEKSINAC VORGEDRUNGEN. SEIT 23.7. CETNIKS–GRUPPEN UEBER SAVE NACH SYRMIEN VORGEDRUNGEN UND DORT SEITDEM IM KAMPF MIT KOMM. IM UEBRIGEN SERBIEN OERTL. BANDENTAETIGKEIT, BANAT ANHALTENDE ERNSTSABOTAGE.}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga (26. VII 1944)}} Nakon dva dana, poslat je iz Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Wehrmachta sljedeći dopis: {{izdvojeni citat|Srbija: <br /> Završni izvještaj [o operaciji] „Kehraus“: Uz približno 70 sopstvenih mrtvih iz svih borbenih grupa koje su učestvovale (uključujući četnike), izbrojano 363 mrtva neprijatelja, 464 zarobljenika i dezertera.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=247&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000242.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: <br /> Abschlussmeldung "Kehraus": Bei etwa 70 eig. Toten aller beteiligten Kgrn. (einschl. Cetniks) 363. gez. Fd.–Tote, 464 Gefangene und Überläufer.}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga (28. VII 1944)}} 27. jula 1944, centrali u Berlinu javljali su iz komande Grupe armija »F«: „Srbija: Glavnina snažno potučenih neprijateljskih snaga u operaciji »Keraus«, koja se povukla ka jugu, ponovo je, posle neuspelog pokušaja da se povuče u oblast Albanije, napadnuta od strane Borbene grupe »Dizener« i četnika u prostoru jugoistočno od [[Medveđa|Medveđe]]. Gubici neprijatelja u akciji »Keraus« na dan 24. i 25. 7.: 29 mrtvih, 302 zarobljena, 8 mitraljeza, 2 minobacača i preko 200 pušaka.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=210&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289463.] <br /> ({{jez-njem|3.) SERBIEN <br /> MASSE DER BEI ”KEHRAUS” STARK ANGESCHLAGENEN UND NACH S AUSGEWICHENEN FD.– KRAEFTE NACH MISSLUNGEN VERSUCH IN ALBAN. GEBIET AUSZUWEICHEN, IM RAUM SO MEDVEDJA DURCH. KGR. DIESENER UND CETNIKS ERNEUT ANGEGRIFFEN. FEINDVERLUSTE ”KEHRAUS” AM 24. U. 25.7.: 29 GEZ. TOTE, 302 GEFANGENE, 8 M. G., 2 GR. W. UEBER 200 GEWEHR.}})</ref> Sjutradan, sumirani su rezultati ove operacije: „U Srbiji operacija »Keraus« je postigla potpuni uspeh; neprijatelj je bio prinuđen da izmakne u pravcu juga. Pošlo nam je za rukom da prodorom u pravcu Ibarske doline osujetimo njegovu nameru.“<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/> Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka za 30. jul 1944, takođe upućen Vrhovnoj komandi njemačkog Wehrmachta, bilježi da jedinice JVuO nastavljaju davati doprinos naporima okupatora u slamanju ofanzive koju je NOVJ poduzela u južnoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Prilikom nastavljanja čišćenja u operaciji »Keraus«, dijelovi neprijateljskih snaga istočno od [[Lebane|Lebana]] prodrli su u pravcu sjevera. Glavnina je napadnuta u prostoru Lebana od strane Borbene grupe »Dizener« i četnikâ. 5. policijski puk (bez III bataljona) stupio je u akciju sa istoka. Borbene grupe 27. bugarske divizije (5 bataljona) ponovo će stupiti u akciju 31. 7. u cilju naknadnog čišćenja iz doline Toplice u pravcu juga. Neprijateljski gubici — 27. 29. 7. Kod Borbene grupe »Dizener« i četničke grupe »Vajel«: 117 izbrojanih mrtvih [neprijatelja], 604 zarobljenih; zaplijenjeno 9 mitraljeza, 5 automobila, 5 minobacača, 560 pušaka, 6 radio-uređaja, velike količine municije i [vojne] opreme svake vrste.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=221&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6289474—6289475.] <br /> ({{jez-njem|"3.) SERBIEN: <br /> BEI NACHSAEUBERUNG ”KEHRAUS” TLE. FD–KRAEFTE O LEBANE NACH N VORGEDRUNGEN. MASSE RAUM S LEBANE DURCH KGR. DIESENER UND CETNIKS ANGEGRIFFEN. POL. RGT. 5 OHNE ROEM 3. ) VN O ANGESETZT. <br /> KGR. 27. BULG. DIV. (5 BTLNE) ANTRITT 31. 7. ERNEUT ZUR NACHSAEUBERUNG AUS TOPLICA – TAL NACH S. FEINDVERLUSTE 27.<br /> 29.7.: BEI KGR. DIESENER UND CETNIK–GRUP[P]E WEYEL: 117 GEZ. TOTE, 604 GEFANGENE, 9 MG, 5 M PI, 5 GR W., 560 GEWEHRE, 6 FUNKGERAETE, GROSZE [sic!] MENGEN MUN. UND GERAET ALLER ART.}})</ref>}} Nakon što je krajem jula i početkom avgusta 1944. došlo do »naknadnog čišćenja«<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1028&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000886.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: <br /> Nachsäuberung "Kehraus" Fd.–Kräfte beiderseits Lebane gegen Bulgaren, die hohe Verluste an Waffen und Vermissten, nach N vorgedrungen. <br /> Absicht: Zerschlagen Fd.–Kräfte beiderseits Strasse Medvedja – Lebane mit Kgr. Diesener, Tln. Cetnikgruppe Weyel und 5 Btln. 27.bulg.Div."}})</ref> u ovoj operaciji, 6. VIII Vrhovna komanda Wehrmachta zaključuje: {{izdvojeni citat|Srbija: Protiv neprijateljskih raštrkanih grupa koje su prodrle prema istoku i na mnogim mestima prešle Ibar upućeni su delovi četničke grupe »Vajel« iz prostora Brus u pravcu planine Kopaonik. Operacija »Keraus« je završena.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=266&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289519.] <br /> ({{jez-njem|"3.) SERBIEN: GEGEN DIE AN MEHREREN STELLEN UEBER IBAR NACH O VORGEDRUNGENE FDL. SPLITTERGRUPPE TLE. CETNIKGRUPPE WEYEL AUS RAUM BRUS RICHTUNG KOPAONIK– GEBIRGE IM VORGEHEN. <br /> ”KEHRAUS” BEENDET.}})</ref>}} Komanda Jugoistoka obavještava 11. avgusta 1944. da se Rasinsko-toplička grupa korpusa JVuO, pod komandom potpukovnika Dragutina Keserovića, i formalno stavila pod komandu njemačkog Wehrmachta tokom [[Topličko-jablanička operacija 1944|Topličko-jablaničke operacije]]: {{izdvojeni citat|Situacija kod Borbene grupe Diesener mirna. Četnička grupa Keserovića se dobrovoljno stavila pod komandu Borbene grupe Diesener. Obnovljen napad na neprijateljske snage južno od Lebana uslijediće 13. VIII.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=288&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289541: Dnevni izvještaj komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 10. augusta 1944 (11. august 1944.).] <br /> ({{jez-njem|"C ) LAGE BEI KGR. DIESENER RUHIG. <br /> CETNIK–GRUPPE KESEROVIC FREIW. UNTER BEFEHL KGR. DIESENER GETRETEN. <br /> ERNEUTER ANGRIFF GEGEN FD– KRAEFTE S LEBANE LAEUFT AM 13.8. AN."}})</ref>|Izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Vermahta za 10. avgust 1944. godine}} Neposredna četničko-nemačka operativna saradnja ponovila se i prilikom nemačkih operacija [[Operacija "Trumpf"|"Trumpf"]] i [[Operacija "Halali"|"Hallali"]] u jablaničko-topličkoj oblasti protiv [[21. srpska divizija NOVJ|21]]. [[22. srpska divizija NOVJ|22]]. [[24. srpska divizija NOVJ|24]]. i [[25. srpska divizija NOVJ|25]]. divizije NOVJ tokom jula i avgusta 1944. {{izdvojeni citat|Ministar [[Nojbaher]] konstatuje da je premijer [[Milan Nedić|Nedić]] — ukazujući na neudovoljene zahteve za oružjem ponovno izrazio nameru da demisionira — verno služio nemačkim interesima. Slično je i s Mihailovićem, koji se do danas trudio da ne zauzme neprijateljsko držanje prema okupatoru. To isto Važi i za ostale vodeće Srbe, koji su se, pod parolom »Dajte nam oružje — onda pripadamo Vama«, lojalno držali.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_231.htm Zabeleška obaveštajne grupe nemačkih komandi na Jugoistoku od 30. avgusta 1944. sa savetovanja u štabu komande Jugoistoka o aktuelnim pitanjima saradnje sa Dražom Mihailovićem i razvoju celokupne situacije na području Jugoistoka]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=980&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000974—000978.] <br /> ({{jez-njem|"Hierzu stellt Minister Neubacher fest, dass Ministerpräsident Nedic – der unter Hinweis auf die unerfüllten Waffenwünsche erneut Rücktrittsabsichten geäussert habe – in gutem Glauben zur deutschen Sache handelte. Ähnlich verhält es sich bei DM, der sich bis heute bemüht habe, keine feindselige Haltung dem Okkupator gegenüber einzunehmen. Das gleiche gilt für die anderen führenden Serben, die sich unter dem Motto: "Gebt uns Waffen – dann gehören wir zu Euch!" loyal verhalten hätten."}})</ref>|Nemački obaveštajni izveštaj od 30. avgusta 1944.}} Ove tri operacije (»Kehraus«, »Trumpf« i »Halali«) poznate su u jugoslovenskoj vojnoj istoriografiji pod objedinjenim nazivom '''Topličko-jablanička operacija'''. Cilj antipartizanske koalicije bio je sprječavanje prodora Operativne grupe divizija NOVJ preko masiva [[Kopaonik]]a i njenog spajanja sa partizanima u Toplici i Jablanici. Budući da njemački okupator na tlu Srbije nije raspolagao frontovskim, već policijskim i teritorijalnim trupama, najznačajniju ulogu okupator je namijenio četnicima generala Mihailovića (4. grupa jurišnih korpusa JVuO, Rasinsko-toplička grupa korpusa, Južnomoravska grupa korpusa). Major Erich Weyel je za vrijeme izvođenja operacije boravio u štabu potpukovnika Račića. U okviru operacije bilo je angažovano između 10.000 i 14.000 četnika.<ref>Gaj Trifković, ''The Key to the Balkans: The Batlle for Serbia 1944.'', str. 537.</ref> Ovo predstavlja najveći broj do tada angažovanih srbijanskih četnika u nekom vojnom poduhvatu.<ref name="yuhistorija.com"/> === Desant na Drvar (1944) === {{main|Desant na Drvar}} Za [[Desant na Drvar]] (operacija »Rösselsprung«), preduzet maja i juna 1944, komanda [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]] je angažirala oko 16.000 njemačkih vojnika i tri hiljade [[Momčilo Đujić|Đujićevih]] četnika.<ref name="Pop izdaje">[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.]</ref> Četnici su bili dragoceni kao nemački informatori, pa su upravo oni doneli Nemcima tačan podatak o lokaciji Titovog štaba: {{izdvojeni citat|Prema četničkim podacima, Tito se nalazi u drvarskoj pećini, prema drugim izvorima u Oštrelju sjeverno od Drvara.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=459&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000455.] <br /> ({{jez-njem|"IIc: Tito nach Cetnikmeldg. in Höhle Drvarska Pecina bei Drvar, nach anderer Meldg. in Ostrelj N Drvar."}})</ref>|Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog korpusa]] za 10. mart 1944.}} U izvještaju 2. oklopnoj armiji iz [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], poslatom 19. maja 1944. godine, navedeno je da će četničke jedinice biti u potpunosti podređene njemačkom Wehrmachtu u ovoj operaciji: {{izdvojeni citat|''Telegram K-di 2. okl. armije'' Tiče se: »Reselšprunga« [...] 7) Ojačani 105. SS-izv. bat. sa potčinjenim 369. izv. bat. napada X-dana, nastupajući od Livna duž Livanjskog polja preko Bosanskog Grahova na Drvar, sprečava neprijateljske proboje prema jugoistoku i razbija neprijateljski komandni aparat. U Bosanskom Grahovu naši četnici, u Drvaru naši padobranci.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_63.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. maja 1944. Komandi 2. oklopne armije o izvršenim pripremama i zadacima potčinjenih jedinica za operaciju »Reselšprung«]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=724&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frames no. 000715—000716.] <br /> ({{jez-njem|"Fernschreiben An PzAOK 2 <br /> Betr. Rösselsprung <br /> 7.) Verstärkte SS–AA 105 mit unterstellter AA 369 stösst am X–Tag antretend von Livno entlang Livanskopolje über Bosn.Grahovo auf Drvar vor, verhindet feindl. Ausbruch nach Südosten und zerschlägt feindl. Führungsapparat. In Bosn.Grahovo eigene Cetniks, in Drvar eigene Fallschirmjäger."}})</ref>}} Komanda Druge oklopne armije je uzvratila XV brdskom armijskom korpusu dopisom od 21. maja 1944. iz kojeg se zaključuje da se četnici nalaze pod komandom majora Ernsta Benescha iz divizije [[Brandenburger]], kao i da se za njih počeo koristiti službeni naziv »[[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|Hrvatska borbena zajednica]]«: {{izdvojeni citat|1) Crveni komandni centar u Drvaru (po svoj prilici Vrhovni štab Tito, u Drvaru, na staroj stočnoj pijaci, Američka vojna misija Trninić Breg, u Prnjavoru Engleska vojna misija, preostala Ruska misija neotkrivena). Treba računati sa mesnim obezbeđenjem, pre svega na visovima severoistočno, istočno i zapadno od Drvara, u datom slučaju i na protivvazdušnu odbranu. Dalji podaci o neprijatelju postepeno se saopštavaju komandantu 500. padobranskog lov. bat. od strane Ic K-de 2 okl. armije i majora Beneša. 2) Operacija »Reselšprung« treba da ukloni crveni komandni centar oko Drvara. Komandovanje »Reselšprung«: XV brd. AK, istaknuto komandno mesto Bihać. Za operaciju »Reselšprung« nastupaju X-dana (spuštanje padobranskog lov. bat.) na Drvar: [...] d) Ojačana Borbena grupa 1. puka »Brandenburg« (bez 1. bat.) sa potčinjenom Hrvat. borbenom zajednicom, od Knina na Bosansko Grahovo, odatle u više borbenih grupa protiv linije Prekaja (14 km ji. od Drvara) — Drvar. Zadatak: Doček bandi i štabova koji se povlače prema jugu. Grupe nose maskirno odelo. 3) 500. SS-padobranski lov. bat., komandant šturmbanfirer Ribka, sa potčinjenom SS-padob. nast[avnom] četom (očekuje se konačno odobrenje [[Heinrich Himmler|rajhsfirera SS]]), 40 ljudi odreda »Beneš« i 6 ljudi kontraobaveštajne službe spuštaju se X-dana, u trenutku što je moguće ranije, u crveni komandni centar Drvar i uklanjaju munjevitim napadom naročito Vrhovni štab Tito, kao i ostale crvene komandne štabove i savezničke, odnosno ruske vojne misije.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_66.htm Naređenje Komande 2. oklopne armije od 21. maja 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa za dejstva u operaciji »Reselšprung«]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=698&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frame no. 000690.] <br /> ({{jez-njem|"1.) Rotes Führungszentrum in DRVAR (voraussichtlich Hauptstab TITO DRVAR am alten Viehmarkt, amerik.Mil.Missionen TRNIC BREG, in PRNJAVOR engl.Mil.Mission, Verbleib russ.Mission nicht geklärt). Mit örtlichen Sicherungen, vor allem auch auf den Höhen NO, O und W DRVAR, gegebenenfalls auch mit Flak, ist zu rechnen. Weitere Feindfeststellungen werden an Kdr. Fallschirmjäg.Btl.500 durch Pz.AOK.2 I c und Major BENESCH laufend übermittelt. <br /> 2.) Das rote Führungszentrum um DRVAR soll durch das Unternehmen "RÖSSELSPRUNG" ausgeschaltet werden. <br /> Führung "RÖSSELSPRUNG": XV.Geb.AK., vorgeschobener Gefechtsstand BIHAC. <br /> Zu "RÖSSELSPRUNG" treten am x–Tag (Absprungtag des Fallschirmjäg–Btl.) auf DRVAR an: <br /> d) Kampfgruppe verst. 1.Rgt.Brandenburg (ohne I.Btl.) mit unterstellten kroat. Kampfgemeinschaften von KNIN auf BOS.GRAHOVO, von dort in mehreren Kampfgruppen gegen Linie PREKAJA (14 SO DRVAR) – DRVAR. Auftrag: Auffangen von nach Süd ausweichenden Banden und Stäben. Gruppe trägt Tarnbekleidung. <br /> 3.) SS–Fallschirmjäg.Btl.500, Führer Sturmbannführer RYBKA mit unterstellter SS–Fallsch.Ausb.Komp. (endgültige Genehmigung Reichsführer SS steht noch aus), 40 Mann Abt. BENESCH und 6 Mann Abwehr landet am X–Tag zum frühest möglichen Zeitpunkt in roten Führungszentrum DRVAR und schaltet in blitzatrigem Zugriff insbesondere den Hauptstab TITO sowie weitere rote Führungsstäbe und allierte bzw. russ.Mil.Missionen aus."}})</ref>}} U izvještaju poslatom 12. juna 1944, oficiri 1. puka »Brandenburg« kritički su se osvrnuli na doprinos u borbi četničkih jedinicâ (i ovdje nazvanih »Hrvatska borbena zajednica« — ''Kroatische Kampfgemeinschaft (KKG'')) tokom operacije »Rösselsprung«. I pored toga, njemački oficiri, što je čest običaj tokom okupacije Jugoslavije, ističu vrijednost davanja pravovremenih i kvalitetnih informacija od strane pripadnika JVuO: {{izdvojeni citat|10.) Saradnja sa jedinicama K.K.G. neprestano nailazi na poteškoće usljed nedisciplinovanosti njihovog ljudstva, haotične unutrašnje političke situacije i problema sa snabdijevanjem hranom i — prije svega — municijom. Njihova velika brojnost nema nikakvog značaja prilikom ozbiljnih borbenih dejstava. Jedina korist koju je puk imao od prisustva ovih jedinicâ ogledala se u tome što je bio stalno obavještavan o kretanju neprijatelja i njegovoj približnoj jačini, čime mu je bilo omogućeno da pojača vlastite mjere sigurnosti. Stoga se prilikom planiranja ofanzivnih dejstava [puk] mora isključivo osloniti na sopstvene borbene snage.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=739&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frame no. 000731.] <br /> ({{jez-njem|"10.) Die Zusammenarbeit mit den K.K.G. stösst immer wieder auf Schwierigkeiten auf Grund der Undiszipliniertheit ihrer Angehörigen, Verwirrung der innerpolitischen Verhältnisse und in Fragen der Versorgung mit Verpflegung und vor allem mit Munition. Die hohe Zahl ihrer Kopfstärke hat keinerlei Bedeutung bei ernsthaften Kampfhandlungen. Den einzigen Nutzen, den das Regiment durch die Anwesenheit dieser Verbände hatte, bestand darin, daß das Regiment laufend über den Stand der Feindbewegungen und die ungefähre Stärke des Gegners orientiert war und die eigenen Sicherungen damit verdichten konnte. Beim Ansatz eigener Angriffs–Unternehmen darf deshalb nur mit eigener Gefechtsstärke gerechnet werden."}})</ref>}} Nemci su nakon operacije ocenili da četnici izviđačke zadatke izvršavaju besprijekorno, vođstvo im je dobro, ljudstvo naviklo na fizičke napore. Nemci zaključuju da su im četnici "neophodni su pri osiguranju komunikacija, posebno zbog pomanjkanja vlastitih trupa".<ref>NAW, T-314, Roll 566, 000048-9: Izvještaj obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa o rezultatima formiranja „Hrvatskih borbenih grupa“ (30. juni 1944).</ref> === Mihailovićeva ponuda Nemcima (1944) === {{Poseban članak|Ponuda Draže Mihailovića Adolfu Hitleru}} [[Datoteka:First Vrede sa četnicima.jpg|thumb|Nemački kapetan von Wrede i četnički komandanti kapetan [[Nikola Kalabić]], major [[Dragoslav Račić]] i kapetan [[Neško Nedić]], nakon potpisanog sporazuma o zajedničkoj borbi protiv partizana, u Topoli 11. avgusta 1944. (''nemački izvor'')<ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_536.jpg Wredeova zabeleška str.1]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_537.jpg Wredeova zabeleška str.2]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_538.jpg Wredeova zabeleška str.3]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_539.jpg Wredeova zabeleška str.4]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>]] Tokom jula i avgusta [[1944]]. intenzivirani su kontakti između predstavnika nemačke komande Jugoistoka [[Herman Nojbaher|Nojbahera]], predsednika vlade [[Milan Nedić|Nedića]] i predstavnika Mihailovića.<ref>[http://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B8%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%83_%D1%81_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_14.7.1944. Nemački izveštaj o razgovoru s četnicima od 14.7.1944]</ref> Njemačka strana je nakon sastanka između predstavnika Obavještajnog odjeljenja komandanta Jugoistoka i trojice visokih oficira JVuO, Mihailovićevih izaslanika ([[Dragoslav Račić]], [[Neško Nedić]] i [[Nikola Kalabić]]), održanom u Topoli 11. avgusta 1944, na osnovu ponude JVuO zaključila da se „političko zauzimanje stava Draže Mihailovića i njegovog pokreta potpuno izmenilo. Oni su spremni da u potpunosti sa nama sarađuju“. Mihailovićevi izaslanici su stavili do znanja da je za JVuO najvažnije objedinjavanje domaćih antikomunističkih snaga, opšta mobilizacija i „stvaranje jedne srpske nacionalne armije za uništenje komunizma u Srbiji“. Pošto je za ostvarenje tog cilja bila neophodna njemačka dozvola i naoružanje, JVuO je bila spremna da se obaveže na lojalnost i vjernost okupatoru.<ref name="yuhistorija.com"/> Rittmeister Fürst von Wrede citira riječi četničkih oficira sa sastanka: {{izdvojeni citat|»Srbi, koje vi niste poznavali, ipak se bore za vas. Mi se obavezujemo našom časnom oficirskom rečju da ćemo biti verni. Pokret Draže Mihailovića je spreman da dâ sve garancije koje Nemci budu zahtevali. '''Naše smrtno neprijateljstvo protiv komunizma je najbolja garancija naše vernosti'''. Nas ne interesuje budućnost, svejedno kako će se rat završiti, mi smo odlučili, ako tako mora biti, da viteški propadamo.«<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_227.htm Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 11. avgusta 1944. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića o uslovima za sastanak Draže Mihailovića sa Nojbaherom]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000502.] <br /> ({{jez-njem|"Die Serben, die Ihr nicht bekannt habt, aber kämpfen für Euch. Wir verpflichten uns mit unserem Offz.Ehrenwort, dass wir treu sein werden. Die DM—Bewegung ist bereit, sämtliche von den Deutschen verlangten Garantien zu geben. Unser Todfeindschaft gegen den Kommunismus ist die beste Garantie für unsere Treue. Die Zukunft interessiert uns nicht, gleichgültig wie der Krieg ausgehen mag, wir sind entschlossen, wenn es sein muss, ritterlich zugrunde zu gehen."}})</ref>}} Rittmeister Fürst Wrede je sumirao predloge predstavnika Draže Mihailovića na sledeći način: {{izdvojeni citat| 1. DM želi da razgovara sa opunomoćenikom [[Hitler|firera]] za jugoistočni prostor. 2. On teži okupljanju svih nacionalnih srpskih snaga. 3. Mobilizacija i naoružavanje svih za oružje sposobnih Srba za borbu protiv komunizma. Naoružavanje i vođstvo pod nemačkim Vermahtom. 4. DM moli da sam ostane u ilegali. 5. Pripadnici DM—pokreta ne treba da budu u nemačkim uniformama. 6) Mesto sastanka ne treba ni u kom slučaju da bude Beograd ili neki veći grad.<ref name="B0_11 1944">[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_11.8.1944. Nemački zapisnik sa pregovora sa četnicima 11.8.1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000502—000503.] <br /> ({{jez-njem|"1.) DM wünscht mit dem Bevollm. des Führers für den Südostraum zu sprechen. <br /> 2.) Er fordert Zusammenschluss aller nat. serb. Kräfte. <br /> 3.) Mobilisierung und Bewaffnung aller waffenfähigen nat. Serben zum Kampf gegen den Kommunismus. Ausrüstung und Führung durch die deutsche Wehrmacht. <br /> 4.) DM bittet selbst illegal bleiben zu können <br /> 5.) Die Angeh. der DM–Bewegung sollen nicht in dt. Uniform gekleidet werden. <br /> 6.) Ort der Zusammenkunft soll keinesfalls Belgrad oder eine grössere Stadt sein."}})</ref>}} O saradnji sa četnicima Draže Mihailovića u jednoj se njemačkoj preporuci s početka avgusta 1944. navodi: {{izdvojeni citat| ''Saradnja sa četničkim bandama'' Komandantu Jugoistoka upućen je dopis Ob. od./oficir Abvera str. pov. br. 6161/44, u vidu naređenja, o isporuci oružja i municije četničkim bandama i o saradnji između nemačkih operativnih jedinica i pojedinih lojalnih četničkih bandi u cilju zajedničke borbe protiv komunističkog neprijatelja. Postavljanjem oficira za vezu u četničkim bandama treba njihovo držanje stalno nadzirati.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1035&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000893.] ({{jez-njem|"Zusammenarbeit mit Cetnik—Banden. An den Mil.Befh. Südost ergeht mit Ic/AO Nr. 6161/44 g. Kdos. v. 2.8.44 ein Befehlschreiben über die Belieferung der Cetnikbanden mit Waffen und Munition und über die Zusammenarbeit zwischen deutschen Verbänden und einzelnen lojal erscheinen den Cetnik—Banden für Zwecke des gemeinsamen Kampfes gegen den kommunistischen Feind. Durch Abstellung von Verbindungsoffzen.zu den Cetnik—Banden ist deren Verhalten laufend zu überwachen."}})</ref>}} U večernjem izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 16. avgusta 1944, prenosi se vijest da je general Draža Mihailović, u koordinaciji sa predsjednikom srpske vlade generalom Milanom Nedićem, pred okupacione vlasti iznio ponudu o »potpunom potčinjavanju četničkih jedinica«: {{izdvojeni citat| Srbija: Sporazumno sa Nedićem, Draža Mihailović je ponudio nemačkom komandovanju potpuno potčinjavanje četničkih jedinica. Pored postojanja problema davanja talaca, unutrašnjih srpskih suprotnosti i ponude za lični dogovor Draže Mihailovića sa specijalnim opunomoćenikom Ministarstva inostranih poslova, sada postoji samo zahtev za oružje za zajedničku borbu. Srpska vlada je jednovremeno zamolila prijem kod komandanta Jugoistoka i verovatno će tom prilikom biti iznesena i namera o njenoj ostavci.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1090&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000948.] <br /> ({{jez-njem|"In Übereinstimmung mit Nedic hat DM dtsch. Führung volle Unterstellung der Cetnik Verbände angeboten. Bei Geiselgestellung, Einstellung alle Innerserbischen Gegensätze und Angebot persönlicher Aussprache DM mit Sonderbevollm.Ausw.Amtes liegt allein Waffenforderung für den gemeinsamen Kampf vor. Serbische Regierung hat zugleich um Empfang bei Mil.Befh. Südost ersucht und wird dabei voraussichtl. Rücktrittsabsicht vortragen."}})</ref>}} Povodom Mihailovićevog predloga, 17. i 18. avgusta je održan sastanak na najvišem nivou u nemačkoj komandi Jugoistoka. Tu su još jednom sumirani Dražini predlozi: {{izdvojeni citat| a) Bezuslovno obećanje, da nijedan nemački vojnik neće biti napadnut od četnika. Davanje talaca. b) Zajednička borba isključivo protiv komunista u cilju uspostavljanja mira i reda. Nemci i četnici ne moraju biti neprijatelji. c) Neprijatelj br. 1 su komunisti i svi oni koji ih podržavaju ili ne sadejstvuju u borbi protiv komunista. d) Draža Mihajlović moli da ga se privuče organizovanju Srpskog dobrovoljačkog korpusa i organizovanju Dobrovoljačkog korpusa. e) Bilo kakva veza s partizanima je nemoguća. f) Draža Mihailović moli da se stvori prijateljskije raspoloženje, da bi se oslobodilo četnike, koji su uhapšeni u Srbiji, bez posredovanja četnika. g) U slučaju invazije nema borbe protiv Nemaca. Borba protiv komunista će se produžiti. Četnici hoće da spreče vezu partizana s invazionim trupama. h) Draža Mihajlović nema veze s Englezima. On i ne želi više da je ima, odgovarajući engleskom držanju prema srpskom narodu.<ref name="ReferenceB">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVICA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=581&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000576—000577.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Das Verhandlungsangebot des DM sieht folgende wesentlichen Punkte vor: <br /> a) Unbedingtes Versprechen, kein deutscher Soldat werde von Cetniken überfällen. Geiselgestellung. <br /> b) Gemeinsamer Kampf ausschliesslich gegen Kommunisten zur Herstellung von Ruhe und Ordnung. Deutsche und Cetniken brauchen nicht Feinde zu sein. <br /> c) Feind Nr. 1 sind Kommunisten und alle, die sie unterstützen oder im Kampfe gegen Kommunisten nicht mitwirken. <br /> d) DM bittet, ihn zu Ausbau des SFK und Aufbau Freikorps heranzuziehen. <br /> e) Irgendeine Verbindung mit Partisanen ist unmöglich. <br /> f) DM bittet zur Hebung freundschaftlicher Stimmung um Freilassung der in Serbien verhafteten Cetniken ohne Vermittlung der Cetniken. <br /> g) Im Invasionsfall kein Kampf gegen Deutsche. Kampf gegen Kommunisten wird weitergeführt. Verbindung der Partisanen zu Invasionstruppen wollen Cetniken verhindern. <br /> h) DM ohne Verbindung zu Engländern. Er will auch keine mehr haben, entsprechend engl. Verhalten gegen serb. Volk."}})</ref>}} Jedan iskaz<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=585&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000580.] ({{jez-njem|"Durchführung der Zusammenarbeit mit dem Cetnik–Banden, Ausbildung und Führung im Kampf wird den in erster Linie hierfür zuständigen Sicherheitsdienst und SD übertragen. Dieser ist allein für die politische Kampfführung vorgesehen, hat die engsten Verbindungen zu den Cetniks und führt in einem Raume, der als eine Art Heeresgebiet Domäne des Sicherheitsdienstes und des SD ist."}})</ref> sa ovog sastanka ubjedljivo svjedoči o uspostavljenim tijesnim vezama između [[Sicherheitsdienst|njemačkih obavještajnih struktura]] i četničke Vrhovne komande: {{izdvojeni citat|Sprovođenje sadejstva s četničkim bandama, obuka i komandovanje u borbi biće preneti Službi obezbeđenja i SD koji su u prvom redu nadležni za ovo. Ta je služba isključivo predviđena za političko vođenje rata, '''ima najuže veze s četnicima''' i komanduje na jednom određenom području, koje je, kao neka vrsta vojnog područja, domen Službe obezbeđenja i SD.<ref name="ReferenceB">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVICA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ]</ref>|Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 18. avgusta 1944. povodom ponude Draže Mihailovića za saradnju u borbi protiv NOVJ}} U izvještaju poslatom 20. avgusta 1944. godine iz Operativnog odjeljenja [[Beograd]] [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], navodi se da je za prijem kod vođe [[Treći Reich|Reich]]a [[Adolf Hitler|Adolfa Hitlera]] pripremljen zajednički referat feldmaršala [[Maximilian von Weichs|Maximiliana von Weichsa]], komandanta Jugoistoka i specijalnog opunomoćenika Ministarstva inostranih poslova na Jugoistoku [[Hermann Neubacher|Hermanna Neubachera]], na temu ''saradnje sa Dražom Mihailovićem i buduće politike u Srbiji'', kao i da je sa ovim upoznat feldmaršal [[Wilhelm Keitel]].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1114&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frames no. 000971—000972.]</ref> Tog je dana sačinjena i službena bilješka u kojoj je sadržan sljedeći prijedlog: {{izdvojeni citat|Po predmetu ponude Nedić — Draža Mihailović, ministar Nojbaher predlaže da se organizacija četničkih jedinica prenese u nadležnost Višeg SS i policijskog vođe u Srbiji. Načelnik štaba komandanta Jugoistoka se saglasio s ovim predlogom.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1114&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000972.] <br /> ({{jez-njem|"In der Angelegenheit Angebot Nedic – DM schlagt Minister Neubacher vor, die Organisation der Cetnik–Verbände dem Höh.SS–Pol.Führer in Serbien zu übertragen. Chef des Gen.Stabes–O.B.Südost ist mit diesem Vorschlag einverstanden."}})</ref>}} Sâm Neubacher je 20. avgusta uputio opširan izvještaj ministru vanjskih poslova Velikonjemačkog Reicha [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]], u kojem je urgirao za prihvatanje ponude Nedić—Mihailović, navodeći da je Nedić garantirao da će se „pokret DM uzdržati od svake neprijateljske radnje protiv Nemaca i da ni u slučaju povlačenja Nemaca iz Srbije neće na Nemce biti ispaljen nijedan metak“. O odnosu Mihailovića i JVuO prema okupatoru od trenutka kada ga je Hitler imenovao ''Specijalnim izaslanikom Ministarstva vanjskih djela za Jugoistok'', Hermann Neubacher piše: {{izdvojeni citat|U pogledu Draže Mihailovića, upućujem na svoje mnogobrojne ranije telegrame. Svoje dosledno antikomunističko držanje dokazao je nedvosmisleno, uprkos najvećem pritisku od strane Engleza, odrekavši se njihove pomoći u naoružanju dok su Englezi istovremeno, preteći naoružavali Tita. Iskustva poslednjih 12 meseci u pogledu njegovog držanja prema nemačkim oružanim snagama, dosadašnje zajedničke borbe na antikomunističkom frontu i dosadašnja ozbiljna ugroženost srpske nacije, koju on priznaje u punom opsegu, smatram dovoljnim osnovom za to da će D. M. održati reč koju nam je dao ako u ovom odlučujućem trenutku budemo pružili preko Nedića odlučujuću pomoć. Spreman sam, posle jednog ličnog razgovora sa D. M., da preuzmem odgovornost za to da nas taj čovek neće napasti s leđa i da će on sam učiniti bezopasnim one elemente svoga pokreta koji su nepouzdani u pogledu nas.<ref>AVII, Mikroteka, NAV, N—T—312, rol. 780, f. 371746.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]</ref>}} Nakon [[Sporazum Nedića i Mihailovića 1944.|sastanka Draže Mihailovića i Milana Nedića]], ugovorenog 13. avgusta 1944. između majora [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]] i [[Dragomir Jovanović|Dragog Jovanovića]] i održanog iste večeri u selu [[Ražani]] kod [[Kosjerić]]a,<ref>Радосав Р. Туцовић, Полицијски репресивни апарат нацистичке Немачке и његови домаћи инструменти: Анализа делатности Драгомира Јовановића и Аугуста Мајснера у окупираној Србији (1941–1944). Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, 2021, стр. 291—292.</ref> stvoreni su uslovi da se sve srpske nacionalističke oružane formacije ''de facto'' stave pod zajedničku komandu. Najviše vojne instance u [[Berlin]]u obavještavaju 25. avgusta 1944. Ministarstvo vanjskih poslova Trećeg Reicha da njihov specijalni izaslanik Neubacher u ujedinjenju „najboljih nacionalnih snaga Jugoistoka“ vidi posljednju šansu da se „nacionalno srpstvo u srcu Balkana suprotstavi boljševicima“, tj. partizanima: {{izdvojeni citat|Srpske nacionalne jedinice su pod Nedićevom komandom, koga priznaje pokret Draže Mihajlovića, spremne za odlučnu borbu protiv komunizma. [...] d) Specijalni opunomoćenik sa punom odgovornošću veruje u Nedićevu lojalnost i u toj prilici vidi poslednju mogućnost da se nacionalno srpstvo suprotstavi boljševicima, e) Davanje odlučujuće pomoći Nediću, specijalni opunomoćenik je uslovio time da se posle ličnog dogovora sa D. Mihajlovićem preuzme odgovornost da ovaj neće udariti Nemcima u leđa. f) Na osnovu Firerovog naređenja od 29. 10. 43. o potrebi borbenog jedinstva protiv komunizma na Jugoistoku, specijalni opunomoćenik zamolio je opštu punomoć za političku mobilizaciju nacionalnog srpstva i istovremeno zatražio od vojnog rukovodstva da se bezodložno da pomoć u naoružanju. [...] Specijalni opunomoćenik zaključuje na osnovu informacije sa grčkog, albanskog i srpskog prostora da je moguća preorijentacija engleske partizanske politike... Zbog toga bi mogao pokret Draže Mihajlovića, koji se danas nudi Nemcima, ponovo da se orijentiše na Engleze. Ovo zahteva vezivanje Draže Mihajlovića i najboljih nacionalnih snaga Jugoistoka na Nemačku, pre no što se Engleska na tom prostoru suprostavi sovjetskom napredovanju sredstvima građanskog rata. Ovo vezivanje je u ovom trenutku najveće izloženosti ovih snaga moguće pa izgleda da je opravdano preuzeti i rizik koji iz toga proizilazi.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_230.htm Obaveštenje generalštaba Vrhovne komande Vermahta od 25. avgusta 1944. ministarstvu inostranih poslova o razgovorima Milana Nedića sa komandantom Jugoistoka o saradnji Draže Mihailovića sa Nemcima u borbi protiv NOVJ]</ref>}} Specijalni nemački izaslanik Hermann Neubacher je ocenio da obećanja Draže Mihajlovića u pogledu lojalnog držanja treba uzeti ozbiljno, pošto je dokazao on "da je toliki antikomunista, da je '''usprkos engleskim ponudama dao prednost prosjačenju kod okupatora''' pred slogom s crvenom stranom".<ref name="ReferenceB"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=575&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000570.] <br /> ({{jez-njem|"D.M. habe zweifellos bewiesen, dass er <br /> 1. Burgfrieden mit Besatzungsmacht halten will und <br /> 2. So sehr Antikommunist ist, dass er trotz Angeboten von englischer Seite einen Bettelgang beim Okkupator der Einigung mit der roten Seite vorgezegen hat. <br /> Zusicherungen D.M.'s auf loyale Einstellung sind ernst zu nehmen, da D.M. in antikommunistischer Frage stets konsequente Haltung eingenommen hat."}})</ref> Ovi pregovori završili su formulisanjem inicijative za formiranje srpske armije od 50.000 ljudi za borbu protiv komunizma kojom bi rukovodio [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]], a koju bi opremila nacistička Nemačka. Pored toga, Hitleru su specijalni izaslanik Neubacher i feldmaršal von Weichs prezentirali situaciju u Srbiji: „Četnici su u Srbiji od marta do avgusta 1944. izgubili u borbama sa komunistima oko 5.000 boraca, a prema nemačkoj okupacionoj sili u poslednje vreme nisu više neprijateljski raspoloženi. Oko 10.000 četnika bore se zajedno sa nemačkim trupama u južnoj Srbiji i to pod komandom nemačkog majora Vajela“.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref> Uz naglasak da će dato oružje „jednom kasnijom prilikom biti upravljeno protiv Nemaca“, vođa [[Treći Reich|Velikonjemačkog Reicha]] je odbacio ovu inicijativu, formulisavši konačnu svoju odluku na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Zaključujući, Führer je ustanovio, da on a) nema ništa protiv “malih taktičkih manevara“ s pokretom DM, b) da zatraženo formiranje armije, koja bi bila jačine 50.000 ljudi, nikako ne bi moglo doći u obzir.<ref name="znaci.org">[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm Službena beleška sa referisanja Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22.8.1944]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=814&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000811.] <br /> ({{jez-njem|"Abschliessend, stellte der Führer fest, daß er <br /> a) gegen "kleine taktische Manöver" mit der DM–Bewegung keine Bedenke habe, <br /> b) daß die Aufstellung der gefordeten 50 000 Mann starken Armee auf keinen Fall in Frage kommen könne."}})</ref>|Službena beleška sa referisanja komandanta Jugoistoka Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22. avgusta 1944. godine}} Ipak, u skladu sa idejom o formiranju srpskog korpusa pod komandom [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]] koji bi se borio na strani Nemaca, [[6. septembra]] [[1944]]. [[Srpska državna straža]] i [[Srpska granična straža]] (ukupno oko 13.000 ljudi) stavljene su pod komandu Mihailovićevog komandanta Srbije generala [[Miroslav Trifunović|Trifunovića]]. Potom su jedinice [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]] i [[Srpska granična straža|Srpske granične straže]] 6. oktobra [[1944]]. sabrane su u Jagodini gde je od njih formiran [[Srpski udarni korpus]] sa tri divizije, koji je brojao oko 6.800 ljudi. Komanda Srpske straže i Granične straže predana je naredbom generala Felbera generalu [[Miodrag Damjanović|Miodragu Damjanoviću]], šefu Nedićevog kabineta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=875&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000871.] <br /> ({{jez-njem|"An den Präsidenten den serbischen Ministerrates Herrn Generaloberst Nedić. Herr Ministerpräsident! <br /> Ich bin damit einverstanden, dass der Generalmajor Damjanović mit der Führung der serbischen bewaffneten Verbände mit Ausnahme des SFK betraut wird. Dieses Korps muss meiner Auffassung noch in den bewährten Händen des General Mušićki [sic] bleiben. Mit dem Ausdruck meiner vorzüglichen Hochachtung."}})</ref> Damjanović je bio i glavni Mihailovićev pouzdanik u Nedićevoj upravi, te su se on i komandanti Straže odmah stavili pod Mihailovićevu komandu. Ove jedinice, preimenovane u Srpski udarni korpus Jugoslovenske vojske u otadžbini, pridružile su se tako drugim četnicima u povlačenju prema Sandžaku. Njihovo je savezništvo ipak bilo nesigurno i ubrzo će se raspasti.<ref>[https://znaci.org/00001/40_74.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNICI SE POVLAČE IZ SRBIJE]</ref> === Bitka za Srbiju (1944) === {{Poseban članak|Bitka za Srbiju 1944.}} [[Datoteka:Četnici i Nemci u Srbiji 1944.jpg|minijatura|Grupa nemačkih vojnika i četnika Draže Mihailovića u vreme proboja u Srbiju 2. proleterske i 5. krajiške divizije NOVJ.]] U povjerljivom izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 26. avgusta 1944. godine, analizirano je stanje na [[Balkansko poluostrvo|Balkanu]] nakon objave rata Trećem Reichu od strane [[Bugarska|Bugarske]] te proglašenja neutralnosti [[Rumunija|Rumunjske]] (i jedna i druga su do tada bile potpisnicama [[Trojni pakt|Trojnog pakta]]), neposredno po ulasku jedinica [[Crvena armija|Crvene armije]] na teritorij dvije države. Oficiri Wehrmachta anticipiraju držanje četnika Draže Mihailovića u novonastaloj, kompliciranoj situaciji: {{izdvojeni citat|Ustanički pokreti na području Balkana – izuzev pokreta Draže Mihailovića – dobit će pojačan zamah, tako da ubrzo treba očekivati prekid svih vlastitih veza s cijelim južnim Balkanom. '''Pokret Draže Mihailovića predstavlja jedinu antiboljševičku organizaciju koja, uz odgovarajuću potporu, može biti dugoročno korisna našim interesima u borbi protiv boljševizma'''.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=874&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000870—000871.] ({{jez-njem|"Darüber hinaus werden die Aufstandsbewegungen im Balkan–Raum – abgesehen von der DM–Bewegung – verstärkten Auftrieb erhalten, so dass in Kürze mit einer Unterbrechung sämtlicher eigenen Verbindungen nach gesamtem Süd–Balkan gerechnet werden muss. Die DM–Bewegung stellt bei entsprechender Unterstüzung die einzige antibolschewistische Organisation dar, die im Kampf gegen den Bolschewismus auf längere Sicht unseren Interessen nutzbar gemacht werden kann."}})</ref>}} [[Bitka za Srbiju 1944.]] je bila zajednički saveznički poduhvat sa ciljem ovladavanja središnjim komunikacijskim prostorom nemačkih snaga na Balkanu. Dejstva na tlu izvršavala je [[NOVJ]], a [[Saveznici]] su obezbeđivali borbeno sadejstvo, snabdevanje i pomoć iz vazduha. Četnici su se u ovim borbama našli direktno na strani [[Wehrmacht]]a. U to vreme, Saveznici su već promenili odnos prema [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevim]] snagama, a njihov prioritet u Jugoslaviji postalo je jačanje snaga [[NOVJ]] u Srbiji.<ref>{{Cite web |title=Ficroj Meklejn: RAT NA BALKANU, glava 11 - NOVI DOGOVOR |url=http://www.znaci.org/00001/1_11.htm |access-date=2023-08-14 |archive-date=2023-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230902100016/https://www.znaci.org/00001/1_11.htm }}</ref> Vrhovni štab NOVJ nameravao je da partizanske snage u Srbiji pomogne prodorom jačih snaga iz [[Bosna|Bosne]] i [[Crna Gora|Crne Gore]]. Nemačka komanda, kao i Mihailović, bili su rešeni da to spreče. Ključnu fazu bitke za Srbiju predstavlja [[Durmitorska operacija|operacija »Rübezahl«]]. Njemačka Komanda Jugoistoka prikupila je za ovu operaciju sljedeće raspoložive snage: {{izdvojeni citat|''Predmet'': Planiranje »Ribecal«,  1.) Snage koje učestvuju: a) Južna grupa: glavni deo 1. brd. div., albanska milicija i delovi SS-divizije »Skenderbeg«, b) Bor[bena] grupa »Jugozapad«: 2 ojačana bataljona 181. peš. divizije sa III/13. SS-puka, c) S[evero] z[apadna] grupa: 2. puk Brandenburg (bez 1 bat.), 3/12. tenk. bat. z. b. V., CDK i četnici (Drinski korpus), d) S[everna] grupa: 14. SS-puk (bez III), e) I[stočna] grupa: Viša k-da III/363. puka, 696. bat. feldžandarmerije, delovi 297. izv. bat., 2/201. brig. jur. topova, f) Grupa »Krempler«, g) Padobranski lov. bat. »Brandenburg«<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=491&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000486.] <br /> ({{jez-njem|"Betr.: Plannung "Rübezahl". <br /> 1.) Beteiligte Kräfte: <br /> a) Südgruppe: Masse 1. Geb. Div., alban. Milizen und Tle. SS–Div. Skanderbeg. <br /> b) Kgr. Südwest: 2 verst. Btlne. 181 J.D. mit III./SS–13 <br /> c) NW–Gruppe: 2. Rgt. Brandenburg (o. 1 Btln.) 3./Pz. Abt. z.b.V. 12, MFK, und Cetniks (Drina–Korps). <br /> d) N–Gruppe: SS–Rgt. 14 (ohne III.). <br /> e) O–Gruppe: Höh. Kdo. mit III./363, Feld Gend.Abt. 696, Tle. A.A. 297, 2./Stu. Gesch.Brig 201. <br /> f) Gruppe Krempler. <br /> g) Fallschirm–Jg.Btl. Brandenburg."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_108.htm Izveštaj Komandanta Jugoistoka od 12. avgusta 1944. Vrhovnoj Komandi Vermahta o sastavu borbenih grupa i njihovim pravcima napada u operaciji »Ribecal«], Zbornik NOR-a, tom XII, knjiga 4, dokument br. 108.</ref>}} [[NOVJ]] je nastojala da koncentriše snage na levoj strani [[Lim (reka)|Lima]] za proboj u [[Srbija|Srbiju]]. Nemačka [[Komanda Jugoistoka (Nemačka)|Komanda Jugoistoka]] je rešila da brani [[Srbija|Srbiju]] aktivnim dejstvima - sprečavanjem pokreta jedinica [[NOVJ]] kroz [[Bosna|Bosnu]] prema zapadu, kao i nizom krupnih i ambicioznih operacija u [[Sandžak]]u i istočnoj [[Bosna|Bosni]] sračunatih na razbijanje koncentracija [[NOVJ]] i njihovo onesposobljavanje za ofanzivna dejstva. Snage [[JVuO]] sa velikim entuzijazmom učestvovale su u ovim operacijama, kao i u onim koje je organizovao nemački komandant [[Srbija|Srbije]] protiv lokalnih partizana i povremenih prodora. Vrhunac ovog sadejstva nastupio je u avgustu [[1944]],<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[Službena beleška oficira Abvera Komande Jugoistoka od 22. avgusta 1944. sa referisanja komandanta Jugoistoka Adolfu Hitleru, http://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230814062743/https://znaci.org/00001/4_12_4_112.htm |date=2023-08-14 }}] Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 112</ref> kada su se odvijala najintenzivnija i najmasovnija dejstva. U izvještaju Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. godine upućenom Vojnoupravnom komandantu Jugoistoka, konstatuje se ozbiljna političko-bezbjednosna kriza uzrokovana uspješnim partizanskim manevrom, tj. prodorom u Srbiju: {{izdvojeni citat|Započeo je očekivani veliki Titov napad na Srbiju. Dok su u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]], na [[Drina|Drini]], pripremljene jedinice bile tako desetkovane našim akcijama da mu tamo samo slabe snage stoje na raspolaganju, dotle je jačim delovima Titovih jedinica, koje su bile u centralnom delu [[Crna Gora|Crne Gore]], oko 3 divizije, pošlo za rukom da upadnu u [[Južna Srbija|južnu Srbiju]] i da pređu dolinu [[Ibar|Ibra]]. One sada u rejonu između Ibra i [[Južna Morava|Južne Morave]], po sjedinjavanju sa tamošnje 3 srpske crvene divizije, ugrožavaju obe glavne saobraćajne arterije prema jugu. Slobodu pokreta ovih, oko 10.000 ljudi jakih i dobro naoružanih, združenih jedinica uspeli smo, istina u teškim borbama i uz mnogo gubitaka, pomoću nemačkih, bugarskih i srpskih snaga (četnici i [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]]) da suzimo; ipak, one su preslabe da bi, s obzirom na otkazivanje bugarskih jedinica, izborile odlučujuće uspehe.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_109.htm Izveštaj Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. komandantu Jugoistoka o vojno-političkoj i privrednoj situaciji u Srbiji]</ref>}} Koliki su značaj najviši okupacioni dužnosnici u Jugoslaviji pridavali upotrebi četničkih jedinicâ u borbi protiv snaga NOVJ, može se zaključiti i na osnovu jedne naredbe od 26. avgusta 1944. godine, koju potpisuje feldmaršal [[Maximilian von Weichs]]: {{izdvojeni citat| ''Naređenje komandanta Jugoistoka'' Suštinski zadatak [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]] i Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od sada pa nadalje jeste dovesti i držati sve četničke jedinice u Srbiji i Crnoj Gori u borbenom dodiru s crvenim snagama, kako im ne bi bilo dopušteno preuzimanje vlastite inicijative, koja bi zbog cjelokupne situacije mogla biti uperena i protiv Njemačke. Odbijanje borbe protiv komunista mora se odmah prijaviti kao prijeteći simptom.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=13&rec=311&roll=191 NARA, T311, Roll 191, frame no. 000007.] <br /> ({{jez-njem|"Befehle OB.Südost <br /> Eine wesentl. Aufgabe Pz.AOk 2 und Mil.Befh.Südost ist ab sofort sämtl. in Serbien und Montenegro stehenden Cetnikverbände in Gefechtsberührung mit roten Kräften zu bringen und zu halten, um sie nicht zu einer eigenen Initiative die in Auswirkung der Gesamtlage auch gegen Deutschland gerichtet sein könnte gelangen zu lassen. Weigerung, dem Kampf gegen den Komm. aufzunehmen, ist als bedrohliches Symptom sofort zu melden."}})</ref>}} Uoči bitke sa partizanima, nemački Wehrmacht je snabdeo četnike svim raspoloživim zalihama italijanskog pešadijskog oružja i municije: {{izdvojeni citat|U nadovezi na dogovor od 15. 8. saopštava se, da se za izdavanje četničkim jedinicama mogu staviti na raspolaganje, u najboljem slučaju, sledeća oružja: 7.000 pušaka 6,5 mm (ital.) sa po 100 metaka, <br /> 50 teš. mitraljeza 8 mm (ital.) sa po 13.000 metaka, <br /> 42 laka bacača 4,5 mm (ital.) sa po 250 metaka. Upozorava se na to, da je time iscrpljena celokupna zaliha italijanske pešadijske municije u domenu Komandanta Jugoistoka i da se nove pošiljke mogu očekivati tek od oktobra 1944. godine i to u ograničenom obimu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=587&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000582.] <br /> ({{jez-njem|"Im Nachgang zur Besprechung vom 15.8. wird mitgeteilt, dass für Ausgabe an Cetnik–Einheiten äusserstenfalls folgende Waffen zur Verfügung gestellt werden können: <br /> 7 000 Gewehre 6,5 mm (i) mit je 100 Schuss, <br /> 50 s.M.G. 8 mm (i) mit je 13 000 Schuss, <br /> 42 le.Gr.W. 4,5 cm (i) mit je 250 Schuss. <br /> Es wird darauf aufmerksam gemacht, dass damit der gesamte Bestand an ital. Inf. Munition im Bereich O.B.Südost erschöpft ist und Neulieferung in beschränktem Maße erst ab Oktober 44 erwartet werden darf."}})</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/4_14_4_228.htm Obaveštenje operativnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 16. avgusta 1944. obaveštajnom odeljenju o odobrenim količinama oružja i municije četničkim jedinicama]</ref>|Obaveštenje komande Jugoistoka o odobravanju oružja i municije četnicima (16. avgust 1944.)}} U nacrtu jednog izvještaja, sastavljenog od strane oficirâ Armijske grupe »F« u ljeto 1944. godine, sumira se iskustvo njemačkih okupacionih organa sa Mihailovićevim četnicima u [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupiranoj Jugoslaviji]]: {{izdvojeni citat|Dosadašnje držanje D.M.-a ima sljedeće karakteristike: a) Aktivna borba protiv komunista u Srbiji, Crnoj Gori i Hrvatskoj, s tim što je ova borba zbog brojčane, a naročito materijalno-tehničke nadmoći komunista, uvijek rizična za snage D.M.-a, b) Neispunjavanje od Saveznika postavljenih specijalnih zadataka, c) Lokalna, ponekad vrlo aktivna saradnja sa njemačkim trupama, obavještajnim i ostalim okupacionim organima, d) Potpuna spremnost za izvršavanje taktičkih instrukcija izdatih od strane njemačkih oficira za vezu, e) Stalno ponavljanje zahtjeva za municijom i oružjem radi borbe protiv komunista, kao nagrada za dokazanu lojalnost.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=970&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000960.] <br /> ({{jez-njem|"Das bisherige Verhalten der DM–Bewegung ist gekennzeichnet: <br /> a) durch eine aktive Kampfführung gegen den kommunistischen Feind in Serbien, Kroatien und Montenegro, die bei zahlenmässiger und vor allem waffentechnischer Überlegenheit der kommunistischen Banden in jedem Falle mit einem besonderen Risiko für die DM–Kräfte verbunden ist, <br /> b) durch die Nichtausführung der von den Allierten generell und im Form von Spezialaufgaben gegebenen Sabotageaufträge, <br /> c) durch eine örtliche, z.Zt. sehr rege Zusammenarbeit der DM–Cetniks mit der deutschen Sicherungstruppe, den Abwehrorganen und den für Ausnutzung des Landes eingesetzten deutschen Dienststellen bezw. deren Organisationen, <br /> d) durch eine absolute Bereitwilligkeit, sich den taktischen Weisungen der deutschen Verbindungsoffiziere zu unterwerfen, <br /> e) durch die wiederholten Versuche, für bewiesene Loyalität Munition und Waffen zum Kampf gegen den kommunistischen Feind zu erhalten."}})</ref>}} Kada su partizani konačno uspeli da se probiju u Srbiju i krenu ka Beogradu, nastupila je panika u redovima okupatora i kvislinga/kolaboracionista: {{izdvojeni citat|Titovi partizani upali su u septembru 1944. u Srbiju i to na više mesta. Zapadni deo Srbije bio je potpuno nezaštićen. Tamo je bio stacioniran samo mali broj nemačkih policijskih jedinica, koje su, zajedno sa četnicima, tu i tamo još vodile borbe. Sa svih strana neprijatelj je krenuo ka Beogradu. U gradu je vladao mir. '''Mi smo sedeli u Beogradu ne na buretu baruta, nego smo se nalazili u njemu'''.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 164–165.</ref>|[[Hermann Neubacher]], “Sonderauftrag Südost”}} U izveštaju od 18. septembra 1944, komandant Jugoistoka feldmaršal Maximilian von Weichs jasno sagledava težinu situacije u kojoj su se našle okupacione snage u Srbiji usljed nezadržive partizanske ofanzive. Von Weichs smatra da se njemačkom vođstvu poput imperativa nameće nastavak saradnje sa Mihailovićevim četnicima: {{izdvojeni citat|Loša situacija u Srbiji: zbog pomanjkanja vlastitih snaga, napredovanje partizana se može još samo usporiti; politika upotrebe četnika pri tome je od nesmanjene važnosti, te će biti nastavljena svim sredstvima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=763&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000758.] <br /> ({{jez-njem|"Es kommt also darauf an, gegenüber den Banden in Serbien weiterhin mit unterlegenen Kräften eine Verzögerungstaktik zu betreiben in der Hoffnung, daß durch innerpolit. Gegensätze oder Versorgungsschwierigkeiten ihre Stoßkraft geschwächt wird. Ein Einspannen noch kampfbereiter Cetniks ist dabei von unverminderter Bedeutung u. wird mit allem Mitteln betrieben."}})</ref>|V. Weichs-ova ocjena situacije od 17.9.44 (18.9.44)}} Četnici su nudili okupatoru sadjejstvo u borbi protiv snaga NOVJ u zamjenu za municiju i naoružanje: {{izdvojeni citat|Više četničkih vođa s područja Beograda nudi se za borbu protiv komunista pri isporuci oružja i municije od strane Nijemaca.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=789&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000784.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: Kampfangebote mehrerer Cetnik–Führer Raum Belgrad gegen Kommunisten bei Waffen– und Munitionslieferung durch Deutsche."}})</ref>|Večernji izvještaj obavještajnog odjeljenja Armijske grupe »F« za 19. septembar 1944. godine}} Krajem septembra 1944, četnici učestvuju s njemačkim jedinicama u borbi protiv partizana u raznim dijelovima Srbije. Tako u zapadnoj Srbiji, [[4. grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]] pod komandom potpukovnika [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]] i trupe Wehrmachta pokušavaju spriječiti prodor snaga NOVJ: {{izdvojeni citat|Zapadna i centralna Srbija: [...] Dijelovi Borbene grupe fon Jungenfeld prebačeni u Šabac, odakle su 26. septembra, u sadejstvu sa četničkom formacijom Račića, vršili napad na [[12. vojvođanski korpus NOVJ|12. korpus NOVJ]] koji nadire s juga.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1027&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 001015.] <br /> ({{jez-njem|"West– und Mittel– Serbien: <br /> Tle. Kgr. v. Jungenfeld nach Sabac verlegt, von dort 26.9. im Zusammenwirken mit Cetnik–Verband Racic Angriff auf von Süd vordringendes XII. rotes Korps."}})</ref>|Tajni dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Wehrmachta od 25. septembra 1944. godine}} Ova elitna četnička formacija pomagala je okupatoru u zapadnoj Srbiji već početkom septembra te godine: {{izdvojeni citat|[[Požega (Srbija)|Požegu]] zauzele vlastite trupe u sadejstvu sa četnicima (Račića).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=247&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000246.] <br /> ({{jez-njem|"Pozega durch eigene Truppe in Zusammenwirken mit Cetniks (Racic) genommen."}})</ref>|Večernji izvještaj Obavještajnog odjeljenja Armijske grupe »F« za 6. septembar 1944. godine}} Pukovnik von Jungenfeld se nalazio na čelu 5. policijskog puka, sa štabom u [[Šabac|Šapcu]]. O saradnji visokih četničkih oficira sa Jungenfeldom, poput komandanta Kolubarskog korpusa JVuO kapetana Milorada Lapčevića, generala [[Svetomira Đukića]], komandanta Severnih pokrajina JVuO (tj. [[Vojvodina|Vojvodine]] i [[Slavonija|Slavonije]]) ili majora Ilije Orelja, u vezi sa planiranjem krupnije operacije protiv snagâ [[NOV i POJ]] u [[Srem]]u avgusta 1944. godine, general Dragoljub Mihailović je bio obaviješten od strane pukovnika Dragomira Radovanovića, delegata Vrhovne komande Jugoslovenske vojske u otadžbini za Vojvodinu: {{izdvojeni citat|Dobro je što je kapetan Lapčević postavljen za komandanta Sremske jurišne grupe, no on je svojim radom za poslednji mesec dana stalno radio sa nemačkim komandantom iz [[Šabac|Šapca]]. On — kapetan Lapčević je izvodio akciju u [[Kupinovo|Kupinskom]] kutu po zapovesti nemačkog komandanta iz Šabca, javno sa njim sedeo obilazio Kupinski kut naravno da su u ovom pogledu sudelovali đeneral Đukić i major Orelj. Major Orelj je potpuno zabrljao. Nezgodno je što se svuda prestavlja za Vašeg Delegata te u ime Vaše onako pijan naređuje i govori. Sve ovo vide ovi naši mladi komandanti koji vode ljude i koji treba da nose ceo teret borbe na svojim leđima. Oni nemogu da dozvole da im neko prebaci da su saradnici Nemaca. Kapetan Lapčević, đeneral Đukić i major Orelj mogli su i trebali da rade, ali samo tajno, a nikako javno svakog dana sedeti u kafani u s. [[Ušće (Obrenovac)|Ušće]] pored puta [[Obrenovac]]—Šabac, još đeneral Đukić sa đeneralskom kapom i t.d. Da umirim ove mlade ljude i da im objasnim da će se ovo zabraniti i da će se ako se šta radi, u buduće tajno raditi, trebalo je dosta vremena i muke.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_37.htm Izveštaj delegata Vrhovne komande za Vojvodinu od 22. avgusta 1944. Draži Mihailoviću o akcijama protiv NOV i POJ u Sremu i o saradnji sa nemačkim trupama]</ref>}} Iz Armijske grupe »F« javljeno je 13. septembra 1944. godine da Mihailovićevi četnici pomažu okupacionoj sili i prilikom defanzivnih akcijâ u zapadnoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Sjeverozapadna Srbija: Noćni napad crvenih bandi na [[Valjevo]] odbijen od strane četnika i vlastitih snaga.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=553&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000550.] <br /> ({{jez-njem|"NW–Serbien: <br /> Nachtangriff roter Banden auf Valjevo durch Cetniks und eig. Kräfte abgeschlagen."}})</ref>|Tajni dnevni izvještaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«) za 13. IX 1944.}} U [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]] četnici su asistirali okupatoru pri zaštiti objekata od strateškog značaja za ratnu privredu Trećeg Reicha, čime je Nijemcima znatno olakšavana eksploatacija rudnih bogatstava u zemlji: {{izdvojeni citat|Napad bandi na rudnik uglja [[Bogovina]] odbijen od strane DM–jedinicâ i mešovite borbene grupe (Landesschützen iz [[Bor]]a i delovi 1. policijskog dobrov. bataljona).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=403&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289656.] <br /> ({{jez-njem|"BANDENANGRIFF AUF KOHLENBERGWERK BOGOVINA DURCH DM–VERBAENDE UND GEMISCHTE KGR (LDS AUS BOR UND TLE. POL. FREIW.BTL. 1) ABGEWIESEN."}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«), 27. VIII 1944. godine}} Načelnik štaba Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO kapetan [[Neško Nedić]] je 13. septembra izdao naredbu kapetanu Vojislavu Markoviću da u najtješnjoj vezi sa njemačkim okupacionim snagama odbace [[1. proleterska divizija|Prvu proletersku diviziju]] prilikom napada na Valjevo: {{izdvojeni citat|Tvoj korpus za sada ostaje za akciju prema Valjevu — prema komunističkoj grupi dejstvuje u Kolubari. Pošto ovu akciju vode uglavnom Nemci to će tvoja uloga biti da naslonom naših i u sporazumu sa njima izvršiš tučenje crvenih sugerišući Nemcima najpogodnija rešenja. Od Nemaca ćeš neposredno da se snabdevaš municijom, a glavni zadatak ti je da prisustvom uz nemačke trupe goniš i hvataš komuniste koje oni razbijaju.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_69.htm Naređenje načelnika štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 13. septembra 1944. komandantu 7. jurišnog korpusa da sadejstvuje s nemačkim trupama u odbijanju napada 1. proleterske divizije NOVJ na Valjevo]</ref>}} Istovremeno, Nijemci otpočinju s izvođenjem [[Operacija Cirkus|operacije »Cirkus«]] ({{jez-njem|Zirkus}}), čiji je cilj bio ovlađivanje [[Kolubara|kolubarskim]] pobrđem. Operacija je počela 24. septembra 1944, uz učešće [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS-divizije »Prinz Eugen«]], [[Brandenburger|1. puka »Brandenburg«]] (bez 1. bataljona), 202. tenkovskog bataljona, dijelova 5. policijskog puka i pripadnikâ Šumadijske i Kolubarske grupe korpusa JVuO.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.pdf Pregled dejstava potčinjenih jedinica vojnoupravnog komandanta Jugoistoka (Armijske grupe »Srbija«) od 23. avgusta do 4. novembra 1944. godine]</ref> Prethodnog dana, ispred Komande Jugoistoka je načelnik štaba Armijske grupe »F« general [[Arthur Winter]] uputio izvještaj kojim najavljuje početak operacije, napominjući da će se i brojne četničke jedinice boriti na strani Wehrmachta: {{izdvojeni citat|Početak "Cirkusa" 24. septembra. [...] Sve naše snage u sjeverozapadnoj Srbiji potčinjene su Borbenoj grupi fon Jungenfeld. U kruševačkom kraju uspješno napredovanje većih četničkih snaga, uz podršku 12. bataljona iz sastava [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]], protiv crvenih bandi u području sjeverozapadno od Kruševca. Pothvat će biti nastavljen sa 6.000 četnika.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=941&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000931.] <br /> ({{jez-njem|"Beginn "Zirkus" 24.9. Durch Aufkl.– Vorstoss 1. Rgt. Brandenburg Arandjelovac stark feindbesetzt festgestellt. Sämtl. eig. Kräfte in NW–Serbien Kgr. v. Jungenfeld unterstellt. Raum Krusevac erfolgreicher Vorstoss stärkerer Cetnik–Kräfte, unterstützt durch 2./Pz.Abt.z.b.V.12 gegen rote Banden Raum NW Krusevac. Unternehmen wird mit 6000 Cetniks fortgeführt."}})</ref>|Povjerljivi izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 23. IX 1944.}} 1. oktobra 1944. godine, potpukovnik Dragoslav Račić i kapetan Neško Nedić naređuju potčinjenim zapovjednicima korpusâ iz sastava Četvrte grupe da, skupa sa njemačkim jedinicama, krenu u pomoć okupatorskom garnizonu u Šapcu koji je blokiran: {{izdvojeni citat|Drugoga oktobra u šest časova polaze u napad nemačke trupe: — Iz Šapca bataljon Brandenburga sa deset bornih kola, koji će se prikupiti na drumu šest kilometara severozapadno od Debrca (no ako most na Oridu bude porušen, ovaj bataljon krenuće na Vladimirce) odakle u 7,30 časova napada u pravcu sela Jalovik. — Iz Obrenovca ojačana četa pešadije sa tri tenka biće spremna za napad u 7,30 časova na Ušću i napašće preko Beljina ka selu Mesarci — Debrcu a potom selu Krniću. — Kolona iz Uba od dve čete pešadije i dva tenka, stoji spremna u sedam časova u Banjanima za napad pravcem selo Kožur — Krnić. Naše trupe će učestvovati sa jedinicama u napadu dok se ne očisti prostor Debrc — Jalovik — Krnić — Kožur, da bi potom produžile marš po zapovesti za prodor od prvog oktobra. NAREĐUJEM: 1. — Drugi jurišni korpus u sedam časova spreman u selu Ušće stupa u vezu sa nemačkom kolonom iz Obrenovca i napada sa njom zajedno. 2. — Treći korpus u sedam časova prikupljen u Banjanima stupa u vezu sa nemačkom kolonom sa Uba i napada sa njom zajedno. 3. — Valjevski korpus sa štabom grupe polazi iz Skele u 7 časova pravac Debrc, gde će se zadržati u rezervi. Radio vezu održavaće jedinice sa Štabom svakog časa.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_79.htm Zapovest Štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 1. oktobra 1944. komandantima 2, 3. i 7. jurišnog korpusa za sadejstvo s nemačkim trupama u deblokadi Šapca]</ref>}} U septembru su kvislinške formacije [[Srpska državna straža|Srpska državna]] i [[Srpska granična straža|granična straža]] preformirane u [[Srpski udarni korpus]] (jačine 6.800), stavljen pod Mihailovićevu komandu.<ref>[http://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.htm Izveštaj komandanta Armijske grupe "Srbija" od 4. novembra 1944] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230714172817/https://znaci.org/00001/4_12_4_168.htm |date=2023-07-14 }}, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 168</ref> U prvoj polovini septembra, četničko-nemačka odbrana [[Srbija|Srbije]] sa zapada doživela je slom usled prodora [[NOVJ]]. Bitka za [[Srbija|Srbiju]] definitivno je rešena tokom oktobra [[Beogradska operacija 1944.|Beogradskom operacijom]], uz sadejstvo [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] sa oklopnim snagama [[Crvena armija|Crvene armije]]. No, i pored toga, JVuO je nastavila sadejstvovati sa Vermahtom: {{izdvojeni citat|Glavni štab DM-a premješten je u Bosnu usljed napredovanja komunista u Srbiji; međutim, povlačenje četničkih snaga iz Srbije u Bosnu još uvijek nije sprovedeno. Uprkos slabijoj borbenoj efikasnosti, Račićevi četnici nastavljaju borbu protiv komunista. Pod jakim komunističkim pritiskom, još se četničkih vođâ, uključujući i one iz ist. Srbije, izjasnilo spremnim za borbu protiv komunista zajedno s njemačkim Wehrmachtom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=101&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame 000095: Izvještaj o neprijatelju u Srbiji, Hrvatskoj, Crnoj Gori i Albaniji (Dodatak za savjetovanje kod načelnika štaba jugoistoka od 2. oktobra 1944.)] <br /> ({{jez-njem|"Der Hpt.Stab DM ist infolge Vorrückens der Kommunisten in Serbien nach Bosnien verlegt worden, ein Abzug von Cetnik–Kräften aus dem Serbischen Raum nach Bosnien hat dagegen noch nicht stattgefunden. Trotz ihrer Unterlegenheit an Kampfwert stehen die Cetniks des Racic weiterhin im Kampf gegen die Kommunisten. <br /> Unter dem starken kommunistischen Druck haben sich weitere Cetnik–Führer, auch aus O–Serbien bereit erklärt, gemeinsam mit der Deutschen Wehrmacht gegen die Kommunisten zu kämpfen."}})</ref>|Izvještaj [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 2. oktobra 1944.}} {{izdvojeni citat|Četnička grupa [[Siniša Ocokoljić|Ocokoljića]] iz istočne Srbije osiguravala je pozadinu Müllerovom korpusu prilikom borbi protiv Rusa u rejonu okuka Dunava–Zaječar.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=568&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000562-000564: Držanje D.M.-četnika u Srbiji (dodatak za izvještaj o neprijateljskim namjerama od 19. oktobra 1944.)] <br /> ({{jez-njem|"Die ostserbische Cetnikgruppe des Ocokoljic hat dem Korps Müller bei den Verteidigungskämpfen gegen die Russen im Raum Donauschleife–Zajecar Dienste zur Freihaltung der rückwärtigen Verbindungen geleistet."}})</ref>|Njemački izvještaj od 19. oktobra 1944.}} Opšta (pozitivna) ocjena o doprinosu četničkih snaga u borbi na strani njemačkog Wehrmachta tokom bitke za Srbiju, data je u izvještaju štaba [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], poslatom 21. avgusta 1944. godine Vojnom zapovjedniku Jugoistoka generalu [[Hans Felber|Felberu]]: {{izdvojeni citat|Njemačko vođstvo u Srbiji je stoga moralo tražiti pomoć većih dijelova četnika Draže Mihailovića. Oni su slabo naoružani i nedavno su teško pogođeni usljed izostanka obuke pojedinačnih boraca. Ipak, dobro su se borili, pretrpjeli su znatne krvave gubitke i mogu se označiti kao bezuslovno antikomunistički.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=985&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000975.] ({{jez-njem|"Die deutsche Führung in Serbien mußte sich daher schon bisher der Mithilfe stärkerer Teile der DM–Cetniks bedienen. Diese sind schlecht bewaffnet und infolge geringer Ausbildung des Einzelkämpfers in der letzten Zeit stark angeschlagen worden. Sie haben sich aber gut geschlagen, erhebliche blutige Verluste zu verzeichnen und können als unbedingt antikommunistisch bezeichnet werden."}})</ref>|Njemačka procjena brojnosti partizanskih, njemačkih i kvislinških jedinica u Srbiji (21. august 1944).}} === Proboj četnika i Nijemaca iz Srbije (1944) === {{Poseban članak|Proboj četnika i Nijemaca iz Srbije|Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)}} [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-J28413, Jugoslawien, deutscher Rückzug.jpg|thumb|Nemački vojnici se povlače iz Srbije.]] Tokom septembra [[1944]]. glavna četnička mobilna formacija u centralnoj i zapadnoj Srbiji, [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa]] pod komandom [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]], skupa sa drugim pridruženim jedinicama, poražena je od nadirućih snaga [[NOVJ]] i potisnuta prema [[Beograd]]u. Ove su jedinice Nemci tokom [[3. oktobra|3]], [[4. oktobra|4.]] i [[5. oktobra]] 1944. vozovima prebacili sa željezničkih stanica Topčider i Ripanj do [[Kraljevo|Kraljeva]].<ref name="ReferenceC">Ratko Parežanin; MOJA MISIJA U CRNOJ GORI, Rim, 1974, str. 17-18.</ref><ref>Radomir Milošević-Čeda: ZAKASNELI RAPORT, Interprint, Beograd, 1996, str. 78-79.</ref> {{izdvojeni citat|Noću, iza ponoći, između 3. i 4. oktobra 1944, krenuli smo iz Beograda, sa železničke stanice u Topčideru... Uveče sam se oprostio sa komandantom Korpusa, generalom Kostom Mušickim... Kod Mušickog je u tom trenutku bio [[Nikola Kalabić]], a u štabu Dobrovoljačkog Korpusa sam primetio i Neška Nedića... Došli su da se dogovaraju sa Dobrovoljačkom komandom i da traže opremu i ostalo. Na brzinu progovorio sam nekoliko reči sa Neškom Nedićem. U vozu su s nama putovali i Kalabićevi četnici. Rekoše nam da idu do Kraljeva, gde se vrši koncentracija četnika za borbu.<ref name="ReferenceC"/>|Nedićev ministar [[Ratko Parežanin]]}} O oštrini borbi koje su se vodile između snaga NOVJ, s jedne, te okupatorsko-kolaboracionističkih jedinica s druge strane, svjedoči i jedan njemački izvještaj neposredno pred [[Beogradska operacija|pad Beograda]]. U izvještaju se apostofira strateški značaj koji je, za odbranu glavnog grada Srbije, predstavljala bojišnica u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]], koju su držale jedinice Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO kojom je komandovao potpukovnik Račić: {{izdvojeni citat|Račićeva jurišna grupa korpusa, koja je u septembru u teškim borbama na savskom zavoju bila potisnuta iz područja Čačak–Požega–Užice zbog napredovanja Titovih snaga u zapadnoj Srbiji ka severu, probila se natrag u područje Užice–Požega–Čačak zapadno ka Drini u pojedinačnim grupama, trpeći velike gubitke, nakon što su nemačke snage raspoređene u ovom području povučene na [[Istočni front]]. Usled nedostatka municije i oružja te u odsustvu nemačkih snaga koje bi ga poduprle, Račić je od tada mogao izvoditi samo manje operacije protiv komunističkih grupa. <br /> Brzo napredovanje Rusa preko doline Morave do saobraćajnice Beograd–Kraljevo potpuno je promenilo situaciju kod četnika. Čini se da je bliski kontakt s nemačkim trupama bio poremećen brzim pokretima nemačkih trupa uzrokovanim borbama, tako da se s te strane teško mogao vršiti bilo kakav kontinuirani uticaj na četnike.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=568&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame no. 000562.] <br /> ({{jez-njem|"Die im September durch den Nordvormarsch der Tito–Kräfte im westserbischen Gebiet aus dem Raum Cacak–Pozega–Uzice in harten Kämpfen gegen den Savabogen zurückgedrückte Sturmkorpsgruppe Racic hat sich nach Abzug der in diesem Raum eingesetzten deutschen Kräfte an die Ostfront wiederum unter starken Verlusten in Einzelgruppen in das Gebiet westlich der Drina und den Ausgangsraum Uzice–Pozega–Cacak durchgekämpft. Wegen Mangel an Munition und Waffen und im Hinblick auf das Fehlen deutscher Kräfte als Rückhalt hat Racic seitdem nur kleinere Aktionen gegen komm. Gruppen durchführen können. <br /> Das rasche Vordringen der Russen über das Moravatal bis zur Straße Belgrad–Kraljevo hat die Lage der Cetniks völlig verändert. Die Tuchfühlung mit der deutschen Truppe scheint durch die im Kampfverlauf notwendig gewordenen raschen deutschen Truppenverschiebungen unterbrochen zu sein, sodass von dieser Seite die Möglichkeit zu laufender Einwirkung auf die Cetniks kaum mehr bestand."}})</ref>|Držanje D.M.-četnika u Srbiji (dodatak za izvještaj o neprijateljskim namjerama od 19. oktobra 1944.)}} U večernjem izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] za 23. oktobar 1944. godine ponovo se pominje da je povučena nova linija [[Istočni front|Istočnog fronta]], kao i da ona prolazi preko teritorije okupirane Srbije i [[Balkan]]a. Iz dokumenta se može zaključiti kako četnička formacija potpukovnika Dragoslava Račića sudjeluje u frontu kao dio osovinskih snagâ, što je njemačkom Wehrmachtu svakako olakšalo povlačenje jedinicâ iz Grčke: {{izdvojeni citat|Istočni front: <br /> Pokušaj očigledno slabijih snaga [neprijatelja] da sa juga opkole našu borbenu grupu zapadno od [[Kriva Palanka|Krive Palanke]]. Uništenje neprijateljske grupe 24 km severoistočno od [[Priština|Prištine]] (300 poginulih neprijateljskih vojnika; uništeno ili zaplenjeno brojno oružje, vozila i vojna oprema). Vazdušno izviđanje ukazuje na pokret jakih snaga iz područja [[Kragujevac|Kragujevca]] ka [[Gornji Milanovac|Gor. Milanovcu]]. Četnička grupa Račića blokira rejon [[Čačak]]–[[Kraljevo]]–[[Požega (Srbija)|Požega]]. Pokreti naših snaga radi povlačenja u oblast severozapadno od [[Beograd]]a i dalje se odvijaju bez ometanja od strane neprijatelja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=655&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame no. 000649.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Abendmeldung vom 23.10.1944. <br /> Ostfront: <br /> Umfassungsversuch eigener Kampfgruppe W Kriva Palanka mit anscheinend schwachen Kräften von S. Vernichtung einer Feindgruppe 24 NO Pristina (300 Feindtote, zahlreiche Waffen, Fahrzeuge und Kriegsgerät vernichtet oder erbeutet). <br /> Aus Raum Kragujevac nach Luftaufklärung Bewegung starker Kräften gegen Grn. Milanovac. Cetnik–Gruppe Racic blockiert Raum Cacak, Kraljevo, Pozega. Eigene Absetzbewegungen Raum NW Belgrad auch weiterhin von Feind nicht verstört."}})</ref>}} O »formiranju novog istočnog fronta« pišu 4. novembra 1944. i feldmaršal [[Maximilian von Weichs]] i general [[Hans Felber]]. U izvještaju koji predstavlja svojevrsni pregled najvažnijih događaja za period avgust—novembar 1944, najviši oficiri Wehrmachta na teritoriji okupirane Jugoslavije računaju da se, pored četnika Draže Mihailovića, na strani Nijemaca u ovom »frontu« bore i [[Ruski zaštitni korpus|RZK]], [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] i [[Srpska državna straža|SDS]], zaključujući da je situacija kritična za okupatora i kolaboracioniste: {{izdvojeni citat|Uprkos mobilizaciji jedinica za uzbunu i koncentraciju neznatnih rezervi, uz bezobzirno ostavljanje otkrivenih širih delova zemlje, prodor Titovih snaga preko Ibarske doline prema jugoistoku Srbije u žestokim borbama nije mogao da bude sprečen. Grupa armija »F« je protiv Titovih snaga, pripremljenih u Crnoj Gori, bacila u borbu 1. brd. div.[iziju]. Izmičući njenom pritisku, druge Titove jedinice su početkom avgusta prešle jugozapadnu granicu Srbije. Isprva je namera vojnoupravnog komandanta Srbije bila da otkloni glavno ugrožavanje u jugoistočnoj Srbiji. U tu svrhu je 28. avgusta Komandi Grupe »Auleb« povereno komandovanje nad svima jedinicama koje su bile angažovane u jugoistočnoj Srbiji. Trebalo je da napad počne posle dovođenja 1. brd. div. iz Crne Gore. Tada je kapitulacija Rumunije od 23. 8. iz temelja izmenila situaciju u političkom i vojničkom pogledu. Na Dunavu i na granici Banata nastao je novi istočni front, a podređene bugarske snage otpale su i koncentrisale su se, napuštajući prostore koje su obezbeđivale, krajem meseca, duž glavne pruge od Velike Plane do Leskovca, u cilju odlaska za Bugarsku. Rus[ke] i srpske, kao i pol.[icijske] dobr.[ovoljačke] jedinice i četničke jedinice, koje su se do tada, uprkos svih razočarenja, borile na strani nemačkog Vermahta, postale su nesigurne, poslednje čak i delom neprijateljske. Situacija je zahtevala momentalnu mobilizaciju svih snaga koje su u tom prostoru stajale na raspolaganju, kao i dovođenje drugih nemačkih snaga iz ostalog jugoistočnog područja i njihovo angažovanje za formiranje novog istočnog fronta.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.htm Pregled dejstava potčinjenih jedinica vojnoupravnog komandanta Jugoistoka (Armijske grupe »Srbija«) od 23. avgusta do 4. novembra 1944. godine]</ref>}} U mjesečnom izvještaju Armijske grupe »F« ({{jez-njem|Heeresgruppe F}}) za oktobar 1944, poslatom Komandi Jugoistoka, konstatuje se da četnici u Srbiji nijesu u stanju održati svoje pozicije bez prisustva njemačkih okupacionih trupâ. Oficiri Wehrmachta tvrde da je „prebacivanje najvećeg dijela četničkih jedinica koje su se nalazile u sjevernoj i istočnoj Srbiji u suštini izvršeno da bi se izbjegli sukobi sa Rusima“, na čiju ih je „podmuklost“ upozorila Vrhovna komanda JVuO: {{izdvojeni citat|U borbi sa snagama 1. komun. korpusa koje su napredovale ka Beogradu, krajem septembra je Rudnički korpus [JVuO] u rejonu Lazarevca (32 km si. od Valjeva) potpuno uništen, dok je Kosmajski korpus uspio da se održi u rejonu sjeverno od Mladenovca (4 km j–ji. od Beograda). Nakon povlačenja njemačkih trupa, budući u nemogućnosti da zadrže dotadašnja operativna područja zbog premoći Rusa i komunista, četničke jedinice koje su se borile u sjeverozapadnoj i centralnoj Srbiji prebačene su do sredine oktobra na područje južno od Zapadne Morave.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&rec=311&roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001138.] <br /> ({{jez-njem|"Die Verlegung des grössten Teiles der in Nord– und Ostserbien befindlichen Cetnik–Einheiten wurde im wesentlichen zur Vermeidung von Zusammenstössen mit den Russen vorgenommem, vor deren Hinterlist das Obkdo. die Stäbe dringend warnte. <br /> Im Kampf mit den auf Belgrad vorgehenden Kräften des I.komm.Korps wurde Ende September das im Raum Lazarevac (32 NO Valjevo) stehende Rudnik–Korps völlig zerschlagen, während das Kosmaj–Korps sich im Raum Nord Mladenovac (4 SSO Belgrad) behaupten könnte. <br /> Angesichts der Unmöglichket, nach dem Abzug der deutschen Truppen die bisherigen Einsatzräume gegen die Übermacht der Russen und Kommunisten zu halten, wurden die in Nordwest– und Mittel– Serbien kämpfenden Cetnik–Einheiten biss Mitte Oktober in den Raum südlich der Westl. Morava verlegt."}})</ref>}} Izbijanje [[Crvena armija|Crvene armije]] na severoistočnu granicu Jugoslavije izazvalo je pometnju u četničkim redovima. Znatan deo četničkih trupa tokom septembra razbijen je od strane NOVJ u zapadnoj Srbiji. Sam [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]] sa manjom grupom boraca je nateran na povlačenje u Bosnu. Neki su pokušali da napadom na Nemce pred sam dolazak Crvene armije ponovo steknu saveznički status ([[Predrag Raković|Raković]], [[Dragutin Keserović|Keserović]], [[Dragoslav Račić|Račić]]), ali je i ovaj pokušaj bio kratkotrajan. Nakon neuspeha, glavnina se krajem oktobra koncentrisala u oblasti Ivanjice. Upravo u tom periodu vrh Armijske grupe E iz Grčke izbio je do [[Novi Pazar|Novog Pazara]]. Četnici su se priključili [[Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak|prodoru Armijske grupe E kroz Sandžak]] u istočnu [[Bosna|Bosnu]]. {{Wikisource|Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.}} {{izdvojeni citat|Draža Mihailović će nastaviti borbu protiv komunizma. Njegove jedinice se već bore sa Titovim trupama i imaju djelomično vezu sa njemačkim jedinicama (pukovnik v. Jungfeld, general Müller). Sada je stvar u tome, kako upotrebiti četničke jedinice kao prethodnice i osiguranje za komunikacije prilikom predstojećeg izmještanja njemačkih trupa iz Srbije. Pritom se neće moći izbjeći da četnici, prateći moguće pokrete njemačkih trupa ka zapadu, ne dospiju na tlo Hrvatske.<ref name="sr.wikisource.org">[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=51&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000045—000046.] ({{jez-njem|"D.M. wird weiterhin Kampf gegen den Kommunismus führen. Seine Verbände stehen nach wie vor gegen den Titobanden und haben zum Teil auch die notwendige Bindung an die deutsche Truppe (Oberst von Jungfeld, General Müller). Es wird nunmehr darauf ankommen, die Cetniks bei den zu erwartenden Absatzbewegungen der deutschen Truppe in Serbien als eine Art Vorhut einzusetzen, die die rückwärtigen Verbindungen durch Kampf gegen die dortständigen kommunistischen Banden öffnen. Dabei ist nicht zu vermeiden, dass die Cetniks im Zuge möglicher Rückverlegung der deutschen Kräfte in Serbien nach Westen auf kroatisches Gebiet übertreten."}})</ref>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} Prvog dana oktobra 1944, u Komandi Jugoistoka je održano savjetovanje na kojem je upozoreno na promjenljivo raspoloženje četnika prema njemačkoj oružanoj sili u okupiranoj Jugoslaviji: {{izdvojeni citat|Srbija: [...] Četničko držanje i dalje različito. Srbijanski četnici se bore zajedno sa Wehrmachtom protiv komunista. Čak je i sam Draža Mihailović tražio njemačko osiguranje za planirano prebacivanje svog štaba iz sjeverozapadne Srbije u područje jugozapadno od Beograda. Ovaj plan se ipak nije ostvario. Suprotno tome, četnici u Istočnoj Bosni, Hercegovini i južnoj Crnoj Gori su neprijateljski nastrojeni. Kreću se ka obali, kako bi u slučaju savezničkog iskrcavanja s njima uspostavili kontakt i dobili savezničku zaštitu od crvenih. Iz sigurnog izvora se doznaje da D.M. izričito osudio njihovo protivnjemačko držanje.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=111&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000105—000106.] ({{jez-njem|"Cetnik–Haltung weiterhin uneinheitlich. Serbische Cetniks kämpfen zusammen mit deutscher Truppe gegen komm. Banden. DM. selbst bat sogar um deutsche Hilfe zur Sicherung beabsichtigter Verlegung seines Hauptstabes von NW–Serbien in Raum SW Belgrad. Diese Absicht jedoch nicht durchgeführt. Demgegenüber feindselige Haltung der Cetniks im O–Bosnien, Herzegovina und S–Montenegro und Bewegung dieser Kräfte zur Küste in den Raum Dubrovnik mit dem Ziel, bei erwarteter engl.Landung Verbindung mit Allierten aufzunehmen und Schutz gegen Rote zu suchen. Nach S.Qu. bekannt, dass DM. die deutschfeidliche Haltung dieser Cetniks aussdrücklich missbilligt."}})</ref>|Izvještaj sa savjetovanja kod načelnika štaba Jugoistoka od 2. oktobra 1944 (1. oktobar 1944.).}} Koliki je stepen kontrole nad četničkim snagama u Srbiji uspjela ostvariti njemačka Komanda Jugoistoka, vidljivo je i iz zapisnika sa sastanka na vrhu, održanog neposredno pred početak [[Beogradska operacija|Beogradske operacije]] (8. X 1944), kada su zabilježene i riječi Višeg SS i policijskog vođe [[Hermanna Behrendsa]]: {{izdvojeni citat|Na pitanje g-dina feldmaršala [tj. [[Maximilian von Weichs|von Weichs]]a — prim.] postoji li mogućnost komunističkog ustanka u Beogradu, Viši SS i policijski vođa Obergruppenführer Behrends je odgovorio odrečno, ističući da su stalnim pročešljavanjem u posljednje vrijeme uklonjeni svi oni komunisti koji bi na bilo koji način mogli učestvovati u takvoj akciji. Na pitanje gdje se nalaze komunisti zatvoreni u koncentracioni logor, Behrends je odgovorio da su svi pobijeni. Na kraju je skrenuo pažnju na to da je u četničke redove uspio ubaciti dovoljno jake grupe Službe sigurnosti [SD-Sicherheitsdienst], koje imaju ostati sa četnicima i ubuduće. Na to je glavnokomandujući primijetio da je samo to dovoljan razlog zašto bi se vodstvo nad četnicima trebalo povjeriti isključivo Višem SS i policijskom vođi.<ref name="sr.wikisource.org">[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=52&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000045—000046.] ({{jez-njem|"Die Frage des Herrn Feldmarschall an den Obergruppenführer Behrends, ob er mit einem kommunistischen Aufstand in Belgrad rechne, verneinte dieser unter Hinweis darauf, dass er in letzter Zeit durch dauernde Durchkämmungen alle irgendwie für einen Putsch infrage kommenden Kommunisten beseitigt habe. Die Frage nach dem Verbleib der im Konzentrationslager erfassten Kommunisten beantwortete er dahingehend, dass diese alle umgelegt seien. Abschliessend wies Obergruppenführer Behrends noch daraufhin, dass er bei den Cetniks ausreichend starke SD—Kommandos eingebaut habe, die bei den Cetniks verbleiben würden. Von seiten O.B.Südost wurde daraufhin festgestellt, dass allein schon durch diese Tatsache die weitere Führung der Cetnikverbände durch den Höh.SS und Pol.Führer gegeben sei."}})</ref>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} Nakon poraza u [[Bitka na Jelovoj gori|bici na Jelovoj gori]], Vrhovna komanda JVuO na čelu sa Dražom Mihailovićem obrela se u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]]. Potpukovnik [[Zaharije Ostojić]], komandant Istaknutog dela štaba Vrhovne komande, šalje 30. septembra 1944. komandantu Zlatiborskog korpusa kapetanu Dušanu Radoviću (pseudonim »Kondor«) upozoravajuću depešu: {{izdvojeni citat| ''Za Kondora — ultra urgent'' Imam obaveštenje da ste Vi, [Miloš] Marković i [Filip] Ajdačić upućeni u [[Višegrad|višegradski]] srez sa specijalnim zadatkom i da ćete isti izvršiti u punoj vezi sa [[Gestapo]]m i Švabama. Vaši ljudi pričaju da su kaznena ekspedicija. Još u toku današnjeg dana očekujem Vaše objašnjenje, jer ću u protivnom preduzeti potrebno, a narod i istorija reći će ko je izdajnik?<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_133.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša Istaknutog dela štaba Vrhovne komande od 7. avgusta 1944. do 7. januara 1945. godine]</ref>}} Jedinice [[Crvena armija|Crvene armije]] i [[NOVJ]] u prvoj polovini oktobra [[1944]]. zaposele su komunikaciju dolinom [[Morava (reka)|Morave]] između [[Vranje|Vranja]] i [[Velika Plana|Velike Plane]], što je otežalo [[Proboj Armijske grupe "E" iz Grčke 1944|proboj Armijske grupe "E" iz Grčke]]. Ova formacija time je bila usmerena na komunikaciju [[Skoplje]] - [[Kosovska Mitrovica]] - [[Raška]], odnosno dolinom [[Ibar (reka)|Ibra]], i zatim na otvaranje puteva prema [[Sarajevo|Sarajevu]] pod borbom. Tokom ovog četvoromesečnog proboja saradnja između Armijske grupe "E" i četnika iz [[Srbija|Srbije]] i [[Crna Gora|Crne Gore]] imala je više vidova. U izvještaju [[91. armijskog korpusa]] Wehrmachta od 25. oktobra 1944. godine, što ga je potpisao general [[Werner von Erdmannsdorf]],<ref>NARA, T314, Roll 1360, frame no. 000889.</ref> odato je svojevrsno priznanje generalu Mihailoviću i njegovim četnicima kao najvrjednijim antikomunističkim (sa)borcima na čitavom okupiranom području [[Jugoistočna Evropa|jugoistočne Evrope]]: {{izdvojeni citat|Među antikomunističke grupe u Srbiji spadaju i sljedbenici srpskog pukovnika Draže Mihailovića [Mihailović je unaprijeđen u čin generala još decembra 1941. — prim.] i neke nezavisne četničke jedinice (četnik — borac za slobodu). Pukovnik Draža Mihailović igra u Srbiji ulogu sličnu onoj koju igra general [[EDES]]-a [[Napoleon Zervas|Zervas]] u Grčkoj. On jeste anglofil, ali i apsolutno antikomunistički nastrojen. Na osnovu njegova antikomunističkog stava, saradnja [četnika i Nijemaca] u borbi protiv Titovih komunističkih bandi bila je uglavnom zadovoljavajuća. Srbin je dobar vojnik i u tom pogledu nalazi se na prvom mjestu na Balkanu. Disciplinovan je, žilav i uporan, te stoga stoji iznad prosječnog Grka. Srpske bande se bore žešće od Grka i imaju se više cijeniti od grčkih bandita. Njihovo naoružanje je dobro.|Uputstvo za srpsko-albansku teritoriju, izdato od strane Obavještajnog odjeljenja 91. armijskog korpusa, 25. X 1944.}} Prilikom proboja od [[Sjenica|Sjenice]] prema [[Prijepolje|Prijepolju]] [[24. oktobra|24]]-[[31. oktobra]] [[1944]]. Nemci su nastupali zajedno sa borcima [[Srpski udarni korpus|Srpskog udarnog korpusa]] protiv snaga [[37. sandžačka divizija|37. sandžačke divizije]]. Od Prijepolja se glavnina [[Armijska grupe "E"|Armijske grupe "E"]] kroz Sandžak usmerila na pravac Prijepolje — Višegrad — Rogatica — Sarajevo. Jednim motorizovanim bataljonom Nemci su 1. novembra otvorili su put Prijepolje - Pljevlja, i usmerili celokupne četničke snage iz [[Srbija|Srbije]] na pravac [[Sjenica]] — [[Prijepolje]] — [[Pljevlja]] — [[Goražde]]. Time su iskoristili snage [[JVUO]] iz Srbije kao svoju levu pobočnicu. Nakon toga, svojim napadom na NOVJ u pravcu Tuzle ([[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944]]) sadejstvovale su snagama [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] u njihovom proboju na sever. U dnevnom izvještaju za 13. novembar 1944. o situaciji na teritoriji okupirane Jugoslavije iz štaba Armijske grupe »F«, u paragrafu naslovljenom “Njemačke i savezničke trupe“, navodi se, očigledno na osnovu presretnute komunikacije snaga NOVJ, da se general Dragoljub Mihailović nalazi u rejonu [[Sjenica|Sjenice]] sa „aktivnim jugoslovenskim generalom” (moguće da je riječ o [[Miroslav Trifunović|Miroslavu Trifunoviću]]).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=719&rec=311&roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001217.] <br /> ({{jez-njem|"I. Deutsche und verbündete Truppen. <br /> Draza Mihajlovic befindet sich mit einem aktiven jugosl. General im Sjenica. (VII.mont.Brig. an 3.Div. 4.11.)"}})</ref> Dok komandant [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] general [[Aleksander Ler|Ler]] u svom pregledu brojnog stanja od [[16. novembra]] [[1944]]. ubraja 10.000 četnika Pavla Đurišića u vlastite (njemačke) trupe,<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_174.htm Pregled brojnog stanja jedinica potčinjenih Grupi armija »E« na dan 16. 11. 1944. godine, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII — dokumenti Nemačkog rajha, knjiga 4], Vojnoistorijski institut, Beograd — dokument br. 174.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=382&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frames no. 000376—000377.]</ref> dotle se za četnike iz Srbije u izveštaju poslatom Vrhovnoj komandi u [[Berlin]]u kaže da se "drže u senci Vermahta". Nevoljno savezništvo veoma dobro ilustruje i sljedeći izveštaj: {{izdvojeni citat|[General] [[Miroslav Trifunović|Trifunović]] sa oko 18.000 četnika [[Dragoslav Račić|Račića]] i [[Dragutin Keserović|Keserovića]], uporedno sa nem. pokretima u rejonu [[Prijepolje]]. Pravac marša [[Foča]]. U početku učešće u borbenim dejstvima na nemačkoj strani (zaštita bokova). U poslednje vreme samo saputnici. Utisak: dokle god postoje zajednički interesi — uopšte mir. Ako vide mogućnost uspeha, bezuslovno treba očekivati prepade na nemački [[Vermaht]], naročito na odvojene grupe. <br /> Moli se da se dostavi rezultat pregovora DM — [[Hermann Neubacher|zastupnik Ministarstva spoljnih poslova]].<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Izvod iz ratnog dnevnika komande Grupe armija »E« za period od 1. oktobra do 31. decembra 1944. godine]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=507&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000501.] <br/> ({{jez-njem|"2.) Trifunovic mit ca. 18000 Cetniks des Racic und Keserovic gleichlaufend mit dt. Bewegungen im Raum Prijepolje Marschrichtung Foca. Anfangs Teilnahme an Kampfhandlungen auf deutscher Seite (Flankenschutz). Neuerdings nur Mitläufer. Eindruck: Solange gleichlaufende Interessen im allgemeinen Ruhe. Wenn erfolgversprechend, Überfälle gegen deutsche Wehrmacht, besonders Splittergruppen, unbedingt zu erwarten. <br /> 3.) Um Übermittlung des Verhandlungsergebnisses DM – Vertreter AA wird gebeten."}})</ref>}} Načelnik štaba Armijske grupe »E« general-major [[Erich Schmidt-Richberg]] piše 5. decembra 1944. godine o pokušajima da se s četnicima Draže Mihailovića nađe, u vrijeme zajedničkog povlačenja, obostrano korisno rješenje u smislu nastavka saradnje u borbi protiv snagâ [[NOV i POJ]]: {{izdvojeni citat| ''Borbenoj grupi pukovnika Bemera <br /> Glavni štab [[V SS brdskog korpusa]]'': 1) Pošto nemačka Vrhovna komanda sa opunomoćenicima DM već pregovara (preko izaslanika pukovnika [[Gojko Borota|Borote]]), molimo da se generalu Trifunoviću predoči da sačeka uputstva od svog pretpostavljenog starešine. 2) Utvrđivanje neke neutralne zone ist. od [[Sokolac|Sokolca]] ne može se dovesti u sklad sa nemačkim planovima. 3) Ostali predlozi DM već su dostavljeni. 4) U držanju nemačkog Vermahta, koje je ranije utvrđeno, prema četnicima ništa se nije promenilo. Nemački Vermaht ima nameru da zadovolji potrebe četnika u što većoj meri uzimajući u obzir i pružanje materijalne pomoći.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »E« ZA PERIOD OD 1. OKTOBRA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=868&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000862.] <br/> ({{jez-njem|"An Kampfgruppe Oberst Böhmer nachrichtl.: <br /> Gen.Kdo.V.SS-Geb. Korps (durch Schreiben, 2. Ausf.) <br /> 1.) Da deutsches Okdo. nur mit einer DM Vertretung verhandeln kann, und dies bereits geschiet (von entsandter Oberst Borota), wird gebeten, dass General Trifunovic nahezulegen, Weisungen seiner vorgesetzten Stelle abzuwarten. <br /> 2.) Festlegung eines neutralen Raumes ostw. Sokolac läst sich mit deutschen Planungen nicht in Einklang bringen. Entsprechende andere Vorschläge wurden bereits DM übermittelt. <br /> 3.) An dem ursprünglich festgelegten Verhalten der deutschen Wehrmacht gegenüber den Cetniks hat sich nichts geändert. <br /> 4.) Die deutsche Wehrmacht wird versuchen, den Bedürfnissen der Cetniks weitgehend gerecht zu werden und beabsichtigt hierzu auch materielle Hilfeleistung."}})</ref>}} U posljednjim mjesecima okupacije Jugoslavije, dužnosnici njemačkog Wehrmachta mogli su dati konačni i zaokruženi sud o karakteru kolaboracije JVuO sa okupacionim snagama. Tako uputstvo iz štaba 91. armijskog korpusa od 26. decembra 1944. godine sadrži veoma iznijansirano tumačenje kvaliteta dosadašnje njemačko-četničke saradnje, prvenstveno uslovljene spoznajom da [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] predstavlja zajedničkog neprijatelja. Pored toga, oficiri iz štaba 91. koprusa analiziraju kako se može proći s najmanje političke štete usljed stalno prisutnog antagonizma između vlasti NDH i četnikâ, preporučajući oprez u odnosima s potonjima zbog njihovih neprekinutih veza sa [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|Saveznicima]]: {{izdvojeni citat|Srpski četnici: <br /> Upotreba četničkih jedinica dala je u raznim oblastima dobre rezultate. Poznavanje zemljišta od strane četnikâ i njihove izviđačke aktivnosti protiv Titovih snaga od koristi su njemačkom Wehrmachtu. Međutim, oslanjanje četnika na njemački Wehrmacht proizilazi isključivo iz činjenice da su inferiorni u odnosu na Titove snage — [[Angloamerika|angloamerička]] oružana intervencija bi ih navela da odmah promijene kurs. Njihovi pokušaji da se svrstaju uz angloameričkog neprijatelja se nastavljaju. Stoga se savjetuje veliki oprez kada se postupa sa četnicima. Za vlastiti stav prema četnicima presudno je sljedeće: <br /> 1) Upotreba četničkih jedinica mora se sprovesti na način tako da, u slučaju nagle promjene kursa, šteta ostane u granicama podnošljivog; <br /> 2) Nijemci moraju iskoristiti neprijateljstvo između četnika i boljševičkih bandi; <br /> 3) Saradnja s četnicima od slučaja do slučaja u zamjenu za opskrbu borbenom municijom, zdravstvenu njegu i snabdijevanje namirnicama, ukoliko su dostupne; <br /> 4) Cjelokupno hrvatsko stanovništvo mrzi četnike; kompromis između njih i hrvatskih vlasti (posebno ustaša) teško da je moguć. Stoga, moramo spriječiti njihov upad na hrvatski teritorij, posebno između [[Drina|Drine]] i [[Bosna (rijeka)|Bosne]]. Prelazak [natrag] preko Drine u Srbiju, naročito od strane četnika iz Stare Srbije [misli se na teritoriju Nedićeve Srbije — prim.], treba podržati, jer se time izbjegava konflikt s NDH. Na hrvatskom tlu, taktički nužan kontakt s četnicima tokom operacija protiv Titovih snaga treba održati što je moguće više neprimjetnijim, s obzirom na odnos s ustašama; <br /> 5) Postojeća mržnja između srpskih četnika i [[Bošnjaci|Muslimana]] zahtijeva poseban oprez tokom pregovora s obje strane i njihovog upošljavanja, jer će se i jedna i druga strana ili povući ili odmah zauzeti neprijateljski stav ako se za takve pregovore sazna; <br /> Da li se četnici mogu iskoristiti u njemačku svrhu u borbi protiv Titovih bandi, '''čime bi se uštedjela njemačka krv''', zavisiće od razumnog i vještog pregovaranja s njima.<ref>[https://znaci.org/ok/T317.php?sta1=etni&sta2=D.M&idem=1404 NARA, T314, Roll 1630, frame no. 000770.] <br /> ({{jez-njem|"Die serbischen Cetniks. <br /> Der Einsatz von Cetnik–Verbänden hat in verschiedenen Gebieten guten Ergebnissen geführt. Von Nutzen für die Deutsche Wehrmacht ist die Landeskenntnis der Cetniks und ihre Aufklärungstätigkeit den Titobanden gegenüber. <br /> Anlehnung der Cetniks an die Deutsche Wehrmacht beruht jedoch nur auf die Tatsache, daß sie den Titokräften unterlegen sind: ein bewaffnetes angloameriknisches Eingreifen wird ihr sofortiges Umschwenken veranlassen, Ihre Versuche, sich dem angloamerikanischen Gegner zu nähern, laufen weiter. Große Vorsicht den Cetniks gegenüber ist daher angebracht. <br /> Für die eigene Haltung den Cetniks gegenüber ist maßgebend: <br /> 1.) Der Einsatz der Cetnik–Verbände ist so durchzuführen, daß bei plötzlichem Umschwenken der Schaden in erträglichen Grenzen bleibt. <br /> 2.) Die Feindschaft zwischen den Cetniks und bolschewistischen Banden muß deutscherseits ausgenützt werden. <br /> 3.) Zusammenarbeit mit Cetniks von Fall zu Fall gegen Bereitstellung von Gefechtsmunition, sanitäre Betreuung und Verpflegung, soweit diese vorhanden. <br /> 4.) Die Cetniks sind bei der gesamten kroatischen Bevölkerung verhasst, ein Ausgleich zwischen ihnen und den kroatischen Dienststellen (bes. Ustascha) ist kaum möglich, daher muss ein Eindringen in den innerkroatischen Raum insbesondere zwischen Drina und Bosna unsererseits verhindert werden. Ein Übertritt insbesondere der altserbischen Cetniks über die Drina nach Serbien ist zu unterstützen, da so Konflikt mit Kroatien vermieden wird. Auf kroatischem Boden ist taktisch notwendige Fühlung mit Cetniks bei Einsatz gegen Titobanden im Hinblick auf Verhältnis zur Ustascha möglichst wenig in Erscheinung treten zu lassen. <br /> 5.) Der bestehende Haß zwischen serbischen Cetniks und Muselmanen verpflichtet bei Verhandlungen und Einsatz beider Teile zu besonderer Vorsicht, da bei Bekanntwerden solcher Verhandlungen beide Parteien entweder abspringen oder sofort eine feindselige Haltung einnehmen werden. <br /> Von einer verständnisvoll und geschickt geführten Verhandlung mit den Cetniks wird es abhängen, ob diese durch Einsatz gegen Titobanden für deutsche Zwecke nutzbar gemacht werden können, somit also deutsches Blut gespart werden kann."}})</ref>|Uputstvo načelnika štaba 91. armijskog korpusa o „srpskim četnicima“ iz decembra 1944.}} === Proboj četnika i Nijemaca iz Crne Gore (1944) === {{Poseban članak|Proboj četnika i Nijemaca iz Crne Gore|Pavle Đurišić|Crnogorski dobrovoljački korpus}} [[File:Spisak vlastitih trupa njemačke Armijske grupe E 1944, decembra 1944.jpg|thumb|Spisak trupa njemačke Armijske grupe »E« iz decembra 1944.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=382&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000376.]</ref> Na spisku se nalazi i “10.000 Crnogoraca“ ({{jez-njem|"10.000 Montenegriner"}}). Riječ je o četnicima [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]] (tj. CDK), koji su se povlačili zajedno sa okupacionim snagama.]] Dok su srbijanski četnici sadjejstvovali snagama Armijske grupe »E« u njihovom proboju na sjever, četnici iz Crne Gore uzeli su učešća u [[Proboj XXI brdskog korpusa iz okruženja|proboju XXI brdskog korpusa iz okruženja]]. Jedinice crnogorskih četnika, koje su od Njemaca takođe preformirane u dobrovoljačke pukove ("[[Crnogorski dobrovoljački korpus]]"), borile su se u sastavu njemačkog [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. brdskog korpusa]] između [[Danilovgrad]]a i [[Cetinje|Cetinja]] rame uz rame sa njemačkim vojnicima. Ove snage učestvovale su zajedno sa njemačkim snagama u operacijama protiv NOVJ ([[Operacija Frilingservahen aprila 1944|Frilingservahen]], [[Operacija Ribecal avgusta 1944|Ribecal]]). Komandant [[Armijska grupa E|Armijske grupe "E"]] je u svom izvještaju od ove četnike ubrojao u brojno stanje svojih jedinica: {{izdvojeni citat|C. D. K. od 3 puka, pod komandom potpukovnika [[Pavle Đurišić|Đurišića]], formiran neposredno od strane K-de 2. OkA ([[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druga oklopna armija]]), bio je do sada u službenom pogledu potčinjen K-di 2. OkA a u snabdevačkom i taktičkom pogledu 181. peš. div., koja je trebalo da se obimno uključi u obuku. [...] C.D.K. se do sada dokazao u borbi protiv komunista, ali je upitna njegova pouzdanost prema njemačkom Wehrmachtu zbog Đurišićeva kontradiktornog stava.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=825&rec=314&roll=664 NARA, T314, Roll 664, frame 000817.] <br /> ({{jez-njem|"M.F.K. zu 3 Rgt. unter Führung Oberstleutnant Djurisic, wurde von Pz.AOK 2 unmittelbar aufgestellt, unterstand bisher truppendienstlich Pz.AOK, versorgungsmässig und taktisch 181.Inf.Div., die sich ausbildungsmässig weitgehend einzuschalten hatte. <br /> M.F.K. im Kampf gegen Kommunisten bisher bewährt, jedoch in seiner Zuverlässigskeit gegenüber der deutschen Wehrmacht durch widerspruchsvolle Haltung Djurisic fragwürdig."}})</ref>|Izvještaj Komande 21. brdskog korpusa Komandi Grupe armija "E" od 23. septembra 1944. godine}} O odluci komandanta Crne Gore, Boke i Sandžaka JVuO potpukovnika Pavla Đurišića da slijedi kolonu njemačkih armijâ pri povlačenju s Balkana, te o značajnoj pomoći pruženoj okupatoru od strane crnogorskih četnika tom prilikom, piše u svojim ratnim memoarima i [[Hermann Neubacher]]: {{izdvojeni citat|On je bio opasan nemački saveznik. Meni je uvek bilo savršeno jasno da bismo mi za Pavla Đurišića, u slučaju invazije zapadnih sila na Balkan, ponovo postali njegov najveći neprijatelj. Kada je započelo povlačenje nemačkih trupa iz Crne Gore, Pavle Đurišić je krenuo sa njima. Tokom napornih marševa po planinskom terenu, tokom operacije povlačenja prolazili smo i kroz područja koja su kontrolisali partizani. Njegove trupe vodile su borbu sa partizanima i time nemačkim trupama olakšale evakuaciju sa tog prostora. Kasnije je Pavle Đurišić sklopio ugovor sa ustaškim trupama Ante Pavelića, da bi mogao da prođe sa svojim jedinicama kroz Hrvatsku i Istru. Tamo su se već nalazile i druge četničke jedinice, kao i Ljotićevi dobrovoljci.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], str. 176—177.</ref>|[[Hermann Neubacher]]}} === Prelazak sa Nemcima u Bosnu (1944-1945) === {{main|Proboj Armijske grupe E kroz istočnu Bosnu|Četnička ofanziva u istočnoj Bosni 1944.|Bosanska golgota}} [[File: Četnički oficir Dinarske divizije, SS-Sturmbannführer Ernst Lerch i neidentificirani SS-Hautsturmführer tokom ofanzive protiv IX. korpusa.jpg|thumb|Oficir [[Dinarska četnička divizija|Dinarske divizije JVuO]], SS-Sturmbannführer [[Ernst Lerch]] i neidentificirani SS-Hauptsturmführer tokom ofanzive protiv [[9. korpus NOVJ|9. korpusa NOVJ]] u Sloveniji, mart 1945. godine<ref>[http://bandenkampf.blogspot.com/2016/05/bk0164.html Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0164 | Photo | Höherer SS- und Polizeiführer Adriatisches Küstenland]</ref>]] [[Armijska grupa "E"]] imala je u planu otvaranje komunikacija kroz istočnu Bosnu, pa je krajem novembra jedna njena divizija ([[11. poljska vazduhoplovna divizija (Nemačka)|11. poljska vazduhoplovna divizija]]) započela napad pravcem od [[Rogatica|Rogatice]] prema [[Zvornik]]u, protiv snaga [[Treći udarni korpus NOVJ|Trećeg udarnog korpusa]] [[NOVJ]]. Međutim, kako su tokom ofanzive [[NOVJ]] i Crvene armije od 3. decembra nemačke pozicije na [[Sremski front|Sremskom frontu]] ozbiljno ugrožene, ova divizija hitno je izvučena i transportovana prugom [[Sarajevo]] - [[Slavonski Brod]] na [[Sremski front]]. Na njeno mesto usmerena je glavnina četnika iz [[Srbija|Srbije]]. U izvještaju Operativnog odjeljenja u [[Sarajevo|Sarajevu]] Armijske grupe »E« od 10. decembra 1944, koji potpisuje potpukovnik Warnstorff, istaknuto je: {{izdvojeni citat| Telegram 34. i 91. arm. korpusu, 5. SS-brd. arm. korpusu i Korpusnoj grupi »Kibler«: 1) Četnici na maršu u širi rejon Valjeva privremeno će preći preko područja Rogatica — Ljubovija — Zvornik — Kladanj. 2) DM garantuje najlojalnije držanje prema nemačkim jedinicama i nudi saradnju. Znak raspoznavanja za saradnju između nemačkih jedinica i četnika je: Mitrovica. 3) Četnike u što većoj meri koristiti za službu izviđanja. Materijalna pomoć može im se obezbediti u ograničenim razmerama ukoliko se stave na raspolaganje za borbu protiv bandi. 4) K-da Grupe armija obavestila je hrvatske vlasti o navedenom kretanju.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »E« ZA PERIOD OD 1. OKTOBRA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=998&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000992.] ({{jez-njem| <br /> "1.) Cetniks überschreiten auf dem Marsch in den Großraum Valjevo vorübergehend das Gebiet Rogatica – Ljubovija – Zvornik – Kladanj. <br /> 2.) DM hat loyalste Haltung gegenüber deutscher Truppe zugesichert und bietet Zusammenarbeit an. Kennwort zwischen deutscher Truppe und Cetniks für Zusammenarbeit ist "Mitrovica". <br /> 3.) Die Cetniks sind weitgehend für Erkundungsaufträge zu verwenden. Materielle Hilfe darf ihnen in beschränktem Ausmaß gewährt werden, soweit sie sich zum Kampf gegen die Banden zur Verfügung stellen. <br /> 4.) Die kroatischen Behörden sind über obige Bewegung durch Okdo. unterrichtet worden."}})</ref>}} U izvještaju njemačkog opunomoćenog generala u [[NDH]] od 24. decembra 1944. godine,<ref>[https://znaci.org/00001/40_82.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje POSLJEDNJI DANI NA VUČJAKU]</ref> navodi se da je general Draža Mihailović izrazio spremnost za suradnju i sa formacijama NDH u borbi protiv NOVJ: {{izdvojeni citat|Prema izvješću pouzdanog agenta, Draža Mihajlović je izrazio namjeru da se bori skupa sa ustašama i domobranima, jer je njihov zajednički glavni cilj uništenje komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=443&rec=311&roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000427.] <br /> ({{jez-njem|"Nach zuverlässiger V–Mann–Meldung soll Draza Mihajlovic geäussert haben, er wolle mit den Ustascha und Domobranen zusammen kämpfen, da das gemeinsame Hauptziel die Vernichtung des Kommunismus sei."}})</ref>|Izvještaj njemačkog opunomoćenog generala u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj od 24. XII 1944.}} Četnici su, pod ličnom komandom [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]], nakon koncentrisanja unutar nemačko-ustaških linija, izvršili [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944|napad na snage NOVJ]]. 8. decembra [[1944]]. ujutro sa nemačko-ustaških položaja u okolini [[Rogatica|Rogatice]] krenuli u silovit napad prema [[Zvornik]]u. Ovaj napad bio je usklađen sa napadom nemačkog 34. armijskog korpusa sa druge strane, pravcem [[Užice]] - [[Ljubovija]] - [[Zvornik]]. Ovom prilikom četnicima su Nemci obezbedili snabdevanje municijom, kao i zbrinjavanje ranjenika u nemačkim bolnicama u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Pošto je prodor četnika prema [[Zvornik]]u odbijen, njihova glavnina usmerila se prema oslobođenoj [[Tuzla|Tuzli]]. U [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944|neizvesnim borbama od 24. do 28. decembra]] [[Treći udarni korpus NOVJ]] krajnjim naporom odbio je ovaj napad. Nakon ovog poraza, glavnina [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] snaga razmestila se u [[Modriča|Modriči]] i okolini, gde su nakon kraćeg sukoba uspostavili sporazum sa snagama NDH. Tako su se našli na za Nemce vitalnoj komunikaciji Sarajevo - Brod, vodeći zajedno sa Nemcima teške dvomesečne borbe protiv [[Druga armija JA|Druge jugoslovenske armije]], koja je nastojala da je prekine. Preko pukovnika Borote, komandanta Romanijskog korpusa JVuO, uspostavljena je saradnja sa nemačkim štabom u [[Sarajevo|Sarajevu]], od kojeg je obezbeđeno snabdevanje municijom i bolničko zbrinjavanje ranjenika.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_130.htm Opšti uslovi sporazuma o saradnji između četnika i nemačkih jedinica pripremljeni za pregovore decembra 1944. godine], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 130</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Ratni dnevnik Armijske grupe E 1.10.1944-31.12.1944], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - prilog broj 2, (10. decembar 1944)</ref> [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićeva]] grupacija takođe je uspostavila vezu sa Štefanom Hedrihom ({{jez-nem|Stefan Hedrich}}), SS-oberfirerom i inspektorom u glavnom štabu SS, komandantom SS-oblasti Severozapadna Bosna.<ref>[https://www.znaci.org/00001/181.htm Roland Kaltenegger: TOTENKOPF & EDELWEIß], četvrti deo: Das Kriegsjahr 1944 (Ares verlag, Graz), strana 268.</ref> [[3. april]]a 1945. godine, kada su nemačke trupe napuštale Bijeljinu i okolinu, Mihailović je pokušao da ih pridobije da ostanu pod njegovom komandom kao jugoslovenski državljani.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_192.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša štaba Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 7. aprila 1945. godine]</ref> [[Schutzstaffel|SS]]-Sturmbannführer (major) [[Ernst Lerch]], u izvještaju od 8. marta 1945. godine, piše da je [[Aleksandar Nikolić (četnik)|Aleksandar Nikolić]], zapovjednik Sremsko-slavonske komande JVuO, zajedno sa svojim trupama (za koje navodi da broje oko 80 ljudi, ali i da bi po pristizanju ostatka jedinice ta cifra mogla dostići i 400) došao u [[Istra|Istru]], tj. u [[Operativna zona Jadransko primorje|Operativnu zonu Jadransko primorje]], gdje se stavlja na raspolaganje njemačkim vlastima. Ernst Lerch moli nadređene da naznače rejon u kojem bi »grupa pukovnika Nikolića« mogla da bude »upotrebljena«: {{izdvojeni citat|1.) U prostor [[Jurdani]], prov. [[Rijeka (grad)|Rijeka]], stigli su delovi četničke grupe pukovnika Nikoliča u jačini oko 80 ljudi. 2.) Prema telegr. Glavnog ureda SS od 7. 2. 45, delovodn. pov. br. 375/45, grupa Nikolić potčinjena je komandantu SS i policije u [Operativnoj zoni] Jadr. primorje. [...] 6.) Pukovnik Nikolić je samostalni četnički komandant i njegov načelnik Štaba major Miladinović je izjavio da ova grupa ne želi nikakvu zavisnost od ministra [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]a, odn. od drugih četničkih grupa. <br /> Oni obećavaju da će se stoprocentno zajedno s Nemcima boriti kako protiv komunista tako i protiv regularnih engleskih trupa koje oni navodno preziru iz dubine duše. <br /> Ovaj osnovni stav oni će zadržati u svakoj situaciji pa ma šta se desilo.<ref>[https://znaci.org/zb/4_6_19.htm Zbornik NOR-a – tom VI – Borbe u Sloveniji – knjiga 19. – 1. III – 15. V 1945. godine, Vojnoistorijski institut], Beograd, 1975, dokument br. 161, str. 822–823.</ref>|Obaveštenje komandanta SS i policije u Operativnoj zoni Jadransko primorje od 8. marta 1945. o pristizanju četnika pukovnika Nikolića u Istru}} [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za [[Jugoistočna Evropa|jugoistočnu Evropu]], u svojim poslijeratnim memoarima ističe da je sa četničkim komandantom održavao vezu sve do aprila 1945, tj. do [[Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)|zajedničkog povlačenja Nijemaca i četnika]] pred jedinicama NOVJ i [[Crvena armija|Crvene armije]]. Neubacher navodi da je postojala i zamisao o susretu između njega i generala Mihailovića, ali [[Joachim von Ribbentrop]] nije dao dopuštenje za taj sastanak: {{izdvojeni citat|Tokom sukoba četnika sa Englezima, stiglo je do mene pitanje da li bih bio spreman da razgovaram sa Dražom Mihailovićem. Ovu sam molbu prosledio ministru spoljnih poslova Ribentropu, tražeći od njega da mi dozvoli da do takvog susreta dođe. U principu, nije mi bilo zabranjeno da uspostavim kontakt. Ali, za vođenje razgovora morao sam da dobijem specijalnu dozvolu. Bilo mi je, međutim, zabranjeno da stupim na teren koji kontroliše Draža Mihailović. Moja spremnost i želja da se sretnem sa njim bili su veliki, te sam uskoro morao da sam sebi priznam da je moj glavni motiv bio – radoznalost. Da se sretnem sa četničkim vođom, a da se prethodno ne izvrše potrebne pripreme, razgovor bi bio besmislen, i jedino bi doneo neugodnost i neprilike za Dražu Mihailovića, jer bi dobio etiketu „kolaboratera“. Trebalo je susret dobro organizovati, kako bi bilo sigurno da će doneti senzacionalan rezultat. Verovatno je i sam Draža Mihailović tako razmišljao, pa zato, najzad, nije nikada ni došlo do našeg susreta. Ali, ostali smo u vezi preko naših posrednika. I jedna i druga strana bila je u tim kontaktima veoma oprezna. Jedan moj poverljiv čovek čak je tri puta bio u Dražinom glavnom štabu. Da ne bih bio suviše opširan, zadovoljiću se samo tvrdnjom da Draža Mihailović svoju politiku sve do kraja rata nije menjao. Tek početkom 1945, u vreme naših poslednjih borbi u Hrvatskoj, kada je povlačenje naših trupa sa tog prostora bilo samo pitanje dana, Draža Mihailović mi se obratio direktnom molbom – i to preko svojih poverljivih ljudi u Beču – da mu pružim pomoć u vezi sa naoružanjem njegovih jedinica. Tokom nekoliko dana ja sam čak imao direktnu radio-vezu sa njegovim glavnim štabom u Bosni. Moj poverljiv čovek bio je poslednji put kod Draže u aprilu 1945.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 161–162.</ref>}} General Mihailović je odbijao da osobno uđe u bilo kakav aranžman s okupatorom, i od ove je politike odstupio samo u četiri ili pet navrata tokom rata. Riječ je o [[Sastanak u Divcima|sastanku u Divcima]] sredinom novembra 1941. godine, zatim o dva sastanka s predstavnikom Hermanna Neubachera, [[Rudolfom Stärkerom]], u jesen 1944 (prvi u zapadnoj Srbiji na kojem je Mihailovića pratio pukovnik [[Robert H. McDowell]], šef američke vojne misije pri njegovu štabu, a drugi u sjeveroistočnoj Bosni), kao i o posljednjem sastanku sa Stärkerom na planini [[Vučjak]], početkom aprila 1945. Neubacher pokušava u svojoj knjizi ekskulpirati Mihailovića od odgovornosti za kolaboraciju.<ref>[https://znaci.org/00001/40_62.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNIČKO-NJEMAČKI SPORAZUMI O KOLABORACIJI U SRBIJI]</ref> == Nemci o generalu Mihailoviću i JVuO == [[Datoteka:Draža pred sudom.jpg|mini|desno|Optuženi [[Dragoljub Mihailović]] na [[Beogradski proces|suđenju u Beogradu]] [[1946]].]] {{izdvojeni citat|'''Njemačka je za D.M.-a neprijatelj br. 2 – neprijatelj br. 1 su komunisti'''.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=695&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000686.] <br /> ({{jez-njem|"Deutschland ist für D.M. nur noch der Feind No. 2. Feind No. 1 sind die Kommunisten."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka Armijske grupe »F« sa izaslanikom Neubacherom održanog 30. jula 1944.}} Jedna od najrječitijih evaluacijâ komandne sposobnosti načelnika štaba Jugoslovenske vojske u Otadžbini, a koja potiče iz primarnih izvora njemačke provenijencije, sadržana je u mjesečnom izvještaju Komande Jugoistoka za mart 1943. godine<ref>[https://znaci.org/00001/40_51.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje BITKA NA NERETVI I NJENE POSLJEDICE]</ref>: {{izdvojeni citat|Dosadašnje borbe pokazuju da je Mihailović kao vojni komandant zatajio. Mihailović snosi glavnu krivnju za dosadašnje neuspjehe zbog nepravilne procjene vremena, prostora i zemljišta i zbog toga što nije iskoristio opće date mogućnosti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=813&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame 6290063.] <br /> ({{jez-njem|"Die bisherigen Kämpfe zeigen, daß Mihailovic als militärischer Führer versagte. Die gegebenen Möglichkeiten infolge Unkenntnis von Zeitbedarf, Raum und Gelände nicht erkennend, trägt er die Hauptschuld an den bisherigen Mißerfolgen."}})</ref>|Procjena situacije Komande Jugoistoka za mart 1943. (1. april 1943.)}} Prilikom ispitivanja od strane istražitelja 7. američke armije avgusta 1945. godine, pisanu izjavu o svojim aktivnostima u ratnom periodu sastavio je i [[feldmaršal]] [[Maximilian von Weichs]], koji je avgusta 1943. naslijedio generala Löhra na mjestu glavnokomandujućeg Jugoistoka. U odjeljku naslovljenom »Grupe koje pomažu Njemačkoj«, von Weichs o četnicima Draže Mihailovića piše sljedeće: {{izdvojeni citat|Mihailovićeve trupe su se nekada borile protiv naših okupacionih trupa iz lojalnosti prema svome kralju. U isto vreme su se borile protiv Tita, zbog svojih antikomunističkih ubeđenja. Ovaj rat na dva fronta nije mogao dugo potrajati, posebno kada je britanska podrška počela favorizovati Tita. Sledstveno, Mihailović je pokazao pronemačka stremljenja. Bilo je angažmana tokom kojih su se srpski četnici borili protiv Tita zajedno sa nemačkim trupama. Sa druge strane, dešavalo se da neprijateljski raspoložene četničke grupe napadnu nemačke vozove za snabdevanje da bi popunili sopstvene zalihe. Mihailović je voleo da ostane u pozadini, i prepusti takve poslove svojim podređenima. On se nadao da će dočekati svoje vreme ovom igrom moći, dok mu anglo-američko iskrcavanje ne obezbedi dovoljnu podršku protiv Tita. Nemačka je prigrlila njegovu podršku, koliko god privremenu. Četničke izviđačke aktivnosti naši komandanti su visoko cenili.<ref>http://znaci.org/00002/318_4.htm ({{jez-eng|"MIHAILOVIC's troops once fought against our occupation troops out of loyalty to their King. At the same time they fought against TITO, because of anti—Communist convictions. This two front war could not last long, particularly when British support favored TITO. Consequently MIHAILOVIC showed pro-German leanings. There were engagements during which Serbian Chetniks fought TITO alongside German troops. On the other hand, hostile Chetnik groups were known to attack German supply trains in order to replenish their own stocks. ''MIHAILOVIC liked to remain in the background, and leave such affairs up to his subordinates. He hoped to bide his time with this play of power until an Anglo—American landing would provide sufficient support against TITO. Germany welcomed his support, however temporary. Chetnik reconnaissance activities were valued highly by our commanders''."}})</ref>}} Takođe, feldmaršal von Weichs na drugom mjestu podcrtava da, dok se general Mihailović nastojao držati po strani, taktička je njemačko-četnička kolaboracija na terenu poprimala sve veći obim: {{izdvojeni citat|Iako se on sâm [Mihailović] oštroumno suzdržavao od iznošenja svog ličnog stava u javnosti, bez sumnje kako bi imao odriješene ruke za svaku eventualnost (npr. savezničko iskrcavanje na Balkanu), dopustio je svojim komandantima da pregovaraju s Nijemcima te da s njima sarađuju. I oni su to činili, sve više i više...<ref>Röhr, Werner, ed. (1994). Europa unterm Hakenkreuz: Okkupation und Kollaboration (1938–1945). Berlin: Hüthig. s. 358. <br/ > ({{jez-eng|"Though he himself [Draža Mihailović] shrewdly refrained from giving his personal view in public, no doubt to have a free hand for every eventuality (e.g. Allied landing on the Balkans), he allowed his commanders to negotiate with Germans and to co-operate with them. And they did so, more and more..."}})</ref>|[[Maximilian von Weichs]]}} Specijalni [[Adolf Hitler|Hitler]]ov izaslanik [[Hermann Neubacher]] u svojim memoarima tumači politiku Draže Mihailovića. On piše da je Mihailović „ostao neprijatelj okupatoru, koji je, zbog Titovog uspona, postao njegov neprijatelj broj dva”. Neubacher primjećuje da su Mihailovićevi komandanti sarađivali sa Nijemcima, dočim je on nastavio voditi antiokupatorsku propagandu: {{izdvojeni citat|Politiku Draže Mihailovića nije bilo teško razumeti. On je bio impresioniran nemačkim vojnim podvizima. Pa ipak, sa sigurnošću je računao na to da će Nemačka izgubiti rat. Dovoljno sam čuo od pouzdanih izvora, koji su me obavestili o Dražinom stavu prema Rajhu. On je ostao neprijatelj okupatoru, koji je, zbog Titovog uspona, postao njegov neprijatelj broj dva. Saveznici su Dražu ostavili na cedilu, pa je zato pokušao da od Nemaca – koji su za njega sada bili samo neprijatelj broj dva – dobije što je moguće više oružja. Namera četničkog vođe bila je ova: da se, kada započne nemačko povlačenje, bez borbe dokopa nemačkih strateških pozicija i da se na njima utvrdi. On se spremao za konačan obračun sa Titom, koji je trebalo da se vodi beskompromisno, na život ili smrt, a u pitanju je bila budućnost Jugoslavije. Dok su, dakle, Dražini podređeni komandanti tu i tamo sarađivali sa Nemcima, on je sam nastavio da i dalje vodi propagandu protiv Nemaca.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 160–161.</ref>}} Čak i kada je odobravao kolaboraciju svojih komandanata sa okupatorima, general Mihailović je strogo vodio računa da se na taj način lično ne kompromituje, prvenstveno iz straha od negativne reakcije stanovništva okupirane Jugoslavije. Presretanjem komunikacije između Mihailovića i vojvode Đujića ujesen 1943, njemački nadležni organi su registrovali ovu tendenciju kod četničkog vođstva: {{izdvojeni citat|18.11. Radio-naređenje D.M. Đujiću da još više nego do sada ratuje zajedno sa njemačkim Wehrmachom protiv komunista, jer su oni izdali srpsku nacionalnu stvar. On sam ne može tako postupiti zbog stava naroda.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=235&roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000223.] <br /> ({{jez-njem|"18. 11. FUNKBEFEHL D. M. AN DJUJIC, MIT DEUTSCHER WEHRMACHT GEGEN KOMMUNISTEN MEHR ALS BISHER ZU KAEMPFEN, DA NATIONALE SACHE SERBIENS VERRATEN. ER SELBST KOENNE WEGEN VOLKSMEINUNG NICHT MITMACHEN."}})</ref>|Depeša komande Druge oklopne armije komandi [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 21. novembra 1943. godine}} General [[Schutzstaffel|SS]]-a [[Otto Kumm]], treći komandant [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS dobrovoljačke brdske divizije »Prinz Eugen«]], u knjizi ratnih memoara naslovljenoj ''Vorwärts, Prinz Eugen! Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"'' („Naprijed, Prinz Eugen! Istorija 7. SS dobrovoljačke divizije Prinz Eugen”), ostavio je svoje tumačenje prirode odnosâ između JVuO i njemačkog okupatora: {{izdvojeni citat|Kao ostatak „u šumi“ regularne armije nakon okupacije Jugoslavije, oni su nosili stare uniforme – i nove brade, jer su se zakleli da se neće brijati dok okupator ne bude isteran iz zemlje. Oni su bili verni kraljevini i borili su se za svog mladog kralja Petra II, ali radije su se držali udaljenih sela i oblasti, ne napadajući naše jedinice, osim ako se nisu osećali dovoljno nadmoćnim. Disciplina i naoružanje bilo im je relativno dobro, a u odnosu prema drugim jugoslovenskim narodnim i verskim grupama bili su nepredvidljivi – što je često išlo do napada na hrvatska sela i muslimanske žene. Kao prijatelje još su imali Engleze – i njihov radio. Na volovskim kolima ili na konjskim leđima oni su se povremeno prebacivali u druge oblasti, najčešće neuzdrmani, jer smo ih mi puštali, smatrajući da ih dugoročno možemo pridobiti za nas – kao '''braću po oružju protiv komunizma'''. To je donekle nejasna situacija, oni nisu prijatelji, ali ni neprijatelji, i situacija se menja s vremena na vreme.<ref>[http://www.znaci.org/00001/200.htm Otto Kumm: VORWÄRTS, PRINZ EUGEN! - Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"], [http://www.znaci.org/00001/200_5.pdf Aufstellung der Division "Prinz Eugen"] str. 52. <br /> ({{jez-njem|"Als Reste der nach der Besetzung Jugoslawiens 'in den Wald' gegangenen regulären Armee tragen sie die alte Uniform – und neue Bärte, da sie geschworen haben, sich nicht früher zu rasieren, bevor nicht der Okkupator aus dem Land gejagt ist. Sie sind königstreu und kämpfen für ihren Jung-König Peter II., doch weichen sie lieber aus in abseits gelegene Dörfer und Gebiete und stellen sich nur selten unseren Verbänden, es sei denn, sie fühlen sich in ausreichender Ubermacht. Disziplin und Bewaffnung sind relativ gut, gegenüber den anderen jugoslawischen Volks- und Glaubensgruppen sind sie unberechenbar, weshalb es oft zu Ubergriffen gegen kroatische Dörfer oder muselmanische Frauen kommt. Als stille Freunde haben sie die Engländer – und ihre Funkgeräte. Auf Ochsenkarren oder hoch zu Roß verlegen sie manchmal in eine andere Gegend, meist ungeschoren, da wir sie ziehen lassen und sie auf lange Sicht für uns gewinnen wollen – als Waffengefährten gegen den Kommunismus. Es ist eine etwas unklare Situation, sie sind nicht Freund, auch nicht Feind, die Lage wechselt von mal zu mal."}})</ref>}} Saradnju sa četničkim formacijama generala Mihailovića u borbi protiv zajedničkog neprijatelja pominje u svojim memoarima i [[Schutzstaffel|SS]]-potpukovnik [[Otto Skorzeny]], vođa njemačkih komandosa, zaslužan za izvođenje brojnih specijalnih operacija tokom rata. Neposredno pred [[Kapitulacija Nacističke Njemačke|kapitulaciju nacističke Njemačke]], ''Obersturmbannführer'' Skorzeny je tri dana (od 5. do 8. maja [[1945]]. godine) vršio dužnost šefa njemačke vojno-obavještajne službe ''[[Abwehr]]''. Po osobnom ''[[Adolf Hitler|Führer]]ovom'' naređenju, potpukovnik Skorzeny biva upućen proljeća 1944. godine u okupiranu Jugoslaviju, kako bi koordinirao [[Operacija Konjićev skok|operacijom uništenja]] [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOVJ]] i zarobljavanja [[Josip Broz Tito|maršala Tita]]: {{izdvojeni citat|U proljeće 1944. dobio sam naredbu Vrhovne komande Wehrmachta da lociram [[Josip Broz Tito|Titov]] štab, uništim ga i uhvatim Tita, koji je, prema [[Winston Churchill|Churchill]]ovoj volji, već bio zamijenio generala Mihailovića. Mihailović, ratni ministar mladog kralja [[Petar II Karađorđević|Petra II]] od Jugoslavije, koji je živio u egzilu u [[London]]u, bio je uplašen sve većim uticajem komunizma. Na njegovo zaprepaštenje, njegovi su se četnici ponekad borili zajedno čak s mađarskim trupama, Hrvatima [[Ante Pavelić]]a, pa čak i sa našim vojnicima protiv Titovih trupâ.<ref>Otto Skorzeny, ''Meine Kommandounternehmen. Krieg ohne Fronten'', Universitas Verlag in F.A. Herbig Verlagsbuchhandlung GmbH, München, 1993, s. 201. <br /> ({{jez-njem|"Im Frühjahr 1944 bekam ich den Befehl vom OKW, das Hauptquartier Titos ausfindig zu machen, es zu zerstören und Tito gefangenzunehmen, der nach dem Willen Churchills schon den General Mihailowitsch abgelöst hatte. Der Kriegsminister des im Exil in London lebenden jungen Königs Peter II. von Jugoslawien, Mihailowitsch, war über den fortschreitenden Einfluß des Kommunismus erschreckt. Seine Tschetniks schlugen sich zu seinem Erstaunen manchmal sogar gemeinsam mit den ungarischen Truppen, den Kroaten des Ante Pawelitsch und selbst unseren Soldaten gegen die Truppen Titos."}})</ref>}} == Reference == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Kolaboracija četnika sa silama Osovine]] * [[Saradnja četnika sa fašističkom Italijom]] == Vanjske veze == {{commonscat|Chetnik collaboration with Axis occupation}} * [https://www.znaci.org/00001/40.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945 (Stanford University Press 1975)] {{Kolaboracija u Jugoslaviji}} {{Authority control}} [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu| ]] 9omgiq4k19qlvvlfh6zvzhdmgcx83gm 42711173 42711162 2026-10-15T17:38:28Z ~2026-52047-51 396422 42711173 wikitext text/x-wiki {{Sređivanje|razlog=Preterana upotreba citata}} [[File:Lukačević i Nemci.jpg|thumb|Četnički potpukovnik [[Vojislav Lukačević]], dvojica nemačkih oficira i neidentifikovani četnički komandant. Fotografija je verovatno nastala tokom [[Bitka za Konjic 1943.|bitke za Konjic]], od 19. do 26. februara 1943. godine, kada su snage pod Lukačevićevom komandom sadejstvovale s Nemcima.]] [[File:Četnici i Nemci u okupiranoj Jugoslaviji.jpg|thumb|Četnici i Nijemci u okupiranoj Jugoslaviji.]] {{TranslitN|Kolaboracija četnika s Trećim Reichom|Колаборација четника с Трећим Рајхом}} '''Kolaboracija četnika s Nemcima''' odvijala se, sa manjim ili većim intenzitetom, tokom većeg dijela perioda [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupacije Jugoslavije u Drugom svetskom ratu]]. Glavna usluga koju su četnici vršili Nemcima bila je borba protiv [[Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Jugoslavije|partizanskih jedinica]], hvatanje pripadnika [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|pokreta otpora]] po naseljenim mestima, te njihovo likvidiranje ili slanje u logore pod kontrolom okupacionih ili kvislinških vlasti. Zbog njegovog inicijalnog učešća u [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanku u Srbiji 1941]], Nemci su [[Draža Mihailović|Dražu Mihailovića]] dugo smatrali neprijateljem, za kojim je raspisana poternica.<ref>https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D0%BC_%D0%B8%D0%B7_%D0%B4%D0%B5%D1%86%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941.</ref><ref>https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D0%BC_%D0%B8%D0%B7_%D1%98%D1%83%D0%BB%D0%B0_1943.</ref> Istovremeno, njegovi odredi širom okupiranog područja sarađivali su sa nemačkom vlašću na razne načine (npr. [[legalizacija četnika u Srbiji]] 1941–1943). Saradnja četnika sa Vermahtom postala je sveobuhvatna nakon novembra 1943. godine, kada je politički vrh u [[Berlin]]u konačno odlučio da prihvati Dražu Mihailovića za saradnika, što je rezultiralo potpisivanjem niza [[Ugovori o saradnji četnika i Vermahta|ugovora o saradnji]] sa njegovim glavnim komandantima u Srbiji. Nakon potpisivanja ugovora o primirju i saradnji, okupator je počeo isporučivati municiju i vojnu opremu četničkim jedinicama koje su se, zajedno sa njemačkim trupama i pod nadzorom njemačkih oficira, borile protiv jedinica [[NOVJ]] u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]] i [[Sandžak]]u.<ref>AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 12058.</ref> U [[NDH]], četnici su služili Nemcima za razne namene: dostavljanje obaveštenja o komunistima, pomoć nemačkim nabavkama stoke, pomoć trupama u svojstvu vodiča, pomoć u ljudstvu, učestvovanje u osovinskim operacijama (na primer [[operacija Citen|operacija Ziethen]], [[operacija Bora]]), i druge potrebne radnje za gušenje ustaničkog pokreta.<ref name="ReferenceA">[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_259.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. novembra 1943. Štabu 2. oklopne armije o saradnji četnika sa nemačkim trupama u Dalmaciji i zapadnoj Bosni]</ref> Nemci su četnike snabdevali oružjem i opremom i dozvoljavali im da po potrebi koriste njihove garnizone za smeštaj i motorizaciju za transport. Partizanske pokrete po Bosni i Hercegovini te Hrvatskoj Nijemci su u mnogo navrata doznavali na osnovu četničkih dojava.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1071&rec=314&roll=563 NAW, T-314, Roll 563, frames 001061-1062: Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa (31. januar 1944.)]</ref> Prve dve godine rata, četnici su formalno bili deo [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|savezničke]] koalicije, ali zbog stavljanja [[Četnički odredi Jugoslovenske vojske|četničkih odreda Jugoslovenske vojske]] pod komandu Vermahta, krajem 1943. je došlo do konačnog napuštanja Draže Mihailovića od strane Saveznika, a potom 1944. godine i do napuštanja i osude četnika od strane jugoslovenskog kralja.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D0%B2_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%99%D0%B0_%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B0_II_%D0%BD%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BF%D0%B0%D1%9A%D0%B5_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D1%98_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D1%81%D1%86%D0%B8_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%98%D0%B5 Poziv kralja Petra II na pristupanje Narodnooslobodilačkoj vojsci Jugoslavije]</ref> Zbog kolaboracije sa nemačkim okupatorom, mnogim je četničkim vođama, uključujući samog Dražu Mihailovića, suđeno u [[Beogradski proces|beogradskom]] i drugim procesima. Pored kolaboracije sa Nemcima, četnici na teritoriji italijanske okupacione zone su tesno [[Kolaboracija četnika s fašističkom Italijom|sarađivali sa fašističkom Italijom]]. == Nemačka politika prema četnicima == Česte njemačke promjene kursa u odnosu prema četnicima Draže Mihailovića (npr. [[Sastanak u Divcima|pregovori u Divcima]] u novembru, pa [[Operacija Mihailović|napad na štab Draže Mihailovića]] u decembru 1941, zatim ponovna obustava progona Mihailovićevih četnika i skidanje ucjene na njegovu glavu u proljeće 1942. godine, itd.) tokom čitavog ratnog perioda, bile su u potpunosti u skladu sa politikom koja je vođena u okupiranim zemljama. Najplastičniji prikaz ovakvog pristupa prezentovao je [[Felix Benzler]], opunomoćenik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova u [[Beograd]]u, u izvještaju koji je poslao u [[Berlin]] 11. marta 1942. godine ministru vanjskih poslova [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]]: {{izdvojeni citat|To što nemačka vojna mesta vode pregovore s pojedinim četničkim vođama, nije ništa neobično u srpskom prostoru. To se zbiva svesno, u okviru naše politike, uslovljene slabošću naših vojn[ičk]ih snaga i dosad ne bez uspeha vođene, da Srbe, a naročito ustanike usmeri jedne protiv drugih (komuniste protiv četnika, četnike među sobom, vladine dobrovoljce protiv komunista i četnika) i da se time po mogućnosti omete obrazovanje jednog jedinstvenog fronta.<ref>AVII, NAV, N-T-120, 200/153555-58.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. I/272.</ref><ref>Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 90.</ref>}} Njemačko konstantno opiranje uspostavi saradnje s četnicima Draže Mihailovića bilo je generirano sa samog političkog vrha. U ratnom dnevniku Vrhovne komande Wehrmachta prenesena je informacija da je 23. septembra 1942. održan sastanak vođe Trećeg Reicha [[Adolf Hitler|Adolfa Hitler]]a s predsjednikom [[Rumunija|rumunjske]] vlade [[Ion Antonescu|Ionom Antonescuom]] i poglavnikom [[NDH]] [[Ante Pavelić|Antom Pavelićem]]. Na sastanku se uglavnom raspravljalo „o hrvatskim problemima“. Pored njemačkog veleposlanika u [[Zagreb]]u [[Siegfried Kasche|Siegfrieda Kaschea]], sastanku je prisustvovao i opunomoćeni general u NDH [[Edmund Glaise von Horstenau]] koji se nije ustručavao da „otvoreno kritikuje hrvatsku vlast“, ali je i „skrenuo pažnju na četnike, koje su naoružali Italijani“. General von Horstenau je predložio da bi četnike trebalo „upotrebiti da na svom području [tj. u njemačkoj okupacionoj zoni] postanu organi reda“: {{izdvojeni citat|Hitler je na taj predlog negativno odgovorio, jer da mu se čini veoma opasno da se četnicima pruži podrška. Četnici su pre svega srpske patriote, koji zastupaju [[Velika Srbija|velikosrpsku]] misao. Time hranimo zmiju koja će jednoga dana da poraste. Istina, danas je ona još mala, ali jednog dana mogla bi da bude opasna.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Nakon sagledavanja situacije na Balkanu u jesen 1943, Nemci su jugoslovenske partizane proglasili najvećim neprijateljima.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_3_156.htm PROCENA KOMANDANTA JUGOISTOKA FELDMARŠALA VAJKSA OD 1. NOVEMBRA 1943. VOJNO-POLITIČKE SITUACIJE NA BALKANU KRAJEM OKTOBRA 1943. GODINE</ref> U cilju borbe protiv partizana, tolerisali su i koristili četnike kao antikomunističku miliciju, iako im je bilo dobro poznato da oni održavaju veze sa [[London]]om. == Hronologija == === Mihailovićeva ponuda Nemcima i pregovori u Divcima (jesen 1941) === {{main|Ustanak u Srbiji 1941.|Sastanak u Divcima}} {{izdvojeni citat|Četnički odredi jugoslovenske vojske pod komandom pukovnika Draže Mihailovića stavljaju se na raspolaganje za borbu protiv komunista u saradnji sa nemačkim Vermahtom.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%99%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_30._%D0%BE%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941._%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0 Извештај капетана Матла претпостављенима од 30. октобра 1941. о разговорима са представницима Драже Михаиловића]</ref>|Ponuda Draže Mihailovića Nemcima iz oktobra 1941.}} {{Wikisource|Izjava pukovnika Branislava Pantića o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima}} {{Wikisource|Izveštaj kapetana Matla pretpostavljenima od 30. oktobra 1941. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića}} {{Wikisource|Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.}} Nemci su za gušenje [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji 1941.]] angažovali dodatne trupe i sproveli drastične represalije nad stanovništvom, što je Mihailovića navelo da se povuče iz ustanka, napadne partizane i zatraži kontakt sa nemačkom upravom radi prekida neprijateljstva. Vezu je uspostavio preko pukovnika [[Branislav Pantić|Branislava Pantića]], njegovog predstavnika i obaveštajca u [[Beograd]]u. Pukovnik Pantić je nakon rata svjedočio da je odluka o pregovorima s predstavnicima njemačkih okupacionih snagâ donijeta krajem oktobra 1941. godine, i to na sastanku održanom u kući [[Živojin Mišić|vojvode Mišića]] u [[Struganik]]u. Sastanku su, pored Draže Mihailovića i Branislava Pantića, prisustvovali i [[Dragiša Vasić]], potpukovnik [[Dragoslav Pavlović]], major [[Aleksandar Mišić]] i kapetan [[Nenad Mitrović]]. Pukovnik Pantić piše: {{izdvojeni citat|O potrebi pregovora nije bilo reči. Situacija je svima bila jasna. Ona ih je neodstupno zahtevala. Sporno je bilo: sa kime treba razgovarati, da li sa Nemcima ili sa Nedićem? Posle duže diskusije većina se složila da treba pregovarati sa Nedićem. Ovome se odsudno usprotivio Draža i major Mišić. Njegov zaključak po ovom pitanju bio je izražen rečima: – KAD JE SITUACIJA TAKVA DA MORAM DA PREGOVARAM, ONDA ĆU DA PREGOVARAM SA NEPRIJATELJEM. NA TO ME OVLAŠĆUJE I MEĐUNARODNO RATNO PRAVO. UOSTALOM, ŠTA MI MOŽEMO DA DOBIJEMO OD NEDIĆA? SVE ŠTO NAMA TREBA, ORUŽJE I MUNICIJA, NEDIĆ MORA TRAŽITI OD NEMACA. JER OVDE NISU U PITANJU MALE I SITNE KOLIČINE. ZAŠTO IĆI POSREDNO, KAD MOŽEMO NEPOSREDNO? Njegovo odsudno držanje, po ovom pitanju, odnelo je prevagu... Isto tako bilo je sporno pitanje da li da se o pregovorima obavesti Nedić. Posle kraće diskusije, a pošto sam ja izložio da kapetan g. dr. Matl nalazi da Nedića treba obavestiti, doneta je odluka da se tako i učini. Tako je doneta odluka da se pregovara sa Nemcima.<ref>[https://sr.m.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D1%98%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BE_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D1%98_%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%B8_%D0%B4%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81_%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0 Izjava pukovnika Branislava Pantića o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima]</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 138.</ref><ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 115.</ref>|Izjava pukovnika [[Branislava Pantića]] o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima}} 1. novembra 1941. godine, pukovnik Draža Mihailović je uputio generalu [[Walteru Hinghoferu]], komandantu [[342. divizija|342. pješadijske divizije]], ponudu sljedeće sadržine: {{izdvojeni citat|1) Na kolubarskom frontu nema komunista. Ukoliko ih je bilo oni su postali bezopasni. <br /> 2) Organizacija četnika je u stanju da održava red na području zapadne Srbije. <br /> 3) Komunistička opasnost će prestati od momenta kada se četničkoj organizaciji pruži mogućnost da neometano radi. Broj nacionalista je tako veliki da komunista ima samo 5%. Uz pomoć svoje brojne nadmoćnosti nacionalni elemenat pod komandom četnika može rešiti komunistička pitanja bez obostrane borbe. <br /> Uslov je: dovoljno naoružanje, koje nedostaje. <br /> 4) Ulazak u pojedine gradove je bio neophodan da se ne bi komunističke jedinice predstavljale kao oslobodioci i da ne bi povukle za sobom narodne mase. To se moralo događati i radi toga da bi se sprečili komunisti da vrše teror nad stanovništvom. <br /> 5) Četnička akcija nije usmerena protiv nemačkih jedinica, ukoliko one ne napadaju četnike i narod. <br /> 6) Naš narod voli slobodu i radovao bi se kada se na njegovoj teritoriji ne bi nalazile nemačke jedinice. To odgovara četničkom načinu vođenja rata, bez obzira na žrtve koje donosi. Oblast zapadne Srbije nema nikakav vojni značaj za nemačke jedinice, i trebalo bi da bude slobodna zona, u kojoj četnici održavaju red, pod uslovom da ih se u tome ne sprečava i da su dovoljno naoružani.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_240.htm Izjava Draže Mihailovića od 1. novembra 1941. komandi nemačke 342. pešadijske divizije]</ref>}} Prethodno, general Hinghofer je 30. X 1941. obavijestio njemačkog opunomoćenog generala i zapovjednika u Srbiji [[Franz Böhme|Franza Böhmea]] da lokalni četnički komandanti u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]] nude saradnju, očekujući zauzvrat pomoć u oružju od okupatora: „Četničke vođe iz [[Valjevo|Valjeva]], [[Slovac|Slovca]] i [[Lajkovac|Lajkovca]] daju važne podatke o organizaciji i izjavljuju spremnost da se sa nemačkim trupama bore protiv komunista. Traže oružje.“<ref>BA-MA, RH 26-342/14, 10-odnevni Hinghoferov izvještaj Bemeu, 30. 10. 1941.</ref> Odmah po pristizanju Mihailovićeve ponude, štab 342. pješadijske divizije je istoga dana (1. XI) dostavio izvještaj svojoj pretpostavljenoj komandi u kome, između ostalog, stoji i sljedeće: {{izdvojeni citat|Masa četnika, koja se nalazi u rejonu Valjeva, do sada se držala potpuno lojalno. Oni su prema komunistima zauzeli jasan odbijajući, takoreći, neprijateljski stav i može se reći uspešno se protiv njih borili. Oni su spremni i voljni da zajedno sa Vermahtom razbiju komuniste, kao i da u zemlji ponovo uspostave red i mir i zato traže nemačku pomoć.<ref>AVII, NAV—N—T—315, rolna 2130, snimci 626—632.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_10.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje MIHAILOVIĆ TRAŽI POMOĆ OD OKUPATORA]</ref>}} No, na samom početku sastanka sa nemačkim predstavnicima u selu [[Divci]] 11.11.1941. pukovniku Mihailoviću je rečeno: {{izdvojeni citat|Pre dve nedelje poručili ste nam preko Vaših poverenika u Beogradu da je Vaša namera "da nećete više dozvoliti da se srpska krv beskorisno proliva i srpska imovina dalje uništava". Istovremeno ste ponudili da se zajedno sa nemačkim Vermahtom i organima Nedićeve vlade borite protiv komunizma. Ponuda je od strane Glavne komande odbijena jer: 1) Nemački Vermaht će sam u najkraćem vremenu okončati sa komunizmom i 2) glavni komandant ne može imati poverenja prema Vama kao savezniku.}} Nemci su procenili da Draža zna za dolazak njihovih oklopnih trupa, da kao generalštabni oficir pravilno ocenjuje da će se nastavak nemačkih operacija rđavo završiti po njega, i stoga "nemački Vermaht ne može da se optereti takvim saveznicima koji mu se privremeno priključuju iz razloga oportuniteta".<ref name="Divci">[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BC_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%83_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%83_%D0%94%D0%B8%D0%B2%D1%86%D0%B8_11.11.1941. Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.]</ref> U daljem razgovoru pukovnik Mihailović se pravdao nacistima zbog učešća u ustanku: {{izdvojeni citat|Nije moja namera da ratujem protiv okupatora, jer kao generalštabni oficir poznajem snage obeju snaga.<ref name="Divci"/>}} Pukovnik Mihailović se pravdao da je morao uzeti neke gradove od Nemaca da ih komunisti ne bi uzeli,<ref>„Moji ljudi su [[Bitka za Loznicu 1941.|krenuli na Loznicu]] zato da je komunisti ne zauzmu.”</ref> tvrdeći da nije na strani ustanika, tj. „onih koji žele da isteraju Nemce”.<ref name="Divci"/> Mihailović je izjavljivao Nemcima lojalnost i tražio da mu daju municiju kako bi nastavio borbu protiv Titovih partizana.<ref>„Neophodno je imati municiju! Računajući s tim, došao sam ovamo.”</ref> Međutim, on je želio da njegovo „delovanje na nacionalnoj osnovi” ostane skriveno od javnosti kako ne bi prošao poput vojvode [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]], koji je sklopio otvoreni sporazum sa okupatorom, čime je izgubio ugled u narodu i dobio žig izdajnika.<ref name="Divci"/> Nakon opetovanih zahtjeva okupatoru za isporukom municije, pukovniku Mihailoviću je nedvosmisleno stavljeno do znanja da je jedina opcija za njega i njegove trupe bezuslovna kapitulacija. I pored nepopustljivog njemačkog stava, Mihailović, kao i major Mišić, pokušali su u više navrata uvjeriti svoje sagovornike da uvaže njihove prijedloge, pružajući Nijemcima čvrsta uvjeravanja da im ne prijeti nikakva opasnost sa četničke strane: „Nećemo se boriti protiv Nemaca, pa ni onda ako nam ova borba bude nametnuta... '''Mi vam nećemo biti neverni'''... Mi idemo tako daleko da Vas molimo da do nas uputite oficire za vezu da biste se, uz punu garanciju, mogli uveriti u našu borbu protiv komunista.” Uprkos svim četničkim pokušajima, njemački su pregovarači ostali rezolutni: {{izdvojeni citat|„Ponuda pukovnika Mihailovića da stavi svoje snage na raspolaganje za borbu protiv komunista je odbijena i zatražena je bezuslovna predaja. Mihailović je tražio da se konsultuje sa svojim komandatima. Mihailović također tražio oružje za borbu protiv komunista. Ovo je igra, borba između bandi za izvor oružja. Ipak, čini se da jedan dio Mihailovićevih bandi iskreno želi da se bori protiv komunista.“<ref>NAW, T-311, Roll 175, 000121-2: Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka</ref>|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka 17.11.41.}} Među brojnim njemačkim dokumentima u kojima se pominje sastanak u Divcima, izdvaja se bilješka potpukovnika [[Rudolfa Kogarda]] (koji je prisustvovao sastanku) o četničkom komandantu, kao i o razgovorima vođenim sa Mihailovićevim oficirima pri povratku za [[Beograd]]. Potpukovnik Kogard zapisuje da je „pukovniku Mihailoviću (je) mnogo stalo do toga da se vrhovni komandant u Srbiji [general [[Franz Böhme]] — prim.] uveri u iskrenost njegovih namera”: {{izdvojeni citat|Obustaviti borbu protiv nemačkog Vermahta i povesti je samo protiv komunista. Na samo vođenje borbe druga strana ne sme da utiče. Izuzimajući to što sâm ne želi da se potčini, živi u ubeđenju da komuniste u njihovom gerilskom načinu ratovanja regularne trupe ne mogu da poraze. On, dakle, želi da preuzme specijalni zadatak i garantuje uspeh... U izlaganju pukovnika Mihailovića samo uzgred je nagovešteno da pre uništenja komunista ne može ni da pomišlja na polaganje oružja. Pri povratku u Beograd njegovi poverenici su naglasili da je pukovnik Mihailović spreman da položi oružje čim uništi komuniste. A za uspešno okončanje ove borbe potrebna mu je municija, jer je komunisti imaju u ogromnim količinama... Potpukovnik Kogard je pitao srpskog kapetana [Nenada — prim.] Mitrovića šta Mihailovićeva grupa radi sa zarobljenim komunistima. Odgovoreno mu je da se ubeđeni komunisti ubijaju, a oni koji su samo pošli s njima odvode se u koncentracione logore. [...] Mihailović izjavljuje da mu nikada nije bila namera da se bori protiv nemačkih trupa i saopštava da će i sada naložiti svojim trupama da se ne bore protiv nemačkog Vermahta.<ref>NAW, Mikrofilm T—314, Roll 1457, snimci 1332—1335.</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 161—162.</ref>}} Obavještajni oficiri, raspoređeni u njemačkim ustanovama u Srbiji, registrovali su da je s jeseni 1941. godine došlo do raspada jedinstvenog ustaničkog fronta, kao i da je pukovnik Mihailović naredio [[Napad četnika na Užičku Republiku|napad]] na [[Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|partizansku slobodnu teritoriju]]. U skladu s novonastalom situacijom, Wehrmachtovi oficiri predlažu svojim pretpostavljenim u [[Berlin]]u koordinaciju okupatorskih dejstava s onima četničkih odredâ, što bi doprinijelo efikasnijem gušenju partizanskog otpora, čiji je centar bilo [[Užice]]: {{izdvojeni citat|Mihailović treba da sada pokrene akciju protiv Užica, gde se navodno nalazi celokupno rukovodstvo komunista, a zbog čega treba da se stavi u izgled i bombardovanje sa nemačke strane. U kontaktima sa nemačkim okupacionim vlastima koji su niže opisani, Mihailović je navodno molio da mu se stavi na raspolaganje 100.000 metaka da bi mogao nastupiti protiv Užica.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 1, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova Nemačkog Rajha: 18. april — 31. decembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1973, dok. 236, str. 630.</ref>|IZVEŠTAJ OBAVEŠTAJNOG CENTRA VERMAHTA U BEOGRADU OD 14. NOVEMBRA 1941. VRHOVNOJ KOMANDI VERMAHTA O ODNOSU ČETNIKA DRAŽE MIHAILOVIĆA PREMA NOP-u, O PREGOVORIMA PREDSTAVNIKA VERMAHTA I DRAŽE MIHAILOVIĆA I O VOJNO-POLITICKOJ SITUACIJI U SRBIJI}} Nakon rata, pukovnik [[Branislav Pantić]] je u pisanoj izjavi jednom [[ZBOR|ljotićevskom]] autoru u emigraciji detaljno objasnio okolnosti u kojima je došlo do odluke da se vode pregovori sa Nijemcima. Pukovnik Pantić se prisjeća da je prethodno održan sastanak u Mihailovićevom štabu, na kom je sačinjen spisak uslovâ koje je trebalo postaviti pred okupatora. Međutim, osnovni razlog pregovora je bio da se četnicima daju odriješene ruke i pruži pomoć za »borbu protiv komunista«, tj. Titovih partizana: {{izdvojeni citat|Posle duže diskusije složili smo se da Nemcima treba podneti ove zahteve: 1. Moja [Mihailovićeva — prim.] akcija ima se posmatrati isključivo kao borba protivu komunizma. A kako je ta borba u neposrednom interesu i Nemaca, potrebno je, da se mojim oružanim odredima ostavi sloboda akcije i da se oni, svim sredstvima, pomognu. 2. Spremni smo da kooperišemo u svakoj borbi protivu komunista, koju bi izvodile nemačke oružane snage. 3. Kako su za borbu protivu komunista potrebna sredstva to, da mi se iz nemačkog ratnog plena, za prvi momenat, stavi na raspoloženje: <br /> — 20.000 pušaka; <br /> — 200 mitraljeza; <br /> — 2.000 puškomitraljeza; <br /> — 100 lakih bacača; <br /> — 100.000 ručnih bombi; <br /> — municija: 500 metaka na pušku; po 2.000 metaka na mitraljez i puškomitraljez i po 100 bombi na svaki bacač. <br /> Celokupno naoružanje, po vrstama, da bude istog modela i kalibra. <br /> — 20.000 jugoslovenskih vojničkih uniformi <br /> — 20.000 pari vojničkih cipela. [...] Iz prednjih izlaganja jasno se vidi, da je glavni i jedini cilj sastanka i razgovora sa Nemcima bio: DA NAM OMOGUĆE ODSUDNU BORBU SA KOMUNISTIMA, DAKLE NJIHOVO UNIŠTENJE, A TIME I OBUSTAVU KRVAVIH NEMAČKIH ODMAZDA. DAKLE ONO ŠTO JE ZAHTEVAO CEO NAROD.<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 115—116.</ref>}} Za Dražom Mihailovićem je decembra 1941. godine raspisana poternica, nakon čega je bio u bekstvu. === Predaja zarobljenih partizana Nijemcima (1941) === {{main|Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.}} [[File:Nemci odvode na streljanje četu partizana koje su četnici na prevaru uhvatili i predali Nemcima.jpg|thumb|Nemci odvode na streljanje četu partizana koje su četnici na prevaru uhvatili i predali Nemcima]] Iako je njegov prijedlog okupacionim vlastima u Divcima odbijen, pukovnik Mihailović je želio pružiti njemačkom okupatoru dokaz četničke gotovosti za saradnju. Stoga su četnici Draže Mihailovića, uz posredstvo samozvanog vojvode [[Jovan Škavović|Jovana Škavovića]], predali 13. novembra 1941. Njemcima oko [[Predaja zarobljenih partizana Nemcima novembra 1941.|365 zarobljenih partizana]]. [[Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.|Predaja zarobljenih partizana Nemcima]] se desila tokom [[ustanak u Srbiji 1941|ustanka u Srbiji]] novembra [[1941]]. godine. Tokom [[Četničko-partizanski sukob|sukoba]] između [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] četnika i partizana u zapadnoj [[Srbija|Srbiji]] početkom novembra [[1941]], četnici su zarobili više stotina partizana. Jednu veću grupu od oko 500 zarobljenika, među kojima su bili partizani na prevaru zarobljeni u [[Gornji Milanovac|Gornjem Milanovcu]],<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_110.htm Relacija Takovskog četničkog odreda od 17. juna 1942, Zbornik NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, dokument 110]</ref> Kosjeriću,<ref>[https://www.znaci.org/00001/59_2_124.pdf Užička republika, Zapisi i sećanja, Narodni muzej, Užice 1981]</ref> Karanu i Planinici, četnici su prikupili na [[Ravna Gora|Ravnoj Gori]]. Oko [[13. novembar|13. novembra]] [[1941]]. četnici su grupu od 365 zarobljenika odveli u [[Mionica|Mionicu]], i zatim u [[Slovac]]. Tu su prihvaćeni od [[Milan Nedić|Nedićevih]] i nemačkih snaga i prebačeni kamionima u [[Valjevo]]. Transport zarobljenika do [[Valjevo|Valjeva]] je pratio četnički vođ Jovan Škavović Škava, koji je prethodno bio [[Kosta Pećanac|Pećančev]] četovođa, dok je u tom periodu priznavao [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevu]] komandu. U predaji zarobljenika učestvovao je i ravnogorski oficir [[Pavle Mešković]]. Predaji partizana prethodio je [[Sastanak u Divcima 1941.|sastanak Draže sa Nemcima u selu Divci]]. Od ove grupe zarobljenika, Nemci su 263 streljali dana [[27. novembar|27. novembra]] [[1941]]. godine na Krušiku u Valjevu.<ref>[https://www.znaci.org/00001/38_21.htm Radoslav S. Nedović, Pantelija Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006: Streljanja na Krušiku u Valjevu]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/44_4.pdf Radoslav S. Nedović: ČAČANSKI KRAJ I NOB - SLOBODARI NA STRATIŠTIMA, Čačak 2009: Krušik, Valjevo streljanje po grupama]</ref> Ostali zarobljenici su delom streljani naknadno, delom deportovani u [[Koncentracioni logor|logore]], a delom pušteni na slobodu. Predaja zarobljenih partizana nastavila se i posle ovoga, i bila je naročito intenzivna u decembru 1941.<ref>[https://www.znaci.org/00001/38_24.htm Radoslav S. Nedović, Pantelija Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006: Decembarski pokolj]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/44.htm Radoslav S. Nedović: ČAČANSKI KRAJ I NOB - SLOBODARI NA STRATIŠTIMA, Čačak 2009]</ref> === Legalizacija četnika i hvatanje ustanika (1941-1942) === {{main|Legalizovani četnici}} [[Datoteka:Legalizovani četnici u Srbiji 1942.jpg|minijatura|Legalizovani četnici Draže Mihailovića čuvaju [[Logor Metino brdo|logor na Metinom brdu]] kod [[Kragujevac|Kragujevca]] [[1942]].]] Četnički odredi u Srbiji su delom raspustili regrute kućama i ostali u ilegali na kadrovskom sastavu, a delom se legalizovali kao pripadnici zvaničnih Nedićevih formacija. Krajem 1941. i početkom 1942. godine, pripadnici [[Legalizovani četnici|legalizovanih ravnogorskih odreda]] pružili su najznačajniji doprinos u hvatanju nekoliko hiljada odbjeglih ili pasiviziranih partizana i njihovih saradnika u [[Zapadna Srbija|zapadnoj]] i djelovima [[Centralna Srbija|centralne Srbije]], kao i u njihovoj predaji Njemcima. Učešćem u masovnom hvatanju i likvidaciji pripadnika partizanskih odreda i njihovih saradnika, čak i ako se zanemari aktivna borba protiv partizana, legalizovani ravnogorski četnici su učinili krupne usluge njemačkom okupatoru u uništenju partizanskog pokreta na području dotadašnje [[Užička Republika|Užičke republike]].<ref name="yuhistorija.com">[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]</ref> Već krajem novembra 1941. godine na Metinom brdu kod Kragujevca je formiran [[Logor na Metinom brdu|logor]] za zarobljene srpske ustanike i civilne taoce. Prvi dovedeni u logor bili su taoci iz Kragujevca, komunisti, odbornici narodnooslobodilačkog odbora, Romi, Jevreji i svi oni koji su nemačkim fašistima bili sumnjivi. Osim svakodnevnih likvidacija, veća masovna streljanja su vršena 2. i 19. marta 1942. godine.<ref>[http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1322 Metino brdo]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hvatani borci su predavani nemačkom sudu, ili prekom sudu [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]]. Većina pohvatanih je bila iz okoline Rače, Topole i Aranđelovca. 2. marta 1942. godine na Metinom brdu je streljano 173 rodoljuba i simpatizera oslobodilačkog pokreta sa teritorije Kragujevca i okolnih opština.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1248 |access-date=2014-05-01 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304191846/http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1248 |deadurl=yes }}</ref> Logor je rasformiran u junu 1942. Preostali logoraši su transportovani u [[Koncentracijski logor Banjica|logor na Banjici]], gde je većina streljana, kao i u logore u Nemačkoj, Norveškoj i Grčkoj.<ref>{{Cite web |url=http://www.ikragujevac.com/kultura/15517-istorija-zrtve-fasizma-na-metinom-brdu-i-deo.html |title=Archive copy |access-date=2024-07-08 |archive-date=2024-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240708214249/https://www.ikragujevac.com/kultura/15517-istorija-zrtve-fasizma-na-metinom-brdu-i-deo.html |url-status=dead }}</ref> Nakon likvidacije partizanskih ostataka, četnici Draže Mihailovića su stekli faktičku kontrolu nad ruralnim područjima Srbije, dok je okupator držao gradove. Mihailovićev stav u odnosu na njemačkog okupatora jasno je izražen u depeši, koju je opunomoćeni poslanik Ministarstva inostranih poslova Trećeg Rajha u Beogradu [[Felix Benzler]], 31. marta 1942. godine, uputio centrali u Berlinu: {{izdvojeni citat|Sve dosad se nije postiglo da se ličnost pukovnika Mihailovića stavi pod kontrolu. Po svoj prilici ni on nije u stanju ili nije voljan da na srpskom području nešto preduzme, već je, naprotiv, preko jednog posrednika ovih dana ponudio vladi Nedića da prihvata da se objavi: 1) da on ne namerava da se bori protiv Nemaca; 2) da neće ništa da preduzima protiv Nedićeve vlade; 3) da se zalaže za održanje mira i reda u zemlji; 4) da poziva na borbu protiv komunista. Posredniku je ponovo odgovoreno da za Mihailovića jedino u obzir dolazi da se bezuslovno potčini.<ref>[https://znaci.org/00001/11_18.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje POD ZAŠTITOM LEGALIZOVANIH ODREDA]</ref>}} Nemački dokument od [[15. maj]]a 1942. godine navodi četničkog majora [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubu Jovanovića]] kao jednog od njihovih lokalnih saradnika za [[Zaječar]].<ref>NAW, T501, roll 248 frames 0121-0126; dostupno na http://znaci.net/temp/T-501_R-248-0126.jpg</ref> [[Datoteka:SS-Obergruppenführer Werner Lorenz accompanied with unknown chetnik officer in NE Bosnia.JPG|mini|[[SS]]-[[Obergruppenführer]] [[Werner Lorenz]] u društvu neimenovanog četničkog oficira u sjeveroistočnoj [[Bosna (oblast)|Bosni]], jesen 1942. godine]] U junu 1942. Mihailović je prešao u Crnu Goru, italijansku okupacionu zonu, na teritoriju koju su držali crnogorski četnici [[Saradnja četnika sa fašističkom Italijom|uz dopuštenje Italijana]]. Aktivnosti četničkih odreda u Srbiji svedene su na najmanju meru da se ne bi izazivao okupator, i uglavnom su ograničene na organizacionu i obaveštajnu delatnost i sitnije diverzije. Uprkos tome, nemački okupator je veoma ozbiljno shvatao četničku aktivnost i povremeno organizovao racije protiv preostalih Mihailovićevih odreda, koji su se trudili da izbegnu dodir sa neprijateljem. U Srbiji, znatan broj Mihailovićevih snaga se legalizovao. Nemački popis glavnih vladinih legalnih odreda od [[15. maj]]a 1942, pod rednim brojevima 1 do 18 navodi Ljotićeve odrede, od 19 do 39 su Mihailovićevi, a od 40 do 100 Pećančevi. Tu na okupatorskom spisku snaga su neki od glavnih Mihailovićevih četnika: [[Predrag Raković]], [[Miloje Mojsilović]], [[Dušan Smiljanić]], [[Vučko Ignjatović]], [[Miloš Glišić]], [[Ljuba Jovanović]]... Do početka 1942. godine "ravnogorski pokret istopio se u redovima Nedićeve milicije i konačno se ponovo pojavio, umanjen, u Crnoj Gori."<ref name="Deakin2">[https://www.znaci.org/00001/5_3.htm William Deakin, BOJOVNA PLANINA]</ref> Kako ne bi izgubio podršku naroda kao saradnik okupatora, Mihailović je odsustvo oružane borbe u Srbiji sredinom [[1942]]. godine nastojao da nadoknadi činjenjem smicalica nemačkim vojnicima po gradovima, ubacivanjem "smrdljivih bombi", "svrabećih praškova", "praškova za kijanje", upućivanjem pretećih pisama, uznemiravanjem telefonom...<ref name="Kosta Nikolić 2004"/> Ovo nije ostalo neprimećeno. Britanski kapetan Bil Hadson je u drugoj polovini 1942. ponovo uspostavio vezu i javio da "Mihailović još sarađuje s Osovinom u Crnoj Gori i Sandžaku i miruje u Srbiji", da su "u Dalmaciji Trifunovićevi četnici legalizovani" te, podsticani od Italijana, sanjaju o nekoj "Srbo-Sloveniji i Dalmaciji". Na osnovu stanja na terenu on izvlači zaključak: {{izdvojeni citat|U trenutku kada je Mihailović u velikom stepenu igrao ulogu kvislinga bio je nagrađen najjačom britanskom propagandom.... Mihailoviću bi trebalo konačno reći da Britanci pretpostavljaju komuniste kvislinzima.<ref name="Deakin2"/>|Britanski kapetan Bil Hadson}} [[Datoteka:Chetniks and Germans in Lopare 1942.jpg|mini|[[Radivoje Kerović]] (u sredini u bijeloj košulji) sa njemačkim tenkistima, [[Lopare]] 1942.]] 27. avgusta 1942, komandant Bosanskih četničkih odreda kapetan [[Rade Radić]] naređuje načelniku štaba (»poručniku bratu«) [[Vukašin Marčetić|Vukašinu Marčetiću]] sljedeće: {{izdvojeni citat|Ova komanda stavila ti je u dužnost, da odmah stupiš u vezu sa Nemačkim vojnim vlastima u B. Luci, povodom zauzimanja Mrkonjić-Grada od strane komunista i njihovim daljim nadiranjem ka Manjači, a u cilju organizovanja zajedničke akcije protiv komunista. Kako iz primljenog izveštaja ne vidimo, šta si po ovome do sada uradio, naređuje ti se, da se odmah vratiš u B. Luku, da stupiš u vezu sa komandantom Nemačkih trupa radi izvršenja zadatka koji ti je stavljen u dužnost... Nemačkog komandanta isto tako upozori na činjenicu, da se danas u Bos. Krajini nalaze komunisti, koji su proterani iz svih srpskih zemalja: Srbije, Crne Gore, Hercegovine, Istočne i srednje Bosne sa celokupnim vođstvom i naoružanjem. Krajina im služi kao glavno uporište. Srpski narod u Krajini isto tako kao i u ostalim pokrajinama srpstva je u ogromnoj većini protivkomunistički raspoložen, ali ovaj srpski narod nije dovoljno naoružan, da bi suzbio ovu komunističku najezdu... Na osnovu svega ovoga zahtevaj od Nemačkog komandanta, ako slučajno [ne] bi bilo dovoljno pušaka, municije a naročito automatskog oružja u njihovim magacinima, da se razoružaju Hrvatske jedinice, a naročito ustaške formacije i da se oružje preda u naše ruke, a mi ćemo naoružati svoje rezerve u ljudstvu i voditi uspešne borbe protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_153.htm Naređenje komandanta bosanskih četničkih odreda od 27. avgusta 1942. načelniku štaba za organizaciju sadejstva nemačkim snagama u sprečavanju prodora partizana ka Banjaluci]</ref>}} Posljednjeg dana kolovoza 1942, održan je sastanak kod načelnika štaba Komande Jugoistoka. Ovom prilikom je podijeljena informacija da se oko [[Banja Luka|Banje Luke]] vode žestoke borbe s partizanima, u kojima okupatoru pomažu četnici (“srpski nacionalisti“), bez preciziranja o kom odredu JVuO iz [[Bosna (oblast)|Bosne]] je riječ: {{izdvojeni citat|Velike borbe su izbile u blizini Banje Luke. Ustanici su upotrijebili teško naoružanje, topove, minobacače itd., kao i tenkove. Hiljadu srpskih nacionalista je sudjelovalo u borbi protiv ustanika na našoj strani.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=490&roll=175 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000485.] <br /> ({{jez-njem|"Bei Banja Luka größeres Gefecht, Aufständische traten mit schweren Waffen, Geschützten, Minenwerfern u.sw. auf, auch mit Panzer. 1000 serbische Nationalisten haben sich dort auf unserer Seite im Kampfe gegen die Aufständischen beteiligt."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka kod načelnika štaba Jugoistoka održanog 31. augusta 1942.}} U drugom njemačkom izvještaju iz istog perioda se navodi da je 26. augusta jedan bataljun Wehrmachta južno od Banje Luke bio priklješten od strane nadmoćnijeg neprijatelja (i ovdje se napominje da su partizani raspolagali teškim naoružanjem), kao i da je Nijemcima u pomoć priskočilo čak „2000 bosanskih četnikâ“, što će rezultirati potiskivanjem jedinicâ [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOP i DVJ]] prema jugu do kraja mjeseca.<ref>BA/MA, RH 19 XI/81 (Die Bekämpfung der Aufstandsbewegung im Südostraum, Teil I), S. 244.</ref><ref>Klaus Schmider, ''Partisanenkrieg in Jugoslawien 1941-1944'', Verlag E.S. Mittler & Sohn GmbH, Hamburg/Berlin/Bonn, 2002, s. 155. <br /> ({{jez-njem|"Bereits am 26. August sah sich ein deutsches Bataillon bei dem Versuch, südlich von Banja Luka den ersten dieser Einfälle abzublocken, weit überlegenen, auch mit erbeuteten Panzern und Geschützen bewaffneten Verbänden gegenüber; nur mit Hilfe von 2.000 bosnischen Cetniks, die den Deutschen zu Hilfe eilten, gelang es bis Ende des Monats, die Partisanen wieder nach Süden abzudrängen."}})</ref> Takođe, u jednom izvještaju upućenom iz štaba njemačkih trupa u [[NDH]] od 18. novembra 1942. o četnicima se, između ostalog, navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|U zoni 714. pješadijske divizije nalazi se 6-8.000 četnika, naoružanih puškama i nešto automatskog oružja. Diviziji su dosad pružili vrijedne usluge time što su branili svoju teritoriju od partizana i time oslobodili njemačke i trupe NDH za dejstvo na drugim sektorima. K tome obezbjeđuju i željeznicu i pribavljaju važna obavještenja njemačkim trupama. Četnici su pri zajedničkim akcijama snabdjevani od strane NDH; također im pripada i naknada od otprilike 3 Rajshsmarke dnevno, čiju isplatu oni, međutim, dosad nisu tražili.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=361&rec=314&roll=566 Nacionalni arhiv Vašington, T-314, rolna 566, frejm 000357; Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj-/Veza sa neprijateljski orijentisanim krugovima u Srbiji/ (18. novembar 1942.).] <br /> ({{jez-njem|"Bei 714.Div. haben die im Div.–Bereich beheimateten Cetnikverbände eine ungefähre Stärke von 6–8000 Mann. Sie sind mit Gewehren und verhältnissmässig wenig automatischen Waffen ausgestattet. Sie leisten der Div. wertvolle Dienste, indem sie ihr Heimatgebiet gegen Einfälle der Partisanen schützen, sodass, von grösseren Unternehmen abgesehen, in diesem Raume weder deutsche noch kroatische Truppen gebunden werden. Sie entlasten hiedurch den Bahnschutz und versorgen die deutsche Führung mit wertvollen Feindnachrichten. <br /> Die Cetnikverbände werden durch den kroatischen Staat bei Einsätzen mit Munition versorgt und verpflegt. Vertragsmässig steht ihnen neben anderen Zusagen /z.B. Versorgungsansprüchen/ auch Wehrsold von etwa RM 3.— täglich zu, den sie jedoch bisher nicht beansprucht haben."}})</ref>|Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj (18. novembar 1942. godine)}} === Operacija Weiss i bitka na Neretvi (1943) === {{main|Operacija Weiss|Bitka za Konjic 1943.}} [[File:Četnici i Nemci na Neretvi.jpg|thumb|Četnici i Nemci tokom [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]] 1943.]] Van Srbije, postojala je intenzivna saradnja četnika i Nemaca. Iako su mnogi četnici na lokalu pomagali nemačkim trupama protiv partizana, [[Hitler]] je do sredine 1943. godine strogo branio svojim jedinicama svaku saradnju sa četnicima.<ref>Nacionalni arhiv Vašington, Mikrofilm T-311, rolna 175, snimka 378: Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka za novembar 1942 (30. novembar 1942.). „Svaka, pa i privremena, veza sa antikomunistički nastrojenim četnicima u Hrvatskoj je protivna naređenju Fuehrera, Ia 3071/42 o borbi protiv bandi.“</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=383 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000378.] <br /> ({{jez-njem|"Haltung gegenüber feindlich eingestellten Kreisen in Serbien/Kroatien: An Bev.Kmdr.Gen. in Serbien, Befehlshaber der dt. Truppen in Kroatien, Kdr.Gen. in Kroatien und Dt.Verb.Kdo. bei Supersloda ergeht ein Befehl betreffend klarer und eindeutiger militärischer Haltung gegenüber allen uns feindlich eingestellten Kreisen. Jede – wenn auch nur vorübergehende – Bindung mit antikommunistisch eingestellten Cetniks in Kroatien steht im Widerspruch zu den bzgl. Bandenkämpfung gegebenen Befehlen des Führers Ia Nr. 3071/42 g.K."}})</ref> Za vrijeme izvođenja [[Operacija Weiss|operacije Weiss]], njemački komandanti na terenu su bili u nedoumici da li da se povinuju naređenjima svojih viših vojnih komandi, ali i političkih instanci, ili da nastave sarađivati s četnicima Draže Mihailovića: {{izdvojeni citat|Uprkos borbenoj pomoći hrabrih četnika, koja je doprinijela deblokadi opkoljenih dijelova 718. pješadijske divizije, njemačke trupe imaju zadatak da se brzo probiju do boksitne oblasti. One imaju instrukcije da smatraju četnike neprijateljima. Sada se ispostavilo da se situacija kod mjesta Dobro (?), čija se posada sastojala od Nijemaca, Italijana i četnika, poboljšala zahvaljujući četničkom prodoru.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=549 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000544.] <br /> ({{jez-njem|"Trotz der Waffenhilfe tapferer Cetnik, die auch zur Befreiung der eingeschlossenen Gruppe der 718.I.D. mit beigetragen haben, ergibt sich für die deutschen Truppen die Aufgabe, möglichst schnell in das Bauxitgebiet von Mostar vorzustoßen. Die deutschen Truppen haben den Auftrag die Cetniks als Feind anzusehen. Es ergab sich nun das Bild, daß die Besatzung von Dobro (?), die aus Deutschen, Italiener und Cetniks bestand durch den Vorstoß der Cetniks Luft bekam."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka kod načelnika štaba Jugoistoka (1. mart 1943.).}} Major [[Slavoljub Vranješević]], komandant Zapadne Bosne JVuO, šalje 2. marta 1943. godine dopis »bratu« [[Uroš Drenović|Urošu Drenoviću]] kojim ga obavještava da je od strane njemačke komande u [[Banja Luka|Banjoj Luci]] zakazana konferencija na koju su pozvani najvažniji četnički zapovjednici s teritorije [[Bosanska krajina|Bosanske Krajine]]: {{izdvojeni citat|Pre nekoliko časova primio sam izveštaj od Komandanta Bosanskih četničkih odreda brata Rade Radića, u kome mi javlja, da su Nemci pozvali na konferenciju u Banja Luci sve Komandante i to: Radića, Tešanovića, Drenovića, Marčetića, Mišića radi rešavanja važnih pitanja. Konferencija će se održati u nemačkoj komandi u B. Luci. Ovoj konferenciji neće prisustvovati pretstavnici hrvatskih ni vojnih ni civilnih vlasti. Komandant mi je naredio, da pozovem sve Komandante na predkonferenciju, koja će se održati u Karanovcu na dan 4 o.m. u 12 časova.— Prema napred izloženom pozivam te, da bez ikakvog izgovora i odlaganja bez obzira na situaciju na položaju, dođeš 4 o.m. do određenog časa u Karanovac.— Ovo smatraj vrlo važnim i NAJHITNIJIM. Molim Te koristi sva moguća prevozna sredstva, pa i motorcikl i na vreme dođi na predkonferenciju.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 31, str. 64.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_64.htm Naređenje Komande bosanskih četničkih odreda od 2. marta 1943. komandantu odreda »Kočić« za prisustvovanje konferenciji radi usaglašavanja stavova o saradnji sa nemačkim trupama]</ref>}} Već 3. februara 1943. godine, major Vranješević je upoznao Vrhovnu komandu JVuO o činjenici da se bosanski četnici nalaze u službi njemačkog okupatora, ali i da su potpisali [[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|sporazume o saradnji sa kvislinškim vlastima Nezavisne Države Hrvatske]]: {{izdvojeni citat| NEMCI Četnički odredi učestvuju u borbi zajedno sa Nemcima češće puta, ali na zasebnim sektorima. Pre našeg dolaska, Nemci su uspeli da u borbu protiv komunista uvode četnike tako, da im ovi osiguravaju krila i da se mešaju u komandovanje. Ovome se je odmah stalo na put, ma da sa dosta poteškoća. Po sebi se razume da se mnogo interesuju o tome, da li mi imamo kakve veze sa Dražom Mihailovićem — što mi odbijamo, navodeći da je to samo komunistička propaganda kako bi izazvali Nemce protiv nas, pa nas tako priklještene, uveli u svoje redove. Ipak, često puta Nemci čuju kako svi četnici pevaju »Od Topole pa do Ravne Gore« ili »Od Manjače pa do Ravne Gore«, »sve su straže generala Draže« itd., dakle jasno primećuju, ali moraju da trpe. Njihova nemoć oseća se. HRVATI Ovi se redovno predaju komunistima, gde god ovi na njih udare. Hrvatski oficiri nalaze spas u komunizmu. Zbog sporazuma sa Hrvatima, koji su ovi [četnički — prim.] odredi sklopili pre našeg dolaska, borbe sa Hrvatima ne vode se. Naprotiv, za većinu starešina i boraca može se reći, da su taj sporazum shvatili kao definitivan svršetak rata, pa i otuda javašluk i slaba disciplina. Sada, dok se ne raščisti sa komunistima, ovakvo stanje mora da ostane.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_27.htm Izveštaj majora Slavoljuba Vranješevića od 3. februara 1943. majoru Zahariju Ostojiću o vojno-političkoj situaciji u četničkim odredima zapadne Bosne i saradnji sa nemačkim i ustaško-domobranskim jedinicama]</ref>}} Vojvoda [[Vukašin Marčetić]], komandant puka »Manjača«, bio je takođe jedan od potpisnikâ sporazuma sa vlastima satelitske NDH. Tokom operacije »Weiss«, vojvoda Marčetić se povezuje i sa njemačkim okupatorom, konkretno sa [[117. lovačka divizija (Nemačka)|117. divizijom]]: {{izdvojeni citat|Posebno: [...] [[369. legionarska divizija|369. pješ. div.]] će prvo dovršiti borbe na [[Grmeč]]u. Uspostavljena veza sa četničkom grupom Marčetića, koja će preuzeti osiguranje vlastitog istočnog boka.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&rec=315&roll=2263 NARA, T315, Roll 2263, frame no. 000670.] <br /> ({{jez-njem|"369. J.D. führt vorerst Kampfhandlungen in der Grmec durch. Verbindung mit Cetnikgruppe Marcetic aufgenommem, die Schutz der eigenen Ostflanke übernehmen will."}})</ref>|Ratni dnevnik 117. divizije, unos za 5. februar 1943.}} O (prinudnom) sadjejstvu 117. divizije sa četničkim odredima pod komandom kapetana [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] u [[Bitka za Konjic 1943.|bici za Konjic]], februara 1943. godine, nakon rata će posvjedočiti i general [[Alexander Löhr]]: {{izdvojeni citat|117. lovačka divizija, koja je prodirala od Ivan-sedla ka severozapadu, vodila je od početka teške borbe, pa je na kraju odbijena i odbačena. Jedan njen deo morao je da se spasava u Konjicu, koji je bio utvrđen i posednut od Italijana i četnika. Ovo mesto su partizani okružili i tako je došlo do toga da su se ovde, pod pritiskom događaja, borili na istom frontu Nemci i četnici – doduše odvojeni jedni od drugih italijanskim jedinicama. Konjic je doduše bio oslobođen iz okruženja sa trupama iz [[Sarajevo|Sarajeva]], ali je partizanima uspelo da se probiju preko Neretve i povuku svi bez izuzetka u severnu [[Crna Gora|Crnu Goru]].<ref>{{cite web|url=http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html | title = Записи Александра Лера, часопис СРПСКО НАСЛЕЂЕ, број 7/1998 | publisher = Srpsko-nasledje.co.rs |date=3. 1. 1943. | accessdate=4. 1. 2023. | archive-url = https://web.archive.org/web/20130216202528/http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html# | archive-date=16. 2. 2013 |url-status=dead | df = }}</ref>|General [[Alexander Löhr]], komandant Jugoistoka}} Pored 117. divizije, četnici generala Mihailovića će sarađivati i sa ostalim njemačkim divizijama koje su uzele učešća u operaciji »Weiss«, što se može zaključiti i na osnovu podataka iz ratnog dnevnika [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]] od 12. marta 1943. godine: {{izdvojeni citat|12. III 1943. (00,30 sati) — Izvještaji divizijskih jedinicâ: Operativno odjeljenje (Ia) Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj Operativnom odjeljenju [369. divizije] (telefonski): <br /> 1.) Snažne neprijateljske snage opkoljene su od strane [četnikâ] D.M., 717., [[118. lovačka divizija (Njemačka)|718]]., 369. i [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS-divizije]]. 717. divizija započinje potjeru takođe 12. marta i doseže crtu [[Prozor (BiH)|Rama]] — [[Ostrožac (Jablanica)|Ostrožac]]. 718. divizija napreduje od Ivan-sedla opštim smjerom ka [[Mostar]]u.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=404&rec=315&roll=2154 NARA, T315, Roll 2154, frame no. 000399.] <br /> ({{jez-njem|"12.3.1943. 00,30 Uhr <br /> Meldungen der Div. Einheiten <br /> Ia des Befh.d.dt.Tr.i.Kr. an Ia fernmündl.: <br /> 1.) Starke feindl. Kräfte sind durch D.M. 717., 718., 369. und SS–Div. umstellt. <br /> 717. tritt 12.3. ebenfalls zur Verfolgung an und gewinnt Linie Rama–Ostovac [sic]. <br /> 718. geht von Ivan–Sattel [sic] in allgemeiner Richtung auf Mostar vor."}})</ref>|Ratni dnevnik [[369. legionarska divizija|369. divizije]]}} Tokom [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]], četnici su bili obilno snabdijevani streljivom i hranom iz italijanskih i njemačkih magacina. Kapetan Vojislav Lukačević, koji se zajedno sa svojim četnicima tukao uz borbenu grupu »Anacker«, [[5. mart]]a iz [[Konjic]]a je javio majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] da mu »11« (tj. Nijemci) daju municiju, kao i da je vojvoda [[Dobroslav Jevđević]], sa svoje strane, zadužen za obezbjeđivanje logistike: {{izdvojeni citat|Vidim da je glavna tvoja briga kako ćemo sa 11. Verujem da si o njima dobio preterane izveštaje. Svaka njihova kolona koja nastupa ima najviše jednu trećinu Nemaca a ostalo su domobrani i po nešto ustaša. Oni sami ne mogu ništa da urade, toga su svesni. Ja mislim da je nama najpreči za sada cilj uništenje komunista i to što brže. Ne sme nas zateći iskrcavanje u borbi sa komunistima, a isto tako ne smemo početi borbu sa 11 dok komunisti nisu likvidirani a oni nisu likvidirani i pored uspeha koje smo postigli. Čvrsto sam ubeđen da nas 11 neće napasti sve dok se vode borbe sa komunistima te je strahovanje u tom pravcu preterano... Najvažnije i najbolje snabdevanje preko [[Sarajevo|Sarajeva]] koje neka Jevđo forsira. Dobio sam sinoć preko 11, 30.000 metaka obećali još čim im stigne neki transport koji očekuju u Sarajevo.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_71.htm IZVEŠTAJ KOMANDANTA KONJIČKE GRUPE OD 5. MARTA 1943. KOMANDANTU ISTAKNUTOG DELA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA O BORBENOM RASPOREDU ČETNIKA I NEMACA NA SEKTORU KONJIC—JABLANICA]</ref>}} O isporuci municije jedinicama JVuO (najvjerovatnije o onoj koja je data kapetanu Lukačeviću), Komanda Jugoistoka je 7. marta javila vojnom vrhu u [[Berlin]]u: {{izdvojeni citat|– 7. mart 1943: Municija za četnike. Vrhovna komanda je obaviještena telegramom o isporuci 30.000 metaka četničkim jedinicama.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=453 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000448.] <br /> ({{jez-njem|"Munition für die Cetniks: <br /> An OKW/WFSt. ergeht eine Meldung betraf. der Übergabe von 30.000 Schuß Inft. Munition an Cetnikverbände."}})</ref>|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja Komande Jugostoka za mart 1943. godine (31.3.43.)}} [[File:Chetniks and German Officers meet in Bosnia, 1943.jpg|thumb|Sastanak njemačkih oficira sa četnicima u [[Bosna (regija)|Bosni]], [[1943]]. godina]] 9. [[Mart|ožujka]] 1943. godine, [[Fašizam|fašistički]] [[Poglavnik|duce]] [[Benito Mussolini]] šalje pismo [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]],<ref>''Tajna pisma Hitler – Mussolini (1940—1943)'', edicija Dokumenti i svjedočanstva (priredio i preveo: Dr Bogdan Krizman), Novinarsko izdavačko poduzeće (NIP), Zagreb, 1953, str. 78.</ref> vođi [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]], u kom navodi da je upoznat sa suradnjom njemačkih okupacionih trupa s četnicima: {{izdvojeni citat|Više tisuća četnika naoružali su, na lokalnoj bazi, komandanti talijanskih jedinica, da vode gerilu, za koju imaju, kao svi stanovnici Balkana, naročite sklonosti. Do danas su ti četnici suzbijali partizane vrlo odlučno. Upravo sam primio izvještaj. U njemu mi javljaju, da su njemačke snage, koje su uspostavile dodir sa četnicima u dolini gornje Neretve, pristale da surađuju s njima i da su naoružale četnike metcima i ručnim bombama.|[[Benito Mussolini]] u pismu [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]] (9. III 1943)}} O pristizanju Mussolinijeva pisma istog je dana javila i Vrhovna komanda njemačkih oružanih snaga: {{izdvojeni citat|''9. mart'' <br /> Duče poslao pismo Hitleru, u kome zastupa mišljenje da su četnici i partizani neprijatelji Osovine. O tome je razgovarao i sa nemačkim ministrom spoljnih poslova. Priznaje da su Italijani do sada naoružali nekoliko hiljada četnika za gerilski rat protiv komunista i oni su se do sada energično borili protiv partizana. Ali, sada je Duče izdao energičnu naredbu, da se četnicima više ne daje oružje i da njih, nakon što se partizani poraze, treba razoružati. Na osnovu poslednjih vesti, na prostoru gornje Neretve Nemci su takođe stupili u kontakt sa četnicima i ostavili im patrone i ručne granate.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2024-07-08 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 9. marta 1943.}} Pošto је za katastrofalni poraz četnika u bici na Neretvi optužio Jevđevića, [[Petar Baćović|Baćovića]] i [[Bajo Stanišić|Baja Stanišića]] a istakao za primjer Vojislava Lukačevića, major Ostojić im је 10. marta naredio da se kod Italijana zauzmu za dozvolu o prebacivanju četnika na zapadnu obalu Neretve. Odgovarajući na optužbe, Jevđević i Ваćоvić istoga dana izvještavaju Mihailovića da је za proboj operativne grupe NOVJ kriv upravo Lukačević, te da Ostojić, komandujući iz [[Kalinovik]]a, nema pravu predstavu о toku događaja. Jevđević navodi: „Kada sam zvao delove Vrhovne komande da komanduju nа licu mesta, odgovorili su neljubazno da neće da radе sa okupatorom, tražeći u isto doba hranu, municiju, topove i vojsku od okupatora.“ Као argument da četnici moraju bespogovorno slušati naređenja okupatorskih oficirâ, vojvoda Jevđević navodi podatak da Nijemci i Italijani hrane i snabdijevaju municijom cjelokupnu masu četnikâ od 13.200 ljudi. Riječ je o 2000 četnika pod komandom Вајa Stanišića, 4.000 iz Lukačevićeve konjičke gruре, 6.000 pod komandom majora Petra Baćovića (hercegovački četnici) i 1.200 četnika kojima komanduje major Andrija Vesković. Jevđević Mihailoviću piše i da su okupatori dali toliko hrane da је on, na osnovu lažnog brojnog stanja, uspio da uštedi 110.000 obroka, kao i da su mu za posljednjih nekoliko dana isporučili 1.100.000 metaka.<ref>AVII, reg. br. 3/1, kut. 293, dep. 2248.</ref><ref>Branko Latas, Saradnja četnika i Nemaca u borbama protiv Glavne operativne grupe divizija NOVJ u dolini Neretve (februar — mart 1943), Prilozi Instituta za istoriju (br. 17), Sarajevo, 1980, str. 214.</ref> General [[Rudolf Lüters]], zapovjednik njemačkih trupa u NDH, piše u procjeni situacije od 16. marta 1943. da je „neprijateljski otpor protiv nemačkih divizija koje su napadale uglavnom slomljen“, te da je „operacija „[[Operacija Weiss|Vajs II]]“ u suštini završena“. O četničkim snagama u njemačkoj zoni operacija, general Lüters navodi: {{izdvojeni citat|Četničko pitanje nije se dalje zaoštrilo. U području [[114. lovačka divizija (Njemačka)|714. divizije]] nisu zabeležena nikakva prekoračenja u tuđu nadležnost. Četničko rukovodstvo se potčinilo naređenjima nemačkog Vermahta i potvrdilo svoju lojalnost. Četnici koji se nalaze na području [[118. lovačka divizija (Njemačka)|718. pešadijske divizije]], naročito u rejonu [[Zenica|Zenice]] i [[Han-Pijesak|Han-Pijeska]], neprijateljski se suprotstavljaju hrvatskoj državi i nemačkom Vermahtu i pokušavaju da izazovu nemire putem sabotaža i razoružavanja hrvatskih odreda. Divizije koje su učestvovale u operaciji „Vajs II“ jedinstveno se povoljno izražavaju o držanju četničkih jedinica. Dragocenim izviđačkim podacima i napadima za rasterećenje pomagali su našim jedinicama, mada ni u jednom slučaju nije sa nemačke strane tražena podrška.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_3_38.htm Procena vojno-političke situacije komandanta nemačkih trupa u NDH od 16. marta 1943. za period od 1. do 15. marta 1943. godine]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=372&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frames no. 000366—000367.] <br /> ({{jez-njem|"Die Cetnikfrage hat sich nicht weiter zugespitzt. Im Bereich der 714.J.D. sind keine Übergriffe zu verzeichen. Die Cetnikführung hat sich den Befehlen der deutschen Wehrmacht untergeordnet und ihre Loyalität versichert. Die im Bereich der 718.J.D. befindlichen Cetniks, besonders im Raum ZENICA und HAN PIJESAK stehen kroat. Staat und deutscher Wehrmacht feindlich gegenüber und versuchen durch Sabotageakte und Entwaffnung kroat. Abteilungen Unruhe zu stiften. Die im "Weiss II"–Einsatz befindlichen Divisionen äussern sich übereinstimmend günstig über das Verhalten der Cetnikverbände. Durch wortwolle Kundschafterdienste und Entlastungsangriffe haben sie der Truppe geholfen, obwohl in keinem Falle deutscherseits Unterstützung erbeten worden war."}})</ref>}} General Lüters zapaža i koliko je teška i bezizlazna situacija u neprijateljskom taboru, usljed njihovog skoro potpunog okruženja: {{izdvojeni citat| II. NEPRIJATELJSKA SITUACIJA Neprijateljski otpor protiv nemačkih divizija koje su napadale uglavnom je slomljen. [...] Ostaci ustanika, bez izuzetka teško tučene jedinice sa malo municije i ishrane, deprimirane nemačkim udarima i zadržavane mnogobrojnim ranjenicima i bolesnicima, stoje za sada južno od linije Konjic — Rama. Oni su na severu pritisnuti nemačkim jedinicama, na jugu četnicima, i pokušavaju da se izvuku prema jugoistoku, dolinom Neretve, na teritoriju Crne Gore.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_3_38.htm Procena vojno-političke situacije komandanta nemačkih trupa u NDH od 16. marta 1943. za period od 1. do 15. marta 1943. godine]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=373&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 000367.] <br /> ({{jez-njem|"II.) FEINDLAGE: </br> Der feindliche Widerstand gegenüber den deutschen angreifenden Divisionen ist im wesentlichen zerschlagen. </br> Reste der Aufständischen, durchweg schwer angeschlagene Verbände mit wenig Munition und Verpflegung, durch die deutschen Schläge deprimiert und durch zahlreiche Verwundete und Kranke behindert, stehen z.Zt. südlich der Linie KONJIC–RAMA. Sie werden im Norden durch deutsche Verbände und im Süden durch Cetniks bedrängt und versuchen nach SO durch das NARENTA–Tal in montenegrinisches Gebiet auszuweichen."}})</ref>}}}} U iscrpnom izvještaju<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 1015—1018.</ref> koji je [[5. maj]]a 1943. godine podnio [[SAD|američki]] [[Ured za strateške usluge]] (preteča današnje [[Centralna obaveštajna agencija|Centralne obavještajne agencije]]), sumiraju se rezultati netom završene operacije »Weiss«: {{izdvojeni citat|Krajem januara 1943. godine zajedničke nemačke, hrvatske, italijanske i četničke snage povele su veliku ofanzivu protiv jugoslovenske oslobodilačke armije. Neprijatelj je potpomognut od Drenovićevih četnika uspeo da potisne jugoslovenske patriote u Hercegovini i jugoistočnoj Bosni. Glavni udar u sadašnjoj neprijateljskoj ofanzivi vrše kombinovane četničke snage u Hercegovini (V.[ojislav] Lukačević, član Mihailovićevog glavnog štaba), u Crnoj Gori (Bajo Stanišić) i u Sandžaku (Pavle Đurišić, član Mihailovićevog glavnog štaba). Ishod ove borbe je još neizvestan. Partizani govore da su oni odneli pobedu, dok četnici insistiraju na tome da su gotovo potpuno očistili ove jugoslovenske krajeve od antifašističkih snaga. Tačno je, međutim, da su jugoslovenski antifašistički gerilci pretrpeli teške teritorijalne gubitke, ali daleko je od toga da su njihove snage uništene ili razbijene. Na drugoj strani, mnogo slavljeni četnici generala Mihailovića danas su angažovani u jednoj od najžešćih ofanziva za uništenje jugoslovenskih demokratskih snaga.}} === Četnički teror u Srbiji (1943) === {{main|Srbija u Drugom svetskom ratu|Zločini četnika u Drugom svjetskom ratu}} Mihailovićeva taktika u Srbiji se početkom 1943. sastojala u tome da organizuje i štedi svoje snage za "planirani narodni ustanak". Nemci navode da je izbjegavao svaki konflikt sa okupacionim trupama.<ref>NAW, T-78, Roll 332, 6289915, 919: Procjena situacije komande Jugoistoka za feburar 1943 (2. mart 1943.).</ref> Izveštaji Nedićeve vlade konstatuju da je četnička akcija gotovo svuda upravljena na obračunavanje sa komunistima, koje se sprovodi beskompromisno, do istrebljenja. Inače, četnici na sastancima sa narodom naređuju lojalno držanje prema domaćim vlastima i okupatorskoj vojnoj sili kao i "odricanje svake pomoći partizansko-komunističkim bandama".<ref>Kopija originala (pisana na mašini, ćirilicom) u Arhivu V.I.I., reg. br. 59/1—1, k. 22.</ref><ref>Kopija originala (pisana na mašini, ćirilicom) u Arhivu V.I.I., reg. br. 54/5—1, k. 22.</ref> 12. februara 1943. godine, kapetan [[Miloš B. Marković]], komandant Ariljske brigade iz sastava Požeškog korpusa JVuO, prenosi Mihailoviću ideju poručnika [[Zvonimir Vučković|Zvonka Vučkovića]] da iskoristi vezu sa njemačkim oficirom u cilju »gonjenja komunista«: {{izdvojeni citat|Po povratku sa puta iz štaba 1a sastao sam se sa Vučkovićem koji me je zamolio da Vas izvestim o sledećem: <br /> U srezu Kačerskom nalaze se dve komunističke grupe, prva jačine 60 a druga oko 150 ljudi. Ove se grupe prebacuju i u Oplenački srez. Za likvidaciju ovih grupa potrebno mu je oko 300 ljudi, no kada bi ih skupio izazvao bi potere od strane okupatora. Ima jednu drugu mogućnost a to je da uputi Nemce da gone ove grupe. Posredno, no obazrivo ima vezu sa jednim od nemačkih komandanata, koji je izjavio gotovost za usluge svake vrste a naročito u gonjenju komunista. Zvonko će ga upotrebiti no ne uspeli to preduzeće sam potrebno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_33.htm Izveštaj komandanta Ariljske brigade od 12. februara 1943. Draži Mihailoviću o borbama protiv pripadnika NOP-a u zimu 1942. godine i dostignutoj organizaciji u brigadi]</ref>}} Poručnik [[Predrag Raković]], u svojstvu komandanta 2. ravnogorskog korpusa JVuO, informiše 3. marta 1943. generala Mihailovića o tajnom sastanku sa nemačkim potporučnikom Krigerom: {{izdvojeni citat|Okupator, kako Nemci tako i Bugari svu svoju akciju uputili su na komuniste, na njihovo gonjenje i istrebljenje. U smislu depeše koju sam podneo G. Ministru, sastao sam se 2 marta t.g. na Savincu u jednoj šumi sa Nemačkim komandantom potporučnikom Krigerom iz Gor. Milanovca. Sastanak je izveden potpuno tajno. Na sastanak je od strane Nemaca došao potporučnik Kriger i njegov tumač. A sa naše strane bio sam ja i moj Načelnik štaba p.por. Lazarević. Tema razgovora bila je isključivo uništenje komunističkih bandi, na teritoriji koju obezbeđuje Nemačka jedinica iz Gor. Milanovca. Uglavnom dolazi u obzir komunistički vođa [[Milorad Labudović|Labud]] koji ima oko 150 komunista pod svojom komandom u okolini Rudnika, u srezovima: Kačerskom i Orašačkom. Utvrdili smo plan za ovaj rad. O izvođenju ove akcije detaljno sam se dogovorio sa Zvonkom noću između 2/3 - III t.g., u čemu smo postigli potpunu saglasnost.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 127, reg. br. 7/3 (S-X-12/4).</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_67.htm Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 3. marta 1943. Draži Mihailoviću o borbi protiv pripadnika NOP-a i pregovora sa predstavnicima nemačkih okupacionih trupa]</ref>}} I u depeši od 23. marta, Raković piše da se ponovo sastao sa nemačkim komandantom iz G. Milanovca, te je dogovoreno da se za ubijene Nemce neće više paliti kuće redom, već "samo po našem spisku", partizanske, i samo će se partizani ubijati: {{izdvojeni citat|Hapšenje naših ljudi više neće biti na reonu nemačke komande G. Milanovac. Ako pogine okupatorski vojnik na ovome terenu neće se paliti redom kuće, već samo po našem spisku i to partizanske i samo će se partizani ubijati. [...] Dobio sam 5000 metaka za čišćenje moga reona od komunista.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova četničkog pokreta Draže Mihailovića: 1. januar — 8. septembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 113, str. 550.</ref>}} [[Datoteka:Četnici batinaju narod.jpg|thumb|Četnici batinaju seljaka u Srbiji.]] Koliki je bio teror koji su četnici sprovodili nad pristalicama [[NOP|pokreta otpora]] u području doline Zapadne Morave, Dragačeva i Takova, svedoči konstatacija u biltenu kvislinškog Ministarstva unutrašnjih poslova: {{izdvojeni citat|Ilegalni odredi poručnika Vlaste Antonijevića, Dače Simovića, Milutina Jankovića, poručnika Vasića i kapetana Rakovića nemilosrdno ubijaju sve one koji su makar i jedan dan bili i sarađivali sa partizanima. Neki od ovih odreda vode tako bezumnu akciju da se njihova delatnost može ravnati sa radom običnih odmetnika.<ref>http://www.e-novine.com/srbija/srbija-tema/102680-aak-Gornji-Milanovac-Luani.html</ref>|Izveštaj kvislinškog Ministarstva unutrašnjih poslova (april 1943)}} Četnici su, poput okupatora, prema partizanima, njihovim simpatizerima i porodicama, primenjivali najsvirepije mere: {{izdvojeni citat|1) Protiv zaludele, potpuno obezglavljene i pomahnitale komunističke bande u šumi, sve određene starešine i svo nacionalno naoružano ljudstvo ima povesti beskompromisnu borbu za njihovo potpuno uništenje. Izuzetka u ovome pogledu ne može biti. 4) Ko se uhvati da nosi hranu ili druge potrebe komunistima, a to se tačno utvrdi, komandant brigade sa čije bi teritorije bio takav krivac, odmah će ga streljati i porodicu potpuno uništiti. Kuću spaliti, a stoku zapleniti za izdržavanje gorskih jedinica. 5) Ko se uhvati, a to se od strane komandanta brigade utvrdi, da je krio komuniste, primio u svoju kuću ili im slao makakva obaveštenja, biće najstrožije kažnjen. 6) Ko se uhvati i bude dokazano, da je neko lice videlo komuniste, a nije na najbrži način izvestilo najbližu četničku komandu, biće takođe kažnjeno, u čemu se komandantima brigada ostavlja puna inicijativa. 7) '''Ako u nekom selu bude ubijen makoji četnik, komandant brigade dotične teritorije odmah će streljati deset simpatizera'''.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%92%D0%B5%D1%9A%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D1%80%D0%B4%D0%BD%D0%BE_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%B8_%D1%9A%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%85_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B0_4.9.1943. Naređenje komandanta Komskog korpusa za nemilosrdno uništavanje pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta i njihovih porodica 4.9.1943.]</ref>|Naređenje komandanta Komskog korpusa za nemilosrdno uništavanje pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta i njihovih porodica (4.9.1943).}} Zbog svega navedenog, mnogi ljudi koji su prišli četnicima na početku ustanka protiv sila Osovine, bili su razočarani preusmerenjem dejstava u borbu protiv partizana. Tako je britanski oficir za vezu Hadson zabeležio: "Nekoliko četničkih jedinica tražilo je da bude oslobođeno zadatka borbe protiv partizana".<ref name="Deakin2"/> === Zabrana sabotaža u Srbiji i učvršćivanje vezâ s Nijemcima na području NDH (1943) === {{main|Sabotaže u Srbiji u Drugom svjetskom ratu|Neil Selby}} [[Datoteka:Plakat o streljanju DM pristalica iz 1942.jpg|mini|Plakat o streljanju „50 DM pristalica“ zbog rušenja mosta na pruzi Požarevac - Petrovac na Mlavi iz decembra [[1942]].]] U Srbiji, iako su neke četničke pristalice vršile sabotaže, trpeći nemačke odmazde zbog toga, četničko vođstvo je posebno branilo ozbiljnije sabotaža na bitnim saobraćajnicama, pa su čak sprečavali britanske komandose na terenu da ih vrše: {{izdvojeni citat|[[Neil Selby|Major Selby]] imao zadatak da organizuje sabotaže i dotur materijala za iste; „Prema Selbyevim navodima, '''do sabotaža nije došlo zato što ih D.M., odn. njegovi komandanti na terenu na terenu još nisu odobrili'''.“<ref>NAW, T-313, Roll 482, 000544: Izvještaj obavještajnog odjeljenja Vojnog komandanta Jugoistoka o rezultatima istrage nad zarobljenim britanskim majorom Selbyem, uhvaćenim kod Žitkovca u noći 18./19. augusta 1943 (26. august 1943.).</ref>|Izvještaj nemačkog obavještajnog odjeljenja o rezultatima istrage nad zarobljenim britanskim majorom Selbyem, uhvaćenim kod Žitkovca (26. august 1943).}} U izvještaju potpukovnika Klamrotha iz Generalštaba njemačkih oružanih snaga, nakon inspekcijskog putovanja po Balkanu u avgustu 1943. godine,<ref>[https://znaci.org/00001/40_62.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNIČKO-NJEMAČKI SPORAZUMI O KOLABORACIJI U SRBIJI]</ref> konstatuje se da je general Mihailović najstrožije zabranio izvođenje sabotažâ protiv okupacione sile prije eventualnog [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkog]] iskrcavanja. Pored toga, pominje se i to da su njemačke obavještajne strukture detaljno upoznate sa kretanjem četničkog komandanta i Vrhovne komande JVuO po Srbiji: {{izdvojeni citat|Pokret Draže Mihailovića: U Srbiji tinja latentni ustanak. Draža Mihailović je liderska priroda i veoma je aktivan. Svaki preuranjeni napad protiv okupacionih snaga u startu je strogo zabranjen. Trenutno se jedino vodi borba protiv komunista. Mora se očekivati jedinstveni napad na okupacione snage, uključujući sabotaže i prepade. Pretpostavlja se da je angloameričko iskrcavanje na Jadranu trenutak za to. Stav Draže Mihailovića prema Angloamerikancima opisan je na sledeći način: „Kao pomagači ste dobrodošli, ali ja ću sâm obnoviti Jugoslaviju!“ Nadzor nad Dražom Mihailovićem je dobar. Nemačke službe vrlo brzo saznaju za njegova boravišta koja neprestano menja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=638&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289888.] <br /> ({{jez-njem|"b) Draga [sic!] Mihailowitsch Bewegung: <br /> In Serbien schwelt der latente Aufstand. Draga Mihailowitsch ist eine Führernatur und sehr aktiv. Jedes vorzeitige Losschlagen gegen die Besatzungstruppen ist zunächst streng verboten. Zur Zeit nur Kampf gegen Kommunisten. <br /> Mit dem einheitlichen Beginn von Sabotage, Überfallen usw. auf Besatzungstruppen muss gerechnet werden. Als Zeitpunkt dafür wird die Landung der Anglo–Amerikaner in der Adria vermutet. Die Einstellung des Draga Mihailowitsch den Anglo–Amerikanern gegenüber wird geschildert: "Als Helfer willkommen, aber ich selbst baue Jugoslawien wieder auf!" Die Überwachung des Draga Mihailowitsch ist gut. Die deutschen Dienststellen kennen sehr bald seine ständig wechselnden Standorte."}})</ref>}} Ipak, kako bi i dalje stvarao privid otpora i zadržao status saveznika, povremeno je inicirao bezazlene diverzije, koje neće izazvati nemačku odmazdu: {{citiranje|Udružite se sa apotekarima. Uzmite od njih praškova za kijanje, suzavce i supervodonik. Na igrankama svrabeće praškove. Upućujte preteća pisma, uznemiravajte telefonom, stvarajte svuda strah i zabunu.<ref name="Kosta Nikolić 2004">Bojan Dimitrijević - Kosta Nikolić: Đeneral Mihailović - biografija, Beograd : Institut za savremenu istoriju, 2004, str 378-9.</ref>|[[Draža Mihailović]] naređuje „misteriozne” sabotaže po gradovima septembra 1943.}} 1. avgusta 1943. godine, komandant njemačkih trupa u Hrvatskoj ([[NDH]]) general [[Rudolf Lüters]] na sljedeći način interpretira držanje Mihailovićevih četnika (mahom onih koji su bili obuhvaćeni [[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|ugovorima sa vlastima NDH]]) po okončanju [[Operacija Schwarz|operacije »Schwarz«]]: {{izdvojeni citat|Stav četnika s obje strane [[Bosna (rijeka)|rijeke Bosne]] te na području između rijekâ Bosne i [[Una|Une]] i [[Sana|Sane]] i dalje se može opisati kao lojalan, iako ustaška politika — koju je hrvatska vlada u posljednje vrijeme iznova naglasila — nije ostala bez povratnog dejstva na njihovo držanje, što se pokazalo uzdržanošću prema komunističkim bandama.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=357&rec=314&roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000352.] <br /> ({{jez-njem|"Die Haltung der Cetniks beiderseits der Bosna und zwischen Bosna und Una–Sana kann noch als loyal bezeichnet werden, obwohl der wohl der in letzter Zeit seitens der kroat. Regierung wieder betonte Ustascha–Kurs nicht ohne Rückwirkung auf ihre Haltung geblieben ist und sich Zurückhaltung gegen die kommunistischen Banden zeigte."}})</ref>|Izvještaj komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj za mjesec jul 1943. upućen štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]]}} Kao paradigmatične za držanje spram nastupajućih njemačkih trupa mogu se uzeti preporuke iz naređenja kapetana Jovana Dabovića, komandanta Ličko-kordunaške četničke oblasti, upućene 6. septembra 1943. godine kapetanu Dušanu Đakoviću: {{izdvojeni citat|NAREĐUJEM 1) Svi komandanti narediće svima svojim jedinicama i patrolama da, ako Nemci budu naišli na njihov reon dejstva, ne otvaraju vatru i da se drže pasivno sve do mog daljeg naređenja. 2) Kada bude primećen dolazak Nemaca da se jedinice povlače u šume i da sa njima izbegavaju dodir. 3) Ako se desi da se neka jedinica, patrola ili pojedinac nađe u takvoj situaciji da Nemce ne može izbeći pri dodiru sa njima da kaže da se bori protivu komunizma. Napominjem ovom prilikom da su se Nemci prema četnicima u Hercegovini poneli vrlo korektno.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dok. br. 42, str. 81.</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dokument br. 202, strane 942—943.</ref>}} 18. rujna 1943. godine, poručnik Lippert iz Obavještajnog odjela [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] sastavlja izvještaj o posjetu poručnika [[Milana Cvjetićanina]], komandanta Bosanskog korpusa „[[Gavrilo Princip]]” [[Dinarska četnička divizija|Dinarske četničke divizije]] JVuO, kojega je [[Kapitulacija Italije|kapitulacija Italije]] zatekla na liječenju u [[Split]]u. Tom prilikom, Cvjetićanin nedvosmisleno poentira: {{izdvojeni citat|Mi četnici znamo da se samo uz pomoć njemačkih trupa može postići efikasno uništenje bandita, jer smo mi četnici za to isuviše slabi.<ref>[https://znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.], str. 273.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=984&rec=313&roll=483 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000981.] <br /> ({{jez-njem|"Wir Cetniks wissen, dass nur durch die deutschen Truppen eine wirksame Vernichtung der Banditen erfolgen kann, da wir Cetniks hierzu zu schwach sind."}})</ref><ref>[https://pescanik.net/pismo-citateljima-blica-i-gledateljima-serije-ravna-gora/ Boris Dežulović: Pismo čitateljima Blica i gledateljima serije “Ravna gora”]</ref>}} [[Datoteka:Marsz wojsk niemieckich w Dalmacji (2-515).jpg|mini|Četnici Dinarske divizije u mimohodu pored motorizovane kolone njemačke 114. divizije (Dalmacija, septembar 1943).<ref>[https://bandenkampf.blogspot.com/2018/01/bk0306.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0306 | Photo | 114. Jäger-Division]</ref>]] Nakon [[Kapitulacija Italije u Jugoslaviji|kapitulacije Italije]] [[8. septembar|8. septembra]] [[1943]]. sve četničke snage iz italijanske okupacione zone su, nakon [[Antiosovinska ofanziva JVuO 1943.|sporadičnih sukoba]], uspostavile punu saradnju sa novouspostavljenim nemačkim okupacionim vlastima.<ref>Vidi: [[s:Uputstvo komandanta nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu konjičke brigade|Uputstvo komandanta nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu konjičke brigade]], [[s:Izveštaj majora JVUO Vasilija Marovića od 17. februara 1944.|Izveštaj majora JVUO Vasilija Marovića od 17. februara 1944.]], [[s:Izveštaj kapetana JVUO Franca Kovača od 23. februara 1944.|Izveštaj kapetana JVUO Franca Kovača od 23. februara 1944.]], itd.</ref> Mihailović je 7. oktobra 1943. naređivao svojim četnicima borbu protiv partizana u Sandžaku "po svaku cenu" i nesukobljavanje sa Nemcima "po svaku cenu".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_9.htm Naređenje Draže Mihailovića od 7. oktobra 1943. komandantima kopusa u zapadnoj Srbiji za mobilizaciju ljudstva i borbu protiv NOVJ u Sandžaku]</ref> Poručnik [[Jovan Pupavac]] pojašnjava u pismu upućenom 10. februara 1944. komandantu Zapadne Bosne JVuO majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]] kako je tekao proces prilaženja četnikâ pod komandom vojvode Momčila Đujića njemačkoj okupacionoj sili: {{izdvojeni citat|Dinarsku oblast sam napustio iz sledećih razloga: 1) Posle propasti Italije u Dalmaciju su došli Nemci. Komandant Dinarske oblasti pop Đujić stupio je u saradnju sa njima, najpre preko [[Mane Rokvić|Mane Rokvića]] koji je došao sa njima iz [[Bosanski Petrovac|Bosanskog Petrovca]]. Kasnije je delegirao kod štaba 114. Nemačke divizije svoga načelnika štaba kapetana Mijovića Novaka. Ljudstvo je postalo Nemačka milicija, primajući od njih redovnu hranu, municiju i dopunu oružja. Nemci su vrlo rado primili saradnju četnika.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_73.htm Izveštaj komandanta 1. brigade Bosanskokrajiškog četničkog korpusa od 10. februara 1944. komandantu korpusa o saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji]</ref>}} U odgovoru koje je 4. oktobra 1943. poslalo Obavještajno odjeljenje 114. lovačke divizije, odbacuju se navodi iz telegrama poslatog od strane štaba 15. brdskog korpusa, u kojem se vojvoda [[Momčilo Đujić]] optužuje za prepade na njemačke trupe i u kojem se traži njegovo hapšenje. Nasuprot takvom zahtjevu, za komandanta [[Dinarska divizija JVuO|Dinarske divizije JVuO]] se tvrdi sljedeće: „Uvjerljiva obavještenja i dokumenti nedvojbeno ukazuju da se Đujićeva četnička grupa u dosadašnjoj borbi protiv komunizma pokazala kao pouzdana... Sabotažni akti i prepadi na njemačke trupe dosad se nijesu događali.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=792&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000788.] <br /> ({{jez-njem|"Nach hiesigen sicheren Nachrichten und einwandfreien Unterlagen ist die Cetnikgruppe des Vojvoden Djujic im Kampf gegen die kommunistische Aufstandsbewegung bisher als zuverlässig zu bezeichnen. <br /> Sabotageakte und Überfälle gegen die Deutsche Wehrmacht sind bisher nicht erfolgt."}})</ref> U poređenju sa oružanim snagama NDH, obavještajni oficiri 114. divizije Wehrmachta daju i mnogo povoljniju ocjenu za učinkovitost četnika: „Hrvatske trupe i ustaše, već zbog svoje brojnosti, ne mogu predstavljati značajniju podršku; osim toga, njihova borbena vrijednost je poznata. Četnički odredi su se dosad svuda pokazali kao izuzetno aktivni i pouzdani.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=793&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000789.] <br /> ({{jez-njem|"Die kroatische Wehrmacht und Ustaschaverbände im Bereich sind schon rein zahlenmässig keine nennenswerte Unterstützung; darüber hinaus ist deren Kampfwert hinreichend bekannt. Die Cetnikverbände erweisen sich bisher überall als äusserst rege und zuverlässig."}})</ref> [[File:Četnički komandant u zapadnoj Bosni Uroš Drenović s nemačkim oficirima na terenu.jpg|thumb|Vojvoda [[Uroš Drenović]] (desno), četnički zapovjednik u [[Zapadna Bosna|zapadnoj Bosni]], zajedno sa njemačkim oficirima na terenu.]] U jesen 1943. godine, Vrhovna komanda Vermahta konstatuje prestanak bilo kakve aktivnosti DM protiv njih: {{izdvojeni citat|U jesen 1943. Titov pokret sve je više uzimao maha, a Mihailovićev pokret bio je potisnut na teritoriju Srbije. Komunisti nisu primali samo pomoć od sovjetske Rusije, nego sve više i od Engleza. Italijanska armija je kapitulirala. U ovakvoj novonastaloj situaciji četnički pokret bio je prisiljen da preispita svoj stav prema nemačkoj okupacionoj sili… Bilo kako, od tog vremena prestali su svi napadi Mihailovićevih ljudi protiv nemačke okupacione sile.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2024-07-08 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Četnici u Hercegovini su počeli sarađivati sa njemačkim nadležnim komandama odmah po ulasku njihovih trupa u bivšu italijansku okupacionu zonu: {{izdvojeni citat|Banda koja je napadala u području sjeverno od [[Bileća|Bileće]] i ojačana na oko 1200 ljudi ([[10. hercegovačka udarna brigada|X herceg. brigada]]), uz potporu 800 četnika je odbačena natrag na sjever.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1081&rec=313&roll=190 NARA, T311, Roll 195, frame no. 7450860.] <br /> ({{jez-njem|"Die im Raum N Bileca angreifende und auf etwa 1200 Mann verstärkte Bande (X.He.Brig.) mit Unterstützung von 800 Cetniks nach N zurückgeworfen."}})</ref>|Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 18. septembar 1943. godine}} {{izdvojeni citat|SS-divizija „Prinz Eugen“: Komunistička grupa (jačine 1.200 ljudi), koja je sa sjevera nastupala ka Bileći, odbačena je ka sjeveru akcijom 6. čete 2. SS brdskog puka ojačane sa 800 četnika.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&roll=483&broj=293 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000290.] <br /> ({{jez-njem|"Von Norden gegen Bileca vordringende komm. Gruppe (1200) durch herangeführte 6./SS 2 und 800 Cetniks nach Norden zurückgeworfen."}})</ref>|Dnevni izvještaj 15. brdskog korpusa za 18. septembar 1943.}} {{izdvojeni citat|U oblasti [[Stolac|Stoca]], kao što je već napomenuto, Stolačka i [[Ljubinje|Ljubinjska]] četnička brigada su u saradnji sa našim trupama postigle uspjeh protiv glavnine Desete herceg. brigade.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=636&rec=314&roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000631.] <br /> ({{jez-njem|"b.) Cetniks: <br /> Im Raum von STOLAC hat, wie bereits erwähnt, im Zusammengehen mit eigenen Truppen die Cetnikbrig. von STOLAC und LUBINJE gegen die Hauptkräfte der X-herzeg.Brig. Erfolge erzielt."}})</ref>|Komanda 21. brdskog korpusa, Obaveštajno odeljenje, izveštaj o stanju, 27. septembar 1943.}} U izvještaju [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS brdske divizije Prinz Eugen]] od 10. oktobra 1943. godine, poslatom štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], pohvaljuje se lojalno držanje koje su, do tog trenutka, formacije [[Hercegovina|hercegovačkih]] četnikâ pokazale spram njemačkih okupacionih jedinica: {{izdvojeni citat|Četnici: Za borbu protiv komunista u istočnoj Hercegovini mobilisane su jače snage u okruzima [[Trebinje]], [[Bileća]], [[Stolac]] i [[Nevesinje]]. Dosadašnja iskustva s hercegovačkim četnicima mogu se ocijeniti dobrim, a njihovo držanje prema vlastitim trupama lojalnim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1335&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001329.] <br /> ({{jez-njem|"Cetniks: Zur Bekämpfung der Kommunisten in der Ost–Herzegowina wurden in den Bezirken Trebinje, Bileca, Stolac u. Nevesinje stärkere Kräfte mobilisiert. Die bisherigen Erfahrungen mit den herzegowinischen Cetniks können als gut, das Verhalten gegenüber der eigenen Truppe kann als loyal bezeichnet werden."}})</ref>}} U odlomku iz mjesečnog izvješća SS divizije »Prinz Eugen«, inače njemačke elitne postrojbe na teritoriji okupirane Jugoslavije, sastavljenog 5. septembra 1943, blagonaklon stav četnika na divizijskom području (Hercegovina) opisan je na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Srbi [četnici — prim.] su se, djelimično, nastavili dokazivati ​​kao '''najpouzdaniji saveznici u borbi protiv crvenih bandi''', a time i protiv komunizma. U borbi protiv bandita uvijek su spremni sarađivati ​​s njemačkim Wehrmachtom, pa čak i podvrgnuti se njegovoj komandi.<ref>Klaus Schmider, ''Partisanenkrieg in Jugoslawien 1941-1944'', Verlag E.S. Mittler & Sohn GmbH, Hamburg/Berlin/Bonn, 2002, s. 307.</ref><ref>[https://www.znaci.org/NARA/T315.php?broj=1272&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001266.] <br /> ({{jez-njem|"Die Serben haben sich z.T. weiterhin als die zuverlässigsten Verbündeten im Kampf gegen die roten Banden und damit gegen den Kommunismus erwiesen. Im Kampf gegen die Banditen sind sie jederzeit bereit, mit der deutschen Wehrmacht zusammenzugehen und sich ihr sogar zu unterstellen."}})</ref>|Mjesečni izvještaj 7. SS divizije XV brdskom armijskom korpusu za avgust 1943. godine}} U četničkim izvorima se potvrda ovih navodâ nalazi u naređenju koje je kapetanu Dušanu Đakoviću 6. septembra 1943. uputio potpukovnik [[Slavko Bjelajac]] (pseudonim »Nikola Dekić«), komandant Ličko-kordunaške četničke oblasti. Informišući svog podređenog oficira o ogromnim partizanskim gubicima u [[Bitka na Sutjesci|bici na Sutjesci]], Bjelajac zapisuje: {{izdvojeni citat|Po podatcima koje imamo partizani su kod Sutjeske strašno tučeni. Tvrdi se da su imali 5.000 mrtvih te da su samo naši s mrtvih lješeva partizanskih skinuli oko 200 puškomitraljeza. Četnici u Hercegovini drže pored ostalih mjesta i [[Kalinovik]], [[Foča|Foču]], i [[Čajniče]]. Ustaše su u [[Goražde|Goraždu]]. Njemci se također nalaze u Hercegovini. Dozvolili su bez ikakovih uslova da se na reonu svakog sreza može nalaziti i kretati 400 četnika (jednoj četničkoj grupi dali su 300 pušaka). <br /> U opšte izuzev situacija Hercegovine, Crne Gore, i Istočne Bosne stoji vrlo dobro. <br /> Ove podatke iz Hercegovine javljam Vam radi orjentacije. A u koliko se tiče Njemaca tek da naše stanovništvo zna da ih se ne treba plašiti i da neće vršiti represalije nad mirnim stanovništvom. <br /> Njemci govore u Hercegovini protiv Italijana i kažu da su oni spriječili širenje Srbije do rijeke Bosne protiv volje Njemaca. Optužuju Italiju da je ona dovela Pavelića na vlast. (To sve može i nemora biti tačno). <br /> Naši su zarobili čuvenog [[Nurija Pozderac|Nuriju Pozderca]] i [[Simo Milošević|Simu Miloševića]] u Hercegovini i streljali ih.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knj. 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. br. 203, str. 946.</ref>}} Detaljna analiza stava koje su četničke jedinice s teritorije hrvatske marionetske države pokazale prema okupatoru tokom jeseni 1943. sadržana je u izvještaju [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]] od 28. X: {{izdvojeni citat|Držanje četnika ostalo je ambivalentno. Pojedine manje grupe su prešle komunistima. Opasnost od saradnje [sa komunistima], kako se pokazalo ovog mjeseca, postoji ondje gdje su male četničke grupe vezane uz određeno područje (npr. područja Olova i Vareša); u takvim slučajevima nedostaje trajne volje za otporom tokom sukoba. S druge strane, zatvorene operativne četničke jedinice bez porodičnih veza i bez straha od odmazde usuđuju se da se suoče sa većim komunističkim jedinicama. U oblasti j. od Višegrada četnici su prvi put uspjeli poraziti jednu od Titovih brigada (1. krajišku). U jugoistočnoj Bosni četnici su djelovali otvoreno neprijateljski prema njemačkim trupama; krajem mjeseca pripadnici 1. sarajevske brigade izveli su sabotažu na željeznici. U čitavoj preostaloj bivšoj zoni odgovornosti Korpusa veće četničke grupe (jedinice Drenovića, Đujića, Ozrenski odred, kao i one u Hercegovini) zadržale su lojalan stav, dijelom uspješno sarađujući sa njem. trupama protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=560&broj=95 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000090.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. XV G.A.K: Ic Lagebericht vom 27.9.43 bis 27.10.43. <br /> 2.) Cetniks <br /> Die Haltung der Cetniks ist nach wie vor zwiespältig geblieben. Einzelne kleinere Gruppen sind in den Kommunisten aufgegangen. Die Gefahr eines Zusammenwirkens besteht, wie der Verlauf dieses Monats gezeigt hat, dort, wo die kleineren Cetnikgruppen ortsgebunden sind (Umgebung Olovo, Vares). Überall dort fehlt bei Zusammenstössen der nachhaltige Widerstandswille. Wo dagegen geschlossene operative Cetnikeinheiten ohne Familienbindung und also ohne Furcht vor Racheakten in dem Befehlsbereich eingedrungen sind, lassen sie es auch auf Kämpfe mit grösseren Kommunisteneinheiten ankommen. Im Raum S Visegrad ist es dabei den Cetniks erstmalig gelungen, eine der Brigaden Titos (I.Kraj.Brig.) zu schlagen. <br /> Die Cetniks sind in Südost–Bosnien offen feindselig auch gegen deutsche Truppen vorgegangen; gegen Ende des Monats haben Angehörige der I.Sarajevo–Brig. Bahnsabotage betrieben. <br /> Im gesamten übrigen früheren Korpsbereich haben die grösseren Cetnik–Gruppen (Drenovic –, Djujic –, Ozren–Verbände, in der Herzegovina) eine loyale Haltung bewahrt, z.T. auch erfolgreich im Kampf gegen die Kommunisten mit der deutschen Truppe zusammengewirkt."}})</ref>|Komanda 15. brd. arm. korpusa, Obavještajno odjeljenje, izvještaj o stanju od 27. septembra do 27. oktobra 1943. godine}} Novembra 1943, Nijemci nabrajaju koje su se sve četničke vojvode u NDH upustile u saradnju s njima, kao npr.: [[Mane Rokvić]] („izjašnjava se za Nemačku i u slučaju neprijateljskog iskrcavanja stoji sigurno na našoj strani“), [[Momčilo Đujić]] („Ljotićev pristalica“ čijim „prisluškivanjem je više puta dokazano da je slao lažne izveštaje D. M. kako bi se izvukao ispod njegovog uticaja“), [[Uroš Drenović]] („nepomirljiv protivnik komunista“; „više od godinu dana sarađuje otvoreno sa nemačkim Vermahtom“) i drugi.<ref name="ReferenceA"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=347&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikführer, mit denen zusammengearbeitet wurde: <br /> Vojvode Rokvic. Energischer Führer der ohne Unterbrechung rückhaltlos mit der deutschen Truppe zusammenarbeitet. Bekennt sich zu Deutschland und steht im Falle einer feindlichen Landung sicher auf unsere Seite. <br /> Vojvode Djujic, Ljotic–Anhänger. DM. sucht ihn durch ständigen Druck zu beeinflussen. Durch Überwachung ist bereits mehrfach nachgewiesen, dass Djujic falsche Meldungen an DM. abgesetzt hat, um sich seinem Einfluss zu entziehen. Djujic wird seitens der. Div. im bewusster Übertreibung als besonders aktiver Kämpfer gegen den Kommunismus in Verbindung mit der deutschen Wehrmacht herausgestellt. <br /> Vojvode Drenovic. Gerade Persönlichkeit, unversöhnlicher Kommunistengegner (kommunistische Untaten an seiner Ehefrau, die den Tod herbeiführten), bezeichnet sich als Beschützer seiner pravoslavischen Volksgenossen. Arbeitet länger als 1 Jahr offen mit deutscher Wehrmacht zusammen. Von DM. angestrebte Beeinflussung bisher ohne Erfolg."}})</ref> U ovom strogo povjerljivom izvještaju, obavještajni oficiri XV brdskog armijskog korpusa dopisuju još i sljedeće: „Čitav niz drugih četničkih vođâ na području južno od [[Bihać]]a, neumoljivi su protivnici komunizma i dobri vojnici. Svi su se istakli u saradnji sa [našim] trupama, a kao svoj zadatak označavaju zaštitu pravoslavnog stanovništva od uništenja.“<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 44, str. 86.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=347&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] <br /> ({{jez-njem|"Eine Reihe weiterer Cetnikführer im Raum südl. Bihac unerbittliche Kommunistengegner und gute Soldaten haben sich in der Zusammenarbeit mit der Truppe bewährt, und sehen es als ihr Ziel an, den pravoslavischen Volksteil vor der Ausrottung zu bewahren."}})</ref> U izvještaju [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] od 5. novembra 1943. godine zaključuje se da bi osiguranje dugih linija snabdijevanja bez četnika bilo „nezamislivo“.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=343&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000339.] <br /> ({{jez-njem|"Die Sicherung der langen Nachschubwege der Division ist ohne Unterstützung det zugeteilten Cetnik–Stützpunkte, wenn nicht ausreichend deutsche Kräfte oder kampffähige kroatische Truppen zur Verfügung gestellt werden, undenkbar."}})</ref> 19. novembra 1943. potpisani su i na snagu stupaju prvi [[Ugovori o saradnji četnika i Vermahta|ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta]], koji četnicima nameću obavezu "da prekinu sve veze sa silama koje se nalaze u ratu sa Nemačkom i da izruče štabove za vezu tih sila koji se nalaze kod njih".<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm</ref> 30. novembra 1943. godine [[Dragoljub Draža Mihailović|general Mihailović]] naređuje [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubi Patku]], komandantu Timočkog korpusa, da protera britanskog majora Erika Grinvuda koji hoće da vrši akcije protiv Nemaca bez njegovog dopuštenja: {{izdvojeni citat|Kod vas je tamo engleski major Grinvud sa telegrafistom. To je posledica prosjačenja materijala. Nije došao da vas pomogne u materijalu već da uništi naša sela za neku sitnu sabotažu. '''Naređujem da Grinvuda sa celom pratnjom najurite kao kučku''' po mom naređenju jer je pošao na teren bez mog odobrenja. Ponavljam najurite ga kao kučku i izvestite.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm</ref>|Depeša generala Mihailovića Ljubi Patku od 30. novembra 1943.}} Saveznički komandant Sredozemlja uskoro i sam uviđa da se Mihailović bavi sporednim aktivnostima, uz izbegavanje da preduzme nešto na komunikacijama vitalnim za [[Saveznici|Saveznike]] i za Nemce. Stoga je [[9. decembar|9. decembra]] [[1943]]. poslao [[Dragoljub Mihailović|Mihailoviću]] telegram kojim zahteva izvršenje specifikovanih napada na komunikacije, a koji počinje rečima: {{izdvojeni citat|Sloboda kojom se Nemci služe železničkim prugama od Grčke do Beograda za prevoz i izdržavanje trupa nepodnošljiva je.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_250.htm, Obaveštenje brigadira Armstronga od 9. decembra 1943. Draži Mihailoviću o zahtevu Komande britanskih trupa na Srednjem istoku da četnici izvrše dve sabotaže protiv Nemaca]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd - prilog II</ref>}} === Potpisivanje ugovora o saradnji četnika i Vermahta u Srbiji (1943—1944) === {{Poseban članak|Ugovori o saradnji četnika i Vermahta}} [[Datoteka:Zone odgovornosti četnika, prema sporazumu sa Nemcima.png|thumb|Zone odgovornosti četničkih komandanata u okupiranoj Srbiji, prema sporazumu sa Nemcima 1943. [[Jevrem Simić]] i [[Nikola Kalabić]] (roze), [[Vojislav Lukačević]] (plavo), [[Ljuba Jovanović Patak]] (zeleno) i [[Mihailo Čačić]] (sivo).]] [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za Jugoistok, inicirao je pregovore koji će rezultirati potpisivanjem [[Ugovori o saradnji između JVuO i komande Jugoistoka|ugovora o zajedničkoj borbi]]. Mihailović je polovinom novembra 1943. svojim komandantima naredio da sarađuju sa Nemcima; on sam nije mogao javno da stupi u saradnju "zbog raspoloženja naroda".<ref>https://www.znaci.org/images/ktb_okw_III_6_1304.jpg KTB OKW (Kriegstagebuch des Oberkommando der Wehrmacht) - Ratni dnevnik vrhovne komande Vermahta, šesta knjiga</ref> Ugovore su to potpisivali ovlašćeni Mihailovićevi komandanti i ljudi iz vojnog rukovodstva. Prvi ugovor o saradnji potpisan je 19. 11. 1943. između [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]], komandanta Mileševskog korpusa JVuO i nemačkog komandanta Jugoistoka koga je predstavljao fon Frede, glasio je: {{Wikisource|Sporazum inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića i vojnoupravnog zapovednika Jugoistoka od 23.1.1944.}} {{izdvojeni citat| 2) Primirje treba da bude pretpostavka za zajedničku borbu protiv komunista. 4) Obaveza Lukačevića da nijedan pripadnik njemu potčinjenih jedinica neće delovati na strani sila koje su u ratu sa Nemačkom. 5) Prepuštanje područja borbenih dejstava četničkim odredima radi samostalnog vođenja borbe, koju vodi i nemački Vermaht. 6) Uključivanje četničkih odreda prilikom većih zajedničkih operacija pod nemačko zapovedništvo. U tom periodu nemačko vodstvo izdaje borbene naloge četničkim odredima. 8) Razmena štabova za vezu. 9) Isporuke nemačke municije radi sprovođenja zajedničkih borbenih zadataka u skladu sa vojnim potrebama. 10) Sporazum se mora držati u tajnosti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_260.htm SPORAZUM IZMEĐU KOMANDANTA JUGOISTOKA I MAJORA VOJISLAVA LUKAČEVIĆA OD 19. NOVEMBRA 1943. O SARADNJI ČETNIKA SA NEMAČKIM TRUPAMA U BORBAMA PROTIV NARODNOOSLOBODILACKE VOJSKE JUGOSLAVIJE]</ref>|Sporazum Nemaca i majora [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] (19. 11. 43.)}} 21. novembra 1943, feldmaršal [[Maximilian von Weichs]] daje svojevrsno objašnjenje potčinjenim njemačkim komandama o logici vođenja pregovora i sklapanja sporazuma sa četničkim odredima u Srbiji. Prva tačka ovog strogo povjerljivog dokumenta glasi: {{izdvojeni citat|Kao rezultat pregovora koje duže vremena vode, u najužoj saradnji, specijalni opunomoćenik Ministarstva spoljnih poslova i komandant Jugoistoka sa vođama četničkih odreda, sklopljen je sporazum koji predviđa oružano primirje ograničeno na određeni prostor i povremeno zajedničko vođenje borbe protiv komunizma.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm Objašnjenje komandanta Jugoistoka od 21. novembra 1943. o sklapanju sporazuma s komandantima četničkih odreda Draže Mihailovića]</ref>}} 27. novembra je potpisan ugovor sa [[Nikola Kalabić|Nikolom Kalabićem]].<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_262.htm Sporazum od 27. novembra 1943. između pukovnika Jevrema Simića i kapetana Nikole Kalabića sa nemačkim predstavnikom o saradnji u borbama protiv NOVJ]</ref> U narednim nedeljama ugovori su potpisani i sa drugim komandantima korpusa od operativne važnosti. Iako Mihailović lično nije potpisao ni jedan ugovor, ovim ugovorima je bio pokriven veći deo nemačke okupacione zone u Srbiji. {{izdvojeni citat|Ovaj ugovor, kao i buduće mjere, trebalo bi da se baziraju na međusobnom povjerenju i volji da se komunizam uništi, zemlja umiri a Srbiji omogući stabilna budućnost u okvirima Evrope oslobođene od komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=974&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frames no. 000969—000970: Sporazum između Krajskomandanture Zaječar i potpukovnika Ljube Jovanovića Patka o nenapadanju i saradnji u borbi protiv NOVJ (23./25. decembar 1943.)] <br /> ({{jez-njem|"Diese Vereinbarung sowie die zukünftigen Massnahmen sollen getragen sein vom gegenseitigen Vertrauen und dem Willen, den Kommunismus zu vernichten, das Land zu befrieden und Serbien einer geordneten Zukunft im Rahmen eines vom Kommunismus befreiten Europas entgegenzuführen."}})</ref>|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Ljuba Jovanović Patak|Ljube Jovanovića Patka]] o borbi protiv partizana u Srbiji (decembar [[1943]]).}} Generalna tendencija priklanjanja Mihailovićevih četnikâ okupacionoj vojnoj sili bila je primijećena 28. XI 1943. i od strane njemačke Komande Jugoistoka: {{izdvojeni citat|Srbija: U oblasti Kruševca borbe između [četnika] DM i komunista. Kod četnika znaci približavanja Vermahtu, verovatno zbog nestašice municije.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&broj=639&roll=485 NARA, T313, Roll 485, frame no. 000636.] <br /> ({{jez-njem|"3.) Serbien: <br /> Raum Krusevac: Kampf zwischen DM u. Komm. Bei Cetniks Anzeichen für Annäherung an dt. Wehrmacht vermutl. Mun. Mangel."}})</ref>|Dnevni izveštaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«), 28. novembar 1943.}} 30. novembra 1943. godine i poručnik Milorad Vasić moli generala Mihailovića da mu odobri vezu sa Nijemcima, u cilju opskrbe streljivom, garantujući mu potpunu diskreciju u radu: {{izdvojeni citat|Molim da mi dozvolite da ovu priliku iskoristim i dobijem municiju i ostalo, što mi je neophodno potrebno, a da pritom čast organizacije i Vaš autoritet u narodu ne bude ničim povređen.<ref>AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 11690—11691.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943-1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 344.</ref>}} Ugovori su bili u znatnoj meri tipizirani, nalik na sporazum između vojnog zapovednika Jugoistoka i inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića: {{izdvojeni citat|Cilj sporazuma je zajednička borba protiv komunističkih partizana, pa će stoga sve jedinice DM-četnika, potčinjene pukovniku Jevremu Simiću, biti uključene u borbu nemačke i bugarske vojske, kao i srpskih vladinih trupa, protiv komunista. U vezi s tim predviđa se uspostavljanje zajedničke obaveštajne službe kao i uzajamna podrška.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%83%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D0%BE%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%88%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B0_%D0%A1%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%B8_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D0%BD%D0%BE%D1%83%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_23.1.1944 Sporazum inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića i vojnoupravnog zapovednika Jugoistoka od 23.1.1944.]</ref>|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Jevrem Simić|Jevrema Simića]] (januara [[1944]]).}} Komandant Jugoistoka i [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] [[Maksimilijan fon Vajhs|fon Vajhs]] izdao je [[21. novembra]] [[1943]]. uputstvo o saradnji sa četnicima koje, između ostalog, predviđa izručenje članova [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkih]] misijâ pri JVuO (tj. da četnici prekinu "sve veze sa silama koje se nalaze u ratu sa Nemačkom i da izruče štabove za vezu tih sila koji se nalaze kod njih"). Fon Vajhs upozorava da se "lojalna orijentacija pojedinih četničkih odreda ne sme uopštiti", jer neki još uvek izvode prepade i sabotaže, ali "propagandu protiv četničkog pokreta treba obustaviti", do daljnjeg.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm Objašnjenje komandanta Jugoistoka od 21. novembra 1943. o cilju i načinu sklapanja sporazuma sa četničkim komandantima]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/291.htm Karl Hnilicka: DAS ENDE AUF DEM BALKAN 1944/45], Musterschmidt-Verlag Göttingen, strana 268</ref> Sporazum između Vermahta i četničkog komandanta [[Mihajlo Čačić|Mihajla Čačića]], komandanta Ravaničke brigade JVuO, uključuje i hvatanje [[rudar]]a koji su pobegli u šumu, i njihovo vraćanje u [[rudnik]]e uglja.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_264.htm Sporazum komandanta Jugoistoka sa komandantom Ravaničke brigade od 14. decembra 1943. o saradnji četnika sa nemačkim trupama u borbama protiv NOVJ]</ref> Sporazum Vermahta i [[Jevrem Simić|Jevrema Simića]], inspektora odreda Draže Mihailovića, predviđa da "četnici DM stavljaju na raspolaganje snagama poretka svoje podatke i svoju obaveštajnu službu" za borbu protiv partizanskog pokreta.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_267.htm Izveštaj Abver-grupe od 23. januara 1944. o sklopljenom sporazumu između vojnoupravnog komandanta Jugoistoka i inspektora četničkih jedinica u Srbiji]</ref> Sporazum Vermahta i potpukovnika Ljube Jovanovića, vođe Dražinih odreda u okrugu [[Zaječar]], četnicima omogućuje punu sloboda kretanja "danju i noću na celom području na koje se odnosi sporazum".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_266.htm Sporazum između Krajskomandanture u Zaječaru i komandanta Timočkog korpusa od 25. decembra 1943. o saradnji u borbama protiv NOVJ]</ref> {{izdvojeni citat|Srbija i Hrvatska: kao i ranije, na ovom prostoru stoje dva suprotstavljena tabora — komunistički pod Titom i nacionalistički pod generalom Mihailovićem. Zbog brojčane premoći i veće borbene vrijednosti, komunisti su u posljednje vrijeme zadali nacionalistima niz teških udaraca. To je rezultiralo u traženju njemačke pomoći od strane nekoliko DM-komandanata. Već je došlo i do niza sporazuma, kojima se DM-jedinice obavezuju na obustavljanje neprijateljstava protiv Wehrmachta, čime im se omogućuje nesmetana borba protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=900&rec=311&roll=175 NARA, T-311, r. 175, s. 895: Prikaz neprijateljskog stanja u Sredozemlju od strane generalštabnog majora Varnstorfa (Warnstorff) – dodatak zabelešci sa sastanka kod načelnika štaba Grupe armija „E“ od 9. decembra 1943.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien–Kroatien: Hier stehen sich nach wie vor die nationalen Kräfte des Draca Michaylovic [sic!] und die kommunistischen Kräfte des Tito gegenüber. Infolge der zahlenmässigen und in Bezug auf die Kampfstärke starken Uberlegenheit der kommunistischen Verbände ist in der letzten Zeit DM mit seinen Kräften stark angeschlagen worden. Dies hatte zur Folge, dass verschiedene DM–Führer mit ihren Verbänden Anlehnung an die deutsche Besatzungsmacht suchten. Es sind bereits Abmachungen zu Stande gekommen, auf Grund deren DM–Verbände ihre Kampfhandlungen der deutschen Wehrmacht gegenüber einstellen und ihnen ungestörte Kampfführung den Kommunisten gegenüber zugesichert wurde."}})</ref>|Nemački prikaz stanja u Sredozemlju od 9. decembra 1943.}} Njemački opunomoćeni general u [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] [[Edmund Glaise von Horstenau]] opisuje u ratnom dnevniku kontekst u kom dolazi do potpisivanja ovih ugovorâ: {{izdvojeni citat|Izgleda da je Srbija najmirnija zemlja na Balkanu, a neko reče da je ona čak i najmirnija zemlja u Evropi. Činjenica je da stanje u NDH ne može da se uporedi sa stanjem u Srbiji iako se i u Srbiji događaju neprijatne stvari... Draža Mihailović je iskoristio opšte stanje, pa su naši oblasni komandanti sklopili ugovore sa pojedinim četničkim vođama.<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 412.</ref>}} I prije nego je došlo do parafiranja ugovorâ, kapetan [[Dušan Radović (četnik)|Dušan Radović]], komandant Zlatiborskog korpusa JVuO, obavijestio je 18. novembra 1943. generala Mihailovića da njemačke i bugarske okupacione trupe, uz velike poteškoće, nastoje zaustaviti ofanzivu snaga NOVJ nadomak [[Užice|Užica]], kao i da im četničke jedinice pod njegovom komandom pružaju značajnu borbenu pomoć, tj. napadaju partizane kako bi oslabili njihov pritisak na okupatora. Iz izvještaja se vidi i da je ravnogorski kapetan Milorad Mitić bio zadužen za održavanje kontakatâ s Nijemcima: {{izdvojeni citat|Noću, 17/18 ov.m-ca oko 21,30 časova, komunisti su jačim snagama napali Bugare i Nemce u Kremnima i posle osmočasovne borbe komunisti su potpuno razbili oko 1800 Bugara i 200 Nemaca... Bugari se u najvećem neredu i bez oružja povlače za Užice. Beže glavom bez obzira. Tenkove su odvukli za Užice, dok je izgleda bugarska artilerija pala u ruke partizanima. U momentu pisanja ovog izveštaja jedan izvesni deo Bugara, koji se organizovano povlači, vodi borbu sa komunistima u Biosci. Naši delovi stupili su u borbu kod Bioske iz pravca s. Kneževići. Mišljenja sam da će u toku današnjeg dana pasti i Bioska i da će komunisti navaliti za Užice. Ja gde god mogu napadaću. Stanje je vrlo ozbiljno! Kapetan Mitić, presvučen u civilno odelo, viđen je u Užicu sa Nemcima. Posle je u jednom nemačkom automobilu otišao kako kažu za Beograd kamo ga Vi šaljete radi hvatanja neke veze i sporazuma. Ova se vest širi naglo.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_34.htm Izveštaj komandanta Zlatiborskog korpusa od 18. novembra 1943. Draži Mihailoviću o borbama četnika i nemačkih i bugarskih jedinica protiv NOVJ kod Kremana]</ref>}} Neposredni rezultati potpisanih sporazuma mogli su se uočiti učešćem četničkih jedinica u [[Operacija Kugelblitz|operaciji »Kugelblitz«]], gdje se, uz jednog od potpisnika ugovorâ (majora Vojislava Lukačevića, naime), s njemačkim i bugarskim trupama borio i poručnik [[Filip Ajdačić]], komandant Crnogorske brigade JVuO: {{izdvojeni citat|Stanje operacijâ „Kugelblic” i „Citen” na dan 13. 12. 1943. u 24:00 časa. „Kugelblic” (1. brdska divizija): [...] Namjera: prebacivanje grupe Lukačevića u rejon Pljevlja–Prijepolje 16/17. decembra. [...] Vojni zapovjednik Jugoistoka: 24. bugarska divizija (3 bataljona) i četnička grupa Ajdačića sporo napreduju iz rejona Bajine Bašte, krećući se uzvodno Drinom, bez kontakta sa neprijateljem, ka određenoj odbrambenoj liniji.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=78&broj=80&roll=331 NARA, T78, Roll 331, frames no. 6287983—6287984.] <br /> ({{jez-njem|"LAGE "KUGELBLITZ" UND "ZIETHEN" STAND VOM 13.12.43. 2400 UHR <br /> "KUGELBLITZ" <br /> 1. GEB. DIV. <br /> ABSICHT: ZUFUEHRUNG GRUPPE LUKACEVIC 16./17. 12 RAUM PL[J]EVLJA – PRIJEPOLJE. <br /> MIL. BFH. SUEDOST: <br /> 24. BULG. DIV. 3 BTL. U. CETNIK–GRUPPE AIDACIC IM SCHLEPENDEN VORGEHEN AUS RAUM BANJA [sic] BASTA DRINA AUFWAERTS OHNE FEINDBERUEHRUNG IN BEFOHLENE ABWEHRFRONT."}})</ref>|Izvještaj Vrhovne komande Wehrmachta o operacijama »Kugelblitz« i »Ziethen« od 14. decembra 1943. godine}} 14. decembra 1943, u Vrhovnu komandu JVuO stigla je depeša od majora [[Siniša Ocokoljić|Siniše Ocokoljića]] (pseudonim »Ev-Ev«), komandanta Mlavskog korpusa JVuO, kojom se kapetan Mitić još jednom imenuje osobom koja je lično involvirana u pregovore s njemačkim okupatorom: „Tufegdžić [Vojislav, komandant Cerskog korpusa JVuO — prim.] danas je doneo sledeći izveštaj: [...] 2. — Kapetan Mitić, koji je ranije u Užicu pregovarao za naš račun sa komunistima, bio je poslednjih dana na pregovorima i sa Nemcima gde je sa njima ručao u Mažestiku. Pregovore je javno sa Nemcima vršio neki kapetan Nešković, poslat od Kalabića. 3. — Nemci su povodom toga štampali letke blizu 2.000.000 primeraka sledeće sadržine: Narodni borci četnici, u radosti pozdravljam prestanak besmislenog međusobnog prolivanja krvi i zdrav razum koji je zavladao u vašim redovima. Sada možemo da se zajednički borimo protivu komunizma, tog smrtnog neprijatelja Evrope i ja vas ubrajam u nacionalne borce zato što smo i mi sami nacionalni borci. Mi ćemo udruženim silama da odbranimo Vašu lepu Otadžbinu, da je ne bi uništile komunističke bande. Primamo u svoje redove Vašu narodnu organizaciju kao čeličnu. Nije potrebno da vam ubrizgavamo narodni duh. Herojstvo je Vama u krvi i sa vama zajedno koji dobro poznajete svoju lepu zemlju poćiće nam za rukom da je oslobodimo. Stavom koga vi zauzimate osigurana je vaša budućnost. Pozdravljam vas kao svoje ratne drugove i želim vam istu vojničku sreću kao i našim vojnicima. Komandant nemačkih trupa. br. 1243. Ovaj letak Nemci su rasturili i već se pojedini primerci nalaze i kod nas. 4. — Tufegdžić javlja dalje, da je puk. Simić naveo hotimično Kalabića da se ovim vezama sa Nemcima naša organizacija kompromituje u narodu što koriste mošinovci [tj. partizani — prim.].“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16. do 23. decembra 1943. godine]</ref> U depeši od 28. decembra 1943. poslatoj Vrhovnoj komandi JVuO od strane potpukovnika [[Petar Baćović|Petra Baćovića]], govori se o sastanku koji je [[Todor Perović]], predstavnik Komande operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine, održao u [[Sarajevo|Sarajevu]] sa njemačkim generalom Wernerom Frommom: {{izdvojeni citat|Perović se vratio iz Sarajeva. U Sarajevu bio je kod generala Froma, komandanta pozadine celog Balkana. Između ostalog rekao mu je: »Srbi su istinski borci protivu partizana, mi Nemci cenimo borbu vaših ljudi. U tome se ističe naročito vaš kraj. Naročito cenimo saradnju majora Lukačevića. U kratko vreme prisajediniće se srpski krajevi Srbiji i u tom slučaju srpski će narod dobiti punu ekonomsku pomoć. U najkraćem roku dolazi još 12 divizija naših na teritoriju Jugoslavije radi potpunog likvidiranja partizana. Imamo jedan letak koji je izdao potpukovnik Borota za istočnu Bosnu, gde poziva narod da ga sluša kao novog komandanta, ali mi znamo da je komandant Baćović. Budite uvereni da će do proleća biti raščišćeno sa partizanima«.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]</ref>}} Iako je Draža Mihailović sugerisao svojim komandantima da »koriste jedne neprijatelje protiv drugih«,<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 1a/1, depeša br. 361.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref> u praksi se ova floskula isključivo odnosila na borbu četnika protiv partizana, skupa sa okupatorima i kvislinzima. U depeši majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] (pseudonim »Sto-Sto«) od 30. januara 1944. godine, poslatoj u povodu pokušaja snagâ [[NOV i POJ]] da prodru u [[Sandžak]], general Dragoljub Mihailović otkriva što je zapravo pravi cilj četničke kolaboracije: {{izdvojeni citat|Vodite računa o Nemcima i Bugarima i iskoristite njihovu akciju protiv crvenih do krajnjih mogućnosti. Napad na [[Pljevlja|Pljevlje]] iskoristite za napad s leđa na komuniste.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>}} Vrlo moguće da je general Mihailović samo usvojio prijedloge koje mu je major Ostojić uputio u pismu od 6. decembra 1943. godine, gdje apostrofira sljedeće: {{izdvojeni citat|Koristeći se akcijom okupatora protiv komunista, mi ćemo verovatno u roku od mesec-dva dana opet imati situaciju u Sandžaku, Crnoj Gori, Hercegovini i Bosni u našim rukama. [...] Učeći se na sopstvenim greškama, smatram da se mora najhitnije preduzeti sledeće: 1) Stvoriti u najkraćem roku što jače pokretne borbene snage — leteće brigade i korpuse — a naročito tamo gde se za to ima mogućnosti. 2) '''Koristeći se akcijom okupatora i satelita, upotrebiti sve raspoložive snage za potpuno čišćenje od komunista svih srpskih pokrajina'''. 3) U radu pod 2) ostvariti međusobno potpomaganje iz susednih pokrajina do maksimuma.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_43.htm Pismo majora Zaharija Ostojića od 6. decembra 1943. Draži Mihailoviću o potrebi većeg angažovanja četnika s okupatorskim trupama radi sprečavanja prodora jedinica NOVJ u Srbiju]</ref>|Pismo majora Ostojića generalu Mihailoviću od 6. decembra 1943. godine}} Četničko-njemački odnosi bili su opterećeni međusobnim nepovjerenjem i sviješću o suprotstavljenosti ciljeva i interesa dviju stranâ. U telegramu koji je 29. januara [[1944]]. godine [[Joachim von Ribbentrop]], njemački ministar vanjskih poslova, uputio specijalnom opunomoćeniku za Jugoistočnu Evropu [[Hermann Neubacher|Hermannu Neubacheru]], reflektuje se jasan stav političkog i vojnog vrha u [[Berlin]]u o generalu Draži Mihailoviću, dok su podređenima date precizne smjernice za držanje prema četničkom pokretu: {{izdvojeni citat|Jedino se mogu ćuteći trpeti privremeni aranžmani nižih vojnih komandi sa Dražom Mihailovićem s ciljem suzbijanja zajedničkog neprijatelja Tita. On i njegovi ljudi ostaju i dalje, na kraju, naši neprijatelji. Zato je sada, kao i do sada, potrebno biti krajnje oprezan prema Draži Mihailoviću i njegovim četnicima, a naročito se ne sme nijednog trenutka izgubiti iz vida da će pomoć koju mu mi sada direktno ili indirektno pružamo radi vođenja borbe protiv Tita, kasnije najverovatnije biti upotrebljena protiv nas... Rat na Balkanu Nemačka je vodila zato da bi jednom zauvek uništila srpsko žarište nemira... Mi nemamo, otud, nikakvog interesa da ponovo razbuktavamo velikosrpski duh.<ref>Akten zur deutschen auswartigen Politik — ADAP/E/VII, s. 374–375.</ref><ref>Vasa Kazimirović, NDH u svetlosti dokumenata, Nova knjiga/Narodna knjiga, Beograd, 1987, str. 169.</ref><ref>Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN — Službeni list SCG, Beograd, 2005. str. 20.</ref>}} Izveštaje o sklapanju ugovora četnika sa Wehrmachtom presrele su i dešifrovale savezničke obaveštajne službe, što je imalo bitnu ulogu u konačnom opredeljivanju [[Čerčil]]a za Tita, a protiv Mihailovića.<ref>Cripps, John (2001). "Mihailović or Tito? How the Codebreakers Helped Churchill Choose". {{ISBN|0593 049101}}</ref> No, Nemci nisu bili zadovoljni primenom nekih sporazuma, jer je uprkos njima dolazilo do incidenata, odnosno diverzija i napada na pripadnike [[Srpska Državna Straža|Srpske Državne Straže]] od strane četnika, usled čega je general [[Hans Felber]] pokrenuo nekoliko hapšenja i racija protiv četnika počev od februara [[1944]]. === Borbe pod nemačkom komandom (1943) === {{main|Operacija Kugelblic}} [[Datoteka:Chetniks and Germans in Herzegovina in 1943.jpg|minijatura|Četnici i Nemci u Hercegovini 1943.]] [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 101I-005-0018-07, Jugoslawien, Polizeieinsatz mit Spähpanzer.jpg|thumb|Nemačka lokalna milicija sa italijanskim bornim kolima (izvor: ''Bundesarchiv'', [[1943]]).]] {{izdvojeni citat|„Borbeno sadejstvo sa četničkim grupama duž glavne saobraćajnice [[Bihać]] — [[Gračac]] — [[Knin]] — [[Drniš]] — [[Šibenik]] sastoji se u tome što su četnici okupljeni u posebnim uporištima uz oslonac na nemačke trupe. Četničke vođe primaju naloge i uputstva o vršenju zadataka obezbeđenja i izviđanja od zapovednika nemačkih uporišta.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=346&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] <br /> ({{jez-njem|"Kampfgemeinschaften mit Cetnikgruppen bestehen entlang der Hauptversorgungsstrasse Bihac – Gracac – Knin – Drnis – Sibenik derart, dass die Cetniks in besonderen Stützpunkten in Anlehnung an deutsche Truppen zusammengefasst sind. Die Cetnikführer erhalten Aufträge und Weisungen für Sicherungs– und Aufklärungsaufgaben durch deutsche Stützpunktführer."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_259.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. novembra 1943. Štabu 2. oklopne armije o saradnji četnika sa nemačkim trupama u NDH]</ref>|Njemački izveštaj o saradnji sa četnicima protiv partizana u Dalmaciji i Bosni (19. novembar [[1943]]).}} Kratko po zauzimanju italijanske okupacione zone od strane njemačkih trupâ, četnici s teritorije [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] stupaju u borbeno savezništvo sa njima. Kako javlja obavještajno odjeljenje [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]], u blizini [[Plitvička Jezera (općina)|Plitvičkih Jezera]] došlo je krajem septembra 1943. godine do prvog krupnijeg angažiranja lokalnih četničkih jedinicâ na njemačkoj strani. Ovom prilikom su četnici nanijeli partizanima ozbiljne gubitke: {{izdvojeni citat|Agent za vezu javlja o izviđanju od 27. IX: Jaka skupina lojalnih četnika s njemačkom opremom provalila je 20. septembra na područje [[Korenica|Korenice]], [[Prijeboj (Plitvička jezera)|Prijeboj]]a (16 km zap. od [[Bihać]]a), Babinog Potoka (28 km z. od Bihaća), [[Krbavica|Krbavice]] (23 km jz. do Bihaća), te uništila sve komunističke prometne veze. Četnici su nanijeli velike gubitke komunistima kod Mirić Štropine (3 sjz. od Prijeboja), 350 mrtvih.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&roll=196&broj=390 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7457118.] <br /> ({{jez-njem|"29.9. V–Mann meldet Beobachtung vom 27.9.: <br /> Starke Gruppe loyaler Cetniks mit deutscher Ausrüstung an 20.9. in Raum Korenica (1558), Prijeboj (16 W), Babin Potok (28 W), Krbavica (23 SW), alles Bihac, eingebrochen und haben alle Verkehrsverbindungen der Kommunisten vernichtet. Cetniks haben bei Miric Stropina (3 NW Prijeboj) den Kommunisten große Verluste, 350 Tote, beigebracht."}})</ref>|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 3. oktobar 1943.}} U izvorima njemačke provenijencije iz ovog perioda navodi se da su četničke jedinice asistirale okupatoru i pri izbacivanju partizana iz [[Bosansko Grahovo|Bosanskog Grahova]]: {{izdvojeni citat|Četnici na putu za snabdijevanje Gospić — Gračac, Knin — Vrlika i Knin — Drniš, i pored oprečnih poruka DM-u, nikad ne pokazuju neprijateljstvo; naprotiv, dobro su sarađivali sa 114. lovačkom divizijom u zasjedama i [zajedno] zauzeli Bos. Grahovo.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=98&rec=314&roll=560 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000093.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Lagebericht vom 27.9. bis 27.10.1943. <br /> Die Cetniks an den Nachschubstrassen Gospic – Gracac, Knin – Vrlika und Knin – Drnis sind bisher trotz abweichender Meldungen an DM. nirgends feindselig aufgetreten, haben vielmehr in Hinterhalten mit der 114.Jäg.Div. gut zusammengearbeitet und Bos.Grahovo genommen."}})</ref>|Obavještajno odjeljenje [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], izvještaj za period od 27. septembra do 27. oktobra 1943.}} U naređenju poslatom 23. oktobra 1943. iz [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] Wehrmachta, koja je bila smještena na teritoriji kvislinške NDH, navodi se sljedeće: {{izdvojeni citat|Od 1. novembra 1943. svi pripadnici domaćih jedinica (četnici, ustaše i hrvatska žandarmerija) moraju biti u posjedu njemačkih propusnicâ.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=315&roll=1295&broj=606 NARA, T315, Roll 1295, frame no. 000600.] <br /> ({{jez-njem|"7.) Ausweispflicht landeseigener Verbände. <br /> Ab 1.11.43 müssen sämtliche Cetnik–, Ustascha–, und kroatische Gendarmerie–Angehörige im Besitz von Ausweisen der Abteilung Ic sein."}})</ref>|Divizijska naredba br. 122 od 23. X 1943. godine}} U jednoj procjeni stanja snabdijevanja, poslatoj 25. oktobra 1943. štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]] iz 114. divizije, razmotreni su modaliteti „skladištenja zalihâ [hrane] tokom zime i opskrbe za 9.500 četnika, ustaša, zarobljenika i civilnog stanovništva“, i data je projekcija da bi tovarni prostor zapremine 12 [[Tona|tona]] bio dovoljan za podmirenje dnevnih potrebâ ove grupe („9.500 ustaša, četnika, itd.“).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1362&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frames no. 001356—001357.] <br /> ({{jez-njem|"Anlage 1 zur Beurteilung der Versorgungslage vom 25. Oktober 1943. <br /> a.) Berücksichtigung der Winterbevorratung und Versorgung der 9500 Cetniks, Ustaschen, Gefangenen und Zivilbevölkerung; <br /> Dabei ist die Versorgung der 9.500 Ustaschen, Cetniks usw. im hiesigen Raum nicht in Rechnung gestellt. Es würden also hierfür noch täglich 12 to Laderaum möglich sein."}})</ref> Takođe, u naredbi o snabdijevanju iz 114. divizije Wehrmachta s početka decembra 1943. godine, precizno je određeno dnevno sljedovanje četničkih jedinicâ u zoni odgovornosti divizije (najvjerovatnije je riječ o [[Dinarska divizija JVuO|Dinarskoj diviziji JVuO]] pod [[Momčilo Đujić|Đujićevom]] komandom): {{izdvojeni citat|Od sada se četnicima izdaje sljedovanje koje se sastoji od: <br /> 1 porcija hljeba; 1 porcija povrća; 1 porcija namaza (mast ili marmelada); 1 porcija soli; 2 porcije napitka; 1 porcija duhana.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=822&rec=315&roll=1295 NARA, T315, Roll 1295, frames no. 000815—000816.] <br /> ({{jez-njem|"Verpflegung der Cetniks: <br /> Als Verpflegung für Cetniks sind ab sofort nur folgende Portionen auszugeben bezw. zu empfangen: <br /> 1 Brotportion, <br /> 1 Gemüseportion, <br /> 1 Brotaufstrichportion (Fett oder Marmelade), <br /> 1 Salzportion, <br /> 2 Getränkeportionen, <br /> 1 Tabakportion."}})</ref>|Posebna direktiva za snabdijevanje br. 65/43 (2.12.43)}} {{izdvojeni citat|Četnici dobijaju snabdijevanje u skladu sa listama imena koje se stalno kontrolišu; municija za pješadijsko naoružanje se izdaje povremeno, uz strogu kontrolu potrošnje; svaki četnik nosi zvaničnu iskaznicu – oni bez iskaznice se hapse i razoružavaju.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=342&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000338.] ({{jez-njem|"Die Division gewährt den nach eigenen Wünschen beweglich und abseits ihrer Wohnorte eingesetzten Cetniks Verpflegungszuschüsse. Der Verpflegungsempfang wird nach namentlichen Listen getätigt, die Verteilung wird überwacht. Nach den gleichen Richtlinien werden von Zeit zu Zeit Gewehr– und MG–Munition im Rahmen des nachgewiesenen Verschusses ausgegeben. Der Verbrauch wird nach der jeweiligen Lage auch einigermassen genau überprüft. Jeder Cetnik muss einen namentlichen Ausweis mit der Nummer seiner Handwaffe (Gewehr– oder Pistolen–Nr.), der Unterschrift des zuständigen Kommandanten und des Ic der Division versehen, besitzen. Ohne Ausweis angetroffene Cetniks werden im Einvernehmen mit den Cetnik–Führern festgenommen und entwaffnet."}})</ref>|Izvještaj 114. lovačke divizije o rezultatima saradnje sa četnicima (5. novembar 1943).}} U izvještaju [[114. lovačka divizija|114. lovačke divizije]] od 5. novembra 1943. detaljno se opisuje saradnja jedinica [[Wehrmacht]]a sa snagama pod komandom vojvodâ [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]], [[Mane Rokvić|Maneta Rokvića]] i [[Radomira Ðekića Ðeda]]. Njemački oficiri zaključuju da okupator ima veliku korist od četnika: {{izdvojeni citat|Četnički vojvoda Mane Rokvić može se opisati kao apsolutno pouzdan. Već je pružio vrijedne usluge u oblasti [[Bosanski Petrovac|Bos. Petrovca]] gdje je bio raspoređen u prethodnici tokom čitavog napredovanja divizije, svuda uspostavljajući kontakt sa lokalnim četničkim jedinicama i značajno doprinoseći uspostavljanju povjerenja civilnog stanovništva u njemački Vermaht. Njegove mjere za održavanje discipline među četnicima i njegov oštar obračun sa sumnjivim [licima] i banditima dobro su poznati. [...] Iako se Đujić ne može smatrati potpuno pouzdanim, njegova podrška u borbi protiv komunizma trenutno je dragocjena. Divizija će učiniti sve što je u njenoj moći da ga u javnosti prikaže toliko pronjemački nastrojenim kako bi njegov povratak u neprijateljski tabor jednog dana bio onemogućen. [...] Četnički vojvoda Ðedo potiče iz Crne Gore i pristalica je pokreta Koste Pećanca, koji je, na osnovu prethodnog iskustva, održavao jasnu distancu od pokreta DM. Ðedo ostavlja veoma dobar lični utisak, izrazito je drzak [u borbi] protiv bandita i sumnjivih, i jasno je naklonjen njemačkom Vermahtu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=341&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000337—000341.] <br /> ({{jez-njem|"Der Cetnik–Vojvode Mane Rockvic [sic!] ist als unbedingt zuverlässig zu bezeichnen. Er hat bereits im Raum Bos. Petrovac wertvolle Dienst geleistet und war auch während des ganzen Vormarsches der Division bei der Spitze eingesetzt, stellte überall die Verbindung mit den örtlichen Cetnik–Einheiten her und hat in starken Masse für die Begründung des Vertrauens der Zivilbevölkerung zur deutschen Wehrmacht beigetragen. Seine Massnahmen zur Erhaltung der Disziplin unter den Cetniks, sein scharfes Durchgreifen gegen Verdächtige und Banditen, sind bekannt. <br /> Wenn auch Djujic als nicht voll zuverlässig angesehen werden kann, so ist aber seine Unterstützung im Kampf gegen den Kommunismus z.Zt. wertvoll. Seitens der Division wird alles versucht werden, um ihm in der Öffentlichkeit soweit als deutschfreundlich herauszustellen, dass ihm eines Tages der Rückzug in das feindliche Lager unmöglich gemacht wird. <br /> Der Cetnik–Vojvode Dzedo stammt aus Montenegro, ist Anhänger Richtung Kosta Pecanac, die nach bisherigen Erfahrungen klaren Abstand zur D.M.–Bewegung gehalten hat. Dzedo macht persönlich einen sehr guten Eindruck, ist ein ausgesprochener Draufgänger gegen Banditen wie Verdächtige und der Deutschen Wehrmacht eindeutig zugeneigt."}})</ref>|Izvještaj 114. lovačke divizije o rezultatima saradnje sa četnicima od 5. novembra 1943.}} {{izdvojeni citat|Glavna komanda predlaže stvaranje oficirske ispostave pri štabu XV brd. korpusa za nadzor i vođenje četničkih grupâ koje se koriste za zaštitu cesta za snabdijevanje, željezničkih pruga i važnijih ratnih pogona.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=554&broj=90 NARA, T314, Roll 554, frame no. 000084.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. beantragt Schaffung einer Offz.–Planstelle beim Stab XV.Geb.A.K. zur Überwachung und Anleitung der Cetnikverbände, die zur Sicherung von Nachschubstrassen, Eisenbahnen und kriegswichtiger Anlagen eingesetzt sind."}})</ref>}} Jedan od četničkih komandanata koji se dosljedno isticao kontinuiranom kolaboracijom sa njemačkim okupatorom bio je vojvoda [[Uroš Drenović]]. Nadležni okupacioni organi bili su zadovoljni ostvarenim stepenom saradnje s Drenovićem, što se vidi i iz izvještaja XV brdskog armijskog korpusa od 26. XI 1943, u kom se pohvaljuje njegovo „lojalno držanje“: {{izdvojeni citat|Predmet: <br /> Nemačka komanda za vezu kod četničkog vođe Drenovića: <br /> Četnička grupa Drenović z. i j-z od Banje Luke od jedno 1500 ljudi ima već godinu i po prema nemačkom Vermahtu i prema hrvatskoj državi lojalno držanje, i naše izviđačke i bezbednosne akcije korisno podržava. U nekim slučajeva bili su podržani sa nešto municije. Hrvatska vlada razmatrala je ideju da dovede Drenovića u Sabor za predstavnika svih pravoslavnih. Komanda Kirhner (puk Brandenburg) poslala je u dogovoru sa obaveštajnim odeljenjem [korpusa] Drenoviću komandu za vezu, i postigla je značajne rezultate u pogledu specijalnih misija.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=560&broj=390 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000384.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. XV G.A.K, Abt.Ic, Betr.: Dtsch.Verb.Kdo. bei Cetnikführer Drenovic. An Pz.A.O.K.2.Ic/AO, 26.11.43: Die Cetnikgruppe Drenovic w. u. sw. Banja Luka mit etwa 1500 Mann hat seit über 1 1/2 Jahre der deutschen Wehmacht und dem kroat. Staat gegenüber eine loyale Haltung eingenommen und die eigene Aufklärung und Sicherung stets wertvoll unterstützt. In einzelnen Fällen wurde sie mit Inf.Mun. unterstützt. Die kroatische Regierung hat die Berufung des Drenovic in den Sabor (Landtag) als Vertreter aller Pravoslaven erwogen. Das Kdo. Kirchner (Rgt.Brandenburg) hat im Einvernehmen mit der Abt.Ic für seine Zwecke ein Verbindungs–Kommando zu Drenovic entsandt und in kürzester Zeit wertvolle Ergebnisse im Sinne des Sonder–Auftrages erzielt."}})</ref>|Komanda 15. brd. korpusa, Obaveštajno odeljenje, za obav. odeljenje komande 2. okl. armije, 26.11.43.}} Četnički su odredi na teritoriji marionetske NDH pružali veoma značajnu potporu njemačkim vlastima, bez koje ove ne bi uspjele efikasno održavati okupacioni sistem. U izvještaju [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pješadijske divizije]] [[Wehrmacht]]a iz prve nedjelje decembra 1943. provijava upravo ovakvo gledište; istaknuto je, pak, da bi četnike trebalo (zbog „ispadâ prema hrvatskom stanovništvu“) ograničiti „na rad u srpskim selima“: {{izdvojeni citat|Budući da vlastite snage i ustaše nisu dovoljne da same umire i osiguraju golemo područje, divizija se ne može odreći suradnje četnika. Trenutačno, drugačije rješenje ne bi bilo moguće zbog nedostatka dodatnih snaga. No, ne zanemaruje se da se suradnja s četnicima ne čini dugoročno održivom zbog njihovih političkih ciljeva. Stoga će se i dalje jačati utjecaj ustaša, a time i hrvatske države, kako bi se postupno udaljili od četničkih snaga i deportirali oni [četnici] koji nisu mještani.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=788&rec=314&roll=555 NARA, T314, Roll 555, frames no. 000782—000783.] <br /> ({{jez-njem|"Da die eigene Kräfte und die Ustascha allein zur Befriedung und Sicherung des weiten Raumes nicht ausreichen, kann auf eine Mitarbeit der Cetniks noch nicht verzichtet werden. Im Augenblick wäre eine Lösung von ihnen mangels anderer Kräfte nicht möglich. Es wird jedoch nicht verkannt, dass auf die Dauer eine Zusammenarbeit mit den Cetniks auf Grund ihrer politischen Zielsetzung nicht tragbar orscheint. Es wird daher der Einfluss der Ustascha und damit des kroatischen Staates weiterhin gestärkt werden, um allmählich von den Cetnik–Verbänden abrücken zu können, die nicht ortsansässigen abzuschieben. Der Anfang hierzu ist gemacht. Um die Unzuträglichkeiten zu beenden, die sich daraus ergeben, dass in rein kroatischen Gegenden die eingesetaten Cetnik–Verbände die Bevölkerung belästigen und auch ausplündern, ist in Durchführung, sie aus diesen Gebieten herauszuziehen und nur noch in Orten mit pravoslavischer Bevölkerung zu Sicherungszwecken einzusetzen."}})</ref>|Procjena situacije 264. pješadijske divizije (7.12.43)}} Komanda Jugoistoka je istog dana izvijestila Vrhovnu komandu njemačkog Wehrmachta o sadjejstvu [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114. lovačke divizije]] i četnika u borbi protiv snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]: {{izdvojeni citat|114. lovačka divizija: čišćenje prostora oko [[Vrlika|Vrlike]] u saradnji sa četnicima završeno; neprijatelj je izgubio 22 mrtva i 20 zarobljenih; veliki plen.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=78&broj=89&roll=331 NARA, T78, Roll 331, frame no. 6287993.] <br /> ({{jez-njem|"114. JG. DIV: SAEUBERUNG IN RAUMES VRLIKA IM ZUSAMMENWIRKEN MIT CETNIKS NACH WEITEREN 22 FEINDTOTEN U. 20 GEFANGENEN BEI EINBRINGUNG GROESSERER BEUTE ABGESCHLOSSEN."}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 6. decembra 1943 (7. decembar 1943.).}} === Borbe pod njemačkom komandom u Crnoj Gori (1943—1944) === {{main|Operacija Frühlingserwachen (1944)}} [[File:Collaborationist Jakov Jovović with Germans on Cetinje.jpg|thumb|Četnički komandant [[Jakov Jovović]] sa svojim saborcima i Nemcima na [[Cetinje|Cetinju]], jesen 1943.]] Od 17. do 24. oktobra [[1943]]. godine, njemačke okupacione snage su organizovale [[Operacija Balkanski klanac|operaciju Balkanski klanac]] (njem. ''Balkanschlucht''). Osnovni cilj operacije je bio likvidacija snagâ [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i [[Divizija Garibaldi|Italijana]] koji su prešli na stranu partizana u Crnoj Gori, kao i ovladavanje [[Jadransko more|jadranskim]] zaleđem. Pored sopstvenih snaga, njemački okupator je za ovu priliku angažovao dva italijanska fašistička puka (oko devet bataljona), čiji su štabovi bili u [[Bar]]u i [[Podgorica|Podgorici]], kao i muslimansku fašističku miliciju i ostatke četnika Draže Mihailovića.<ref>https://www.znaci.org/00001/151_5.pdf</ref> Dakle, pored dvije divizije [[Wehrmacht]]a, u operaciji je učestvovalo i oko 5.000 [[Balli Kombëtar|balista]], talijanskih fašista i četnika.<ref>https://www.znaci.org/00001/33_9.pdf</ref> U depeši Vrhovnoj komandi JVuO od 20. oktobra 1943,<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, Knjiga predatih depeša CG—3, Depeša br. 211.</ref><ref>Др Радоје Пајовић, Контрареволуција у Црној Гори: Четнички и федералистички покрет 1941—1945, Обод, Цетиње, 1977, стр. 408.</ref> delegat VK JVuO u Crnoj Gori i [[Sandžak]]u major [[Rudolf Perhinek]] piše o učešću crnogorskih četnika na strani okupatora u ovoj [[Sile Osovine|osovinskoj]] operaciji: {{izdvojeni citat|Žalosno ali tačno. Da nisu Nemci angažovali ovolike snage, nas ovde više ne bi bilo, jer se više niko nije hteo boriti, već samo begati, ali nije se više imalo kud... Mi se izvlačimo i gledamo da smo pozadi njih, da bi iskoristili njihovu borbu sa komunistima i uništavanje istih.}} Informacija o potpunoj potčinjenosti četničkih jedinica u okupiranoj Crnoj Gori njemačkim vlastima, kao i tijesnim vezama sa kvislinškom ''Narodnom upravom'' koju je okupator formirao, Draži Mihailoviću je bila dostavljena 1. decembra 1943. godine iz štaba majora [[Petar Baćović|Petra Baćovića]] (pseudonim »Nav-Nav«): {{izdvojeni citat|Nemci daju oružje i odelo s a s d j k a c a m a [nedešifrovana riječ; moguće "žandarmima" — prim.] i nešto plate. Milicija će biti formirana kao prava vojska. Za komandanta cetinjskog bataljona major Zdravko Kasalović. Za nikšićki bataljon Boško Pavić, a mene su naimenovali za komandanta žandarmerijskog bataljona za srez šavnički. Pojava Narodne uprave i svega ovoga što se sada stvara, nije izraz želje niti naroda niti naša, već je ovo nužno zlo, između dva zla, jer drugog izlaza nema. Mi nismo u stanju samo pomoću naroda da ma šta učinimo bez pomoći Nemaca.<ref>AVII, kut. 276, reg. br. 7/1-35.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 47, str. 89.</ref>}} [[Ljubomir Lazarević]], inženjer iz [[Kolašin]]a (pseudonim »Bene«), 28. januara 1944. godine obavještava Dražu Mihailovića da četnici u Crnoj Gori sarađuju sa njemačkim okupacionim vlastima u svakom obliku: {{izdvojeni citat|Svi komandanti u Crnoj Gori primili su saradnju sa Nemcima, potpisali obavezu a sa ostatcima vojske nalaze se u žici, ili u neposrednoj blizini nje. Nema ni jedne grupe u šumi koja bi pretstavljala našu borbu, oko koje bi se moglo okupljati. Vukadinović isto tako nalazi se u Podgorici ili u okolini. Nagovešteni dolazak Srbijanske vojske pozdravljen je burno svuda, ali dolazak Ljotićevaca učinio je Ljotićevce vrlo aktivnim i prete da ko god ne bude s njima, on je komunista. Po varošima teško će se iko održati jer ta formula svakoga će staviti pod udar okupatora kao komunistu. Ovaka saradnja sa njima je nemoguća, jer ovi traže prilazak njima, ne saradnju. Po selima Crne Gore gospodare komunisti. Naše akcije vrše se samo u cilju osiguranja ili odbrane nemačkih kolona. Nemačke snage na ovom terenu vrlo su male i nesposobne za ma kakvu širu akciju. Do sada nema ni izgleda na akciju. Svako dalje čekanje, pogoršava našu situaciju. Narod gubi veru u našu dobru volju i našu sposobnost.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} Koliko su četnici u Crnoj Gori i [[Sandžak]]u bili od koristi njemačkom okupatoru za zaustavljanje partizanske ofanzive ka Srbiji, svjedoče i navodi iz izvještaja Komande Jugoistoka polovinom februara 1944. godine.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=15 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000011.] <br /> ({{jez-njem|"In einer Aussprache mit General Foertsch (H.Gr.F) wird festgestellt, dass der Vertrag mit Lukacevic in Geltung bleiben muß, weil dessen Cetniks in Montenegro zur Bekämpfung der Roten benötigt werden."}})</ref> Naime, i nakon stavljanja van snage [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|ugovorâ]] potpisanih krajem 1943. i početkom 1944, major [[Vojislav Lukačević]] je ostao jedini četnički komandant s kojim sporazum nije raskinut: {{izdvojeni citat|U razgovoru sa načelnikom štaba Armijske grupe »F« generalom (Hermannom) Foertschom, zaključeno je da sporazum sa Lukačevićem ostane na snazi, zato što su četnici u Crnoj Gori potrebni za borbu protiv crvenih.|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi njemačkih oružanih snaga od 16. februara 1944. godine}} Četnički odredi s teritorije Crne Gore i Sandžaka su, tokom zime i proljeća 1944. godine, njemačkom okupatoru bili krucijalno važni u smislu zatvaranja jugozapadne granice [[Nedićeva Srbija|Nedićeve Srbije]] od [[Prodor Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije u Srbiju|upada partizanskih jedinicâ]]. Iz strogo povjerljive naredbe od 17. III 1944. vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] (upućene i Feldkomandanturi 610 za teritoriju Crne Gore) ovo postaje bjelodano: {{izdvojeni citat|1.— 2. i 5. crvena div. približavaju se s prethodnicama jugozapadnoj granici Srbije. Prednji delovi na liniji Zmajevac (12 km ji. od Vardišta) — visovi južno od Vardišta. Dalje snage u nastupanju preko Strmice (10 km jz. od Višegrada). 2.— Potrebno je što pre tačno ustanoviti grupisanje snaga i jačinu četničkih odredâ Đurišića i [[Vuk Kalaitović|Kalaitovića]], koji se nalaze duž granice. 3.— 1. bug. okup. korpus povući će svoje isturene snage ispred nadmoćnog neprijateljskog pritiska na liniju Mokra Gora — Semegnjevo — Palisad. Ovu treba po svaku cenu držati blagovremenim angažovanjem rezervi. 4.— Ojačani peš. p. i art. divizion, koji su određeni za rezervu vojnoupr. k-ta Jugoistoka prebaciće se železnicom u rejon Užice—Požega. Angažovanje i delova istog samo uz saglasnost vojnoupr. k-ta Jugoistoka. 5.— Naročito je važno blagovremeno saznati težište neprijateljskog napada. U tu svrhu treba stalno vršiti izviđanja.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_34.htm Naređenje vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 17. marta 1944. nemačkom štabu za vezu pri 1. bugarskom okupacionom korpusu za preduzimanje mera u vezi pokreta 2. proleterske i 5. NOU divizije prema jugozapadnoj Srbiji]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=281&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000277.] <br /> ({{jez-njem|"Dt.Verb.Stab b.I.Bulg.Okk.Korps <br /> Nachr. 24.Bulg.Division über Dt.Verb.Offz. <br /> F.K. 610 <br /> 1.) Rote 2. und 5. Div. nähern sich mit Anfängen der Südwestgrenze Serbiens. Vorderste Teile in Linie Zmajevac (12 SO Vardiste), Höhen südlich Vardiste. Weitere Kräfte im Nachziehen über Strmica. (10 SW Visegrad) <br /> 2.) Baldige Klarheit über Kräftegruppierung und Stärke längs der Grenze stehenden Cetnikverbände des Djuirisic [sic] und Kalaitovic ist erforderlich. <br /> 3.) I.Bulg.Okk.Korps nimmt seine vorgeschobenen Kräfte vor überlegenem Feindruck auf die Linie Mokragora–Semegnjevo–Palisat zurück. Diese ist unter allen Umständen unter rechtzeitigem Einsatz von Reserven zu halten. <br /> 4.) Das als Reserve des Mil.Befh.Südost bestimmte verstärkte Inf.Rgt. einschl. Art.Abt. wird mit Eisenbahn in den Raum Uzice – Pozega herangeführt. Einsatz auch von Teilen nur mit Zustimmung des Mil.Befh.Südost. <br /> 5.) Rechtzeitiges Erkennen des Schwerpunktes des feindl. Angriffs ist besonders wichtig. Hierzu ständige Aufklärung geboten."}})</ref>}} [[File:Chetniks and Germans in Podgorica 1944.jpg|thumb|Četnički komandanti i njemački okupatori u [[Crna Gora|Crnoj Gori]]. [[Đorđije Lašić]] (prvi zdesna), šef njemačke uprave za Crnu Goru pukovnik Hajnke (treći zdesna) i Jakov Jovović (drugi slijeva) u [[Podgorica|Podgorici]], proljeće 1944.]] Krajem februara i početkom marta 1944. godine, u tzv. [[staroj Crnoj Gori]] (preciznije u [[Katunska nahija|Katunskoj nahiji]]) organizovana je [[Operacija Bura (1944)|operacija »Bura«]]. Specifičnost ove operacije ogleda se u činjenici da su za njeno izvođenje većinu ljudstva obezbijedili četnici, dok su oficiri iz Feldkomandanture na [[Cetinje|Cetinju]] i komandant mjesta [[Podgorica|Podgorice]] rukovodili borbenim djejstvima: {{izdvojeni citat|1.) Sumarni i iskustveni izveštaj: Operacija »Bora« od 27. 2. do 3. 3. 44. Sprovedena je četnička operacija »Bora«, pod nemačkom komandom, radi čišćenja rejona Danilovgrad — Čevo — Cetinje — Podgorica. 2.) Jedinice koje su učestvovale: 4000 ljudi nacionalne žandarmerije, milicije, 215. abver-trup, jedna brdska baterija iz ratnog plena, lovačko poterno odeljenje 181. peš. div. [...] 5.) Sprovođenje: U delom. oštrim borbama, kolone, koje su nastupale od i,, ji., i j., polako su osvajale teren. 29. 2. zauzeto je Čevo. Neprijatelj (jačine 250 ljudi) izvukao se prema sz. Posle odlaska nemačkih snaga i započinjanja neprij. protivnapada, četnici su se delom, u paničnom strahu, povukli na svoje polazne položaje. Neprijatelj je ponovo zauzeo teren očišćen operacijom. 6.) Gubici neprijatelja: 32 mrtva, 68 ranjenih, 23 zarobljena. Plen: 2 p. mitr., 1 mitr., 15 pušaka, 1 radio-stanica, propagandni materijal i hrana. Sopstveni gubici: 20 mrtvih, 31 ranjen, 46 nestalih. 7.) Iskustva: a) Građanska zaštita, usled nedovoljne opremljenosti i slabog borbenog morala, nije pogodna za izvršavanje borbenih zadataka; žandarmi, milicija, četnici, uz učešće nemačkih trupa, podesni za borbene zadatke i zadatke osiguranja... e) Prilikom sličnih operacija preduslovi za uspeh su učešće nemačkih trupa, podrška teškim naoružanjem i veza do pojedinih borbenih grupa.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_30.htm Izveštaj Komande 21. brdskog armijskog korpusa od 9. marta 1944. Komandi 2. oklopne armije o zajedničkoj nemačko-četničkoj operaciji »Bora« protiv jedinica 2. korpusa NOVJ na prostoru Danilovgrad — Cetinje — Podgorica]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&broj=72&roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000065.] <br /> ({{jez-njem|"Fernschreiben An Pz.AOK.2 <br /> 1.) Abschluss– und Erfahrungsbericht Unternehmen "Bora": <br /> Vom 27.2. bis 3.3.44 wurde Cetnik–Unternehmen "Bora" unter deutscher Führung zur Säuberung des Raumes Danilovgrad – Cevo – Cetinje – Podgorica durchgeführt. <br /> 2.) Beteiligte Truppen: <br /> 4000 Mann nationaler Gendarmerie, Miliz, Abwehrtrupp 215, 1 Beutegebirgsbatterie, Bandenjägertrupp 181.Inf.Div. <br /> Bewaffnung: Gewehre, 60 le.M.G. <br /> 3.) Leitung: <br /> Selbst.Feldkdtr. 1040 Cetinje <br /> 4.) Führung: <br /> Platzkdt. Podgorica <br /> 5.) Durchführung: <br /> In zum Teil harten Kämpfen gewannen die von O, SO u. S vorrückenden Kolonnen langsam Boden. Am 29.3. Cevo genommen. Feind (Stärke 250 Mann) nach NW ausgewichen. Nach Abrücken deutscher Kräfte und Einsetzen feindl. Gegenangriffe zogen sich Cetniks in z.T. panikartiger Flucht auf ihre Ausgangsstellungen zurück. Feind besetzte erneut das im Unternehmen gesäuberte Gebiet. <br /> 6.) Feindverluste: <br /> 32 Tote, 88 Verwundete, 23 Gefangene. <br /> Beute: <br /> 2 le.MG., 1 s.MG., 15 Gewehre, 1 Funkgerät, Propagandamaterial und Verpflegung. <br /> Eigene Verluste: <br /> 20 Tote, 31 Verwundete, 46 Vermisste. <br /> 7.) Erfahrungen: <br /> a) Einwohnerwehren infolge mangelhafter Ausrüstung und geringer Kampfmoral zu Kampfaufgaben nicht geeignet; Gendarmen, Miliz, Cetniks bei Beteiligung deutscher Truppen für Kampf– u. Sicherungsaufgaben geiegnet. <br /> b) Kaukasische Freiwillige des Abwehrtr. 215 gut bewährt. <br /> c) Mitnahme schwerer Waffennur mit deutscher Sicherung. <br /> d) Truppenverpflegung für einheimische Verbände ungeignet, Marschverpflegung zweckmässig. <br /> e) Bei derartigen Unternehmungen sind Beteiligung deutscher Truppen, Unterstützungen durch schwere Waffen und Nachrichtenverbindung zu den einzelnen Kampfgruppen Voraussetzungen für den Erfolg."}})</ref>|Izvještaj komande 21. brdskog korpusa o rezultatima operacije »Bura« od 9. marta 1944. godine}} Prilikom jedne manje akcije u blizini granice sa [[Hercegovina|Hercegovinom]] došlo je do oružanog okršaja lokalnih četnika i snagâ [[NOVJ]]. U izvještaju 21. brdskog armijskog korpusa Wehrmachta za 16. mart 1944. godine, četnički se gubici računaju kao sopstveni: {{izdvojeni citat|[[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181. pješadijska divizija]]: Četnici, koji su napredovali 4 km sjeverno od [[Grahovo (Nikšić)|Grahova]], povukli su se u Grahovo pred neprijateljskim napadom. Gubici neprijatelja: 8 poginulih (izbrojano), 20 poginulih i ranjenih (procijenjeno). Sopstveni gubici (četnici): 1 poginuo, 8 ranjenih. Namjera: nastavak nasilnog izviđanja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=663&broj=137 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000130.] <br /> ({{jez-njem|"Tagesmeldung von 16.3.44. <br /> 2.) 181.Inf.Div.: Bis 4 N Grahovo vorgegangene Cetniks vor angreifenden Feind wieder auf Grahovo zurückgegangen. <br /> Feindverluste 8 gezählte Tote, 20 geschäzte Tote und Verwundete. <br /> Eigene Verluste (Cetniks) 1 Toter, 8 Verwundete. <br /> Absicht: Fortsetzung der gewaltsamen Aufklärung."}})</ref>}} [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. nemački korpus]] u Crnoj Gori pokrenuo je [[10. april]]a [[1944]]. [[Operacija "Frilingservahen" (april-maj 1944)|operaciju "Frilingservahen"]], uz masovno učešće četnika. Operacija je pripremljena u saradnji sa [[Pavle Đurišić|Pavlom Đurišićem]] i započeta tako što su četnici zajedno sa Nemcima iz nemačkih garnizona napali na slobodnu teritoriju. Plan napada je bio sledeći: {{izdvojeni citat|'''Đurišićeve snage''': Prva borbena grupa, 700 ljudi, iz si. pravca preko rejona 5 km j. Bijelo Polje za Mojkovac. Druga borbena grupa, 1200 ljudi, pod komandom Đurišićevog Operativnog štaba, od Brodareva preko Šahovića za Mojkovac — Kolašin. Treća borbena grupa, 1000 ljudi, od sredine puta Pljevlja — Prijepolje pravcem Mojkovac. Četvrta borbena grupa, 1500 ljudi, od Pljevalja pravcem Mojkovac. Mojkovac treba da bude dostignut za 2 dana. Posle toga skretanje glavnine u rejon z. Tara — sz. Kolašin — Mojkovac. '''Nemačke snage''': 1 ojač. mot. č. prodire od Brodareva do Bijelog Polja. 1 ojač. mot. č. od Pljevalja do prelaza preko Tare 22 jjz. Pljevlja. Bat. [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]], 600 ljudi, sledi nemačke snage za Bijelo Polje, onda skreće za Mojkovac. Milicija iz Brodareva, 700 ljudi, čisti svoj rejon i prodire od Brodareva ka jjz. Početak napada: 10. 4. 44. [[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181. peš. div.]] obezbediće odgovarajuće informisanje četničke Grupe "Jug" (major Lašić i Bukatonović [pogreška; vjerovatno je u pitanju major [[Savo Vukadinović]] — prim.] u Podgorici) kao i Grupe "Nikšić".<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=364&rec=314&roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000357.] <br /> ({{jez-njem|"Fernschreiben An 181.Inf.Div. <br /> Betr.: Unternehmen "Frühlingserwachen". <br /> 1.) Nachstehende Plannung des Major Djurisic für Durchführung des Unternehmens "Frühlingserwachen" zur Kenntnis: <br /> Erste Kampfgruppe 700 Mann aus NO Richtung über Raum 5 km S Bijelopolje nach Mojkovac (16 km NNO Kolasin). <br /> Zweite Kampfgruppe 1200 Mann unter Führung Stab Djurisic von Brodarevo über Sahovici nach Mojkovac – Kolasin. <br /> Dritte Kampfgruppe 1000 Mann von Mitte Strasse Pljevlja – Prijepolje Richtung Mojkovac. <br /> Vierte Kampfgruppe 1500 Mann von Pljevlja Richtung Mojkovac. Mojkovac soll in 2 Tagen erreicht werden. Anschliessend Abdrehen der Masse in den Raum W Tara NW Kolasin – Mojkovac. <br /> Deutsche Kräfte: 1 verst.mot.Kp. stösst von Brodarevo bis Bijelopolje. <br /> 1 verst.mot.Kp. von Pljevlja bis Taraübergang 22SW Pljevlja SFK–Btl. 600 Mann folgt deutschen Kräften nach Bijelopolje, dann Abdrehen nach Mojkovac. <br /> Miliz Brodarevo 700 Mann säubert eigenen Raum und stösst von Brodarevo nach SSW. <br /> Angriffsbeginn: 10.4.44. <br /> 2.) 181.Inf.Div stellt entsprechende Unterrichtung der Cetnikgruppe Süd (Major Lasic und Bukatonovic in Podgorica) sowie der Gruppe Niksic sicher. <br /> Absichten für Beteiligung an den Unternehmen sind Gen.Kdo.XII.Geb.A.K. zu melden."}})</ref><ref>Obaveštenje Komande 21. brdskog korpusa Komandi 181. brdske divizije od 08.04.1944., Vojnoistorijski institut, NAV--T-314, r. 663, s. 357.</ref>}} U dijelu dnevnog izvještaja za 28. april 1944. godine koji se odnosi na Crnu Goru, vojnoupravni komandant Jugoistoka [[Hans-Gustav Felber]] (dokument potpisuje general Kurt von Geitner, načelnik štaba) zabilježio je: {{izdvojeni citat|Ustrajni pritisak crvenih na vlastite i četničke snage u centralnoj C. Gori.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=633&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000629.] <br /> ({{jez-njem|"Montenegro. Anhaltender roter Druck auf eigene und Cetnik–Kräfte in Mittel–Montenegro."}})</ref>}} === Borbe pod nemačkom komandom u NDH (1944) === [[File:August Šmidhuber, komandant 7. SS divizije, Todor Perović, lekar Trebinjskog korpusa i kapetan Milorad Vidačić, komandant Trebinjskog korpusa JVuO.jpg|thumb|Žena u crnini moli za milost Milorada Vidačića, komandanta Trebinjskog korpusa JVuO. Prisutni su još [[August Schmidhuber]], komandant 2. puka [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizije]] (prvi lijevo), Todor Perović, predstavnik četničke komande istočne Bosne i Hercegovine (drugi lijevo) i neimenovani oficir [[Schutzstaffel|SS]]-a. Fotografija je nastala tokom njemačke [[Operacija Gama|operacije Gama]] protiv partizana u [[Istočna Hercegovina|istočnoj Hercegovini]] (ljeto/jesen 1943. godine).<ref>[http://bandenkampf.blogspot.com/2015/08/bk0034.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0034 | Photo | SS-Freiwilligen-Gebirgs-Division "Prinz Eugen"]</ref>]] Kolaboracija četnika u [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] sa njemačkim okupacionim snagama postala je intenzivnija tokom zime 1943-1944, makar u slučaju hrvatskih kvislinških snaga i četnika bila pod neprestanom tenzijom. Podaci navedeni u izvještaju generala [[Edmund Glaise von Horstenau|Glaisea von Horstenaua]] od 26. februara 1944.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=236&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000236.]</ref> zasnovani na službenim podacima NDH otkrivaju opseg kolaboracije: 11. februara bilo je na teritoriju NDH trideset i pet posebno imenovanih četničkih grupa sa procijenjenih 23.300 ljudi pod oružjem. Neke manje jedinice su brojale od 200 do 400 pripadnika, dok su ostale, poput [[Momčilo Đujić|Đujić]]eve grupe, imale i do 2.500 vojnika i oficira. Od toga je s Nijemcima i vlastima NDH kolaboriralo devetnaest grupa (ukupno 17.500 ljudi); šesnaest ostalih grupa s oko 5.800 ljudi ubrajane su u pobunjene četnike.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=237&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000237—000240.]</ref> S iznimkom odreda vojvode [[Uroš Drenović|Uroša Drenovića]] u sjeverozapadnoj Bosni (oko 400 ljudi), kojeg su vlasti NDH smatrale potpuno lojalnim, za sve druge četničke kolaborirajuće grupe ustaške su vlasti držale da se prema Nijemcima odnose osobito prijateljski kako bi od njih izvukle što više oružja i municije, dok se istovremeno drže neprijateljski prema NDH.<ref>[https://znaci.org/00001/40_64.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje KOLABORACIJA IZVAN SRBIJE DO OKTOBRA 1944.]</ref> Iako se vojvoda [[Radivoje Kerović]], komandant [[Majevica|majevičkih]] četnika, u Horstenauovom izvještaju ubraja među »pobunjene četnike« (i to kao prvi na spisku, dok se za njegov odred tvrdi da ima 1000 ljudi, tj. da je najbrojniji), u dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 18. februar 1944. godine njegova lojalnost uopšte nije dovedena u pitanje: {{izdvojeni citat|Upit kod [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]] u vezi snabdijevanja municijom Kerovića koji se smatra lojalnim, i 200 ljudi tzv. [[Zeleni kadar|zelenog kadra]], koji se bore protiv crvenih zapadno od [[Koviljača|Koviljače]].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=17&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000013.] <br /> ({{jez-njem|"Beim Pz.AOK. 2 wird angefragt, ob Bedenken bestehen gegen Unterstützung mit Munition der im Raume westlich Koviljaca stehenden Cetniks des Kerovic, die als loyal angesehen werden und 200 Mann des sog. "Grünen Kaders" in Kampf gegen die Roten."}})</ref>|Ratni dnevnik Vojnog zapovjednika Jugoistoka (18. februar 1944.)}} Od 23. do 25. januara 1944. godine, na području između [[Knin]]a i [[Kistanje|Kistanja]] organizovana je [[Operacija Frühlingswetter|operacija »Frühlingsgewitter«]]. Vodeći borbe protiv jedinicâ iz sastava [[19. sjevernodalmatinska divizija NOVJ|19. divizije NOVJ]], operaciju su izveli dijelovi [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pješadijske divizije]] Wehrmachta, zatim 92. motorizovani grenadirski puk i 3. bataljon 98. brdskog lovačkog puka [[1. brdska divizija (Njemačka)|1. brdske divizije]]. Njemačkom okupatoru pridružile su se snage lokalnih četnikâ, najvjerovatnije iz [[Dinarska divizija JVuO|Dinarske divizije JVuO]]. U izvještaju 264. pješadijske divizije od 25. januara 1944, poslatom Komandi [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|15. brdskog armijskog korpusa]], njemačkim gubicima tokom operacije pribrojani su oni iz četničkih redovâ: {{izdvojeni citat| Sumarni izveštaj »Frilingsgeviter«: 1.) Delimičan ogorčeni otpor neprijatelja kod Ervenika, Bratiškovaca, Kistanja, Radučića slomljen je energičnim zahvatom. Banditi iznenađeni prodorom 92. gren. p. (mot.) od sz. prema Kistanju. 2.) Gubici: A.) sopstveni: 1 poginuo, 3 ranjena, 1 četnik poginuo. B.) neprijatelj: 66 poginulih izbrojano, procenjuje se daljih 60 do 70 poginulih i ranjenih. 35 zarobljenika u eng. uniformama iz Štaba 19. dalm. div. i 5. brig. C.) Zaplenjeno: 1 mitr., 3 puš. mitr., 42 autom., 2 pt puške, 1 l. minob., 1 telefon, 46 karab., 30 eng. mina, 10.000 metaka peš. mun., 60 kom. mina za 1. minob., 3 engl. bicikla.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_21.htm Izveštaj 264. pešadijske divizije od 25. januara 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o sopstvenim i neprijateljskim gubicima u operaciji »Frilingsgeviter« na prostoru Knin — Kistanje]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=293&rec=314&roll=561 NARA, T314, Roll 561, frame no. 000287.] <br /> ({{jez-njem|"ABSCHLUSSMELDUNG ”FRUEHLINGSGEWITTER”: <br /> 1.) TEILWEISE HEFTIGER FEINDWIDERSTAND BEI ERVENIK, BRATISKOVCI, KISTANJE, RADUCIC WURDE IM ENERGISCHEN ZUGREIFEN GEBROCHEN. BANDITEN DURCH EINBRUCH GREN. RGT. (MOT) 92 VON NW NACH KISTANJE UEBERRASCHT. <br /> 2.) VERLUSTE: <br /> A.) EIGENE: 1 TOTER, 3 VERWUNDETE, 1 CETNIK TOT. <br /> B.) FEIND: 66 GEZAEHLTE TOTE, 60 BIS 70 WEITERE TOTE UND VERWUNDETE GESCHAETZT. 35 GEFANGENE IN ENGL. UNIFORM VON STAB 19. DALM. DIV. UND ROEM. 5. BRIG. <br /> C.) BEUTE: 1 S.MG., 3 LE. MG., 42 MP., 2 PZ. BUECHSEN, 1 LE. GR. W., 1 FERNSCHRECHGERAET, 46 KARAB., 30 ENGL. MINEN, 10000 SCHUSS INF. MUN., 60 SCHUSS LE. GR.W. MUN., 3 ENGL. FAHRRAEDER."}})</ref>}} [[File:Hercegovački četnici i njemački vojnici s narodnim herojem Miletom Okiljevićem uoči njegovog strijeljanja juna 1944.jpg|thumb|Pripadnici [[369. legionarska divizija|369. „Vražje“ divizije]] i četnici Gatačke brigade Nevesinjskog korpusa JVuO sa vezanim [[Miletom Okiljevićem]], zamjenikom političkog komesara II čete I bataljona XI hercegovačke brigade, zarobljenim u borbama za Gat 15. maja 1944. godine (istog mjeseca je i strijeljan). Okiljević je proglašen 1951. godine za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja Jugoslavije]].<ref>[https://bandenkampf.blogspot.com/2017/10/bk0272.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0272 | Photo | 369. (kroatische) Infanterie-Division]</ref>]] Vojvoda [[Dobroslav Jevđević]] je, pored Momčila Đujića i [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]], vjerovatno najdalje otišao u kolaboraciji s njemačkim okupatorom, kada su u pitanju četničke jedinice van teritorije okupirane Srbije. Nakon kapitulacije Italije, boravio je u Rimu okupiranom od nacista. Nakon toga, našao se u Trstu, gdje je uspostavio čvrste veze s njemačkom obaveštajnom službom: {{izdvojeni citat|Ja sam javio Đujiću da preko naših ljudi u Sušaku i Trstu prihvate naše oficire koji idu iz Italije i upućuje u Liku i zap. Bosnu. Ovo sam javio i našima u Rim. Kap. Đaković javlja da su Nemci pobili oko 14000 partizana na prostoriji Crikvenica — Sušak — Rijeka, od kapitulacije Italije do danas.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>}} U izvještaju od 20. februara 1944, poslatom majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]], komandantu Zapadne Bosne JVuO, kapetan [[Ilija Jevtić]] piše o totalnoj subordinaciji [[Dinarska divizija|Dinarske divizije]] Nijemcima, koji u potpunosti kontrolišu četnike pod komandom vojvode Đujića: {{izdvojeni citat|Sem samog vojvode Đujića i jednog malog broja četnika, svi četnici Dinarske oblasti (oko hiljadu devet stotina i nekoliko) nalaze se pod nemačkom komandom. Hranu, odeću, obuću, cigarete i novac svaki četnik i njegov starešina prima kao i nemački vojnik odn. oficir. Svu municiju i oružje primaju takođe od Nemaca. Četnici pod nemačkom komandom nalaze se po bunkerima počev od Knina do Šibenika i Splita. U pojedinim bunkerima su izmešani, pola četnici pola ustaše. Nemački oficiri dolaze na Kosovo polje u četničku diviziju, a isto tako naši četnički oficiri i ostale starešine na čelu sa Đujićevim načelnikom štaba odlaze u Nemačku diviziju. Voze se na nemačkim automobilima kroz Knin i t.d. Jednom rečju između četnika i Nemaca postoji najtešnja saradnja i nemačka puna kontrola nad radom četnika. Jedino se pop Đujić, kao komandant divizije, sa svojom užom pratnjom ne pojavljuje pred njima.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_78.htm Izveštaj kapetana Ilije Jevtića od 20. februara 1944. komandantu zapadne Bosne o svom radu i saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji i Lici]</ref>}} Njemački poručnik [[Reinhard Kopps]], poznatiji kao ''Konrad'', bio je šef jedne obavještajne grupe [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]]. Kada je 3. marta 1944. došao iz [[Beograd]]a u [[Dalmacija|Dalmaciju]], sobom je doveo nekoliko [[ZBOR|ljotićevaca]], između ostalih i Roka Kaleba, pripadnika antikomunističke organizacije »[[Beli Orlovi]]«. Od ostataka Đačkog bataljona (ranije: Splitsko-šibenska četa), koji su uglavnom bili ljotićevci, i dijela četnika koje mu je ustupio vojvoda Đujić, poručnik Kopps je formirao odred »Konrad« čiji je zadatak bio da vrši diverzije na partizanske štabove, organe narodne vlasti, ubija simpatizere NOP-a i da spriječi veze iz unutrašnjosti sa jedinicama i štabovima NOVJ na otocima. Grupa »Konrad« brojila je oko 30 ljudi — četnika i Nijemaca, sa sjedištem u selu [[Zablaće]], pokraj [[Šibenik]]a.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_167.htm Izveštaj Štaba Dinarske četničke oblasti od 29. maja 1944. komandantu oblasti o akciji Grupe "Konrad" protiv pripadnika NOP-a na području Dalmacije]</ref> U izvještaju koji je 11. marta 1944. godine uputio komandi [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]], o suradnji sa četnicima vojvode Đujića Kopps je zapisao sljedeće: {{izdvojeni citat|''Predmet: Četničke jedinice u sjevernoj Dalmaciji.'' Četnici su u sjevernoj Dalmaciji grupisani u jednu [[Dinarska divizija JVuO|diviziju »Dinara«]], čiji se štab nalazi u [[Kosovo polje (Dalmacija)|Kosovu]], 11 km južno od Knina. Komandovanje je u rukama vojvode Momčila Đujića, uz podršku majora Kapetanovića i kapetana Mijovića. Jačina grupâ, podređenih ovoj komandi, trenutno iznosi oko 6500 ljudi. Utjecajna zona se poklapa sa rajonom naseljenim Srbima unutar trokuta [[Knin]]—[[Šibenik]]—[[Zadar]] i doseže do zone [[Lika|Like]]. Operaciona zona je cijeli ovaj trokut, a naročito veće komunističke, partizanske oblasti, koje su naseljene Hrvatima. Do sada su vojne operacije izvođene u suradnji sa njemačkim divizijama, o čijim su rezultatima ove izvještavane. Znatni dijelovi ovih četničkih jedinica angažirani su na osiguranju njemačkih puteva za dotur. Posmatrano s vojne strane, trenutno se četnička suradnja sa njemačkim jedinicama ocjenjuje kao pozitivna. Na osnovu snaga, koje nam se ovdje nude, može se zaključiti da ona nije iskorištena u potpunosti, ali i ono što je do sada učinjeno upućuje na činjenicu, da bi njihovo dalje angažiranje u vojnom pogledu za nas bilo povoljno.<ref>[https://znaci.org/zb/4_21_10.pdf#page=1414 Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu, Narodnooslobodilačka borba u Dalmaciji, knjiga 10: siječanj—ožujak 1944. godine (tom 21, dokument br. 402, str. 1414—1418.)]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=696&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000692.] <br /> ({{jez-njem|"Betr. Cetnik–Verbaende Norddalmatien. <br /> In Norddalmatien sind die Cetniks in einer Division "Dinara" zusammengefasst, deren Hauptquartier in Kosovo, 11 km s. Knin, liegt. Die Fuehrung liegt in den Haenden des Wojwoden Momcilo Djujitsch, der seinerseits unterstuetzt wird von Major Kapetanowitsch und Hauptmann Miowitsch. Die Staerke der diesem Kommando unterstellten Gruppen belaeuft sich z.Zt. auf etwa 6500 Mann. Das Einflussgebiet stimmt ueberein mit dem serbischen Siedlungsraum innerhalb des Dreiecks Knin–Sibenik–Zara und reicht bis ins Lika–Gebiet hinein. Operationsgebiet ist dieses gesamte Dreieck, insbesondere die in ihm liegenden groesseren, kroatisch besiedelten kommunistischen Partisanbereiche. Militaerische Operationen wurden bislang in Zusammenarbeit mit deutschen Divisionen durchgefuehrt und deren Ergebnisse dorthin gemeldet. Darueber hinaus sind wesentliche Teile dieser Cetnik–Verbaende zur Sicherung deutscher Nachschubstrassen eingesetzt. <br /> Militaerisch gesehen ist somit die Zusammenarbeit der Cetniks mit deutschen Verbaenden zur Zeit positiv zu beurteilen. Sie fuehrt wohl noch keineswegs zu voller Ausnutzung der sich hier uns anbietenden Kraefte, doch berechtigt das bisher Geleistete zu der Auffassung, dass ein weiterer Einsatz sich fuer uns militaerisch guenstig auswirken muss."}})</ref>|Izvještaj jedinice »Konrad« od 11. ožujka 1944. Komandi Druge oklopne armije o četničkim jedinicama u sjevernoj Dalmaciji}} Na osnovu svega iznesenog, poručnik Konrad predlaže nadređenim: „Što se tiče upotrebe četničkih jedinica sjeverne Dalmacije u vojne svrhe, treba reći da one predstavljaju samo nastavak prakse talijanskih jedinica. Uz to se prije svega mora dodati i to, da se Talijani nikada nisu usuđivali — i pored svih hrvatskih suprotnih tvrdnji — da u većem obimu sprovedu vojnu suradnju, jer oni nisu željeli da se ojačaju četnici, tada još neoprobani u težoj političkoj situaciji. Dok su Talijani sprovodili samo djelomične operacije, danas je, uz strogu kontrolu i rukovođenje, moguća mnogo obimnija mobilizacija četničkih jedinica. Đujić nam je rekao da će se njegove jedinice, nakon čišćenja partizanskih oblasti u dalmatinskom području, angažirati tako što će u suradnji sa njemačkim komandama izvršiti zapriječavanja Titovih kanala za snabdijevanje. Na osnovu ovdje poznatih činjenica ovo izgleda apsolutno moguće.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=700&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000696.] <br /> ({{jez-njem|"Zur militaerischen Verwendung der Cetnikverbaende Norddalmatiens ist zu sagen, dass sie nur eine Fortsetzung der italienischen Verbindungen darstellen wuerde. Dazu muss allerdings hinzugefuegt werden, dass die Italiener es niemals gewagt haben – trotz aller gegenteiligen wiederholten kroatischen Behauptungen – in grossem Stil militaerische Zusammenarbeit durchzufuehren, da sie die damals noch nicht erprobten Cetniks in einer im uebrigen noch unreiferen groesseren politischen Lage nicht zu stark werden lassen wollten. Waehrend somit die Italiener nur Teilunternehmen durchfuehrten, waere bei straffer Kontrolle und Steuerung der Cetnikverbaende heute ein Heranziehen in weit groesserem Umfang moeglich. Djujitsch hat sich uns gegenueber bereiterklaert, seine Verbaende nach Saeuberung der Partisanengebiete im dalmatinischen Raum so einzusetzen, dass in Zusammenarbeit mit deutschen Dienststellen eine Sperrung der Versorgungskanaele Titos erfolgt. Auf Grund der hier bekannten Unterlagen erscheint dies vollkommen moeglich."}})</ref> [[File:Helmuth von Pannwitz and Chetniks.jpg|thumb|Njemački general [[Helmuth von Pannwitz]], zapovjednik [[15. SS kozački konjanički korpus|15. SS kozačkog korpusa]], u društvu četničkih oficirâ s teritorije NDH.]] U izvještaju Višeg SS i policijskog vođe u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj ''[[Gruppenführer]]a'' [[Konstantina Kammerhofera]] za mjesec mart 1944. godine, iskazano je stanovito nezadovoljstvo učinkovitošću četnikâ u Bosni i Hercegovini u borbi protiv NOVJ: {{izdvojeni citat|Policijska oblast II ([[Sarajevo]]): [...] <br /> Borbena vrijednost četnika stacioniranih u policijskoj oblasti Sarajevo nastavila je opadati; borbe u okolici [[Višegrad]]a i [[Trebinje|Trebinja]] pokazale su da se oni mogu uspješno oduprijeti [neprijatelju] samo uz njemačku podršku. U [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]], četnici nisu pokazali nikakvu vlastitu inicijativu tijekom izvještajnog perioda.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=228&rec=314&roll=1548 NARA, T314, Roll 1548, frame no. 000222.] <br /> ({{jez-njem|"Polizeigebiet II (Sarajevo): <br /> Der Kampfwert der im Polizeigebiet Sarajevo stehenden Cetniks ist weiter gesunken, bei den Kämpfen im Raum von Visegrad und Trebinje hat sich gezeigt, daß sie sich nur mit deutscher Unterstützung erfolgreich zur Wehr setzen können. In Ostbosnien zeigten sich die Cetniks im Berichtsmonat ohne eigene Initiative."}})</ref>|Mjesečni izvještaj za mart 1944. godine Višeg SS i policijskog vođe u Hrvatskoj (6. IV 1944).}} Konverzacija vođena između njemačkog opunomoćenog generala u NDH [[Edmund Glaise von Horstenau|Edmunda Glaisea von Horstenaua]] i feldmaršala [[Wilhelm Keitel|Wilhelma Keitela]], prilikom posjete Hitlerovom glavnom štabu početkom marta 1944, otkriva kakva je bila percepcija statusa četnika u NDH od strane vojnog vrha Trećeg Reicha: „U [[Berchtesgaden|Berhtesgaden]]u ljubazno me je primio Kajtel. Informisao me je o toku razgovora sa [[Nikola Mandić|Mandić]]em i Perićem [predsjednik vlade i ministar vanjskih poslova NDH, respektivno — prim.]. U više navrata morao sam da ga prekinem kako bih ga ispravio, a pre svega u pogledu četničkog pitanja. On je mislio da se četnici sastoje samo od nekoliko dobrovoljaca (skraćeno „Hiwis“, dolazi od nemačke reči „Hilfswilligen“, prim. prev.), koji služe u nemačkim divizijama.“<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 456.</ref> Njemački nadležni organi su ukazivali svojim višim komandama i na vidljivu diskrepanciju u domaćem antikomunističkom taboru u kontekstu »borbe protiv bandi«. Tako se u izvještaju 264. pješadijske divizije od 10. aprila 1944. na jednoj strani tvrdi da „hrvatske vlasti očigledno poseduju vrlo malo poverenja u trajno postojanje vlastite vlade“,<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_43.htm Izveštaj 264. pešadijske divizije od 10. aprila 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o vojno-političkoj situaciji u srednjoj Dalmaciji]</ref> dok se za četnike Dinarske divizije pod Đujićevom komandom navodi: {{izdvojeni citat|Nasuprot ovom, četnike treba ceniti kao jedini pouzdani faktor borbe protiv komunističkih bandi. Oni raspolažu, pored jednog boljeg rukovođenja i organizacije, i potrebnom inicijativom u borbi protiv bandi za sopstvena obaveštavanja i poduhvate i redovno javljaju upotrebljive rezultate izviđanja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=494&rec=314&roll=562 NARA, T314, Roll 562, frames no. 000489—000490.] <br /> ({{jez-njem|"Die kroat. Behoerden besitzen anscheinend nur geringes Vertrauen in der dauernden Bestand der eigenen Regierung. <br /> Im Gegensatz hierzu sind die Cetniks als einzig zuverlaessiger Faktor im Kampf gegen die kommunistischen Banden zu werten. Sie verfuegen neben einer besseren Fuehrung und Organisation ueber die im Bandenkampf notwendige Initiative zu eigenen Erkundungen und Unternehmen und melden regelmaessig brauchbare Aufklaerungsergebnisse."}})</ref>|Izveštaj 264. pešadijske divizije od 10. aprila 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o vojno-političkoj situaciji u srednjoj Dalmaciji}} U telegramu poslatom 5. maja 1944. [[V SS korpusu]] iz [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], o držanju vojvode Momčila Đujića je data veoma povoljna ocjena: {{izdvojeni citat|Đujić neupitni pristalica DM. Hrvatski državljanin, lojalno radi sa vlastitim trupama protiv komunista, nasilno mobiliše pravoslavce. Prema povjerljivom izvještaju, nedavno je više puta izrazio antibritanska osjećanja. Jačina: 7000. Jesu li Đujićeve jedinice na području V SS korpusa?<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1208&rec=314&roll=565 NARA, T314, Roll 565, frame no. 001203.] <br /> ({{jez-njem|"Djujic einwandfrei DM Anhänger. Kroat. Staatsangehöriger, arbeitet mit eigener Truppe gegen Kommunisten loyal zusammen, zwangsmobilisiert Pravoslaven. In letzter Zeit nach V—Meldungen wiederholt englandfeindlich geäussert. Stärke 7000. Sind Djujic—Verbände im Bereich V. SS—Korps?"}})</ref>}} U izvještaju od 10. maja 1944, oficiri 15. brdskog korpusa navode da Nijemci snabdijevaju ukupno 6.318 četnika u NDH („Hrvatska borbena zajednica“). Za skrb 4.421 četnika starala se [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. divizija]], dok se o ostalih 1.897 brinula [[373. legionarska divizija|373. divizija]] Wehrmachta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=828&rec=314&roll=565 NAW, T-314, Roll 565, frame 000823: Zabilješka o broju četnika koje snabdijeva 15. brdski korpus (10. maj 1944.).]</ref> Sredinom srpnja 1944. godine, u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]] je organizirana [[Operacija Muholovka|operacija »Muholovka«]] ({{jez-njem|Fliegenfänger}}). U ratnom dnevniku [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] zabilježeno je da je izvođenje operacije povjereno [[13. SS oružana brdska divizija Handžar|13. SS brdskoj diviziji »Handžar«]] i lokalnim četnicima: {{izdvojeni citat|14. 7. 1944: <br /> ''SS-brdska divizija »Handžar«'': <br /> Za operaciju »Fligenfenger«, čišćenje prostora [[Osmaci]] (25 km jugoistočno od [[Tuzla|Tuzle]] — aerodrom bandi), krenula su 2 ojačana bataljona i četnici.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_218.htm ZBORNIK DOKUMENATA VOJNOISTORIJSKOG INSTITUTA: TOM XII — DOKUMENTI NEMAČKOG RAJHA — KNJIGA 4]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=960&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000820.] <br /> ({{jez-njem|"W–SS–Geb.Div. Handschar: <br /> Zum Unternehmen "Fliegenfänger" Säuberung Raum Osmaci (25 SO Tuzla) (Bandenflugplatz) 2 verst. Btlne. und Cetniks angetreten."}})</ref>}} Pored operacije »Fliegenfänger«, četnici u sjevernoj i istočnoj Bosni (koji su brojali oko 13.000 ljudi) uzeli su, tokom proljeća i ljeta 1944. godine, učešća u više poduvhata koje je predvodila 13. SS brdska divizija »Handžar« (kao npr. [[Operacija Maiglöckchen|»Maiglöckchen«]], [[Operacija Vollmond|»Vollmond«]], [[Operacija Heiderose|»Heiderose«]] ili [[Operacija Röslein|»Röslein«]]). Visoki oficiri [[Sicherheitsdienst|SS]]-a bili su u velikoj mjeri zadovoljni obostrano izgrađenim povjerenjem. Dok je ''Hauptsturmführer'' Hermann Schifferdecker, zapovjednik 27. brdske lovačke pukovnije iz sastava divizije, decenijama nakon rata tvdio da je „saradnja između divizije i četnika bila (je) veoma labava”, kao i da su se četnici „javljali našem obavještajnom oficiru onda kada im je bila potrebna hrana ili municija”, u junu 1944. komandant 13. SS brdske divizije general [[Karl-Gustav Sauberzweig]] je pohvaljivao iskreno savezničko držanje pripadnikâ JVuO (najvjerovatnije vojvode Radivoja Kerovića): {{izdvojeni citat|Nakon što ih naše trupe razbiju, partizani u povlačenju često upadaju u zasjede četničkih jedinica koje traže oružje... Tokom posljednjih operacija, četničke snage su se dobro pokazale u borbi. Uspostavljena je prihvatljiva, gotovo drugarska saradnja [Nijemaca — prim.] sa četnicima. Srpsko pravoslavno stanovništvo (sigurnosne zone) predstavlja jedini marljivi, konstruktivni i vitalni element na ovoj teritoriji. Kada je divizija tek stigla u (sjeveroistočnu Bosnu), među četnicima je zavladala panika zbog straha od [[Bošnjaci|muslimanske]] osvete. U međuvremenu, konstruktivniji među Srbima su shvatili da će divizija uključiti sve dijelove stanovništva u svoju misiju oslobađanja [od partizana — prim.]. To je, u određenom smislu, dovelo do svojevrsne saradnje.<ref>George Lepre, Himmler's Bosnian Division: The Waffen-SS Handschar Division 1943–1945. Atlgen, PA: Schiffer Military History, 1997, pp. 198–199. <br /> ({{jez-eng|"With an estimated strength of over 13,000 effectives, the Četniks of northeastern Bosnia were divided into four large groups, with one each operating in the Posavina, Bijeljina, Tuzla, and Zvornik areas. "The cooperation between the division and the Četniks was very loose," wrote one critical SS officer. "Most of the time they simply reported to our intelligence officer when they needed food or ammunition." Sauberzweig was more optimistic: "After being routed by our troops, retreating Partisans are often ambushed by Četnik units seeking weapons... During the latest operations, the Četnik forces have fought well. An acceptable, almost comradely cooperation with the Četniks has emerged. The Serbian-Orthodox population of the (security zone) is the sole industrious, constructive, and vital element in the territory. When the division first arrived in (northeastern Bosnia), the Četniks panicked, fearing Muslim revenge. In the meantime, the constructive-minded Serbians have realized that the division shall include all portions of the population in its mission of liberation. This has led, in a certain sense, to a sort of cooperation.""}})</ref>}} Nemački izveštaj iz jula 1944. godine ocenjuje da četnici Momčila Đujića broje oko 8.000 ljudi, od čega 7.000 naoružanih; ovi su dobro organizovani te neprijateljski orijentisani prema Englezima i bez engleske pomoći. Nijemci zaključuju da im oni zamjenjuju jednu do dvije divizije u Jugoslaviji: {{izdvojeni citat|Jedinica Konrad [srednja Dalmacija]: Saradnja sa četnicima izvanredna. '''Oni zamenjuju jednu do dve divizije'''. Samo se oni bore — ustaše manje aktivne.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=195&broj=790 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000781.] <br /> ({{jez-njem|"Zusammenarbeit der Truppe mit Cetniks hervorragend. Cetniks ersetzen 1 — 2 Divisionen. Nur sie kämpfen. Ustascha wenig aktiv. <br /> In Norddalmatien (serbischer Volksraum) Cetnikführer Djujic. Etwa 8 000 Mann, davon 6–7 000 Bewaffnete. Gut organisiert. Englandfeindliche Stimmung. Keine englische Unterstützung. Zweifel, ob diese Cetniks bei englische Landung gegen deutsche Besatzungsmacht kämpfen werden."}})</ref>|Izveštaj kapetana Merrema, drugog obaveštajnog oficira Komande Jugoistoka (Armijske grupe F) o inspekcijskom putu po Srbiji, Bosni i Hercegovini i Hrvatskoj u periodu 20. jun — 4. juli 1944.}} Kapetan Merrem, njemački oficir koji je sastavio ovaj izvještaj, imao je samo riječi hvale na račun četnikâ Dinarske divizije JVuO i vojvode Momčila Đujića: {{izdvojeni citat|[[373. legionarska divizija|373. pešadijska divizija]]: Saradnja sa četnicima vrlo dobra (1. lički korpus sa sedištem u [[Gračac]]u). Oni nemaju direktnu vezu sa Đujićem. Rukovođenje njima direktno od strane obaveštajnog odjeljenja divizije. Njihovim akcijama uvek prisustvuje nekoliko Nemaca koji kontrolišu isporuke municije i snabdevanja. [...] '''Oni su jedini stvarno korisni saborci''' [podvučeno u originalu — prim.]. Jedino od njih dolaze korisna obaveštenja o neprijatelju. [...] Jedan četnički komandant odaje utisak potpuno pouzdanog saborca, koji je i neprijateljski nastrojen prema Englezima. [...] Četnici su vrlo častoljubivi i drago im je kada Nemci primete njihove podvige. [...] Podoficir Bartl poznaje lično vojvodu Đujića. Đujić mu šalje čak i sopstvene naredbe u vezi s područjem [[Donji Lapac|Lapca]]. [Najbolja taktika protiv partizana sastoji se u upotrebi specijalnih jedinica] i kombinovanju četnika u jedinice snage jednog bataljona sa jednim nemačkim vodom sa radio stanicom i, po mogućstvu, teškim oružjem.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=195&broj=793 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000784.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Aussenstelle der 373. (kroat.) Div. – Uffz. Bartl. <br /> Sehr gute Zusammenarbeit mit Cetniks. (1. Lika–Korps Sitz Gracac.) Kein unmittelbarer Einfluss Djuic. Direkte Führung durch Ic–Aussenstelle. Bei Cetnik–Einsatz nehmen meist einige deutsche Soldaten teil. Dadurch Kontrolle der Munitions– und Verpflegungslieferung gewährleistet. "Kroatische Kampfgemeinschaft" bezeichnet Bartl nur als Ausdruck im deutschen Schriftverkehr. Cetniks können diesen Begriff nicht und würden bei Bekanntgabe feindselige Haltung einnehmen. Cetniks sind die einzigen brauchbaren Mitkämpfer. Diese allein liefern auch brauchbare Feindmeldungen. <br /> Kurze Rücksprache mit einem örtlichen Cetnik–Führer ergab den Eindruck eines absolut zuverlässigen, sogar englandfeindlichen Mitkämpfer. <br /> Cetniks sind sehr ehrgeizig und sehen es gerne, wann ihre Taten von Deutschen beobachtet werden. Geschriebenes Wort (Flugblätter) gilt bei ihnen wenig. Das gesprochene Wort ist alles. Gute Flüsterpropaganda hat grossen Einfluss. <br /> Von Invasion sprechen Cetniks kaum. <br /> Uffz. Bartl kennt den Vojvoden Djuic persönlich. Djuic schickt ihm sogar die den Raum Lapac berührenden eigenen Befehle. <br /> Auf die Frage, wie man nach seiner Ansicht der kommunistischen Banden Herr werden könne, antwortete Uffz. Bartl: "Durch andauerndes Jagen mit kleinen Jagdkommandos (Kleinkrieg nach Bandenart), durch Einsatz von Tarneinheiten und durch Zusammenfassen der Cetniks in Batl.–Stärke, dabei etwa 1 deutscher Zug mit Funk und möglichst mit schweren Waffen." <br /> Uffz. Bartl macht einen sehr guten Eindruck, scheint sich aber doch sehr viel zuzutrauen, wenn er behauptet, er könne die gesamten Djuic–Cetniks dahin bringen, wo wir sie haben wollen, falls er an die entsprechende Stelle gesetzt werden wurde."}})</ref>}} Visoka ocjena za doprinos četničkih formacijâ s teritorije marionetske NDH ratnim naporima njemačkog okupatora data je 25. jula 1944. godine i od strane nadležnih instanci iz [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]]: {{izdvojeni citat|Hrvatska: [...] Četnici su, s obzirom na vlastitu slabost, naši prirodni saveznici u borbi protiv komunizma. '''Samo se oni bore'''! “Hrvatska borbena zajednica” postoji samo na papiru.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=716&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000707.] <br /> ({{jez-njem|"Cetniks unter Berücksichtigung eigener Schwäche im Kampf gegen Kommunisten unsere natürlichen Verbündeten. Sie allein kämpfen! "Kroatische Kampfgemeinschaft" steht nur auf dem Papier."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka od 25. jula 1944.}} U izvještaju od 11. avgusta 1944, nakon proputovanja koje je Vojni zapovjednik Jugoistoka poduzeo u zoni odgovornosti V SS brdskog korpusa na teritoriju NDH, o tamošnjim četnicima te suradnji s njima kazano je: {{izdvojeni citat|Dobro iskorištavanje četničkih komandanata. Zahtjev za premještaj [[369. legionarska divizija|369. pješadijske divizije]] zbog sve češćih incidenata između četnika, o čijoj suradnji divizija apsolutno ovisi, i hrvatskih pripadnika divizije. 369. pješadijska divizija se sastoji od otprilike 70% Hrvata. Zapovjednik divizije napominje da se najmanje 40% njih smatra nepouzdanim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=192&broj=445 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000440.] <br /> ({{jez-njem|"Gute Ausnutzung der Cetnikführer. Antrag auf Herauslösung der 369.I.D. da sich Zwischenfälle zwischen Cetniks, auf deren Zusammenarbeit Division unbedingt angewiesen, und kroat.Div.Angehörigen mehren. (Siehe Ic–Bericht). 369.I.D. besteht aus ca. 70 % Kroaten. Div.Kdr. bemerkt, dass hiervon minderstens 40 % als unzuverlässig anzusehen sei."}})</ref>|Izvještaj o posjeti OBSO-a zoni odgovornosti 5. SS brdskog korpusa od 7. do 11. avgusta 1944. godine (11.8.44).}} Major Adolf von Ernsthausen je bio zapovjednikom 392. artiljerijske pukovnije iz sastava [[392. legionarska divizija|392. (hrvatske) pješačke divizije]], jedne od tri njemačko-hrvatske divizije (pored [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]] i [[373. pješadijska divizija|373. pješadijske divizije]]). Kao veteran [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] sa iskustvom ratovanja na [[balkanskom bojištu]], major von Ernsthausen biva upućen [[1944]]. godine u okupiranu Jugoslaviju. Von Ernsthausen će [[1959]]. godine objaviti ratne memoare pod naslovom ''Die Wölfe der Lika. Mit Legionären, Ustaschi, Domobranen und Tschetniks gegen Titos Partisanen. Erlebnisse in Kroatien 1944'' (“Vukovi [[Lika|Like]]. Sa legionarima, ustašama, domobranima i četnicima protiv Titovih partizana. Doživljaji u Hrvatskoj 1944.”).<ref>[https://winkelried-verlag.de/buecher/landser-am-feind/744/die-woelfe-der-lika Winkelried Verlag: Adolf von Ernsthausen, Die Wölfe der Lika]</ref><ref>[https://www.booklooker.de/B%C3%BCcher/Adolf-von-Ernsthausen+Die-W%C3%B6lfe-der-Lika-Mit-Legion%C3%A4ren-Ustaschi-Domobranen-und-Tschetniks-gegen/id/A02Iwx5I01ZZ3 Ernsthausen, Adolf von — Die Wölfe der Lika. Mit Legionären, Ustaschi, Domobranen und Tschetniks gegen Titos Partisanen. Erlebnisse in Kroatien 1944 — Landser am Feind, Band 5 (www.booklooker.de)]</ref> O sveobuhvatnoj saradnji Dobroslava Jevđevića s okupacionim vlastima bio je general Mihailović, u više navrata, obaviješten i od strane Jovanke Krištof (pseudonim »Mira«), četničke obavještajke u [[Slovenija|Sloveniji]]. U veoma opširnom izvještaju od 29. juna 1944, Krištof o Jevđeviću (pseudonim »Aero«) daje nedvosmislenu ocjenu: „Aero je drugi [[Milan Nedić|Nedić]].“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_198.htm Izveštaj obaveštajnog organa od 29. juna 1944. Draži Mihailoviću o stanju četničkih organizacija u Sloveniji, Hrvatskom primorju, Gorskom kotaru i Lici i saradnji sa nemačkim okupatorima]</ref> Pored toga, Krištof karakteriše Jevđevića kao „vrlo kompromitovanu osobu“ (najprije zbog „jakog sudelovanja sa okupatorom“), te zaključuje da ovaj ne bi mogao organizovati četničku ilegalu. Iz izvještaja Krištof može se zaključiti kako su vojvoda Dobroslav Jevđević i kapetan [[Dušan Đaković]], komandant 4. brigade iz sastava Ličko-kordunaške oblasti JVuO, bili podređeni okupatoru i suštinski i u simboličkoj ravni: {{izdvojeni citat|Odred u Ab.[aciji, tj. [[Opatija|Opatiji]] — prim.] likvidiran. 19 ljudi otišlo u [[Postojna|Postojnu]], a 10 ih ide u Nem.[ačku] kom. na [[Rijeka|Reci]], gde će služiti kao [[Gestapo]]. Tu će biti sa njima i Aero i kap. Đak., pa čak i r. stanica. [...] Svi su ti odredi pod Nem. kom. i bez međusobne veze, razbacani po [[Istra|Istri]], da se pokaže celom narodu, kako su Srbi Nem. sluge. Plaćeni su — vojnici 360 L.[ira] mesečno, podnar. 450 naredn. 525 podpor. mislim 3.000 a kap. Đak. 5.800 L. [...] U Josipdol je poslao Aero 11 ljudi, navodno da osnuju tamo četničku komandu. Međutim ti su ljudi Nem. tajna policija, a od četnika iz šume, koji su im dolazili u vezi, da je to četn. komanda, napravili Nem. radni bataljon, koji vode Nem. Tu je oko 40 ljudi, ostali su prestali dolaziti kad su videli šta se sa ovima desilo. [...] Kud ćemo veće poniženje za našu vojsku nego da komanduje Nem. poručnik našem kapetanu, pa i vojvodi, samo sreća, da je taj vojv. surogat, inače propadosmo od bruke... Sve ove i slične akcije vodi kap. Đaković, naravno pod komandom Nem. poručnika. Odluke o njima donosi Aero u dogovoru sa Nem. Upravo je gnusno gledati, kako se obojica klanjaju pred Nem. potpor. i por., pa kaplarima. Đak. sve pozdravlja fašistički uzdignutom rukom, a Aero samo veće činove oficire, inače našim pozdravom. [...] U Lici saradnja sa okupatorom je na čisto drugoj bazi — tamo mora okupator popuštati, jer inače odoše ljudi u šumu, a vođe su potpuno Nem. sluge i nemaju kamo bežati. [...] '''U krvi im je šurovanje sa okupatorom, a nama prikazuju kako vode vele politiku i kolike žrtve za narod s tim pridonašaju — dok u stvari nisu ništa drugo nego ponizne Nem. sluge'''. [...] Potrebno je već jednom započeti sa ozbiljnim i poštenim radom, jer će nas katastrofa preteći. Saradnju sa okupatorom trebalo bi napraviti na čisto drugoj bazi i ne sme biti vidna. Bar ovde.}} Na drugoj strani, Jovanka Krištof izdvaja kao pozitivan primjer vojvodu Momčila Ðujića: „Ovi ljudi ovde vide jedini spas u vojv. Đujiću, jer ga smatraju poštenim i iskrenim borcem za našu stvar. Isto ima org. dobro sprovedenu. Pljačkati i krasti ne dozvoljava o čemu su se uverili iz njegove prop. gde su imena poubijanih ljudi zbog nediscipline i raznih prekršaja. To ljudima imponira — pošten rad i samo to žele, a i zaslužuju, jer ih nepoštenje tuče već 3 1/2 god. I pored svega toga, ostali su verni našoj ideji. Isto saradnja sa okupatorom je na čisto drugoj bazi i ne vodi se trgovina sa ljudima, kao ovde. Ovo vodstvo se jako boji Đujića i gaji mržnju prema njemu zato hoće ljudima dokazati, da Đujić nema ništa odnosno samo par sto vojnika bez oružja koji kao čudo gledaju mitraljez. A isto, da su pod Nem. kao ovi ovde.“ U pokušaju da prebaci teret odgovornosti za sopstvenu kolaboraciju s okupatorom na komandanta Dinarske divizije JVuO, vojvoda Jevđević piše Mihailoviću 8. avgusta 1944. godine: „Garantujem i imam stotine dokaza da trupe Đujića u velikom delu stoje u tešnjoj vezi od mene, ali to niko ne vidi. Vi bi se začudili, kad bi vam sve ispričao kakve mi izveštaje pokazuju Nemci o svojim vezama sa našim jedinicama, naročito kod [[Uroš Drenović|Drenovića]] i ostalih, prebacujući mi da ih mi sabotiramo i podmuklo rušimo.“<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 156, reg. br. 51/1—1.</ref> I u izvještaju od 10. avgusta 1944, Jovanka Krištof je upozorila Mihailovića na činjenicu da se [[Lika|lički]] četnici pod komandom vojvode Jevđevića nalaze u [[Istra|Istri]] u službi okupatora, kao i da su pred [[Nacionalsocijalistička njemačka radnička partija|nacistima]] (»broj 11«) dužni salutirati [[Rimski pozdrav|fašističkim pozdravom]]: {{izdvojeni citat|Kolben [potpukovnik [[Karl Novak]] — prim.] se povratio 3 ov. meseca. Zgrozio se nad ovim radom. Nije mogao svega verovati kad su mu referisali oficiri i vojnici, dok nije neke stvari i na vlastite oči video. Mislim, da je dosta ako Vam kažem da stalno uzdiše i govori pri svakoj prilici: »Jadni Čiča, kako ga upropastiše, zar [[Vermaht]] i [[Gestapo]], da predstavlja Čičinu vojsku.« Prebleđuje slušajući i gledajući ovo. 3. mu referiraše četnici da su dobili naređenje da moraju svi nacistički pozdravljati. A jučer se sam uverio da ima oficira, koji profaniraju našu uniformu, te u njoj putuju iz [[Postojna|Postojne]] u Trst i daju povoda komun. za prop. Isti oficir Korać je tako i u Ab.[aciju] došao samo da je još imao natpis na rukavu i kapi »Lika« što po naređenju moraju svi u Postojni nositi. Ja sam ga napala zbog toga, a isto tako i Jovanovog brata, te su jučer svi na putu skinuli te sramotne natpise. [...] Čujem da Jovan sad ostaje kod Vas. Neka Vam ispriča kako su part.[izani] u okolici Post.[ojne] natiskali plakate o četn. banditima sa natpisom »Lika« na rukavu i kapi, koji su pljačkali selo sa br. 11 i odveli x ljudi i t.d. [...] Nadam se da će sad sigurno uspeti četnicima, da se odele od br. 11. Samo mnogi su od njih mišljenja da su ovim radom upropas[ti]li i ovde i Liku.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_21.htm Izveštaj Jovanke Krištof od 10. avgusta 1944. Draži Mihailoviću o stanju ličkih četnika u Istri, njihovoj saradnji sa Nemcima i ponašanju Dobrosava Jevđevića u vezi sa problemom vraćanja četnika u Liku]</ref>}} === Saradnja JVuO sa njemačkim okupatorom na Kosovu (1944) === {{main|Kosovo i Metohija u Narodnooslobodilačkoj borbi}} Proljeća 1944. godine, u vrijeme [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodora Udarne grupe divizije NOVJ u dolinu Ibra]], dolazi do čvrste saradnje između četnika na [[Kosovo|Kosovu]] i njemačkog okupatora u borbi protiv [[NOP]]. 8. aprila 1944. godine, kapetan [[Živojin Marković]], komandant Drugog kosovskog korpusa JVuO, obavještava<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref> generala Dragoljuba Mihailovića da se sastao sa njemačkim šefom SD policije iz [[Kosovska Mitrovica|Mitrovice]], koji mu je obećao hvatanje komunista sa Kosova (i [[Srbi|Srba]] i [[Albanci|Albanaca]]): {{izdvojeni citat|Obećao je da će da pohvata sve komuniste sa Kosova, bilo Srbe bilo Arnaute o čemu smo dali dokaze i podatke... Učinio sam pokušaj da dobijem i municiju od Nemaca. Obećali su, jer sam im predstavio strašno stanje u vezi sa partizanima.}} Kapetan Živojin Marković upozoravao je generala Mihailovića na posljedice javne i otvorene saradnje sa okupatorima, tj. na četničku kompromitaciju pred stanovništvom. Kapetan Marković piše 23. aprila 1944. kako je nastupila potpuna konfuzija, budući kako se protiv snagâ NOVJ zajedno bore: „Mi [tj. JVuO — prim.], Nemci, Bugari, nedićevci, dobrovoljci, [[Albanci|Arnauti]] dobrovoljci, Albanska legija.“<ref>AVII, ČA, kut. 246a, reg. br. 1/1-23.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943—1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 358.</ref> 11. juna 1944. kapetan Marković izveštava komandanta [[Sicherheitsdienst|SD policije]] u [[Kosovska Mitrovica|Kosovskoj Mitrovici]] o borbama koje vodi protiv jedinica NOP. Pored toga, kapetan Živojin Marković izvještava njemačkog oficira o spuštanju engleskih i američkih padobranaca na teren pod kontrolom snagâ JVuO: {{izdvojeni citat|Nastojaću da proverim tačno gde su pali i ko ih je uhvatio i gde će se nalaziti, pa ću vas izvestiti. Ja sam na položaju sa celim korpusom. Noćas sam blokirao dva srpska sela i uhvatio jednu komunističku trojku koju sam odmah likvidirao... Ako me sada ne pomognete u najtežoj situaciji u borbi sa partizanima, biću prinuđen da se povučem.<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref>}} Sjutradan, 12. juna 1944, uslijedio je odgovor njemačkog komandanta SD policije iz Mitrovice: {{izdvojeni citat|Mnogo Vam hvala za Vaša dva izveštaja. Juče sam imao duži razgovor sa Vašim oficirom za vezu koji Vas je sigurno već sada o svemu što smo razgovarali izvestio. Raduje me mnogo što imate takve uspehe u borbi protiv komunista i čestitam Vam na tome... Primite puno pozdrava i moje želje da postignete još mnogo uspeha i slave u borbi protiv komunista.<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref>}} Polovinom septembra 1944. godine, saradnja kosovskih četnika sa njemačkim okupatorom postaje legalna. Štab 2. kosovskog korpusa JVuO dobija od Nijemaca 10. septembra 1944. „tri vagona municije i ukupno 800.000 metaka od 7,9 mm”. U [[Raška|Raškoj]] su se mogli vidjeti njemački vojnici skupa sa četnicima. Krajem oktobra 1944. godine u [[Zvečan]]u pregovaraju predstavnici četnika, Nijemaca i [[Balli Kombëtar|albanskih kvislinga]] o zajedničkoj borbi protiv NOV i PO Jugoslavije.<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref><ref>Ненад Миодраг Антонијевић, Ратни злочини на Косову и Метохији 1941—1945. годинe. Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, Београд, 2015, стр. 453—454.</ref> Komanda [[Armijska grupa E|Armijske grupe »E«]] javljala je 29. oktobra 1944. godine o susretu generalštabnog potpukovnika Warnstorffa sa kapetanom Markovićem, vjerovatno radi dogovora o zajedničkom povlačenju na zapad: {{izdvojeni citat| ''29. 10. 1944. Operat. odeljenje (Kos. Mitrovica)'' Sastanak 20. 10. načelnika Obaveštajnog odeljenja potpukovnika Varnštorfa sa komandantom 4. četničkog korpusa Markovićem.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Izvod iz ratnog dnevnika komande Grupe armija »E« za period od 1. oktobra do 31. decembra 1944. godine]</ref>}} Iz iste je komande javljano 11. novembra 1944. da su Markovićevi četnici, kao i oni s teritorije [[Nedićeva Srbija|Nedićeve Srbije]], »samo saputnici« njemačkog Wehrmachta. Međutim, nepovjerenje je i dalje postojalo među dvjema stranama, pa je preporučen određeni oprez: {{izdvojeni citat|Grupa Marković (2500—3000), u sporazumu sa nem. vojskom, osigurava odsek Mitrovica — Raška (mesta uklj.) — Novi Pazar. Izviđanje protiv Bugara, Tita i Sovjeta. Do sada nije bilo ozbiljnijih incidenata. Potrebna je opreznost.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%B5_%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%98%D0%B0_%22%D0%95%22_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%83_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_11.11.1944. Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.], Vojnoistorijski institut, NAV--T-311, r. 184, s. 501.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=507&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000501.] <br/> ({{jez-njem|"1.) Gruppe Markovic (2500–3000) sichert im Einvernehmen mit dt. Truppe Abschnitt Mitrovica – Raska (Orte ausschl.) – Novi Pazar. Aufklärung gegen Bulgaren, Tito und Sowjets. Bis jetzt keine ernsteren Zwischenfälle. Vorsicht geboten."}})</ref>}} === Borbe pod nemačkom komandom u Srbiji (1944) === {{main|Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|Topličko-jablanička operacija}} [[File:Nemci predaju minobacač četnicima.jpg|thumb|Nemci predaju minobacač četnicima u Srbiji 1944.]] {{Quote box | citat = „D.M.-bande dosada nisu nikad napale okupacione trupe.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1115&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001111: Izvještaj o bandama u okolini katarakti Dunava (bez datuma, približno mart 1944).] <br /> ({{jez-njem|"Bisher haben die D.M.Banden die Besatzungstruppen noch nie angegriffen."}})</ref> | izvor = Nemački izvještaj o četnicima u okolini katarakti Dunava od marta 1944. | width = 40% | align = right}} {{Quote box | citat = „Titove bande imaju se napasti i uništiti, odn. zarobiti. Pristalice D.M.-a (četnici) ne smatrati neprijateljima.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1264&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001260: Naredba 923. Landeschuetzen-bataljonu za akciju „Dunav“ (29. Juli 1944.).] <br /> ({{jez-njem|"Angetroffene Titobanden sind anzugreifen und zu vernichten bzw. gefangen zu nehmen. DM—Anhänger (Cetniks) sind nicht als Feind anzusehen."}})</ref> | izvor = Naredba 923. Landesschuetzen-bataljonu za akciju „Dunav“ od 29. jula 1944. | width = 40% | align = right}} Oko [[Nova godina|Nove godine]] po [[Julijanski kalendar|julijanskom kalendaru]] 1944. dolazi do žestokih [[Bitka za Ivanjicu (januar 1944.)|borbi za Ivanjicu]]. Ovom prilikom, četnici Draže Mihailovića stupaju u borbu protiv snagâ NOVJ skupa sa Nijemcima, [[Bugari|Bugarima]] i kvislinškim formacijama (Državna i Poljska straža). 11. januara 1944, u Vrhovnu komandu JVuO stiže depeša kapetana [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]] (pseudonimi »Švarc« i »Ras-Rasa«), u kojoj se navodi: „Nemci i Bugari uz pomoć četnika ušli u Ivanjicu, a tenkovi produžili dalje. Komunisti otstupaju u pravcu Javor — Kušići. Od naših u borbi [[Vuk Kalaitović|Kalait]] i Marković. Gubici nisu još utvrđeni. Nemci danas prošli kroz [[Kosjerić]] i sutra stižu na bojište. Od komunista učestvuju u borbi muslimanska i dalmatinska brigada.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref> Kapetan [[Predrag Raković]] (»Kar-Kar« i »Pre-Pre«) šalje 13. januara dvije depeše kojima obavještava VK JVuO i generala Mihailovića o stanju na terenu: {{izdvojeni citat|Primio sam sva Vaša naređenja za prikupljanje snaga za dejstvo prema Ivanjici protivu komunista. Situacija kod Ivanjice 12-I uveče: partizani su izbačeni iz Ivanjice i odbačeni prema Mučnju, a štab mi je još u Katićima. Partizani tamo imaju 1, 2 i 5 proletersku brigadu i srbijansku proletersku brigadu. Ukupno oko 3000 ljudi. Odlično naoružani sa dosta municije. Od okupatora: Nemaca vrlo malo sa 5 tenkova, a Bugara 1000. Nemci ne nameravaju da dovedu u ovu oblast jače snage za borbu, jer su radi da ove partizane likvidiraju sa Bugarima, srpskom državnom stražom i da im pomognu četnici D. M. I jedna i druga strana drže se u toku 13-I pasivno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} Kad je sredinom marta 1944. operativna grupa sastavljena od [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge]] i [[Peta krajiška divizija NOVJ|Pete divizije]] NOVJ iz [[Sandžak]]a [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodrla u zapadnu Srbiju]], nesuglasice između četnika i Nijemaca u Srbiji potisnute su u drugi plan. Trupe sastavljene od jedinica [[Vermaht]]a i [[Vafen-SS|SS]], korpusâ JVUO, bugarskog okupacionog korpusa, [[Srpska državna straža|SDS]], [[Srpski Doborvoljački Korpus|SDK]] i [[Ruski Zaštitni Korpus|Ruskog zaštitnog korpusa]] pod objedinjenom nemačkom komandom generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] funkcionisale su kao jedinstvena operativna grupa u [[Operacija Kamerjeger|operaciji »Kammerjäger«]]. Kod nadležne je četničke komande majora [[Neško Nedić|Neška Nedića]] bio akreditovan nemački kapetan Vajel kao oficir za vezu. Zajedničke operacije trajale su nešto duže od dva meseca.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj Vojnoupravnog komandanta jugoistoka od 13. maja 1944.]</ref> Kao znak otopljavanja odnosa na liniji četnici–okupator, nakon unilateralnog raskidanja (sa njemačke strane) [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|sporazuma potpisanih]] u zimu 1943/1944. godine te organiziranja [[Operacija Treibjagd|operacije »Hajka«]] protiv [[Nikola Kalabić|Kalabićevih]] četnika, u drugoj polovini marta 1944. upriličen je sastanak komandanta Drugog ravnogorskog korpusa kapetana [[Predrag Raković|Predraga Rakovića]] sa oficirom [[Schutzstaffel|SS]]-a Biermannom, inače njemačkim zapovjednikom [[Čačak|Čačka]]. Tom prilikom je kapetan Raković garantovao „da ne postoje ni najmanje namere da se planira opšti ustanak ili da se sprovedu sabotažne akcije“ protiv Nijemaca, odnosno da će „na teritoriji Srbije“ iznova nastupiti primirje. U Mihailovićevo ime, četnički komandant je iskazao spremnost „za borbu protiv komunista i izvan Srbije, uz isporuke municije“, a nije čak odbacio ni mogućnost angažovanja „na drugim evropskim frontovima“.<ref>[https://web.archive.org/web/20221206140940/https://znaci.org/00001/4_14_3_269.htm Izveštaj Feldkomandanture u Čačku od 25. marta 1944. komandantu Jugoistoka o pregovorima sa komandantom 2. ravnogorskog korpusa]</ref> U izvještaju Komandi Jugoistoka, [[obersturmführer]] Biermann navodi da Draža Mihailović od njemačke strane očekuje diskretnost u održavanju kontakata, naročito stoga što bi srpske kvislinške vlasti u JVuO mogle vidjeti konkurenciju: {{izdvojeni citat|Kapetan Raković mi je kazao lično, takoreći u povjerenju kao prijatelju, da sve što mi je do sada rekao i sve što sam ja zapisao, on rekao po nalogu Draže Mihailovića, s kojim je imao svakodnevnu radio-vezu i od koga je dobivao stalna uputstva o predmetu prethodnih razgovora. Pritom me uvjerava da će sa strane Mihailovića, naravno, sve biti demantirano, ukoliko se o sadržaju razgovorâ ponovno dozna u [[Beograd|beogradskim]] krugovima ([[Milan Nedić|Nedić]], [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]). Sasvim je prirodno da ovi krugovi pokušavaju svim sredstvima osujetiti sporazum između njemačke okupacijske vlasti i Draže Mihailovića, jer trenutno su oni legalni predstavnici srpskog naroda te bi možda mogli strahovati za svoje pozicije. Pregovore između DM–pokreta i njemačkih vlasti ovi bi krugovi odmah iskoristili u propagandne svrhe i predstavili ih kao kraj ili slabost DM–pokreta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=281&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000268—000269.] <br /> ({{jez-njem|"Hauptmann Rakovic sagte mit persönlich, sozusagen vetraulich zu einem Freund, dass alles, was er mir bisher gesagt und ich aufgeschrieben habe, von ihm im Auftrage von DM gesagt worden sei, mit dem er tägliche Funkverbindung habe und von dem er laufend Anweisungen für den Stoff der bisherigen Besprechungen erhalten habe. Er versichert mir gleichzeitig dass selbverstandlich von DM–Seite alles abgestritten werde, falls wieder der Inhalt der Besprechungen in Belgrader Kreisen (Nedic, Ljotic) bekannt werde. Es sei zu natürlich, dass diese Kreise mit allen Mitteln eine Verständigung zwischen der deutschen Besatzungsmacht und DM zu hintertreiben versuchen, denn sie seien ja gegenwärtig die legalen Vertreter des serbischen Volkes und müssten evtl. um ihren Posten fürchten. Verhandlungen der DM–Bewegung mit deutschen Behörden würden sofort von diesen Kreisen propagandistisch aufgeschlachtet und als Ende bezw. Schwäche der DM–Bewegung hingestellt."}})</ref>|Njemački izvještaj od 25. marta 1944. o pregovorima šefa [[Sicherheitsdienst]]a u Čačku obersturmführera Biermanna sa kapetanom [[Predrag Raković|Predragom Rakovićem]], komandantom 2. ravnogorskog korpusa JVuO}} Kapetan Predrag Raković, jedan od glavnih četničkih komandanata zaduženih za održavanje [[Saradnja četnika sa Nedićevom vladom|veze s Milanom Nedićem]] i Nijemcima, ponovo se sastaje sa Biermannom u Čačku 26. aprila.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=331&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000314.]</ref> Raković je tada naveo da mu je general Mihailović povukao punomoć za obavljanje poslovâ s Nijemcima i da zbog toga na ovom sastanku ne sudjeluje kao njegov predstavnik. Očigledno da je Draža Mihailović bio sasvim upoznat sa ovim kontaktima i davao je za njih odobrenja, dok je Raković održavao kontakte i obavljao poslove s Nijemcima, iako su mu ovlaštenja bila povučena.<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> Ubrzo je uslijedilo potčinjavanje Rakovićevog Drugog ravnogorskog korpusa JVuO (kao i Javorskog korpusa pod komandom majora [[Radomir Cvetić|Radomira Cvetića]]) njemačkim trupama u jugozapadnoj Srbiji, što se može zaključiti iz jednog izvještaja Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka s početka aprila 1944: {{izdvojeni citat|Cvetićevi četnici osiguravaju lijevi bok grupe Jug i izviđaju u pravcu [[Golija|Golije]] od Drinića ka sjeveru. Zadatak Rakovićeve grupe nepromijenjen.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=413 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000408—000409.] <br /> ({{jez-njem|"Die Cvetic–Cetniks sind zum Schutz der linken Flanke der Angriffsgruppe Süd und zur Aufklärung über das Golija–Gebirge über Dramici nach Norden vorzuführen. Auftrag für Rakovic–Cetniks bleibt unverändert."}})</ref>|Izvještaj opunomoćenog komandanta Jugoistoka svim potčinjenim jedinicama za 3. april 1944. godine}} Kapetan Raković javlja 30. marta 1944. Vrhovnoj komandi JVuO kako okupator, bez pomoći njegovih snagâ, ne može zatvoriti liniju odbrane u dolini [[Ibar|Ibra]]: {{izdvojeni citat|Nemci kažu da se na dan 29 ov. m. u 2 časa ujutru pojavila veća grupa komunista u blizini s. Biljanovca kod ušća Jošaničke reke u Ibar. Kažu da su uhvatili i dešifrovali depešu koju je [[Tito]] poslao [[Peko Dapčević|Peku]] da Peko ima zadatak da što pre poruši mostove na pruzi i putu [[Kraljevo]] — [[Raška]] — [[Mitrovica]] — [[Skoplje]] i da mu je to i bio cilj prodiranja ka toj pruzi. Nemci su bacili dosta svojih snaga u Ibarsku dolinu da sačuvaju prugu. '''Vapiju za našom pomoći'''. Ovu prugu su do sada čuvali Rusi [tj. [[Ruski zaštitni korpus|RZK]] — prim.], sada su oni smenjeni i u bunkerima su [[Srpski dobrovoljački korpus|Ljotićevci]]. Verovatno da će komuniste zaustaviti na ovoj liniji okupator. Ja ću danas biti sa celim korpusom na mestu kako mi je naređeno, sa štabom u Roćevićima. Uputio sam manja odelenja u daljno izviđanje prema Studenici. Čim nešto dobijem izveštavaću Vas.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_104.htm Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 30. marta 1944. četničkoj Vrhovnoj komandi o dobijenim podacima od Nemaca za dejstvo NOVJ u dolini r. Ibra]</ref>}} U dnevnom izvještaju iz Komande Jugoistoka za 18. april 1944, predviđa se koji će sektor zauzeti jedinice pod Rakovićevom komandom u vrijeme izvođenja operacije »Kammerjäger«, kojom prilikom je okupator s uspjehom osujetio [[Drugi prodor NOVJ u Srbiju|drugi prodor NOVJ u Srbiju]]: {{izdvojeni citat|Rakovićeva grupa dobila zadatak da postavi osiguranja prema jugu na sjevernoj obali Studenice.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=514&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000510.] <br/> ({{jez-njem|"Unternehmen Kamerjägger. II. Eigene Lage: <br /> F/ Cetnik–Gruppe Rakovic erhielt Auftrag zur Abschirmung nach S gegen Feind auf dem nördl. Studenica–Ufer."}})</ref>|Dnevni izvještaj opunomoćenog komandanta Jugoistoka tokom operacije Kammerjäger, 18. april 1944.}} Jedan od prvih dokumenata gdje se pominje učešće četnika na strani [[Sile Osovine|snaga Osovine]] tokom operacije »Kammerjäger« predstavlja dnevni izvještaj Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka za 27. mart 1944. godine. Neuspjeh snagâ NOV i POJ u pokušaju da pređu rijeku Ibar ogleda se i u činjenici da su im ovom prilikom naneseni značajni gubici u ljudstvu: {{izdvojeni citat| SRBIJA: Operacija »Kamerjeger«: 2. i 5. crvena div. prekinule su borbe u rejonu Ivanjice i posle probijanja slabijeg bug. odbrambenog fronta j. od Ivanjice glavninom snaga prešle put Ivanjica — Sjenica u pravcu planina Golija — dolina Ibra. Dosadašnji gubici kod neprijatelja navodno preko 340 mrtvih i ranjenih. Kao protivmere otpočeto je: 1.) Gonjenje od strane 4 oj.[ačana] bug. bat., uz sadejstvo četničkih odredâ. Preostali delovi 24. bug. div. čiste dosadašnje bojište uz osiguranje doline Moravice. 2.) Formiranje Borbene grupe »Šreder« u cilju zaprečavanja doline Ibra. Ovoj su potčinjeni: 4. puk [[Ruski zaštitni korpus|RZK]], koji je tamo angažovan za osiguranje pruge, nem. i srp. jedinice koje se tamo nalaze, kao i alarmne jedinice [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|2. okl. armije]] iz pozadinskih jedinica. Spremaju se za dovlačenje: 2. puk [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]], 4. puk SDK, 1 bat. 1. puka SDK (ukupno 5 bataljona), 696 (mot.) bat. polj. žand. i 1 nem. pol. dobr. bat. Za dolinu Ibra naređen je 1. stepen bojne gotovosti, a za mesto Rašku — 2. stepen bojne gotovosti. Otežani su pokreti usled stalnih snežnih padavina.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_37.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 27. marta 1944. Grupi armija »F« o prodoru 2. i 5. NOU divizije i preduzetim protivmerama u operaciji »Kamerjeger« kao i o odbijanju zahteva kvislinške crnogorske vlade za pripajanje Sandžaka Crnoj Gori]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=361&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000357.] <br/> ({{jez-njem|"Tagesmeldung von 27.3.1944 </br> Serbien. </br> Unternehmen "Kamerjägger": </br> 2. u. 5. rote Div. haben Kämpfe im Raum Ivanjica abgebrochen und nach Durchstossen der unterlegenen bulg. Abwehrfront S Ivanjica mit Masse die Strasse Ivanjica–Sijenica [sic] in Richtung Golija–Gebirge–Ibartal überschritten. Bisherige Feindverluste angeblich über 340 Tote und Verwundete. </br> Als Gegenmassnahmen sind eingeleitet: </br> 1.) Verfolgung durch 4. verst.bulg.Btle. unter Mitwirkung von Cetnik–Abteilungen. Uebrige Teile 24.bulg.Div. säubern bisheriges Kampffeld unter Sicherung des Moravica–Tales. </br> 2.) Bildung einer Kampfgruppe Schröder zur Sperrung des Ibartales. Dieser sind unterstellt: </br> das zur Bahnsicherung dort eingesetzte 4.Rgt. RSK </br> die dort befindlichen dt. u. serb. Einheiten sowie </br> Alarmeinheiten der 2.Pz.Armee aus Versorgungstruppen. </br> In Zuführung begriffen: </br> 2.Rgt. SFK, 4.Rgt. SFK, 1 Btl.1.Rgt. SFK (ingesamt 5 Btle.) </br> Feld.Abt.(mot) 696 u. 1 dt. Pol.Frw.Btl. </br> Für Ibartal Alarmstufe 1, den Ort Raska Alarmstufe 2 befohlen. Bewegungen durch anhaltende Schneefälle erschwert."}})</ref>}} Iz jednog razgovora na visokom nivou (prisutni: general [[Hans Felber]], vojni zapovjednik Jugoistoka i [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova), održanom 11. aprila 1944. godine, može se nazrijeti koliko su okupacioni dužnosnici bili zadovoljni saradnjom sa četnicima i ostalim [[Kolaboracija|kolaboracionističkim]] snagama na [[Balkan]]u: {{izdvojeni citat|Neubacherovo mišljenje o vrijednosti srpskih formacijâ: [[Srpska državna straža|SDS]] loša, Hipo (pomoćna policija) isto, [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] dobar, četnici veoma različito. U Crnoj Gori se dobro tuku [[Crnogorski dobrovoljački korpus|dobrovoljci pod njemačkim vođstvom]]. Kosovski Albanci se bore s nama. Evzoni u Grčkoj nijesu za odbranu obale, ali su korisni u unutrašnjosti zemlje i sigurno neće pucati na nas.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=462&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000458.] <br/> ({{jez-njem|"Auffassung Neubacher über den Wert der serbischen Verbände: SSW schlecht, Hipo desgleichen, SFK gut, Cetniks sehr unterschiedlich. In Montenegro schlügen sich die Freiwilligen unter deutscher Führung gut. Die Kosovoalbaner kämpfen mit uns. Evzonen in Griechenland sind nichts für Küstenverteidigung, brauchbar wohl aber im Innern des Landes, werden bestimmt nicht auf uns schiessen."}})</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/294.</ref>|Vojni zapovjednik Jugoistoka (Razgovor Felber-Neubacher, 11. april 1944.)}} U izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera (u odjeljku naslovljenom „Stanje kod neprijatelja“), sačinjenom 22. aprila iste godine, ambivalento držanje jedinicâ JVuO prema okupatorskim vlastima smatra se glavnom karakteristikom četničkog pokreta u Srbiji: {{izdvojeni citat|Srbija: <br /> Pokret DM je podijeljen unutar sebe. Dok se neki aktivno bore na strani njemačkog Wehrmachta protiv komunista — a da nijesu odustali od temeljnih rezervi prema svakom okupatoru — manje bande DM u centralnoj i istočnoj Srbiji spremne su činiti štetu. Izvještaji koji se stalno pojavljuju o pregovorima Draže Mihailovića i Tita nijesu potvrđeni i takođe se doimaju nevjerovatnim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=556 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000552.] <br /> ({{jez-njem|"Die DM–Bewegung ist in sich aufgespalten. Während ein Teil aktiv an der Seite der deutschen Wehrmacht gegen die Kommunisten kampft – ohne dadurch die grundsätzlichen gegen jeden Okkupator vorhandenen Vorbehalte aufgegeben zu haben – treiben kleinere DM–Banden in Mittel–und Ostserbien nach wir vor ihr Unwesen. Immer wieder auftauchende Meldungen über Verhandlungen zwischen DM und Tito bestätigen sich nicht und erscheinen auch unglaubwürdig."}})</ref>|Izvještaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka o stanju u periodu od 16. marta do 15. aprila 1944. godine}} 12. aprila 1944. godine, pukovnik [[Jevrem Simić]] izdaje jednom četničkom nižem oficiru objavu o kretanju na terenu brigade kojom komanduje, kako bi ovaj mogao što efikasnije uništavati jatake i simpatizere [[Narodnooslobodilački pokret|NOP]]-a: {{izdvojeni citat|OBJAVA Za G. Milića Majstorovića p.poručnika, komandanta II bataljona III leteće kosmajske brigade, koja mu se izdaje s tim da može slobodno da se kreće sam ili sa svojom vojskom po terenu koji je ugovoren sa našim saveznicima Nemcima i Bugarima i da u ime Kralja Petra II Karađorđevića oduzima svu rekviziciju i kolje sve partizanske jatake i simpatizere zbog čega će dobiti čin majora.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_115.htm Objava komandanta četničke oblasti u Srbiji od 12. aprila 1944. komandantu 2. bataljona 3. kosmajske brigade za nesmetano kretanje od okupatora i klanje simpatizera narodnooslobodilačkog pokreta]</ref>}} 1. maja 1944. godine, u dnevnom izvještaju Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka, koji potpisuje načelnik štaba general [[Kurt Geitner]], navodi se cifra od nekoliko hiljada pripadnika JVuO koji pomažu okupatoru u zaustavljanju ofenzive NOVJ: {{izdvojeni citat|Srbija — Stanje u sopstvenim redovima: <br /> Borbena grupa Weyel: 500. SS padobranski lovački bataljon, sa otprilike 1.000 četnika, odbacio je neprijatelja kod [[Seča Reka|Seče Reke]] (6 km zap. od [[Kosjerić]]a) i sa manjom borbenom grupom vrši napad na neprijatelja kod Varde. Izbrojano 10 mrtvih neprijatelja; vjerovatni veći gubici. [...] <br /> Četnici su raspoređeni duž linije [[Požega]]—Kosjerić—[[Ražana]]—[[Povlen]], sa ukupnom jačinom od približno 5.000 ljudi. Pojedine grupe su poslale oficire za vezu. Draža Mihailović, koji je preuzeo jedinstveno zapovjedništvo, namjerava uspostaviti radio-vezu s njemačkom komandom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=673&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000669—000670.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien. Eigene Lage. <br /> B. Kampfgruppe Weyel. Fg.Abt. 696 bis Kostojevici an Straße 4 OSO Rogacica durchgestossen. SS–Fallschirmjäger–Btl. hat mit etwa 1000 Cetniks Feind bei Sjecareka [sic!] (6 W Kosjerici) geworfen und steht mit einer schwächeren Kampfgruppe im Angriff gegen Feind bei Varda. 10 gezählte Feindtote, weitere Feindverluste wahrscheinlich. <br /> F. Cetniks stehen im allg. Linie Pozega–Kosjerici–Razana–Povlen in Gesamtstärke ca. 5000 Mann. Einzelen Gruppen haben V.Offz. abgestellt. DM., der Gesamtführung übernommen hat, will Funkverbindung zu deutschem Kommando herstellen."}})</ref>}} U monografiji “Četnici u Drugom svjetskom ratu 1941—1945” [[Jozo Tomašević]] zaključuje: „Ne mogu ipak dati nikakvu potvrdu toj slutnji da je Mihailović održavao direktnu radio-vezu s Nijemcima, a uzimajući u obzir njegov način ponašanja u cijelom ratu, malo je vjerojatno da jest.“<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> Međutim, Hermann Neubacher svjedoči u memoarima kako je, makar tokom nekoliko dana u zimu [[1945]], održavao izravnu radio-vezu s Mihailovićevim štabom.<ref>Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN — Službeni list SCG, Beograd, 2005, str. 161—162.</ref> U dnevniku Vojnog zapovjednika Jugoistoka od 2. maja 1944,<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=677&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000673.] <br /> ({{jez-njem|"Kampfgruppe Weyel. SS–Fallschirmjägger–Btl. hat mit Cetniks bei Varda Tross der 5.Div. zerschlagen. Hohe blutige Feindverluste. Cetniks haben sämtl. Gefangene erschossen. Zahlen werden nachgemeldet."}})</ref> sa pohvalom se ističe kooperacija onih snagâ JVuO u zapadnoj Srbiji koje sačinjavaju taktički sklop pod komandom majora [[Ericha Weyela]]: {{izdvojeni citat|Borbena grupa Weyel: SS padobranski lovački bataljon, zajedno sa četnicima, uništio komoru [[Peta krajiška divizija|Pete divizije]] kod [[Varda (selo)|Varde]]. Veliki neprijateljski gubici. Četnici postrijeljali sve zarobljenike. Brojke će biti objavljene naknadno.}} U izvodu iz ratnog dnevnika generala Hansa-Gustava Felbera za 3. maj 1944. godine, navodi se da je načelnik štaba Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka general Kurt Geitner išao u posjetu njemačkim trupama na ratištu u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]]: {{izdvojeni citat|(3.5.44) 6,00: Putovanje do Parišta [svakako je riječ o [[Donje Vardište|Vardištu]] — prim.] zbog razgovora sa majorom Weyelom i nekim četničkim vođama o formiranju zajedničkog štaba za borbu protiv komunista. Povratak za Beograd 3. maja u 15 časova.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=807&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000803.] <br /> ({{jez-njem|"3.5.44 6.oo Uhr Fahrt nach Pariste zur Besprechung mit Major Weyel und einigen Cetnik–Führern über Bildung eines gemeinsamen Stabes zur Bekämpfung der Kommunisten. Rückkehr nach Belgrad am 3.5., nachmittags 15.oo Uhr."}})</ref>|Ratni dnevnik Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka, 3. maj 1944. godine}} Kolike je razmjere poprimila kolaboracija četnikâ Draže Mihailovića sa njemačkim okupatorom i srpskim kvislinškim jedinicama u proljeće 1944. godine, postaje očigledno i iz navodâ u izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja, u kom su snage JVuO ubrojane u vlastite formacije: {{izdvojeni citat| I. Sopstvene snage A) Grupa “Holman” 696. bat. feldžand. krenuo je jutros sa četnicima u napad duž puta Nova Varoš — Ljubiš. 11/4. p. “Brand.” na maršu Sjenica — Maskova. Komandno mesto grupe “Holman” — Nova Varoš. I I/4. p. “Brand.” na maršu Užice — Ivanjica — Maskova. B) Grupa “Vajel” Napad Severne četničke grupe na jakog neprijatelja jugoistočno od Rožanstva nije uspeo uprkos visokih gubitaka i na strani četnika i na strani neprijatelja, pa će jutros biti ponovljen sa I/“Brand.”. Podređeni 1. bataljon 63. puka u obezbeđenju na visovima između Čajetine i Rožanstva. C) 24. bug. div. I I /64. nije uspeo u noći 11/12. 5. da kod Mokre Gore spreči neprijateljske zaštitnice da izmaknu ka jugu. Danas je sa 1/1. srp. puka i 1.000 četnika počelo čišćenje prostora Semegnjevo — Čajetina. 8. bataljon teških mitraljeza na maršu Požega — Arilje. 11/63. biće naknadno privučen. D) Grupa “Tatalović” Srpski dobrovoljački korpus uključio se kod Ljubovije u borbe na hrvatskoj obali Drine i prihvatio četnike koji su se povlačili. Kod Rogačice 4 prebeglice.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o borbama sa 2. i 5. NOU divizijom na komunikaciji Užice — Višegrad]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=736&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000732—000733.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien. II. Eigene Lage. <br /> A) Gruppe Hollmann. Fg.Abt.696 heute morgen mit Cetniks zum Angriff entlang Str. Nova Varos–Ljubis angetreten. II./4.Brdbg. auf Marsch Sjenica–Maskovo. Gefechtsstand Gruppe Hollmann Nova Varos. III./4.Brdbg. auf Marsch Uzice–Ivanjica–Maskovo. <br /> B) Gruppe Weyel. Angriff nördl. Cetnik–Gruppe gegen starken Feind SO Rozanstvo drang bei hohen Cetnik–u. Feindverlusten nicht durch und wird seit heute morgen mit I./Brdbg. wiederholt. Unterstelltes I./63 sichert auf Höhen zwischen Cajetina u. Rozanstvo. <br /> C) 24.bulg.Div. III./64 konnte in der Nacht 11./12.5. bei Mokra Gora Ausweichen feindl. Nachhuten nach S nicht verhindern und tritt heute mit I./Serb.Rgt.1 u. 1000 Cetniks zur Säuberung des Raumes Semegnjevo–Cajetina an. 8.sMG.Btl. auf Marsch Pozega–Arilje. II./63 wird nachgezogen. <br /> D) Gruppe Tatalovic. Bei Ljubovija griff SFK in Kämpfe auf kroat.Drina–Ufer ein u. nahm ausweichende Cetniks auf. Bei Rogacica 4 Überläufer."}})</ref>}} U istom izvještaju je prenijeta i sljedeća informacija: {{izdvojeni citat|Prema pouzdanom izvoru, četnički komandant [[Dragoslav Račić|Račić]], koji je učestvovao u borbi protiv Grupe “[[Milutin Morača|Morača]]” u [[Valjevo|valjevskom]] kraju, zatražio je da se vrati u svoje dotadašnje operacijsko područje, jer ne želi više da se „prlja“ saradnjom sa okupatorom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=736&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000732.] <br /> ({{jez-njem|"Nach s.Qu. hat Cetnikführer Racic, der im Kampf gegen Gruppe Moraca im Raume Valjevo beteiligt war, die Rückkehr in sein bisheriges Einsatzgebiet beantragt, da er sich durch Zusammenarbeit mit der Okkupator nicht länger "beschmutzen" wolle."}})</ref>}} Istog dana, u izvještaju koji je poslao Glavnom komandantu Jugoistoka feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|von Weichsu]], general Felber zapaža kako formiranje ''Borbene grupe Weyel'' označava novu etapu u četničko-njemačkim odnosima s ciljem saradnje u borbi protiv NOVJ, koja u tom obimu nije bila izvodiva u prethodnom periodu: {{izdvojeni citat|Utisak o upotrebljivosti pojedinih potčinjenih narodâ i jedinicâ: [...] Četnici uvjeravaju da će se uzdržati od bilo kakvog neprijateljstva prema njemačkim trupama i da će učestvovati u borbi protiv komunista do konačne pobjede. U operacijama četničke jedinice predvodi [[Neško Nedić]], a s njemačke strane major Weyel. Razgovori na bojnom polju pokazuju da su četničke vođe poput Kalabića i Rakovića spremne sarađivati sa Nijemcima. Kod ljudstva preovlađuje prijateljski pristup, uz samo nekoliko neprijateljskih lica. Naoružanje im je skromno; manjak mitraljeza. Situacija sa zalihama municije, kao i dosad, nejasna.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=727&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000723—000724.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Eindruck über die Brauchbarkeit der einzelnen unterstellten Nationen und Verbände: <br /> f) Cetniks versichern jede Feindseligkeit mit deutschen Truppen auszugeben und sich am Kampf gegen die Kommunisten bis zum Endsieg zu beteiligen. Leitung der Cetnik–Verbände durch Nesko Neditsch, deutscherseits durch Major Weyel. Besprechungen auf dem Gefechtsfeld zeigen, daß die Führer der Cetniks wie Kalabic und Rakovic gewillt sind, mit den Deutschen zusammenzuarbeiten. Unter den Leuten vielfach freundliches Entgegenkommen, nur zum Teil feindselige Gesichter. Ausrüstung mit Waffen mäßig, wenig Maschinenwaffen. Über Munitionslage nach wie vor Unklarheit."}})</ref>|Raport generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|Maximilianu von Weichsu]] od 13. maja 1944. godine}} Draža Mihailović je imenovao [[Milorad Mitić|Milorada Mitića]] za oficira za vezu između svojih jedinica i njemačke komande, kako bi saradnja četničkih komandanata sa okupatorom dobila organizovaniju formu. General Mihailović je preko kapetana Mitića dostavljao svoje zahtjeve njemačkoj komandi koja je snabdijevala municijom i hranom njegove jedinice, angažovane u borbi protiv NOVJ. Mitić je o situaciji na frontovima, o svome radu i o količini pomoći primljenoj od okupatora gotovo svakodnevno izvještavao generala Mihailovića. U depeši od 28. marta 1944, između ostalog, kapetan Mitić piše: {{izdvojeni citat|O nekoj akciji Bugara ili Br. 11 (šifra koja označava Njemce — nap.) protivu crvenih dublje na terenu nema ni govora. Doručak i večera su uvek u garnizonu. Ako se hoće uništenje komunista, onda to moramo mi da uradimo. Možemo da računamo na pomoć uzduž komunikacija, na municiju i avijaciju, mada ona ne može mnogo da pomogne. Ali moraju biti hitno bačene masovne snage i lično da vodite operacije, naravno kao 'siva eminencija', inače [[Peko Dapčević|Peko]] ode u Toplicu i dalje... Moral kod naših ljudi u reonima gde su prošli komunisti je mnogo opao. Sve veća sumnja u snagu naših i Br. 11 i sve veći respekt prema crvenima... Pred svim ovim mi ne možemo da zatvorimo oči. Ovoga puta opasnost je stvarno velika, skoro ogromna...<ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, S—X—57/2.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_62.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje KORPUSI DRAŽE MIHAILOVIĆA POLAŽU ISPIT PRED OKUPATOROM U SRBIJI]</ref>}} 18. aprila 1944. godine, glavni inspektor Vrhovne komande JVuO pukovnik Jevrem Simić izvještava generala Mihailovića da se kapetan [[Zvonimir Vučković]], komandant Prvog ravnogorskog korpusa, nalazi pod izravnom komandom njemačkih oficira: {{izdvojeni citat|Zvonkov odred pod komandom poručnika Nenadića zajedno sa Nemcima je u Negbini.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_120.htm Pismo delegata Vrhovne komande od 18. aprila 1944. Draži Mihailoviću o saradnji četnika sa nemačkim i bugarskim trupama u borbama protiv NOVJ u jugozapadnom delu Srbije]</ref>}} U telegramu od 20. IV 1944. pukovnik Simić piše generalu Mihailoviću: {{izdvojeni citat|Vučković sa 130 odabranih četnika stavio se pod komandu nemačkog poručnika Kerpera i nalazi se južno od Jasenova na Beloj Glavi.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 277, registarski broj 4/1—56.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 99—100.</ref>}} U proljeće 1944. godine, prilikom njemačke kontraofanzive protiv partizana u jugozapadnoj Srbiji u kojoj su učestvovale i značajne četničke snage, zabilježena je i fotografija komandanta 1. ravnogorskog korpusa JVuO sa njemačkim oficirom, vjerovatno iz Wehrmachtove divizije [[Brandenburger|''Brandenburg'']].<ref name="yuhistorija.com"/> [[Datoteka:Zvonimir_Vuckovic_i_Nemci.jpg|minijatura|Kapetan [[Zvonimir Vučković]] (desno), komandant 1. ravnogorskog korpusa JVuO, pozira sa njemačkim oficirom tokom [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|partizanskog prodora u Srbiju]] (april/maj 1944. godine)]] Istog dana kada je došlo do formiranja ''Borbene grupe Weyel'' (28. april 1944), u dnevnom izvještaju Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka zapisano je: {{izdvojeni citat|Srbija — I. Stanje kod neprijatelja: <br /> A) Divizijska grupa “Morača” nalazi se sa istočnom kolonom u oblasti južno od Kosjerića u borbi sa vlastitim snagama i četnicima, koji su, navodno, lično bili vođeni od strane DM-a.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=632&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000628.] <br /> ({{jez-njem|"Tagesmeldung von 28.4.1944. <br /> Serbien. <br /> I. Feindlage. <br /> A) Div.Gruppe Moraca steht mit O–Kollone im Raum S Kosjerici im Kampf mit eigenen Kräften u. Cetniks, die von DM angeblich persönlich geführt werden."}})</ref>}} Pored ovoga, u izvještaju se pominje traženje veze s njemačkim okupatorom i u drugim dijelovima zemlje: {{izdvojeni citat|Ostatak Srbije: Slabija lokalna aktivnost bandi. Grupe DM-a u centralnoj Srbiji, pod pritiskom crvenih, ponovo traže kontakt sa okupacionom silom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=633&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000629.] <br /> ({{jez-njem|"Übriges Serbien: <br /> Geringe örtliche Bandentätigkeit. DM–Gruppen in Mittelserbien suchen unter rotem Druck erneut Fühlung mit Besatzungsmacht."}})</ref>}} U telegramu poslatom 5. maja 1944. godine generalu Mihailoviću, kapetan [[Neško Nedić]] piše o uspostavljanju fronta prema snagama NOVJ u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]], odnosno da je stvoren jedinstveni borbeni sklop koji sačinjavaju četnici, [[Srpski dobrovoljački korpus|srpski dobrovoljci]] i njemačke okupacione trupe: {{izdvojeni citat|Snage potčinjene meni prešle su trenutno u odbranu na liniji Bačevci—Kosjerić i to: valjevski korpus sa delom Nemaca drži levo obalu Graca u visini Lipa—Ravan. Juče su na ovom odseku odbijeni svi napadi komunista. Ajdačić sa delom Nemaca zatvara položaj Bukovi—Ražana. Na prostoru Ražana—Kosjerić ima jedan bataljon Nemaca. Brigada Negovanova kao rezerva drži Divčibare. Rakovićev korpus u Kosjeriću sa ofanzivnom ulogom. Moja težnja je da sa naslonom na Nemce, stvorim čvrstu odbranu linije Bačevci—Kosjerić, dok se snage ne prikupe i ne stvore preduslovi za uništavajući udar, a tada uništi prva, druga a potom peta divizija. U ovom cilju front ostaje prema drugoj diviziji danas u odbrani dok na ovu diviziju sa zapada napadaju jedan bataljon Nemaca i tri bataljona ljotićevaca a mi je dočekujemo. Prema petoj diviziji preduzima se napad danas sa angažovanjem.<ref>AVII, Ča, kut. 276, reg. br. 2/1—11.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 100.</ref>}} U svojstvu komandanta Valjevskog korpusa JVuO, u depešama od 17. maja 1944. kapetan Nedić je poslao Vrhovnoj komandi i Mihailoviću sljedeće informacije: „Peta divizija uglavnom na prostoru Mučanj i južno... Prema ovima snagama u pokretu su Nemci sa juga i jugoistoka tri bataljona Nemaca. Bugari sa Rakovićem i sa javorcima [Javorski korpus JVuO pod komandom majora Radomira Cvetića — prim.] u pokretu su sa istoka. Ja sa Gardom i valjevskim korpusom napadam danas sa severa sa težnjom da ovladam sa Okruglicom... Požeški korpus i Ajdačić [Filip, komandant Crnogorske brigade Požeškog korpusa JVuO — prim.] zatvaraju otstupanje Crvenih na sever na položaju: Vranjevina, Crveni Vrh, Treštena Stena. Užička brigada sa jednim bataljonom Nemaca napada od Kokinog Broda na sever. Druga komunistička divizija na Zlataru: Jablanica, Dobroselica, Negbina, Draglica. Sa juga je napadaju Nemci i Zlatiborski korpus [pod komandom kapetana Dušana Radovića Kondora — prim.].“<ref>AVII, ČA, kut. 276, reg. br. 2/1—38.</ref> U prvoj polovini maja 1944. godine, Vrhovna komanda JVuO je javljala o zajedničkim borbama četnikâ i Nijemaca širom okupirane Jugoslavije: „Naši i nemački delovi zatvorili put [[Užice]] — [[Kokin Brod]]. Isto tako zatvorena i [[Lim (rijeka)|Limska dolina]]. Od strane Nemaca i naših 2. maja počela ofanziva od [[Podgorica|Podgorice]]. Komunisti u oblasti [[Bijelo Polje|Bijelog Polja]]. Nemci u [[Šavnik]]u, [[Žabljak]]u i [[Brodarevo|Brodarevu]]. U [[Istočna Bosna|Istočnoj Bosni]] šesnaesta, sedamnaesta i tridesetšesta komunistička divizija pri uništenju od dve nemačke divizije.“ General Mihailović je naređivao i majoru Dragiši Rakiću (pseudonim »Gis-Gis«), komandantu Vojvodine JVuO, da pokuša dobiti municiju od okupatora, koristeći se pritom i srpskim kvislinškim strukturama, budući da je [[Banat]] formalno bio dijelom [[Vojna uprava u Srbiji|Nedićeve Srbije]]: „Postarajte se za nabavku municije kako ste predvideli. Iskoristite raspoloženje Nemaca u Banatu za jačanje naše organizacije. Isto tako iskoristite i Nacionalnu službu rada.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref> 11. maja 1944, general Mihailović (pseudonim »Hans«) piše da je naredio »Viktoru« (major [[Mladen Mladenović]], komandant Čegarskog korpusa JVuO), »Hermanu« (potpukovnik [[Radoslav Đurić]], komandant Južne Srbije JVuO), »Orelu« (potpukovnik [[Dragutin Keserović]], komandant Rasinsko-topličkog korpusa JVuO) i »Minču« (major [[Branivoj Petrović]], komandant Deligradskog korpusa JVuO) da „iskoriste akciju“ okupatora protiv snaga NOVJ u [[Južna Srbija|južnoj Srbiji]], kao i da „na pogodan način“ nabave naoružanje i municiju: {{izdvojeni citat|Po podacima od Viktora, Hermana i Georgija [potpukovnik Milutin Radojević, delegat VK JVuO za područje Jablanice i Toplice — prim.] jedna nemačka divizija jačine oko 15.000 nalazi se u [[Kuršumlija|Kuršumliji]], [[Prokuplje|Prokuplju]], [[Žitorađa|Žitorađi]], [[Pukovac|Pukovcu]] i [[Leskovac|Leskovcu]]. Ima 70 tenkova. Pripremaju se za akciju protiv komunista. [[Gestapo]]vci iz [[Niš]]a traže Viktora i nude oružje i municiju i da ne diraju naše. Keserović 8 i 9 napadao na komuniste u okolini [[Ribarska Banja|Ribarske Banje]] sa [[Jastrebac|Jastrepca]] i od sela Zdravinja. Crveni dobili pojačanje i Orel se povukao na polazni položaj [[Zdravinje]] — [[Veliki Šiljegovac]]. Orel se sprema za ponovni napad. Naredio sam: Viktoru: Da Knjaževački korpus uputi Orelu za akciju na Jastrepcu i Moravskom srezu, ako ga već nije uputio. Sa ostalim snagama da zatvori prelaze na [[Morava|Moravi]] od Niša do Leskovca. Da iskoristi na pogodan način ponudu oružja i municije, jer sada moramo tući komuniste i treba iskoristiti nemačku akciju. 2. — Hermanu: Treba iskoristiti akciju Nemaca za rasčišćavanje Toplice i Jablanice. Da prikupi svoje snage u Jablanici i da dejstvuje najpogodnijim pravcem protivu komunista imajući u vidu akciju Nemaca. Na pogodan način da dođe do municije. 3. — Orelu: Da iskoristi akciju Nemaca za rasčišćavanje Toplice i Jablanice i da mu se stavlja pod komandu Knjaževački i Deligradski korpus. Na pogodan način da dođe do municije. 4. — Minču: Da odmah pomogne Orela u akciji na Jastrepcu i Moravskom srezu kako je već naređeno i da je pod komandom Orela.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref>}} 12. maja 1944, Draža Mihailović obavještava potpukovnika [[Zaharije Ostojić|Zaharija Ostojića]] (pseudonim »Sto-Sto«) sljedeće: „2 i 5 divizija su sada u srezu Zlatiborskom. Napadi se vrše sa svih strana.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref> Napad su vršile njemačke i bugarske trupe, zajedno sa ljotićevcima i četnicima. U depešama<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 2/1—28.</ref> koje je komandant Cersko-majevičke grupe korpusa major [[Dragoslav Račić]] poslao Mihailoviću prethodnog dana o saradnji četnika i Njemaca, između ostalog, stoji: {{izdvojeni citat|Saznajem da su [[Užice]] pune Jankovićevih [Milutin — prim.] četnika i da [[Predrag Raković|Raković]], [[Neško Nedić|Neško]], Ajdačić, Janković i Mitić drže neke konferencije sa Nemcima. Ako boga znate sprečavajte ovo... Ako dalje budem vodio borbu protiv komunista zajedno sa Nemcima, ja ću duboko zaglaviti... Zbog ovoga molim da mi odobrite da se vratim na moj teren i povedem samo štabnu akciju u [[Istočna Bosna|Istočnoj Bosni]] i [[Srem]]u. Neko od nas mora ostati čist.}} General [[Hans Felber]], vojni zapovjednik Jugoistoka, 16. maja 1944. godine podvlači svojim potčinjenim: „'''Pokret DM bio je i ostaje neprijateljski.'''”<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=758&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000754.] <br /> ({{jez-njem|"Die DM–Bewegung ist und bleibt Feind."}})</ref> Felber podsjeća kako četnička saradnja u borbi protiv »crvenih« proističe samo iz činjenice da su komunisti njihov neprijatelj br. 1, ali neprijatelj br. 2 i dalje ostaje okupaciona sila. General Felber stoga preporučuje da se »borba protiv partizanskih bandi« oprezno nastavi voditi skupa s jedinicama generala Mihailovića: {{izdvojeni citat|Četničke grupe koje se nalaze u borbi protiv komunista, ne treba nikako ometati niti ih napadati, već ih podupirati u borbi. Saradnja s četnicima u borbi protiv komunista, uz najštedljiviju isporuku municije i pod nadzorom okupacione sile, može biti samo lokalna i radi akutne borbe protiv partizanskih bandi. U tom slučaju potrebno je isporučivati i sanitetski materijal i negovati ranjenike. Za svaku isporuku potrebno je odobrenje Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka. Preporučujemo da se u svim prilikama obraća nesmanjena pažnja pokretu DM i njegovim postupcima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=759&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000755.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikgruppen, die sich im Kampf mit Ko. befinden, sind dagegen nicht zu hindern und nicht anzugreifen, sondern in ihrem Kampf zu fördern. Ein Zusammengehen mit Cetniks im Kampf gegen die Ko. unter sparsamter Lieferung von Munition unter Aufsicht der Besatzungsmacht darf nur örtlich und nur zum Zwecke des akuten Kampfes gegen die Partisanenbanden erfolgen. In diesem Falle ist auch Lieferung von Sanitätsmaterial und Pflege der Verwundeten erforderlich. Munitionslieferung bedarf in jedem Falle der Zustimmung des Mil.Befh. Südost. Ungeschwächte Aufmerksamkeit gegenüber der DM–Bewegung und deren Maßnahmen ist nach wie vor überall geboten."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_272.htm Informacije Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 16. maja 1944. potčinjenim komandama i štabovima o držanju prema četnicima]</ref>}} Komanda Jugoistoka će, takođe, u mjesečnom izvještaju iz druge polovine maja 1944. konstatovati rastrzanost Mihailovićevog pokreta između osnovnog antiokupatorskog usmjerenja i saradnje s njim u antikomunističkom frontu, kao i strah od gubitka [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničke]] podrške i naklonosti najširih slojeva stanovništva okupirane Srbije, s obzirom na to da je kolaboraciju bilo gotovo nemoguće sakriti: {{izdvojeni citat|II. Situacija kod neprijatelja <br /> a) Srbija <br /> Uprkos saradnji između jakih četničkih jedinica i nemačkog Vermahta — koju je odobrio sam DM — radi borbe protiv nadirućih Titovih snagâ, pokret DM je u svom stavu ostao suštinski neprijateljski nastrojen. Popuštanje pritiska od strane crvenih odmah je dovelo do pojačane aktivnosti usmerene protiv okupatorskih snaga i SDK-a. Tvrdnje područnih komandanata — da je većinu napada podstakao neodgovoran starešinski kadar nižeg ranga — tek treba dokazati. Psihološka osnova za ovu obnovljenu aktivnost može se pronaći u želji da se povrati politički ugled, koji je praktično izgubljen u očima Saveznika, a navodno i u očima srpskog naroda, usled iznuđene saradnje sa nemačkim Vermahtom. U tom smislu, ovi nacionalistički aktivisti su nesumnjivo u suprotnosti sa opštim javnim mnjenjem, koje bi pozdravilo nagodbu između okupacione sile, srpske vlade i pokreta DM.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=784&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000780.] <br /> ({{jez-njem|"II. Feindlage. <br /> a) Serbien <br /> Die DM–Bewegung ist trotz der von DM gebilligsten Zusammenarbeit starker Cetnik–Verbände mit der deutschen Wehrmacht im Kampf gegen die eingebrochenen Tito–Kräfte in ihrem grundsätzlichen Haltung unverändert Feind geblieben. Dass Nachlassen des roten Drucks hat auch sofort eine verschärfte Aktivität gegenüber der Besatzungsmacht und dem SFK zur Folge gehabt. Es muss sich die Behauptung der Gebietsführer, dass die Mehrzahl der Überfalle durch unverantwortliche Unterführer hervorgerufen ist, erst noch beweisen. Der psychologische Grund für die neuerliche Aktivität könnte darin gefunden werden, das durch die notgedrungene Zusammenarbeit mit der deutschen Wehrmacht vor den Allierten tatsächlich und vor dem serbischen Volke vermeintlich verlorengegangene politische Prestige wiederzugewinnen. Damit stehen diese nationalen Aktivisten zweifellos im Gegensatz zur allgemeinen Volksmeinung, die einen Ausgleich zwischen der Besatzungsmacht, der serbischen Regierung und der DM–Bewegung begrüssen wurde."}})</ref>|Mjesečni izvještaj Komande Jugoistoka za period od 16.4 do 15.5.44. (23. maj 1944. godine)}} Major Erich Weyel se vrlo povoljno izjašnjavao o saradnji sa Mihailovićevim četnicima, zapažajući da su oni naklonjeniji oficirima Wehrmachta nasuprot policijskim službenicima ili političkim ličnostima: {{izdvojeni citat|Major Vajel izveštava o svojim iskustvima pri rukovođenju četničkim jedinicama. Oni [četnici] nameravaju da nastave borbu protiv komunista nakon kraćeg perioda oporavka. Žele da pregovaraju isključivo sa nemačkim oficirima, a ne sa [[Gestapo]]om ili diplomatama. [[Pavle Đurišić]] je bliski saveznik DM-a.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=661 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000657.] <br /> ({{jez-njem|"Major Weyel berichtet über seine Erfahrungen bei der Führung von Cetnikverbänden. Sie wollen weiterkämpfen gegen die Kommunisten nach einer gewissen Erholungszeit. Sie wollen nur mit deutschen Offizieren verhandeln und nicht mit de Gestapo und nicht mit Diplomate. Pavle Đurišić ist stark DM-[A]liiert."}})</ref>|Izvod iz ratnog dnevnika Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 27. maja 1944.}} U zapisniku generala Felbera s kraja maja 1944, apostofira se korištenje Mihailovićevih četnika i Ljotićevih dobrovoljaca za odbranu jugozapadne granice okupirane Srbije od partizanskog prodora: {{izdvojeni citat|Predviđeno je da se veći dio četnikâ Draže Mihailovića pošalje kući, da se najpouzdaniji koriste kao izviđači na granici, i da se dobrovoljci (SDK), poslije apsolutno neophodnog odmora i osvježenja, kasnije iskoriste kao graničari.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=817&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000813.] <br /> ({{jez-njem|"Es ist beabsichtigt, von den DM–Cetniks einen größeren Teil nach Hause zu schicken, die Zuverlässigsten als Aufklärer an der Grenze zu verwenden, und später das SFK nach einer unbedingt notwendigen Ruhepause und Auffrischung als Grenzschutz einzusetzen."}})</ref>|Zapisnik o putovanju za Niš i Sofiju 25-28.05.1944.}} General [[Edmund Glaise von Horstenau]], vršio je od 15. juna do 25. juna 1944. dužnost komandanta Jugoistoka, zamjenjujući generala Hansa Felbera, koji se po službenom zadatku nalazio u Njemačkoj. Opisujući u svom ratnom dnevniku stanje u Srbiji, tj. odnose između njemačkih i bugarskih okupacionih trupa, s jedne, kao i četnika i kvislinga, s druge strane, Horstenau navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|'''Nemci gotovo da nemaju svojih trupa u Srbiji'''. Postoji samo nekoliko policijskih jedinica. Najveći deo Srbije nalazi se pod kontrolom bugarskog okupacionog korpusa. Bugarskih vojnika nema samo u severozapadnom delu Srbije i Banata. No, bugarske trupe u Srbiji jesu najlošije bugarske jedinice. Tek što sam na kratko vreme preuzeo Vrhovnu komandu u Beogradu, dve bugarske čete, zajedno sa svojim oficirima, prebegle su partizanima kod Leskovca. Jedine trupe na koje je čovek mogao da se osloni u borbi protiv partizana bili su srpski dobrovoljci, a donekle i ruski. Upotrebljivi za borbu protiv partizana bili su i ljudi Draže Mihailovića. Vezu sa njim za mene je održavao jedan nemački major [Erich Weyel], nosilac odlikovanja „viteškog krsta“.<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 508.</ref>}} U vrijeme izvođenja [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Trumpf«]], u kojoj se [[4. grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]] pridružila njemačkim trupama u borbi protiv partizana, došlo je 14. jula 1944. u [[Kruševac|Kruševcu]] do sastanka vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera sa kapetanom [[Neško Nedić|Neškom Nedićem]], načelnikom štaba ove četničke formacije. Tom prilikom, Nedić je istaknuo da su „četnici u Englesku izgubili svako poverenje, pošto su ih Englezi izdali“, ponudivši svoje usluge u „borbi protiv komunizma“. General Felber je ocijenio da je riječ „o potpuno ozbiljnoj ponudi četnika koju treba prihvatiti“, s čim se složio i major Erich Weyel, oficir za vezu kod kapetana Nedića: {{izdvojeni citat|Neško Nedić je sada načelnik štaba četničke grupe koja se sa nama bori u akciji »Trumpf« i čija se jačina može proceniti na oko 10.000 ljudi. [...] Pošto su oni sami u borbi protiv komunizma i suviše slabi, uvideli su da moraju tražiti oslonac u nemačke oružane snage, ''kojima će se bezuslovno potčiniti sa puno poverenja''. Oni su spremni da se bore protiv komunizma svuda tamo gde bih ih ja postavio. Na drugoj strani, Nedić je molio ponovnu pomoć u vidu ''isporuke municije i naoružanja, a naročito teškog naoružanja''. Četnici su spremni da daju svaku garanciju da će se isporučeno naoružanje i municija upotrebiti samo protiv komunizma. [...] Neško Nedić je još jednom molio za poverenje ne samo ovdašnjih nemačkih komandi nego i čitavog nemačkog naroda, kao i za priznanje srpskog naroda kao najvećeg neprijatelja komunizma na Balkanu. ''Kao dokaz svog unutarnjeg raspoloženja ponudio je da se lično dalje bori na [[Istočni front|istočnom frontu]] posle čišćenja Srbije od komunizma'' i siguran je da bi to, slično njemu, učinio i jedan veliki broj četnika.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_93.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 15. jula 1944. Komandi Grupe armija »F« o razgovoru vođenom 14. jula 1944. u Kruševcu, sa četničkim komandantom Neškom Nedićem u vezi zajedničkih dejstava protiv jedinica NOV i POJ]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=734&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frames no. 000725—000726.] <br /> ({{jez-njem|"Nesko Nedić ist z.Zt. Chef des Stabes der beim Unternehmen "Trumpf" mit uns kämpfenden Cetnikgruppe, deren Stärke auf etwa 10 000 Mann zu schätzen ist. <br /> Da sie im Kampf gegen den Kommunismus alleine zu schwach seien, sähen sie ein, dass sie Anlehnung an die deutsche Wehrmacht suchen müssten, der sie sich voller Vertrauen bedingungslos unterstellten. Sie seien bereit, gegen den Kommunismus zu kämpfen überall da, wo ich sie hinstellen würde. Auf der anderen Seite erbat Nedić erneut Unterstützung durch Lieferung von Munition und Waffen, insbesondere schweren Waffen. Die Cetniks seien bereit, jegliche Garantie zu bieten, dass das Gelieferte nur gegen den Kommunismus verwendet würde. <br /> Nesko Nedić bat nochmals um Vertrauen nicht nur der hiesigen deutschen Stellen, sondern des ganzen deutschen Volkes und um Anerkennung des serbischen Volkes als stärksten Feind des Kommunismus auf dem Balkan. Als Beweis seiner inneren Haltung bot er sich an, nach Säuberung Serbiens vom Kommunismus für seine Person an der Ostfront weiterzukämpfen, und er sei sicher, dass auch eine grosse Anzahl Cetniks es ihm gleich tun würde."}})</ref>|Izvještaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka Komandi Grupe armija »F« od 15. jula 1944. godine}} Oportuni stav generala Draže Mihailovića i njegovih komandanata, sračunat na skoro njemačko povlačenje, dok bi u međuvremenu okupatora trebalo što više iskoristiti za uništenje glavnog neprijatelja ([[NOVJ]]), zapažen je od strane oficirâ Armijske grupe »F«, prilikom savjetovanja sa specijalnim izaslanikom Ministarstva vanjskih poslova [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Hermann Neubacher|Hermannom Neubacherom]], krajem jula 1944. godine: {{izdvojeni citat|Četničko pitanje: Njemačka je za DM neprijatelj br. 2 — neprijatelj br. 1 su komunisti. DM računa — uostalom, kao i ostale banditske vođe — na skoro povlačenje Nijemaca iz zemlje. Nastojanje za očuvanjem snage četničkih jedinica je prvenstveno sračunato na trenutnu i docniju borbu protiv komunizma. U cilju ostvarivanja ove namjere, DM je tražio velike količine oružja, što je, naravno, bilo odbijeno. Pojedinačni ugovori sa četničkim komandantima (npr. Neško Nedić, Keserović itd.), koji osiguravaju ograničenu lokalnu i taktičku saradnju u borbi protiv komunista, nisu rizični i mogu se nastaviti. Oni su u ovom momentu — i samo u ovom — povoljni za nas, jer odgovaraju našim interesima. Oni ne znače podršku za veliki obračun između nacionalnih Srba i Titovih komunista, koji se ima tek odigrati u daljnoj budućnosti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=695&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000686.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikfrage: <br /> Deutschland ist für D.M. nur noch der Feind No. 2. Feind No. 1 sind die Kommunisten. D.M. rechnet – wie auch andere Bandenführer – mit einem baldigen Abzug des Okkupators. Das Interesse an Erhaltung der Kampfkraft aller Cetnik–Banden gilt in erster Linie der derzeitigen und späteren Auseinandersetzung mit dem kommunistischen Widerpart. <br /> D.M.s Forderungen nach grossen Mengen von Waffen, die vorstehende Absicht praktisch ermöglich sollen, kann selbstverständlich nicht ersprochen werden. Einzelabmachungen mit Unterführern (z.B. Nesko Nedic, Keserovic usw.), die dem gemeinsamen örtlichen und durch die Lage bedingten jeweiligen Kampf gegen die Tito–Banden dienen, können ohne Risiko eingegangen werden, da sie für den Augenblick – und nur für diesen – zugleich deutschen Interessen entgegenkommen, eine Unterstützung für den Kampf von übermorgen, d.h. für die grosse Auseinandersetzung der nationalen Serben mit dem Kommunisten Titos jedoch nicht bedeuten."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka Armijske grupe »F« (Heeresgruppe F) sa izaslanikom Neubacherom održanog 30. jula 1944. godine}} Major Weyel je još od kraja aprila 1944. godine tijesno surađivao s kapetanom Neškom Nedićem (general Kurt von Geitner je 28. IV zabilježio da je formirana „nova Borbena grupa major[a] Vajel[a]“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=632&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000628—000629.] <br /> ({{jez-njem|"Neue Kampfgruppe Major Weyel."}})</ref>) u koordiniranju njemačko-četničkih operacija protiv partizana.<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> U izvodu iz ratnog dnevnika Armijske grupe »F« za 18. jul 1944.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=978&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000837.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Major v.Geitner unterrichtet Oberst i.G. Selmayr über neue Lage in Serbien: Am 17.7. eröffneten rote Kräfte südl. Korsumlja [sic!] (S–Serbien) Angriff gegen Cetnikverband. unter Major Weyel. Cetnik zum Ausweichen in NW–Richtung gezwungen. Zielsetzung der Kommunisten wahrscheinlich lokale Verschiebung einer Division, da für Offensive Richtung Ibartal, vorherige Versammlung stärkerer Kräfte notwendig gewesen wäre. Abwehr nur durch Cetnik, nach Ibartal ein weiteres Russenbtl. als Sicherheitskoeffizient unter Schwächung der neu aufgebauten Drinaverteidigung verschoben."}})</ref> navedeno je da je ovo savezništvo, makar taktičko, još uvijek na snazi: {{izdvojeni citat|''General fon Gajtner obaveštava generalštabnog pukovnika Zelmajera o novoj situaciji u Srbiji'': <br /> Dana 17. 7. crvene snage otpočele su napad južno od Kuršumlije (južni deo Srbije) na četničke jedinice pod komandom majora Vajela. Četnici su bili prinuđeni da se povuku u pravcu severozapada. Cilj komunista je verovatno lokalno pomeranje jedne divizije, pošto bi za ofanzivu u pravcu Ibarske doline bilo potrebno prethodno prikupljanje jačih snaga. Odbrana počiva samo na četnicima, a upućen je još jedan bataljon Rusa kao koeficijent sigurnosti, uz slabljenje organizovane odbrane na Drini.}} U dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 26. jul 1944. godine, četničkim se jedinicama odaje priznanje za krupne usluge koje su u vrijeme [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Kehraus«]] učinili okupatoru defanzivnim dejstvima pri zadržavanju glavnine snagâ NOVJ: {{izdvojeni citat|''Srbija: Operacija »Kehraus«'' [Čistka]: <br /> Očigledno da je glavnina neprijateljskih snaga snažno potučena i kao takva povukla se preko srpsko-albanske demarkacione linije. Dodir sa neprijateljem održava se samo sa zaštitnicama. Operacija je time završena, naknadno čišćenje se produžava borbenim grupama koje učestvuju. Mada se u toku operacije nije uspelo u razbijanju glavnine neprijateljskih snaga, ipak je pošlo za rukom, naročito masovnom upotrebom četnika, da se osujeti namera neprijatelja da prodre u pravcu Ibra. U prostoru Sokobanje, pod pritiskom naših i četničkih snaga, delovi bandi prešli su, pod borbom sa jedinicama iz pripravnosti za zaštitu železnice, prugu Zaječar — Knjaževac u pravcu bugarske granice, dok je glavnina, uz velike gubitke u borbama sa četnicima, prodrla u prostor Aleksinca. Od 23. 7. četničke grupe su prodrle preko Save u Srem i tamo se od tog vremena nalaze u borbi sa komunistima. U ostalim delovima Srbije lokalna delatnost bandi, dok se u Banatu vrše neprekidne sabotaže u žetvi.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=204&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6289457—6289458.] <br /> ({{jez-njem|"SERBIEN: ”KEHRAUS” MASSE FD–KRAEFTE ANSCHEIN. STARK ANGESCHLAGEN, UEBER SERB–ALB. DEMARKATIONSLINIE AUSGEWICHEN. FD–BERUEHRUNG NUR NOCH MIT NACHHUTEN. UNTERNEHMEN DAMIT ABGESCHLOSSEN, NACHSAEUBERUNG DURCH BETEILIGTE KGRN. FORTGESETZT. WENN ES IM VERLAUF DES UNTERNEHMENS NICHT GELANG MASSE FD–KRAEFTE ZU SCHLAGEN, SO IST ES DOCH, INSBESOND. DURCH MASSENEINSATZ DER CETNIKS GELUNGEN, FD–ABSICHT, IN RICHTUNG IBAR VORZUSTOSSEN, ZU VEREITELN. UNTER DRUCK EIG. UND CETNIK KRAEFTE BANDEN RAUM SOKOBANJA MIT TLN. UNTER KAMPF MIT ALARMEINHEITEN BAHNLINIE ZAJEZAR KNJAZEVAC RICHTUNG BULGAR GRENZE UEBERSCHRITTEN, MIT MASSE UNTER VERLUSTREICHEN KAEMPFEN MIT CETNIKS BIS IN RAUM ALEKSINAC VORGEDRUNGEN. SEIT 23.7. CETNIKS–GRUPPEN UEBER SAVE NACH SYRMIEN VORGEDRUNGEN UND DORT SEITDEM IM KAMPF MIT KOMM. IM UEBRIGEN SERBIEN OERTL. BANDENTAETIGKEIT, BANAT ANHALTENDE ERNSTSABOTAGE.}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga (26. VII 1944)}} Nakon dva dana, poslat je iz Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Wehrmachta sljedeći dopis: {{izdvojeni citat|Srbija: <br /> Završni izvještaj [o operaciji] „Kehraus“: Uz približno 70 sopstvenih mrtvih iz svih borbenih grupa koje su učestvovale (uključujući četnike), izbrojano 363 mrtva neprijatelja, 464 zarobljenika i dezertera.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=247&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000242.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: <br /> Abschlussmeldung "Kehraus": Bei etwa 70 eig. Toten aller beteiligten Kgrn. (einschl. Cetniks) 363. gez. Fd.–Tote, 464 Gefangene und Überläufer.}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga (28. VII 1944)}} 27. jula 1944, centrali u Berlinu javljali su iz komande Grupe armija »F«: „Srbija: Glavnina snažno potučenih neprijateljskih snaga u operaciji »Keraus«, koja se povukla ka jugu, ponovo je, posle neuspelog pokušaja da se povuče u oblast Albanije, napadnuta od strane Borbene grupe »Dizener« i četnika u prostoru jugoistočno od [[Medveđa|Medveđe]]. Gubici neprijatelja u akciji »Keraus« na dan 24. i 25. 7.: 29 mrtvih, 302 zarobljena, 8 mitraljeza, 2 minobacača i preko 200 pušaka.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=210&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289463.] <br /> ({{jez-njem|3.) SERBIEN <br /> MASSE DER BEI ”KEHRAUS” STARK ANGESCHLAGENEN UND NACH S AUSGEWICHENEN FD.– KRAEFTE NACH MISSLUNGEN VERSUCH IN ALBAN. GEBIET AUSZUWEICHEN, IM RAUM SO MEDVEDJA DURCH. KGR. DIESENER UND CETNIKS ERNEUT ANGEGRIFFEN. FEINDVERLUSTE ”KEHRAUS” AM 24. U. 25.7.: 29 GEZ. TOTE, 302 GEFANGENE, 8 M. G., 2 GR. W. UEBER 200 GEWEHR.}})</ref> Sjutradan, sumirani su rezultati ove operacije: „U Srbiji operacija »Keraus« je postigla potpuni uspeh; neprijatelj je bio prinuđen da izmakne u pravcu juga. Pošlo nam je za rukom da prodorom u pravcu Ibarske doline osujetimo njegovu nameru.“<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/> Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka za 30. jul 1944, takođe upućen Vrhovnoj komandi njemačkog Wehrmachta, bilježi da jedinice JVuO nastavljaju davati doprinos naporima okupatora u slamanju ofanzive koju je NOVJ poduzela u južnoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Prilikom nastavljanja čišćenja u operaciji »Keraus«, dijelovi neprijateljskih snaga istočno od [[Lebane|Lebana]] prodrli su u pravcu sjevera. Glavnina je napadnuta u prostoru Lebana od strane Borbene grupe »Dizener« i četnikâ. 5. policijski puk (bez III bataljona) stupio je u akciju sa istoka. Borbene grupe 27. bugarske divizije (5 bataljona) ponovo će stupiti u akciju 31. 7. u cilju naknadnog čišćenja iz doline Toplice u pravcu juga. Neprijateljski gubici — 27. 29. 7. Kod Borbene grupe »Dizener« i četničke grupe »Vajel«: 117 izbrojanih mrtvih [neprijatelja], 604 zarobljenih; zaplijenjeno 9 mitraljeza, 5 automobila, 5 minobacača, 560 pušaka, 6 radio-uređaja, velike količine municije i [vojne] opreme svake vrste.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=221&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6289474—6289475.] <br /> ({{jez-njem|"3.) SERBIEN: <br /> BEI NACHSAEUBERUNG ”KEHRAUS” TLE. FD–KRAEFTE O LEBANE NACH N VORGEDRUNGEN. MASSE RAUM S LEBANE DURCH KGR. DIESENER UND CETNIKS ANGEGRIFFEN. POL. RGT. 5 OHNE ROEM 3. ) VN O ANGESETZT. <br /> KGR. 27. BULG. DIV. (5 BTLNE) ANTRITT 31. 7. ERNEUT ZUR NACHSAEUBERUNG AUS TOPLICA – TAL NACH S. FEINDVERLUSTE 27.<br /> 29.7.: BEI KGR. DIESENER UND CETNIK–GRUP[P]E WEYEL: 117 GEZ. TOTE, 604 GEFANGENE, 9 MG, 5 M PI, 5 GR W., 560 GEWEHRE, 6 FUNKGERAETE, GROSZE [sic!] MENGEN MUN. UND GERAET ALLER ART.}})</ref>}} Nakon što je krajem jula i početkom avgusta 1944. došlo do »naknadnog čišćenja«<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1028&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000886.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: <br /> Nachsäuberung "Kehraus" Fd.–Kräfte beiderseits Lebane gegen Bulgaren, die hohe Verluste an Waffen und Vermissten, nach N vorgedrungen. <br /> Absicht: Zerschlagen Fd.–Kräfte beiderseits Strasse Medvedja – Lebane mit Kgr. Diesener, Tln. Cetnikgruppe Weyel und 5 Btln. 27.bulg.Div."}})</ref> u ovoj operaciji, 6. VIII Vrhovna komanda Wehrmachta zaključuje: {{izdvojeni citat|Srbija: Protiv neprijateljskih raštrkanih grupa koje su prodrle prema istoku i na mnogim mestima prešle Ibar upućeni su delovi četničke grupe »Vajel« iz prostora Brus u pravcu planine Kopaonik. Operacija »Keraus« je završena.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=266&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289519.] <br /> ({{jez-njem|"3.) SERBIEN: GEGEN DIE AN MEHREREN STELLEN UEBER IBAR NACH O VORGEDRUNGENE FDL. SPLITTERGRUPPE TLE. CETNIKGRUPPE WEYEL AUS RAUM BRUS RICHTUNG KOPAONIK– GEBIRGE IM VORGEHEN. <br /> ”KEHRAUS” BEENDET.}})</ref>}} Komanda Jugoistoka obavještava 11. avgusta 1944. da se Rasinsko-toplička grupa korpusa JVuO, pod komandom potpukovnika Dragutina Keserovića, i formalno stavila pod komandu njemačkog Wehrmachta tokom [[Topličko-jablanička operacija 1944|Topličko-jablaničke operacije]]: {{izdvojeni citat|Situacija kod Borbene grupe Diesener mirna. Četnička grupa Keserovića se dobrovoljno stavila pod komandu Borbene grupe Diesener. Obnovljen napad na neprijateljske snage južno od Lebana uslijediće 13. VIII.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=288&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289541: Dnevni izvještaj komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 10. augusta 1944 (11. august 1944.).] <br /> ({{jez-njem|"C ) LAGE BEI KGR. DIESENER RUHIG. <br /> CETNIK–GRUPPE KESEROVIC FREIW. UNTER BEFEHL KGR. DIESENER GETRETEN. <br /> ERNEUTER ANGRIFF GEGEN FD– KRAEFTE S LEBANE LAEUFT AM 13.8. AN."}})</ref>|Izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Vermahta za 10. avgust 1944. godine}} Neposredna četničko-nemačka operativna saradnja ponovila se i prilikom nemačkih operacija [[Operacija "Trumpf"|"Trumpf"]] i [[Operacija "Halali"|"Hallali"]] u jablaničko-topličkoj oblasti protiv [[21. srpska divizija NOVJ|21]]. [[22. srpska divizija NOVJ|22]]. [[24. srpska divizija NOVJ|24]]. i [[25. srpska divizija NOVJ|25]]. divizije NOVJ tokom jula i avgusta 1944. {{izdvojeni citat|Ministar [[Nojbaher]] konstatuje da je premijer [[Milan Nedić|Nedić]] — ukazujući na neudovoljene zahteve za oružjem ponovno izrazio nameru da demisionira — verno služio nemačkim interesima. Slično je i s Mihailovićem, koji se do danas trudio da ne zauzme neprijateljsko držanje prema okupatoru. To isto Važi i za ostale vodeće Srbe, koji su se, pod parolom »Dajte nam oružje — onda pripadamo Vama«, lojalno držali.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_231.htm Zabeleška obaveštajne grupe nemačkih komandi na Jugoistoku od 30. avgusta 1944. sa savetovanja u štabu komande Jugoistoka o aktuelnim pitanjima saradnje sa Dražom Mihailovićem i razvoju celokupne situacije na području Jugoistoka]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=980&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000974—000978.] <br /> ({{jez-njem|"Hierzu stellt Minister Neubacher fest, dass Ministerpräsident Nedic – der unter Hinweis auf die unerfüllten Waffenwünsche erneut Rücktrittsabsichten geäussert habe – in gutem Glauben zur deutschen Sache handelte. Ähnlich verhält es sich bei DM, der sich bis heute bemüht habe, keine feindselige Haltung dem Okkupator gegenüber einzunehmen. Das gleiche gilt für die anderen führenden Serben, die sich unter dem Motto: "Gebt uns Waffen – dann gehören wir zu Euch!" loyal verhalten hätten."}})</ref>|Nemački obaveštajni izveštaj od 30. avgusta 1944.}} Ove tri operacije (»Kehraus«, »Trumpf« i »Halali«) poznate su u jugoslovenskoj vojnoj istoriografiji pod objedinjenim nazivom '''Topličko-jablanička operacija'''. Cilj antipartizanske koalicije bio je sprječavanje prodora Operativne grupe divizija NOVJ preko masiva [[Kopaonik]]a i njenog spajanja sa partizanima u Toplici i Jablanici. Budući da njemački okupator na tlu Srbije nije raspolagao frontovskim, već policijskim i teritorijalnim trupama, najznačajniju ulogu okupator je namijenio četnicima generala Mihailovića (4. grupa jurišnih korpusa JVuO, Rasinsko-toplička grupa korpusa, Južnomoravska grupa korpusa). Major Erich Weyel je za vrijeme izvođenja operacije boravio u štabu potpukovnika Račića. U okviru operacije bilo je angažovano između 10.000 i 14.000 četnika.<ref>Gaj Trifković, ''The Key to the Balkans: The Batlle for Serbia 1944.'', str. 537.</ref> Ovo predstavlja najveći broj do tada angažovanih srbijanskih četnika u nekom vojnom poduhvatu.<ref name="yuhistorija.com"/> === Desant na Drvar (1944) === {{main|Desant na Drvar}} Za [[Desant na Drvar]] (operacija »Rösselsprung«), preduzet maja i juna 1944, komanda [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]] je angažirala oko 16.000 njemačkih vojnika i tri hiljade [[Momčilo Đujić|Đujićevih]] četnika.<ref name="Pop izdaje">[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.]</ref> Četnici su bili dragoceni kao nemački informatori, pa su upravo oni doneli Nemcima tačan podatak o lokaciji Titovog štaba: {{izdvojeni citat|Prema četničkim podacima, Tito se nalazi u drvarskoj pećini, prema drugim izvorima u Oštrelju sjeverno od Drvara.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=459&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000455.] <br /> ({{jez-njem|"IIc: Tito nach Cetnikmeldg. in Höhle Drvarska Pecina bei Drvar, nach anderer Meldg. in Ostrelj N Drvar."}})</ref>|Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog korpusa]] za 10. mart 1944.}} U izvještaju 2. oklopnoj armiji iz [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], poslatom 19. maja 1944. godine, navedeno je da će četničke jedinice biti u potpunosti podređene njemačkom Wehrmachtu u ovoj operaciji: {{izdvojeni citat|''Telegram K-di 2. okl. armije'' Tiče se: »Reselšprunga« [...] 7) Ojačani 105. SS-izv. bat. sa potčinjenim 369. izv. bat. napada X-dana, nastupajući od Livna duž Livanjskog polja preko Bosanskog Grahova na Drvar, sprečava neprijateljske proboje prema jugoistoku i razbija neprijateljski komandni aparat. U Bosanskom Grahovu naši četnici, u Drvaru naši padobranci.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_63.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. maja 1944. Komandi 2. oklopne armije o izvršenim pripremama i zadacima potčinjenih jedinica za operaciju »Reselšprung«]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=724&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frames no. 000715—000716.] <br /> ({{jez-njem|"Fernschreiben An PzAOK 2 <br /> Betr. Rösselsprung <br /> 7.) Verstärkte SS–AA 105 mit unterstellter AA 369 stösst am X–Tag antretend von Livno entlang Livanskopolje über Bosn.Grahovo auf Drvar vor, verhindet feindl. Ausbruch nach Südosten und zerschlägt feindl. Führungsapparat. In Bosn.Grahovo eigene Cetniks, in Drvar eigene Fallschirmjäger."}})</ref>}} Komanda Druge oklopne armije je uzvratila XV brdskom armijskom korpusu dopisom od 21. maja 1944. iz kojeg se zaključuje da se četnici nalaze pod komandom majora Ernsta Benescha iz divizije [[Brandenburger]], kao i da se za njih počeo koristiti službeni naziv »[[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|Hrvatska borbena zajednica]]«: {{izdvojeni citat|1) Crveni komandni centar u Drvaru (po svoj prilici Vrhovni štab Tito, u Drvaru, na staroj stočnoj pijaci, Američka vojna misija Trninić Breg, u Prnjavoru Engleska vojna misija, preostala Ruska misija neotkrivena). Treba računati sa mesnim obezbeđenjem, pre svega na visovima severoistočno, istočno i zapadno od Drvara, u datom slučaju i na protivvazdušnu odbranu. Dalji podaci o neprijatelju postepeno se saopštavaju komandantu 500. padobranskog lov. bat. od strane Ic K-de 2 okl. armije i majora Beneša. 2) Operacija »Reselšprung« treba da ukloni crveni komandni centar oko Drvara. Komandovanje »Reselšprung«: XV brd. AK, istaknuto komandno mesto Bihać. Za operaciju »Reselšprung« nastupaju X-dana (spuštanje padobranskog lov. bat.) na Drvar: [...] d) Ojačana Borbena grupa 1. puka »Brandenburg« (bez 1. bat.) sa potčinjenom Hrvat. borbenom zajednicom, od Knina na Bosansko Grahovo, odatle u više borbenih grupa protiv linije Prekaja (14 km ji. od Drvara) — Drvar. Zadatak: Doček bandi i štabova koji se povlače prema jugu. Grupe nose maskirno odelo. 3) 500. SS-padobranski lov. bat., komandant šturmbanfirer Ribka, sa potčinjenom SS-padob. nast[avnom] četom (očekuje se konačno odobrenje [[Heinrich Himmler|rajhsfirera SS]]), 40 ljudi odreda »Beneš« i 6 ljudi kontraobaveštajne službe spuštaju se X-dana, u trenutku što je moguće ranije, u crveni komandni centar Drvar i uklanjaju munjevitim napadom naročito Vrhovni štab Tito, kao i ostale crvene komandne štabove i savezničke, odnosno ruske vojne misije.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_66.htm Naređenje Komande 2. oklopne armije od 21. maja 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa za dejstva u operaciji »Reselšprung«]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=698&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frame no. 000690.] <br /> ({{jez-njem|"1.) Rotes Führungszentrum in DRVAR (voraussichtlich Hauptstab TITO DRVAR am alten Viehmarkt, amerik.Mil.Missionen TRNIC BREG, in PRNJAVOR engl.Mil.Mission, Verbleib russ.Mission nicht geklärt). Mit örtlichen Sicherungen, vor allem auch auf den Höhen NO, O und W DRVAR, gegebenenfalls auch mit Flak, ist zu rechnen. Weitere Feindfeststellungen werden an Kdr. Fallschirmjäg.Btl.500 durch Pz.AOK.2 I c und Major BENESCH laufend übermittelt. <br /> 2.) Das rote Führungszentrum um DRVAR soll durch das Unternehmen "RÖSSELSPRUNG" ausgeschaltet werden. <br /> Führung "RÖSSELSPRUNG": XV.Geb.AK., vorgeschobener Gefechtsstand BIHAC. <br /> Zu "RÖSSELSPRUNG" treten am x–Tag (Absprungtag des Fallschirmjäg–Btl.) auf DRVAR an: <br /> d) Kampfgruppe verst. 1.Rgt.Brandenburg (ohne I.Btl.) mit unterstellten kroat. Kampfgemeinschaften von KNIN auf BOS.GRAHOVO, von dort in mehreren Kampfgruppen gegen Linie PREKAJA (14 SO DRVAR) – DRVAR. Auftrag: Auffangen von nach Süd ausweichenden Banden und Stäben. Gruppe trägt Tarnbekleidung. <br /> 3.) SS–Fallschirmjäg.Btl.500, Führer Sturmbannführer RYBKA mit unterstellter SS–Fallsch.Ausb.Komp. (endgültige Genehmigung Reichsführer SS steht noch aus), 40 Mann Abt. BENESCH und 6 Mann Abwehr landet am X–Tag zum frühest möglichen Zeitpunkt in roten Führungszentrum DRVAR und schaltet in blitzatrigem Zugriff insbesondere den Hauptstab TITO sowie weitere rote Führungsstäbe und allierte bzw. russ.Mil.Missionen aus."}})</ref>}} U izvještaju poslatom 12. juna 1944, oficiri 1. puka »Brandenburg« kritički su se osvrnuli na doprinos u borbi četničkih jedinicâ (i ovdje nazvanih »Hrvatska borbena zajednica« — ''Kroatische Kampfgemeinschaft (KKG'')) tokom operacije »Rösselsprung«. I pored toga, njemački oficiri, što je čest običaj tokom okupacije Jugoslavije, ističu vrijednost davanja pravovremenih i kvalitetnih informacija od strane pripadnika JVuO: {{izdvojeni citat|10.) Saradnja sa jedinicama K.K.G. neprestano nailazi na poteškoće usljed nedisciplinovanosti njihovog ljudstva, haotične unutrašnje političke situacije i problema sa snabdijevanjem hranom i — prije svega — municijom. Njihova velika brojnost nema nikakvog značaja prilikom ozbiljnih borbenih dejstava. Jedina korist koju je puk imao od prisustva ovih jedinicâ ogledala se u tome što je bio stalno obavještavan o kretanju neprijatelja i njegovoj približnoj jačini, čime mu je bilo omogućeno da pojača vlastite mjere sigurnosti. Stoga se prilikom planiranja ofanzivnih dejstava [puk] mora isključivo osloniti na sopstvene borbene snage.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=739&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frame no. 000731.] <br /> ({{jez-njem|"10.) Die Zusammenarbeit mit den K.K.G. stösst immer wieder auf Schwierigkeiten auf Grund der Undiszipliniertheit ihrer Angehörigen, Verwirrung der innerpolitischen Verhältnisse und in Fragen der Versorgung mit Verpflegung und vor allem mit Munition. Die hohe Zahl ihrer Kopfstärke hat keinerlei Bedeutung bei ernsthaften Kampfhandlungen. Den einzigen Nutzen, den das Regiment durch die Anwesenheit dieser Verbände hatte, bestand darin, daß das Regiment laufend über den Stand der Feindbewegungen und die ungefähre Stärke des Gegners orientiert war und die eigenen Sicherungen damit verdichten konnte. Beim Ansatz eigener Angriffs–Unternehmen darf deshalb nur mit eigener Gefechtsstärke gerechnet werden."}})</ref>}} Nemci su nakon operacije ocenili da četnici izviđačke zadatke izvršavaju besprijekorno, vođstvo im je dobro, ljudstvo naviklo na fizičke napore. Nemci zaključuju da su im četnici "neophodni su pri osiguranju komunikacija, posebno zbog pomanjkanja vlastitih trupa".<ref>NAW, T-314, Roll 566, 000048-9: Izvještaj obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa o rezultatima formiranja „Hrvatskih borbenih grupa“ (30. juni 1944).</ref> === Mihailovićeva ponuda Nemcima (1944) === {{Poseban članak|Ponuda Draže Mihailovića Adolfu Hitleru}} [[Datoteka:First Vrede sa četnicima.jpg|thumb|Nemački kapetan von Wrede i četnički komandanti kapetan [[Nikola Kalabić]], major [[Dragoslav Račić]] i kapetan [[Neško Nedić]], nakon potpisanog sporazuma o zajedničkoj borbi protiv partizana, u Topoli 11. avgusta 1944. (''nemački izvor'')<ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_536.jpg Wredeova zabeleška str.1]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_537.jpg Wredeova zabeleška str.2]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_538.jpg Wredeova zabeleška str.3]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_539.jpg Wredeova zabeleška str.4]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>]] Tokom jula i avgusta [[1944]]. intenzivirani su kontakti između predstavnika nemačke komande Jugoistoka [[Herman Nojbaher|Nojbahera]], predsednika vlade [[Milan Nedić|Nedića]] i predstavnika Mihailovića.<ref>[http://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B8%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%83_%D1%81_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_14.7.1944. Nemački izveštaj o razgovoru s četnicima od 14.7.1944]</ref> Njemačka strana je nakon sastanka između predstavnika Obavještajnog odjeljenja komandanta Jugoistoka i trojice visokih oficira JVuO, Mihailovićevih izaslanika ([[Dragoslav Račić]], [[Neško Nedić]] i [[Nikola Kalabić]]), održanom u Topoli 11. avgusta 1944, na osnovu ponude JVuO zaključila da se „političko zauzimanje stava Draže Mihailovića i njegovog pokreta potpuno izmenilo. Oni su spremni da u potpunosti sa nama sarađuju“. Mihailovićevi izaslanici su stavili do znanja da je za JVuO najvažnije objedinjavanje domaćih antikomunističkih snaga, opšta mobilizacija i „stvaranje jedne srpske nacionalne armije za uništenje komunizma u Srbiji“. Pošto je za ostvarenje tog cilja bila neophodna njemačka dozvola i naoružanje, JVuO je bila spremna da se obaveže na lojalnost i vjernost okupatoru.<ref name="yuhistorija.com"/> Rittmeister Fürst von Wrede citira riječi četničkih oficira sa sastanka: {{izdvojeni citat|»Srbi, koje vi niste poznavali, ipak se bore za vas. Mi se obavezujemo našom časnom oficirskom rečju da ćemo biti verni. Pokret Draže Mihailovića je spreman da dâ sve garancije koje Nemci budu zahtevali. '''Naše smrtno neprijateljstvo protiv komunizma je najbolja garancija naše vernosti'''. Nas ne interesuje budućnost, svejedno kako će se rat završiti, mi smo odlučili, ako tako mora biti, da viteški propadamo.«<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_227.htm Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 11. avgusta 1944. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića o uslovima za sastanak Draže Mihailovića sa Nojbaherom]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000502.] <br /> ({{jez-njem|"Die Serben, die Ihr nicht bekannt habt, aber kämpfen für Euch. Wir verpflichten uns mit unserem Offz.Ehrenwort, dass wir treu sein werden. Die DM—Bewegung ist bereit, sämtliche von den Deutschen verlangten Garantien zu geben. Unser Todfeindschaft gegen den Kommunismus ist die beste Garantie für unsere Treue. Die Zukunft interessiert uns nicht, gleichgültig wie der Krieg ausgehen mag, wir sind entschlossen, wenn es sein muss, ritterlich zugrunde zu gehen."}})</ref>}} Rittmeister Fürst Wrede je sumirao predloge predstavnika Draže Mihailovića na sledeći način: {{izdvojeni citat| 1. DM želi da razgovara sa opunomoćenikom [[Hitler|firera]] za jugoistočni prostor. 2. On teži okupljanju svih nacionalnih srpskih snaga. 3. Mobilizacija i naoružavanje svih za oružje sposobnih Srba za borbu protiv komunizma. Naoružavanje i vođstvo pod nemačkim Vermahtom. 4. DM moli da sam ostane u ilegali. 5. Pripadnici DM—pokreta ne treba da budu u nemačkim uniformama. 6) Mesto sastanka ne treba ni u kom slučaju da bude Beograd ili neki veći grad.<ref name="B0_11 1944">[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_11.8.1944. Nemački zapisnik sa pregovora sa četnicima 11.8.1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000502—000503.] <br /> ({{jez-njem|"1.) DM wünscht mit dem Bevollm. des Führers für den Südostraum zu sprechen. <br /> 2.) Er fordert Zusammenschluss aller nat. serb. Kräfte. <br /> 3.) Mobilisierung und Bewaffnung aller waffenfähigen nat. Serben zum Kampf gegen den Kommunismus. Ausrüstung und Führung durch die deutsche Wehrmacht. <br /> 4.) DM bittet selbst illegal bleiben zu können <br /> 5.) Die Angeh. der DM–Bewegung sollen nicht in dt. Uniform gekleidet werden. <br /> 6.) Ort der Zusammenkunft soll keinesfalls Belgrad oder eine grössere Stadt sein."}})</ref>}} O saradnji sa četnicima Draže Mihailovića u jednoj se njemačkoj preporuci s početka avgusta 1944. navodi: {{izdvojeni citat| ''Saradnja sa četničkim bandama'' Komandantu Jugoistoka upućen je dopis Ob. od./oficir Abvera str. pov. br. 6161/44, u vidu naređenja, o isporuci oružja i municije četničkim bandama i o saradnji između nemačkih operativnih jedinica i pojedinih lojalnih četničkih bandi u cilju zajedničke borbe protiv komunističkog neprijatelja. Postavljanjem oficira za vezu u četničkim bandama treba njihovo držanje stalno nadzirati.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1035&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000893.] ({{jez-njem|"Zusammenarbeit mit Cetnik—Banden. An den Mil.Befh. Südost ergeht mit Ic/AO Nr. 6161/44 g. Kdos. v. 2.8.44 ein Befehlschreiben über die Belieferung der Cetnikbanden mit Waffen und Munition und über die Zusammenarbeit zwischen deutschen Verbänden und einzelnen lojal erscheinen den Cetnik—Banden für Zwecke des gemeinsamen Kampfes gegen den kommunistischen Feind. Durch Abstellung von Verbindungsoffzen.zu den Cetnik—Banden ist deren Verhalten laufend zu überwachen."}})</ref>}} U večernjem izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 16. avgusta 1944, prenosi se vijest da je general Draža Mihailović, u koordinaciji sa predsjednikom srpske vlade generalom Milanom Nedićem, pred okupacione vlasti iznio ponudu o »potpunom potčinjavanju četničkih jedinica«: {{izdvojeni citat| Srbija: Sporazumno sa Nedićem, Draža Mihailović je ponudio nemačkom komandovanju potpuno potčinjavanje četničkih jedinica. Pored postojanja problema davanja talaca, unutrašnjih srpskih suprotnosti i ponude za lični dogovor Draže Mihailovića sa specijalnim opunomoćenikom Ministarstva inostranih poslova, sada postoji samo zahtev za oružje za zajedničku borbu. Srpska vlada je jednovremeno zamolila prijem kod komandanta Jugoistoka i verovatno će tom prilikom biti iznesena i namera o njenoj ostavci.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1090&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000948.] <br /> ({{jez-njem|"In Übereinstimmung mit Nedic hat DM dtsch. Führung volle Unterstellung der Cetnik Verbände angeboten. Bei Geiselgestellung, Einstellung alle Innerserbischen Gegensätze und Angebot persönlicher Aussprache DM mit Sonderbevollm.Ausw.Amtes liegt allein Waffenforderung für den gemeinsamen Kampf vor. Serbische Regierung hat zugleich um Empfang bei Mil.Befh. Südost ersucht und wird dabei voraussichtl. Rücktrittsabsicht vortragen."}})</ref>}} Povodom Mihailovićevog predloga, 17. i 18. avgusta je održan sastanak na najvišem nivou u nemačkoj komandi Jugoistoka. Tu su još jednom sumirani Dražini predlozi: {{izdvojeni citat| a) Bezuslovno obećanje, da nijedan nemački vojnik neće biti napadnut od četnika. Davanje talaca. b) Zajednička borba isključivo protiv komunista u cilju uspostavljanja mira i reda. Nemci i četnici ne moraju biti neprijatelji. c) Neprijatelj br. 1 su komunisti i svi oni koji ih podržavaju ili ne sadejstvuju u borbi protiv komunista. d) Draža Mihajlović moli da ga se privuče organizovanju Srpskog dobrovoljačkog korpusa i organizovanju Dobrovoljačkog korpusa. e) Bilo kakva veza s partizanima je nemoguća. f) Draža Mihailović moli da se stvori prijateljskije raspoloženje, da bi se oslobodilo četnike, koji su uhapšeni u Srbiji, bez posredovanja četnika. g) U slučaju invazije nema borbe protiv Nemaca. Borba protiv komunista će se produžiti. Četnici hoće da spreče vezu partizana s invazionim trupama. h) Draža Mihajlović nema veze s Englezima. On i ne želi više da je ima, odgovarajući engleskom držanju prema srpskom narodu.<ref name="ReferenceB">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVICA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=581&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000576—000577.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Das Verhandlungsangebot des DM sieht folgende wesentlichen Punkte vor: <br /> a) Unbedingtes Versprechen, kein deutscher Soldat werde von Cetniken überfällen. Geiselgestellung. <br /> b) Gemeinsamer Kampf ausschliesslich gegen Kommunisten zur Herstellung von Ruhe und Ordnung. Deutsche und Cetniken brauchen nicht Feinde zu sein. <br /> c) Feind Nr. 1 sind Kommunisten und alle, die sie unterstützen oder im Kampfe gegen Kommunisten nicht mitwirken. <br /> d) DM bittet, ihn zu Ausbau des SFK und Aufbau Freikorps heranzuziehen. <br /> e) Irgendeine Verbindung mit Partisanen ist unmöglich. <br /> f) DM bittet zur Hebung freundschaftlicher Stimmung um Freilassung der in Serbien verhafteten Cetniken ohne Vermittlung der Cetniken. <br /> g) Im Invasionsfall kein Kampf gegen Deutsche. Kampf gegen Kommunisten wird weitergeführt. Verbindung der Partisanen zu Invasionstruppen wollen Cetniken verhindern. <br /> h) DM ohne Verbindung zu Engländern. Er will auch keine mehr haben, entsprechend engl. Verhalten gegen serb. Volk."}})</ref>}} Jedan iskaz<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=585&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000580.] ({{jez-njem|"Durchführung der Zusammenarbeit mit dem Cetnik–Banden, Ausbildung und Führung im Kampf wird den in erster Linie hierfür zuständigen Sicherheitsdienst und SD übertragen. Dieser ist allein für die politische Kampfführung vorgesehen, hat die engsten Verbindungen zu den Cetniks und führt in einem Raume, der als eine Art Heeresgebiet Domäne des Sicherheitsdienstes und des SD ist."}})</ref> sa ovog sastanka ubjedljivo svjedoči o uspostavljenim tijesnim vezama između [[Sicherheitsdienst|njemačkih obavještajnih struktura]] i četničke Vrhovne komande: {{izdvojeni citat|Sprovođenje sadejstva s četničkim bandama, obuka i komandovanje u borbi biće preneti Službi obezbeđenja i SD koji su u prvom redu nadležni za ovo. Ta je služba isključivo predviđena za političko vođenje rata, '''ima najuže veze s četnicima''' i komanduje na jednom određenom području, koje je, kao neka vrsta vojnog područja, domen Službe obezbeđenja i SD.<ref name="ReferenceB">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVICA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ]</ref>|Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 18. avgusta 1944. povodom ponude Draže Mihailovića za saradnju u borbi protiv NOVJ}} U izvještaju poslatom 20. avgusta 1944. godine iz Operativnog odjeljenja [[Beograd]] [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], navodi se da je za prijem kod vođe [[Treći Reich|Reich]]a [[Adolf Hitler|Adolfa Hitlera]] pripremljen zajednički referat feldmaršala [[Maximilian von Weichs|Maximiliana von Weichsa]], komandanta Jugoistoka i specijalnog opunomoćenika Ministarstva inostranih poslova na Jugoistoku [[Hermann Neubacher|Hermanna Neubachera]], na temu ''saradnje sa Dražom Mihailovićem i buduće politike u Srbiji'', kao i da je sa ovim upoznat feldmaršal [[Wilhelm Keitel]].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1114&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frames no. 000971—000972.]</ref> Tog je dana sačinjena i službena bilješka u kojoj je sadržan sljedeći prijedlog: {{izdvojeni citat|Po predmetu ponude Nedić — Draža Mihailović, ministar Nojbaher predlaže da se organizacija četničkih jedinica prenese u nadležnost Višeg SS i policijskog vođe u Srbiji. Načelnik štaba komandanta Jugoistoka se saglasio s ovim predlogom.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1114&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000972.] <br /> ({{jez-njem|"In der Angelegenheit Angebot Nedic – DM schlagt Minister Neubacher vor, die Organisation der Cetnik–Verbände dem Höh.SS–Pol.Führer in Serbien zu übertragen. Chef des Gen.Stabes–O.B.Südost ist mit diesem Vorschlag einverstanden."}})</ref>}} Sâm Neubacher je 20. avgusta uputio opširan izvještaj ministru vanjskih poslova Velikonjemačkog Reicha [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]], u kojem je urgirao za prihvatanje ponude Nedić—Mihailović, navodeći da je Nedić garantirao da će se „pokret DM uzdržati od svake neprijateljske radnje protiv Nemaca i da ni u slučaju povlačenja Nemaca iz Srbije neće na Nemce biti ispaljen nijedan metak“. O odnosu Mihailovića i JVuO prema okupatoru od trenutka kada ga je Hitler imenovao ''Specijalnim izaslanikom Ministarstva vanjskih djela za Jugoistok'', Hermann Neubacher piše: {{izdvojeni citat|U pogledu Draže Mihailovića, upućujem na svoje mnogobrojne ranije telegrame. Svoje dosledno antikomunističko držanje dokazao je nedvosmisleno, uprkos najvećem pritisku od strane Engleza, odrekavši se njihove pomoći u naoružanju dok su Englezi istovremeno, preteći naoružavali Tita. Iskustva poslednjih 12 meseci u pogledu njegovog držanja prema nemačkim oružanim snagama, dosadašnje zajedničke borbe na antikomunističkom frontu i dosadašnja ozbiljna ugroženost srpske nacije, koju on priznaje u punom opsegu, smatram dovoljnim osnovom za to da će D. M. održati reč koju nam je dao ako u ovom odlučujućem trenutku budemo pružili preko Nedića odlučujuću pomoć. Spreman sam, posle jednog ličnog razgovora sa D. M., da preuzmem odgovornost za to da nas taj čovek neće napasti s leđa i da će on sam učiniti bezopasnim one elemente svoga pokreta koji su nepouzdani u pogledu nas.<ref>AVII, Mikroteka, NAV, N—T—312, rol. 780, f. 371746.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]</ref>}} Nakon [[Sporazum Nedića i Mihailovića 1944.|sastanka Draže Mihailovića i Milana Nedića]], ugovorenog 13. avgusta 1944. između majora [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]] i [[Dragomir Jovanović|Dragog Jovanovića]] i održanog iste večeri u selu [[Ražani]] kod [[Kosjerić]]a,<ref>Радосав Р. Туцовић, Полицијски репресивни апарат нацистичке Немачке и његови домаћи инструменти: Анализа делатности Драгомира Јовановића и Аугуста Мајснера у окупираној Србији (1941–1944). Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, 2021, стр. 291—292.</ref> stvoreni su uslovi da se sve srpske nacionalističke oružane formacije ''de facto'' stave pod zajedničku komandu. Najviše vojne instance u [[Berlin]]u obavještavaju 25. avgusta 1944. Ministarstvo vanjskih poslova Trećeg Reicha da njihov specijalni izaslanik Neubacher u ujedinjenju „najboljih nacionalnih snaga Jugoistoka“ vidi posljednju šansu da se „nacionalno srpstvo u srcu Balkana suprotstavi boljševicima“, tj. partizanima: {{izdvojeni citat|Srpske nacionalne jedinice su pod Nedićevom komandom, koga priznaje pokret Draže Mihajlovića, spremne za odlučnu borbu protiv komunizma. [...] d) Specijalni opunomoćenik sa punom odgovornošću veruje u Nedićevu lojalnost i u toj prilici vidi poslednju mogućnost da se nacionalno srpstvo suprotstavi boljševicima, e) Davanje odlučujuće pomoći Nediću, specijalni opunomoćenik je uslovio time da se posle ličnog dogovora sa D. Mihajlovićem preuzme odgovornost da ovaj neće udariti Nemcima u leđa. f) Na osnovu Firerovog naređenja od 29. 10. 43. o potrebi borbenog jedinstva protiv komunizma na Jugoistoku, specijalni opunomoćenik zamolio je opštu punomoć za političku mobilizaciju nacionalnog srpstva i istovremeno zatražio od vojnog rukovodstva da se bezodložno da pomoć u naoružanju. [...] Specijalni opunomoćenik zaključuje na osnovu informacije sa grčkog, albanskog i srpskog prostora da je moguća preorijentacija engleske partizanske politike... Zbog toga bi mogao pokret Draže Mihajlovića, koji se danas nudi Nemcima, ponovo da se orijentiše na Engleze. Ovo zahteva vezivanje Draže Mihajlovića i najboljih nacionalnih snaga Jugoistoka na Nemačku, pre no što se Engleska na tom prostoru suprostavi sovjetskom napredovanju sredstvima građanskog rata. Ovo vezivanje je u ovom trenutku najveće izloženosti ovih snaga moguće pa izgleda da je opravdano preuzeti i rizik koji iz toga proizilazi.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_230.htm Obaveštenje generalštaba Vrhovne komande Vermahta od 25. avgusta 1944. ministarstvu inostranih poslova o razgovorima Milana Nedića sa komandantom Jugoistoka o saradnji Draže Mihailovića sa Nemcima u borbi protiv NOVJ]</ref>}} Specijalni nemački izaslanik Hermann Neubacher je ocenio da obećanja Draže Mihajlovića u pogledu lojalnog držanja treba uzeti ozbiljno, pošto je dokazao on "da je toliki antikomunista, da je '''usprkos engleskim ponudama dao prednost prosjačenju kod okupatora''' pred slogom s crvenom stranom".<ref name="ReferenceB"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=575&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000570.] <br /> ({{jez-njem|"D.M. habe zweifellos bewiesen, dass er <br /> 1. Burgfrieden mit Besatzungsmacht halten will und <br /> 2. So sehr Antikommunist ist, dass er trotz Angeboten von englischer Seite einen Bettelgang beim Okkupator der Einigung mit der roten Seite vorgezegen hat. <br /> Zusicherungen D.M.'s auf loyale Einstellung sind ernst zu nehmen, da D.M. in antikommunistischer Frage stets konsequente Haltung eingenommen hat."}})</ref> Ovi pregovori završili su formulisanjem inicijative za formiranje srpske armije od 50.000 ljudi za borbu protiv komunizma kojom bi rukovodio [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]], a koju bi opremila nacistička Nemačka. Pored toga, Hitleru su specijalni izaslanik Neubacher i feldmaršal von Weichs prezentirali situaciju u Srbiji: „Četnici su u Srbiji od marta do avgusta 1944. izgubili u borbama sa komunistima oko 5.000 boraca, a prema nemačkoj okupacionoj sili u poslednje vreme nisu više neprijateljski raspoloženi. Oko 10.000 četnika bore se zajedno sa nemačkim trupama u južnoj Srbiji i to pod komandom nemačkog majora Vajela“.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref> Uz naglasak da će dato oružje „jednom kasnijom prilikom biti upravljeno protiv Nemaca“, vođa [[Treći Reich|Velikonjemačkog Reicha]] je odbacio ovu inicijativu, formulisavši konačnu svoju odluku na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Zaključujući, Führer je ustanovio, da on a) nema ništa protiv “malih taktičkih manevara“ s pokretom DM, b) da zatraženo formiranje armije, koja bi bila jačine 50.000 ljudi, nikako ne bi moglo doći u obzir.<ref name="znaci.org">[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm Službena beleška sa referisanja Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22.8.1944]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=814&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000811.] <br /> ({{jez-njem|"Abschliessend, stellte der Führer fest, daß er <br /> a) gegen "kleine taktische Manöver" mit der DM–Bewegung keine Bedenke habe, <br /> b) daß die Aufstellung der gefordeten 50 000 Mann starken Armee auf keinen Fall in Frage kommen könne."}})</ref>|Službena beleška sa referisanja komandanta Jugoistoka Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22. avgusta 1944. godine}} Ipak, u skladu sa idejom o formiranju srpskog korpusa pod komandom [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]] koji bi se borio na strani Nemaca, [[6. septembra]] [[1944]]. [[Srpska državna straža]] i [[Srpska granična straža]] (ukupno oko 13.000 ljudi) stavljene su pod komandu Mihailovićevog komandanta Srbije generala [[Miroslav Trifunović|Trifunovića]]. Potom su jedinice [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]] i [[Srpska granična straža|Srpske granične straže]] 6. oktobra [[1944]]. sabrane su u Jagodini gde je od njih formiran [[Srpski udarni korpus]] sa tri divizije, koji je brojao oko 6.800 ljudi. Komanda Srpske straže i Granične straže predana je naredbom generala Felbera generalu [[Miodrag Damjanović|Miodragu Damjanoviću]], šefu Nedićevog kabineta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=875&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000871.] <br /> ({{jez-njem|"An den Präsidenten den serbischen Ministerrates Herrn Generaloberst Nedić. Herr Ministerpräsident! <br /> Ich bin damit einverstanden, dass der Generalmajor Damjanović mit der Führung der serbischen bewaffneten Verbände mit Ausnahme des SFK betraut wird. Dieses Korps muss meiner Auffassung noch in den bewährten Händen des General Mušićki [sic] bleiben. Mit dem Ausdruck meiner vorzüglichen Hochachtung."}})</ref> Damjanović je bio i glavni Mihailovićev pouzdanik u Nedićevoj upravi, te su se on i komandanti Straže odmah stavili pod Mihailovićevu komandu. Ove jedinice, preimenovane u Srpski udarni korpus Jugoslovenske vojske u otadžbini, pridružile su se tako drugim četnicima u povlačenju prema Sandžaku. Njihovo je savezništvo ipak bilo nesigurno i ubrzo će se raspasti.<ref>[https://znaci.org/00001/40_74.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNICI SE POVLAČE IZ SRBIJE]</ref> === Bitka za Srbiju (1944) === {{Poseban članak|Bitka za Srbiju 1944.}} [[Datoteka:Četnici i Nemci u Srbiji 1944.jpg|minijatura|Grupa nemačkih vojnika i četnika Draže Mihailovića u vreme proboja u Srbiju 2. proleterske i 5. krajiške divizije NOVJ.]] U povjerljivom izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 26. avgusta 1944. godine, analizirano je stanje na [[Balkansko poluostrvo|Balkanu]] nakon objave rata Trećem Reichu od strane [[Bugarska|Bugarske]] te proglašenja neutralnosti [[Rumunija|Rumunjske]] (i jedna i druga su do tada bile potpisnicama [[Trojni pakt|Trojnog pakta]]), neposredno po ulasku jedinica [[Crvena armija|Crvene armije]] na teritorij dvije države. Oficiri Wehrmachta anticipiraju držanje četnika Draže Mihailovića u novonastaloj, kompliciranoj situaciji: {{izdvojeni citat|Ustanički pokreti na području Balkana – izuzev pokreta Draže Mihailovića – dobit će pojačan zamah, tako da ubrzo treba očekivati prekid svih vlastitih veza s cijelim južnim Balkanom. '''Pokret Draže Mihailovića predstavlja jedinu antiboljševičku organizaciju koja, uz odgovarajuću potporu, može biti dugoročno korisna našim interesima u borbi protiv boljševizma'''.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=874&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000870—000871.] ({{jez-njem|"Darüber hinaus werden die Aufstandsbewegungen im Balkan–Raum – abgesehen von der DM–Bewegung – verstärkten Auftrieb erhalten, so dass in Kürze mit einer Unterbrechung sämtlicher eigenen Verbindungen nach gesamtem Süd–Balkan gerechnet werden muss. Die DM–Bewegung stellt bei entsprechender Unterstüzung die einzige antibolschewistische Organisation dar, die im Kampf gegen den Bolschewismus auf längere Sicht unseren Interessen nutzbar gemacht werden kann."}})</ref>}} [[Bitka za Srbiju 1944.]] je bila zajednički saveznički poduhvat sa ciljem ovladavanja središnjim komunikacijskim prostorom nemačkih snaga na Balkanu. Dejstva na tlu izvršavala je [[NOVJ]], a [[Saveznici]] su obezbeđivali borbeno sadejstvo, snabdevanje i pomoć iz vazduha. Četnici su se u ovim borbama našli direktno na strani [[Wehrmacht]]a. U to vreme, Saveznici su već promenili odnos prema [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevim]] snagama, a njihov prioritet u Jugoslaviji postalo je jačanje snaga [[NOVJ]] u Srbiji.<ref>{{Cite web |title=Ficroj Meklejn: RAT NA BALKANU, glava 11 - NOVI DOGOVOR |url=http://www.znaci.org/00001/1_11.htm |access-date=2023-08-14 |archive-date=2023-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230902100016/https://www.znaci.org/00001/1_11.htm }}</ref> Vrhovni štab NOVJ nameravao je da partizanske snage u Srbiji pomogne prodorom jačih snaga iz [[Bosna|Bosne]] i [[Crna Gora|Crne Gore]]. Nemačka komanda, kao i Mihailović, bili su rešeni da to spreče. Ključnu fazu bitke za Srbiju predstavlja [[Durmitorska operacija|operacija »Rübezahl«]]. Njemačka Komanda Jugoistoka prikupila je za ovu operaciju sljedeće raspoložive snage: {{izdvojeni citat|''Predmet'': Planiranje »Ribecal«,  1.) Snage koje učestvuju: a) Južna grupa: glavni deo 1. brd. div., albanska milicija i delovi SS-divizije »Skenderbeg«, b) Bor[bena] grupa »Jugozapad«: 2 ojačana bataljona 181. peš. divizije sa III/13. SS-puka, c) S[evero] z[apadna] grupa: 2. puk Brandenburg (bez 1 bat.), 3/12. tenk. bat. z. b. V., CDK i četnici (Drinski korpus), d) S[everna] grupa: 14. SS-puk (bez III), e) I[stočna] grupa: Viša k-da III/363. puka, 696. bat. feldžandarmerije, delovi 297. izv. bat., 2/201. brig. jur. topova, f) Grupa »Krempler«, g) Padobranski lov. bat. »Brandenburg«<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=491&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000486.] <br /> ({{jez-njem|"Betr.: Plannung "Rübezahl". <br /> 1.) Beteiligte Kräfte: <br /> a) Südgruppe: Masse 1. Geb. Div., alban. Milizen und Tle. SS–Div. Skanderbeg. <br /> b) Kgr. Südwest: 2 verst. Btlne. 181 J.D. mit III./SS–13 <br /> c) NW–Gruppe: 2. Rgt. Brandenburg (o. 1 Btln.) 3./Pz. Abt. z.b.V. 12, MFK, und Cetniks (Drina–Korps). <br /> d) N–Gruppe: SS–Rgt. 14 (ohne III.). <br /> e) O–Gruppe: Höh. Kdo. mit III./363, Feld Gend.Abt. 696, Tle. A.A. 297, 2./Stu. Gesch.Brig 201. <br /> f) Gruppe Krempler. <br /> g) Fallschirm–Jg.Btl. Brandenburg."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_108.htm Izveštaj Komandanta Jugoistoka od 12. avgusta 1944. Vrhovnoj Komandi Vermahta o sastavu borbenih grupa i njihovim pravcima napada u operaciji »Ribecal«], Zbornik NOR-a, tom XII, knjiga 4, dokument br. 108.</ref>}} [[NOVJ]] je nastojala da koncentriše snage na levoj strani [[Lim (reka)|Lima]] za proboj u [[Srbija|Srbiju]]. Nemačka [[Komanda Jugoistoka (Nemačka)|Komanda Jugoistoka]] je rešila da brani [[Srbija|Srbiju]] aktivnim dejstvima - sprečavanjem pokreta jedinica [[NOVJ]] kroz [[Bosna|Bosnu]] prema zapadu, kao i nizom krupnih i ambicioznih operacija u [[Sandžak]]u i istočnoj [[Bosna|Bosni]] sračunatih na razbijanje koncentracija [[NOVJ]] i njihovo onesposobljavanje za ofanzivna dejstva. Snage [[JVuO]] sa velikim entuzijazmom učestvovale su u ovim operacijama, kao i u onim koje je organizovao nemački komandant [[Srbija|Srbije]] protiv lokalnih partizana i povremenih prodora. Vrhunac ovog sadejstva nastupio je u avgustu [[1944]],<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[Službena beleška oficira Abvera Komande Jugoistoka od 22. avgusta 1944. sa referisanja komandanta Jugoistoka Adolfu Hitleru, http://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230814062743/https://znaci.org/00001/4_12_4_112.htm |date=2023-08-14 }}] Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 112</ref> kada su se odvijala najintenzivnija i najmasovnija dejstva. U izvještaju Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. godine upućenom Vojnoupravnom komandantu Jugoistoka, konstatuje se ozbiljna političko-bezbjednosna kriza uzrokovana uspješnim partizanskim manevrom, tj. prodorom u Srbiju: {{izdvojeni citat|Započeo je očekivani veliki Titov napad na Srbiju. Dok su u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]], na [[Drina|Drini]], pripremljene jedinice bile tako desetkovane našim akcijama da mu tamo samo slabe snage stoje na raspolaganju, dotle je jačim delovima Titovih jedinica, koje su bile u centralnom delu [[Crna Gora|Crne Gore]], oko 3 divizije, pošlo za rukom da upadnu u [[Južna Srbija|južnu Srbiju]] i da pređu dolinu [[Ibar|Ibra]]. One sada u rejonu između Ibra i [[Južna Morava|Južne Morave]], po sjedinjavanju sa tamošnje 3 srpske crvene divizije, ugrožavaju obe glavne saobraćajne arterije prema jugu. Slobodu pokreta ovih, oko 10.000 ljudi jakih i dobro naoružanih, združenih jedinica uspeli smo, istina u teškim borbama i uz mnogo gubitaka, pomoću nemačkih, bugarskih i srpskih snaga (četnici i [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]]) da suzimo; ipak, one su preslabe da bi, s obzirom na otkazivanje bugarskih jedinica, izborile odlučujuće uspehe.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_109.htm Izveštaj Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. komandantu Jugoistoka o vojno-političkoj i privrednoj situaciji u Srbiji]</ref>}} Koliki su značaj najviši okupacioni dužnosnici u Jugoslaviji pridavali upotrebi četničkih jedinicâ u borbi protiv snaga NOVJ, može se zaključiti i na osnovu jedne naredbe od 26. avgusta 1944. godine, koju potpisuje feldmaršal [[Maximilian von Weichs]]: {{izdvojeni citat| ''Naređenje komandanta Jugoistoka'' Suštinski zadatak [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]] i Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od sada pa nadalje jeste dovesti i držati sve četničke jedinice u Srbiji i Crnoj Gori u borbenom dodiru s crvenim snagama, kako im ne bi bilo dopušteno preuzimanje vlastite inicijative, koja bi zbog cjelokupne situacije mogla biti uperena i protiv Njemačke. Odbijanje borbe protiv komunista mora se odmah prijaviti kao prijeteći simptom.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=13&rec=311&roll=191 NARA, T311, Roll 191, frame no. 000007.] <br /> ({{jez-njem|"Befehle OB.Südost <br /> Eine wesentl. Aufgabe Pz.AOk 2 und Mil.Befh.Südost ist ab sofort sämtl. in Serbien und Montenegro stehenden Cetnikverbände in Gefechtsberührung mit roten Kräften zu bringen und zu halten, um sie nicht zu einer eigenen Initiative die in Auswirkung der Gesamtlage auch gegen Deutschland gerichtet sein könnte gelangen zu lassen. Weigerung, dem Kampf gegen den Komm. aufzunehmen, ist als bedrohliches Symptom sofort zu melden."}})</ref>}} Uoči bitke sa partizanima, nemački Wehrmacht je snabdeo četnike svim raspoloživim zalihama italijanskog pešadijskog oružja i municije: {{izdvojeni citat|U nadovezi na dogovor od 15. 8. saopštava se, da se za izdavanje četničkim jedinicama mogu staviti na raspolaganje, u najboljem slučaju, sledeća oružja: 7.000 pušaka 6,5 mm (ital.) sa po 100 metaka, <br /> 50 teš. mitraljeza 8 mm (ital.) sa po 13.000 metaka, <br /> 42 laka bacača 4,5 mm (ital.) sa po 250 metaka. Upozorava se na to, da je time iscrpljena celokupna zaliha italijanske pešadijske municije u domenu Komandanta Jugoistoka i da se nove pošiljke mogu očekivati tek od oktobra 1944. godine i to u ograničenom obimu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=587&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000582.] <br /> ({{jez-njem|"Im Nachgang zur Besprechung vom 15.8. wird mitgeteilt, dass für Ausgabe an Cetnik–Einheiten äusserstenfalls folgende Waffen zur Verfügung gestellt werden können: <br /> 7 000 Gewehre 6,5 mm (i) mit je 100 Schuss, <br /> 50 s.M.G. 8 mm (i) mit je 13 000 Schuss, <br /> 42 le.Gr.W. 4,5 cm (i) mit je 250 Schuss. <br /> Es wird darauf aufmerksam gemacht, dass damit der gesamte Bestand an ital. Inf. Munition im Bereich O.B.Südost erschöpft ist und Neulieferung in beschränktem Maße erst ab Oktober 44 erwartet werden darf."}})</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/4_14_4_228.htm Obaveštenje operativnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 16. avgusta 1944. obaveštajnom odeljenju o odobrenim količinama oružja i municije četničkim jedinicama]</ref>|Obaveštenje komande Jugoistoka o odobravanju oružja i municije četnicima (16. avgust 1944.)}} U nacrtu jednog izvještaja, sastavljenog od strane oficirâ Armijske grupe »F« u ljeto 1944. godine, sumira se iskustvo njemačkih okupacionih organa sa Mihailovićevim četnicima u [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupiranoj Jugoslaviji]]: {{izdvojeni citat|Dosadašnje držanje D.M.-a ima sljedeće karakteristike: a) Aktivna borba protiv komunista u Srbiji, Crnoj Gori i Hrvatskoj, s tim što je ova borba zbog brojčane, a naročito materijalno-tehničke nadmoći komunista, uvijek rizična za snage D.M.-a, b) Neispunjavanje od Saveznika postavljenih specijalnih zadataka, c) Lokalna, ponekad vrlo aktivna saradnja sa njemačkim trupama, obavještajnim i ostalim okupacionim organima, d) Potpuna spremnost za izvršavanje taktičkih instrukcija izdatih od strane njemačkih oficira za vezu, e) Stalno ponavljanje zahtjeva za municijom i oružjem radi borbe protiv komunista, kao nagrada za dokazanu lojalnost.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=970&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000960.] <br /> ({{jez-njem|"Das bisherige Verhalten der DM–Bewegung ist gekennzeichnet: <br /> a) durch eine aktive Kampfführung gegen den kommunistischen Feind in Serbien, Kroatien und Montenegro, die bei zahlenmässiger und vor allem waffentechnischer Überlegenheit der kommunistischen Banden in jedem Falle mit einem besonderen Risiko für die DM–Kräfte verbunden ist, <br /> b) durch die Nichtausführung der von den Allierten generell und im Form von Spezialaufgaben gegebenen Sabotageaufträge, <br /> c) durch eine örtliche, z.Zt. sehr rege Zusammenarbeit der DM–Cetniks mit der deutschen Sicherungstruppe, den Abwehrorganen und den für Ausnutzung des Landes eingesetzten deutschen Dienststellen bezw. deren Organisationen, <br /> d) durch eine absolute Bereitwilligkeit, sich den taktischen Weisungen der deutschen Verbindungsoffiziere zu unterwerfen, <br /> e) durch die wiederholten Versuche, für bewiesene Loyalität Munition und Waffen zum Kampf gegen den kommunistischen Feind zu erhalten."}})</ref>}} Kada su partizani konačno uspeli da se probiju u Srbiju i krenu ka Beogradu, nastupila je panika u redovima okupatora i kvislinga/kolaboracionista: {{izdvojeni citat|Titovi partizani upali su u septembru 1944. u Srbiju i to na više mesta. Zapadni deo Srbije bio je potpuno nezaštićen. Tamo je bio stacioniran samo mali broj nemačkih policijskih jedinica, koje su, zajedno sa četnicima, tu i tamo još vodile borbe. Sa svih strana neprijatelj je krenuo ka Beogradu. U gradu je vladao mir. '''Mi smo sedeli u Beogradu ne na buretu baruta, nego smo se nalazili u njemu'''.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 164–165.</ref>|[[Hermann Neubacher]], “Sonderauftrag Südost”}} U izveštaju od 18. septembra 1944, komandant Jugoistoka feldmaršal Maximilian von Weichs jasno sagledava težinu situacije u kojoj su se našle okupacione snage u Srbiji usljed nezadržive partizanske ofanzive. Von Weichs smatra da se njemačkom vođstvu poput imperativa nameće nastavak saradnje sa Mihailovićevim četnicima: {{izdvojeni citat|Loša situacija u Srbiji: zbog pomanjkanja vlastitih snaga, napredovanje partizana se može još samo usporiti; politika upotrebe četnika pri tome je od nesmanjene važnosti, te će biti nastavljena svim sredstvima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=763&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000758.] <br /> ({{jez-njem|"Es kommt also darauf an, gegenüber den Banden in Serbien weiterhin mit unterlegenen Kräften eine Verzögerungstaktik zu betreiben in der Hoffnung, daß durch innerpolit. Gegensätze oder Versorgungsschwierigkeiten ihre Stoßkraft geschwächt wird. Ein Einspannen noch kampfbereiter Cetniks ist dabei von unverminderter Bedeutung u. wird mit allem Mitteln betrieben."}})</ref>|V. Weichs-ova ocjena situacije od 17.9.44 (18.9.44)}} Četnici su nudili okupatoru sadjejstvo u borbi protiv snaga NOVJ u zamjenu za municiju i naoružanje: {{izdvojeni citat|Više četničkih vođa s područja Beograda nudi se za borbu protiv komunista pri isporuci oružja i municije od strane Nijemaca.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=789&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000784.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: Kampfangebote mehrerer Cetnik–Führer Raum Belgrad gegen Kommunisten bei Waffen– und Munitionslieferung durch Deutsche."}})</ref>|Večernji izvještaj obavještajnog odjeljenja Armijske grupe »F« za 19. septembar 1944. godine}} Krajem septembra 1944, četnici učestvuju s njemačkim jedinicama u borbi protiv partizana u raznim dijelovima Srbije. Tako u zapadnoj Srbiji, [[4. grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]] pod komandom potpukovnika [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]] i trupe Wehrmachta pokušavaju spriječiti prodor snaga NOVJ: {{izdvojeni citat|Zapadna i centralna Srbija: [...] Dijelovi Borbene grupe fon Jungenfeld prebačeni u Šabac, odakle su 26. septembra, u sadejstvu sa četničkom formacijom Račića, vršili napad na [[12. vojvođanski korpus NOVJ|12. korpus NOVJ]] koji nadire s juga.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1027&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 001015.] <br /> ({{jez-njem|"West– und Mittel– Serbien: <br /> Tle. Kgr. v. Jungenfeld nach Sabac verlegt, von dort 26.9. im Zusammenwirken mit Cetnik–Verband Racic Angriff auf von Süd vordringendes XII. rotes Korps."}})</ref>|Tajni dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Wehrmachta od 25. septembra 1944. godine}} Ova elitna četnička formacija pomagala je okupatoru u zapadnoj Srbiji već početkom septembra te godine: {{izdvojeni citat|[[Požega (Srbija)|Požegu]] zauzele vlastite trupe u sadejstvu sa četnicima (Račića).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=247&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000246.] <br /> ({{jez-njem|"Pozega durch eigene Truppe in Zusammenwirken mit Cetniks (Racic) genommen."}})</ref>|Večernji izvještaj Obavještajnog odjeljenja Armijske grupe »F« za 6. septembar 1944. godine}} Pukovnik von Jungenfeld se nalazio na čelu 5. policijskog puka, sa štabom u [[Šabac|Šapcu]]. O saradnji visokih četničkih oficira sa Jungenfeldom, poput komandanta Kolubarskog korpusa JVuO kapetana Milorada Lapčevića, generala [[Svetomira Đukića]], komandanta Severnih pokrajina JVuO (tj. [[Vojvodina|Vojvodine]] i [[Slavonija|Slavonije]]) ili majora Ilije Orelja, u vezi sa planiranjem krupnije operacije protiv snagâ [[NOV i POJ]] u [[Srem]]u avgusta 1944. godine, general Dragoljub Mihailović je bio obaviješten od strane pukovnika Dragomira Radovanovića, delegata Vrhovne komande Jugoslovenske vojske u otadžbini za Vojvodinu: {{izdvojeni citat|Dobro je što je kapetan Lapčević postavljen za komandanta Sremske jurišne grupe, no on je svojim radom za poslednji mesec dana stalno radio sa nemačkim komandantom iz [[Šabac|Šapca]]. On — kapetan Lapčević je izvodio akciju u [[Kupinovo|Kupinskom]] kutu po zapovesti nemačkog komandanta iz Šabca, javno sa njim sedeo obilazio Kupinski kut naravno da su u ovom pogledu sudelovali đeneral Đukić i major Orelj. Major Orelj je potpuno zabrljao. Nezgodno je što se svuda prestavlja za Vašeg Delegata te u ime Vaše onako pijan naređuje i govori. Sve ovo vide ovi naši mladi komandanti koji vode ljude i koji treba da nose ceo teret borbe na svojim leđima. Oni nemogu da dozvole da im neko prebaci da su saradnici Nemaca. Kapetan Lapčević, đeneral Đukić i major Orelj mogli su i trebali da rade, ali samo tajno, a nikako javno svakog dana sedeti u kafani u s. [[Ušće (Obrenovac)|Ušće]] pored puta [[Obrenovac]]—Šabac, još đeneral Đukić sa đeneralskom kapom i t.d. Da umirim ove mlade ljude i da im objasnim da će se ovo zabraniti i da će se ako se šta radi, u buduće tajno raditi, trebalo je dosta vremena i muke.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_37.htm Izveštaj delegata Vrhovne komande za Vojvodinu od 22. avgusta 1944. Draži Mihailoviću o akcijama protiv NOV i POJ u Sremu i o saradnji sa nemačkim trupama]</ref>}} Iz Armijske grupe »F« javljeno je 13. septembra 1944. godine da Mihailovićevi četnici pomažu okupacionoj sili i prilikom defanzivnih akcijâ u zapadnoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Sjeverozapadna Srbija: Noćni napad crvenih bandi na [[Valjevo]] odbijen od strane četnika i vlastitih snaga.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=553&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000550.] <br /> ({{jez-njem|"NW–Serbien: <br /> Nachtangriff roter Banden auf Valjevo durch Cetniks und eig. Kräfte abgeschlagen."}})</ref>|Tajni dnevni izvještaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«) za 13. IX 1944.}} U [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]] četnici su asistirali okupatoru pri zaštiti objekata od strateškog značaja za ratnu privredu Trećeg Reicha, čime je Nijemcima znatno olakšavana eksploatacija rudnih bogatstava u zemlji: {{izdvojeni citat|Napad bandi na rudnik uglja [[Bogovina]] odbijen od strane DM–jedinicâ i mešovite borbene grupe (Landesschützen iz [[Bor]]a i delovi 1. policijskog dobrov. bataljona).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=403&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289656.] <br /> ({{jez-njem|"BANDENANGRIFF AUF KOHLENBERGWERK BOGOVINA DURCH DM–VERBAENDE UND GEMISCHTE KGR (LDS AUS BOR UND TLE. POL. FREIW.BTL. 1) ABGEWIESEN."}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«), 27. VIII 1944. godine}} Načelnik štaba Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO kapetan [[Neško Nedić]] je 13. septembra izdao naredbu kapetanu Vojislavu Markoviću da u najtješnjoj vezi sa njemačkim okupacionim snagama odbace [[1. proleterska divizija|Prvu proletersku diviziju]] prilikom napada na Valjevo: {{izdvojeni citat|Tvoj korpus za sada ostaje za akciju prema Valjevu — prema komunističkoj grupi dejstvuje u Kolubari. Pošto ovu akciju vode uglavnom Nemci to će tvoja uloga biti da naslonom naših i u sporazumu sa njima izvršiš tučenje crvenih sugerišući Nemcima najpogodnija rešenja. Od Nemaca ćeš neposredno da se snabdevaš municijom, a glavni zadatak ti je da prisustvom uz nemačke trupe goniš i hvataš komuniste koje oni razbijaju.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_69.htm Naređenje načelnika štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 13. septembra 1944. komandantu 7. jurišnog korpusa da sadejstvuje s nemačkim trupama u odbijanju napada 1. proleterske divizije NOVJ na Valjevo]</ref>}} Istovremeno, Nijemci otpočinju s izvođenjem [[Operacija Cirkus|operacije »Cirkus«]] ({{jez-njem|Zirkus}}), čiji je cilj bio ovlađivanje [[Kolubara|kolubarskim]] pobrđem. Operacija je počela 24. septembra 1944, uz učešće [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS-divizije »Prinz Eugen«]], [[Brandenburger|1. puka »Brandenburg«]] (bez 1. bataljona), 202. tenkovskog bataljona, dijelova 5. policijskog puka i pripadnikâ Šumadijske i Kolubarske grupe korpusa JVuO.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.pdf Pregled dejstava potčinjenih jedinica vojnoupravnog komandanta Jugoistoka (Armijske grupe »Srbija«) od 23. avgusta do 4. novembra 1944. godine]</ref> Prethodnog dana, ispred Komande Jugoistoka je načelnik štaba Armijske grupe »F« general [[Arthur Winter]] uputio izvještaj kojim najavljuje početak operacije, napominjući da će se i brojne četničke jedinice boriti na strani Wehrmachta: {{izdvojeni citat|Početak "Cirkusa" 24. septembra. [...] Sve naše snage u sjeverozapadnoj Srbiji potčinjene su Borbenoj grupi fon Jungenfeld. U kruševačkom kraju uspješno napredovanje većih četničkih snaga, uz podršku 12. bataljona iz sastava [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]], protiv crvenih bandi u području sjeverozapadno od Kruševca. Pothvat će biti nastavljen sa 6.000 četnika.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=941&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000931.] <br /> ({{jez-njem|"Beginn "Zirkus" 24.9. Durch Aufkl.– Vorstoss 1. Rgt. Brandenburg Arandjelovac stark feindbesetzt festgestellt. Sämtl. eig. Kräfte in NW–Serbien Kgr. v. Jungenfeld unterstellt. Raum Krusevac erfolgreicher Vorstoss stärkerer Cetnik–Kräfte, unterstützt durch 2./Pz.Abt.z.b.V.12 gegen rote Banden Raum NW Krusevac. Unternehmen wird mit 6000 Cetniks fortgeführt."}})</ref>|Povjerljivi izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 23. IX 1944.}} 1. oktobra 1944. godine, potpukovnik Dragoslav Račić i kapetan Neško Nedić naređuju potčinjenim zapovjednicima korpusâ iz sastava Četvrte grupe da, skupa sa njemačkim jedinicama, krenu u pomoć okupatorskom garnizonu u Šapcu koji je blokiran: {{izdvojeni citat|Drugoga oktobra u šest časova polaze u napad nemačke trupe: — Iz Šapca bataljon Brandenburga sa deset bornih kola, koji će se prikupiti na drumu šest kilometara severozapadno od Debrca (no ako most na Oridu bude porušen, ovaj bataljon krenuće na Vladimirce) odakle u 7,30 časova napada u pravcu sela Jalovik. — Iz Obrenovca ojačana četa pešadije sa tri tenka biće spremna za napad u 7,30 časova na Ušću i napašće preko Beljina ka selu Mesarci — Debrcu a potom selu Krniću. — Kolona iz Uba od dve čete pešadije i dva tenka, stoji spremna u sedam časova u Banjanima za napad pravcem selo Kožur — Krnić. Naše trupe će učestvovati sa jedinicama u napadu dok se ne očisti prostor Debrc — Jalovik — Krnić — Kožur, da bi potom produžile marš po zapovesti za prodor od prvog oktobra. NAREĐUJEM: 1. — Drugi jurišni korpus u sedam časova spreman u selu Ušće stupa u vezu sa nemačkom kolonom iz Obrenovca i napada sa njom zajedno. 2. — Treći korpus u sedam časova prikupljen u Banjanima stupa u vezu sa nemačkom kolonom sa Uba i napada sa njom zajedno. 3. — Valjevski korpus sa štabom grupe polazi iz Skele u 7 časova pravac Debrc, gde će se zadržati u rezervi. Radio vezu održavaće jedinice sa Štabom svakog časa.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_79.htm Zapovest Štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 1. oktobra 1944. komandantima 2, 3. i 7. jurišnog korpusa za sadejstvo s nemačkim trupama u deblokadi Šapca]</ref>}} U septembru su kvislinške formacije [[Srpska državna straža|Srpska državna]] i [[Srpska granična straža|granična straža]] preformirane u [[Srpski udarni korpus]] (jačine 6.800), stavljen pod Mihailovićevu komandu.<ref>[http://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.htm Izveštaj komandanta Armijske grupe "Srbija" od 4. novembra 1944] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230714172817/https://znaci.org/00001/4_12_4_168.htm |date=2023-07-14 }}, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 168</ref> U prvoj polovini septembra, četničko-nemačka odbrana [[Srbija|Srbije]] sa zapada doživela je slom usled prodora [[NOVJ]]. Bitka za [[Srbija|Srbiju]] definitivno je rešena tokom oktobra [[Beogradska operacija 1944.|Beogradskom operacijom]], uz sadejstvo [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] sa oklopnim snagama [[Crvena armija|Crvene armije]]. No, i pored toga, JVuO je nastavila sadejstvovati sa Vermahtom: {{izdvojeni citat|Glavni štab DM-a premješten je u Bosnu usljed napredovanja komunista u Srbiji; međutim, povlačenje četničkih snaga iz Srbije u Bosnu još uvijek nije sprovedeno. Uprkos slabijoj borbenoj efikasnosti, Račićevi četnici nastavljaju borbu protiv komunista. Pod jakim komunističkim pritiskom, još se četničkih vođâ, uključujući i one iz ist. Srbije, izjasnilo spremnim za borbu protiv komunista zajedno s njemačkim Wehrmachtom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=101&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame 000095: Izvještaj o neprijatelju u Srbiji, Hrvatskoj, Crnoj Gori i Albaniji (Dodatak za savjetovanje kod načelnika štaba jugoistoka od 2. oktobra 1944.)] <br /> ({{jez-njem|"Der Hpt.Stab DM ist infolge Vorrückens der Kommunisten in Serbien nach Bosnien verlegt worden, ein Abzug von Cetnik–Kräften aus dem Serbischen Raum nach Bosnien hat dagegen noch nicht stattgefunden. Trotz ihrer Unterlegenheit an Kampfwert stehen die Cetniks des Racic weiterhin im Kampf gegen die Kommunisten. <br /> Unter dem starken kommunistischen Druck haben sich weitere Cetnik–Führer, auch aus O–Serbien bereit erklärt, gemeinsam mit der Deutschen Wehrmacht gegen die Kommunisten zu kämpfen."}})</ref>|Izvještaj [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 2. oktobra 1944.}} {{izdvojeni citat|Četnička grupa [[Siniša Ocokoljić|Ocokoljića]] iz istočne Srbije osiguravala je pozadinu Müllerovom korpusu prilikom borbi protiv Rusa u rejonu okuka Dunava–Zaječar.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=568&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000562-000564: Držanje D.M.-četnika u Srbiji (dodatak za izvještaj o neprijateljskim namjerama od 19. oktobra 1944.)] <br /> ({{jez-njem|"Die ostserbische Cetnikgruppe des Ocokoljic hat dem Korps Müller bei den Verteidigungskämpfen gegen die Russen im Raum Donauschleife–Zajecar Dienste zur Freihaltung der rückwärtigen Verbindungen geleistet."}})</ref>|Njemački izvještaj od 19. oktobra 1944.}} Opšta (pozitivna) ocjena o doprinosu četničkih snaga u borbi na strani njemačkog Wehrmachta tokom bitke za Srbiju, data je u izvještaju štaba [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], poslatom 21. avgusta 1944. godine Vojnom zapovjedniku Jugoistoka generalu [[Hans Felber|Felberu]]: {{izdvojeni citat|Njemačko vođstvo u Srbiji je stoga moralo tražiti pomoć većih dijelova četnika Draže Mihailovića. Oni su slabo naoružani i nedavno su teško pogođeni usljed izostanka obuke pojedinačnih boraca. Ipak, dobro su se borili, pretrpjeli su znatne krvave gubitke i mogu se označiti kao bezuslovno antikomunistički.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=985&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000975.] ({{jez-njem|"Die deutsche Führung in Serbien mußte sich daher schon bisher der Mithilfe stärkerer Teile der DM–Cetniks bedienen. Diese sind schlecht bewaffnet und infolge geringer Ausbildung des Einzelkämpfers in der letzten Zeit stark angeschlagen worden. Sie haben sich aber gut geschlagen, erhebliche blutige Verluste zu verzeichnen und können als unbedingt antikommunistisch bezeichnet werden."}})</ref>|Njemačka procjena brojnosti partizanskih, njemačkih i kvislinških jedinica u Srbiji (21. august 1944).}} === Proboj četnika i Nijemaca iz Srbije (1944) === {{Poseban članak|Proboj četnika i Nijemaca iz Srbije|Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)}} [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-J28413, Jugoslawien, deutscher Rückzug.jpg|thumb|Nemački vojnici se povlače iz Srbije.]] Tokom septembra [[1944]]. glavna četnička mobilna formacija u centralnoj i zapadnoj Srbiji, [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa]] pod komandom [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]], skupa sa drugim pridruženim jedinicama, poražena je od nadirućih snaga [[NOVJ]] i potisnuta prema [[Beograd]]u. Ove su jedinice Nemci tokom [[3. oktobra|3]], [[4. oktobra|4.]] i [[5. oktobra]] 1944. vozovima prebacili sa željezničkih stanica Topčider i Ripanj do [[Kraljevo|Kraljeva]].<ref name="ReferenceC">Ratko Parežanin; MOJA MISIJA U CRNOJ GORI, Rim, 1974, str. 17-18.</ref><ref>Radomir Milošević-Čeda: ZAKASNELI RAPORT, Interprint, Beograd, 1996, str. 78-79.</ref> {{izdvojeni citat|Noću, iza ponoći, između 3. i 4. oktobra 1944, krenuli smo iz Beograda, sa železničke stanice u Topčideru... Uveče sam se oprostio sa komandantom Korpusa, generalom Kostom Mušickim... Kod Mušickog je u tom trenutku bio [[Nikola Kalabić]], a u štabu Dobrovoljačkog Korpusa sam primetio i Neška Nedića... Došli su da se dogovaraju sa Dobrovoljačkom komandom i da traže opremu i ostalo. Na brzinu progovorio sam nekoliko reči sa Neškom Nedićem. U vozu su s nama putovali i Kalabićevi četnici. Rekoše nam da idu do Kraljeva, gde se vrši koncentracija četnika za borbu.<ref name="ReferenceC"/>|Nedićev ministar [[Ratko Parežanin]]}} O oštrini borbi koje su se vodile između snaga NOVJ, s jedne, te okupatorsko-kolaboracionističkih jedinica s druge strane, svjedoči i jedan njemački izvještaj neposredno pred [[Beogradska operacija|pad Beograda]]. U izvještaju se apostofira strateški značaj koji je, za odbranu glavnog grada Srbije, predstavljala bojišnica u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]], koju su držale jedinice Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO kojom je komandovao potpukovnik Račić: {{izdvojeni citat|Račićeva jurišna grupa korpusa, koja je u septembru u teškim borbama na savskom zavoju bila potisnuta iz područja Čačak–Požega–Užice zbog napredovanja Titovih snaga u zapadnoj Srbiji ka severu, probila se natrag u područje Užice–Požega–Čačak zapadno ka Drini u pojedinačnim grupama, trpeći velike gubitke, nakon što su nemačke snage raspoređene u ovom području povučene na [[Istočni front]]. Usled nedostatka municije i oružja te u odsustvu nemačkih snaga koje bi ga poduprle, Račić je od tada mogao izvoditi samo manje operacije protiv komunističkih grupa. <br /> Brzo napredovanje Rusa preko doline Morave do saobraćajnice Beograd–Kraljevo potpuno je promenilo situaciju kod četnika. Čini se da je bliski kontakt s nemačkim trupama bio poremećen brzim pokretima nemačkih trupa uzrokovanim borbama, tako da se s te strane teško mogao vršiti bilo kakav kontinuirani uticaj na četnike.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=568&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame no. 000562.] <br /> ({{jez-njem|"Die im September durch den Nordvormarsch der Tito–Kräfte im westserbischen Gebiet aus dem Raum Cacak–Pozega–Uzice in harten Kämpfen gegen den Savabogen zurückgedrückte Sturmkorpsgruppe Racic hat sich nach Abzug der in diesem Raum eingesetzten deutschen Kräfte an die Ostfront wiederum unter starken Verlusten in Einzelgruppen in das Gebiet westlich der Drina und den Ausgangsraum Uzice–Pozega–Cacak durchgekämpft. Wegen Mangel an Munition und Waffen und im Hinblick auf das Fehlen deutscher Kräfte als Rückhalt hat Racic seitdem nur kleinere Aktionen gegen komm. Gruppen durchführen können. <br /> Das rasche Vordringen der Russen über das Moravatal bis zur Straße Belgrad–Kraljevo hat die Lage der Cetniks völlig verändert. Die Tuchfühlung mit der deutschen Truppe scheint durch die im Kampfverlauf notwendig gewordenen raschen deutschen Truppenverschiebungen unterbrochen zu sein, sodass von dieser Seite die Möglichkeit zu laufender Einwirkung auf die Cetniks kaum mehr bestand."}})</ref>|Držanje D.M.-četnika u Srbiji (dodatak za izvještaj o neprijateljskim namjerama od 19. oktobra 1944.)}} U večernjem izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] za 23. oktobar 1944. godine ponovo se pominje da je povučena nova linija [[Istočni front|Istočnog fronta]], kao i da ona prolazi preko teritorije okupirane Srbije i [[Balkan]]a. Iz dokumenta se može zaključiti kako četnička formacija potpukovnika Dragoslava Račića sudjeluje u frontu kao dio osovinskih snagâ, što je njemačkom Wehrmachtu svakako olakšalo povlačenje jedinicâ iz Grčke: {{izdvojeni citat|Istočni front: <br /> Pokušaj očigledno slabijih snaga [neprijatelja] da sa juga opkole našu borbenu grupu zapadno od [[Kriva Palanka|Krive Palanke]]. Uništenje neprijateljske grupe 24 km severoistočno od [[Priština|Prištine]] (300 poginulih neprijateljskih vojnika; uništeno ili zaplenjeno brojno oružje, vozila i vojna oprema). Vazdušno izviđanje ukazuje na pokret jakih snaga iz područja [[Kragujevac|Kragujevca]] ka [[Gornji Milanovac|Gor. Milanovcu]]. Četnička grupa Račića blokira rejon [[Čačak]]–[[Kraljevo]]–[[Požega (Srbija)|Požega]]. Pokreti naših snaga radi povlačenja u oblast severozapadno od [[Beograd]]a i dalje se odvijaju bez ometanja od strane neprijatelja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=655&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame no. 000649.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Abendmeldung vom 23.10.1944. <br /> Ostfront: <br /> Umfassungsversuch eigener Kampfgruppe W Kriva Palanka mit anscheinend schwachen Kräften von S. Vernichtung einer Feindgruppe 24 NO Pristina (300 Feindtote, zahlreiche Waffen, Fahrzeuge und Kriegsgerät vernichtet oder erbeutet). <br /> Aus Raum Kragujevac nach Luftaufklärung Bewegung starker Kräften gegen Grn. Milanovac. Cetnik–Gruppe Racic blockiert Raum Cacak, Kraljevo, Pozega. Eigene Absetzbewegungen Raum NW Belgrad auch weiterhin von Feind nicht verstört."}})</ref>}} O »formiranju novog istočnog fronta« pišu 4. novembra 1944. i feldmaršal [[Maximilian von Weichs]] i general [[Hans Felber]]. U izvještaju koji predstavlja svojevrsni pregled najvažnijih događaja za period avgust—novembar 1944, najviši oficiri Wehrmachta na teritoriji okupirane Jugoslavije računaju da se, pored četnika Draže Mihailovića, na strani Nijemaca u ovom »frontu« bore i [[Ruski zaštitni korpus|RZK]], [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] i [[Srpska državna straža|SDS]], zaključujući da je situacija kritična za okupatora i kolaboracioniste: {{izdvojeni citat|Uprkos mobilizaciji jedinica za uzbunu i koncentraciju neznatnih rezervi, uz bezobzirno ostavljanje otkrivenih širih delova zemlje, prodor Titovih snaga preko Ibarske doline prema jugoistoku Srbije u žestokim borbama nije mogao da bude sprečen. Grupa armija »F« je protiv Titovih snaga, pripremljenih u Crnoj Gori, bacila u borbu 1. brd. div.[iziju]. Izmičući njenom pritisku, druge Titove jedinice su početkom avgusta prešle jugozapadnu granicu Srbije. Isprva je namera vojnoupravnog komandanta Srbije bila da otkloni glavno ugrožavanje u jugoistočnoj Srbiji. U tu svrhu je 28. avgusta Komandi Grupe »Auleb« povereno komandovanje nad svima jedinicama koje su bile angažovane u jugoistočnoj Srbiji. Trebalo je da napad počne posle dovođenja 1. brd. div. iz Crne Gore. Tada je kapitulacija Rumunije od 23. 8. iz temelja izmenila situaciju u političkom i vojničkom pogledu. Na Dunavu i na granici Banata nastao je novi istočni front, a podređene bugarske snage otpale su i koncentrisale su se, napuštajući prostore koje su obezbeđivale, krajem meseca, duž glavne pruge od Velike Plane do Leskovca, u cilju odlaska za Bugarsku. Rus[ke] i srpske, kao i pol.[icijske] dobr.[ovoljačke] jedinice i četničke jedinice, koje su se do tada, uprkos svih razočarenja, borile na strani nemačkog Vermahta, postale su nesigurne, poslednje čak i delom neprijateljske. Situacija je zahtevala momentalnu mobilizaciju svih snaga koje su u tom prostoru stajale na raspolaganju, kao i dovođenje drugih nemačkih snaga iz ostalog jugoistočnog područja i njihovo angažovanje za formiranje novog istočnog fronta.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.htm Pregled dejstava potčinjenih jedinica vojnoupravnog komandanta Jugoistoka (Armijske grupe »Srbija«) od 23. avgusta do 4. novembra 1944. godine]</ref>}} U mjesečnom izvještaju Armijske grupe »F« ({{jez-njem|Heeresgruppe F}}) za oktobar 1944, poslatom Komandi Jugoistoka, konstatuje se da četnici u Srbiji nijesu u stanju održati svoje pozicije bez prisustva njemačkih okupacionih trupâ. Oficiri Wehrmachta tvrde da je „prebacivanje najvećeg dijela četničkih jedinica koje su se nalazile u sjevernoj i istočnoj Srbiji u suštini izvršeno da bi se izbjegli sukobi sa Rusima“, na čiju ih je „podmuklost“ upozorila Vrhovna komanda JVuO: {{izdvojeni citat|U borbi sa snagama 1. komun. korpusa koje su napredovale ka Beogradu, krajem septembra je Rudnički korpus [JVuO] u rejonu Lazarevca (32 km si. od Valjeva) potpuno uništen, dok je Kosmajski korpus uspio da se održi u rejonu sjeverno od Mladenovca (4 km j–ji. od Beograda). Nakon povlačenja njemačkih trupa, budući u nemogućnosti da zadrže dotadašnja operativna područja zbog premoći Rusa i komunista, četničke jedinice koje su se borile u sjeverozapadnoj i centralnoj Srbiji prebačene su do sredine oktobra na područje južno od Zapadne Morave.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&rec=311&roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001138.] <br /> ({{jez-njem|"Die Verlegung des grössten Teiles der in Nord– und Ostserbien befindlichen Cetnik–Einheiten wurde im wesentlichen zur Vermeidung von Zusammenstössen mit den Russen vorgenommem, vor deren Hinterlist das Obkdo. die Stäbe dringend warnte. <br /> Im Kampf mit den auf Belgrad vorgehenden Kräften des I.komm.Korps wurde Ende September das im Raum Lazarevac (32 NO Valjevo) stehende Rudnik–Korps völlig zerschlagen, während das Kosmaj–Korps sich im Raum Nord Mladenovac (4 SSO Belgrad) behaupten könnte. <br /> Angesichts der Unmöglichket, nach dem Abzug der deutschen Truppen die bisherigen Einsatzräume gegen die Übermacht der Russen und Kommunisten zu halten, wurden die in Nordwest– und Mittel– Serbien kämpfenden Cetnik–Einheiten biss Mitte Oktober in den Raum südlich der Westl. Morava verlegt."}})</ref>}} Izbijanje [[Crvena armija|Crvene armije]] na severoistočnu granicu Jugoslavije izazvalo je pometnju u četničkim redovima. Znatan deo četničkih trupa tokom septembra razbijen je od strane NOVJ u zapadnoj Srbiji. Sam [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]] sa manjom grupom boraca je nateran na povlačenje u Bosnu. Neki su pokušali da napadom na Nemce pred sam dolazak Crvene armije ponovo steknu saveznički status ([[Predrag Raković|Raković]], [[Dragutin Keserović|Keserović]], [[Dragoslav Račić|Račić]]), ali je i ovaj pokušaj bio kratkotrajan. Nakon neuspeha, glavnina se krajem oktobra koncentrisala u oblasti Ivanjice. Upravo u tom periodu vrh Armijske grupe E iz Grčke izbio je do [[Novi Pazar|Novog Pazara]]. Četnici su se priključili [[Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak|prodoru Armijske grupe E kroz Sandžak]] u istočnu [[Bosna|Bosnu]]. {{Wikisource|Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.}} {{izdvojeni citat|Draža Mihailović će nastaviti borbu protiv komunizma. Njegove jedinice se već bore sa Titovim trupama i imaju djelomično vezu sa njemačkim jedinicama (pukovnik v. Jungfeld, general Müller). Sada je stvar u tome, kako upotrebiti četničke jedinice kao prethodnice i osiguranje za komunikacije prilikom predstojećeg izmještanja njemačkih trupa iz Srbije. Pritom se neće moći izbjeći da četnici, prateći moguće pokrete njemačkih trupa ka zapadu, ne dospiju na tlo Hrvatske.<ref name="sr.wikisource.org">[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=51&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000045—000046.] ({{jez-njem|"D.M. wird weiterhin Kampf gegen den Kommunismus führen. Seine Verbände stehen nach wie vor gegen den Titobanden und haben zum Teil auch die notwendige Bindung an die deutsche Truppe (Oberst von Jungfeld, General Müller). Es wird nunmehr darauf ankommen, die Cetniks bei den zu erwartenden Absatzbewegungen der deutschen Truppe in Serbien als eine Art Vorhut einzusetzen, die die rückwärtigen Verbindungen durch Kampf gegen die dortständigen kommunistischen Banden öffnen. Dabei ist nicht zu vermeiden, dass die Cetniks im Zuge möglicher Rückverlegung der deutschen Kräfte in Serbien nach Westen auf kroatisches Gebiet übertreten."}})</ref>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} Prvog dana oktobra 1944, u Komandi Jugoistoka je održano savjetovanje na kojem je upozoreno na promjenljivo raspoloženje četnika prema njemačkoj oružanoj sili u okupiranoj Jugoslaviji: {{izdvojeni citat|Srbija: [...] Četničko držanje i dalje različito. Srbijanski četnici se bore zajedno sa Wehrmachtom protiv komunista. Čak je i sam Draža Mihailović tražio njemačko osiguranje za planirano prebacivanje svog štaba iz sjeverozapadne Srbije u područje jugozapadno od Beograda. Ovaj plan se ipak nije ostvario. Suprotno tome, četnici u Istočnoj Bosni, Hercegovini i južnoj Crnoj Gori su neprijateljski nastrojeni. Kreću se ka obali, kako bi u slučaju savezničkog iskrcavanja s njima uspostavili kontakt i dobili savezničku zaštitu od crvenih. Iz sigurnog izvora se doznaje da D.M. izričito osudio njihovo protivnjemačko držanje.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=111&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000105—000106.] ({{jez-njem|"Cetnik–Haltung weiterhin uneinheitlich. Serbische Cetniks kämpfen zusammen mit deutscher Truppe gegen komm. Banden. DM. selbst bat sogar um deutsche Hilfe zur Sicherung beabsichtigter Verlegung seines Hauptstabes von NW–Serbien in Raum SW Belgrad. Diese Absicht jedoch nicht durchgeführt. Demgegenüber feindselige Haltung der Cetniks im O–Bosnien, Herzegovina und S–Montenegro und Bewegung dieser Kräfte zur Küste in den Raum Dubrovnik mit dem Ziel, bei erwarteter engl.Landung Verbindung mit Allierten aufzunehmen und Schutz gegen Rote zu suchen. Nach S.Qu. bekannt, dass DM. die deutschfeidliche Haltung dieser Cetniks aussdrücklich missbilligt."}})</ref>|Izvještaj sa savjetovanja kod načelnika štaba Jugoistoka od 2. oktobra 1944 (1. oktobar 1944.).}} Koliki je stepen kontrole nad četničkim snagama u Srbiji uspjela ostvariti njemačka Komanda Jugoistoka, vidljivo je i iz zapisnika sa sastanka na vrhu, održanog neposredno pred početak [[Beogradska operacija|Beogradske operacije]] (8. X 1944), kada su zabilježene i riječi Višeg SS i policijskog vođe [[Hermanna Behrendsa]]: {{izdvojeni citat|Na pitanje g-dina feldmaršala [tj. [[Maximilian von Weichs|von Weichs]]a — prim.] postoji li mogućnost komunističkog ustanka u Beogradu, Viši SS i policijski vođa Obergruppenführer Behrends je odgovorio odrečno, ističući da su stalnim pročešljavanjem u posljednje vrijeme uklonjeni svi oni komunisti koji bi na bilo koji način mogli učestvovati u takvoj akciji. Na pitanje gdje se nalaze komunisti zatvoreni u koncentracioni logor, Behrends je odgovorio da su svi pobijeni. Na kraju je skrenuo pažnju na to da je u četničke redove uspio ubaciti dovoljno jake grupe Službe sigurnosti [SD-Sicherheitsdienst], koje imaju ostati sa četnicima i ubuduće. Na to je glavnokomandujući primijetio da je samo to dovoljan razlog zašto bi se vodstvo nad četnicima trebalo povjeriti isključivo Višem SS i policijskom vođi.<ref name="sr.wikisource.org">[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=52&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000045—000046.] ({{jez-njem|"Die Frage des Herrn Feldmarschall an den Obergruppenführer Behrends, ob er mit einem kommunistischen Aufstand in Belgrad rechne, verneinte dieser unter Hinweis darauf, dass er in letzter Zeit durch dauernde Durchkämmungen alle irgendwie für einen Putsch infrage kommenden Kommunisten beseitigt habe. Die Frage nach dem Verbleib der im Konzentrationslager erfassten Kommunisten beantwortete er dahingehend, dass diese alle umgelegt seien. Abschliessend wies Obergruppenführer Behrends noch daraufhin, dass er bei den Cetniks ausreichend starke SD—Kommandos eingebaut habe, die bei den Cetniks verbleiben würden. Von seiten O.B.Südost wurde daraufhin festgestellt, dass allein schon durch diese Tatsache die weitere Führung der Cetnikverbände durch den Höh.SS und Pol.Führer gegeben sei."}})</ref>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} Nakon poraza u [[Bitka na Jelovoj gori|bici na Jelovoj gori]], Vrhovna komanda JVuO na čelu sa Dražom Mihailovićem obrela se u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]]. Potpukovnik [[Zaharije Ostojić]], komandant Istaknutog dela štaba Vrhovne komande, šalje 30. septembra 1944. komandantu Zlatiborskog korpusa kapetanu Dušanu Radoviću (pseudonim »Kondor«) upozoravajuću depešu: {{izdvojeni citat| ''Za Kondora — ultra urgent'' Imam obaveštenje da ste Vi, [Miloš] Marković i [Filip] Ajdačić upućeni u [[Višegrad|višegradski]] srez sa specijalnim zadatkom i da ćete isti izvršiti u punoj vezi sa [[Gestapo]]m i Švabama. Vaši ljudi pričaju da su kaznena ekspedicija. Još u toku današnjeg dana očekujem Vaše objašnjenje, jer ću u protivnom preduzeti potrebno, a narod i istorija reći će ko je izdajnik?<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_133.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša Istaknutog dela štaba Vrhovne komande od 7. avgusta 1944. do 7. januara 1945. godine]</ref>}} Jedinice [[Crvena armija|Crvene armije]] i [[NOVJ]] u prvoj polovini oktobra [[1944]]. zaposele su komunikaciju dolinom [[Morava (reka)|Morave]] između [[Vranje|Vranja]] i [[Velika Plana|Velike Plane]], što je otežalo [[Proboj Armijske grupe "E" iz Grčke 1944|proboj Armijske grupe "E" iz Grčke]]. Ova formacija time je bila usmerena na komunikaciju [[Skoplje]] - [[Kosovska Mitrovica]] - [[Raška]], odnosno dolinom [[Ibar (reka)|Ibra]], i zatim na otvaranje puteva prema [[Sarajevo|Sarajevu]] pod borbom. Tokom ovog četvoromesečnog proboja saradnja između Armijske grupe "E" i četnika iz [[Srbija|Srbije]] i [[Crna Gora|Crne Gore]] imala je više vidova. U izvještaju [[91. armijskog korpusa]] Wehrmachta od 25. oktobra 1944. godine, što ga je potpisao general [[Werner von Erdmannsdorf]],<ref>NARA, T314, Roll 1360, frame no. 000889.</ref> odato je svojevrsno priznanje generalu Mihailoviću i njegovim četnicima kao najvrjednijim antikomunističkim (sa)borcima na čitavom okupiranom području [[Jugoistočna Evropa|jugoistočne Evrope]]: {{izdvojeni citat|Među antikomunističke grupe u Srbiji spadaju i sljedbenici srpskog pukovnika Draže Mihailovića [Mihailović je unaprijeđen u čin generala još decembra 1941. — prim.] i neke nezavisne četničke jedinice (četnik — borac za slobodu). Pukovnik Draža Mihailović igra u Srbiji ulogu sličnu onoj koju igra general [[EDES]]-a [[Napoleon Zervas|Zervas]] u Grčkoj. On jeste anglofil, ali i apsolutno antikomunistički nastrojen. Na osnovu njegova antikomunističkog stava, saradnja [četnika i Nijemaca] u borbi protiv Titovih komunističkih bandi bila je uglavnom zadovoljavajuća. Srbin je dobar vojnik i u tom pogledu nalazi se na prvom mjestu na Balkanu. Disciplinovan je, žilav i uporan, te stoga stoji iznad prosječnog Grka. Srpske bande se bore žešće od Grka i imaju se više cijeniti od grčkih bandita. Njihovo naoružanje je dobro.|Uputstvo za srpsko-albansku teritoriju, izdato od strane Obavještajnog odjeljenja 91. armijskog korpusa, 25. X 1944.}} Prilikom proboja od [[Sjenica|Sjenice]] prema [[Prijepolje|Prijepolju]] [[24. oktobra|24]]-[[31. oktobra]] [[1944]]. Nemci su nastupali zajedno sa borcima [[Srpski udarni korpus|Srpskog udarnog korpusa]] protiv snaga [[37. sandžačka divizija|37. sandžačke divizije]]. Od Prijepolja se glavnina [[Armijska grupe "E"|Armijske grupe "E"]] kroz Sandžak usmerila na pravac Prijepolje — Višegrad — Rogatica — Sarajevo. Jednim motorizovanim bataljonom Nemci su 1. novembra otvorili su put Prijepolje - Pljevlja, i usmerili celokupne četničke snage iz [[Srbija|Srbije]] na pravac [[Sjenica]] — [[Prijepolje]] — [[Pljevlja]] — [[Goražde]]. Time su iskoristili snage [[JVUO]] iz Srbije kao svoju levu pobočnicu. Nakon toga, svojim napadom na NOVJ u pravcu Tuzle ([[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944]]) sadejstvovale su snagama [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] u njihovom proboju na sever. U dnevnom izvještaju za 13. novembar 1944. o situaciji na teritoriji okupirane Jugoslavije iz štaba Armijske grupe »F«, u paragrafu naslovljenom “Njemačke i savezničke trupe“, navodi se, očigledno na osnovu presretnute komunikacije snaga NOVJ, da se general Dragoljub Mihailović nalazi u rejonu [[Sjenica|Sjenice]] sa „aktivnim jugoslovenskim generalom” (moguće da je riječ o [[Miroslav Trifunović|Miroslavu Trifunoviću]]).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=719&rec=311&roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001217.] <br /> ({{jez-njem|"I. Deutsche und verbündete Truppen. <br /> Draza Mihajlovic befindet sich mit einem aktiven jugosl. General im Sjenica. (VII.mont.Brig. an 3.Div. 4.11.)"}})</ref> Dok komandant [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] general [[Aleksander Ler|Ler]] u svom pregledu brojnog stanja od [[16. novembra]] [[1944]]. ubraja 10.000 četnika Pavla Đurišića u vlastite (njemačke) trupe,<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_174.htm Pregled brojnog stanja jedinica potčinjenih Grupi armija »E« na dan 16. 11. 1944. godine, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII — dokumenti Nemačkog rajha, knjiga 4], Vojnoistorijski institut, Beograd — dokument br. 174.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=382&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frames no. 000376—000377.]</ref> dotle se za četnike iz Srbije u izveštaju poslatom Vrhovnoj komandi u [[Berlin]]u kaže da se "drže u senci Vermahta". Nevoljno savezništvo veoma dobro ilustruje i sljedeći izveštaj: {{izdvojeni citat|[General] [[Miroslav Trifunović|Trifunović]] sa oko 18.000 četnika [[Dragoslav Račić|Račića]] i [[Dragutin Keserović|Keserovića]], uporedno sa nem. pokretima u rejonu [[Prijepolje]]. Pravac marša [[Foča]]. U početku učešće u borbenim dejstvima na nemačkoj strani (zaštita bokova). U poslednje vreme samo saputnici. Utisak: dokle god postoje zajednički interesi — uopšte mir. Ako vide mogućnost uspeha, bezuslovno treba očekivati prepade na nemački [[Vermaht]], naročito na odvojene grupe. <br /> Moli se da se dostavi rezultat pregovora DM — [[Hermann Neubacher|zastupnik Ministarstva spoljnih poslova]].<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Izvod iz ratnog dnevnika komande Grupe armija »E« za period od 1. oktobra do 31. decembra 1944. godine]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=507&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000501.] <br/> ({{jez-njem|"2.) Trifunovic mit ca. 18000 Cetniks des Racic und Keserovic gleichlaufend mit dt. Bewegungen im Raum Prijepolje Marschrichtung Foca. Anfangs Teilnahme an Kampfhandlungen auf deutscher Seite (Flankenschutz). Neuerdings nur Mitläufer. Eindruck: Solange gleichlaufende Interessen im allgemeinen Ruhe. Wenn erfolgversprechend, Überfälle gegen deutsche Wehrmacht, besonders Splittergruppen, unbedingt zu erwarten. <br /> 3.) Um Übermittlung des Verhandlungsergebnisses DM – Vertreter AA wird gebeten."}})</ref>}} Načelnik štaba Armijske grupe »E« general-major [[Erich Schmidt-Richberg]] piše 5. decembra 1944. godine o pokušajima da se s četnicima Draže Mihailovića nađe, u vrijeme zajedničkog povlačenja, obostrano korisno rješenje u smislu nastavka saradnje u borbi protiv snagâ [[NOV i POJ]]: {{izdvojeni citat| ''Borbenoj grupi pukovnika Bemera <br /> Glavni štab [[V SS brdskog korpusa]]'': 1) Pošto nemačka Vrhovna komanda sa opunomoćenicima DM već pregovara (preko izaslanika pukovnika [[Gojko Borota|Borote]]), molimo da se generalu Trifunoviću predoči da sačeka uputstva od svog pretpostavljenog starešine. 2) Utvrđivanje neke neutralne zone ist. od [[Sokolac|Sokolca]] ne može se dovesti u sklad sa nemačkim planovima. 3) Ostali predlozi DM već su dostavljeni. 4) U držanju nemačkog Vermahta, koje je ranije utvrđeno, prema četnicima ništa se nije promenilo. Nemački Vermaht ima nameru da zadovolji potrebe četnika u što većoj meri uzimajući u obzir i pružanje materijalne pomoći.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »E« ZA PERIOD OD 1. OKTOBRA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=868&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000862.] <br/> ({{jez-njem|"An Kampfgruppe Oberst Böhmer nachrichtl.: <br /> Gen.Kdo.V.SS-Geb. Korps (durch Schreiben, 2. Ausf.) <br /> 1.) Da deutsches Okdo. nur mit einer DM Vertretung verhandeln kann, und dies bereits geschiet (von entsandter Oberst Borota), wird gebeten, dass General Trifunovic nahezulegen, Weisungen seiner vorgesetzten Stelle abzuwarten. <br /> 2.) Festlegung eines neutralen Raumes ostw. Sokolac läst sich mit deutschen Planungen nicht in Einklang bringen. Entsprechende andere Vorschläge wurden bereits DM übermittelt. <br /> 3.) An dem ursprünglich festgelegten Verhalten der deutschen Wehrmacht gegenüber den Cetniks hat sich nichts geändert. <br /> 4.) Die deutsche Wehrmacht wird versuchen, den Bedürfnissen der Cetniks weitgehend gerecht zu werden und beabsichtigt hierzu auch materielle Hilfeleistung."}})</ref>}} U posljednjim mjesecima okupacije Jugoslavije, dužnosnici njemačkog Wehrmachta mogli su dati konačni i zaokruženi sud o karakteru kolaboracije JVuO sa okupacionim snagama. Tako uputstvo iz štaba 91. armijskog korpusa od 26. decembra 1944. godine sadrži veoma iznijansirano tumačenje kvaliteta dosadašnje njemačko-četničke saradnje, prvenstveno uslovljene spoznajom da [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] predstavlja zajedničkog neprijatelja. Pored toga, oficiri iz štaba 91. koprusa analiziraju kako se može proći s najmanje političke štete usljed stalno prisutnog antagonizma između vlasti NDH i četnikâ, preporučajući oprez u odnosima s potonjima zbog njihovih neprekinutih veza sa [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|Saveznicima]]: {{izdvojeni citat|Srpski četnici: <br /> Upotreba četničkih jedinica dala je u raznim oblastima dobre rezultate. Poznavanje zemljišta od strane četnikâ i njihove izviđačke aktivnosti protiv Titovih snaga od koristi su njemačkom Wehrmachtu. Međutim, oslanjanje četnika na njemački Wehrmacht proizilazi isključivo iz činjenice da su inferiorni u odnosu na Titove snage — [[Angloamerika|angloamerička]] oružana intervencija bi ih navela da odmah promijene kurs. Njihovi pokušaji da se svrstaju uz angloameričkog neprijatelja se nastavljaju. Stoga se savjetuje veliki oprez kada se postupa sa četnicima. Za vlastiti stav prema četnicima presudno je sljedeće: <br /> 1) Upotreba četničkih jedinica mora se sprovesti na način tako da, u slučaju nagle promjene kursa, šteta ostane u granicama podnošljivog; <br /> 2) Nijemci moraju iskoristiti neprijateljstvo između četnika i boljševičkih bandi; <br /> 3) Saradnja s četnicima od slučaja do slučaja u zamjenu za opskrbu borbenom municijom, zdravstvenu njegu i snabdijevanje namirnicama, ukoliko su dostupne; <br /> 4) Cjelokupno hrvatsko stanovništvo mrzi četnike; kompromis između njih i hrvatskih vlasti (posebno ustaša) teško da je moguć. Stoga, moramo spriječiti njihov upad na hrvatski teritorij, posebno između [[Drina|Drine]] i [[Bosna (rijeka)|Bosne]]. Prelazak [natrag] preko Drine u Srbiju, naročito od strane četnika iz Stare Srbije [misli se na teritoriju Nedićeve Srbije — prim.], treba podržati, jer se time izbjegava konflikt s NDH. Na hrvatskom tlu, taktički nužan kontakt s četnicima tokom operacija protiv Titovih snaga treba održati što je moguće više neprimjetnijim, s obzirom na odnos s ustašama; <br /> 5) Postojeća mržnja između srpskih četnika i [[Bošnjaci|Muslimana]] zahtijeva poseban oprez tokom pregovora s obje strane i njihovog upošljavanja, jer će se i jedna i druga strana ili povući ili odmah zauzeti neprijateljski stav ako se za takve pregovore sazna; <br /> Da li se četnici mogu iskoristiti u njemačku svrhu u borbi protiv Titovih bandi, '''čime bi se uštedjela njemačka krv''', zavisiće od razumnog i vještog pregovaranja s njima.<ref>[https://znaci.org/ok/T317.php?sta1=etni&sta2=D.M&idem=1404 NARA, T314, Roll 1630, frame no. 000770.] <br /> ({{jez-njem|"Die serbischen Cetniks. <br /> Der Einsatz von Cetnik–Verbänden hat in verschiedenen Gebieten guten Ergebnissen geführt. Von Nutzen für die Deutsche Wehrmacht ist die Landeskenntnis der Cetniks und ihre Aufklärungstätigkeit den Titobanden gegenüber. <br /> Anlehnung der Cetniks an die Deutsche Wehrmacht beruht jedoch nur auf die Tatsache, daß sie den Titokräften unterlegen sind: ein bewaffnetes angloameriknisches Eingreifen wird ihr sofortiges Umschwenken veranlassen, Ihre Versuche, sich dem angloamerikanischen Gegner zu nähern, laufen weiter. Große Vorsicht den Cetniks gegenüber ist daher angebracht. <br /> Für die eigene Haltung den Cetniks gegenüber ist maßgebend: <br /> 1.) Der Einsatz der Cetnik–Verbände ist so durchzuführen, daß bei plötzlichem Umschwenken der Schaden in erträglichen Grenzen bleibt. <br /> 2.) Die Feindschaft zwischen den Cetniks und bolschewistischen Banden muß deutscherseits ausgenützt werden. <br /> 3.) Zusammenarbeit mit Cetniks von Fall zu Fall gegen Bereitstellung von Gefechtsmunition, sanitäre Betreuung und Verpflegung, soweit diese vorhanden. <br /> 4.) Die Cetniks sind bei der gesamten kroatischen Bevölkerung verhasst, ein Ausgleich zwischen ihnen und den kroatischen Dienststellen (bes. Ustascha) ist kaum möglich, daher muss ein Eindringen in den innerkroatischen Raum insbesondere zwischen Drina und Bosna unsererseits verhindert werden. Ein Übertritt insbesondere der altserbischen Cetniks über die Drina nach Serbien ist zu unterstützen, da so Konflikt mit Kroatien vermieden wird. Auf kroatischem Boden ist taktisch notwendige Fühlung mit Cetniks bei Einsatz gegen Titobanden im Hinblick auf Verhältnis zur Ustascha möglichst wenig in Erscheinung treten zu lassen. <br /> 5.) Der bestehende Haß zwischen serbischen Cetniks und Muselmanen verpflichtet bei Verhandlungen und Einsatz beider Teile zu besonderer Vorsicht, da bei Bekanntwerden solcher Verhandlungen beide Parteien entweder abspringen oder sofort eine feindselige Haltung einnehmen werden. <br /> Von einer verständnisvoll und geschickt geführten Verhandlung mit den Cetniks wird es abhängen, ob diese durch Einsatz gegen Titobanden für deutsche Zwecke nutzbar gemacht werden können, somit also deutsches Blut gespart werden kann."}})</ref>|Uputstvo načelnika štaba 91. armijskog korpusa o „srpskim četnicima“ iz decembra 1944.}} === Proboj četnika i Nijemaca iz Crne Gore (1944) === {{Poseban članak|Proboj četnika i Nijemaca iz Crne Gore|Pavle Đurišić|Crnogorski dobrovoljački korpus}} [[File:Spisak vlastitih trupa njemačke Armijske grupe E 1944, decembra 1944.jpg|thumb|Spisak trupa njemačke Armijske grupe »E« iz decembra 1944.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=382&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000376.]</ref> Na spisku se nalazi i “10.000 Crnogoraca“ ({{jez-njem|"10.000 Montenegriner"}}). Riječ je o četnicima [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]] (tj. CDK), koji su se povlačili zajedno sa okupacionim snagama.]] Dok su srbijanski četnici sadjejstvovali snagama Armijske grupe »E« u njihovom proboju na sjever, četnici iz Crne Gore uzeli su učešća u [[Proboj XXI brdskog korpusa iz okruženja|proboju XXI brdskog korpusa iz okruženja]]. Jedinice crnogorskih četnika, koje su od Njemaca takođe preformirane u dobrovoljačke pukove ("[[Crnogorski dobrovoljački korpus]]"), borile su se u sastavu njemačkog [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. brdskog korpusa]] između [[Danilovgrad]]a i [[Cetinje|Cetinja]] rame uz rame sa njemačkim vojnicima. Ove snage učestvovale su zajedno sa njemačkim snagama u operacijama protiv NOVJ ([[Operacija Frilingservahen aprila 1944|Frilingservahen]], [[Operacija Ribecal avgusta 1944|Ribecal]]). Komandant [[Armijska grupa E|Armijske grupe "E"]] je u svom izvještaju od ove četnike ubrojao u brojno stanje svojih jedinica: {{izdvojeni citat|C. D. K. od 3 puka, pod komandom potpukovnika [[Pavle Đurišić|Đurišića]], formiran neposredno od strane K-de 2. OkA ([[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druga oklopna armija]]), bio je do sada u službenom pogledu potčinjen K-di 2. OkA a u snabdevačkom i taktičkom pogledu 181. peš. div., koja je trebalo da se obimno uključi u obuku. [...] C.D.K. se do sada dokazao u borbi protiv komunista, ali je upitna njegova pouzdanost prema njemačkom Wehrmachtu zbog Đurišićeva kontradiktornog stava.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=825&rec=314&roll=664 NARA, T314, Roll 664, frame 000817.] <br /> ({{jez-njem|"M.F.K. zu 3 Rgt. unter Führung Oberstleutnant Djurisic, wurde von Pz.AOK 2 unmittelbar aufgestellt, unterstand bisher truppendienstlich Pz.AOK, versorgungsmässig und taktisch 181.Inf.Div., die sich ausbildungsmässig weitgehend einzuschalten hatte. <br /> M.F.K. im Kampf gegen Kommunisten bisher bewährt, jedoch in seiner Zuverlässigskeit gegenüber der deutschen Wehrmacht durch widerspruchsvolle Haltung Djurisic fragwürdig."}})</ref>|Izvještaj Komande 21. brdskog korpusa Komandi Grupe armija "E" od 23. septembra 1944. godine}} O odluci komandanta Crne Gore, Boke i Sandžaka JVuO potpukovnika Pavla Đurišića da slijedi kolonu njemačkih armijâ pri povlačenju s Balkana, te o značajnoj pomoći pruženoj okupatoru od strane crnogorskih četnika tom prilikom, piše u svojim ratnim memoarima i [[Hermann Neubacher]]: {{izdvojeni citat|On je bio opasan nemački saveznik. Meni je uvek bilo savršeno jasno da bismo mi za Pavla Đurišića, u slučaju invazije zapadnih sila na Balkan, ponovo postali njegov najveći neprijatelj. Kada je započelo povlačenje nemačkih trupa iz Crne Gore, Pavle Đurišić je krenuo sa njima. Tokom napornih marševa po planinskom terenu, tokom operacije povlačenja prolazili smo i kroz područja koja su kontrolisali partizani. Njegove trupe vodile su borbu sa partizanima i time nemačkim trupama olakšale evakuaciju sa tog prostora. Kasnije je Pavle Đurišić sklopio ugovor sa ustaškim trupama Ante Pavelića, da bi mogao da prođe sa svojim jedinicama kroz Hrvatsku i Istru. Tamo su se već nalazile i druge četničke jedinice, kao i Ljotićevi dobrovoljci.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], str. 176—177.</ref>|[[Hermann Neubacher]]}} === Prelazak sa Nemcima u Bosnu (1944-1945) === {{main|Proboj Armijske grupe E kroz istočnu Bosnu|Četnička ofanziva u istočnoj Bosni 1944.|Bosanska golgota}} [[File: Četnički oficir Dinarske divizije, SS-Sturmbannführer Ernst Lerch i neidentificirani SS-Hautsturmführer tokom ofanzive protiv IX. korpusa.jpg|thumb|Oficir [[Dinarska četnička divizija|Dinarske divizije JVuO]], SS-Sturmbannführer [[Ernst Lerch]] i neidentificirani SS-Hauptsturmführer tokom ofanzive protiv [[9. korpus NOVJ|9. korpusa NOVJ]] u Sloveniji, mart 1945. godine<ref>[http://bandenkampf.blogspot.com/2016/05/bk0164.html Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0164 | Photo | Höherer SS- und Polizeiführer Adriatisches Küstenland]</ref>]] [[Armijska grupa "E"]] imala je u planu otvaranje komunikacija kroz istočnu Bosnu, pa je krajem novembra jedna njena divizija ([[11. poljska vazduhoplovna divizija (Nemačka)|11. poljska vazduhoplovna divizija]]) započela napad pravcem od [[Rogatica|Rogatice]] prema [[Zvornik]]u, protiv snaga [[Treći udarni korpus NOVJ|Trećeg udarnog korpusa]] [[NOVJ]]. Međutim, kako su tokom ofanzive [[NOVJ]] i Crvene armije od 3. decembra nemačke pozicije na [[Sremski front|Sremskom frontu]] ozbiljno ugrožene, ova divizija hitno je izvučena i transportovana prugom [[Sarajevo]] - [[Slavonski Brod]] na [[Sremski front]]. Na njeno mesto usmerena je glavnina četnika iz [[Srbija|Srbije]]. U izvještaju Operativnog odjeljenja u [[Sarajevo|Sarajevu]] Armijske grupe »E« od 10. decembra 1944, koji potpisuje potpukovnik Warnstorff, istaknuto je: {{izdvojeni citat| Telegram 34. i 91. arm. korpusu, 5. SS-brd. arm. korpusu i Korpusnoj grupi »Kibler«: 1) Četnici na maršu u širi rejon Valjeva privremeno će preći preko područja Rogatica — Ljubovija — Zvornik — Kladanj. 2) DM garantuje najlojalnije držanje prema nemačkim jedinicama i nudi saradnju. Znak raspoznavanja za saradnju između nemačkih jedinica i četnika je: Mitrovica. 3) Četnike u što većoj meri koristiti za službu izviđanja. Materijalna pomoć može im se obezbediti u ograničenim razmerama ukoliko se stave na raspolaganje za borbu protiv bandi. 4) K-da Grupe armija obavestila je hrvatske vlasti o navedenom kretanju.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »E« ZA PERIOD OD 1. OKTOBRA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=998&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000992.] ({{jez-njem| <br /> "1.) Cetniks überschreiten auf dem Marsch in den Großraum Valjevo vorübergehend das Gebiet Rogatica – Ljubovija – Zvornik – Kladanj. <br /> 2.) DM hat loyalste Haltung gegenüber deutscher Truppe zugesichert und bietet Zusammenarbeit an. Kennwort zwischen deutscher Truppe und Cetniks für Zusammenarbeit ist "Mitrovica". <br /> 3.) Die Cetniks sind weitgehend für Erkundungsaufträge zu verwenden. Materielle Hilfe darf ihnen in beschränktem Ausmaß gewährt werden, soweit sie sich zum Kampf gegen die Banden zur Verfügung stellen. <br /> 4.) Die kroatischen Behörden sind über obige Bewegung durch Okdo. unterrichtet worden."}})</ref>}} U izvještaju njemačkog opunomoćenog generala u [[NDH]] od 24. decembra 1944. godine,<ref>[https://znaci.org/00001/40_82.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje POSLJEDNJI DANI NA VUČJAKU]</ref> navodi se da je general Draža Mihailović izrazio spremnost za suradnju i sa formacijama NDH u borbi protiv NOVJ: {{izdvojeni citat|Prema izvješću pouzdanog agenta, Draža Mihajlović je izrazio namjeru da se bori skupa sa ustašama i domobranima, jer je njihov zajednički glavni cilj uništenje komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=443&rec=311&roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000427.] <br /> ({{jez-njem|"Nach zuverlässiger V–Mann–Meldung soll Draza Mihajlovic geäussert haben, er wolle mit den Ustascha und Domobranen zusammen kämpfen, da das gemeinsame Hauptziel die Vernichtung des Kommunismus sei."}})</ref>|Izvještaj njemačkog opunomoćenog generala u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj od 24. XII 1944.}} Četnici su, pod ličnom komandom [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]], nakon koncentrisanja unutar nemačko-ustaških linija, izvršili [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944|napad na snage NOVJ]]. 8. decembra [[1944]]. ujutro sa nemačko-ustaških položaja u okolini [[Rogatica|Rogatice]] krenuli u silovit napad prema [[Zvornik]]u. Ovaj napad bio je usklađen sa napadom nemačkog 34. armijskog korpusa sa druge strane, pravcem [[Užice]] - [[Ljubovija]] - [[Zvornik]]. Ovom prilikom četnicima su Nemci obezbedili snabdevanje municijom, kao i zbrinjavanje ranjenika u nemačkim bolnicama u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Pošto je prodor četnika prema [[Zvornik]]u odbijen, njihova glavnina usmerila se prema oslobođenoj [[Tuzla|Tuzli]]. U [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944|neizvesnim borbama od 24. do 28. decembra]] [[Treći udarni korpus NOVJ]] krajnjim naporom odbio je ovaj napad. Nakon ovog poraza, glavnina [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] snaga razmestila se u [[Modriča|Modriči]] i okolini, gde su nakon kraćeg sukoba uspostavili sporazum sa snagama NDH. Tako su se našli na za Nemce vitalnoj komunikaciji Sarajevo - Brod, vodeći zajedno sa Nemcima teške dvomesečne borbe protiv [[Druga armija JA|Druge jugoslovenske armije]], koja je nastojala da je prekine. Preko pukovnika Borote, komandanta Romanijskog korpusa JVuO, uspostavljena je saradnja sa nemačkim štabom u [[Sarajevo|Sarajevu]], od kojeg je obezbeđeno snabdevanje municijom i bolničko zbrinjavanje ranjenika.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_130.htm Opšti uslovi sporazuma o saradnji između četnika i nemačkih jedinica pripremljeni za pregovore decembra 1944. godine], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 130</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Ratni dnevnik Armijske grupe E 1.10.1944-31.12.1944], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - prilog broj 2, (10. decembar 1944)</ref> [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićeva]] grupacija takođe je uspostavila vezu sa Štefanom Hedrihom ({{jez-nem|Stefan Hedrich}}), SS-oberfirerom i inspektorom u glavnom štabu SS, komandantom SS-oblasti Severozapadna Bosna.<ref>[https://www.znaci.org/00001/181.htm Roland Kaltenegger: TOTENKOPF & EDELWEIß], četvrti deo: Das Kriegsjahr 1944 (Ares verlag, Graz), strana 268.</ref> [[3. april]]a 1945. godine, kada su nemačke trupe napuštale Bijeljinu i okolinu, Mihailović je pokušao da ih pridobije da ostanu pod njegovom komandom kao jugoslovenski državljani.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_192.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša štaba Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 7. aprila 1945. godine]</ref> [[Schutzstaffel|SS]]-Sturmbannführer (major) [[Ernst Lerch]], u izvještaju od 8. marta 1945. godine, piše da je [[Aleksandar Nikolić (četnik)|Aleksandar Nikolić]], zapovjednik Sremsko-slavonske komande JVuO, zajedno sa svojim trupama (za koje navodi da broje oko 80 ljudi, ali i da bi po pristizanju ostatka jedinice ta cifra mogla dostići i 400) došao u [[Istra|Istru]], tj. u [[Operativna zona Jadransko primorje|Operativnu zonu Jadransko primorje]], gdje se stavlja na raspolaganje njemačkim vlastima. Ernst Lerch moli nadređene da naznače rejon u kojem bi »grupa pukovnika Nikolića« mogla da bude »upotrebljena«: {{izdvojeni citat|1.) U prostor [[Jurdani]], prov. [[Rijeka (grad)|Rijeka]], stigli su delovi četničke grupe pukovnika Nikoliča u jačini oko 80 ljudi. 2.) Prema telegr. Glavnog ureda SS od 7. 2. 45, delovodn. pov. br. 375/45, grupa Nikolić potčinjena je komandantu SS i policije u [Operativnoj zoni] Jadr. primorje. [...] 6.) Pukovnik Nikolić je samostalni četnički komandant i njegov načelnik Štaba major Miladinović je izjavio da ova grupa ne želi nikakvu zavisnost od ministra [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]a, odn. od drugih četničkih grupa. <br /> Oni obećavaju da će se stoprocentno zajedno s Nemcima boriti kako protiv komunista tako i protiv regularnih engleskih trupa koje oni navodno preziru iz dubine duše. <br /> Ovaj osnovni stav oni će zadržati u svakoj situaciji pa ma šta se desilo.<ref>[https://znaci.org/zb/4_6_19.htm Zbornik NOR-a – tom VI – Borbe u Sloveniji – knjiga 19. – 1. III – 15. V 1945. godine, Vojnoistorijski institut], Beograd, 1975, dokument br. 161, str. 822–823.</ref>|Obaveštenje komandanta SS i policije u Operativnoj zoni Jadransko primorje od 8. marta 1945. o pristizanju četnika pukovnika Nikolića u Istru}} [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za [[Jugoistočna Evropa|jugoistočnu Evropu]], u svojim poslijeratnim memoarima ističe da je sa četničkim komandantom održavao vezu sve do aprila 1945, tj. do [[Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)|zajedničkog povlačenja Nijemaca i četnika]] pred jedinicama NOVJ i [[Crvena armija|Crvene armije]]. Neubacher navodi da je postojala i zamisao o susretu između njega i generala Mihailovića, ali [[Joachim von Ribbentrop]] nije dao dopuštenje za taj sastanak: {{izdvojeni citat|Tokom sukoba četnika sa Englezima, stiglo je do mene pitanje da li bih bio spreman da razgovaram sa Dražom Mihailovićem. Ovu sam molbu prosledio ministru spoljnih poslova Ribentropu, tražeći od njega da mi dozvoli da do takvog susreta dođe. U principu, nije mi bilo zabranjeno da uspostavim kontakt. Ali, za vođenje razgovora morao sam da dobijem specijalnu dozvolu. Bilo mi je, međutim, zabranjeno da stupim na teren koji kontroliše Draža Mihailović. Moja spremnost i želja da se sretnem sa njim bili su veliki, te sam uskoro morao da sam sebi priznam da je moj glavni motiv bio – radoznalost. Da se sretnem sa četničkim vođom, a da se prethodno ne izvrše potrebne pripreme, razgovor bi bio besmislen, i jedino bi doneo neugodnost i neprilike za Dražu Mihailovića, jer bi dobio etiketu „kolaboratera“. Trebalo je susret dobro organizovati, kako bi bilo sigurno da će doneti senzacionalan rezultat. Verovatno je i sam Draža Mihailović tako razmišljao, pa zato, najzad, nije nikada ni došlo do našeg susreta. Ali, ostali smo u vezi preko naših posrednika. I jedna i druga strana bila je u tim kontaktima veoma oprezna. Jedan moj poverljiv čovek čak je tri puta bio u Dražinom glavnom štabu. Da ne bih bio suviše opširan, zadovoljiću se samo tvrdnjom da Draža Mihailović svoju politiku sve do kraja rata nije menjao. Tek početkom 1945, u vreme naših poslednjih borbi u Hrvatskoj, kada je povlačenje naših trupa sa tog prostora bilo samo pitanje dana, Draža Mihailović mi se obratio direktnom molbom – i to preko svojih poverljivih ljudi u Beču – da mu pružim pomoć u vezi sa naoružanjem njegovih jedinica. Tokom nekoliko dana ja sam čak imao direktnu radio-vezu sa njegovim glavnim štabom u Bosni. Moj poverljiv čovek bio je poslednji put kod Draže u aprilu 1945.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 161–162.</ref>}} General Mihailović je odbijao da osobno uđe u bilo kakav aranžman s okupatorom, i od ove je politike odstupio samo u četiri ili pet navrata tokom rata. Riječ je o [[Sastanak u Divcima|sastanku u Divcima]] sredinom novembra 1941. godine, zatim o dva sastanka s predstavnikom Hermanna Neubachera, [[Rudolfom Stärkerom]], u jesen 1944 (prvi u zapadnoj Srbiji na kojem je Mihailovića pratio pukovnik [[Robert H. McDowell]], šef američke vojne misije pri njegovu štabu, a drugi u sjeveroistočnoj Bosni), kao i o posljednjem sastanku sa Stärkerom na planini [[Vučjak]], početkom aprila 1945. Neubacher pokušava u svojoj knjizi ekskulpirati Mihailovića od odgovornosti za kolaboraciju.<ref>[https://znaci.org/00001/40_62.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNIČKO-NJEMAČKI SPORAZUMI O KOLABORACIJI U SRBIJI]</ref> == Nemci o generalu Mihailoviću i JVuO == [[Datoteka:Draža pred sudom.jpg|mini|desno|Optuženi [[Dragoljub Mihailović]] na [[Beogradski proces|suđenju u Beogradu]] [[1946]].]] {{izdvojeni citat|'''Njemačka je za D.M.-a neprijatelj br. 2 – neprijatelj br. 1 su komunisti'''.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=695&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000686.] <br /> ({{jez-njem|"Deutschland ist für D.M. nur noch der Feind No. 2. Feind No. 1 sind die Kommunisten."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka Armijske grupe »F« sa izaslanikom Neubacherom održanog 30. jula 1944.}} Jedna od najrječitijih evaluacijâ komandne sposobnosti načelnika štaba Jugoslovenske vojske u Otadžbini, a koja potiče iz primarnih izvora njemačke provenijencije, sadržana je u mjesečnom izvještaju Komande Jugoistoka za mart 1943. godine<ref>[https://znaci.org/00001/40_51.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje BITKA NA NERETVI I NJENE POSLJEDICE]</ref>: {{izdvojeni citat|Dosadašnje borbe pokazuju da je Mihailović kao vojni komandant zatajio. Mihailović snosi glavnu krivnju za dosadašnje neuspjehe zbog nepravilne procjene vremena, prostora i zemljišta i zbog toga što nije iskoristio opće date mogućnosti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=813&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame 6290063.] <br /> ({{jez-njem|"Die bisherigen Kämpfe zeigen, daß Mihailovic als militärischer Führer versagte. Die gegebenen Möglichkeiten infolge Unkenntnis von Zeitbedarf, Raum und Gelände nicht erkennend, trägt er die Hauptschuld an den bisherigen Mißerfolgen."}})</ref>|Procjena situacije Komande Jugoistoka za mart 1943. (1. april 1943.)}} Prilikom ispitivanja od strane istražitelja 7. američke armije avgusta 1945. godine, pisanu izjavu o svojim aktivnostima u ratnom periodu sastavio je i [[feldmaršal]] [[Maximilian von Weichs]], koji je avgusta 1943. naslijedio generala Löhra na mjestu glavnokomandujućeg Jugoistoka. U odjeljku naslovljenom »Grupe koje pomažu Njemačkoj«, von Weichs o četnicima Draže Mihailovića piše sljedeće: {{izdvojeni citat|Mihailovićeve trupe su se nekada borile protiv naših okupacionih trupa iz lojalnosti prema svome kralju. U isto vreme su se borile protiv Tita, zbog svojih antikomunističkih ubeđenja. Ovaj rat na dva fronta nije mogao dugo potrajati, posebno kada je britanska podrška počela favorizovati Tita. Sledstveno, Mihailović je pokazao pronemačka stremljenja. Bilo je angažmana tokom kojih su se srpski četnici borili protiv Tita zajedno sa nemačkim trupama. Sa druge strane, dešavalo se da neprijateljski raspoložene četničke grupe napadnu nemačke vozove za snabdevanje da bi popunili sopstvene zalihe. Mihailović je voleo da ostane u pozadini, i prepusti takve poslove svojim podređenima. On se nadao da će dočekati svoje vreme ovom igrom moći, dok mu anglo-američko iskrcavanje ne obezbedi dovoljnu podršku protiv Tita. Nemačka je prigrlila njegovu podršku, koliko god privremenu. Četničke izviđačke aktivnosti naši komandanti su visoko cenili.<ref>http://znaci.org/00002/318_4.htm ({{jez-eng|"MIHAILOVIC's troops once fought against our occupation troops out of loyalty to their King. At the same time they fought against TITO, because of anti—Communist convictions. This two front war could not last long, particularly when British support favored TITO. Consequently MIHAILOVIC showed pro-German leanings. There were engagements during which Serbian Chetniks fought TITO alongside German troops. On the other hand, hostile Chetnik groups were known to attack German supply trains in order to replenish their own stocks. ''MIHAILOVIC liked to remain in the background, and leave such affairs up to his subordinates. He hoped to bide his time with this play of power until an Anglo—American landing would provide sufficient support against TITO. Germany welcomed his support, however temporary. Chetnik reconnaissance activities were valued highly by our commanders''."}})</ref>}} Takođe, feldmaršal von Weichs na drugom mjestu podcrtava da, dok se general Mihailović nastojao držati po strani, taktička je njemačko-četnička kolaboracija na terenu poprimala sve veći obim: {{izdvojeni citat|Iako se on sâm [Mihailović] oštroumno suzdržavao od iznošenja svog ličnog stava u javnosti, bez sumnje kako bi imao odriješene ruke za svaku eventualnost (npr. savezničko iskrcavanje na Balkanu), dopustio je svojim komandantima da pregovaraju s Nijemcima te da s njima sarađuju. I oni su to činili, sve više i više...<ref>Röhr, Werner, ed. (1994). Europa unterm Hakenkreuz: Okkupation und Kollaboration (1938–1945). Berlin: Hüthig. s. 358. <br/ > ({{jez-eng|"Though he himself [Draža Mihailović] shrewdly refrained from giving his personal view in public, no doubt to have a free hand for every eventuality (e.g. Allied landing on the Balkans), he allowed his commanders to negotiate with Germans and to co-operate with them. And they did so, more and more..."}})</ref>|[[Maximilian von Weichs]]}} Specijalni [[Adolf Hitler|Hitler]]ov izaslanik [[Hermann Neubacher]] u svojim memoarima tumači politiku Draže Mihailovića. On piše da je Mihailović „ostao neprijatelj okupatoru, koji je, zbog Titovog uspona, postao njegov neprijatelj broj dva”. Neubacher primjećuje da su Mihailovićevi komandanti sarađivali sa Nijemcima, dočim je on nastavio voditi antiokupatorsku propagandu: {{izdvojeni citat|Politiku Draže Mihailovića nije bilo teško razumeti. On je bio impresioniran nemačkim vojnim podvizima. Pa ipak, sa sigurnošću je računao na to da će Nemačka izgubiti rat. Dovoljno sam čuo od pouzdanih izvora, koji su me obavestili o Dražinom stavu prema Rajhu. On je ostao neprijatelj okupatoru, koji je, zbog Titovog uspona, postao njegov neprijatelj broj dva. Saveznici su Dražu ostavili na cedilu, pa je zato pokušao da od Nemaca – koji su za njega sada bili samo neprijatelj broj dva – dobije što je moguće više oružja. Namera četničkog vođe bila je ova: da se, kada započne nemačko povlačenje, bez borbe dokopa nemačkih strateških pozicija i da se na njima utvrdi. On se spremao za konačan obračun sa Titom, koji je trebalo da se vodi beskompromisno, na život ili smrt, a u pitanju je bila budućnost Jugoslavije. Dok su, dakle, Dražini podređeni komandanti tu i tamo sarađivali sa Nemcima, on je sam nastavio da i dalje vodi propagandu protiv Nemaca.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 160–161.</ref>}} Čak i kada je odobravao kolaboraciju svojih komandanata sa okupatorima, general Mihailović je strogo vodio računa da se na taj način lično ne kompromituje, prvenstveno iz straha od negativne reakcije stanovništva okupirane Jugoslavije. Presretanjem komunikacije između Mihailovića i vojvode Đujića ujesen 1943, njemački nadležni organi su registrovali ovu tendenciju kod četničkog vođstva: {{izdvojeni citat|18.11. Radio-naređenje D.M. Đujiću da još više nego do sada ratuje zajedno sa njemačkim Wehrmachom protiv komunista, jer su oni izdali srpsku nacionalnu stvar. On sam ne može tako postupiti zbog stava naroda.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=235&roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000223.] <br /> ({{jez-njem|"18. 11. FUNKBEFEHL D. M. AN DJUJIC, MIT DEUTSCHER WEHRMACHT GEGEN KOMMUNISTEN MEHR ALS BISHER ZU KAEMPFEN, DA NATIONALE SACHE SERBIENS VERRATEN. ER SELBST KOENNE WEGEN VOLKSMEINUNG NICHT MITMACHEN."}})</ref>|Depeša komande Druge oklopne armije komandi [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 21. novembra 1943. godine}} General [[Schutzstaffel|SS]]-a [[Otto Kumm]], treći komandant [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS dobrovoljačke brdske divizije »Prinz Eugen«]], u knjizi ratnih memoara naslovljenoj ''Vorwärts, Prinz Eugen! Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"'' („Naprijed, Prinz Eugen! Istorija 7. SS dobrovoljačke divizije Prinz Eugen”), ostavio je svoje tumačenje prirode odnosâ između JVuO i njemačkog okupatora: {{izdvojeni citat|Kao ostatak „u šumi“ regularne armije nakon okupacije Jugoslavije, oni su nosili stare uniforme – i nove brade, jer su se zakleli da se neće brijati dok okupator ne bude isteran iz zemlje. Oni su bili verni kraljevini i borili su se za svog mladog kralja Petra II, ali radije su se držali udaljenih sela i oblasti, ne napadajući naše jedinice, osim ako se nisu osećali dovoljno nadmoćnim. Disciplina i naoružanje bilo im je relativno dobro, a u odnosu prema drugim jugoslovenskim narodnim i verskim grupama bili su nepredvidljivi – što je često išlo do napada na hrvatska sela i muslimanske žene. Kao prijatelje još su imali Engleze – i njihov radio. Na volovskim kolima ili na konjskim leđima oni su se povremeno prebacivali u druge oblasti, najčešće neuzdrmani, jer smo ih mi puštali, smatrajući da ih dugoročno možemo pridobiti za nas – kao '''braću po oružju protiv komunizma'''. To je donekle nejasna situacija, oni nisu prijatelji, ali ni neprijatelji, i situacija se menja s vremena na vreme.<ref>[http://www.znaci.org/00001/200.htm Otto Kumm: VORWÄRTS, PRINZ EUGEN! - Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"], [http://www.znaci.org/00001/200_5.pdf Aufstellung der Division "Prinz Eugen"] str. 52. <br /> ({{jez-njem|"Als Reste der nach der Besetzung Jugoslawiens 'in den Wald' gegangenen regulären Armee tragen sie die alte Uniform – und neue Bärte, da sie geschworen haben, sich nicht früher zu rasieren, bevor nicht der Okkupator aus dem Land gejagt ist. Sie sind königstreu und kämpfen für ihren Jung-König Peter II., doch weichen sie lieber aus in abseits gelegene Dörfer und Gebiete und stellen sich nur selten unseren Verbänden, es sei denn, sie fühlen sich in ausreichender Ubermacht. Disziplin und Bewaffnung sind relativ gut, gegenüber den anderen jugoslawischen Volks- und Glaubensgruppen sind sie unberechenbar, weshalb es oft zu Ubergriffen gegen kroatische Dörfer oder muselmanische Frauen kommt. Als stille Freunde haben sie die Engländer – und ihre Funkgeräte. Auf Ochsenkarren oder hoch zu Roß verlegen sie manchmal in eine andere Gegend, meist ungeschoren, da wir sie ziehen lassen und sie auf lange Sicht für uns gewinnen wollen – als Waffengefährten gegen den Kommunismus. Es ist eine etwas unklare Situation, sie sind nicht Freund, auch nicht Feind, die Lage wechselt von mal zu mal."}})</ref>}} Saradnju sa četničkim formacijama generala Mihailovića u borbi protiv zajedničkog neprijatelja pominje u svojim memoarima i [[Schutzstaffel|SS]]-potpukovnik [[Otto Skorzeny]], vođa njemačkih komandosa, zaslužan za izvođenje brojnih specijalnih operacija tokom rata. Neposredno pred [[Kapitulacija Nacističke Njemačke|kapitulaciju nacističke Njemačke]], ''Obersturmbannführer'' Skorzeny je tri dana (od 5. do 8. maja [[1945]]. godine) vršio dužnost šefa njemačke vojno-obavještajne službe ''[[Abwehr]]''. Po osobnom ''[[Adolf Hitler|Führer]]ovom'' naređenju, potpukovnik Skorzeny biva upućen proljeća 1944. godine u okupiranu Jugoslaviju, kako bi koordinirao [[Operacija Konjićev skok|operacijom uništenja]] [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOVJ]] i zarobljavanja [[Josip Broz Tito|maršala Tita]]: {{izdvojeni citat|U proljeće 1944. dobio sam naredbu Vrhovne komande Wehrmachta da lociram [[Josip Broz Tito|Titov]] štab, uništim ga i uhvatim Tita, koji je, prema [[Winston Churchill|Churchill]]ovoj volji, već bio zamijenio generala Mihailovića. Mihailović, ratni ministar mladog kralja [[Petar II Karađorđević|Petra II]] od Jugoslavije, koji je živio u egzilu u [[London]]u, bio je uplašen sve većim uticajem komunizma. Na njegovo zaprepaštenje, njegovi su se četnici ponekad borili zajedno čak s mađarskim trupama, Hrvatima [[Ante Pavelić]]a, pa čak i sa našim vojnicima protiv Titovih trupâ.<ref>Otto Skorzeny, ''Meine Kommandounternehmen. Krieg ohne Fronten'', Universitas Verlag in F.A. Herbig Verlagsbuchhandlung GmbH, München, 1993, s. 201. <br /> ({{jez-njem|"Im Frühjahr 1944 bekam ich den Befehl vom OKW, das Hauptquartier Titos ausfindig zu machen, es zu zerstören und Tito gefangenzunehmen, der nach dem Willen Churchills schon den General Mihailowitsch abgelöst hatte. Der Kriegsminister des im Exil in London lebenden jungen Königs Peter II. von Jugoslawien, Mihailowitsch, war über den fortschreitenden Einfluß des Kommunismus erschreckt. Seine Tschetniks schlugen sich zu seinem Erstaunen manchmal sogar gemeinsam mit den ungarischen Truppen, den Kroaten des Ante Pawelitsch und selbst unseren Soldaten gegen die Truppen Titos."}})</ref>}} == Reference == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Kolaboracija četnika sa silama Osovine]] * [[Saradnja četnika sa fašističkom Italijom]] == Vanjske veze == {{commonscat|Chetnik collaboration with Axis occupation}} * [https://www.znaci.org/00001/40.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945 (Stanford University Press 1975)] {{Kolaboracija u Jugoslaviji}} {{Authority control}} [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu| ]] oo0ir0z3wbyred2t6yyxwzk3ydnn75o 42711174 42711173 2026-10-15T17:39:20Z ~2026-52047-51 396422 42711174 wikitext text/x-wiki {{Sređivanje|razlog=Preterana upotreba citata}} [[File:Lukačević i Nemci.jpg|thumb|Četnički potpukovnik [[Vojislav Lukačević]], dvojica nemačkih oficira i neidentifikovani četnički komandant. Fotografija je verovatno nastala tokom [[Bitka za Konjic 1943.|bitke za Konjic]], od 19. do 26. februara 1943. godine, kada su snage pod Lukačevićevom komandom sadejstvovale s Nemcima.]] [[File:Četnici i Nemci u okupiranoj Jugoslaviji.jpg|thumb|Četnici i Nijemci u okupiranoj Jugoslaviji.]] {{TranslitN|Kolaboracija četnika s Trećim Reichom|Колаборација четника с Трећим Рајхом}} '''Kolaboracija četnika s Nemcima''' odvijala se, sa manjim ili većim intenzitetom, tokom većeg dijela perioda [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupacije Jugoslavije u Drugom svetskom ratu]]. Glavna usluga koju su četnici vršili Nemcima bila je borba protiv [[Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Jugoslavije|partizanskih jedinica]], hvatanje pripadnika [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|pokreta otpora]] po naseljenim mestima, te njihovo likvidiranje ili slanje u logore pod kontrolom okupacionih ili kvislinških vlasti. Zbog njegovog inicijalnog učešća u [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanku u Srbiji 1941]], Nemci su [[Draža Mihailović|Dražu Mihailovića]] dugo smatrali neprijateljem, za kojim je raspisana poternica.<ref>https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D0%BC_%D0%B8%D0%B7_%D0%B4%D0%B5%D1%86%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941.</ref><ref>https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D0%BC_%D0%B8%D0%B7_%D1%98%D1%83%D0%BB%D0%B0_1943.</ref> Istovremeno, njegovi odredi širom okupiranog područja sarađivali su sa nemačkom vlašću na razne načine (npr. [[legalizacija četnika u Srbiji]] 1941–1943). Saradnja četnika sa Vermahtom postala je sveobuhvatna nakon novembra 1943. godine, kada je politički vrh u [[Berlin]]u konačno odlučio da prihvati Dražu Mihailovića za saradnika, što je rezultiralo potpisivanjem niza [[Ugovori o saradnji četnika i Vermahta|ugovora o saradnji]] sa njegovim glavnim komandantima u Srbiji. Nakon potpisivanja ugovora o primirju i saradnji, okupator je počeo isporučivati municiju i vojnu opremu četničkim jedinicama koje su se, zajedno sa njemačkim trupama i pod nadzorom njemačkih oficira, borile protiv jedinica [[NOVJ]] u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]] i [[Sandžak]]u.<ref>AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 12058.</ref> U [[NDH]], četnici su služili Nemcima za razne namene: dostavljanje obaveštenja o komunistima, pomoć nemačkim nabavkama stoke, pomoć trupama u svojstvu vodiča, pomoć u ljudstvu, učestvovanje u osovinskim operacijama (na primer [[operacija Citen|operacija Ziethen]], [[operacija Bora]]), i druge potrebne radnje za gušenje ustaničkog pokreta.<ref name="ReferenceA">[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_259.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. novembra 1943. Štabu 2. oklopne armije o saradnji četnika sa nemačkim trupama u Dalmaciji i zapadnoj Bosni]</ref> Nemci su četnike snabdevali oružjem i opremom i dozvoljavali im da po potrebi koriste njihove garnizone za smeštaj i motorizaciju za transport. Partizanske pokrete po Bosni i Hercegovini te Hrvatskoj Nijemci su u mnogo navrata doznavali na osnovu četničkih dojava.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1071&rec=314&roll=563 NAW, T-314, Roll 563, frames 001061-1062: Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa (31. januar 1944.)]</ref> Prve dve godine rata, četnici su formalno bili deo [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|savezničke]] koalicije, ali zbog stavljanja [[Četnički odredi Jugoslovenske vojske|četničkih odreda Jugoslovenske vojske]] pod komandu Vermahta, krajem 1943. je došlo do konačnog napuštanja Draže Mihailovića od strane Saveznika, a potom 1944. godine i do napuštanja i osude četnika od strane jugoslovenskog kralja.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D0%B2_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%99%D0%B0_%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B0_II_%D0%BD%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BF%D0%B0%D1%9A%D0%B5_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D1%98_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D1%81%D1%86%D0%B8_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%98%D0%B5 Poziv kralja Petra II na pristupanje Narodnooslobodilačkoj vojsci Jugoslavije]</ref> Zbog kolaboracije sa nemačkim okupatorom, mnogim je četničkim vođama, uključujući samog Dražu Mihailovića, suđeno u [[Beogradski proces|beogradskom]] i drugim procesima. Pored kolaboracije sa Nemcima, četnici na teritoriji italijanske okupacione zone su tesno [[Kolaboracija četnika s fašističkom Italijom|sarađivali sa fašističkom Italijom]]. == Nemačka politika prema četnicima == Česte njemačke promjene kursa u odnosu prema četnicima Draže Mihailovića (npr. [[Sastanak u Divcima|pregovori u Divcima]] u novembru, pa [[Operacija Mihailović|napad na štab Draže Mihailovića]] u decembru 1941, zatim ponovna obustava progona Mihailovićevih četnika i skidanje ucjene na njegovu glavu u proljeće 1942. godine, itd.) tokom čitavog ratnog perioda, bile su u potpunosti u skladu sa politikom koja je vođena u okupiranim zemljama. Najplastičniji prikaz ovakvog pristupa prezentovao je [[Felix Benzler]], opunomoćenik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova u [[Beograd]]u, u izvještaju koji je poslao u [[Berlin]] 11. marta 1942. godine ministru vanjskih poslova [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]]: {{izdvojeni citat|To što nemačka vojna mesta vode pregovore s pojedinim četničkim vođama, nije ništa neobično u srpskom prostoru. To se zbiva svesno, u okviru naše politike, uslovljene slabošću naših vojn[ičk]ih snaga i dosad ne bez uspeha vođene, da Srbe, a naročito ustanike usmeri jedne protiv drugih (komuniste protiv četnika, četnike među sobom, vladine dobrovoljce protiv komunista i četnika) i da se time po mogućnosti omete obrazovanje jednog jedinstvenog fronta.<ref>AVII, NAV, N-T-120, 200/153555-58.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. I/272.</ref><ref>Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 90.</ref>}} Njemačko konstantno opiranje uspostavi saradnje s četnicima Draže Mihailovića bilo je generirano sa samog političkog vrha. U ratnom dnevniku Vrhovne komande Wehrmachta prenesena je informacija da je 23. septembra 1942. održan sastanak vođe Trećeg Reicha [[Adolf Hitler|Adolfa Hitler]]a s predsjednikom [[Rumunija|rumunjske]] vlade [[Ion Antonescu|Ionom Antonescuom]] i poglavnikom [[NDH]] [[Ante Pavelić|Antom Pavelićem]]. Na sastanku se uglavnom raspravljalo „o hrvatskim problemima“. Pored njemačkog veleposlanika u [[Zagreb]]u [[Siegfried Kasche|Siegfrieda Kaschea]], sastanku je prisustvovao i opunomoćeni general u NDH [[Edmund Glaise von Horstenau]] koji se nije ustručavao da „otvoreno kritikuje hrvatsku vlast“, ali je i „skrenuo pažnju na četnike, koje su naoružali Italijani“. General von Horstenau je predložio da bi četnike trebalo „upotrebiti da na svom području [tj. u njemačkoj okupacionoj zoni] postanu organi reda“: {{izdvojeni citat|Hitler je na taj predlog negativno odgovorio, jer da mu se čini veoma opasno da se četnicima pruži podrška. Četnici su pre svega srpske patriote, koji zastupaju [[Velika Srbija|velikosrpsku]] misao. Time hranimo zmiju koja će jednoga dana da poraste. Istina, danas je ona još mala, ali jednog dana mogla bi da bude opasna.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Nakon sagledavanja situacije na Balkanu u jesen 1943, Nemci su jugoslovenske partizane proglasili najvećim neprijateljima.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_3_156.htm PROCENA KOMANDANTA JUGOISTOKA FELDMARŠALA VAJKSA OD 1. NOVEMBRA 1943. VOJNO-POLITIČKE SITUACIJE NA BALKANU KRAJEM OKTOBRA 1943. GODINE</ref> U cilju borbe protiv partizana, tolerisali su i koristili četnike kao antikomunističku miliciju, iako im je bilo dobro poznato da oni održavaju veze sa [[London]]om. == Hronologija == === Mihailovićeva ponuda Nemcima i pregovori u Divcima (jesen 1941) === {{main|Ustanak u Srbiji 1941.|Sastanak u Divcima}} {{izdvojeni citat|Četnički odredi jugoslovenske vojske pod komandom pukovnika Draže Mihailovića stavljaju se na raspolaganje za borbu protiv komunista u saradnji sa nemačkim Vermahtom.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%99%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_30._%D0%BE%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941._%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0 Извештај капетана Матла претпостављенима од 30. октобра 1941. о разговорима са представницима Драже Михаиловића]</ref>|Ponuda Draže Mihailovića Nemcima iz oktobra 1941.}} {{Wikisource|Izjava pukovnika Branislava Pantića o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima}} {{Wikisource|Izveštaj kapetana Matla pretpostavljenima od 30. oktobra 1941. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića}} {{Wikisource|Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.}} Nemci su za gušenje [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji 1941.]] angažovali dodatne trupe i sproveli drastične represalije nad stanovništvom, što je Mihailovića navelo da se povuče iz ustanka, napadne partizane i zatraži kontakt sa nemačkom upravom radi prekida neprijateljstva. Vezu je uspostavio preko pukovnika [[Branislav Pantić|Branislava Pantića]], njegovog predstavnika i obaveštajca u [[Beograd]]u. Pukovnik Pantić je nakon rata svjedočio da je odluka o pregovorima s predstavnicima njemačkih okupacionih snagâ donijeta krajem oktobra 1941. godine, i to na sastanku održanom u kući [[Živojin Mišić|vojvode Mišića]] u [[Struganik]]u. Sastanku su, pored Draže Mihailovića i Branislava Pantića, prisustvovali i [[Dragiša Vasić]], potpukovnik [[Dragoslav Pavlović]], major [[Aleksandar Mišić]] i kapetan [[Nenad Mitrović]]. Pukovnik Pantić piše: {{izdvojeni citat|O potrebi pregovora nije bilo reči. Situacija je svima bila jasna. Ona ih je neodstupno zahtevala. Sporno je bilo: sa kime treba razgovarati, da li sa Nemcima ili sa Nedićem? Posle duže diskusije većina se složila da treba pregovarati sa Nedićem. Ovome se odsudno usprotivio Draža i major Mišić. Njegov zaključak po ovom pitanju bio je izražen rečima: – KAD JE SITUACIJA TAKVA DA MORAM DA PREGOVARAM, ONDA ĆU DA PREGOVARAM SA NEPRIJATELJEM. NA TO ME OVLAŠĆUJE I MEĐUNARODNO RATNO PRAVO. UOSTALOM, ŠTA MI MOŽEMO DA DOBIJEMO OD NEDIĆA? SVE ŠTO NAMA TREBA, ORUŽJE I MUNICIJA, NEDIĆ MORA TRAŽITI OD NEMACA. JER OVDE NISU U PITANJU MALE I SITNE KOLIČINE. ZAŠTO IĆI POSREDNO, KAD MOŽEMO NEPOSREDNO? Njegovo odsudno držanje, po ovom pitanju, odnelo je prevagu... Isto tako bilo je sporno pitanje da li da se o pregovorima obavesti Nedić. Posle kraće diskusije, a pošto sam ja izložio da kapetan g. dr. Matl nalazi da Nedića treba obavestiti, doneta je odluka da se tako i učini. Tako je doneta odluka da se pregovara sa Nemcima.<ref>[https://sr.m.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D1%98%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BE_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D1%98_%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%B8_%D0%B4%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81_%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0 Izjava pukovnika Branislava Pantića o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima]</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 138.</ref><ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 115.</ref>|Izjava pukovnika [[Branislava Pantića]] o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima}} 1. novembra 1941. godine, pukovnik Draža Mihailović je uputio generalu [[Walteru Hinghoferu]], komandantu [[342. divizija|342. pješadijske divizije]], ponudu sljedeće sadržine: {{izdvojeni citat|1) Na kolubarskom frontu nema komunista. Ukoliko ih je bilo oni su postali bezopasni. <br /> 2) Organizacija četnika je u stanju da održava red na području zapadne Srbije. <br /> 3) Komunistička opasnost će prestati od momenta kada se četničkoj organizaciji pruži mogućnost da neometano radi. Broj nacionalista je tako veliki da komunista ima samo 5%. Uz pomoć svoje brojne nadmoćnosti nacionalni elemenat pod komandom četnika može rešiti komunistička pitanja bez obostrane borbe. <br /> Uslov je: dovoljno naoružanje, koje nedostaje. <br /> 4) Ulazak u pojedine gradove je bio neophodan da se ne bi komunističke jedinice predstavljale kao oslobodioci i da ne bi povukle za sobom narodne mase. To se moralo događati i radi toga da bi se sprečili komunisti da vrše teror nad stanovništvom. <br /> 5) Četnička akcija nije usmerena protiv nemačkih jedinica, ukoliko one ne napadaju četnike i narod. <br /> 6) Naš narod voli slobodu i radovao bi se kada se na njegovoj teritoriji ne bi nalazile nemačke jedinice. To odgovara četničkom načinu vođenja rata, bez obzira na žrtve koje donosi. Oblast zapadne Srbije nema nikakav vojni značaj za nemačke jedinice, i trebalo bi da bude slobodna zona, u kojoj četnici održavaju red, pod uslovom da ih se u tome ne sprečava i da su dovoljno naoružani.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_240.htm Izjava Draže Mihailovića od 1. novembra 1941. komandi nemačke 342. pešadijske divizije]</ref>}} Prethodno, general Hinghofer je 30. X 1941. obavijestio njemačkog opunomoćenog generala i zapovjednika u Srbiji [[Franz Böhme|Franza Böhmea]] da lokalni četnički komandanti u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]] nude saradnju, očekujući zauzvrat pomoć u oružju od okupatora: „Četničke vođe iz [[Valjevo|Valjeva]], [[Slovac|Slovca]] i [[Lajkovac|Lajkovca]] daju važne podatke o organizaciji i izjavljuju spremnost da se sa nemačkim trupama bore protiv komunista. Traže oružje.“<ref>BA-MA, RH 26-342/14, 10-odnevni Hinghoferov izvještaj Bemeu, 30. 10. 1941.</ref> Odmah po pristizanju Mihailovićeve ponude, štab 342. pješadijske divizije je istoga dana (1. XI) dostavio izvještaj svojoj pretpostavljenoj komandi u kome, između ostalog, stoji i sljedeće: {{izdvojeni citat|Masa četnika, koja se nalazi u rejonu Valjeva, do sada se držala potpuno lojalno. Oni su prema komunistima zauzeli jasan odbijajući, takoreći, neprijateljski stav i može se reći uspešno se protiv njih borili. Oni su spremni i voljni da zajedno sa Vermahtom razbiju komuniste, kao i da u zemlji ponovo uspostave red i mir i zato traže nemačku pomoć.<ref>AVII, NAV—N—T—315, rolna 2130, snimci 626—632.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_10.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje MIHAILOVIĆ TRAŽI POMOĆ OD OKUPATORA]</ref>}} No, na samom početku sastanka sa nemačkim predstavnicima u selu [[Divci]] 11.11.1941. pukovniku Mihailoviću je rečeno: {{izdvojeni citat|Pre dve nedelje poručili ste nam preko Vaših poverenika u Beogradu da je Vaša namera "da nećete više dozvoliti da se srpska krv beskorisno proliva i srpska imovina dalje uništava". Istovremeno ste ponudili da se zajedno sa nemačkim Vermahtom i organima Nedićeve vlade borite protiv komunizma. Ponuda je od strane Glavne komande odbijena jer: 1) Nemački Vermaht će sam u najkraćem vremenu okončati sa komunizmom i 2) glavni komandant ne može imati poverenja prema Vama kao savezniku.}} Nemci su procenili da Draža zna za dolazak njihovih oklopnih trupa, da kao generalštabni oficir pravilno ocenjuje da će se nastavak nemačkih operacija rđavo završiti po njega, i stoga "nemački Vermaht ne može da se optereti takvim saveznicima koji mu se privremeno priključuju iz razloga oportuniteta".<ref name="Divci">[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BC_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%83_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%83_%D0%94%D0%B8%D0%B2%D1%86%D0%B8_11.11.1941. Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.]</ref> U daljem razgovoru pukovnik Mihailović se pravdao nacistima zbog učešća u ustanku: {{izdvojeni citat|Nije moja namera da ratujem protiv okupatora, jer kao generalštabni oficir poznajem snage obeju snaga.<ref name="Divci"/>}} Pukovnik Mihailović se pravdao da je morao uzeti neke gradove od Nemaca da ih komunisti ne bi uzeli,<ref>„Moji ljudi su [[Bitka za Loznicu 1941.|krenuli na Loznicu]] zato da je komunisti ne zauzmu.”</ref> tvrdeći da nije na strani ustanika, tj. „onih koji žele da isteraju Nemce”.<ref name="Divci"/> Mihailović je izjavljivao Nemcima lojalnost i tražio da mu daju municiju kako bi nastavio borbu protiv Titovih partizana.<ref>„Neophodno je imati municiju! Računajući s tim, došao sam ovamo.”</ref> Međutim, on je želio da njegovo „delovanje na nacionalnoj osnovi” ostane skriveno od javnosti kako ne bi prošao poput vojvode [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]], koji je sklopio otvoreni sporazum sa okupatorom, čime je izgubio ugled u narodu i dobio žig izdajnika.<ref name="Divci"/> Nakon opetovanih zahtjeva okupatoru za isporukom municije, pukovniku Mihailoviću je nedvosmisleno stavljeno do znanja da je jedina opcija za njega i njegove trupe bezuslovna kapitulacija. I pored nepopustljivog njemačkog stava, Mihailović, kao i major Mišić, pokušali su u više navrata uvjeriti svoje sagovornike da uvaže njihove prijedloge, pružajući Nijemcima čvrsta uvjeravanja da im ne prijeti nikakva opasnost sa četničke strane: „Nećemo se boriti protiv Nemaca, pa ni onda ako nam ova borba bude nametnuta... '''Mi vam nećemo biti neverni'''... Mi idemo tako daleko da Vas molimo da do nas uputite oficire za vezu da biste se, uz punu garanciju, mogli uveriti u našu borbu protiv komunista.” Uprkos svim četničkim pokušajima, njemački su pregovarači ostali rezolutni: {{izdvojeni citat|„Ponuda pukovnika Mihailovića da stavi svoje snage na raspolaganje za borbu protiv komunista je odbijena i zatražena je bezuslovna predaja. Mihailović je tražio da se konsultuje sa svojim komandatima. Mihailović također tražio oružje za borbu protiv komunista. Ovo je igra, borba između bandi za izvor oružja. Ipak, čini se da jedan dio Mihailovićevih bandi iskreno želi da se bori protiv komunista.“<ref>NAW, T-311, Roll 175, 000121-2: Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka</ref>|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka 17.11.41.}} Među brojnim njemačkim dokumentima u kojima se pominje sastanak u Divcima, izdvaja se bilješka potpukovnika [[Rudolfa Kogarda]] (koji je prisustvovao sastanku) o četničkom komandantu, kao i o razgovorima vođenim sa Mihailovićevim oficirima pri povratku za [[Beograd]]. Potpukovnik Kogard zapisuje da je „pukovniku Mihailoviću (je) mnogo stalo do toga da se vrhovni komandant u Srbiji [general [[Franz Böhme]] — prim.] uveri u iskrenost njegovih namera”: {{izdvojeni citat|Obustaviti borbu protiv nemačkog Vermahta i povesti je samo protiv komunista. Na samo vođenje borbe druga strana ne sme da utiče. Izuzimajući to što sâm ne želi da se potčini, živi u ubeđenju da komuniste u njihovom gerilskom načinu ratovanja regularne trupe ne mogu da poraze. On, dakle, želi da preuzme specijalni zadatak i garantuje uspeh... U izlaganju pukovnika Mihailovića samo uzgred je nagovešteno da pre uništenja komunista ne može ni da pomišlja na polaganje oružja. Pri povratku u Beograd njegovi poverenici su naglasili da je pukovnik Mihailović spreman da položi oružje čim uništi komuniste. A za uspešno okončanje ove borbe potrebna mu je municija, jer je komunisti imaju u ogromnim količinama... Potpukovnik Kogard je pitao srpskog kapetana [Nenada — prim.] Mitrovića šta Mihailovićeva grupa radi sa zarobljenim komunistima. Odgovoreno mu je da se ubeđeni komunisti ubijaju, a oni koji su samo pošli s njima odvode se u koncentracione logore. [...] Mihailović izjavljuje da mu nikada nije bila namera da se bori protiv nemačkih trupa i saopštava da će i sada naložiti svojim trupama da se ne bore protiv nemačkog Vermahta.<ref>NAW, Mikrofilm T—314, Roll 1457, snimci 1332—1335.</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 161—162.</ref>}} Obavještajni oficiri, raspoređeni u njemačkim ustanovama u Srbiji, registrovali su da je s jeseni 1941. godine došlo do raspada jedinstvenog ustaničkog fronta, kao i da je pukovnik Mihailović naredio [[Napad četnika na Užičku Republiku|napad]] na [[Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|partizansku slobodnu teritoriju]]. U skladu s novonastalom situacijom, Wehrmachtovi oficiri predlažu svojim pretpostavljenim u [[Berlin]]u koordinaciju okupatorskih dejstava s onima četničkih odredâ, što bi doprinijelo efikasnijem gušenju partizanskog otpora, čiji je centar bilo [[Užice]]: {{izdvojeni citat|Mihailović treba da sada pokrene akciju protiv Užica, gde se navodno nalazi celokupno rukovodstvo komunista, a zbog čega treba da se stavi u izgled i bombardovanje sa nemačke strane. U kontaktima sa nemačkim okupacionim vlastima koji su niže opisani, Mihailović je navodno molio da mu se stavi na raspolaganje 100.000 metaka da bi mogao nastupiti protiv Užica.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 1, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova Nemačkog Rajha: 18. april — 31. decembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1973, dok. 236, str. 630.</ref>|IZVEŠTAJ OBAVEŠTAJNOG CENTRA VERMAHTA U BEOGRADU OD 14. NOVEMBRA 1941. VRHOVNOJ KOMANDI VERMAHTA O ODNOSU ČETNIKA DRAŽE MIHAILOVIĆA PREMA NOP-u, O PREGOVORIMA PREDSTAVNIKA VERMAHTA I DRAŽE MIHAILOVIĆA I O VOJNO-POLITICKOJ SITUACIJI U SRBIJI}} Nakon rata, pukovnik [[Branislav Pantić]] je u pisanoj izjavi jednom [[ZBOR|ljotićevskom]] autoru u emigraciji detaljno objasnio okolnosti u kojima je došlo do odluke da se vode pregovori sa Nijemcima. Pukovnik Pantić se prisjeća da je prethodno održan sastanak u Mihailovićevom štabu, na kom je sačinjen spisak uslovâ koje je trebalo postaviti pred okupatora. Međutim, osnovni razlog pregovora je bio da se četnicima daju odriješene ruke i pruži pomoć za »borbu protiv komunista«, tj. Titovih partizana: {{izdvojeni citat|Posle duže diskusije složili smo se da Nemcima treba podneti ove zahteve: 1. Moja [Mihailovićeva — prim.] akcija ima se posmatrati isključivo kao borba protivu komunizma. A kako je ta borba u neposrednom interesu i Nemaca, potrebno je, da se mojim oružanim odredima ostavi sloboda akcije i da se oni, svim sredstvima, pomognu. 2. Spremni smo da kooperišemo u svakoj borbi protivu komunista, koju bi izvodile nemačke oružane snage. 3. Kako su za borbu protivu komunista potrebna sredstva to, da mi se iz nemačkog ratnog plena, za prvi momenat, stavi na raspoloženje: <br /> — 20.000 pušaka; <br /> — 200 mitraljeza; <br /> — 2.000 puškomitraljeza; <br /> — 100 lakih bacača; <br /> — 100.000 ručnih bombi; <br /> — municija: 500 metaka na pušku; po 2.000 metaka na mitraljez i puškomitraljez i po 100 bombi na svaki bacač. <br /> Celokupno naoružanje, po vrstama, da bude istog modela i kalibra. <br /> — 20.000 jugoslovenskih vojničkih uniformi <br /> — 20.000 pari vojničkih cipela. [...] Iz prednjih izlaganja jasno se vidi, da je glavni i jedini cilj sastanka i razgovora sa Nemcima bio: DA NAM OMOGUĆE ODSUDNU BORBU SA KOMUNISTIMA, DAKLE NJIHOVO UNIŠTENJE, A TIME I OBUSTAVU KRVAVIH NEMAČKIH ODMAZDA. DAKLE ONO ŠTO JE ZAHTEVAO CEO NAROD.<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 115—116.</ref>}} Za Dražom Mihailovićem je decembra 1941. godine raspisana poternica, nakon čega je bio u bekstvu. === Predaja zarobljenih partizana Nijemcima (1941) === {{main|Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.}} [[File:Nemci odvode na streljanje četu partizana koje su četnici na prevaru uhvatili i predali Nemcima.jpg|thumb|Nemci odvode na streljanje četu partizana koje su četnici na prevaru uhvatili i predali Nemcima]] Iako je njegov prijedlog okupacionim vlastima u Divcima odbijen, pukovnik Mihailović je želio pružiti njemačkom okupatoru dokaz četničke gotovosti za saradnju. Stoga su četnici Draže Mihailovića, uz posredstvo samozvanog vojvode [[Jovan Škavović|Jovana Škavovića]], predali 13. novembra 1941. Njemcima oko [[Predaja zarobljenih partizana Nemcima novembra 1941.|365 zarobljenih partizana]]. [[Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.|Predaja zarobljenih partizana Nemcima]] se desila tokom [[ustanak u Srbiji 1941|ustanka u Srbiji]] novembra [[1941]]. godine. Tokom [[Četničko-partizanski sukob|sukoba]] između [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] četnika i partizana u zapadnoj [[Srbija|Srbiji]] početkom novembra [[1941]], četnici su zarobili više stotina partizana. Jednu veću grupu od oko 500 zarobljenika, među kojima su bili partizani na prevaru zarobljeni u [[Gornji Milanovac|Gornjem Milanovcu]],<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_110.htm Relacija Takovskog četničkog odreda od 17. juna 1942, Zbornik NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, dokument 110]</ref> Kosjeriću,<ref>[https://www.znaci.org/00001/59_2_124.pdf Užička republika, Zapisi i sećanja, Narodni muzej, Užice 1981]</ref> Karanu i Planinici, četnici su prikupili na [[Ravna Gora|Ravnoj Gori]]. Oko [[13. novembar|13. novembra]] [[1941]]. četnici su grupu od 365 zarobljenika odveli u [[Mionica|Mionicu]], i zatim u [[Slovac]]. Tu su prihvaćeni od [[Milan Nedić|Nedićevih]] i nemačkih snaga i prebačeni kamionima u [[Valjevo]]. Transport zarobljenika do [[Valjevo|Valjeva]] je pratio četnički vođ Jovan Škavović Škava, koji je prethodno bio [[Kosta Pećanac|Pećančev]] četovođa, dok je u tom periodu priznavao [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevu]] komandu. U predaji zarobljenika učestvovao je i ravnogorski oficir [[Pavle Mešković]]. Predaji partizana prethodio je [[Sastanak u Divcima 1941.|sastanak Draže sa Nemcima u selu Divci]]. Od ove grupe zarobljenika, Nemci su 263 streljali dana [[27. novembar|27. novembra]] [[1941]]. godine na Krušiku u Valjevu.<ref>[https://www.znaci.org/00001/38_21.htm Radoslav S. Nedović, Pantelija Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006: Streljanja na Krušiku u Valjevu]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/44_4.pdf Radoslav S. Nedović: ČAČANSKI KRAJ I NOB - SLOBODARI NA STRATIŠTIMA, Čačak 2009: Krušik, Valjevo streljanje po grupama]</ref> Ostali zarobljenici su delom streljani naknadno, delom deportovani u [[Koncentracioni logor|logore]], a delom pušteni na slobodu. Predaja zarobljenih partizana nastavila se i posle ovoga, i bila je naročito intenzivna u decembru 1941.<ref>[https://www.znaci.org/00001/38_24.htm Radoslav S. Nedović, Pantelija Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006: Decembarski pokolj]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/44.htm Radoslav S. Nedović: ČAČANSKI KRAJ I NOB - SLOBODARI NA STRATIŠTIMA, Čačak 2009]</ref> === Legalizacija četnika i hvatanje ustanika (1941-1942) === {{main|Legalizovani četnici}} [[Datoteka:Legalizovani četnici u Srbiji 1942.jpg|minijatura|Legalizovani četnici Draže Mihailovića čuvaju [[Logor Metino brdo|logor na Metinom brdu]] kod [[Kragujevac|Kragujevca]] [[1942]].]] Četnički odredi u Srbiji su delom raspustili regrute kućama i ostali u ilegali na kadrovskom sastavu, a delom se legalizovali kao pripadnici zvaničnih Nedićevih formacija. Krajem 1941. i početkom 1942. godine, pripadnici [[Legalizovani četnici|legalizovanih ravnogorskih odreda]] pružili su najznačajniji doprinos u hvatanju nekoliko hiljada odbjeglih ili pasiviziranih partizana i njihovih saradnika u [[Zapadna Srbija|zapadnoj]] i djelovima [[Centralna Srbija|centralne Srbije]], kao i u njihovoj predaji Njemcima. Učešćem u masovnom hvatanju i likvidaciji pripadnika partizanskih odreda i njihovih saradnika, čak i ako se zanemari aktivna borba protiv partizana, legalizovani ravnogorski četnici su učinili krupne usluge njemačkom okupatoru u uništenju partizanskog pokreta na području dotadašnje [[Užička Republika|Užičke republike]].<ref name="yuhistorija.com">[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]</ref> Već krajem novembra 1941. godine na Metinom brdu kod Kragujevca je formiran [[Logor na Metinom brdu|logor]] za zarobljene srpske ustanike i civilne taoce. Prvi dovedeni u logor bili su taoci iz Kragujevca, komunisti, odbornici narodnooslobodilačkog odbora, Romi, Jevreji i svi oni koji su nemačkim fašistima bili sumnjivi. Osim svakodnevnih likvidacija, veća masovna streljanja su vršena 2. i 19. marta 1942. godine.<ref>[http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1322 Metino brdo]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hvatani borci su predavani nemačkom sudu, ili prekom sudu [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]]. Većina pohvatanih je bila iz okoline Rače, Topole i Aranđelovca. 2. marta 1942. godine na Metinom brdu je streljano 173 rodoljuba i simpatizera oslobodilačkog pokreta sa teritorije Kragujevca i okolnih opština.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1248 |access-date=2014-05-01 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304191846/http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1248 |deadurl=yes }}</ref> Logor je rasformiran u junu 1942. Preostali logoraši su transportovani u [[Koncentracijski logor Banjica|logor na Banjici]], gde je većina streljana, kao i u logore u Nemačkoj, Norveškoj i Grčkoj.<ref>{{Cite web |url=http://www.ikragujevac.com/kultura/15517-istorija-zrtve-fasizma-na-metinom-brdu-i-deo.html |title=Archive copy |access-date=2024-07-08 |archive-date=2024-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240708214249/https://www.ikragujevac.com/kultura/15517-istorija-zrtve-fasizma-na-metinom-brdu-i-deo.html |url-status=dead }}</ref> Nakon likvidacije partizanskih ostataka, četnici Draže Mihailovića su stekli faktičku kontrolu nad ruralnim područjima Srbije, dok je okupator držao gradove. Mihailovićev stav u odnosu na njemačkog okupatora jasno je izražen u depeši, koju je opunomoćeni poslanik Ministarstva inostranih poslova Trećeg Rajha u Beogradu [[Felix Benzler]], 31. marta 1942. godine, uputio centrali u Berlinu: {{izdvojeni citat|Sve dosad se nije postiglo da se ličnost pukovnika Mihailovića stavi pod kontrolu. Po svoj prilici ni on nije u stanju ili nije voljan da na srpskom području nešto preduzme, već je, naprotiv, preko jednog posrednika ovih dana ponudio vladi Nedića da prihvata da se objavi: 1) da on ne namerava da se bori protiv Nemaca; 2) da neće ništa da preduzima protiv Nedićeve vlade; 3) da se zalaže za održanje mira i reda u zemlji; 4) da poziva na borbu protiv komunista. Posredniku je ponovo odgovoreno da za Mihailovića jedino u obzir dolazi da se bezuslovno potčini.<ref>[https://znaci.org/00001/11_18.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje POD ZAŠTITOM LEGALIZOVANIH ODREDA]</ref>}} Nemački dokument od [[15. maj]]a 1942. godine navodi četničkog majora [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubu Jovanovića]] kao jednog od njihovih lokalnih saradnika za [[Zaječar]].<ref>NAW, T501, roll 248 frames 0121-0126; dostupno na http://znaci.net/temp/T-501_R-248-0126.jpg</ref> [[Datoteka:SS-Obergruppenführer Werner Lorenz accompanied with unknown chetnik officer in NE Bosnia.JPG|mini|[[SS]]-[[Obergruppenführer]] [[Werner Lorenz]] u društvu neimenovanog četničkog oficira u sjeveroistočnoj [[Bosna (oblast)|Bosni]], jesen 1942. godine]] U junu 1942. Mihailović je prešao u Crnu Goru, italijansku okupacionu zonu, na teritoriju koju su držali crnogorski četnici [[Saradnja četnika sa fašističkom Italijom|uz dopuštenje Italijana]]. Aktivnosti četničkih odreda u Srbiji svedene su na najmanju meru da se ne bi izazivao okupator, i uglavnom su ograničene na organizacionu i obaveštajnu delatnost i sitnije diverzije. Uprkos tome, nemački okupator je veoma ozbiljno shvatao četničku aktivnost i povremeno organizovao racije protiv preostalih Mihailovićevih odreda, koji su se trudili da izbegnu dodir sa neprijateljem. U Srbiji, znatan broj Mihailovićevih snaga se legalizovao. Nemački popis glavnih vladinih legalnih odreda od [[15. maj]]a 1942, pod rednim brojevima 1 do 18 navodi Ljotićeve odrede, od 19 do 39 su Mihailovićevi, a od 40 do 100 Pećančevi. Tu na okupatorskom spisku snaga su neki od glavnih Mihailovićevih četnika: [[Predrag Raković]], [[Miloje Mojsilović]], [[Dušan Smiljanić]], [[Vučko Ignjatović]], [[Miloš Glišić]], [[Ljuba Jovanović]]... Do početka 1942. godine "ravnogorski pokret istopio se u redovima Nedićeve milicije i konačno se ponovo pojavio, umanjen, u Crnoj Gori."<ref name="Deakin2">[https://www.znaci.org/00001/5_3.htm William Deakin, BOJOVNA PLANINA]</ref> Kako ne bi izgubio podršku naroda kao saradnik okupatora, Mihailović je odsustvo oružane borbe u Srbiji sredinom [[1942]]. godine nastojao da nadoknadi činjenjem smicalica nemačkim vojnicima po gradovima, ubacivanjem "smrdljivih bombi", "svrabećih praškova", "praškova za kijanje", upućivanjem pretećih pisama, uznemiravanjem telefonom...<ref name="Kosta Nikolić 2004"/> Ovo nije ostalo neprimećeno. Britanski kapetan Bil Hadson je u drugoj polovini 1942. ponovo uspostavio vezu i javio da "Mihailović još sarađuje s Osovinom u Crnoj Gori i Sandžaku i miruje u Srbiji", da su "u Dalmaciji Trifunovićevi četnici legalizovani" te, podsticani od Italijana, sanjaju o nekoj "Srbo-Sloveniji i Dalmaciji". Na osnovu stanja na terenu on izvlači zaključak: {{izdvojeni citat|U trenutku kada je Mihailović u velikom stepenu igrao ulogu kvislinga bio je nagrađen najjačom britanskom propagandom.... Mihailoviću bi trebalo konačno reći da Britanci pretpostavljaju komuniste kvislinzima.<ref name="Deakin2"/>|Britanski kapetan Bil Hadson}} [[Datoteka:Chetniks and Germans in Lopare 1942.jpg|mini|[[Radivoje Kerović]] (u sredini u bijeloj košulji) sa njemačkim tenkistima, [[Lopare]] 1942.]] 27. avgusta 1942, komandant Bosanskih četničkih odreda kapetan [[Rade Radić]] naređuje načelniku štaba (»poručniku bratu«) [[Vukašin Marčetić|Vukašinu Marčetiću]] sljedeće: {{izdvojeni citat|Ova komanda stavila ti je u dužnost, da odmah stupiš u vezu sa Nemačkim vojnim vlastima u B. Luci, povodom zauzimanja Mrkonjić-Grada od strane komunista i njihovim daljim nadiranjem ka Manjači, a u cilju organizovanja zajedničke akcije protiv komunista. Kako iz primljenog izveštaja ne vidimo, šta si po ovome do sada uradio, naređuje ti se, da se odmah vratiš u B. Luku, da stupiš u vezu sa komandantom Nemačkih trupa radi izvršenja zadatka koji ti je stavljen u dužnost... Nemačkog komandanta isto tako upozori na činjenicu, da se danas u Bos. Krajini nalaze komunisti, koji su proterani iz svih srpskih zemalja: Srbije, Crne Gore, Hercegovine, Istočne i srednje Bosne sa celokupnim vođstvom i naoružanjem. Krajina im služi kao glavno uporište. Srpski narod u Krajini isto tako kao i u ostalim pokrajinama srpstva je u ogromnoj većini protivkomunistički raspoložen, ali ovaj srpski narod nije dovoljno naoružan, da bi suzbio ovu komunističku najezdu... Na osnovu svega ovoga zahtevaj od Nemačkog komandanta, ako slučajno [ne] bi bilo dovoljno pušaka, municije a naročito automatskog oružja u njihovim magacinima, da se razoružaju Hrvatske jedinice, a naročito ustaške formacije i da se oružje preda u naše ruke, a mi ćemo naoružati svoje rezerve u ljudstvu i voditi uspešne borbe protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_153.htm Naređenje komandanta bosanskih četničkih odreda od 27. avgusta 1942. načelniku štaba za organizaciju sadejstva nemačkim snagama u sprečavanju prodora partizana ka Banjaluci]</ref>}} Posljednjeg dana kolovoza 1942, održan je sastanak kod načelnika štaba Komande Jugoistoka. Ovom prilikom je podijeljena informacija da se oko [[Banja Luka|Banje Luke]] vode žestoke borbe s partizanima, u kojima okupatoru pomažu četnici (“srpski nacionalisti“), bez preciziranja o kom odredu JVuO iz [[Bosna (oblast)|Bosne]] je riječ: {{izdvojeni citat|Velike borbe su izbile u blizini Banje Luke. Ustanici su upotrijebili teško naoružanje, topove, minobacače itd., kao i tenkove. Hiljadu srpskih nacionalista je sudjelovalo u borbi protiv ustanika na našoj strani.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=490&roll=175 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000485.] <br /> ({{jez-njem|"Bei Banja Luka größeres Gefecht, Aufständische traten mit schweren Waffen, Geschützten, Minenwerfern u.sw. auf, auch mit Panzer. 1000 serbische Nationalisten haben sich dort auf unserer Seite im Kampfe gegen die Aufständischen beteiligt."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka kod načelnika štaba Jugoistoka održanog 31. augusta 1942.}} U drugom njemačkom izvještaju iz istog perioda se navodi da je 26. augusta jedan bataljun Wehrmachta južno od Banje Luke bio priklješten od strane nadmoćnijeg neprijatelja (i ovdje se napominje da su partizani raspolagali teškim naoružanjem), kao i da je Nijemcima u pomoć priskočilo čak „2000 bosanskih četnikâ“, što će rezultirati potiskivanjem jedinicâ [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOP i DVJ]] prema jugu do kraja mjeseca.<ref>BA/MA, RH 19 XI/81 (Die Bekämpfung der Aufstandsbewegung im Südostraum, Teil I), S. 244.</ref><ref>Klaus Schmider, ''Partisanenkrieg in Jugoslawien 1941-1944'', Verlag E.S. Mittler & Sohn GmbH, Hamburg/Berlin/Bonn, 2002, s. 155. <br /> ({{jez-njem|"Bereits am 26. August sah sich ein deutsches Bataillon bei dem Versuch, südlich von Banja Luka den ersten dieser Einfälle abzublocken, weit überlegenen, auch mit erbeuteten Panzern und Geschützen bewaffneten Verbänden gegenüber; nur mit Hilfe von 2.000 bosnischen Cetniks, die den Deutschen zu Hilfe eilten, gelang es bis Ende des Monats, die Partisanen wieder nach Süden abzudrängen."}})</ref> Takođe, u jednom izvještaju upućenom iz štaba njemačkih trupa u [[NDH]] od 18. novembra 1942. o četnicima se, između ostalog, navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|U zoni 714. pješadijske divizije nalazi se 6-8.000 četnika, naoružanih puškama i nešto automatskog oružja. Diviziji su dosad pružili vrijedne usluge time što su branili svoju teritoriju od partizana i time oslobodili njemačke i trupe NDH za dejstvo na drugim sektorima. K tome obezbjeđuju i željeznicu i pribavljaju važna obavještenja njemačkim trupama. Četnici su pri zajedničkim akcijama snabdjevani od strane NDH; također im pripada i naknada od otprilike 3 Rajshsmarke dnevno, čiju isplatu oni, međutim, dosad nisu tražili.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=361&rec=314&roll=566 Nacionalni arhiv Vašington, T-314, rolna 566, frejm 000357; Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj-/Veza sa neprijateljski orijentisanim krugovima u Srbiji/ (18. novembar 1942.).] <br /> ({{jez-njem|"Bei 714.Div. haben die im Div.–Bereich beheimateten Cetnikverbände eine ungefähre Stärke von 6–8000 Mann. Sie sind mit Gewehren und verhältnissmässig wenig automatischen Waffen ausgestattet. Sie leisten der Div. wertvolle Dienste, indem sie ihr Heimatgebiet gegen Einfälle der Partisanen schützen, sodass, von grösseren Unternehmen abgesehen, in diesem Raume weder deutsche noch kroatische Truppen gebunden werden. Sie entlasten hiedurch den Bahnschutz und versorgen die deutsche Führung mit wertvollen Feindnachrichten. <br /> Die Cetnikverbände werden durch den kroatischen Staat bei Einsätzen mit Munition versorgt und verpflegt. Vertragsmässig steht ihnen neben anderen Zusagen /z.B. Versorgungsansprüchen/ auch Wehrsold von etwa RM 3.— täglich zu, den sie jedoch bisher nicht beansprucht haben."}})</ref>|Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj (18. novembar 1942. godine)}} === Operacija Weiss i bitka na Neretvi (1943) === {{main|Operacija Weiss|Bitka za Konjic 1943.}} [[File:Četnici i Nemci na Neretvi.jpg|thumb|Četnici i Nemci tokom [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]] 1943.]] Van Srbije, postojala je intenzivna saradnja četnika i Nemaca. Iako su mnogi četnici na lokalu pomagali nemačkim trupama protiv partizana, [[Hitler]] je do sredine 1943. godine strogo branio svojim jedinicama svaku saradnju sa četnicima.<ref>Nacionalni arhiv Vašington, Mikrofilm T-311, rolna 175, snimka 378: Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka za novembar 1942 (30. novembar 1942.). „Svaka, pa i privremena, veza sa antikomunistički nastrojenim četnicima u Hrvatskoj je protivna naređenju Fuehrera, Ia 3071/42 o borbi protiv bandi.“</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=383 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000378.] <br /> ({{jez-njem|"Haltung gegenüber feindlich eingestellten Kreisen in Serbien/Kroatien: An Bev.Kmdr.Gen. in Serbien, Befehlshaber der dt. Truppen in Kroatien, Kdr.Gen. in Kroatien und Dt.Verb.Kdo. bei Supersloda ergeht ein Befehl betreffend klarer und eindeutiger militärischer Haltung gegenüber allen uns feindlich eingestellten Kreisen. Jede – wenn auch nur vorübergehende – Bindung mit antikommunistisch eingestellten Cetniks in Kroatien steht im Widerspruch zu den bzgl. Bandenkämpfung gegebenen Befehlen des Führers Ia Nr. 3071/42 g.K."}})</ref> Za vrijeme izvođenja [[Operacija Weiss|operacije Weiss]], njemački komandanti na terenu su bili u nedoumici da li da se povinuju naređenjima svojih viših vojnih komandi, ali i političkih instanci, ili da nastave sarađivati s četnicima Draže Mihailovića: {{izdvojeni citat|Uprkos borbenoj pomoći hrabrih četnika, koja je doprinijela deblokadi opkoljenih dijelova 718. pješadijske divizije, njemačke trupe imaju zadatak da se brzo probiju do boksitne oblasti. One imaju instrukcije da smatraju četnike neprijateljima. Sada se ispostavilo da se situacija kod mjesta Dobro (?), čija se posada sastojala od Nijemaca, Italijana i četnika, poboljšala zahvaljujući četničkom prodoru.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=549 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000544.] <br /> ({{jez-njem|"Trotz der Waffenhilfe tapferer Cetnik, die auch zur Befreiung der eingeschlossenen Gruppe der 718.I.D. mit beigetragen haben, ergibt sich für die deutschen Truppen die Aufgabe, möglichst schnell in das Bauxitgebiet von Mostar vorzustoßen. Die deutschen Truppen haben den Auftrag die Cetniks als Feind anzusehen. Es ergab sich nun das Bild, daß die Besatzung von Dobro (?), die aus Deutschen, Italiener und Cetniks bestand durch den Vorstoß der Cetniks Luft bekam."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka kod načelnika štaba Jugoistoka (1. mart 1943.).}} Major [[Slavoljub Vranješević]], komandant Zapadne Bosne JVuO, šalje 2. marta 1943. godine dopis »bratu« [[Uroš Drenović|Urošu Drenoviću]] kojim ga obavještava da je od strane njemačke komande u [[Banja Luka|Banjoj Luci]] zakazana konferencija na koju su pozvani najvažniji četnički zapovjednici s teritorije [[Bosanska krajina|Bosanske Krajine]]: {{izdvojeni citat|Pre nekoliko časova primio sam izveštaj od Komandanta Bosanskih četničkih odreda brata Rade Radića, u kome mi javlja, da su Nemci pozvali na konferenciju u Banja Luci sve Komandante i to: Radića, Tešanovića, Drenovića, Marčetića, Mišića radi rešavanja važnih pitanja. Konferencija će se održati u nemačkoj komandi u B. Luci. Ovoj konferenciji neće prisustvovati pretstavnici hrvatskih ni vojnih ni civilnih vlasti. Komandant mi je naredio, da pozovem sve Komandante na predkonferenciju, koja će se održati u Karanovcu na dan 4 o.m. u 12 časova.— Prema napred izloženom pozivam te, da bez ikakvog izgovora i odlaganja bez obzira na situaciju na položaju, dođeš 4 o.m. do određenog časa u Karanovac.— Ovo smatraj vrlo važnim i NAJHITNIJIM. Molim Te koristi sva moguća prevozna sredstva, pa i motorcikl i na vreme dođi na predkonferenciju.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 31, str. 64.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_64.htm Naređenje Komande bosanskih četničkih odreda od 2. marta 1943. komandantu odreda »Kočić« za prisustvovanje konferenciji radi usaglašavanja stavova o saradnji sa nemačkim trupama]</ref>}} Već 3. februara 1943. godine, major Vranješević je upoznao Vrhovnu komandu JVuO o činjenici da se bosanski četnici nalaze u službi njemačkog okupatora, ali i da su potpisali [[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|sporazume o saradnji sa kvislinškim vlastima Nezavisne Države Hrvatske]]: {{izdvojeni citat| NEMCI Četnički odredi učestvuju u borbi zajedno sa Nemcima češće puta, ali na zasebnim sektorima. Pre našeg dolaska, Nemci su uspeli da u borbu protiv komunista uvode četnike tako, da im ovi osiguravaju krila i da se mešaju u komandovanje. Ovome se je odmah stalo na put, ma da sa dosta poteškoća. Po sebi se razume da se mnogo interesuju o tome, da li mi imamo kakve veze sa Dražom Mihailovićem — što mi odbijamo, navodeći da je to samo komunistička propaganda kako bi izazvali Nemce protiv nas, pa nas tako priklještene, uveli u svoje redove. Ipak, često puta Nemci čuju kako svi četnici pevaju »Od Topole pa do Ravne Gore« ili »Od Manjače pa do Ravne Gore«, »sve su straže generala Draže« itd., dakle jasno primećuju, ali moraju da trpe. Njihova nemoć oseća se. HRVATI Ovi se redovno predaju komunistima, gde god ovi na njih udare. Hrvatski oficiri nalaze spas u komunizmu. Zbog sporazuma sa Hrvatima, koji su ovi [četnički — prim.] odredi sklopili pre našeg dolaska, borbe sa Hrvatima ne vode se. Naprotiv, za većinu starešina i boraca može se reći, da su taj sporazum shvatili kao definitivan svršetak rata, pa i otuda javašluk i slaba disciplina. Sada, dok se ne raščisti sa komunistima, ovakvo stanje mora da ostane.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_27.htm Izveštaj majora Slavoljuba Vranješevića od 3. februara 1943. majoru Zahariju Ostojiću o vojno-političkoj situaciji u četničkim odredima zapadne Bosne i saradnji sa nemačkim i ustaško-domobranskim jedinicama]</ref>}} Vojvoda [[Vukašin Marčetić]], komandant puka »Manjača«, bio je takođe jedan od potpisnikâ sporazuma sa vlastima satelitske NDH. Tokom operacije »Weiss«, vojvoda Marčetić se povezuje i sa njemačkim okupatorom, konkretno sa [[117. lovačka divizija (Nemačka)|117. divizijom]]: {{izdvojeni citat|Posebno: [...] [[369. legionarska divizija|369. pješ. div.]] će prvo dovršiti borbe na [[Grmeč]]u. Uspostavljena veza sa četničkom grupom Marčetića, koja će preuzeti osiguranje vlastitog istočnog boka.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&rec=315&roll=2263 NARA, T315, Roll 2263, frame no. 000670.] <br /> ({{jez-njem|"369. J.D. führt vorerst Kampfhandlungen in der Grmec durch. Verbindung mit Cetnikgruppe Marcetic aufgenommem, die Schutz der eigenen Ostflanke übernehmen will."}})</ref>|Ratni dnevnik 117. divizije, unos za 5. februar 1943.}} O (prinudnom) sadjejstvu 117. divizije sa četničkim odredima pod komandom kapetana [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] u [[Bitka za Konjic 1943.|bici za Konjic]], februara 1943. godine, nakon rata će posvjedočiti i general [[Alexander Löhr]]: {{izdvojeni citat|117. lovačka divizija, koja je prodirala od Ivan-sedla ka severozapadu, vodila je od početka teške borbe, pa je na kraju odbijena i odbačena. Jedan njen deo morao je da se spasava u Konjicu, koji je bio utvrđen i posednut od Italijana i četnika. Ovo mesto su partizani okružili i tako je došlo do toga da su se ovde, pod pritiskom događaja, borili na istom frontu Nemci i četnici – doduše odvojeni jedni od drugih italijanskim jedinicama. Konjic je doduše bio oslobođen iz okruženja sa trupama iz [[Sarajevo|Sarajeva]], ali je partizanima uspelo da se probiju preko Neretve i povuku svi bez izuzetka u severnu [[Crna Gora|Crnu Goru]].<ref>{{cite web|url=http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html | title = Записи Александра Лера, часопис СРПСКО НАСЛЕЂЕ, број 7/1998 | publisher = Srpsko-nasledje.co.rs |date=3. 1. 1943. | accessdate=4. 1. 2023. | archive-url = https://web.archive.org/web/20130216202528/http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html# | archive-date=16. 2. 2013 |url-status=dead | df = }}</ref>|General [[Alexander Löhr]], komandant Jugoistoka}} Pored 117. divizije, četnici generala Mihailovića će sarađivati i sa ostalim njemačkim divizijama koje su uzele učešća u operaciji »Weiss«, što se može zaključiti i na osnovu podataka iz ratnog dnevnika [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]] od 12. marta 1943. godine: {{izdvojeni citat|12. III 1943. (00,30 sati) — Izvještaji divizijskih jedinicâ: Operativno odjeljenje (Ia) Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj Operativnom odjeljenju [369. divizije] (telefonski): <br /> 1.) Snažne neprijateljske snage opkoljene su od strane [četnikâ] D.M., 717., [[118. lovačka divizija (Njemačka)|718]]., 369. i [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS-divizije]]. 717. divizija započinje potjeru takođe 12. marta i doseže crtu [[Prozor (BiH)|Rama]] — [[Ostrožac (Jablanica)|Ostrožac]]. 718. divizija napreduje od Ivan-sedla opštim smjerom ka [[Mostar]]u.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=404&rec=315&roll=2154 NARA, T315, Roll 2154, frame no. 000399.] <br /> ({{jez-njem|"12.3.1943. 00,30 Uhr <br /> Meldungen der Div. Einheiten <br /> Ia des Befh.d.dt.Tr.i.Kr. an Ia fernmündl.: <br /> 1.) Starke feindl. Kräfte sind durch D.M. 717., 718., 369. und SS–Div. umstellt. <br /> 717. tritt 12.3. ebenfalls zur Verfolgung an und gewinnt Linie Rama–Ostovac [sic]. <br /> 718. geht von Ivan–Sattel [sic] in allgemeiner Richtung auf Mostar vor."}})</ref>|Ratni dnevnik [[369. legionarska divizija|369. divizije]]}} Tokom [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]], četnici su bili obilno snabdijevani streljivom i hranom iz italijanskih i njemačkih magacina. Kapetan Vojislav Lukačević, koji se zajedno sa svojim četnicima tukao uz borbenu grupu »Anacker«, [[5. mart]]a iz [[Konjic]]a je javio majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] da mu »11« (tj. Nijemci) daju municiju, kao i da je vojvoda [[Dobroslav Jevđević]], sa svoje strane, zadužen za obezbjeđivanje logistike: {{izdvojeni citat|Vidim da je glavna tvoja briga kako ćemo sa 11. Verujem da si o njima dobio preterane izveštaje. Svaka njihova kolona koja nastupa ima najviše jednu trećinu Nemaca a ostalo su domobrani i po nešto ustaša. Oni sami ne mogu ništa da urade, toga su svesni. Ja mislim da je nama najpreči za sada cilj uništenje komunista i to što brže. Ne sme nas zateći iskrcavanje u borbi sa komunistima, a isto tako ne smemo početi borbu sa 11 dok komunisti nisu likvidirani a oni nisu likvidirani i pored uspeha koje smo postigli. Čvrsto sam ubeđen da nas 11 neće napasti sve dok se vode borbe sa komunistima te je strahovanje u tom pravcu preterano... Najvažnije i najbolje snabdevanje preko [[Sarajevo|Sarajeva]] koje neka Jevđo forsira. Dobio sam sinoć preko 11, 30.000 metaka obećali još čim im stigne neki transport koji očekuju u Sarajevo.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_71.htm IZVEŠTAJ KOMANDANTA KONJIČKE GRUPE OD 5. MARTA 1943. KOMANDANTU ISTAKNUTOG DELA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA O BORBENOM RASPOREDU ČETNIKA I NEMACA NA SEKTORU KONJIC—JABLANICA]</ref>}} O isporuci municije jedinicama JVuO (najvjerovatnije o onoj koja je data kapetanu Lukačeviću), Komanda Jugoistoka je 7. marta javila vojnom vrhu u [[Berlin]]u: {{izdvojeni citat|– 7. mart 1943: Municija za četnike. Vrhovna komanda je obaviještena telegramom o isporuci 30.000 metaka četničkim jedinicama.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=453 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000448.] <br /> ({{jez-njem|"Munition für die Cetniks: <br /> An OKW/WFSt. ergeht eine Meldung betraf. der Übergabe von 30.000 Schuß Inft. Munition an Cetnikverbände."}})</ref>|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja Komande Jugostoka za mart 1943. godine (31.3.43.)}} [[File:Chetniks and German Officers meet in Bosnia, 1943.jpg|thumb|Sastanak njemačkih oficira sa četnicima u [[Bosna (regija)|Bosni]], [[1943]]. godina]] 9. [[Mart|ožujka]] 1943. godine, [[Fašizam|fašistički]] [[Poglavnik|duce]] [[Benito Mussolini]] šalje pismo [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]],<ref>''Tajna pisma Hitler – Mussolini (1940—1943)'', edicija Dokumenti i svjedočanstva (priredio i preveo: Dr Bogdan Krizman), Novinarsko izdavačko poduzeće (NIP), Zagreb, 1953, str. 78.</ref> vođi [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]], u kom navodi da je upoznat sa suradnjom njemačkih okupacionih trupa s četnicima: {{izdvojeni citat|Više tisuća četnika naoružali su, na lokalnoj bazi, komandanti talijanskih jedinica, da vode gerilu, za koju imaju, kao svi stanovnici Balkana, naročite sklonosti. Do danas su ti četnici suzbijali partizane vrlo odlučno. Upravo sam primio izvještaj. U njemu mi javljaju, da su njemačke snage, koje su uspostavile dodir sa četnicima u dolini gornje Neretve, pristale da surađuju s njima i da su naoružale četnike metcima i ručnim bombama.|[[Benito Mussolini]] u pismu [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]] (9. III 1943)}} O pristizanju Mussolinijeva pisma istog je dana javila i Vrhovna komanda njemačkih oružanih snaga: {{izdvojeni citat|''9. mart'' <br /> Duče poslao pismo Hitleru, u kome zastupa mišljenje da su četnici i partizani neprijatelji Osovine. O tome je razgovarao i sa nemačkim ministrom spoljnih poslova. Priznaje da su Italijani do sada naoružali nekoliko hiljada četnika za gerilski rat protiv komunista i oni su se do sada energično borili protiv partizana. Ali, sada je Duče izdao energičnu naredbu, da se četnicima više ne daje oružje i da njih, nakon što se partizani poraze, treba razoružati. Na osnovu poslednjih vesti, na prostoru gornje Neretve Nemci su takođe stupili u kontakt sa četnicima i ostavili im patrone i ručne granate.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2024-07-08 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 9. marta 1943.}} Pošto је za katastrofalni poraz četnika u bici na Neretvi optužio Jevđevića, [[Petar Baćović|Baćovića]] i [[Bajo Stanišić|Baja Stanišića]] a istakao za primjer Vojislava Lukačevića, major Ostojić im је 10. marta naredio da se kod Italijana zauzmu za dozvolu o prebacivanju četnika na zapadnu obalu Neretve. Odgovarajući na optužbe, Jevđević i Ваćоvić istoga dana izvještavaju Mihailovića da је za proboj operativne grupe NOVJ kriv upravo Lukačević, te da Ostojić, komandujući iz [[Kalinovik]]a, nema pravu predstavu о toku događaja. Jevđević navodi: „Kada sam zvao delove Vrhovne komande da komanduju nа licu mesta, odgovorili su neljubazno da neće da radе sa okupatorom, tražeći u isto doba hranu, municiju, topove i vojsku od okupatora.“ Као argument da četnici moraju bespogovorno slušati naređenja okupatorskih oficirâ, vojvoda Jevđević navodi podatak da Nijemci i Italijani hrane i snabdijevaju municijom cjelokupnu masu četnikâ od 13.200 ljudi. Riječ je o 2000 četnika pod komandom Вајa Stanišića, 4.000 iz Lukačevićeve konjičke gruре, 6.000 pod komandom majora Petra Baćovića (hercegovački četnici) i 1.200 četnika kojima komanduje major Andrija Vesković. Jevđević Mihailoviću piše i da su okupatori dali toliko hrane da је on, na osnovu lažnog brojnog stanja, uspio da uštedi 110.000 obroka, kao i da su mu za posljednjih nekoliko dana isporučili 1.100.000 metaka.<ref>AVII, reg. br. 3/1, kut. 293, dep. 2248.</ref><ref>Branko Latas, Saradnja četnika i Nemaca u borbama protiv Glavne operativne grupe divizija NOVJ u dolini Neretve (februar — mart 1943), Prilozi Instituta za istoriju (br. 17), Sarajevo, 1980, str. 214.</ref> General [[Rudolf Lüters]], zapovjednik njemačkih trupa u NDH, piše u procjeni situacije od 16. marta 1943. da je „neprijateljski otpor protiv nemačkih divizija koje su napadale uglavnom slomljen“, te da je „operacija „[[Operacija Weiss|Vajs II]]“ u suštini završena“. O četničkim snagama u njemačkoj zoni operacija, general Lüters navodi: {{izdvojeni citat|Četničko pitanje nije se dalje zaoštrilo. U području [[114. lovačka divizija (Njemačka)|714. divizije]] nisu zabeležena nikakva prekoračenja u tuđu nadležnost. Četničko rukovodstvo se potčinilo naređenjima nemačkog Vermahta i potvrdilo svoju lojalnost. Četnici koji se nalaze na području [[118. lovačka divizija (Njemačka)|718. pešadijske divizije]], naročito u rejonu [[Zenica|Zenice]] i [[Han-Pijesak|Han-Pijeska]], neprijateljski se suprotstavljaju hrvatskoj državi i nemačkom Vermahtu i pokušavaju da izazovu nemire putem sabotaža i razoružavanja hrvatskih odreda. Divizije koje su učestvovale u operaciji „Vajs II“ jedinstveno se povoljno izražavaju o držanju četničkih jedinica. Dragocenim izviđačkim podacima i napadima za rasterećenje pomagali su našim jedinicama, mada ni u jednom slučaju nije sa nemačke strane tražena podrška.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_3_38.htm Procena vojno-političke situacije komandanta nemačkih trupa u NDH od 16. marta 1943. za period od 1. do 15. marta 1943. godine]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=372&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frames no. 000366—000367.] <br /> ({{jez-njem|"Die Cetnikfrage hat sich nicht weiter zugespitzt. Im Bereich der 714.J.D. sind keine Übergriffe zu verzeichen. Die Cetnikführung hat sich den Befehlen der deutschen Wehrmacht untergeordnet und ihre Loyalität versichert. Die im Bereich der 718.J.D. befindlichen Cetniks, besonders im Raum ZENICA und HAN PIJESAK stehen kroat. Staat und deutscher Wehrmacht feindlich gegenüber und versuchen durch Sabotageakte und Entwaffnung kroat. Abteilungen Unruhe zu stiften. Die im "Weiss II"–Einsatz befindlichen Divisionen äussern sich übereinstimmend günstig über das Verhalten der Cetnikverbände. Durch wortwolle Kundschafterdienste und Entlastungsangriffe haben sie der Truppe geholfen, obwohl in keinem Falle deutscherseits Unterstützung erbeten worden war."}})</ref>}} General Lüters zapaža i koliko je teška i bezizlazna situacija u neprijateljskom taboru, usljed njihovog skoro potpunog okruženja: {{izdvojeni citat| II. NEPRIJATELJSKA SITUACIJA Neprijateljski otpor protiv nemačkih divizija koje su napadale uglavnom je slomljen. [...] Ostaci ustanika, bez izuzetka teško tučene jedinice sa malo municije i ishrane, deprimirane nemačkim udarima i zadržavane mnogobrojnim ranjenicima i bolesnicima, stoje za sada južno od linije Konjic — Rama. Oni su na severu pritisnuti nemačkim jedinicama, na jugu četnicima, i pokušavaju da se izvuku prema jugoistoku, dolinom Neretve, na teritoriju Crne Gore.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_3_38.htm Procena vojno-političke situacije komandanta nemačkih trupa u NDH od 16. marta 1943. za period od 1. do 15. marta 1943. godine]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=373&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 000367.] <br /> ({{jez-njem|"II.) FEINDLAGE: </br> Der feindliche Widerstand gegenüber den deutschen angreifenden Divisionen ist im wesentlichen zerschlagen. </br> Reste der Aufständischen, durchweg schwer angeschlagene Verbände mit wenig Munition und Verpflegung, durch die deutschen Schläge deprimiert und durch zahlreiche Verwundete und Kranke behindert, stehen z.Zt. südlich der Linie KONJIC–RAMA. Sie werden im Norden durch deutsche Verbände und im Süden durch Cetniks bedrängt und versuchen nach SO durch das NARENTA–Tal in montenegrinisches Gebiet auszuweichen."}})</ref>}} U iscrpnom izvještaju<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 1015—1018.</ref> koji je [[5. maj]]a 1943. godine podnio [[SAD|američki]] [[Ured za strateške usluge]] (preteča današnje [[Centralna obaveštajna agencija|Centralne obavještajne agencije]]), sumiraju se rezultati netom završene operacije »Weiss«: {{izdvojeni citat|Krajem januara 1943. godine zajedničke nemačke, hrvatske, italijanske i četničke snage povele su veliku ofanzivu protiv jugoslovenske oslobodilačke armije. Neprijatelj je potpomognut od Drenovićevih četnika uspeo da potisne jugoslovenske patriote u Hercegovini i jugoistočnoj Bosni. Glavni udar u sadašnjoj neprijateljskoj ofanzivi vrše kombinovane četničke snage u Hercegovini (V.[ojislav] Lukačević, član Mihailovićevog glavnog štaba), u Crnoj Gori (Bajo Stanišić) i u Sandžaku (Pavle Đurišić, član Mihailovićevog glavnog štaba). Ishod ove borbe je još neizvestan. Partizani govore da su oni odneli pobedu, dok četnici insistiraju na tome da su gotovo potpuno očistili ove jugoslovenske krajeve od antifašističkih snaga. Tačno je, međutim, da su jugoslovenski antifašistički gerilci pretrpeli teške teritorijalne gubitke, ali daleko je od toga da su njihove snage uništene ili razbijene. Na drugoj strani, mnogo slavljeni četnici generala Mihailovića danas su angažovani u jednoj od najžešćih ofanziva za uništenje jugoslovenskih demokratskih snaga.}} === Četnički teror u Srbiji (1943) === {{main|Srbija u Drugom svetskom ratu|Zločini četnika u Drugom svjetskom ratu}} Mihailovićeva taktika u Srbiji se početkom 1943. sastojala u tome da organizuje i štedi svoje snage za "planirani narodni ustanak". Nemci navode da je izbjegavao svaki konflikt sa okupacionim trupama.<ref>NAW, T-78, Roll 332, 6289915, 919: Procjena situacije komande Jugoistoka za feburar 1943 (2. mart 1943.).</ref> Izveštaji Nedićeve vlade konstatuju da je četnička akcija gotovo svuda upravljena na obračunavanje sa komunistima, koje se sprovodi beskompromisno, do istrebljenja. Inače, četnici na sastancima sa narodom naređuju lojalno držanje prema domaćim vlastima i okupatorskoj vojnoj sili kao i "odricanje svake pomoći partizansko-komunističkim bandama".<ref>Kopija originala (pisana na mašini, ćirilicom) u Arhivu V.I.I., reg. br. 59/1—1, k. 22.</ref><ref>Kopija originala (pisana na mašini, ćirilicom) u Arhivu V.I.I., reg. br. 54/5—1, k. 22.</ref> 12. februara 1943. godine, kapetan [[Miloš B. Marković]], komandant Ariljske brigade iz sastava Požeškog korpusa JVuO, prenosi Mihailoviću ideju poručnika [[Zvonimir Vučković|Zvonka Vučkovića]] da iskoristi vezu sa njemačkim oficirom u cilju »gonjenja komunista«: {{izdvojeni citat|Po povratku sa puta iz štaba 1a sastao sam se sa Vučkovićem koji me je zamolio da Vas izvestim o sledećem: <br /> U srezu Kačerskom nalaze se dve komunističke grupe, prva jačine 60 a druga oko 150 ljudi. Ove se grupe prebacuju i u Oplenački srez. Za likvidaciju ovih grupa potrebno mu je oko 300 ljudi, no kada bi ih skupio izazvao bi potere od strane okupatora. Ima jednu drugu mogućnost a to je da uputi Nemce da gone ove grupe. Posredno, no obazrivo ima vezu sa jednim od nemačkih komandanata, koji je izjavio gotovost za usluge svake vrste a naročito u gonjenju komunista. Zvonko će ga upotrebiti no ne uspeli to preduzeće sam potrebno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_33.htm Izveštaj komandanta Ariljske brigade od 12. februara 1943. Draži Mihailoviću o borbama protiv pripadnika NOP-a u zimu 1942. godine i dostignutoj organizaciji u brigadi]</ref>}} Poručnik [[Predrag Raković]], u svojstvu komandanta 2. ravnogorskog korpusa JVuO, informiše 3. marta 1943. generala Mihailovića o tajnom sastanku sa nemačkim potporučnikom Krigerom: {{izdvojeni citat|Okupator, kako Nemci tako i Bugari svu svoju akciju uputili su na komuniste, na njihovo gonjenje i istrebljenje. U smislu depeše koju sam podneo G. Ministru, sastao sam se 2 marta t.g. na Savincu u jednoj šumi sa Nemačkim komandantom potporučnikom Krigerom iz Gor. Milanovca. Sastanak je izveden potpuno tajno. Na sastanak je od strane Nemaca došao potporučnik Kriger i njegov tumač. A sa naše strane bio sam ja i moj Načelnik štaba p.por. Lazarević. Tema razgovora bila je isključivo uništenje komunističkih bandi, na teritoriji koju obezbeđuje Nemačka jedinica iz Gor. Milanovca. Uglavnom dolazi u obzir komunistički vođa [[Milorad Labudović|Labud]] koji ima oko 150 komunista pod svojom komandom u okolini Rudnika, u srezovima: Kačerskom i Orašačkom. Utvrdili smo plan za ovaj rad. O izvođenju ove akcije detaljno sam se dogovorio sa Zvonkom noću između 2/3 - III t.g., u čemu smo postigli potpunu saglasnost.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 127, reg. br. 7/3 (S-X-12/4).</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_67.htm Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 3. marta 1943. Draži Mihailoviću o borbi protiv pripadnika NOP-a i pregovora sa predstavnicima nemačkih okupacionih trupa]</ref>}} I u depeši od 23. marta, Raković piše da se ponovo sastao sa nemačkim komandantom iz G. Milanovca, te je dogovoreno da se za ubijene Nemce neće više paliti kuće redom, već "samo po našem spisku", partizanske, i samo će se partizani ubijati: {{izdvojeni citat|Hapšenje naših ljudi više neće biti na reonu nemačke komande G. Milanovac. Ako pogine okupatorski vojnik na ovome terenu neće se paliti redom kuće, već samo po našem spisku i to partizanske i samo će se partizani ubijati. [...] Dobio sam 5000 metaka za čišćenje moga reona od komunista.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova četničkog pokreta Draže Mihailovića: 1. januar — 8. septembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 113, str. 550.</ref>}} [[Datoteka:Četnici batinaju narod.jpg|thumb|Četnici batinaju seljaka u Srbiji.]] Koliki je bio teror koji su četnici sprovodili nad pristalicama [[NOP|pokreta otpora]] u području doline Zapadne Morave, Dragačeva i Takova, svedoči konstatacija u biltenu kvislinškog Ministarstva unutrašnjih poslova: {{izdvojeni citat|Ilegalni odredi poručnika Vlaste Antonijevića, Dače Simovića, Milutina Jankovića, poručnika Vasića i kapetana Rakovića nemilosrdno ubijaju sve one koji su makar i jedan dan bili i sarađivali sa partizanima. Neki od ovih odreda vode tako bezumnu akciju da se njihova delatnost može ravnati sa radom običnih odmetnika.<ref>http://www.e-novine.com/srbija/srbija-tema/102680-aak-Gornji-Milanovac-Luani.html</ref>|Izveštaj kvislinškog Ministarstva unutrašnjih poslova (april 1943)}} Četnici su, poput okupatora, prema partizanima, njihovim simpatizerima i porodicama, primenjivali najsvirepije mere: {{izdvojeni citat|1) Protiv zaludele, potpuno obezglavljene i pomahnitale komunističke bande u šumi, sve određene starešine i svo nacionalno naoružano ljudstvo ima povesti beskompromisnu borbu za njihovo potpuno uništenje. Izuzetka u ovome pogledu ne može biti. 4) Ko se uhvati da nosi hranu ili druge potrebe komunistima, a to se tačno utvrdi, komandant brigade sa čije bi teritorije bio takav krivac, odmah će ga streljati i porodicu potpuno uništiti. Kuću spaliti, a stoku zapleniti za izdržavanje gorskih jedinica. 5) Ko se uhvati, a to se od strane komandanta brigade utvrdi, da je krio komuniste, primio u svoju kuću ili im slao makakva obaveštenja, biće najstrožije kažnjen. 6) Ko se uhvati i bude dokazano, da je neko lice videlo komuniste, a nije na najbrži način izvestilo najbližu četničku komandu, biće takođe kažnjeno, u čemu se komandantima brigada ostavlja puna inicijativa. 7) '''Ako u nekom selu bude ubijen makoji četnik, komandant brigade dotične teritorije odmah će streljati deset simpatizera'''.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%92%D0%B5%D1%9A%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D1%80%D0%B4%D0%BD%D0%BE_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%B8_%D1%9A%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%85_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B0_4.9.1943. Naređenje komandanta Komskog korpusa za nemilosrdno uništavanje pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta i njihovih porodica 4.9.1943.]</ref>|Naređenje komandanta Komskog korpusa za nemilosrdno uništavanje pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta i njihovih porodica (4.9.1943).}} Zbog svega navedenog, mnogi ljudi koji su prišli četnicima na početku ustanka protiv sila Osovine, bili su razočarani preusmerenjem dejstava u borbu protiv partizana. Tako je britanski oficir za vezu Hadson zabeležio: "Nekoliko četničkih jedinica tražilo je da bude oslobođeno zadatka borbe protiv partizana".<ref name="Deakin2"/> === Zabrana sabotaža u Srbiji i učvršćivanje vezâ s Nijemcima na području NDH (1943) === {{main|Sabotaže u Srbiji u Drugom svjetskom ratu|Neil Selby}} [[Datoteka:Plakat o streljanju DM pristalica iz 1942.jpg|mini|Plakat o streljanju „50 DM pristalica“ zbog rušenja mosta na pruzi Požarevac - Petrovac na Mlavi iz decembra [[1942]].]] U Srbiji, iako su neke četničke pristalice vršile sabotaže, trpeći nemačke odmazde zbog toga, četničko vođstvo je posebno branilo ozbiljnije sabotaža na bitnim saobraćajnicama, pa su čak sprečavali britanske komandose na terenu da ih vrše: {{izdvojeni citat|[[Neil Selby|Major Selby]] imao zadatak da organizuje sabotaže i dotur materijala za iste; „Prema Selbyevim navodima, '''do sabotaža nije došlo zato što ih D.M., odn. njegovi komandanti na terenu na terenu još nisu odobrili'''.“<ref>NAW, T-313, Roll 482, 000544: Izvještaj obavještajnog odjeljenja Vojnog komandanta Jugoistoka o rezultatima istrage nad zarobljenim britanskim majorom Selbyem, uhvaćenim kod Žitkovca u noći 18./19. augusta 1943 (26. august 1943.).</ref>|Izvještaj nemačkog obavještajnog odjeljenja o rezultatima istrage nad zarobljenim britanskim majorom Selbyem, uhvaćenim kod Žitkovca (26. august 1943).}} U izvještaju potpukovnika Klamrotha iz Generalštaba njemačkih oružanih snaga, nakon inspekcijskog putovanja po Balkanu u avgustu 1943. godine,<ref>[https://znaci.org/00001/40_62.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNIČKO-NJEMAČKI SPORAZUMI O KOLABORACIJI U SRBIJI]</ref> konstatuje se da je general Mihailović najstrožije zabranio izvođenje sabotažâ protiv okupacione sile prije eventualnog [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkog]] iskrcavanja. Pored toga, pominje se i to da su njemačke obavještajne strukture detaljno upoznate sa kretanjem četničkog komandanta i Vrhovne komande JVuO po Srbiji: {{izdvojeni citat|Pokret Draže Mihailovića: U Srbiji tinja latentni ustanak. Draža Mihailović je liderska priroda i veoma je aktivan. Svaki preuranjeni napad protiv okupacionih snaga u startu je strogo zabranjen. Trenutno se jedino vodi borba protiv komunista. Mora se očekivati jedinstveni napad na okupacione snage, uključujući sabotaže i prepade. Pretpostavlja se da je angloameričko iskrcavanje na Jadranu trenutak za to. Stav Draže Mihailovića prema Angloamerikancima opisan je na sledeći način: „Kao pomagači ste dobrodošli, ali ja ću sâm obnoviti Jugoslaviju!“ Nadzor nad Dražom Mihailovićem je dobar. Nemačke službe vrlo brzo saznaju za njegova boravišta koja neprestano menja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=638&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289888.] <br /> ({{jez-njem|"b) Draga [sic!] Mihailowitsch Bewegung: <br /> In Serbien schwelt der latente Aufstand. Draga Mihailowitsch ist eine Führernatur und sehr aktiv. Jedes vorzeitige Losschlagen gegen die Besatzungstruppen ist zunächst streng verboten. Zur Zeit nur Kampf gegen Kommunisten. <br /> Mit dem einheitlichen Beginn von Sabotage, Überfallen usw. auf Besatzungstruppen muss gerechnet werden. Als Zeitpunkt dafür wird die Landung der Anglo–Amerikaner in der Adria vermutet. Die Einstellung des Draga Mihailowitsch den Anglo–Amerikanern gegenüber wird geschildert: "Als Helfer willkommen, aber ich selbst baue Jugoslawien wieder auf!" Die Überwachung des Draga Mihailowitsch ist gut. Die deutschen Dienststellen kennen sehr bald seine ständig wechselnden Standorte."}})</ref>}} Ipak, kako bi i dalje stvarao privid otpora i zadržao status saveznika, povremeno je inicirao bezazlene diverzije, koje neće izazvati nemačku odmazdu: {{citiranje|Udružite se sa apotekarima. Uzmite od njih praškova za kijanje, suzavce i supervodonik. Na igrankama svrabeće praškove. Upućujte preteća pisma, uznemiravajte telefonom, stvarajte svuda strah i zabunu.<ref name="Kosta Nikolić 2004">Bojan Dimitrijević - Kosta Nikolić: Đeneral Mihailović - biografija, Beograd : Institut za savremenu istoriju, 2004, str 378-9.</ref>|[[Draža Mihailović]] naređuje „misteriozne” sabotaže po gradovima septembra 1943.}} 1. avgusta 1943. godine, komandant njemačkih trupa u Hrvatskoj ([[NDH]]) general [[Rudolf Lüters]] na sljedeći način interpretira držanje Mihailovićevih četnika (mahom onih koji su bili obuhvaćeni [[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|ugovorima sa vlastima NDH]]) po okončanju [[Operacija Schwarz|operacije »Schwarz«]]: {{izdvojeni citat|Stav četnika s obje strane [[Bosna (rijeka)|rijeke Bosne]] te na području između rijekâ Bosne i [[Una|Une]] i [[Sana|Sane]] i dalje se može opisati kao lojalan, iako ustaška politika — koju je hrvatska vlada u posljednje vrijeme iznova naglasila — nije ostala bez povratnog dejstva na njihovo držanje, što se pokazalo uzdržanošću prema komunističkim bandama.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=357&rec=314&roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000352.] <br /> ({{jez-njem|"Die Haltung der Cetniks beiderseits der Bosna und zwischen Bosna und Una–Sana kann noch als loyal bezeichnet werden, obwohl der wohl der in letzter Zeit seitens der kroat. Regierung wieder betonte Ustascha–Kurs nicht ohne Rückwirkung auf ihre Haltung geblieben ist und sich Zurückhaltung gegen die kommunistischen Banden zeigte."}})</ref>|Izvještaj komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj za mjesec jul 1943. upućen štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]]}} Kao paradigmatične za držanje spram nastupajućih njemačkih trupa mogu se uzeti preporuke iz naređenja kapetana Jovana Dabovića, komandanta Ličko-kordunaške četničke oblasti, upućene 6. septembra 1943. godine kapetanu Dušanu Đakoviću: {{izdvojeni citat|NAREĐUJEM 1) Svi komandanti narediće svima svojim jedinicama i patrolama da, ako Nemci budu naišli na njihov reon dejstva, ne otvaraju vatru i da se drže pasivno sve do mog daljeg naređenja. 2) Kada bude primećen dolazak Nemaca da se jedinice povlače u šume i da sa njima izbegavaju dodir. 3) Ako se desi da se neka jedinica, patrola ili pojedinac nađe u takvoj situaciji da Nemce ne može izbeći pri dodiru sa njima da kaže da se bori protivu komunizma. Napominjem ovom prilikom da su se Nemci prema četnicima u Hercegovini poneli vrlo korektno.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dok. br. 42, str. 81.</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dokument br. 202, strane 942—943.</ref>}} 18. rujna 1943. godine, poručnik Lippert iz Obavještajnog odjela [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] sastavlja izvještaj o posjetu poručnika [[Milana Cvjetićanina]], komandanta Bosanskog korpusa „[[Gavrilo Princip]]” [[Dinarska četnička divizija|Dinarske četničke divizije]] JVuO, kojega je [[Kapitulacija Italije|kapitulacija Italije]] zatekla na liječenju u [[Split]]u. Tom prilikom, Cvjetićanin nedvosmisleno poentira: {{izdvojeni citat|Mi četnici znamo da se samo uz pomoć njemačkih trupa može postići efikasno uništenje bandita, jer smo mi četnici za to isuviše slabi.<ref>[https://znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.], str. 273.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=984&rec=313&roll=483 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000981.] <br /> ({{jez-njem|"Wir Cetniks wissen, dass nur durch die deutschen Truppen eine wirksame Vernichtung der Banditen erfolgen kann, da wir Cetniks hierzu zu schwach sind."}})</ref><ref>[https://pescanik.net/pismo-citateljima-blica-i-gledateljima-serije-ravna-gora/ Boris Dežulović: Pismo čitateljima Blica i gledateljima serije “Ravna gora”]</ref>}} [[Datoteka:Marsz wojsk niemieckich w Dalmacji (2-515).jpg|mini|Četnici Dinarske divizije u mimohodu pored motorizovane kolone njemačke 114. divizije (Dalmacija, septembar 1943).<ref>[https://bandenkampf.blogspot.com/2018/01/bk0306.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0306 | Photo | 114. Jäger-Division]</ref>]] Nakon [[Kapitulacija Italije u Jugoslaviji|kapitulacije Italije]] [[8. septembar|8. septembra]] [[1943]]. sve četničke snage iz italijanske okupacione zone su, nakon [[Antiosovinska ofanziva JVuO 1943.|sporadičnih sukoba]], uspostavile punu saradnju sa novouspostavljenim nemačkim okupacionim vlastima.<ref>Vidi: [[s:Uputstvo komandanta nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu konjičke brigade|Uputstvo komandanta nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu konjičke brigade]], [[s:Izveštaj majora JVUO Vasilija Marovića od 17. februara 1944.|Izveštaj majora JVUO Vasilija Marovića od 17. februara 1944.]], [[s:Izveštaj kapetana JVUO Franca Kovača od 23. februara 1944.|Izveštaj kapetana JVUO Franca Kovača od 23. februara 1944.]], itd.</ref> Mihailović je 7. oktobra 1943. naređivao svojim četnicima borbu protiv partizana u Sandžaku "po svaku cenu" i nesukobljavanje sa Nemcima "po svaku cenu".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_9.htm Naređenje Draže Mihailovića od 7. oktobra 1943. komandantima kopusa u zapadnoj Srbiji za mobilizaciju ljudstva i borbu protiv NOVJ u Sandžaku]</ref> Poručnik [[Jovan Pupavac]] pojašnjava u pismu upućenom 10. februara 1944. komandantu Zapadne Bosne JVuO majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]] kako je tekao proces prilaženja četnikâ pod komandom vojvode Momčila Đujića njemačkoj okupacionoj sili: {{izdvojeni citat|Dinarsku oblast sam napustio iz sledećih razloga: 1) Posle propasti Italije u Dalmaciju su došli Nemci. Komandant Dinarske oblasti pop Đujić stupio je u saradnju sa njima, najpre preko [[Mane Rokvić|Mane Rokvića]] koji je došao sa njima iz [[Bosanski Petrovac|Bosanskog Petrovca]]. Kasnije je delegirao kod štaba 114. Nemačke divizije svoga načelnika štaba kapetana Mijovića Novaka. Ljudstvo je postalo Nemačka milicija, primajući od njih redovnu hranu, municiju i dopunu oružja. Nemci su vrlo rado primili saradnju četnika.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_73.htm Izveštaj komandanta 1. brigade Bosanskokrajiškog četničkog korpusa od 10. februara 1944. komandantu korpusa o saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji]</ref>}} U odgovoru koje je 4. oktobra 1943. poslalo Obavještajno odjeljenje 114. lovačke divizije, odbacuju se navodi iz telegrama poslatog od strane štaba 15. brdskog korpusa, u kojem se vojvoda [[Momčilo Đujić]] optužuje za prepade na njemačke trupe i u kojem se traži njegovo hapšenje. Nasuprot takvom zahtjevu, za komandanta [[Dinarska divizija JVuO|Dinarske divizije JVuO]] se tvrdi sljedeće: „Uvjerljiva obavještenja i dokumenti nedvojbeno ukazuju da se Đujićeva četnička grupa u dosadašnjoj borbi protiv komunizma pokazala kao pouzdana... Sabotažni akti i prepadi na njemačke trupe dosad se nijesu događali.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=792&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000788.] <br /> ({{jez-njem|"Nach hiesigen sicheren Nachrichten und einwandfreien Unterlagen ist die Cetnikgruppe des Vojvoden Djujic im Kampf gegen die kommunistische Aufstandsbewegung bisher als zuverlässig zu bezeichnen. <br /> Sabotageakte und Überfälle gegen die Deutsche Wehrmacht sind bisher nicht erfolgt."}})</ref> U poređenju sa oružanim snagama NDH, obavještajni oficiri 114. divizije Wehrmachta daju i mnogo povoljniju ocjenu za učinkovitost četnika: „Hrvatske trupe i ustaše, već zbog svoje brojnosti, ne mogu predstavljati značajniju podršku; osim toga, njihova borbena vrijednost je poznata. Četnički odredi su se dosad svuda pokazali kao izuzetno aktivni i pouzdani.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=793&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000789.] <br /> ({{jez-njem|"Die kroatische Wehrmacht und Ustaschaverbände im Bereich sind schon rein zahlenmässig keine nennenswerte Unterstützung; darüber hinaus ist deren Kampfwert hinreichend bekannt. Die Cetnikverbände erweisen sich bisher überall als äusserst rege und zuverlässig."}})</ref> [[File:Četnički komandant u zapadnoj Bosni Uroš Drenović s nemačkim oficirima na terenu.jpg|thumb|Vojvoda [[Uroš Drenović]] (desno), četnički zapovjednik u [[Zapadna Bosna|zapadnoj Bosni]], zajedno sa njemačkim oficirima na terenu.]] U jesen 1943. godine, Vrhovna komanda Vermahta konstatuje prestanak bilo kakve aktivnosti DM protiv njih: {{izdvojeni citat|U jesen 1943. Titov pokret sve je više uzimao maha, a Mihailovićev pokret bio je potisnut na teritoriju Srbije. Komunisti nisu primali samo pomoć od sovjetske Rusije, nego sve više i od Engleza. Italijanska armija je kapitulirala. U ovakvoj novonastaloj situaciji četnički pokret bio je prisiljen da preispita svoj stav prema nemačkoj okupacionoj sili… Bilo kako, od tog vremena prestali su svi napadi Mihailovićevih ljudi protiv nemačke okupacione sile.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2024-07-08 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Četnici u Hercegovini su počeli sarađivati sa njemačkim nadležnim komandama odmah po ulasku njihovih trupa u bivšu italijansku okupacionu zonu: {{izdvojeni citat|Banda koja je napadala u području sjeverno od [[Bileća|Bileće]] i ojačana na oko 1200 ljudi ([[10. hercegovačka udarna brigada|X herceg. brigada]]), uz potporu 800 četnika je odbačena natrag na sjever.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1081&rec=313&roll=190 NARA, T311, Roll 195, frame no. 7450860.] <br /> ({{jez-njem|"Die im Raum N Bileca angreifende und auf etwa 1200 Mann verstärkte Bande (X.He.Brig.) mit Unterstützung von 800 Cetniks nach N zurückgeworfen."}})</ref>|Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 18. septembar 1943. godine}} {{izdvojeni citat|SS-divizija „Prinz Eugen“: Komunistička grupa (jačine 1.200 ljudi), koja je sa sjevera nastupala ka Bileći, odbačena je ka sjeveru akcijom 6. čete 2. SS brdskog puka ojačane sa 800 četnika.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&roll=483&broj=293 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000290.] <br /> ({{jez-njem|"Von Norden gegen Bileca vordringende komm. Gruppe (1200) durch herangeführte 6./SS 2 und 800 Cetniks nach Norden zurückgeworfen."}})</ref>|Dnevni izvještaj 15. brdskog korpusa za 18. septembar 1943.}} {{izdvojeni citat|U oblasti [[Stolac|Stoca]], kao što je već napomenuto, Stolačka i [[Ljubinje|Ljubinjska]] četnička brigada su u saradnji sa našim trupama postigle uspjeh protiv glavnine Desete herceg. brigade.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=636&rec=314&roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000631.] <br /> ({{jez-njem|"b.) Cetniks: <br /> Im Raum von STOLAC hat, wie bereits erwähnt, im Zusammengehen mit eigenen Truppen die Cetnikbrig. von STOLAC und LUBINJE gegen die Hauptkräfte der X-herzeg.Brig. Erfolge erzielt."}})</ref>|Komanda 21. brdskog korpusa, Obaveštajno odeljenje, izveštaj o stanju, 27. septembar 1943.}} U izvještaju [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS brdske divizije Prinz Eugen]] od 10. oktobra 1943. godine, poslatom štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], pohvaljuje se lojalno držanje koje su, do tog trenutka, formacije [[Hercegovina|hercegovačkih]] četnikâ pokazale spram njemačkih okupacionih jedinica: {{izdvojeni citat|Četnici: Za borbu protiv komunista u istočnoj Hercegovini mobilisane su jače snage u okruzima [[Trebinje]], [[Bileća]], [[Stolac]] i [[Nevesinje]]. Dosadašnja iskustva s hercegovačkim četnicima mogu se ocijeniti dobrim, a njihovo držanje prema vlastitim trupama lojalnim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1335&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001329.] <br /> ({{jez-njem|"Cetniks: Zur Bekämpfung der Kommunisten in der Ost–Herzegowina wurden in den Bezirken Trebinje, Bileca, Stolac u. Nevesinje stärkere Kräfte mobilisiert. Die bisherigen Erfahrungen mit den herzegowinischen Cetniks können als gut, das Verhalten gegenüber der eigenen Truppe kann als loyal bezeichnet werden."}})</ref>}} U odlomku iz mjesečnog izvješća SS divizije »Prinz Eugen«, inače njemačke elitne postrojbe na teritoriji okupirane Jugoslavije, sastavljenog 5. septembra 1943, blagonaklon stav četnika na divizijskom području (Hercegovina) opisan je na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Srbi [četnici — prim.] su se, djelimično, nastavili dokazivati ​​kao '''najpouzdaniji saveznici u borbi protiv crvenih bandi''', a time i protiv komunizma. U borbi protiv bandita uvijek su spremni sarađivati ​​s njemačkim Wehrmachtom, pa čak i podvrgnuti se njegovoj komandi.<ref>Klaus Schmider, ''Partisanenkrieg in Jugoslawien 1941-1944'', Verlag E.S. Mittler & Sohn GmbH, Hamburg/Berlin/Bonn, 2002, s. 307.</ref><ref>[https://www.znaci.org/NARA/T315.php?broj=1272&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001266.] <br /> ({{jez-njem|"Die Serben haben sich z.T. weiterhin als die zuverlässigsten Verbündeten im Kampf gegen die roten Banden und damit gegen den Kommunismus erwiesen. Im Kampf gegen die Banditen sind sie jederzeit bereit, mit der deutschen Wehrmacht zusammenzugehen und sich ihr sogar zu unterstellen."}})</ref>|Mjesečni izvještaj 7. SS divizije XV brdskom armijskom korpusu za avgust 1943. godine}} U četničkim izvorima se potvrda ovih navodâ nalazi u naređenju koje je kapetanu Dušanu Đakoviću 6. septembra 1943. uputio potpukovnik [[Slavko Bjelajac]] (pseudonim »Nikola Dekić«), komandant Ličko-kordunaške četničke oblasti. Informišući svog podređenog oficira o ogromnim partizanskim gubicima u [[Bitka na Sutjesci|bici na Sutjesci]], Bjelajac zapisuje: {{izdvojeni citat|Po podatcima koje imamo partizani su kod Sutjeske strašno tučeni. Tvrdi se da su imali 5.000 mrtvih te da su samo naši s mrtvih lješeva partizanskih skinuli oko 200 puškomitraljeza. Četnici u Hercegovini drže pored ostalih mjesta i [[Kalinovik]], [[Foča|Foču]], i [[Čajniče]]. Ustaše su u [[Goražde|Goraždu]]. Njemci se također nalaze u Hercegovini. Dozvolili su bez ikakovih uslova da se na reonu svakog sreza može nalaziti i kretati 400 četnika (jednoj četničkoj grupi dali su 300 pušaka). <br /> U opšte izuzev situacija Hercegovine, Crne Gore, i Istočne Bosne stoji vrlo dobro. <br /> Ove podatke iz Hercegovine javljam Vam radi orjentacije. A u koliko se tiče Njemaca tek da naše stanovništvo zna da ih se ne treba plašiti i da neće vršiti represalije nad mirnim stanovništvom. <br /> Njemci govore u Hercegovini protiv Italijana i kažu da su oni spriječili širenje Srbije do rijeke Bosne protiv volje Njemaca. Optužuju Italiju da je ona dovela Pavelića na vlast. (To sve može i nemora biti tačno). <br /> Naši su zarobili čuvenog [[Nurija Pozderac|Nuriju Pozderca]] i [[Simo Milošević|Simu Miloševića]] u Hercegovini i streljali ih.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knj. 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. br. 203, str. 946.</ref>}} Detaljna analiza stava koje su četničke jedinice s teritorije hrvatske marionetske države pokazale prema okupatoru tokom jeseni 1943. sadržana je u izvještaju [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]] od 28. X: {{izdvojeni citat|Držanje četnika ostalo je ambivalentno. Pojedine manje grupe su prešle komunistima. Opasnost od saradnje [sa komunistima], kako se pokazalo ovog mjeseca, postoji ondje gdje su male četničke grupe vezane uz određeno područje (npr. područja Olova i Vareša); u takvim slučajevima nedostaje trajne volje za otporom tokom sukoba. S druge strane, zatvorene operativne četničke jedinice bez porodičnih veza i bez straha od odmazde usuđuju se da se suoče sa većim komunističkim jedinicama. U oblasti j. od Višegrada četnici su prvi put uspjeli poraziti jednu od Titovih brigada (1. krajišku). U jugoistočnoj Bosni četnici su djelovali otvoreno neprijateljski prema njemačkim trupama; krajem mjeseca pripadnici 1. sarajevske brigade izveli su sabotažu na željeznici. U čitavoj preostaloj bivšoj zoni odgovornosti Korpusa veće četničke grupe (jedinice Drenovića, Đujića, Ozrenski odred, kao i one u Hercegovini) zadržale su lojalan stav, dijelom uspješno sarađujući sa njem. trupama protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=560&broj=95 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000090.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. XV G.A.K: Ic Lagebericht vom 27.9.43 bis 27.10.43. <br /> 2.) Cetniks <br /> Die Haltung der Cetniks ist nach wie vor zwiespältig geblieben. Einzelne kleinere Gruppen sind in den Kommunisten aufgegangen. Die Gefahr eines Zusammenwirkens besteht, wie der Verlauf dieses Monats gezeigt hat, dort, wo die kleineren Cetnikgruppen ortsgebunden sind (Umgebung Olovo, Vares). Überall dort fehlt bei Zusammenstössen der nachhaltige Widerstandswille. Wo dagegen geschlossene operative Cetnikeinheiten ohne Familienbindung und also ohne Furcht vor Racheakten in dem Befehlsbereich eingedrungen sind, lassen sie es auch auf Kämpfe mit grösseren Kommunisteneinheiten ankommen. Im Raum S Visegrad ist es dabei den Cetniks erstmalig gelungen, eine der Brigaden Titos (I.Kraj.Brig.) zu schlagen. <br /> Die Cetniks sind in Südost–Bosnien offen feindselig auch gegen deutsche Truppen vorgegangen; gegen Ende des Monats haben Angehörige der I.Sarajevo–Brig. Bahnsabotage betrieben. <br /> Im gesamten übrigen früheren Korpsbereich haben die grösseren Cetnik–Gruppen (Drenovic –, Djujic –, Ozren–Verbände, in der Herzegovina) eine loyale Haltung bewahrt, z.T. auch erfolgreich im Kampf gegen die Kommunisten mit der deutschen Truppe zusammengewirkt."}})</ref>|Komanda 15. brd. arm. korpusa, Obavještajno odjeljenje, izvještaj o stanju od 27. septembra do 27. oktobra 1943. godine}} Novembra 1943, Nijemci nabrajaju koje su se sve četničke vojvode u NDH upustile u saradnju s njima, kao npr.: [[Mane Rokvić]] („izjašnjava se za Nemačku i u slučaju neprijateljskog iskrcavanja stoji sigurno na našoj strani“), [[Momčilo Đujić]] („Ljotićev pristalica“ čijim „prisluškivanjem je više puta dokazano da je slao lažne izveštaje D. M. kako bi se izvukao ispod njegovog uticaja“), [[Uroš Drenović]] („nepomirljiv protivnik komunista“; „više od godinu dana sarađuje otvoreno sa nemačkim Vermahtom“) i drugi.<ref name="ReferenceA"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=347&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikführer, mit denen zusammengearbeitet wurde: <br /> Vojvode Rokvic. Energischer Führer der ohne Unterbrechung rückhaltlos mit der deutschen Truppe zusammenarbeitet. Bekennt sich zu Deutschland und steht im Falle einer feindlichen Landung sicher auf unsere Seite. <br /> Vojvode Djujic, Ljotic–Anhänger. DM. sucht ihn durch ständigen Druck zu beeinflussen. Durch Überwachung ist bereits mehrfach nachgewiesen, dass Djujic falsche Meldungen an DM. abgesetzt hat, um sich seinem Einfluss zu entziehen. Djujic wird seitens der. Div. im bewusster Übertreibung als besonders aktiver Kämpfer gegen den Kommunismus in Verbindung mit der deutschen Wehrmacht herausgestellt. <br /> Vojvode Drenovic. Gerade Persönlichkeit, unversöhnlicher Kommunistengegner (kommunistische Untaten an seiner Ehefrau, die den Tod herbeiführten), bezeichnet sich als Beschützer seiner pravoslavischen Volksgenossen. Arbeitet länger als 1 Jahr offen mit deutscher Wehrmacht zusammen. Von DM. angestrebte Beeinflussung bisher ohne Erfolg."}})</ref> U ovom strogo povjerljivom izvještaju, obavještajni oficiri XV brdskog armijskog korpusa dopisuju još i sljedeće: „Čitav niz drugih četničkih vođâ na području južno od [[Bihać]]a, neumoljivi su protivnici komunizma i dobri vojnici. Svi su se istakli u saradnji sa [našim] trupama, a kao svoj zadatak označavaju zaštitu pravoslavnog stanovništva od uništenja.“<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 44, str. 86.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=347&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] <br /> ({{jez-njem|"Eine Reihe weiterer Cetnikführer im Raum südl. Bihac unerbittliche Kommunistengegner und gute Soldaten haben sich in der Zusammenarbeit mit der Truppe bewährt, und sehen es als ihr Ziel an, den pravoslavischen Volksteil vor der Ausrottung zu bewahren."}})</ref> U izvještaju [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] od 5. novembra 1943. godine zaključuje se da bi osiguranje dugih linija snabdijevanja bez četnika bilo „nezamislivo“.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=343&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000339.] <br /> ({{jez-njem|"Die Sicherung der langen Nachschubwege der Division ist ohne Unterstützung det zugeteilten Cetnik–Stützpunkte, wenn nicht ausreichend deutsche Kräfte oder kampffähige kroatische Truppen zur Verfügung gestellt werden, undenkbar."}})</ref> 19. novembra 1943. potpisani su i na snagu stupaju prvi [[Ugovori o saradnji četnika i Vermahta|ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta]], koji četnicima nameću obavezu "da prekinu sve veze sa silama koje se nalaze u ratu sa Nemačkom i da izruče štabove za vezu tih sila koji se nalaze kod njih".<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm</ref> 30. novembra 1943. godine [[Dragoljub Draža Mihailović|general Mihailović]] naređuje [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubi Patku]], komandantu Timočkog korpusa, da protera britanskog majora Erika Grinvuda koji hoće da vrši akcije protiv Nemaca bez njegovog dopuštenja: {{izdvojeni citat|Kod vas je tamo engleski major Grinvud sa telegrafistom. To je posledica prosjačenja materijala. Nije došao da vas pomogne u materijalu već da uništi naša sela za neku sitnu sabotažu. '''Naređujem da Grinvuda sa celom pratnjom najurite kao kučku''' po mom naređenju jer je pošao na teren bez mog odobrenja. Ponavljam najurite ga kao kučku i izvestite.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm</ref>|Depeša generala Mihailovića Ljubi Patku od 30. novembra 1943.}} Saveznički komandant Sredozemlja uskoro i sam uviđa da se Mihailović bavi sporednim aktivnostima, uz izbegavanje da preduzme nešto na komunikacijama vitalnim za [[Saveznici|Saveznike]] i za Nemce. Stoga je [[9. decembar|9. decembra]] [[1943]]. poslao [[Dragoljub Mihailović|Mihailoviću]] telegram kojim zahteva izvršenje specifikovanih napada na komunikacije, a koji počinje rečima: {{izdvojeni citat|Sloboda kojom se Nemci služe železničkim prugama od Grčke do Beograda za prevoz i izdržavanje trupa nepodnošljiva je.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_250.htm, Obaveštenje brigadira Armstronga od 9. decembra 1943. Draži Mihailoviću o zahtevu Komande britanskih trupa na Srednjem istoku da četnici izvrše dve sabotaže protiv Nemaca]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd - prilog II</ref>}} === Potpisivanje ugovora o saradnji četnika i Vermahta u Srbiji (1943—1944) === {{Poseban članak|Ugovori o saradnji četnika i Vermahta}} [[Datoteka:Zone odgovornosti četnika, prema sporazumu sa Nemcima.png|thumb|Zone odgovornosti četničkih komandanata u okupiranoj Srbiji, prema sporazumu sa Nemcima 1943. [[Jevrem Simić]] i [[Nikola Kalabić]] (roze), [[Vojislav Lukačević]] (plavo), [[Ljuba Jovanović Patak]] (zeleno) i [[Mihailo Čačić]] (sivo).]] [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za Jugoistok, inicirao je pregovore koji će rezultirati potpisivanjem [[Ugovori o saradnji između JVuO i komande Jugoistoka|ugovora o zajedničkoj borbi]]. Mihailović je polovinom novembra 1943. svojim komandantima naredio da sarađuju sa Nemcima; on sam nije mogao javno da stupi u saradnju "zbog raspoloženja naroda".<ref>https://www.znaci.org/images/ktb_okw_III_6_1304.jpg KTB OKW (Kriegstagebuch des Oberkommando der Wehrmacht) - Ratni dnevnik vrhovne komande Vermahta, šesta knjiga</ref> Ugovore su to potpisivali ovlašćeni Mihailovićevi komandanti i ljudi iz vojnog rukovodstva. Prvi ugovor o saradnji potpisan je 19. 11. 1943. između [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]], komandanta Mileševskog korpusa JVuO i nemačkog komandanta Jugoistoka koga je predstavljao fon Frede, glasio je: {{Wikisource|Sporazum inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića i vojnoupravnog zapovednika Jugoistoka od 23.1.1944.}} {{izdvojeni citat| 2) Primirje treba da bude pretpostavka za zajedničku borbu protiv komunista. 4) Obaveza Lukačevića da nijedan pripadnik njemu potčinjenih jedinica neće delovati na strani sila koje su u ratu sa Nemačkom. 5) Prepuštanje područja borbenih dejstava četničkim odredima radi samostalnog vođenja borbe, koju vodi i nemački Vermaht. 6) Uključivanje četničkih odreda prilikom većih zajedničkih operacija pod nemačko zapovedništvo. U tom periodu nemačko vodstvo izdaje borbene naloge četničkim odredima. 8) Razmena štabova za vezu. 9) Isporuke nemačke municije radi sprovođenja zajedničkih borbenih zadataka u skladu sa vojnim potrebama. 10) Sporazum se mora držati u tajnosti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_260.htm SPORAZUM IZMEĐU KOMANDANTA JUGOISTOKA I MAJORA VOJISLAVA LUKAČEVIĆA OD 19. NOVEMBRA 1943. O SARADNJI ČETNIKA SA NEMAČKIM TRUPAMA U BORBAMA PROTIV NARODNOOSLOBODILACKE VOJSKE JUGOSLAVIJE]</ref>|Sporazum Nemaca i majora [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] (19. 11. 43.)}} 21. novembra 1943, feldmaršal [[Maximilian von Weichs]] daje svojevrsno objašnjenje potčinjenim njemačkim komandama o logici vođenja pregovora i sklapanja sporazuma sa četničkim odredima u Srbiji. Prva tačka ovog strogo povjerljivog dokumenta glasi: {{izdvojeni citat|Kao rezultat pregovora koje duže vremena vode, u najužoj saradnji, specijalni opunomoćenik Ministarstva spoljnih poslova i komandant Jugoistoka sa vođama četničkih odreda, sklopljen je sporazum koji predviđa oružano primirje ograničeno na određeni prostor i povremeno zajedničko vođenje borbe protiv komunizma.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm Objašnjenje komandanta Jugoistoka od 21. novembra 1943. o sklapanju sporazuma s komandantima četničkih odreda Draže Mihailovića]</ref>}} 27. novembra je potpisan ugovor sa [[Nikola Kalabić|Nikolom Kalabićem]].<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_262.htm Sporazum od 27. novembra 1943. između pukovnika Jevrema Simića i kapetana Nikole Kalabića sa nemačkim predstavnikom o saradnji u borbama protiv NOVJ]</ref> U narednim nedeljama ugovori su potpisani i sa drugim komandantima korpusa od operativne važnosti. Iako Mihailović lično nije potpisao ni jedan ugovor, ovim ugovorima je bio pokriven veći deo nemačke okupacione zone u Srbiji. {{izdvojeni citat|Ovaj ugovor, kao i buduće mjere, trebalo bi da se baziraju na međusobnom povjerenju i volji da se komunizam uništi, zemlja umiri a Srbiji omogući stabilna budućnost u okvirima Evrope oslobođene od komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=974&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frames no. 000969—000970: Sporazum između Krajskomandanture Zaječar i potpukovnika Ljube Jovanovića Patka o nenapadanju i saradnji u borbi protiv NOVJ (23./25. decembar 1943.)] <br /> ({{jez-njem|"Diese Vereinbarung sowie die zukünftigen Massnahmen sollen getragen sein vom gegenseitigen Vertrauen und dem Willen, den Kommunismus zu vernichten, das Land zu befrieden und Serbien einer geordneten Zukunft im Rahmen eines vom Kommunismus befreiten Europas entgegenzuführen."}})</ref>|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Ljuba Jovanović Patak|Ljube Jovanovića Patka]] o borbi protiv partizana u Srbiji (decembar [[1943]]).}} Generalna tendencija priklanjanja Mihailovićevih četnikâ okupacionoj vojnoj sili bila je primijećena 28. XI 1943. i od strane njemačke Komande Jugoistoka: {{izdvojeni citat|Srbija: U oblasti Kruševca borbe između [četnika] DM i komunista. Kod četnika znaci približavanja Vermahtu, verovatno zbog nestašice municije.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&broj=639&roll=485 NARA, T313, Roll 485, frame no. 000636.] <br /> ({{jez-njem|"3.) Serbien: <br /> Raum Krusevac: Kampf zwischen DM u. Komm. Bei Cetniks Anzeichen für Annäherung an dt. Wehrmacht vermutl. Mun. Mangel."}})</ref>|Dnevni izveštaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«), 28. novembar 1943.}} 30. novembra 1943. godine i poručnik Milorad Vasić moli generala Mihailovića da mu odobri vezu sa Nijemcima, u cilju opskrbe streljivom, garantujući mu potpunu diskreciju u radu: {{izdvojeni citat|Molim da mi dozvolite da ovu priliku iskoristim i dobijem municiju i ostalo, što mi je neophodno potrebno, a da pritom čast organizacije i Vaš autoritet u narodu ne bude ničim povređen.<ref>AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 11690—11691.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943-1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 344.</ref>}} Ugovori su bili u znatnoj meri tipizirani, nalik na sporazum između vojnog zapovednika Jugoistoka i inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića: {{izdvojeni citat|Cilj sporazuma je zajednička borba protiv komunističkih partizana, pa će stoga sve jedinice DM-četnika, potčinjene pukovniku Jevremu Simiću, biti uključene u borbu nemačke i bugarske vojske, kao i srpskih vladinih trupa, protiv komunista. U vezi s tim predviđa se uspostavljanje zajedničke obaveštajne službe kao i uzajamna podrška.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%83%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D0%BE%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%88%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B0_%D0%A1%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%B8_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D0%BD%D0%BE%D1%83%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_23.1.1944 Sporazum inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića i vojnoupravnog zapovednika Jugoistoka od 23.1.1944.]</ref>|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Jevrem Simić|Jevrema Simića]] (januara [[1944]]).}} Komandant Jugoistoka i [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] [[Maksimilijan fon Vajhs|fon Vajhs]] izdao je [[21. novembra]] [[1943]]. uputstvo o saradnji sa četnicima koje, između ostalog, predviđa izručenje članova [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkih]] misijâ pri JVuO (tj. da četnici prekinu "sve veze sa silama koje se nalaze u ratu sa Nemačkom i da izruče štabove za vezu tih sila koji se nalaze kod njih"). Fon Vajhs upozorava da se "lojalna orijentacija pojedinih četničkih odreda ne sme uopštiti", jer neki još uvek izvode prepade i sabotaže, ali "propagandu protiv četničkog pokreta treba obustaviti", do daljnjeg.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm Objašnjenje komandanta Jugoistoka od 21. novembra 1943. o cilju i načinu sklapanja sporazuma sa četničkim komandantima]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/291.htm Karl Hnilicka: DAS ENDE AUF DEM BALKAN 1944/45], Musterschmidt-Verlag Göttingen, strana 268</ref> Sporazum između Vermahta i četničkog komandanta [[Mihajlo Čačić|Mihajla Čačića]], komandanta Ravaničke brigade JVuO, uključuje i hvatanje [[rudar]]a koji su pobegli u šumu, i njihovo vraćanje u [[rudnik]]e uglja.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_264.htm Sporazum komandanta Jugoistoka sa komandantom Ravaničke brigade od 14. decembra 1943. o saradnji četnika sa nemačkim trupama u borbama protiv NOVJ]</ref> Sporazum Vermahta i [[Jevrem Simić|Jevrema Simića]], inspektora odreda Draže Mihailovića, predviđa da "četnici DM stavljaju na raspolaganje snagama poretka svoje podatke i svoju obaveštajnu službu" za borbu protiv partizanskog pokreta.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_267.htm Izveštaj Abver-grupe od 23. januara 1944. o sklopljenom sporazumu između vojnoupravnog komandanta Jugoistoka i inspektora četničkih jedinica u Srbiji]</ref> Sporazum Vermahta i potpukovnika Ljube Jovanovića, vođe Dražinih odreda u okrugu [[Zaječar]], četnicima omogućuje punu sloboda kretanja "danju i noću na celom području na koje se odnosi sporazum".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_266.htm Sporazum između Krajskomandanture u Zaječaru i komandanta Timočkog korpusa od 25. decembra 1943. o saradnji u borbama protiv NOVJ]</ref> {{izdvojeni citat|Srbija i Hrvatska: kao i ranije, na ovom prostoru stoje dva suprotstavljena tabora — komunistički pod Titom i nacionalistički pod generalom Mihailovićem. Zbog brojčane premoći i veće borbene vrijednosti, komunisti su u posljednje vrijeme zadali nacionalistima niz teških udaraca. To je rezultiralo u traženju njemačke pomoći od strane nekoliko DM-komandanata. Već je došlo i do niza sporazuma, kojima se DM-jedinice obavezuju na obustavljanje neprijateljstava protiv Wehrmachta, čime im se omogućuje nesmetana borba protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=900&rec=311&roll=175 NARA, T-311, r. 175, s. 895: Prikaz neprijateljskog stanja u Sredozemlju od strane generalštabnog majora Varnstorfa (Warnstorff) – dodatak zabelešci sa sastanka kod načelnika štaba Grupe armija „E“ od 9. decembra 1943.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien–Kroatien: Hier stehen sich nach wie vor die nationalen Kräfte des Draca Michaylovic [sic!] und die kommunistischen Kräfte des Tito gegenüber. Infolge der zahlenmässigen und in Bezug auf die Kampfstärke starken Uberlegenheit der kommunistischen Verbände ist in der letzten Zeit DM mit seinen Kräften stark angeschlagen worden. Dies hatte zur Folge, dass verschiedene DM–Führer mit ihren Verbänden Anlehnung an die deutsche Besatzungsmacht suchten. Es sind bereits Abmachungen zu Stande gekommen, auf Grund deren DM–Verbände ihre Kampfhandlungen der deutschen Wehrmacht gegenüber einstellen und ihnen ungestörte Kampfführung den Kommunisten gegenüber zugesichert wurde."}})</ref>|Nemački prikaz stanja u Sredozemlju od 9. decembra 1943.}} Njemački opunomoćeni general u [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] [[Edmund Glaise von Horstenau]] opisuje u ratnom dnevniku kontekst u kom dolazi do potpisivanja ovih ugovorâ: {{izdvojeni citat|Izgleda da je Srbija najmirnija zemlja na Balkanu, a neko reče da je ona čak i najmirnija zemlja u Evropi. Činjenica je da stanje u NDH ne može da se uporedi sa stanjem u Srbiji iako se i u Srbiji događaju neprijatne stvari... Draža Mihailović je iskoristio opšte stanje, pa su naši oblasni komandanti sklopili ugovore sa pojedinim četničkim vođama.<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 412.</ref>}} I prije nego je došlo do parafiranja ugovorâ, kapetan [[Dušan Radović (četnik)|Dušan Radović]], komandant Zlatiborskog korpusa JVuO, obavijestio je 18. novembra 1943. generala Mihailovića da njemačke i bugarske okupacione trupe, uz velike poteškoće, nastoje zaustaviti ofanzivu snaga NOVJ nadomak [[Užice|Užica]], kao i da im četničke jedinice pod njegovom komandom pružaju značajnu borbenu pomoć, tj. napadaju partizane kako bi oslabili njihov pritisak na okupatora. Iz izvještaja se vidi i da je ravnogorski kapetan Milorad Mitić bio zadužen za održavanje kontakatâ s Nijemcima: {{izdvojeni citat|Noću, 17/18 ov.m-ca oko 21,30 časova, komunisti su jačim snagama napali Bugare i Nemce u Kremnima i posle osmočasovne borbe komunisti su potpuno razbili oko 1800 Bugara i 200 Nemaca... Bugari se u najvećem neredu i bez oružja povlače za Užice. Beže glavom bez obzira. Tenkove su odvukli za Užice, dok je izgleda bugarska artilerija pala u ruke partizanima. U momentu pisanja ovog izveštaja jedan izvesni deo Bugara, koji se organizovano povlači, vodi borbu sa komunistima u Biosci. Naši delovi stupili su u borbu kod Bioske iz pravca s. Kneževići. Mišljenja sam da će u toku današnjeg dana pasti i Bioska i da će komunisti navaliti za Užice. Ja gde god mogu napadaću. Stanje je vrlo ozbiljno! Kapetan Mitić, presvučen u civilno odelo, viđen je u Užicu sa Nemcima. Posle je u jednom nemačkom automobilu otišao kako kažu za Beograd kamo ga Vi šaljete radi hvatanja neke veze i sporazuma. Ova se vest širi naglo.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_34.htm Izveštaj komandanta Zlatiborskog korpusa od 18. novembra 1943. Draži Mihailoviću o borbama četnika i nemačkih i bugarskih jedinica protiv NOVJ kod Kremana]</ref>}} Neposredni rezultati potpisanih sporazuma mogli su se uočiti učešćem četničkih jedinica u [[Operacija Kugelblitz|operaciji »Kugelblitz«]], gdje se, uz jednog od potpisnika ugovorâ (majora Vojislava Lukačevića, naime), s njemačkim i bugarskim trupama borio i poručnik [[Filip Ajdačić]], komandant Crnogorske brigade JVuO: {{izdvojeni citat|Stanje operacijâ „Kugelblic” i „Citen” na dan 13. 12. 1943. u 24:00 časa. „Kugelblic” (1. brdska divizija): [...] Namjera: prebacivanje grupe Lukačevića u rejon Pljevlja–Prijepolje 16/17. decembra. [...] Vojni zapovjednik Jugoistoka: 24. bugarska divizija (3 bataljona) i četnička grupa Ajdačića sporo napreduju iz rejona Bajine Bašte, krećući se uzvodno Drinom, bez kontakta sa neprijateljem, ka određenoj odbrambenoj liniji.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=78&broj=80&roll=331 NARA, T78, Roll 331, frames no. 6287983—6287984.] <br /> ({{jez-njem|"LAGE "KUGELBLITZ" UND "ZIETHEN" STAND VOM 13.12.43. 2400 UHR <br /> "KUGELBLITZ" <br /> 1. GEB. DIV. <br /> ABSICHT: ZUFUEHRUNG GRUPPE LUKACEVIC 16./17. 12 RAUM PL[J]EVLJA – PRIJEPOLJE. <br /> MIL. BFH. SUEDOST: <br /> 24. BULG. DIV. 3 BTL. U. CETNIK–GRUPPE AIDACIC IM SCHLEPENDEN VORGEHEN AUS RAUM BANJA [sic] BASTA DRINA AUFWAERTS OHNE FEINDBERUEHRUNG IN BEFOHLENE ABWEHRFRONT."}})</ref>|Izvještaj Vrhovne komande Wehrmachta o operacijama »Kugelblitz« i »Ziethen« od 14. decembra 1943. godine}} 14. decembra 1943, u Vrhovnu komandu JVuO stigla je depeša od majora [[Siniša Ocokoljić|Siniše Ocokoljića]] (pseudonim »Ev-Ev«), komandanta Mlavskog korpusa JVuO, kojom se kapetan Mitić još jednom imenuje osobom koja je lično involvirana u pregovore s njemačkim okupatorom: „Tufegdžić [Vojislav, komandant Cerskog korpusa JVuO — prim.] danas je doneo sledeći izveštaj: [...] 2. — Kapetan Mitić, koji je ranije u Užicu pregovarao za naš račun sa komunistima, bio je poslednjih dana na pregovorima i sa Nemcima gde je sa njima ručao u Mažestiku. Pregovore je javno sa Nemcima vršio neki kapetan Nešković, poslat od Kalabića. 3. — Nemci su povodom toga štampali letke blizu 2.000.000 primeraka sledeće sadržine: Narodni borci četnici, u radosti pozdravljam prestanak besmislenog međusobnog prolivanja krvi i zdrav razum koji je zavladao u vašim redovima. Sada možemo da se zajednički borimo protivu komunizma, tog smrtnog neprijatelja Evrope i ja vas ubrajam u nacionalne borce zato što smo i mi sami nacionalni borci. Mi ćemo udruženim silama da odbranimo Vašu lepu Otadžbinu, da je ne bi uništile komunističke bande. Primamo u svoje redove Vašu narodnu organizaciju kao čeličnu. Nije potrebno da vam ubrizgavamo narodni duh. Herojstvo je Vama u krvi i sa vama zajedno koji dobro poznajete svoju lepu zemlju poćiće nam za rukom da je oslobodimo. Stavom koga vi zauzimate osigurana je vaša budućnost. Pozdravljam vas kao svoje ratne drugove i želim vam istu vojničku sreću kao i našim vojnicima. Komandant nemačkih trupa. br. 1243. Ovaj letak Nemci su rasturili i već se pojedini primerci nalaze i kod nas. 4. — Tufegdžić javlja dalje, da je puk. Simić naveo hotimično Kalabića da se ovim vezama sa Nemcima naša organizacija kompromituje u narodu što koriste mošinovci [tj. partizani — prim.].“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16. do 23. decembra 1943. godine]</ref> U depeši od 28. decembra 1943. poslatoj Vrhovnoj komandi JVuO od strane potpukovnika [[Petar Baćović|Petra Baćovića]], govori se o sastanku koji je [[Todor Perović]], predstavnik Komande operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine, održao u [[Sarajevo|Sarajevu]] sa njemačkim generalom Wernerom Frommom: {{izdvojeni citat|Perović se vratio iz Sarajeva. U Sarajevu bio je kod generala Froma, komandanta pozadine celog Balkana. Između ostalog rekao mu je: »Srbi su istinski borci protivu partizana, mi Nemci cenimo borbu vaših ljudi. U tome se ističe naročito vaš kraj. Naročito cenimo saradnju majora Lukačevića. U kratko vreme prisajediniće se srpski krajevi Srbiji i u tom slučaju srpski će narod dobiti punu ekonomsku pomoć. U najkraćem roku dolazi još 12 divizija naših na teritoriju Jugoslavije radi potpunog likvidiranja partizana. Imamo jedan letak koji je izdao potpukovnik Borota za istočnu Bosnu, gde poziva narod da ga sluša kao novog komandanta, ali mi znamo da je komandant Baćović. Budite uvereni da će do proleća biti raščišćeno sa partizanima«.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]</ref>}} Iako je Draža Mihailović sugerisao svojim komandantima da »koriste jedne neprijatelje protiv drugih«,<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 1a/1, depeša br. 361.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref> u praksi se ova floskula isključivo odnosila na borbu četnika protiv partizana, skupa sa okupatorima i kvislinzima. U depeši majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] (pseudonim »Sto-Sto«) od 30. januara 1944. godine, poslatoj u povodu pokušaja snagâ [[NOV i POJ]] da prodru u [[Sandžak]], general Dragoljub Mihailović otkriva što je zapravo pravi cilj četničke kolaboracije: {{izdvojeni citat|Vodite računa o Nemcima i Bugarima i iskoristite njihovu akciju protiv crvenih do krajnjih mogućnosti. Napad na [[Pljevlja|Pljevlje]] iskoristite za napad s leđa na komuniste.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>}} Vrlo moguće da je general Mihailović samo usvojio prijedloge koje mu je major Ostojić uputio u pismu od 6. decembra 1943. godine, gdje apostrofira sljedeće: {{izdvojeni citat|Koristeći se akcijom okupatora protiv komunista, mi ćemo verovatno u roku od mesec-dva dana opet imati situaciju u Sandžaku, Crnoj Gori, Hercegovini i Bosni u našim rukama. [...] Učeći se na sopstvenim greškama, smatram da se mora najhitnije preduzeti sledeće: 1) Stvoriti u najkraćem roku što jače pokretne borbene snage — leteće brigade i korpuse — a naročito tamo gde se za to ima mogućnosti. 2) '''Koristeći se akcijom okupatora i satelita, upotrebiti sve raspoložive snage za potpuno čišćenje od komunista svih srpskih pokrajina'''. 3) U radu pod 2) ostvariti međusobno potpomaganje iz susednih pokrajina do maksimuma.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_43.htm Pismo majora Zaharija Ostojića od 6. decembra 1943. Draži Mihailoviću o potrebi većeg angažovanja četnika s okupatorskim trupama radi sprečavanja prodora jedinica NOVJ u Srbiju]</ref>|Pismo majora Ostojića generalu Mihailoviću od 6. decembra 1943. godine}} Četničko-njemački odnosi bili su opterećeni međusobnim nepovjerenjem i sviješću o suprotstavljenosti ciljeva i interesa dviju stranâ. U telegramu koji je 29. januara [[1944]]. godine [[Joachim von Ribbentrop]], njemački ministar vanjskih poslova, uputio specijalnom opunomoćeniku za Jugoistočnu Evropu [[Hermann Neubacher|Hermannu Neubacheru]], reflektuje se jasan stav političkog i vojnog vrha u [[Berlin]]u o generalu Draži Mihailoviću, dok su podređenima date precizne smjernice za držanje prema četničkom pokretu: {{izdvojeni citat|Jedino se mogu ćuteći trpeti privremeni aranžmani nižih vojnih komandi sa Dražom Mihailovićem s ciljem suzbijanja zajedničkog neprijatelja Tita. On i njegovi ljudi ostaju i dalje, na kraju, naši neprijatelji. Zato je sada, kao i do sada, potrebno biti krajnje oprezan prema Draži Mihailoviću i njegovim četnicima, a naročito se ne sme nijednog trenutka izgubiti iz vida da će pomoć koju mu mi sada direktno ili indirektno pružamo radi vođenja borbe protiv Tita, kasnije najverovatnije biti upotrebljena protiv nas... Rat na Balkanu Nemačka je vodila zato da bi jednom zauvek uništila srpsko žarište nemira... Mi nemamo, otud, nikakvog interesa da ponovo razbuktavamo velikosrpski duh.<ref>Akten zur deutschen auswartigen Politik — ADAP/E/VII, s. 374–375.</ref><ref>Vasa Kazimirović, NDH u svetlosti dokumenata, Nova knjiga/Narodna knjiga, Beograd, 1987, str. 169.</ref><ref>Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN — Službeni list SCG, Beograd, 2005. str. 20.</ref>}} Izveštaje o sklapanju ugovora četnika sa Wehrmachtom presrele su i dešifrovale savezničke obaveštajne službe, što je imalo bitnu ulogu u konačnom opredeljivanju [[Čerčil]]a za Tita, a protiv Mihailovića.<ref>Cripps, John (2001). "Mihailović or Tito? How the Codebreakers Helped Churchill Choose". {{ISBN|0593 049101}}</ref> No, Nemci nisu bili zadovoljni primenom nekih sporazuma, jer je uprkos njima dolazilo do incidenata, odnosno diverzija i napada na pripadnike [[Srpska Državna Straža|Srpske Državne Straže]] od strane četnika, usled čega je general [[Hans Felber]] pokrenuo nekoliko hapšenja i racija protiv četnika počev od februara [[1944]]. === Borbe pod nemačkom komandom (1943) === {{main|Operacija Kugelblic}} [[Datoteka:Chetniks and Germans in Herzegovina in 1943.jpg|minijatura|Četnici i Nemci u Hercegovini 1943.]] [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 101I-005-0018-07, Jugoslawien, Polizeieinsatz mit Spähpanzer.jpg|thumb|Nemačka lokalna milicija sa italijanskim bornim kolima (izvor: ''Bundesarchiv'', [[1943]]).]] {{izdvojeni citat|„Borbeno sadejstvo sa četničkim grupama duž glavne saobraćajnice [[Bihać]] — [[Gračac]] — [[Knin]] — [[Drniš]] — [[Šibenik]] sastoji se u tome što su četnici okupljeni u posebnim uporištima uz oslonac na nemačke trupe. Četničke vođe primaju naloge i uputstva o vršenju zadataka obezbeđenja i izviđanja od zapovednika nemačkih uporišta.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=346&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] <br /> ({{jez-njem|"Kampfgemeinschaften mit Cetnikgruppen bestehen entlang der Hauptversorgungsstrasse Bihac – Gracac – Knin – Drnis – Sibenik derart, dass die Cetniks in besonderen Stützpunkten in Anlehnung an deutsche Truppen zusammengefasst sind. Die Cetnikführer erhalten Aufträge und Weisungen für Sicherungs– und Aufklärungsaufgaben durch deutsche Stützpunktführer."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_259.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. novembra 1943. Štabu 2. oklopne armije o saradnji četnika sa nemačkim trupama u NDH]</ref>|Njemački izveštaj o saradnji sa četnicima protiv partizana u Dalmaciji i Bosni (19. novembar [[1943]]).}} Kratko po zauzimanju italijanske okupacione zone od strane njemačkih trupâ, četnici s teritorije [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] stupaju u borbeno savezništvo sa njima. Kako javlja obavještajno odjeljenje [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]], u blizini [[Plitvička Jezera (općina)|Plitvičkih Jezera]] došlo je krajem septembra 1943. godine do prvog krupnijeg angažiranja lokalnih četničkih jedinicâ na njemačkoj strani. Ovom prilikom su četnici nanijeli partizanima ozbiljne gubitke: {{izdvojeni citat|Agent za vezu javlja o izviđanju od 27. IX: Jaka skupina lojalnih četnika s njemačkom opremom provalila je 20. septembra na područje [[Korenica|Korenice]], [[Prijeboj (Plitvička jezera)|Prijeboj]]a (16 km zap. od [[Bihać]]a), Babinog Potoka (28 km z. od Bihaća), [[Krbavica|Krbavice]] (23 km jz. do Bihaća), te uništila sve komunističke prometne veze. Četnici su nanijeli velike gubitke komunistima kod Mirić Štropine (3 sjz. od Prijeboja), 350 mrtvih.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&roll=196&broj=390 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7457118.] <br /> ({{jez-njem|"29.9. V–Mann meldet Beobachtung vom 27.9.: <br /> Starke Gruppe loyaler Cetniks mit deutscher Ausrüstung an 20.9. in Raum Korenica (1558), Prijeboj (16 W), Babin Potok (28 W), Krbavica (23 SW), alles Bihac, eingebrochen und haben alle Verkehrsverbindungen der Kommunisten vernichtet. Cetniks haben bei Miric Stropina (3 NW Prijeboj) den Kommunisten große Verluste, 350 Tote, beigebracht."}})</ref>|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 3. oktobar 1943.}} U izvorima njemačke provenijencije iz ovog perioda navodi se da su četničke jedinice asistirale okupatoru i pri izbacivanju partizana iz [[Bosansko Grahovo|Bosanskog Grahova]]: {{izdvojeni citat|Četnici na putu za snabdijevanje Gospić — Gračac, Knin — Vrlika i Knin — Drniš, i pored oprečnih poruka DM-u, nikad ne pokazuju neprijateljstvo; naprotiv, dobro su sarađivali sa 114. lovačkom divizijom u zasjedama i [zajedno] zauzeli Bos. Grahovo.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=98&rec=314&roll=560 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000093.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Lagebericht vom 27.9. bis 27.10.1943. <br /> Die Cetniks an den Nachschubstrassen Gospic – Gracac, Knin – Vrlika und Knin – Drnis sind bisher trotz abweichender Meldungen an DM. nirgends feindselig aufgetreten, haben vielmehr in Hinterhalten mit der 114.Jäg.Div. gut zusammengearbeitet und Bos.Grahovo genommen."}})</ref>|Obavještajno odjeljenje [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], izvještaj za period od 27. septembra do 27. oktobra 1943.}} U naređenju poslatom 23. oktobra 1943. iz [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] Wehrmachta, koja je bila smještena na teritoriji kvislinške NDH, navodi se sljedeće: {{izdvojeni citat|Od 1. novembra 1943. svi pripadnici domaćih jedinica (četnici, ustaše i hrvatska žandarmerija) moraju biti u posjedu njemačkih propusnicâ.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=315&roll=1295&broj=606 NARA, T315, Roll 1295, frame no. 000600.] <br /> ({{jez-njem|"7.) Ausweispflicht landeseigener Verbände. <br /> Ab 1.11.43 müssen sämtliche Cetnik–, Ustascha–, und kroatische Gendarmerie–Angehörige im Besitz von Ausweisen der Abteilung Ic sein."}})</ref>|Divizijska naredba br. 122 od 23. X 1943. godine}} U jednoj procjeni stanja snabdijevanja, poslatoj 25. oktobra 1943. štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]] iz 114. divizije, razmotreni su modaliteti „skladištenja zalihâ [hrane] tokom zime i opskrbe za 9.500 četnika, ustaša, zarobljenika i civilnog stanovništva“, i data je projekcija da bi tovarni prostor zapremine 12 [[Tona|tona]] bio dovoljan za podmirenje dnevnih potrebâ ove grupe („9.500 ustaša, četnika, itd.“).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1362&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frames no. 001356—001357.] <br /> ({{jez-njem|"Anlage 1 zur Beurteilung der Versorgungslage vom 25. Oktober 1943. <br /> a.) Berücksichtigung der Winterbevorratung und Versorgung der 9500 Cetniks, Ustaschen, Gefangenen und Zivilbevölkerung; <br /> Dabei ist die Versorgung der 9.500 Ustaschen, Cetniks usw. im hiesigen Raum nicht in Rechnung gestellt. Es würden also hierfür noch täglich 12 to Laderaum möglich sein."}})</ref> Takođe, u naredbi o snabdijevanju iz 114. divizije Wehrmachta s početka decembra 1943. godine, precizno je određeno dnevno sljedovanje četničkih jedinicâ u zoni odgovornosti divizije (najvjerovatnije je riječ o [[Dinarska divizija JVuO|Dinarskoj diviziji JVuO]] pod [[Momčilo Đujić|Đujićevom]] komandom): {{izdvojeni citat|Od sada se četnicima izdaje sljedovanje koje se sastoji od: <br /> 1 porcija hljeba; 1 porcija povrća; 1 porcija namaza (mast ili marmelada); 1 porcija soli; 2 porcije napitka; 1 porcija duhana.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=822&rec=315&roll=1295 NARA, T315, Roll 1295, frames no. 000815—000816.] <br /> ({{jez-njem|"Verpflegung der Cetniks: <br /> Als Verpflegung für Cetniks sind ab sofort nur folgende Portionen auszugeben bezw. zu empfangen: <br /> 1 Brotportion, <br /> 1 Gemüseportion, <br /> 1 Brotaufstrichportion (Fett oder Marmelade), <br /> 1 Salzportion, <br /> 2 Getränkeportionen, <br /> 1 Tabakportion."}})</ref>|Posebna direktiva za snabdijevanje br. 65/43 (2.12.43)}} {{izdvojeni citat|Četnici dobijaju snabdijevanje u skladu sa listama imena koje se stalno kontrolišu; municija za pješadijsko naoružanje se izdaje povremeno, uz strogu kontrolu potrošnje; svaki četnik nosi zvaničnu iskaznicu – oni bez iskaznice se hapse i razoružavaju.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=342&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000338.] ({{jez-njem|"Die Division gewährt den nach eigenen Wünschen beweglich und abseits ihrer Wohnorte eingesetzten Cetniks Verpflegungszuschüsse. Der Verpflegungsempfang wird nach namentlichen Listen getätigt, die Verteilung wird überwacht. Nach den gleichen Richtlinien werden von Zeit zu Zeit Gewehr– und MG–Munition im Rahmen des nachgewiesenen Verschusses ausgegeben. Der Verbrauch wird nach der jeweiligen Lage auch einigermassen genau überprüft. Jeder Cetnik muss einen namentlichen Ausweis mit der Nummer seiner Handwaffe (Gewehr– oder Pistolen–Nr.), der Unterschrift des zuständigen Kommandanten und des Ic der Division versehen, besitzen. Ohne Ausweis angetroffene Cetniks werden im Einvernehmen mit den Cetnik–Führern festgenommen und entwaffnet."}})</ref>|Izvještaj 114. lovačke divizije o rezultatima saradnje sa četnicima (5. novembar 1943).}} U izvještaju [[114. lovačka divizija|114. lovačke divizije]] od 5. novembra 1943. detaljno se opisuje saradnja jedinica [[Wehrmacht]]a sa snagama pod komandom vojvodâ [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]], [[Mane Rokvić|Maneta Rokvića]] i [[Radomira Ðekića Ðeda]]. Njemački oficiri zaključuju da okupator ima veliku korist od četnika: {{izdvojeni citat|Četnički vojvoda Mane Rokvić može se opisati kao apsolutno pouzdan. Već je pružio vrijedne usluge u oblasti [[Bosanski Petrovac|Bos. Petrovca]] gdje je bio raspoređen u prethodnici tokom čitavog napredovanja divizije, svuda uspostavljajući kontakt sa lokalnim četničkim jedinicama i značajno doprinoseći uspostavljanju povjerenja civilnog stanovništva u njemački Vermaht. Njegove mjere za održavanje discipline među četnicima i njegov oštar obračun sa sumnjivim [licima] i banditima dobro su poznati. [...] Iako se Đujić ne može smatrati potpuno pouzdanim, njegova podrška u borbi protiv komunizma trenutno je dragocjena. Divizija će učiniti sve što je u njenoj moći da ga u javnosti prikaže toliko pronjemački nastrojenim kako bi njegov povratak u neprijateljski tabor jednog dana bio onemogućen. [...] Četnički vojvoda Ðedo potiče iz Crne Gore i pristalica je pokreta Koste Pećanca, koji je, na osnovu prethodnog iskustva, održavao jasnu distancu od pokreta DM. Ðedo ostavlja veoma dobar lični utisak, izrazito je drzak [u borbi] protiv bandita i sumnjivih, i jasno je naklonjen njemačkom Vermahtu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=341&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000337—000341.] <br /> ({{jez-njem|"Der Cetnik–Vojvode Mane Rockvic [sic!] ist als unbedingt zuverlässig zu bezeichnen. Er hat bereits im Raum Bos. Petrovac wertvolle Dienst geleistet und war auch während des ganzen Vormarsches der Division bei der Spitze eingesetzt, stellte überall die Verbindung mit den örtlichen Cetnik–Einheiten her und hat in starken Masse für die Begründung des Vertrauens der Zivilbevölkerung zur deutschen Wehrmacht beigetragen. Seine Massnahmen zur Erhaltung der Disziplin unter den Cetniks, sein scharfes Durchgreifen gegen Verdächtige und Banditen, sind bekannt. <br /> Wenn auch Djujic als nicht voll zuverlässig angesehen werden kann, so ist aber seine Unterstützung im Kampf gegen den Kommunismus z.Zt. wertvoll. Seitens der Division wird alles versucht werden, um ihm in der Öffentlichkeit soweit als deutschfreundlich herauszustellen, dass ihm eines Tages der Rückzug in das feindliche Lager unmöglich gemacht wird. <br /> Der Cetnik–Vojvode Dzedo stammt aus Montenegro, ist Anhänger Richtung Kosta Pecanac, die nach bisherigen Erfahrungen klaren Abstand zur D.M.–Bewegung gehalten hat. Dzedo macht persönlich einen sehr guten Eindruck, ist ein ausgesprochener Draufgänger gegen Banditen wie Verdächtige und der Deutschen Wehrmacht eindeutig zugeneigt."}})</ref>|Izvještaj 114. lovačke divizije o rezultatima saradnje sa četnicima od 5. novembra 1943.}} {{izdvojeni citat|Glavna komanda predlaže stvaranje oficirske ispostave pri štabu XV brd. korpusa za nadzor i vođenje četničkih grupâ koje se koriste za zaštitu cesta za snabdijevanje, željezničkih pruga i važnijih ratnih pogona.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=554&broj=90 NARA, T314, Roll 554, frame no. 000084.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. beantragt Schaffung einer Offz.–Planstelle beim Stab XV.Geb.A.K. zur Überwachung und Anleitung der Cetnikverbände, die zur Sicherung von Nachschubstrassen, Eisenbahnen und kriegswichtiger Anlagen eingesetzt sind."}})</ref>}} Jedan od četničkih komandanata koji se dosljedno isticao kontinuiranom kolaboracijom sa njemačkim okupatorom bio je vojvoda [[Uroš Drenović]]. Nadležni okupacioni organi bili su zadovoljni ostvarenim stepenom saradnje s Drenovićem, što se vidi i iz izvještaja XV brdskog armijskog korpusa od 26. XI 1943, u kom se pohvaljuje njegovo „lojalno držanje“: {{izdvojeni citat|Predmet: <br /> Nemačka komanda za vezu kod četničkog vođe Drenovića: <br /> Četnička grupa Drenović z. i j-z od Banje Luke od jedno 1500 ljudi ima već godinu i po prema nemačkom Vermahtu i prema hrvatskoj državi lojalno držanje, i naše izviđačke i bezbednosne akcije korisno podržava. U nekim slučajeva bili su podržani sa nešto municije. Hrvatska vlada razmatrala je ideju da dovede Drenovića u Sabor za predstavnika svih pravoslavnih. Komanda Kirhner (puk Brandenburg) poslala je u dogovoru sa obaveštajnim odeljenjem [korpusa] Drenoviću komandu za vezu, i postigla je značajne rezultate u pogledu specijalnih misija.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=560&broj=390 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000384.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. XV G.A.K, Abt.Ic, Betr.: Dtsch.Verb.Kdo. bei Cetnikführer Drenovic. An Pz.A.O.K.2.Ic/AO, 26.11.43: Die Cetnikgruppe Drenovic w. u. sw. Banja Luka mit etwa 1500 Mann hat seit über 1 1/2 Jahre der deutschen Wehmacht und dem kroat. Staat gegenüber eine loyale Haltung eingenommen und die eigene Aufklärung und Sicherung stets wertvoll unterstützt. In einzelnen Fällen wurde sie mit Inf.Mun. unterstützt. Die kroatische Regierung hat die Berufung des Drenovic in den Sabor (Landtag) als Vertreter aller Pravoslaven erwogen. Das Kdo. Kirchner (Rgt.Brandenburg) hat im Einvernehmen mit der Abt.Ic für seine Zwecke ein Verbindungs–Kommando zu Drenovic entsandt und in kürzester Zeit wertvolle Ergebnisse im Sinne des Sonder–Auftrages erzielt."}})</ref>|Komanda 15. brd. korpusa, Obaveštajno odeljenje, za obav. odeljenje komande 2. okl. armije, 26.11.43.}} Četnički su odredi na teritoriji marionetske NDH pružali veoma značajnu potporu njemačkim vlastima, bez koje ove ne bi uspjele efikasno održavati okupacioni sistem. U izvještaju [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pješadijske divizije]] [[Wehrmacht]]a iz prve nedjelje decembra 1943. provijava upravo ovakvo gledište; istaknuto je, pak, da bi četnike trebalo (zbog „ispadâ prema hrvatskom stanovništvu“) ograničiti „na rad u srpskim selima“: {{izdvojeni citat|Budući da vlastite snage i ustaše nisu dovoljne da same umire i osiguraju golemo područje, divizija se ne može odreći suradnje četnika. Trenutačno, drugačije rješenje ne bi bilo moguće zbog nedostatka dodatnih snaga. No, ne zanemaruje se da se suradnja s četnicima ne čini dugoročno održivom zbog njihovih političkih ciljeva. Stoga će se i dalje jačati utjecaj ustaša, a time i hrvatske države, kako bi se postupno udaljili od četničkih snaga i deportirali oni [četnici] koji nisu mještani.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=788&rec=314&roll=555 NARA, T314, Roll 555, frames no. 000782—000783.] <br /> ({{jez-njem|"Da die eigene Kräfte und die Ustascha allein zur Befriedung und Sicherung des weiten Raumes nicht ausreichen, kann auf eine Mitarbeit der Cetniks noch nicht verzichtet werden. Im Augenblick wäre eine Lösung von ihnen mangels anderer Kräfte nicht möglich. Es wird jedoch nicht verkannt, dass auf die Dauer eine Zusammenarbeit mit den Cetniks auf Grund ihrer politischen Zielsetzung nicht tragbar orscheint. Es wird daher der Einfluss der Ustascha und damit des kroatischen Staates weiterhin gestärkt werden, um allmählich von den Cetnik–Verbänden abrücken zu können, die nicht ortsansässigen abzuschieben. Der Anfang hierzu ist gemacht. Um die Unzuträglichkeiten zu beenden, die sich daraus ergeben, dass in rein kroatischen Gegenden die eingesetaten Cetnik–Verbände die Bevölkerung belästigen und auch ausplündern, ist in Durchführung, sie aus diesen Gebieten herauszuziehen und nur noch in Orten mit pravoslavischer Bevölkerung zu Sicherungszwecken einzusetzen."}})</ref>|Procjena situacije 264. pješadijske divizije (7.12.43)}} Komanda Jugoistoka je istog dana izvijestila Vrhovnu komandu njemačkog Wehrmachta o sadjejstvu [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114. lovačke divizije]] i četnika u borbi protiv snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]: {{izdvojeni citat|114. lovačka divizija: čišćenje prostora oko [[Vrlika|Vrlike]] u saradnji sa četnicima završeno; neprijatelj je izgubio 22 mrtva i 20 zarobljenih; veliki plen.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=78&broj=89&roll=331 NARA, T78, Roll 331, frame no. 6287993.] <br /> ({{jez-njem|"114. JG. DIV: SAEUBERUNG IN RAUMES VRLIKA IM ZUSAMMENWIRKEN MIT CETNIKS NACH WEITEREN 22 FEINDTOTEN U. 20 GEFANGENEN BEI EINBRINGUNG GROESSERER BEUTE ABGESCHLOSSEN."}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 6. decembra 1943 (7. decembar 1943.).}} === Borbe pod njemačkom komandom u Crnoj Gori (1943—1944) === {{main|Operacija Frühlingserwachen (1944)}} [[File:Collaborationist Jakov Jovović with Germans on Cetinje.jpg|thumb|Četnički komandant [[Jakov Jovović]] sa svojim saborcima i Nemcima na [[Cetinje|Cetinju]], jesen 1943.]] Od 17. do 24. oktobra [[1943]]. godine, njemačke okupacione snage su organizovale [[Operacija Balkanski klanac|operaciju Balkanski klanac]] (njem. ''Balkanschlucht''). Osnovni cilj operacije je bio likvidacija snagâ [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i [[Divizija Garibaldi|Italijana]] koji su prešli na stranu partizana u Crnoj Gori, kao i ovladavanje [[Jadransko more|jadranskim]] zaleđem. Pored sopstvenih snaga, njemački okupator je za ovu priliku angažovao dva italijanska fašistička puka (oko devet bataljona), čiji su štabovi bili u [[Bar]]u i [[Podgorica|Podgorici]], kao i muslimansku fašističku miliciju i ostatke četnika Draže Mihailovića.<ref>https://www.znaci.org/00001/151_5.pdf</ref> Dakle, pored dvije divizije [[Wehrmacht]]a, u operaciji je učestvovalo i oko 5.000 [[Balli Kombëtar|balista]], talijanskih fašista i četnika.<ref>https://www.znaci.org/00001/33_9.pdf</ref> U depeši Vrhovnoj komandi JVuO od 20. oktobra 1943,<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, Knjiga predatih depeša CG—3, Depeša br. 211.</ref><ref>Др Радоје Пајовић, Контрареволуција у Црној Гори: Четнички и федералистички покрет 1941—1945, Обод, Цетиње, 1977, стр. 408.</ref> delegat VK JVuO u Crnoj Gori i [[Sandžak]]u major [[Rudolf Perhinek]] piše o učešću crnogorskih četnika na strani okupatora u ovoj [[Sile Osovine|osovinskoj]] operaciji: {{izdvojeni citat|Žalosno ali tačno. Da nisu Nemci angažovali ovolike snage, nas ovde više ne bi bilo, jer se više niko nije hteo boriti, već samo begati, ali nije se više imalo kud... Mi se izvlačimo i gledamo da smo pozadi njih, da bi iskoristili njihovu borbu sa komunistima i uništavanje istih.}} Informacija o potpunoj potčinjenosti četničkih jedinica u okupiranoj Crnoj Gori njemačkim vlastima, kao i tijesnim vezama sa kvislinškom ''Narodnom upravom'' koju je okupator formirao, Draži Mihailoviću je bila dostavljena 1. decembra 1943. godine iz štaba majora [[Petar Baćović|Petra Baćovića]] (pseudonim »Nav-Nav«): {{izdvojeni citat|Nemci daju oružje i odelo s a s d j k a c a m a [nedešifrovana riječ; moguće "žandarmima" — prim.] i nešto plate. Milicija će biti formirana kao prava vojska. Za komandanta cetinjskog bataljona major Zdravko Kasalović. Za nikšićki bataljon Boško Pavić, a mene su naimenovali za komandanta žandarmerijskog bataljona za srez šavnički. Pojava Narodne uprave i svega ovoga što se sada stvara, nije izraz želje niti naroda niti naša, već je ovo nužno zlo, između dva zla, jer drugog izlaza nema. Mi nismo u stanju samo pomoću naroda da ma šta učinimo bez pomoći Nemaca.<ref>AVII, kut. 276, reg. br. 7/1-35.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 47, str. 89.</ref>}} [[Ljubomir Lazarević]], inženjer iz [[Kolašin]]a (pseudonim »Bene«), 28. januara 1944. godine obavještava Dražu Mihailovića da četnici u Crnoj Gori sarađuju sa njemačkim okupacionim vlastima u svakom obliku: {{izdvojeni citat|Svi komandanti u Crnoj Gori primili su saradnju sa Nemcima, potpisali obavezu a sa ostatcima vojske nalaze se u žici, ili u neposrednoj blizini nje. Nema ni jedne grupe u šumi koja bi pretstavljala našu borbu, oko koje bi se moglo okupljati. Vukadinović isto tako nalazi se u Podgorici ili u okolini. Nagovešteni dolazak Srbijanske vojske pozdravljen je burno svuda, ali dolazak Ljotićevaca učinio je Ljotićevce vrlo aktivnim i prete da ko god ne bude s njima, on je komunista. Po varošima teško će se iko održati jer ta formula svakoga će staviti pod udar okupatora kao komunistu. Ovaka saradnja sa njima je nemoguća, jer ovi traže prilazak njima, ne saradnju. Po selima Crne Gore gospodare komunisti. Naše akcije vrše se samo u cilju osiguranja ili odbrane nemačkih kolona. Nemačke snage na ovom terenu vrlo su male i nesposobne za ma kakvu širu akciju. Do sada nema ni izgleda na akciju. Svako dalje čekanje, pogoršava našu situaciju. Narod gubi veru u našu dobru volju i našu sposobnost.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} Koliko su četnici u Crnoj Gori i [[Sandžak]]u bili od koristi njemačkom okupatoru za zaustavljanje partizanske ofanzive ka Srbiji, svjedoče i navodi iz izvještaja Komande Jugoistoka polovinom februara 1944. godine.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=15 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000011.] <br /> ({{jez-njem|"In einer Aussprache mit General Foertsch (H.Gr.F) wird festgestellt, dass der Vertrag mit Lukacevic in Geltung bleiben muß, weil dessen Cetniks in Montenegro zur Bekämpfung der Roten benötigt werden."}})</ref> Naime, i nakon stavljanja van snage [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|ugovorâ]] potpisanih krajem 1943. i početkom 1944, major [[Vojislav Lukačević]] je ostao jedini četnički komandant s kojim sporazum nije raskinut: {{izdvojeni citat|U razgovoru sa načelnikom štaba Armijske grupe »F« generalom (Hermannom) Foertschom, zaključeno je da sporazum sa Lukačevićem ostane na snazi, zato što su četnici u Crnoj Gori potrebni za borbu protiv crvenih.|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi njemačkih oružanih snaga od 16. februara 1944. godine}} Četnički odredi s teritorije Crne Gore i Sandžaka su, tokom zime i proljeća 1944. godine, njemačkom okupatoru bili krucijalno važni u smislu zatvaranja jugozapadne granice [[Nedićeva Srbija|Nedićeve Srbije]] od [[Prodor Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije u Srbiju|upada partizanskih jedinicâ]]. Iz strogo povjerljive naredbe od 17. III 1944. vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] (upućene i Feldkomandanturi 610 za teritoriju Crne Gore) ovo postaje bjelodano: {{izdvojeni citat|1.— 2. i 5. crvena div. približavaju se s prethodnicama jugozapadnoj granici Srbije. Prednji delovi na liniji Zmajevac (12 km ji. od Vardišta) — visovi južno od Vardišta. Dalje snage u nastupanju preko Strmice (10 km jz. od Višegrada). 2.— Potrebno je što pre tačno ustanoviti grupisanje snaga i jačinu četničkih odredâ Đurišića i [[Vuk Kalaitović|Kalaitovića]], koji se nalaze duž granice. 3.— 1. bug. okup. korpus povući će svoje isturene snage ispred nadmoćnog neprijateljskog pritiska na liniju Mokra Gora — Semegnjevo — Palisad. Ovu treba po svaku cenu držati blagovremenim angažovanjem rezervi. 4.— Ojačani peš. p. i art. divizion, koji su određeni za rezervu vojnoupr. k-ta Jugoistoka prebaciće se železnicom u rejon Užice—Požega. Angažovanje i delova istog samo uz saglasnost vojnoupr. k-ta Jugoistoka. 5.— Naročito je važno blagovremeno saznati težište neprijateljskog napada. U tu svrhu treba stalno vršiti izviđanja.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_34.htm Naređenje vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 17. marta 1944. nemačkom štabu za vezu pri 1. bugarskom okupacionom korpusu za preduzimanje mera u vezi pokreta 2. proleterske i 5. NOU divizije prema jugozapadnoj Srbiji]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=281&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000277.] <br /> ({{jez-njem|"Dt.Verb.Stab b.I.Bulg.Okk.Korps <br /> Nachr. 24.Bulg.Division über Dt.Verb.Offz. <br /> F.K. 610 <br /> 1.) Rote 2. und 5. Div. nähern sich mit Anfängen der Südwestgrenze Serbiens. Vorderste Teile in Linie Zmajevac (12 SO Vardiste), Höhen südlich Vardiste. Weitere Kräfte im Nachziehen über Strmica. (10 SW Visegrad) <br /> 2.) Baldige Klarheit über Kräftegruppierung und Stärke längs der Grenze stehenden Cetnikverbände des Djuirisic [sic] und Kalaitovic ist erforderlich. <br /> 3.) I.Bulg.Okk.Korps nimmt seine vorgeschobenen Kräfte vor überlegenem Feindruck auf die Linie Mokragora–Semegnjevo–Palisat zurück. Diese ist unter allen Umständen unter rechtzeitigem Einsatz von Reserven zu halten. <br /> 4.) Das als Reserve des Mil.Befh.Südost bestimmte verstärkte Inf.Rgt. einschl. Art.Abt. wird mit Eisenbahn in den Raum Uzice – Pozega herangeführt. Einsatz auch von Teilen nur mit Zustimmung des Mil.Befh.Südost. <br /> 5.) Rechtzeitiges Erkennen des Schwerpunktes des feindl. Angriffs ist besonders wichtig. Hierzu ständige Aufklärung geboten."}})</ref>}} [[File:Chetniks and Germans in Podgorica 1944.jpg|thumb|Četnički komandanti i njemački okupatori u [[Crna Gora|Crnoj Gori]]. [[Đorđije Lašić]] (prvi zdesna), šef njemačke uprave za Crnu Goru pukovnik Hajnke (treći zdesna) i Jakov Jovović (drugi slijeva) u [[Podgorica|Podgorici]], proljeće 1944.]] Krajem februara i početkom marta 1944. godine, u tzv. [[staroj Crnoj Gori]] (preciznije u [[Katunska nahija|Katunskoj nahiji]]) organizovana je [[Operacija Bura (1944)|operacija »Bura«]]. Specifičnost ove operacije ogleda se u činjenici da su za njeno izvođenje većinu ljudstva obezbijedili četnici, dok su oficiri iz Feldkomandanture na [[Cetinje|Cetinju]] i komandant mjesta [[Podgorica|Podgorice]] rukovodili borbenim djejstvima: {{izdvojeni citat|1.) Sumarni i iskustveni izveštaj: Operacija »Bora« od 27. 2. do 3. 3. 44. Sprovedena je četnička operacija »Bora«, pod nemačkom komandom, radi čišćenja rejona Danilovgrad — Čevo — Cetinje — Podgorica. 2.) Jedinice koje su učestvovale: 4000 ljudi nacionalne žandarmerije, milicije, 215. abver-trup, jedna brdska baterija iz ratnog plena, lovačko poterno odeljenje 181. peš. div. [...] 5.) Sprovođenje: U delom. oštrim borbama, kolone, koje su nastupale od i,, ji., i j., polako su osvajale teren. 29. 2. zauzeto je Čevo. Neprijatelj (jačine 250 ljudi) izvukao se prema sz. Posle odlaska nemačkih snaga i započinjanja neprij. protivnapada, četnici su se delom, u paničnom strahu, povukli na svoje polazne položaje. Neprijatelj je ponovo zauzeo teren očišćen operacijom. 6.) Gubici neprijatelja: 32 mrtva, 68 ranjenih, 23 zarobljena. Plen: 2 p. mitr., 1 mitr., 15 pušaka, 1 radio-stanica, propagandni materijal i hrana. Sopstveni gubici: 20 mrtvih, 31 ranjen, 46 nestalih. 7.) Iskustva: a) Građanska zaštita, usled nedovoljne opremljenosti i slabog borbenog morala, nije pogodna za izvršavanje borbenih zadataka; žandarmi, milicija, četnici, uz učešće nemačkih trupa, podesni za borbene zadatke i zadatke osiguranja... e) Prilikom sličnih operacija preduslovi za uspeh su učešće nemačkih trupa, podrška teškim naoružanjem i veza do pojedinih borbenih grupa.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_30.htm Izveštaj Komande 21. brdskog armijskog korpusa od 9. marta 1944. Komandi 2. oklopne armije o zajedničkoj nemačko-četničkoj operaciji »Bora« protiv jedinica 2. korpusa NOVJ na prostoru Danilovgrad — Cetinje — Podgorica]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&broj=72&roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000065.] <br /> ({{jez-njem|"Fernschreiben An Pz.AOK.2 <br /> 1.) Abschluss– und Erfahrungsbericht Unternehmen "Bora": <br /> Vom 27.2. bis 3.3.44 wurde Cetnik–Unternehmen "Bora" unter deutscher Führung zur Säuberung des Raumes Danilovgrad – Cevo – Cetinje – Podgorica durchgeführt. <br /> 2.) Beteiligte Truppen: <br /> 4000 Mann nationaler Gendarmerie, Miliz, Abwehrtrupp 215, 1 Beutegebirgsbatterie, Bandenjägertrupp 181.Inf.Div. <br /> Bewaffnung: Gewehre, 60 le.M.G. <br /> 3.) Leitung: <br /> Selbst.Feldkdtr. 1040 Cetinje <br /> 4.) Führung: <br /> Platzkdt. Podgorica <br /> 5.) Durchführung: <br /> In zum Teil harten Kämpfen gewannen die von O, SO u. S vorrückenden Kolonnen langsam Boden. Am 29.3. Cevo genommen. Feind (Stärke 250 Mann) nach NW ausgewichen. Nach Abrücken deutscher Kräfte und Einsetzen feindl. Gegenangriffe zogen sich Cetniks in z.T. panikartiger Flucht auf ihre Ausgangsstellungen zurück. Feind besetzte erneut das im Unternehmen gesäuberte Gebiet. <br /> 6.) Feindverluste: <br /> 32 Tote, 88 Verwundete, 23 Gefangene. <br /> Beute: <br /> 2 le.MG., 1 s.MG., 15 Gewehre, 1 Funkgerät, Propagandamaterial und Verpflegung. <br /> Eigene Verluste: <br /> 20 Tote, 31 Verwundete, 46 Vermisste. <br /> 7.) Erfahrungen: <br /> a) Einwohnerwehren infolge mangelhafter Ausrüstung und geringer Kampfmoral zu Kampfaufgaben nicht geeignet; Gendarmen, Miliz, Cetniks bei Beteiligung deutscher Truppen für Kampf– u. Sicherungsaufgaben geiegnet. <br /> b) Kaukasische Freiwillige des Abwehrtr. 215 gut bewährt. <br /> c) Mitnahme schwerer Waffennur mit deutscher Sicherung. <br /> d) Truppenverpflegung für einheimische Verbände ungeignet, Marschverpflegung zweckmässig. <br /> e) Bei derartigen Unternehmungen sind Beteiligung deutscher Truppen, Unterstützungen durch schwere Waffen und Nachrichtenverbindung zu den einzelnen Kampfgruppen Voraussetzungen für den Erfolg."}})</ref>|Izvještaj komande 21. brdskog korpusa o rezultatima operacije »Bura« od 9. marta 1944. godine}} Prilikom jedne manje akcije u blizini granice sa [[Hercegovina|Hercegovinom]] došlo je do oružanog okršaja lokalnih četnika i snagâ [[NOVJ]]. U izvještaju 21. brdskog armijskog korpusa Wehrmachta za 16. mart 1944. godine, četnički se gubici računaju kao sopstveni: {{izdvojeni citat|[[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181. pješadijska divizija]]: Četnici, koji su napredovali 4 km sjeverno od [[Grahovo (Nikšić)|Grahova]], povukli su se u Grahovo pred neprijateljskim napadom. Gubici neprijatelja: 8 poginulih (izbrojano), 20 poginulih i ranjenih (procijenjeno). Sopstveni gubici (četnici): 1 poginuo, 8 ranjenih. Namjera: nastavak nasilnog izviđanja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=663&broj=137 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000130.] <br /> ({{jez-njem|"Tagesmeldung von 16.3.44. <br /> 2.) 181.Inf.Div.: Bis 4 N Grahovo vorgegangene Cetniks vor angreifenden Feind wieder auf Grahovo zurückgegangen. <br /> Feindverluste 8 gezählte Tote, 20 geschäzte Tote und Verwundete. <br /> Eigene Verluste (Cetniks) 1 Toter, 8 Verwundete. <br /> Absicht: Fortsetzung der gewaltsamen Aufklärung."}})</ref>}} [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. nemački korpus]] u Crnoj Gori pokrenuo je [[10. april]]a [[1944]]. [[Operacija "Frilingservahen" (april-maj 1944)|operaciju "Frilingservahen"]], uz masovno učešće četnika. Operacija je pripremljena u saradnji sa [[Pavle Đurišić|Pavlom Đurišićem]] i započeta tako što su četnici zajedno sa Nemcima iz nemačkih garnizona napali na slobodnu teritoriju. Plan napada je bio sledeći: {{izdvojeni citat|'''Đurišićeve snage''': Prva borbena grupa, 700 ljudi, iz si. pravca preko rejona 5 km j. Bijelo Polje za Mojkovac. Druga borbena grupa, 1200 ljudi, pod komandom Đurišićevog Operativnog štaba, od Brodareva preko Šahovića za Mojkovac — Kolašin. Treća borbena grupa, 1000 ljudi, od sredine puta Pljevlja — Prijepolje pravcem Mojkovac. Četvrta borbena grupa, 1500 ljudi, od Pljevalja pravcem Mojkovac. Mojkovac treba da bude dostignut za 2 dana. Posle toga skretanje glavnine u rejon z. Tara — sz. Kolašin — Mojkovac. '''Nemačke snage''': 1 ojač. mot. č. prodire od Brodareva do Bijelog Polja. 1 ojač. mot. č. od Pljevalja do prelaza preko Tare 22 jjz. Pljevlja. Bat. [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]], 600 ljudi, sledi nemačke snage za Bijelo Polje, onda skreće za Mojkovac. Milicija iz Brodareva, 700 ljudi, čisti svoj rejon i prodire od Brodareva ka jjz. Početak napada: 10. 4. 44. [[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181. peš. div.]] obezbediće odgovarajuće informisanje četničke Grupe "Jug" (major Lašić i Bukatonović [pogreška; vjerovatno je u pitanju major [[Savo Vukadinović]] — prim.] u Podgorici) kao i Grupe "Nikšić".<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=364&rec=314&roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000357.] <br /> ({{jez-njem|"Fernschreiben An 181.Inf.Div. <br /> Betr.: Unternehmen "Frühlingserwachen". <br /> 1.) Nachstehende Plannung des Major Djurisic für Durchführung des Unternehmens "Frühlingserwachen" zur Kenntnis: <br /> Erste Kampfgruppe 700 Mann aus NO Richtung über Raum 5 km S Bijelopolje nach Mojkovac (16 km NNO Kolasin). <br /> Zweite Kampfgruppe 1200 Mann unter Führung Stab Djurisic von Brodarevo über Sahovici nach Mojkovac – Kolasin. <br /> Dritte Kampfgruppe 1000 Mann von Mitte Strasse Pljevlja – Prijepolje Richtung Mojkovac. <br /> Vierte Kampfgruppe 1500 Mann von Pljevlja Richtung Mojkovac. Mojkovac soll in 2 Tagen erreicht werden. Anschliessend Abdrehen der Masse in den Raum W Tara NW Kolasin – Mojkovac. <br /> Deutsche Kräfte: 1 verst.mot.Kp. stösst von Brodarevo bis Bijelopolje. <br /> 1 verst.mot.Kp. von Pljevlja bis Taraübergang 22SW Pljevlja SFK–Btl. 600 Mann folgt deutschen Kräften nach Bijelopolje, dann Abdrehen nach Mojkovac. <br /> Miliz Brodarevo 700 Mann säubert eigenen Raum und stösst von Brodarevo nach SSW. <br /> Angriffsbeginn: 10.4.44. <br /> 2.) 181.Inf.Div stellt entsprechende Unterrichtung der Cetnikgruppe Süd (Major Lasic und Bukatonovic in Podgorica) sowie der Gruppe Niksic sicher. <br /> Absichten für Beteiligung an den Unternehmen sind Gen.Kdo.XII.Geb.A.K. zu melden."}})</ref><ref>Obaveštenje Komande 21. brdskog korpusa Komandi 181. brdske divizije od 08.04.1944., Vojnoistorijski institut, NAV--T-314, r. 663, s. 357.</ref>}} U dijelu dnevnog izvještaja za 28. april 1944. godine koji se odnosi na Crnu Goru, vojnoupravni komandant Jugoistoka [[Hans-Gustav Felber]] (dokument potpisuje general Kurt von Geitner, načelnik štaba) zabilježio je: {{izdvojeni citat|Ustrajni pritisak crvenih na vlastite i četničke snage u centralnoj C. Gori.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=633&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000629.] <br /> ({{jez-njem|"Montenegro. Anhaltender roter Druck auf eigene und Cetnik–Kräfte in Mittel–Montenegro."}})</ref>}} === Borbe pod nemačkom komandom u NDH (1944) === [[File:August Šmidhuber, komandant 7. SS divizije, Todor Perović, lekar Trebinjskog korpusa i kapetan Milorad Vidačić, komandant Trebinjskog korpusa JVuO.jpg|thumb|Žena u crnini moli za milost Milorada Vidačića, komandanta Trebinjskog korpusa JVuO. Prisutni su još [[August Schmidhuber]], komandant 2. puka [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizije]] (prvi lijevo), Todor Perović, predstavnik četničke komande istočne Bosne i Hercegovine (drugi lijevo) i neimenovani oficir [[Schutzstaffel|SS]]-a. Fotografija je nastala tokom njemačke [[Operacija Gama|operacije Gama]] protiv partizana u [[Istočna Hercegovina|istočnoj Hercegovini]] (ljeto/jesen 1943. godine).<ref>[http://bandenkampf.blogspot.com/2015/08/bk0034.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0034 | Photo | SS-Freiwilligen-Gebirgs-Division "Prinz Eugen"]</ref>]] Kolaboracija četnika u [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] sa njemačkim okupacionim snagama postala je intenzivnija tokom zime 1943-1944, makar u slučaju hrvatskih kvislinških snaga i četnika bila pod neprestanom tenzijom. Podaci navedeni u izvještaju generala [[Edmund Glaise von Horstenau|Glaisea von Horstenaua]] od 26. februara 1944.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=236&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000236.]</ref> zasnovani na službenim podacima NDH otkrivaju opseg kolaboracije: 11. februara bilo je na teritoriju NDH trideset i pet posebno imenovanih četničkih grupa sa procijenjenih 23.300 ljudi pod oružjem. Neke manje jedinice su brojale od 200 do 400 pripadnika, dok su ostale, poput [[Momčilo Đujić|Đujić]]eve grupe, imale i do 2.500 vojnika i oficira. Od toga je s Nijemcima i vlastima NDH kolaboriralo devetnaest grupa (ukupno 17.500 ljudi); šesnaest ostalih grupa s oko 5.800 ljudi ubrajane su u pobunjene četnike.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=237&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000237—000240.]</ref> S iznimkom odreda vojvode [[Uroš Drenović|Uroša Drenovića]] u sjeverozapadnoj Bosni (oko 400 ljudi), kojeg su vlasti NDH smatrale potpuno lojalnim, za sve druge četničke kolaborirajuće grupe ustaške su vlasti držale da se prema Nijemcima odnose osobito prijateljski kako bi od njih izvukle što više oružja i municije, dok se istovremeno drže neprijateljski prema NDH.<ref>[https://znaci.org/00001/40_64.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje KOLABORACIJA IZVAN SRBIJE DO OKTOBRA 1944.]</ref> Iako se vojvoda [[Radivoje Kerović]], komandant [[Majevica|majevičkih]] četnika, u Horstenauovom izvještaju ubraja među »pobunjene četnike« (i to kao prvi na spisku, dok se za njegov odred tvrdi da ima 1000 ljudi, tj. da je najbrojniji), u dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 18. februar 1944. godine njegova lojalnost uopšte nije dovedena u pitanje: {{izdvojeni citat|Upit kod [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]] u vezi snabdijevanja municijom Kerovića koji se smatra lojalnim, i 200 ljudi tzv. [[Zeleni kadar|zelenog kadra]], koji se bore protiv crvenih zapadno od [[Koviljača|Koviljače]].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=17&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000013.] <br /> ({{jez-njem|"Beim Pz.AOK. 2 wird angefragt, ob Bedenken bestehen gegen Unterstützung mit Munition der im Raume westlich Koviljaca stehenden Cetniks des Kerovic, die als loyal angesehen werden und 200 Mann des sog. "Grünen Kaders" in Kampf gegen die Roten."}})</ref>|Ratni dnevnik Vojnog zapovjednika Jugoistoka (18. februar 1944.)}} Od 23. do 25. januara 1944. godine, na području između [[Knin]]a i [[Kistanje|Kistanja]] organizovana je [[Operacija Frühlingswetter|operacija »Frühlingsgewitter«]]. Vodeći borbe protiv jedinicâ iz sastava [[19. sjevernodalmatinska divizija NOVJ|19. divizije NOVJ]], operaciju su izveli dijelovi [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pješadijske divizije]] Wehrmachta, zatim 92. motorizovani grenadirski puk i 3. bataljon 98. brdskog lovačkog puka [[1. brdska divizija (Njemačka)|1. brdske divizije]]. Njemačkom okupatoru pridružile su se snage lokalnih četnikâ, najvjerovatnije iz [[Dinarska divizija JVuO|Dinarske divizije JVuO]]. U izvještaju 264. pješadijske divizije od 25. januara 1944, poslatom Komandi [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|15. brdskog armijskog korpusa]], njemačkim gubicima tokom operacije pribrojani su oni iz četničkih redovâ: {{izdvojeni citat| Sumarni izveštaj »Frilingsgeviter«: 1.) Delimičan ogorčeni otpor neprijatelja kod Ervenika, Bratiškovaca, Kistanja, Radučića slomljen je energičnim zahvatom. Banditi iznenađeni prodorom 92. gren. p. (mot.) od sz. prema Kistanju. 2.) Gubici: A.) sopstveni: 1 poginuo, 3 ranjena, 1 četnik poginuo. B.) neprijatelj: 66 poginulih izbrojano, procenjuje se daljih 60 do 70 poginulih i ranjenih. 35 zarobljenika u eng. uniformama iz Štaba 19. dalm. div. i 5. brig. C.) Zaplenjeno: 1 mitr., 3 puš. mitr., 42 autom., 2 pt puške, 1 l. minob., 1 telefon, 46 karab., 30 eng. mina, 10.000 metaka peš. mun., 60 kom. mina za 1. minob., 3 engl. bicikla.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_21.htm Izveštaj 264. pešadijske divizije od 25. januara 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o sopstvenim i neprijateljskim gubicima u operaciji »Frilingsgeviter« na prostoru Knin — Kistanje]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=293&rec=314&roll=561 NARA, T314, Roll 561, frame no. 000287.] <br /> ({{jez-njem|"ABSCHLUSSMELDUNG ”FRUEHLINGSGEWITTER”: <br /> 1.) TEILWEISE HEFTIGER FEINDWIDERSTAND BEI ERVENIK, BRATISKOVCI, KISTANJE, RADUCIC WURDE IM ENERGISCHEN ZUGREIFEN GEBROCHEN. BANDITEN DURCH EINBRUCH GREN. RGT. (MOT) 92 VON NW NACH KISTANJE UEBERRASCHT. <br /> 2.) VERLUSTE: <br /> A.) EIGENE: 1 TOTER, 3 VERWUNDETE, 1 CETNIK TOT. <br /> B.) FEIND: 66 GEZAEHLTE TOTE, 60 BIS 70 WEITERE TOTE UND VERWUNDETE GESCHAETZT. 35 GEFANGENE IN ENGL. UNIFORM VON STAB 19. DALM. DIV. UND ROEM. 5. BRIG. <br /> C.) BEUTE: 1 S.MG., 3 LE. MG., 42 MP., 2 PZ. BUECHSEN, 1 LE. GR. W., 1 FERNSCHRECHGERAET, 46 KARAB., 30 ENGL. MINEN, 10000 SCHUSS INF. MUN., 60 SCHUSS LE. GR.W. MUN., 3 ENGL. FAHRRAEDER."}})</ref>}} [[File:Hercegovački četnici i njemački vojnici s narodnim herojem Miletom Okiljevićem uoči njegovog strijeljanja juna 1944.jpg|thumb|Pripadnici [[369. legionarska divizija|369. „Vražje“ divizije]] i četnici Gatačke brigade Nevesinjskog korpusa JVuO sa vezanim [[Miletom Okiljevićem]], zamjenikom političkog komesara II čete I bataljona XI hercegovačke brigade, zarobljenim u borbama za Gat 15. maja 1944. godine (istog mjeseca je i strijeljan). Okiljević je proglašen 1951. godine za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja Jugoslavije]].<ref>[https://bandenkampf.blogspot.com/2017/10/bk0272.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0272 | Photo | 369. (kroatische) Infanterie-Division]</ref>]] Vojvoda [[Dobroslav Jevđević]] je, pored Momčila Đujića i [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]], vjerovatno najdalje otišao u kolaboraciji s njemačkim okupatorom, kada su u pitanju četničke jedinice van teritorije okupirane Srbije. Nakon kapitulacije Italije, boravio je u Rimu okupiranom od nacista. Nakon toga, našao se u Trstu, gdje je uspostavio čvrste veze s njemačkom obaveštajnom službom: {{izdvojeni citat|Ja sam javio Đujiću da preko naših ljudi u Sušaku i Trstu prihvate naše oficire koji idu iz Italije i upućuje u Liku i zap. Bosnu. Ovo sam javio i našima u Rim. Kap. Đaković javlja da su Nemci pobili oko 14000 partizana na prostoriji Crikvenica — Sušak — Rijeka, od kapitulacije Italije do danas.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>}} U izvještaju od 20. februara 1944, poslatom majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]], komandantu Zapadne Bosne JVuO, kapetan [[Ilija Jevtić]] piše o totalnoj subordinaciji [[Dinarska divizija|Dinarske divizije]] Nijemcima, koji u potpunosti kontrolišu četnike pod komandom vojvode Đujića: {{izdvojeni citat|Sem samog vojvode Đujića i jednog malog broja četnika, svi četnici Dinarske oblasti (oko hiljadu devet stotina i nekoliko) nalaze se pod nemačkom komandom. Hranu, odeću, obuću, cigarete i novac svaki četnik i njegov starešina prima kao i nemački vojnik odn. oficir. Svu municiju i oružje primaju takođe od Nemaca. Četnici pod nemačkom komandom nalaze se po bunkerima počev od Knina do Šibenika i Splita. U pojedinim bunkerima su izmešani, pola četnici pola ustaše. Nemački oficiri dolaze na Kosovo polje u četničku diviziju, a isto tako naši četnički oficiri i ostale starešine na čelu sa Đujićevim načelnikom štaba odlaze u Nemačku diviziju. Voze se na nemačkim automobilima kroz Knin i t.d. Jednom rečju između četnika i Nemaca postoji najtešnja saradnja i nemačka puna kontrola nad radom četnika. Jedino se pop Đujić, kao komandant divizije, sa svojom užom pratnjom ne pojavljuje pred njima.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_78.htm Izveštaj kapetana Ilije Jevtića od 20. februara 1944. komandantu zapadne Bosne o svom radu i saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji i Lici]</ref>}} Njemački poručnik [[Reinhard Kopps]], poznatiji kao ''Konrad'', bio je šef jedne obavještajne grupe [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]]. Kada je 3. marta 1944. došao iz [[Beograd]]a u [[Dalmacija|Dalmaciju]], sobom je doveo nekoliko [[ZBOR|ljotićevaca]], između ostalih i Roka Kaleba, pripadnika antikomunističke organizacije »[[Beli Orlovi]]«. Od ostataka Đačkog bataljona (ranije: Splitsko-šibenska četa), koji su uglavnom bili ljotićevci, i dijela četnika koje mu je ustupio vojvoda Đujić, poručnik Kopps je formirao odred »Konrad« čiji je zadatak bio da vrši diverzije na partizanske štabove, organe narodne vlasti, ubija simpatizere NOP-a i da spriječi veze iz unutrašnjosti sa jedinicama i štabovima NOVJ na otocima. Grupa »Konrad« brojila je oko 30 ljudi — četnika i Nijemaca, sa sjedištem u selu [[Zablaće]], pokraj [[Šibenik]]a.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_167.htm Izveštaj Štaba Dinarske četničke oblasti od 29. maja 1944. komandantu oblasti o akciji Grupe "Konrad" protiv pripadnika NOP-a na području Dalmacije]</ref> U izvještaju koji je 11. marta 1944. godine uputio komandi [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]], o suradnji sa četnicima vojvode Đujića Kopps je zapisao sljedeće: {{izdvojeni citat|''Predmet: Četničke jedinice u sjevernoj Dalmaciji.'' Četnici su u sjevernoj Dalmaciji grupisani u jednu [[Dinarska divizija JVuO|diviziju »Dinara«]], čiji se štab nalazi u [[Kosovo polje (Dalmacija)|Kosovu]], 11 km južno od Knina. Komandovanje je u rukama vojvode Momčila Đujića, uz podršku majora Kapetanovića i kapetana Mijovića. Jačina grupâ, podređenih ovoj komandi, trenutno iznosi oko 6500 ljudi. Utjecajna zona se poklapa sa rajonom naseljenim Srbima unutar trokuta [[Knin]]—[[Šibenik]]—[[Zadar]] i doseže do zone [[Lika|Like]]. Operaciona zona je cijeli ovaj trokut, a naročito veće komunističke, partizanske oblasti, koje su naseljene Hrvatima. Do sada su vojne operacije izvođene u suradnji sa njemačkim divizijama, o čijim su rezultatima ove izvještavane. Znatni dijelovi ovih četničkih jedinica angažirani su na osiguranju njemačkih puteva za dotur. Posmatrano s vojne strane, trenutno se četnička suradnja sa njemačkim jedinicama ocjenjuje kao pozitivna. Na osnovu snaga, koje nam se ovdje nude, može se zaključiti da ona nije iskorištena u potpunosti, ali i ono što je do sada učinjeno upućuje na činjenicu, da bi njihovo dalje angažiranje u vojnom pogledu za nas bilo povoljno.<ref>[https://znaci.org/zb/4_21_10.pdf#page=1414 Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu, Narodnooslobodilačka borba u Dalmaciji, knjiga 10: siječanj—ožujak 1944. godine (tom 21, dokument br. 402, str. 1414—1418.)]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=696&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000692.] <br /> ({{jez-njem|"Betr. Cetnik–Verbaende Norddalmatien. <br /> In Norddalmatien sind die Cetniks in einer Division "Dinara" zusammengefasst, deren Hauptquartier in Kosovo, 11 km s. Knin, liegt. Die Fuehrung liegt in den Haenden des Wojwoden Momcilo Djujitsch, der seinerseits unterstuetzt wird von Major Kapetanowitsch und Hauptmann Miowitsch. Die Staerke der diesem Kommando unterstellten Gruppen belaeuft sich z.Zt. auf etwa 6500 Mann. Das Einflussgebiet stimmt ueberein mit dem serbischen Siedlungsraum innerhalb des Dreiecks Knin–Sibenik–Zara und reicht bis ins Lika–Gebiet hinein. Operationsgebiet ist dieses gesamte Dreieck, insbesondere die in ihm liegenden groesseren, kroatisch besiedelten kommunistischen Partisanbereiche. Militaerische Operationen wurden bislang in Zusammenarbeit mit deutschen Divisionen durchgefuehrt und deren Ergebnisse dorthin gemeldet. Darueber hinaus sind wesentliche Teile dieser Cetnik–Verbaende zur Sicherung deutscher Nachschubstrassen eingesetzt. <br /> Militaerisch gesehen ist somit die Zusammenarbeit der Cetniks mit deutschen Verbaenden zur Zeit positiv zu beurteilen. Sie fuehrt wohl noch keineswegs zu voller Ausnutzung der sich hier uns anbietenden Kraefte, doch berechtigt das bisher Geleistete zu der Auffassung, dass ein weiterer Einsatz sich fuer uns militaerisch guenstig auswirken muss."}})</ref>|Izvještaj jedinice »Konrad« od 11. ožujka 1944. Komandi Druge oklopne armije o četničkim jedinicama u sjevernoj Dalmaciji}} Na osnovu svega iznesenog, poručnik Konrad predlaže nadređenim: „Što se tiče upotrebe četničkih jedinica sjeverne Dalmacije u vojne svrhe, treba reći da one predstavljaju samo nastavak prakse talijanskih jedinica. Uz to se prije svega mora dodati i to, da se Talijani nikada nisu usuđivali — i pored svih hrvatskih suprotnih tvrdnji — da u većem obimu sprovedu vojnu suradnju, jer oni nisu željeli da se ojačaju četnici, tada još neoprobani u težoj političkoj situaciji. Dok su Talijani sprovodili samo djelomične operacije, danas je, uz strogu kontrolu i rukovođenje, moguća mnogo obimnija mobilizacija četničkih jedinica. Đujić nam je rekao da će se njegove jedinice, nakon čišćenja partizanskih oblasti u dalmatinskom području, angažirati tako što će u suradnji sa njemačkim komandama izvršiti zapriječavanja Titovih kanala za snabdijevanje. Na osnovu ovdje poznatih činjenica ovo izgleda apsolutno moguće.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=700&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000696.] <br /> ({{jez-njem|"Zur militaerischen Verwendung der Cetnikverbaende Norddalmatiens ist zu sagen, dass sie nur eine Fortsetzung der italienischen Verbindungen darstellen wuerde. Dazu muss allerdings hinzugefuegt werden, dass die Italiener es niemals gewagt haben – trotz aller gegenteiligen wiederholten kroatischen Behauptungen – in grossem Stil militaerische Zusammenarbeit durchzufuehren, da sie die damals noch nicht erprobten Cetniks in einer im uebrigen noch unreiferen groesseren politischen Lage nicht zu stark werden lassen wollten. Waehrend somit die Italiener nur Teilunternehmen durchfuehrten, waere bei straffer Kontrolle und Steuerung der Cetnikverbaende heute ein Heranziehen in weit groesserem Umfang moeglich. Djujitsch hat sich uns gegenueber bereiterklaert, seine Verbaende nach Saeuberung der Partisanengebiete im dalmatinischen Raum so einzusetzen, dass in Zusammenarbeit mit deutschen Dienststellen eine Sperrung der Versorgungskanaele Titos erfolgt. Auf Grund der hier bekannten Unterlagen erscheint dies vollkommen moeglich."}})</ref> [[File:Helmuth von Pannwitz and Chetniks.jpg|thumb|Njemački general [[Helmuth von Pannwitz]], zapovjednik [[15. SS kozački konjanički korpus|15. SS kozačkog korpusa]], u društvu četničkih oficirâ s teritorije NDH.]] U izvještaju Višeg SS i policijskog vođe u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj ''[[Gruppenführer]]a'' [[Konstantina Kammerhofera]] za mjesec mart 1944. godine, iskazano je stanovito nezadovoljstvo učinkovitošću četnikâ u Bosni i Hercegovini u borbi protiv NOVJ: {{izdvojeni citat|Policijska oblast II ([[Sarajevo]]): [...] <br /> Borbena vrijednost četnika stacioniranih u policijskoj oblasti Sarajevo nastavila je opadati; borbe u okolici [[Višegrad]]a i [[Trebinje|Trebinja]] pokazale su da se oni mogu uspješno oduprijeti [neprijatelju] samo uz njemačku podršku. U [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]], četnici nisu pokazali nikakvu vlastitu inicijativu tijekom izvještajnog perioda.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=228&rec=314&roll=1548 NARA, T314, Roll 1548, frame no. 000222.] <br /> ({{jez-njem|"Polizeigebiet II (Sarajevo): <br /> Der Kampfwert der im Polizeigebiet Sarajevo stehenden Cetniks ist weiter gesunken, bei den Kämpfen im Raum von Visegrad und Trebinje hat sich gezeigt, daß sie sich nur mit deutscher Unterstützung erfolgreich zur Wehr setzen können. In Ostbosnien zeigten sich die Cetniks im Berichtsmonat ohne eigene Initiative."}})</ref>|Mjesečni izvještaj za mart 1944. godine Višeg SS i policijskog vođe u Hrvatskoj (6. IV 1944).}} Konverzacija vođena između njemačkog opunomoćenog generala u NDH [[Edmund Glaise von Horstenau|Edmunda Glaisea von Horstenaua]] i feldmaršala [[Wilhelm Keitel|Wilhelma Keitela]], prilikom posjete Hitlerovom glavnom štabu početkom marta 1944, otkriva kakva je bila percepcija statusa četnika u NDH od strane vojnog vrha Trećeg Reicha: „U [[Berchtesgaden|Berhtesgaden]]u ljubazno me je primio Kajtel. Informisao me je o toku razgovora sa [[Nikola Mandić|Mandić]]em i Perićem [predsjednik vlade i ministar vanjskih poslova NDH, respektivno — prim.]. U više navrata morao sam da ga prekinem kako bih ga ispravio, a pre svega u pogledu četničkog pitanja. On je mislio da se četnici sastoje samo od nekoliko dobrovoljaca (skraćeno „Hiwis“, dolazi od nemačke reči „Hilfswilligen“, prim. prev.), koji služe u nemačkim divizijama.“<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 456.</ref> Njemački nadležni organi su ukazivali svojim višim komandama i na vidljivu diskrepanciju u domaćem antikomunističkom taboru u kontekstu »borbe protiv bandi«. Tako se u izvještaju 264. pješadijske divizije od 10. aprila 1944. na jednoj strani tvrdi da „hrvatske vlasti očigledno poseduju vrlo malo poverenja u trajno postojanje vlastite vlade“,<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_43.htm Izveštaj 264. pešadijske divizije od 10. aprila 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o vojno-političkoj situaciji u srednjoj Dalmaciji]</ref> dok se za četnike Dinarske divizije pod Đujićevom komandom navodi: {{izdvojeni citat|Nasuprot ovom, četnike treba ceniti kao jedini pouzdani faktor borbe protiv komunističkih bandi. Oni raspolažu, pored jednog boljeg rukovođenja i organizacije, i potrebnom inicijativom u borbi protiv bandi za sopstvena obaveštavanja i poduhvate i redovno javljaju upotrebljive rezultate izviđanja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=494&rec=314&roll=562 NARA, T314, Roll 562, frames no. 000489—000490.] <br /> ({{jez-njem|"Die kroat. Behoerden besitzen anscheinend nur geringes Vertrauen in der dauernden Bestand der eigenen Regierung. <br /> Im Gegensatz hierzu sind die Cetniks als einzig zuverlaessiger Faktor im Kampf gegen die kommunistischen Banden zu werten. Sie verfuegen neben einer besseren Fuehrung und Organisation ueber die im Bandenkampf notwendige Initiative zu eigenen Erkundungen und Unternehmen und melden regelmaessig brauchbare Aufklaerungsergebnisse."}})</ref>|Izveštaj 264. pešadijske divizije od 10. aprila 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o vojno-političkoj situaciji u srednjoj Dalmaciji}} U telegramu poslatom 5. maja 1944. [[V SS korpusu]] iz [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], o držanju vojvode Momčila Đujića je data veoma povoljna ocjena: {{izdvojeni citat|Đujić neupitni pristalica DM. Hrvatski državljanin, lojalno radi sa vlastitim trupama protiv komunista, nasilno mobiliše pravoslavce. Prema povjerljivom izvještaju, nedavno je više puta izrazio antibritanska osjećanja. Jačina: 7000. Jesu li Đujićeve jedinice na području V SS korpusa?<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1208&rec=314&roll=565 NARA, T314, Roll 565, frame no. 001203.] <br /> ({{jez-njem|"Djujic einwandfrei DM Anhänger. Kroat. Staatsangehöriger, arbeitet mit eigener Truppe gegen Kommunisten loyal zusammen, zwangsmobilisiert Pravoslaven. In letzter Zeit nach V—Meldungen wiederholt englandfeindlich geäussert. Stärke 7000. Sind Djujic—Verbände im Bereich V. SS—Korps?"}})</ref>}} U izvještaju od 10. maja 1944, oficiri 15. brdskog korpusa navode da Nijemci snabdijevaju ukupno 6.318 četnika u NDH („Hrvatska borbena zajednica“). Za skrb 4.421 četnika starala se [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. divizija]], dok se o ostalih 1.897 brinula [[373. legionarska divizija|373. divizija]] Wehrmachta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=828&rec=314&roll=565 NAW, T-314, Roll 565, frame 000823: Zabilješka o broju četnika koje snabdijeva 15. brdski korpus (10. maj 1944.).]</ref> Sredinom srpnja 1944. godine, u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]] je organizirana [[Operacija Muholovka|operacija »Muholovka«]] ({{jez-njem|Fliegenfänger}}). U ratnom dnevniku [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] zabilježeno je da je izvođenje operacije povjereno [[13. SS oružana brdska divizija Handžar|13. SS brdskoj diviziji »Handžar«]] i lokalnim četnicima: {{izdvojeni citat|14. 7. 1944: <br /> ''SS-brdska divizija »Handžar«'': <br /> Za operaciju »Fligenfenger«, čišćenje prostora [[Osmaci]] (25 km jugoistočno od [[Tuzla|Tuzle]] — aerodrom bandi), krenula su 2 ojačana bataljona i četnici.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_218.htm ZBORNIK DOKUMENATA VOJNOISTORIJSKOG INSTITUTA: TOM XII — DOKUMENTI NEMAČKOG RAJHA — KNJIGA 4]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=960&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000820.] <br /> ({{jez-njem|"W–SS–Geb.Div. Handschar: <br /> Zum Unternehmen "Fliegenfänger" Säuberung Raum Osmaci (25 SO Tuzla) (Bandenflugplatz) 2 verst. Btlne. und Cetniks angetreten."}})</ref>}} Pored operacije »Fliegenfänger«, četnici u sjevernoj i istočnoj Bosni (koji su brojali oko 13.000 ljudi) uzeli su, tokom proljeća i ljeta 1944. godine, učešća u više poduvhata koje je predvodila 13. SS brdska divizija »Handžar« (kao npr. [[Operacija Maiglöckchen|»Maiglöckchen«]], [[Operacija Vollmond|»Vollmond«]], [[Operacija Heiderose|»Heiderose«]] ili [[Operacija Röslein|»Röslein«]]). Visoki oficiri [[Sicherheitsdienst|SS]]-a bili su u velikoj mjeri zadovoljni obostrano izgrađenim povjerenjem. Dok je ''Hauptsturmführer'' Hermann Schifferdecker, zapovjednik 27. brdske lovačke pukovnije iz sastava divizije, decenijama nakon rata tvdio da je „saradnja između divizije i četnika bila (je) veoma labava”, kao i da su se četnici „javljali našem obavještajnom oficiru onda kada im je bila potrebna hrana ili municija”, u junu 1944. komandant 13. SS brdske divizije general [[Karl-Gustav Sauberzweig]] je pohvaljivao iskreno savezničko držanje pripadnikâ JVuO (najvjerovatnije vojvode Radivoja Kerovića): {{izdvojeni citat|Nakon što ih naše trupe razbiju, partizani u povlačenju često upadaju u zasjede četničkih jedinica koje traže oružje... Tokom posljednjih operacija, četničke snage su se dobro pokazale u borbi. Uspostavljena je prihvatljiva, gotovo drugarska saradnja [Nijemaca — prim.] sa četnicima. Srpsko pravoslavno stanovništvo (sigurnosne zone) predstavlja jedini marljivi, konstruktivni i vitalni element na ovoj teritoriji. Kada je divizija tek stigla u (sjeveroistočnu Bosnu), među četnicima je zavladala panika zbog straha od [[Bošnjaci|muslimanske]] osvete. U međuvremenu, konstruktivniji među Srbima su shvatili da će divizija uključiti sve dijelove stanovništva u svoju misiju oslobađanja [od partizana — prim.]. To je, u određenom smislu, dovelo do svojevrsne saradnje.<ref>George Lepre, Himmler's Bosnian Division: The Waffen-SS Handschar Division 1943–1945. Atlgen, PA: Schiffer Military History, 1997, pp. 198–199. <br /> ({{jez-eng|"With an estimated strength of over 13,000 effectives, the Četniks of northeastern Bosnia were divided into four large groups, with one each operating in the Posavina, Bijeljina, Tuzla, and Zvornik areas. "The cooperation between the division and the Četniks was very loose," wrote one critical SS officer. "Most of the time they simply reported to our intelligence officer when they needed food or ammunition." Sauberzweig was more optimistic: "After being routed by our troops, retreating Partisans are often ambushed by Četnik units seeking weapons... During the latest operations, the Četnik forces have fought well. An acceptable, almost comradely cooperation with the Četniks has emerged. The Serbian-Orthodox population of the (security zone) is the sole industrious, constructive, and vital element in the territory. When the division first arrived in (northeastern Bosnia), the Četniks panicked, fearing Muslim revenge. In the meantime, the constructive-minded Serbians have realized that the division shall include all portions of the population in its mission of liberation. This has led, in a certain sense, to a sort of cooperation.""}})</ref>}} Nemački izveštaj iz jula 1944. godine ocenjuje da četnici Momčila Đujića broje oko 8.000 ljudi, od čega 7.000 naoružanih; ovi su dobro organizovani te neprijateljski orijentisani prema Englezima i bez engleske pomoći. Nijemci zaključuju da im oni zamjenjuju jednu do dvije divizije u Jugoslaviji: {{izdvojeni citat|Jedinica Konrad [srednja Dalmacija]: Saradnja sa četnicima izvanredna. '''Oni zamenjuju jednu do dve divizije'''. Samo se oni bore — ustaše manje aktivne.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=195&broj=790 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000781.] <br /> ({{jez-njem|"Zusammenarbeit der Truppe mit Cetniks hervorragend. Cetniks ersetzen 1 — 2 Divisionen. Nur sie kämpfen. Ustascha wenig aktiv. <br /> In Norddalmatien (serbischer Volksraum) Cetnikführer Djujic. Etwa 8 000 Mann, davon 6–7 000 Bewaffnete. Gut organisiert. Englandfeindliche Stimmung. Keine englische Unterstützung. Zweifel, ob diese Cetniks bei englische Landung gegen deutsche Besatzungsmacht kämpfen werden."}})</ref>|Izveštaj kapetana Merrema, drugog obaveštajnog oficira Komande Jugoistoka (Armijske grupe F) o inspekcijskom putu po Srbiji, Bosni i Hercegovini i Hrvatskoj u periodu 20. jun — 4. juli 1944.}} Kapetan Merrem, njemački oficir koji je sastavio ovaj izvještaj, imao je samo riječi hvale na račun četnikâ Dinarske divizije JVuO i vojvode Momčila Đujića: {{izdvojeni citat|[[373. legionarska divizija|373. pešadijska divizija]]: Saradnja sa četnicima vrlo dobra (1. lički korpus sa sedištem u [[Gračac]]u). Oni nemaju direktnu vezu sa Đujićem. Rukovođenje njima direktno od strane obaveštajnog odjeljenja divizije. Njihovim akcijama uvek prisustvuje nekoliko Nemaca koji kontrolišu isporuke municije i snabdevanja. [...] '''Oni su jedini stvarno korisni saborci''' [podvučeno u originalu — prim.]. Jedino od njih dolaze korisna obaveštenja o neprijatelju. [...] Jedan četnički komandant odaje utisak potpuno pouzdanog saborca, koji je i neprijateljski nastrojen prema Englezima. [...] Četnici su vrlo častoljubivi i drago im je kada Nemci primete njihove podvige. [...] Podoficir Bartl poznaje lično vojvodu Đujića. Đujić mu šalje čak i sopstvene naredbe u vezi s područjem [[Donji Lapac|Lapca]]. [Najbolja taktika protiv partizana sastoji se u upotrebi specijalnih jedinica] i kombinovanju četnika u jedinice snage jednog bataljona sa jednim nemačkim vodom sa radio stanicom i, po mogućstvu, teškim oružjem.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=195&broj=793 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000784.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Aussenstelle der 373. (kroat.) Div. – Uffz. Bartl. <br /> Sehr gute Zusammenarbeit mit Cetniks. (1. Lika–Korps Sitz Gracac.) Kein unmittelbarer Einfluss Djuic. Direkte Führung durch Ic–Aussenstelle. Bei Cetnik–Einsatz nehmen meist einige deutsche Soldaten teil. Dadurch Kontrolle der Munitions– und Verpflegungslieferung gewährleistet. "Kroatische Kampfgemeinschaft" bezeichnet Bartl nur als Ausdruck im deutschen Schriftverkehr. Cetniks können diesen Begriff nicht und würden bei Bekanntgabe feindselige Haltung einnehmen. Cetniks sind die einzigen brauchbaren Mitkämpfer. Diese allein liefern auch brauchbare Feindmeldungen. <br /> Kurze Rücksprache mit einem örtlichen Cetnik–Führer ergab den Eindruck eines absolut zuverlässigen, sogar englandfeindlichen Mitkämpfer. <br /> Cetniks sind sehr ehrgeizig und sehen es gerne, wann ihre Taten von Deutschen beobachtet werden. Geschriebenes Wort (Flugblätter) gilt bei ihnen wenig. Das gesprochene Wort ist alles. Gute Flüsterpropaganda hat grossen Einfluss. <br /> Von Invasion sprechen Cetniks kaum. <br /> Uffz. Bartl kennt den Vojvoden Djuic persönlich. Djuic schickt ihm sogar die den Raum Lapac berührenden eigenen Befehle. <br /> Auf die Frage, wie man nach seiner Ansicht der kommunistischen Banden Herr werden könne, antwortete Uffz. Bartl: "Durch andauerndes Jagen mit kleinen Jagdkommandos (Kleinkrieg nach Bandenart), durch Einsatz von Tarneinheiten und durch Zusammenfassen der Cetniks in Batl.–Stärke, dabei etwa 1 deutscher Zug mit Funk und möglichst mit schweren Waffen." <br /> Uffz. Bartl macht einen sehr guten Eindruck, scheint sich aber doch sehr viel zuzutrauen, wenn er behauptet, er könne die gesamten Djuic–Cetniks dahin bringen, wo wir sie haben wollen, falls er an die entsprechende Stelle gesetzt werden wurde."}})</ref>}} Visoka ocjena za doprinos četničkih formacijâ s teritorije marionetske NDH ratnim naporima njemačkog okupatora data je 25. jula 1944. godine i od strane nadležnih instanci iz [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]]: {{izdvojeni citat|Hrvatska: [...] Četnici su, s obzirom na vlastitu slabost, naši prirodni saveznici u borbi protiv komunizma. '''Samo se oni bore'''! “Hrvatska borbena zajednica” postoji samo na papiru.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=716&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000707.] <br /> ({{jez-njem|"Cetniks unter Berücksichtigung eigener Schwäche im Kampf gegen Kommunisten unsere natürlichen Verbündeten. Sie allein kämpfen! "Kroatische Kampfgemeinschaft" steht nur auf dem Papier."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka od 25. jula 1944.}} U izvještaju od 11. avgusta 1944, nakon proputovanja koje je Vojni zapovjednik Jugoistoka poduzeo u zoni odgovornosti V SS brdskog korpusa na teritoriju NDH, o tamošnjim četnicima te suradnji s njima kazano je: {{izdvojeni citat|Dobro iskorištavanje četničkih komandanata. Zahtjev za premještaj [[369. legionarska divizija|369. pješadijske divizije]] zbog sve češćih incidenata između četnika, o čijoj suradnji divizija apsolutno ovisi, i hrvatskih pripadnika divizije. 369. pješadijska divizija se sastoji od otprilike 70% Hrvata. Zapovjednik divizije napominje da se najmanje 40% njih smatra nepouzdanim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=192&broj=445 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000440.] <br /> ({{jez-njem|"Gute Ausnutzung der Cetnikführer. Antrag auf Herauslösung der 369.I.D. da sich Zwischenfälle zwischen Cetniks, auf deren Zusammenarbeit Division unbedingt angewiesen, und kroat.Div.Angehörigen mehren. (Siehe Ic–Bericht). 369.I.D. besteht aus ca. 70 % Kroaten. Div.Kdr. bemerkt, dass hiervon minderstens 40 % als unzuverlässig anzusehen sei."}})</ref>|Izvještaj o posjeti OBSO-a zoni odgovornosti 5. SS brdskog korpusa od 7. do 11. avgusta 1944. godine (11.8.44).}} Major Adolf von Ernsthausen je bio zapovjednikom 392. artiljerijske pukovnije iz sastava [[392. legionarska divizija|392. (hrvatske) pješačke divizije]], jedne od tri njemačko-hrvatske divizije (pored [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]] i [[373. pješadijska divizija|373. pješadijske divizije]]). Kao veteran [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] sa iskustvom ratovanja na [[balkanskom bojištu]], major von Ernsthausen biva upućen [[1944]]. godine u okupiranu Jugoslaviju. Von Ernsthausen će [[1959]]. godine objaviti ratne memoare pod naslovom ''Die Wölfe der Lika. Mit Legionären, Ustaschi, Domobranen und Tschetniks gegen Titos Partisanen. Erlebnisse in Kroatien 1944'' (“Vukovi [[Lika|Like]]. Sa legionarima, ustašama, domobranima i četnicima protiv Titovih partizana. Doživljaji u Hrvatskoj 1944.”).<ref>[https://winkelried-verlag.de/buecher/landser-am-feind/744/die-woelfe-der-lika Winkelried Verlag: Adolf von Ernsthausen, Die Wölfe der Lika]</ref><ref>[https://www.booklooker.de/B%C3%BCcher/Adolf-von-Ernsthausen+Die-W%C3%B6lfe-der-Lika-Mit-Legion%C3%A4ren-Ustaschi-Domobranen-und-Tschetniks-gegen/id/A02Iwx5I01ZZ3 Ernsthausen, Adolf von — Die Wölfe der Lika. Mit Legionären, Ustaschi, Domobranen und Tschetniks gegen Titos Partisanen. Erlebnisse in Kroatien 1944 — Landser am Feind, Band 5 (www.booklooker.de)]</ref> O sveobuhvatnoj saradnji Dobroslava Jevđevića s okupacionim vlastima bio je general Mihailović, u više navrata, obaviješten i od strane Jovanke Krištof (pseudonim »Mira«), četničke obavještajke u [[Slovenija|Sloveniji]]. U veoma opširnom izvještaju od 29. juna 1944, Krištof o Jevđeviću (pseudonim »Aero«) daje nedvosmislenu ocjenu: „Aero je drugi [[Milan Nedić|Nedić]].“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_198.htm Izveštaj obaveštajnog organa od 29. juna 1944. Draži Mihailoviću o stanju četničkih organizacija u Sloveniji, Hrvatskom primorju, Gorskom kotaru i Lici i saradnji sa nemačkim okupatorima]</ref> Pored toga, Krištof karakteriše Jevđevića kao „vrlo kompromitovanu osobu“ (najprije zbog „jakog sudelovanja sa okupatorom“), te zaključuje da ovaj ne bi mogao organizovati četničku ilegalu. Iz izvještaja Krištof može se zaključiti kako su vojvoda Dobroslav Jevđević i kapetan [[Dušan Đaković]], komandant 4. brigade iz sastava Ličko-kordunaške oblasti JVuO, bili podređeni okupatoru i suštinski i u simboličkoj ravni: {{izdvojeni citat|Odred u Ab.[aciji, tj. [[Opatija|Opatiji]] — prim.] likvidiran. 19 ljudi otišlo u [[Postojna|Postojnu]], a 10 ih ide u Nem.[ačku] kom. na [[Rijeka|Reci]], gde će služiti kao [[Gestapo]]. Tu će biti sa njima i Aero i kap. Đak., pa čak i r. stanica. [...] Svi su ti odredi pod Nem. kom. i bez međusobne veze, razbacani po [[Istra|Istri]], da se pokaže celom narodu, kako su Srbi Nem. sluge. Plaćeni su — vojnici 360 L.[ira] mesečno, podnar. 450 naredn. 525 podpor. mislim 3.000 a kap. Đak. 5.800 L. [...] U Josipdol je poslao Aero 11 ljudi, navodno da osnuju tamo četničku komandu. Međutim ti su ljudi Nem. tajna policija, a od četnika iz šume, koji su im dolazili u vezi, da je to četn. komanda, napravili Nem. radni bataljon, koji vode Nem. Tu je oko 40 ljudi, ostali su prestali dolaziti kad su videli šta se sa ovima desilo. [...] Kud ćemo veće poniženje za našu vojsku nego da komanduje Nem. poručnik našem kapetanu, pa i vojvodi, samo sreća, da je taj vojv. surogat, inače propadosmo od bruke... Sve ove i slične akcije vodi kap. Đaković, naravno pod komandom Nem. poručnika. Odluke o njima donosi Aero u dogovoru sa Nem. Upravo je gnusno gledati, kako se obojica klanjaju pred Nem. potpor. i por., pa kaplarima. Đak. sve pozdravlja fašistički uzdignutom rukom, a Aero samo veće činove oficire, inače našim pozdravom. [...] U Lici saradnja sa okupatorom je na čisto drugoj bazi — tamo mora okupator popuštati, jer inače odoše ljudi u šumu, a vođe su potpuno Nem. sluge i nemaju kamo bežati. [...] '''U krvi im je šurovanje sa okupatorom, a nama prikazuju kako vode vele politiku i kolike žrtve za narod s tim pridonašaju — dok u stvari nisu ništa drugo nego ponizne Nem. sluge'''. [...] Potrebno je već jednom započeti sa ozbiljnim i poštenim radom, jer će nas katastrofa preteći. Saradnju sa okupatorom trebalo bi napraviti na čisto drugoj bazi i ne sme biti vidna. Bar ovde.}} Na drugoj strani, Jovanka Krištof izdvaja kao pozitivan primjer vojvodu Momčila Ðujića: „Ovi ljudi ovde vide jedini spas u vojv. Đujiću, jer ga smatraju poštenim i iskrenim borcem za našu stvar. Isto ima org. dobro sprovedenu. Pljačkati i krasti ne dozvoljava o čemu su se uverili iz njegove prop. gde su imena poubijanih ljudi zbog nediscipline i raznih prekršaja. To ljudima imponira — pošten rad i samo to žele, a i zaslužuju, jer ih nepoštenje tuče već 3 1/2 god. I pored svega toga, ostali su verni našoj ideji. Isto saradnja sa okupatorom je na čisto drugoj bazi i ne vodi se trgovina sa ljudima, kao ovde. Ovo vodstvo se jako boji Đujića i gaji mržnju prema njemu zato hoće ljudima dokazati, da Đujić nema ništa odnosno samo par sto vojnika bez oružja koji kao čudo gledaju mitraljez. A isto, da su pod Nem. kao ovi ovde.“ U pokušaju da prebaci teret odgovornosti za sopstvenu kolaboraciju s okupatorom na komandanta Dinarske divizije JVuO, vojvoda Jevđević piše Mihailoviću 8. avgusta 1944. godine: „Garantujem i imam stotine dokaza da trupe Đujića u velikom delu stoje u tešnjoj vezi od mene, ali to niko ne vidi. Vi bi se začudili, kad bi vam sve ispričao kakve mi izveštaje pokazuju Nemci o svojim vezama sa našim jedinicama, naročito kod [[Uroš Drenović|Drenovića]] i ostalih, prebacujući mi da ih mi sabotiramo i podmuklo rušimo.“<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 156, reg. br. 51/1—1.</ref> I u izvještaju od 10. avgusta 1944, Jovanka Krištof je upozorila Mihailovića na činjenicu da se [[Lika|lički]] četnici pod komandom vojvode Jevđevića nalaze u [[Istra|Istri]] u službi okupatora, kao i da su pred [[Nacionalsocijalistička njemačka radnička partija|nacistima]] (»broj 11«) dužni salutirati [[Rimski pozdrav|fašističkim pozdravom]]: {{izdvojeni citat|Kolben [potpukovnik [[Karl Novak]] — prim.] se povratio 3 ov. meseca. Zgrozio se nad ovim radom. Nije mogao svega verovati kad su mu referisali oficiri i vojnici, dok nije neke stvari i na vlastite oči video. Mislim, da je dosta ako Vam kažem da stalno uzdiše i govori pri svakoj prilici: »Jadni Čiča, kako ga upropastiše, zar [[Vermaht]] i [[Gestapo]], da predstavlja Čičinu vojsku.« Prebleđuje slušajući i gledajući ovo. 3. mu referiraše četnici da su dobili naređenje da moraju svi nacistički pozdravljati. A jučer se sam uverio da ima oficira, koji profaniraju našu uniformu, te u njoj putuju iz [[Postojna|Postojne]] u Trst i daju povoda komun. za prop. Isti oficir Korać je tako i u Ab.[aciju] došao samo da je još imao natpis na rukavu i kapi »Lika« što po naređenju moraju svi u Postojni nositi. Ja sam ga napala zbog toga, a isto tako i Jovanovog brata, te su jučer svi na putu skinuli te sramotne natpise. [...] Čujem da Jovan sad ostaje kod Vas. Neka Vam ispriča kako su part.[izani] u okolici Post.[ojne] natiskali plakate o četn. banditima sa natpisom »Lika« na rukavu i kapi, koji su pljačkali selo sa br. 11 i odveli x ljudi i t.d. [...] Nadam se da će sad sigurno uspeti četnicima, da se odele od br. 11. Samo mnogi su od njih mišljenja da su ovim radom upropas[ti]li i ovde i Liku.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_21.htm Izveštaj Jovanke Krištof od 10. avgusta 1944. Draži Mihailoviću o stanju ličkih četnika u Istri, njihovoj saradnji sa Nemcima i ponašanju Dobrosava Jevđevića u vezi sa problemom vraćanja četnika u Liku]</ref>}} === Saradnja JVuO sa njemačkim okupatorom na Kosovu (1944) === {{main|Kosovo i Metohija u Narodnooslobodilačkoj borbi}} Proljeća 1944. godine, u vrijeme [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodora Udarne grupe divizije NOVJ u dolinu Ibra]], dolazi do čvrste saradnje između četnika na [[Kosovo|Kosovu]] i njemačkog okupatora u borbi protiv [[NOP]]. 8. aprila 1944. godine, kapetan [[Živojin Marković]], komandant Drugog kosovskog korpusa JVuO, obavještava<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref> generala Dragoljuba Mihailovića da se sastao sa njemačkim šefom SD policije iz [[Kosovska Mitrovica|Mitrovice]], koji mu je obećao hvatanje komunista sa Kosova (i [[Srbi|Srba]] i [[Albanci|Albanaca]]): {{izdvojeni citat|Obećao je da će da pohvata sve komuniste sa Kosova, bilo Srbe bilo Arnaute o čemu smo dali dokaze i podatke... Učinio sam pokušaj da dobijem i municiju od Nemaca. Obećali su, jer sam im predstavio strašno stanje u vezi sa partizanima.}} Kapetan Živojin Marković upozoravao je generala Mihailovića na posljedice javne i otvorene saradnje sa okupatorima, tj. na četničku kompromitaciju pred stanovništvom. Kapetan Marković piše 23. aprila 1944. kako je nastupila potpuna konfuzija, budući kako se protiv snagâ NOVJ zajedno bore: „Mi [tj. JVuO — prim.], Nemci, Bugari, nedićevci, dobrovoljci, [[Albanci|Arnauti]] dobrovoljci, Albanska legija.“<ref>AVII, ČA, kut. 246a, reg. br. 1/1-23.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943—1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 358.</ref> 11. juna 1944. kapetan Marković izveštava komandanta [[Sicherheitsdienst|SD policije]] u [[Kosovska Mitrovica|Kosovskoj Mitrovici]] o borbama koje vodi protiv jedinica NOP. Pored toga, kapetan Živojin Marković izvještava njemačkog oficira o spuštanju engleskih i američkih padobranaca na teren pod kontrolom snagâ JVuO: {{izdvojeni citat|Nastojaću da proverim tačno gde su pali i ko ih je uhvatio i gde će se nalaziti, pa ću vas izvestiti. Ja sam na položaju sa celim korpusom. Noćas sam blokirao dva srpska sela i uhvatio jednu komunističku trojku koju sam odmah likvidirao... Ako me sada ne pomognete u najtežoj situaciji u borbi sa partizanima, biću prinuđen da se povučem.<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref>}} Sjutradan, 12. juna 1944, uslijedio je odgovor njemačkog komandanta SD policije iz Mitrovice: {{izdvojeni citat|Mnogo Vam hvala za Vaša dva izveštaja. Juče sam imao duži razgovor sa Vašim oficirom za vezu koji Vas je sigurno već sada o svemu što smo razgovarali izvestio. Raduje me mnogo što imate takve uspehe u borbi protiv komunista i čestitam Vam na tome... Primite puno pozdrava i moje želje da postignete još mnogo uspeha i slave u borbi protiv komunista.<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref>}} Polovinom septembra 1944. godine, saradnja kosovskih četnika sa njemačkim okupatorom postaje legalna. Štab 2. kosovskog korpusa JVuO dobija od Nijemaca 10. septembra 1944. „tri vagona municije i ukupno 800.000 metaka od 7,9 mm”. U [[Raška|Raškoj]] su se mogli vidjeti njemački vojnici skupa sa četnicima. Krajem oktobra 1944. godine u [[Zvečan]]u pregovaraju predstavnici četnika, Nijemaca i [[Balli Kombëtar|albanskih kvislinga]] o zajedničkoj borbi protiv NOV i PO Jugoslavije.<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref><ref>Ненад Миодраг Антонијевић, Ратни злочини на Косову и Метохији 1941—1945. годинe. Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, Београд, 2015, стр. 453—454.</ref> Komanda [[Armijska grupa E|Armijske grupe »E«]] javljala je 29. oktobra 1944. godine o susretu generalštabnog potpukovnika Warnstorffa sa kapetanom Markovićem, vjerovatno radi dogovora o zajedničkom povlačenju na zapad: {{izdvojeni citat| ''29. 10. 1944. Operat. odeljenje (Kos. Mitrovica)'' Sastanak 20. 10. načelnika Obaveštajnog odeljenja potpukovnika Varnštorfa sa komandantom 4. četničkog korpusa Markovićem.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Izvod iz ratnog dnevnika komande Grupe armija »E« za period od 1. oktobra do 31. decembra 1944. godine]</ref>}} Iz iste je komande javljano 11. novembra 1944. da su Markovićevi četnici, kao i oni s teritorije [[Nedićeva Srbija|Nedićeve Srbije]], »samo saputnici« njemačkog Wehrmachta. Međutim, nepovjerenje je i dalje postojalo među dvjema stranama, pa je preporučen određeni oprez: {{izdvojeni citat|Grupa Marković (2500—3000), u sporazumu sa nem. vojskom, osigurava odsek Mitrovica — Raška (mesta uklj.) — Novi Pazar. Izviđanje protiv Bugara, Tita i Sovjeta. Do sada nije bilo ozbiljnijih incidenata. Potrebna je opreznost.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%B5_%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%98%D0%B0_%22%D0%95%22_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%83_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_11.11.1944. Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.], Vojnoistorijski institut, NAV--T-311, r. 184, s. 501.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=507&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000501.] <br/> ({{jez-njem|"1.) Gruppe Markovic (2500–3000) sichert im Einvernehmen mit dt. Truppe Abschnitt Mitrovica – Raska (Orte ausschl.) – Novi Pazar. Aufklärung gegen Bulgaren, Tito und Sowjets. Bis jetzt keine ernsteren Zwischenfälle. Vorsicht geboten."}})</ref>}} === Borbe pod nemačkom komandom u Srbiji (1944) === {{main|Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|Topličko-jablanička operacija}} [[File:Nemci predaju minobacač četnicima.jpg|thumb|Nemci predaju minobacač četnicima u Srbiji 1944.]] {{Quote box | citat = „D.M.-bande dosada nisu nikad napale okupacione trupe.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1115&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001111: Izvještaj o bandama u okolini katarakti Dunava (bez datuma, približno mart 1944).] <br /> ({{jez-njem|"Bisher haben die D.M.Banden die Besatzungstruppen noch nie angegriffen."}})</ref> | izvor = Nemački izvještaj o četnicima u okolini katarakti Dunava od marta 1944. | width = 40% | align = right}} {{Quote box | citat = „Titove bande imaju se napasti i uništiti, odn. zarobiti. Pristalice D.M.-a (četnici) ne smatrati neprijateljima.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1264&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001260: Naredba 923. Landeschuetzen-bataljonu za akciju „Dunav“ (29. Juli 1944.).] <br /> ({{jez-njem|"Angetroffene Titobanden sind anzugreifen und zu vernichten bzw. gefangen zu nehmen. DM—Anhänger (Cetniks) sind nicht als Feind anzusehen."}})</ref> | izvor = Naredba 923. Landesschuetzen-bataljonu za akciju „Dunav“ od 29. jula 1944. | width = 40% | align = right}} Oko [[Nova godina|Nove godine]] po [[Julijanski kalendar|julijanskom kalendaru]] 1944. dolazi do žestokih [[Bitka za Ivanjicu (januar 1944.)|borbi za Ivanjicu]]. Ovom prilikom, četnici Draže Mihailovića stupaju u borbu protiv snagâ NOVJ skupa sa Nijemcima, [[Bugari|Bugarima]] i kvislinškim formacijama (Državna i Poljska straža). 11. januara 1944, u Vrhovnu komandu JVuO stiže depeša kapetana [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]] (pseudonimi »Švarc« i »Ras-Rasa«), u kojoj se navodi: „Nemci i Bugari uz pomoć četnika ušli u Ivanjicu, a tenkovi produžili dalje. Komunisti otstupaju u pravcu Javor — Kušići. Od naših u borbi [[Vuk Kalaitović|Kalait]] i Marković. Gubici nisu još utvrđeni. Nemci danas prošli kroz [[Kosjerić]] i sutra stižu na bojište. Od komunista učestvuju u borbi muslimanska i dalmatinska brigada.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref> Kapetan [[Predrag Raković]] (»Kar-Kar« i »Pre-Pre«) šalje 13. januara dvije depeše kojima obavještava VK JVuO i generala Mihailovića o stanju na terenu: {{izdvojeni citat|Primio sam sva Vaša naređenja za prikupljanje snaga za dejstvo prema Ivanjici protivu komunista. Situacija kod Ivanjice 12-I uveče: partizani su izbačeni iz Ivanjice i odbačeni prema Mučnju, a štab mi je još u Katićima. Partizani tamo imaju 1, 2 i 5 proletersku brigadu i srbijansku proletersku brigadu. Ukupno oko 3000 ljudi. Odlično naoružani sa dosta municije. Od okupatora: Nemaca vrlo malo sa 5 tenkova, a Bugara 1000. Nemci ne nameravaju da dovedu u ovu oblast jače snage za borbu, jer su radi da ove partizane likvidiraju sa Bugarima, srpskom državnom stražom i da im pomognu četnici D. M. I jedna i druga strana drže se u toku 13-I pasivno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} Kad je sredinom marta 1944. operativna grupa sastavljena od [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge]] i [[Peta krajiška divizija NOVJ|Pete divizije]] NOVJ iz [[Sandžak]]a [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodrla u zapadnu Srbiju]], nesuglasice između četnika i Nijemaca u Srbiji potisnute su u drugi plan. Trupe sastavljene od jedinica [[Vermaht]]a i [[Vafen-SS|SS]], korpusâ JVUO, bugarskog okupacionog korpusa, [[Srpska državna straža|SDS]], [[Srpski Doborvoljački Korpus|SDK]] i [[Ruski Zaštitni Korpus|Ruskog zaštitnog korpusa]] pod objedinjenom nemačkom komandom generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] funkcionisale su kao jedinstvena operativna grupa u [[Operacija Kamerjeger|operaciji »Kammerjäger«]]. Kod nadležne je četničke komande majora [[Neško Nedić|Neška Nedića]] bio akreditovan nemački kapetan Vajel kao oficir za vezu. Zajedničke operacije trajale su nešto duže od dva meseca.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj Vojnoupravnog komandanta jugoistoka od 13. maja 1944.]</ref> Kao znak otopljavanja odnosa na liniji četnici–okupator, nakon unilateralnog raskidanja (sa njemačke strane) [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|sporazuma potpisanih]] u zimu 1943/1944. godine te organiziranja [[Operacija Treibjagd|operacije »Hajka«]] protiv [[Nikola Kalabić|Kalabićevih]] četnika, u drugoj polovini marta 1944. upriličen je sastanak komandanta Drugog ravnogorskog korpusa kapetana [[Predrag Raković|Predraga Rakovića]] sa oficirom [[Schutzstaffel|SS]]-a Biermannom, inače njemačkim zapovjednikom [[Čačak|Čačka]]. Tom prilikom je kapetan Raković garantovao „da ne postoje ni najmanje namere da se planira opšti ustanak ili da se sprovedu sabotažne akcije“ protiv Nijemaca, odnosno da će „na teritoriji Srbije“ iznova nastupiti primirje. U Mihailovićevo ime, četnički komandant je iskazao spremnost „za borbu protiv komunista i izvan Srbije, uz isporuke municije“, a nije čak odbacio ni mogućnost angažovanja „na drugim evropskim frontovima“.<ref>[https://web.archive.org/web/20221206140940/https://znaci.org/00001/4_14_3_269.htm Izveštaj Feldkomandanture u Čačku od 25. marta 1944. komandantu Jugoistoka o pregovorima sa komandantom 2. ravnogorskog korpusa]</ref> U izvještaju Komandi Jugoistoka, [[obersturmführer]] Biermann navodi da Draža Mihailović od njemačke strane očekuje diskretnost u održavanju kontakata, naročito stoga što bi srpske kvislinške vlasti u JVuO mogle vidjeti konkurenciju: {{izdvojeni citat|Kapetan Raković mi je kazao lično, takoreći u povjerenju kao prijatelju, da sve što mi je do sada rekao i sve što sam ja zapisao, on rekao po nalogu Draže Mihailovića, s kojim je imao svakodnevnu radio-vezu i od koga je dobivao stalna uputstva o predmetu prethodnih razgovora. Pritom me uvjerava da će sa strane Mihailovića, naravno, sve biti demantirano, ukoliko se o sadržaju razgovorâ ponovno dozna u [[Beograd|beogradskim]] krugovima ([[Milan Nedić|Nedić]], [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]). Sasvim je prirodno da ovi krugovi pokušavaju svim sredstvima osujetiti sporazum između njemačke okupacijske vlasti i Draže Mihailovića, jer trenutno su oni legalni predstavnici srpskog naroda te bi možda mogli strahovati za svoje pozicije. Pregovore između DM–pokreta i njemačkih vlasti ovi bi krugovi odmah iskoristili u propagandne svrhe i predstavili ih kao kraj ili slabost DM–pokreta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=281&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000268—000269.] <br /> ({{jez-njem|"Hauptmann Rakovic sagte mit persönlich, sozusagen vetraulich zu einem Freund, dass alles, was er mir bisher gesagt und ich aufgeschrieben habe, von ihm im Auftrage von DM gesagt worden sei, mit dem er tägliche Funkverbindung habe und von dem er laufend Anweisungen für den Stoff der bisherigen Besprechungen erhalten habe. Er versichert mir gleichzeitig dass selbverstandlich von DM–Seite alles abgestritten werde, falls wieder der Inhalt der Besprechungen in Belgrader Kreisen (Nedic, Ljotic) bekannt werde. Es sei zu natürlich, dass diese Kreise mit allen Mitteln eine Verständigung zwischen der deutschen Besatzungsmacht und DM zu hintertreiben versuchen, denn sie seien ja gegenwärtig die legalen Vertreter des serbischen Volkes und müssten evtl. um ihren Posten fürchten. Verhandlungen der DM–Bewegung mit deutschen Behörden würden sofort von diesen Kreisen propagandistisch aufgeschlachtet und als Ende bezw. Schwäche der DM–Bewegung hingestellt."}})</ref>|Njemački izvještaj od 25. marta 1944. o pregovorima šefa [[Sicherheitsdienst]]a u Čačku obersturmführera Biermanna sa kapetanom [[Predrag Raković|Predragom Rakovićem]], komandantom 2. ravnogorskog korpusa JVuO}} Kapetan Predrag Raković, jedan od glavnih četničkih komandanata zaduženih za održavanje [[Saradnja četnika sa Nedićevom vladom|veze s Milanom Nedićem]] i Nijemcima, ponovo se sastaje sa Biermannom u Čačku 26. aprila.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=331&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000314.]</ref> Raković je tada naveo da mu je general Mihailović povukao punomoć za obavljanje poslovâ s Nijemcima i da zbog toga na ovom sastanku ne sudjeluje kao njegov predstavnik. Očigledno da je Draža Mihailović bio sasvim upoznat sa ovim kontaktima i davao je za njih odobrenja, dok je Raković održavao kontakte i obavljao poslove s Nijemcima, iako su mu ovlaštenja bila povučena.<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> Ubrzo je uslijedilo potčinjavanje Rakovićevog Drugog ravnogorskog korpusa JVuO (kao i Javorskog korpusa pod komandom majora [[Radomir Cvetić|Radomira Cvetića]]) njemačkim trupama u jugozapadnoj Srbiji, što se može zaključiti iz jednog izvještaja Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka s početka aprila 1944: {{izdvojeni citat|Cvetićevi četnici osiguravaju lijevi bok grupe Jug i izviđaju u pravcu [[Golija|Golije]] od Drinića ka sjeveru. Zadatak Rakovićeve grupe nepromijenjen.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=413 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000408—000409.] <br /> ({{jez-njem|"Die Cvetic–Cetniks sind zum Schutz der linken Flanke der Angriffsgruppe Süd und zur Aufklärung über das Golija–Gebirge über Dramici nach Norden vorzuführen. Auftrag für Rakovic–Cetniks bleibt unverändert."}})</ref>|Izvještaj opunomoćenog komandanta Jugoistoka svim potčinjenim jedinicama za 3. april 1944. godine}} Kapetan Raković javlja 30. marta 1944. Vrhovnoj komandi JVuO kako okupator, bez pomoći njegovih snagâ, ne može zatvoriti liniju odbrane u dolini [[Ibar|Ibra]]: {{izdvojeni citat|Nemci kažu da se na dan 29 ov. m. u 2 časa ujutru pojavila veća grupa komunista u blizini s. Biljanovca kod ušća Jošaničke reke u Ibar. Kažu da su uhvatili i dešifrovali depešu koju je [[Tito]] poslao [[Peko Dapčević|Peku]] da Peko ima zadatak da što pre poruši mostove na pruzi i putu [[Kraljevo]] — [[Raška]] — [[Mitrovica]] — [[Skoplje]] i da mu je to i bio cilj prodiranja ka toj pruzi. Nemci su bacili dosta svojih snaga u Ibarsku dolinu da sačuvaju prugu. '''Vapiju za našom pomoći'''. Ovu prugu su do sada čuvali Rusi [tj. [[Ruski zaštitni korpus|RZK]] — prim.], sada su oni smenjeni i u bunkerima su [[Srpski dobrovoljački korpus|Ljotićevci]]. Verovatno da će komuniste zaustaviti na ovoj liniji okupator. Ja ću danas biti sa celim korpusom na mestu kako mi je naređeno, sa štabom u Roćevićima. Uputio sam manja odelenja u daljno izviđanje prema Studenici. Čim nešto dobijem izveštavaću Vas.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_104.htm Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 30. marta 1944. četničkoj Vrhovnoj komandi o dobijenim podacima od Nemaca za dejstvo NOVJ u dolini r. Ibra]</ref>}} U dnevnom izvještaju iz Komande Jugoistoka za 18. april 1944, predviđa se koji će sektor zauzeti jedinice pod Rakovićevom komandom u vrijeme izvođenja operacije »Kammerjäger«, kojom prilikom je okupator s uspjehom osujetio [[Drugi prodor NOVJ u Srbiju|drugi prodor NOVJ u Srbiju]]: {{izdvojeni citat|Rakovićeva grupa dobila zadatak da postavi osiguranja prema jugu na sjevernoj obali Studenice.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=514&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000510.] <br/> ({{jez-njem|"Unternehmen Kamerjägger. II. Eigene Lage: <br /> F/ Cetnik–Gruppe Rakovic erhielt Auftrag zur Abschirmung nach S gegen Feind auf dem nördl. Studenica–Ufer."}})</ref>|Dnevni izvještaj opunomoćenog komandanta Jugoistoka tokom operacije Kammerjäger, 18. april 1944.}} Jedan od prvih dokumenata gdje se pominje učešće četnika na strani [[Sile Osovine|snaga Osovine]] tokom operacije »Kammerjäger« predstavlja dnevni izvještaj Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka za 27. mart 1944. godine. Neuspjeh snagâ NOV i POJ u pokušaju da pređu rijeku Ibar ogleda se i u činjenici da su im ovom prilikom naneseni značajni gubici u ljudstvu: {{izdvojeni citat| SRBIJA: Operacija »Kamerjeger«: 2. i 5. crvena div. prekinule su borbe u rejonu Ivanjice i posle probijanja slabijeg bug. odbrambenog fronta j. od Ivanjice glavninom snaga prešle put Ivanjica — Sjenica u pravcu planina Golija — dolina Ibra. Dosadašnji gubici kod neprijatelja navodno preko 340 mrtvih i ranjenih. Kao protivmere otpočeto je: 1.) Gonjenje od strane 4 oj.[ačana] bug. bat., uz sadejstvo četničkih odredâ. Preostali delovi 24. bug. div. čiste dosadašnje bojište uz osiguranje doline Moravice. 2.) Formiranje Borbene grupe »Šreder« u cilju zaprečavanja doline Ibra. Ovoj su potčinjeni: 4. puk [[Ruski zaštitni korpus|RZK]], koji je tamo angažovan za osiguranje pruge, nem. i srp. jedinice koje se tamo nalaze, kao i alarmne jedinice [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|2. okl. armije]] iz pozadinskih jedinica. Spremaju se za dovlačenje: 2. puk [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]], 4. puk SDK, 1 bat. 1. puka SDK (ukupno 5 bataljona), 696 (mot.) bat. polj. žand. i 1 nem. pol. dobr. bat. Za dolinu Ibra naređen je 1. stepen bojne gotovosti, a za mesto Rašku — 2. stepen bojne gotovosti. Otežani su pokreti usled stalnih snežnih padavina.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_37.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 27. marta 1944. Grupi armija »F« o prodoru 2. i 5. NOU divizije i preduzetim protivmerama u operaciji »Kamerjeger« kao i o odbijanju zahteva kvislinške crnogorske vlade za pripajanje Sandžaka Crnoj Gori]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=361&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000357.] <br/> ({{jez-njem|"Tagesmeldung von 27.3.1944 </br> Serbien. </br> Unternehmen "Kamerjägger": </br> 2. u. 5. rote Div. haben Kämpfe im Raum Ivanjica abgebrochen und nach Durchstossen der unterlegenen bulg. Abwehrfront S Ivanjica mit Masse die Strasse Ivanjica–Sijenica [sic] in Richtung Golija–Gebirge–Ibartal überschritten. Bisherige Feindverluste angeblich über 340 Tote und Verwundete. </br> Als Gegenmassnahmen sind eingeleitet: </br> 1.) Verfolgung durch 4. verst.bulg.Btle. unter Mitwirkung von Cetnik–Abteilungen. Uebrige Teile 24.bulg.Div. säubern bisheriges Kampffeld unter Sicherung des Moravica–Tales. </br> 2.) Bildung einer Kampfgruppe Schröder zur Sperrung des Ibartales. Dieser sind unterstellt: </br> das zur Bahnsicherung dort eingesetzte 4.Rgt. RSK </br> die dort befindlichen dt. u. serb. Einheiten sowie </br> Alarmeinheiten der 2.Pz.Armee aus Versorgungstruppen. </br> In Zuführung begriffen: </br> 2.Rgt. SFK, 4.Rgt. SFK, 1 Btl.1.Rgt. SFK (ingesamt 5 Btle.) </br> Feld.Abt.(mot) 696 u. 1 dt. Pol.Frw.Btl. </br> Für Ibartal Alarmstufe 1, den Ort Raska Alarmstufe 2 befohlen. Bewegungen durch anhaltende Schneefälle erschwert."}})</ref>}} Iz jednog razgovora na visokom nivou (prisutni: general [[Hans Felber]], vojni zapovjednik Jugoistoka i [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova), održanom 11. aprila 1944. godine, može se nazrijeti koliko su okupacioni dužnosnici bili zadovoljni saradnjom sa četnicima i ostalim [[Kolaboracija|kolaboracionističkim]] snagama na [[Balkan]]u: {{izdvojeni citat|Neubacherovo mišljenje o vrijednosti srpskih formacijâ: [[Srpska državna straža|SDS]] loša, Hipo (pomoćna policija) isto, [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] dobar, četnici veoma različito. U Crnoj Gori se dobro tuku [[Crnogorski dobrovoljački korpus|dobrovoljci pod njemačkim vođstvom]]. Kosovski Albanci se bore s nama. Evzoni u Grčkoj nijesu za odbranu obale, ali su korisni u unutrašnjosti zemlje i sigurno neće pucati na nas.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=462&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000458.] <br/> ({{jez-njem|"Auffassung Neubacher über den Wert der serbischen Verbände: SSW schlecht, Hipo desgleichen, SFK gut, Cetniks sehr unterschiedlich. In Montenegro schlügen sich die Freiwilligen unter deutscher Führung gut. Die Kosovoalbaner kämpfen mit uns. Evzonen in Griechenland sind nichts für Küstenverteidigung, brauchbar wohl aber im Innern des Landes, werden bestimmt nicht auf uns schiessen."}})</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/294.</ref>|Vojni zapovjednik Jugoistoka (Razgovor Felber-Neubacher, 11. april 1944.)}} U izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera (u odjeljku naslovljenom „Stanje kod neprijatelja“), sačinjenom 22. aprila iste godine, ambivalento držanje jedinicâ JVuO prema okupatorskim vlastima smatra se glavnom karakteristikom četničkog pokreta u Srbiji: {{izdvojeni citat|Srbija: <br /> Pokret DM je podijeljen unutar sebe. Dok se neki aktivno bore na strani njemačkog Wehrmachta protiv komunista — a da nijesu odustali od temeljnih rezervi prema svakom okupatoru — manje bande DM u centralnoj i istočnoj Srbiji spremne su činiti štetu. Izvještaji koji se stalno pojavljuju o pregovorima Draže Mihailovića i Tita nijesu potvrđeni i takođe se doimaju nevjerovatnim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=556 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000552.] <br /> ({{jez-njem|"Die DM–Bewegung ist in sich aufgespalten. Während ein Teil aktiv an der Seite der deutschen Wehrmacht gegen die Kommunisten kampft – ohne dadurch die grundsätzlichen gegen jeden Okkupator vorhandenen Vorbehalte aufgegeben zu haben – treiben kleinere DM–Banden in Mittel–und Ostserbien nach wir vor ihr Unwesen. Immer wieder auftauchende Meldungen über Verhandlungen zwischen DM und Tito bestätigen sich nicht und erscheinen auch unglaubwürdig."}})</ref>|Izvještaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka o stanju u periodu od 16. marta do 15. aprila 1944. godine}} 12. aprila 1944. godine, pukovnik [[Jevrem Simić]] izdaje jednom četničkom nižem oficiru objavu o kretanju na terenu brigade kojom komanduje, kako bi ovaj mogao što efikasnije uništavati jatake i simpatizere [[Narodnooslobodilački pokret|NOP]]-a: {{izdvojeni citat|OBJAVA Za G. Milića Majstorovića p.poručnika, komandanta II bataljona III leteće kosmajske brigade, koja mu se izdaje s tim da može slobodno da se kreće sam ili sa svojom vojskom po terenu koji je ugovoren sa našim saveznicima Nemcima i Bugarima i da u ime Kralja Petra II Karađorđevića oduzima svu rekviziciju i kolje sve partizanske jatake i simpatizere zbog čega će dobiti čin majora.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_115.htm Objava komandanta četničke oblasti u Srbiji od 12. aprila 1944. komandantu 2. bataljona 3. kosmajske brigade za nesmetano kretanje od okupatora i klanje simpatizera narodnooslobodilačkog pokreta]</ref>}} 1. maja 1944. godine, u dnevnom izvještaju Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka, koji potpisuje načelnik štaba general [[Kurt Geitner]], navodi se cifra od nekoliko hiljada pripadnika JVuO koji pomažu okupatoru u zaustavljanju ofenzive NOVJ: {{izdvojeni citat|Srbija — Stanje u sopstvenim redovima: <br /> Borbena grupa Weyel: 500. SS padobranski lovački bataljon, sa otprilike 1.000 četnika, odbacio je neprijatelja kod [[Seča Reka|Seče Reke]] (6 km zap. od [[Kosjerić]]a) i sa manjom borbenom grupom vrši napad na neprijatelja kod Varde. Izbrojano 10 mrtvih neprijatelja; vjerovatni veći gubici. [...] <br /> Četnici su raspoređeni duž linije [[Požega]]—Kosjerić—[[Ražana]]—[[Povlen]], sa ukupnom jačinom od približno 5.000 ljudi. Pojedine grupe su poslale oficire za vezu. Draža Mihailović, koji je preuzeo jedinstveno zapovjedništvo, namjerava uspostaviti radio-vezu s njemačkom komandom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=673&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000669—000670.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien. Eigene Lage. <br /> B. Kampfgruppe Weyel. Fg.Abt. 696 bis Kostojevici an Straße 4 OSO Rogacica durchgestossen. SS–Fallschirmjäger–Btl. hat mit etwa 1000 Cetniks Feind bei Sjecareka [sic!] (6 W Kosjerici) geworfen und steht mit einer schwächeren Kampfgruppe im Angriff gegen Feind bei Varda. 10 gezählte Feindtote, weitere Feindverluste wahrscheinlich. <br /> F. Cetniks stehen im allg. Linie Pozega–Kosjerici–Razana–Povlen in Gesamtstärke ca. 5000 Mann. Einzelen Gruppen haben V.Offz. abgestellt. DM., der Gesamtführung übernommen hat, will Funkverbindung zu deutschem Kommando herstellen."}})</ref>}} U monografiji “Četnici u Drugom svjetskom ratu 1941—1945” [[Jozo Tomašević]] zaključuje: „Ne mogu ipak dati nikakvu potvrdu toj slutnji da je Mihailović održavao direktnu radio-vezu s Nijemcima, a uzimajući u obzir njegov način ponašanja u cijelom ratu, malo je vjerojatno da jest.“<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> Međutim, Hermann Neubacher svjedoči u memoarima kako je, makar tokom nekoliko dana u zimu [[1945]], održavao izravnu radio-vezu s Mihailovićevim štabom.<ref>Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN — Službeni list SCG, Beograd, 2005, str. 161—162.</ref> U dnevniku Vojnog zapovjednika Jugoistoka od 2. maja 1944,<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=677&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000673.] <br /> ({{jez-njem|"Kampfgruppe Weyel. SS–Fallschirmjägger–Btl. hat mit Cetniks bei Varda Tross der 5.Div. zerschlagen. Hohe blutige Feindverluste. Cetniks haben sämtl. Gefangene erschossen. Zahlen werden nachgemeldet."}})</ref> sa pohvalom se ističe kooperacija onih snagâ JVuO u zapadnoj Srbiji koje sačinjavaju taktički sklop pod komandom majora [[Ericha Weyela]]: {{izdvojeni citat|Borbena grupa Weyel: SS padobranski lovački bataljon, zajedno sa četnicima, uništio komoru [[Peta krajiška divizija|Pete divizije]] kod [[Varda (selo)|Varde]]. Veliki neprijateljski gubici. Četnici postrijeljali sve zarobljenike. Brojke će biti objavljene naknadno.}} U izvodu iz ratnog dnevnika generala Hansa-Gustava Felbera za 3. maj 1944. godine, navodi se da je načelnik štaba Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka general Kurt Geitner išao u posjetu njemačkim trupama na ratištu u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]]: {{izdvojeni citat|(3.5.44) 6,00: Putovanje do Parišta [svakako je riječ o [[Donje Vardište|Vardištu]] — prim.] zbog razgovora sa majorom Weyelom i nekim četničkim vođama o formiranju zajedničkog štaba za borbu protiv komunista. Povratak za Beograd 3. maja u 15 časova.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=807&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000803.] <br /> ({{jez-njem|"3.5.44 6.oo Uhr Fahrt nach Pariste zur Besprechung mit Major Weyel und einigen Cetnik–Führern über Bildung eines gemeinsamen Stabes zur Bekämpfung der Kommunisten. Rückkehr nach Belgrad am 3.5., nachmittags 15.oo Uhr."}})</ref>|Ratni dnevnik Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka, 3. maj 1944. godine}} Kolike je razmjere poprimila kolaboracija četnikâ Draže Mihailovića sa njemačkim okupatorom i srpskim kvislinškim jedinicama u proljeće 1944. godine, postaje očigledno i iz navodâ u izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja, u kom su snage JVuO ubrojane u vlastite formacije: {{izdvojeni citat| I. Sopstvene snage A) Grupa “Holman” 696. bat. feldžand. krenuo je jutros sa četnicima u napad duž puta Nova Varoš — Ljubiš. 11/4. p. “Brand.” na maršu Sjenica — Maskova. Komandno mesto grupe “Holman” — Nova Varoš. I I/4. p. “Brand.” na maršu Užice — Ivanjica — Maskova. B) Grupa “Vajel” Napad Severne četničke grupe na jakog neprijatelja jugoistočno od Rožanstva nije uspeo uprkos visokih gubitaka i na strani četnika i na strani neprijatelja, pa će jutros biti ponovljen sa I/“Brand.”. Podređeni 1. bataljon 63. puka u obezbeđenju na visovima između Čajetine i Rožanstva. C) 24. bug. div. I I /64. nije uspeo u noći 11/12. 5. da kod Mokre Gore spreči neprijateljske zaštitnice da izmaknu ka jugu. Danas je sa 1/1. srp. puka i 1.000 četnika počelo čišćenje prostora Semegnjevo — Čajetina. 8. bataljon teških mitraljeza na maršu Požega — Arilje. 11/63. biće naknadno privučen. D) Grupa “Tatalović” Srpski dobrovoljački korpus uključio se kod Ljubovije u borbe na hrvatskoj obali Drine i prihvatio četnike koji su se povlačili. Kod Rogačice 4 prebeglice.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o borbama sa 2. i 5. NOU divizijom na komunikaciji Užice — Višegrad]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=736&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000732—000733.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien. II. Eigene Lage. <br /> A) Gruppe Hollmann. Fg.Abt.696 heute morgen mit Cetniks zum Angriff entlang Str. Nova Varos–Ljubis angetreten. II./4.Brdbg. auf Marsch Sjenica–Maskovo. Gefechtsstand Gruppe Hollmann Nova Varos. III./4.Brdbg. auf Marsch Uzice–Ivanjica–Maskovo. <br /> B) Gruppe Weyel. Angriff nördl. Cetnik–Gruppe gegen starken Feind SO Rozanstvo drang bei hohen Cetnik–u. Feindverlusten nicht durch und wird seit heute morgen mit I./Brdbg. wiederholt. Unterstelltes I./63 sichert auf Höhen zwischen Cajetina u. Rozanstvo. <br /> C) 24.bulg.Div. III./64 konnte in der Nacht 11./12.5. bei Mokra Gora Ausweichen feindl. Nachhuten nach S nicht verhindern und tritt heute mit I./Serb.Rgt.1 u. 1000 Cetniks zur Säuberung des Raumes Semegnjevo–Cajetina an. 8.sMG.Btl. auf Marsch Pozega–Arilje. II./63 wird nachgezogen. <br /> D) Gruppe Tatalovic. Bei Ljubovija griff SFK in Kämpfe auf kroat.Drina–Ufer ein u. nahm ausweichende Cetniks auf. Bei Rogacica 4 Überläufer."}})</ref>}} U istom izvještaju je prenijeta i sljedeća informacija: {{izdvojeni citat|Prema pouzdanom izvoru, četnički komandant [[Dragoslav Račić|Račić]], koji je učestvovao u borbi protiv Grupe “[[Milutin Morača|Morača]]” u [[Valjevo|valjevskom]] kraju, zatražio je da se vrati u svoje dotadašnje operacijsko područje, jer ne želi više da se „prlja“ saradnjom sa okupatorom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=736&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000732.] <br /> ({{jez-njem|"Nach s.Qu. hat Cetnikführer Racic, der im Kampf gegen Gruppe Moraca im Raume Valjevo beteiligt war, die Rückkehr in sein bisheriges Einsatzgebiet beantragt, da er sich durch Zusammenarbeit mit der Okkupator nicht länger "beschmutzen" wolle."}})</ref>}} Istog dana, u izvještaju koji je poslao Glavnom komandantu Jugoistoka feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|von Weichsu]], general Felber zapaža kako formiranje ''Borbene grupe Weyel'' označava novu etapu u četničko-njemačkim odnosima s ciljem saradnje u borbi protiv NOVJ, koja u tom obimu nije bila izvodiva u prethodnom periodu: {{izdvojeni citat|Utisak o upotrebljivosti pojedinih potčinjenih narodâ i jedinicâ: [...] Četnici uvjeravaju da će se uzdržati od bilo kakvog neprijateljstva prema njemačkim trupama i da će učestvovati u borbi protiv komunista do konačne pobjede. U operacijama četničke jedinice predvodi [[Neško Nedić]], a s njemačke strane major Weyel. Razgovori na bojnom polju pokazuju da su četničke vođe poput Kalabića i Rakovića spremne sarađivati sa Nijemcima. Kod ljudstva preovlađuje prijateljski pristup, uz samo nekoliko neprijateljskih lica. Naoružanje im je skromno; manjak mitraljeza. Situacija sa zalihama municije, kao i dosad, nejasna.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=727&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000723—000724.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Eindruck über die Brauchbarkeit der einzelnen unterstellten Nationen und Verbände: <br /> f) Cetniks versichern jede Feindseligkeit mit deutschen Truppen auszugeben und sich am Kampf gegen die Kommunisten bis zum Endsieg zu beteiligen. Leitung der Cetnik–Verbände durch Nesko Neditsch, deutscherseits durch Major Weyel. Besprechungen auf dem Gefechtsfeld zeigen, daß die Führer der Cetniks wie Kalabic und Rakovic gewillt sind, mit den Deutschen zusammenzuarbeiten. Unter den Leuten vielfach freundliches Entgegenkommen, nur zum Teil feindselige Gesichter. Ausrüstung mit Waffen mäßig, wenig Maschinenwaffen. Über Munitionslage nach wie vor Unklarheit."}})</ref>|Raport generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|Maximilianu von Weichsu]] od 13. maja 1944. godine}} Draža Mihailović je imenovao [[Milorad Mitić|Milorada Mitića]] za oficira za vezu između svojih jedinica i njemačke komande, kako bi saradnja četničkih komandanata sa okupatorom dobila organizovaniju formu. General Mihailović je preko kapetana Mitića dostavljao svoje zahtjeve njemačkoj komandi koja je snabdijevala municijom i hranom njegove jedinice, angažovane u borbi protiv NOVJ. Mitić je o situaciji na frontovima, o svome radu i o količini pomoći primljenoj od okupatora gotovo svakodnevno izvještavao generala Mihailovića. U depeši od 28. marta 1944, između ostalog, kapetan Mitić piše: {{izdvojeni citat|O nekoj akciji Bugara ili Br. 11 (šifra koja označava Njemce — nap.) protivu crvenih dublje na terenu nema ni govora. Doručak i večera su uvek u garnizonu. Ako se hoće uništenje komunista, onda to moramo mi da uradimo. Možemo da računamo na pomoć uzduž komunikacija, na municiju i avijaciju, mada ona ne može mnogo da pomogne. Ali moraju biti hitno bačene masovne snage i lično da vodite operacije, naravno kao 'siva eminencija', inače [[Peko Dapčević|Peko]] ode u Toplicu i dalje... Moral kod naših ljudi u reonima gde su prošli komunisti je mnogo opao. Sve veća sumnja u snagu naših i Br. 11 i sve veći respekt prema crvenima... Pred svim ovim mi ne možemo da zatvorimo oči. Ovoga puta opasnost je stvarno velika, skoro ogromna...<ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, S—X—57/2.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_62.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje KORPUSI DRAŽE MIHAILOVIĆA POLAŽU ISPIT PRED OKUPATOROM U SRBIJI]</ref>}} 18. aprila 1944. godine, glavni inspektor Vrhovne komande JVuO pukovnik Jevrem Simić izvještava generala Mihailovića da se kapetan [[Zvonimir Vučković]], komandant Prvog ravnogorskog korpusa, nalazi pod izravnom komandom njemačkih oficira: {{izdvojeni citat|Zvonkov odred pod komandom poručnika Nenadića zajedno sa Nemcima je u Negbini.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_120.htm Pismo delegata Vrhovne komande od 18. aprila 1944. Draži Mihailoviću o saradnji četnika sa nemačkim i bugarskim trupama u borbama protiv NOVJ u jugozapadnom delu Srbije]</ref>}} U telegramu od 20. IV 1944. pukovnik Simić piše generalu Mihailoviću: {{izdvojeni citat|Vučković sa 130 odabranih četnika stavio se pod komandu nemačkog poručnika Kerpera i nalazi se južno od Jasenova na Beloj Glavi.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 277, registarski broj 4/1—56.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 99—100.</ref>}} U proljeće 1944. godine, prilikom njemačke kontraofanzive protiv partizana u jugozapadnoj Srbiji u kojoj su učestvovale i značajne četničke snage, zabilježena je i fotografija komandanta 1. ravnogorskog korpusa JVuO sa njemačkim oficirom, vjerovatno iz Wehrmachtove divizije [[Brandenburger|''Brandenburg'']].<ref name="yuhistorija.com"/> [[Datoteka:Zvonimir_Vuckovic_i_Nemci.jpg|minijatura|Kapetan [[Zvonimir Vučković]] (desno), komandant 1. ravnogorskog korpusa JVuO, pozira sa njemačkim oficirom tokom [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|partizanskog prodora u Srbiju]] (april/maj 1944. godine)]] Istog dana kada je došlo do formiranja ''Borbene grupe Weyel'' (28. april 1944), u dnevnom izvještaju Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka zapisano je: {{izdvojeni citat|Srbija — I. Stanje kod neprijatelja: <br /> A) Divizijska grupa “Morača” nalazi se sa istočnom kolonom u oblasti južno od Kosjerića u borbi sa vlastitim snagama i četnicima, koji su, navodno, lično bili vođeni od strane DM-a.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=632&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000628.] <br /> ({{jez-njem|"Tagesmeldung von 28.4.1944. <br /> Serbien. <br /> I. Feindlage. <br /> A) Div.Gruppe Moraca steht mit O–Kollone im Raum S Kosjerici im Kampf mit eigenen Kräften u. Cetniks, die von DM angeblich persönlich geführt werden."}})</ref>}} Pored ovoga, u izvještaju se pominje traženje veze s njemačkim okupatorom i u drugim dijelovima zemlje: {{izdvojeni citat|Ostatak Srbije: Slabija lokalna aktivnost bandi. Grupe DM-a u centralnoj Srbiji, pod pritiskom crvenih, ponovo traže kontakt sa okupacionom silom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=633&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000629.] <br /> ({{jez-njem|"Übriges Serbien: <br /> Geringe örtliche Bandentätigkeit. DM–Gruppen in Mittelserbien suchen unter rotem Druck erneut Fühlung mit Besatzungsmacht."}})</ref>}} U telegramu poslatom 5. maja 1944. godine generalu Mihailoviću, kapetan [[Neško Nedić]] piše o uspostavljanju fronta prema snagama NOVJ u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]], odnosno da je stvoren jedinstveni borbeni sklop koji sačinjavaju četnici, [[Srpski dobrovoljački korpus|srpski dobrovoljci]] i njemačke okupacione trupe: {{izdvojeni citat|Snage potčinjene meni prešle su trenutno u odbranu na liniji Bačevci—Kosjerić i to: valjevski korpus sa delom Nemaca drži levo obalu Graca u visini Lipa—Ravan. Juče su na ovom odseku odbijeni svi napadi komunista. Ajdačić sa delom Nemaca zatvara položaj Bukovi—Ražana. Na prostoru Ražana—Kosjerić ima jedan bataljon Nemaca. Brigada Negovanova kao rezerva drži Divčibare. Rakovićev korpus u Kosjeriću sa ofanzivnom ulogom. Moja težnja je da sa naslonom na Nemce, stvorim čvrstu odbranu linije Bačevci—Kosjerić, dok se snage ne prikupe i ne stvore preduslovi za uništavajući udar, a tada uništi prva, druga a potom peta divizija. U ovom cilju front ostaje prema drugoj diviziji danas u odbrani dok na ovu diviziju sa zapada napadaju jedan bataljon Nemaca i tri bataljona ljotićevaca a mi je dočekujemo. Prema petoj diviziji preduzima se napad danas sa angažovanjem.<ref>AVII, Ča, kut. 276, reg. br. 2/1—11.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 100.</ref>}} U svojstvu komandanta Valjevskog korpusa JVuO, u depešama od 17. maja 1944. kapetan Nedić je poslao Vrhovnoj komandi i Mihailoviću sljedeće informacije: „Peta divizija uglavnom na prostoru Mučanj i južno... Prema ovima snagama u pokretu su Nemci sa juga i jugoistoka tri bataljona Nemaca. Bugari sa Rakovićem i sa javorcima [Javorski korpus JVuO pod komandom majora Radomira Cvetića — prim.] u pokretu su sa istoka. Ja sa Gardom i valjevskim korpusom napadam danas sa severa sa težnjom da ovladam sa Okruglicom... Požeški korpus i Ajdačić [Filip, komandant Crnogorske brigade Požeškog korpusa JVuO — prim.] zatvaraju otstupanje Crvenih na sever na položaju: Vranjevina, Crveni Vrh, Treštena Stena. Užička brigada sa jednim bataljonom Nemaca napada od Kokinog Broda na sever. Druga komunistička divizija na Zlataru: Jablanica, Dobroselica, Negbina, Draglica. Sa juga je napadaju Nemci i Zlatiborski korpus [pod komandom kapetana Dušana Radovića Kondora — prim.].“<ref>AVII, ČA, kut. 276, reg. br. 2/1—38.</ref> U prvoj polovini maja 1944. godine, Vrhovna komanda JVuO je javljala o zajedničkim borbama četnikâ i Nijemaca širom okupirane Jugoslavije: „Naši i nemački delovi zatvorili put [[Užice]] — [[Kokin Brod]]. Isto tako zatvorena i [[Lim (rijeka)|Limska dolina]]. Od strane Nemaca i naših 2. maja počela ofanziva od [[Podgorica|Podgorice]]. Komunisti u oblasti [[Bijelo Polje|Bijelog Polja]]. Nemci u [[Šavnik]]u, [[Žabljak]]u i [[Brodarevo|Brodarevu]]. U [[Istočna Bosna|Istočnoj Bosni]] šesnaesta, sedamnaesta i tridesetšesta komunistička divizija pri uništenju od dve nemačke divizije.“ General Mihailović je naređivao i majoru Dragiši Rakiću (pseudonim »Gis-Gis«), komandantu Vojvodine JVuO, da pokuša dobiti municiju od okupatora, koristeći se pritom i srpskim kvislinškim strukturama, budući da je [[Banat]] formalno bio dijelom [[Vojna uprava u Srbiji|Nedićeve Srbije]]: „Postarajte se za nabavku municije kako ste predvideli. Iskoristite raspoloženje Nemaca u Banatu za jačanje naše organizacije. Isto tako iskoristite i Nacionalnu službu rada.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref> 11. maja 1944, general Mihailović (pseudonim »Hans«) piše da je naredio »Viktoru« (major [[Mladen Mladenović]], komandant Čegarskog korpusa JVuO), »Hermanu« (potpukovnik [[Radoslav Đurić]], komandant Južne Srbije JVuO), »Orelu« (potpukovnik [[Dragutin Keserović]], komandant Rasinsko-topličkog korpusa JVuO) i »Minču« (major [[Branivoj Petrović]], komandant Deligradskog korpusa JVuO) da „iskoriste akciju“ okupatora protiv snaga NOVJ u [[Južna Srbija|južnoj Srbiji]], kao i da „na pogodan način“ nabave naoružanje i municiju: {{izdvojeni citat|Po podacima od Viktora, Hermana i Georgija [potpukovnik Milutin Radojević, delegat VK JVuO za područje Jablanice i Toplice — prim.] jedna nemačka divizija jačine oko 15.000 nalazi se u [[Kuršumlija|Kuršumliji]], [[Prokuplje|Prokuplju]], [[Žitorađa|Žitorađi]], [[Pukovac|Pukovcu]] i [[Leskovac|Leskovcu]]. Ima 70 tenkova. Pripremaju se za akciju protiv komunista. [[Gestapo]]vci iz [[Niš]]a traže Viktora i nude oružje i municiju i da ne diraju naše. Keserović 8 i 9 napadao na komuniste u okolini [[Ribarska Banja|Ribarske Banje]] sa [[Jastrebac|Jastrepca]] i od sela Zdravinja. Crveni dobili pojačanje i Orel se povukao na polazni položaj [[Zdravinje]] — [[Veliki Šiljegovac]]. Orel se sprema za ponovni napad. Naredio sam: Viktoru: Da Knjaževački korpus uputi Orelu za akciju na Jastrepcu i Moravskom srezu, ako ga već nije uputio. Sa ostalim snagama da zatvori prelaze na [[Morava|Moravi]] od Niša do Leskovca. Da iskoristi na pogodan način ponudu oružja i municije, jer sada moramo tući komuniste i treba iskoristiti nemačku akciju. 2. — Hermanu: Treba iskoristiti akciju Nemaca za rasčišćavanje Toplice i Jablanice. Da prikupi svoje snage u Jablanici i da dejstvuje najpogodnijim pravcem protivu komunista imajući u vidu akciju Nemaca. Na pogodan način da dođe do municije. 3. — Orelu: Da iskoristi akciju Nemaca za rasčišćavanje Toplice i Jablanice i da mu se stavlja pod komandu Knjaževački i Deligradski korpus. Na pogodan način da dođe do municije. 4. — Minču: Da odmah pomogne Orela u akciji na Jastrepcu i Moravskom srezu kako je već naređeno i da je pod komandom Orela.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref>}} 12. maja 1944, Draža Mihailović obavještava potpukovnika [[Zaharije Ostojić|Zaharija Ostojića]] (pseudonim »Sto-Sto«) sljedeće: „2 i 5 divizija su sada u srezu Zlatiborskom. Napadi se vrše sa svih strana.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref> Napad su vršile njemačke i bugarske trupe, zajedno sa ljotićevcima i četnicima. U depešama<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 2/1—28.</ref> koje je komandant Cersko-majevičke grupe korpusa major [[Dragoslav Račić]] poslao Mihailoviću prethodnog dana o saradnji četnika i Njemaca, između ostalog, stoji: {{izdvojeni citat|Saznajem da su [[Užice]] pune Jankovićevih [Milutin — prim.] četnika i da [[Predrag Raković|Raković]], [[Neško Nedić|Neško]], Ajdačić, Janković i Mitić drže neke konferencije sa Nemcima. Ako boga znate sprečavajte ovo... Ako dalje budem vodio borbu protiv komunista zajedno sa Nemcima, ja ću duboko zaglaviti... Zbog ovoga molim da mi odobrite da se vratim na moj teren i povedem samo štabnu akciju u [[Istočna Bosna|Istočnoj Bosni]] i [[Srem]]u. Neko od nas mora ostati čist.}} General [[Hans Felber]], vojni zapovjednik Jugoistoka, 16. maja 1944. godine podvlači svojim potčinjenim: „'''Pokret DM bio je i ostaje neprijateljski.'''”<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=758&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000754.] <br /> ({{jez-njem|"Die DM–Bewegung ist und bleibt Feind."}})</ref> Felber podsjeća kako četnička saradnja u borbi protiv »crvenih« proističe samo iz činjenice da su komunisti njihov neprijatelj br. 1, ali neprijatelj br. 2 i dalje ostaje okupaciona sila. General Felber stoga preporučuje da se »borba protiv partizanskih bandi« oprezno nastavi voditi skupa s jedinicama generala Mihailovića: {{izdvojeni citat|Četničke grupe koje se nalaze u borbi protiv komunista, ne treba nikako ometati niti ih napadati, već ih podupirati u borbi. Saradnja s četnicima u borbi protiv komunista, uz najštedljiviju isporuku municije i pod nadzorom okupacione sile, može biti samo lokalna i radi akutne borbe protiv partizanskih bandi. U tom slučaju potrebno je isporučivati i sanitetski materijal i negovati ranjenike. Za svaku isporuku potrebno je odobrenje Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka. Preporučujemo da se u svim prilikama obraća nesmanjena pažnja pokretu DM i njegovim postupcima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=759&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000755.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikgruppen, die sich im Kampf mit Ko. befinden, sind dagegen nicht zu hindern und nicht anzugreifen, sondern in ihrem Kampf zu fördern. Ein Zusammengehen mit Cetniks im Kampf gegen die Ko. unter sparsamter Lieferung von Munition unter Aufsicht der Besatzungsmacht darf nur örtlich und nur zum Zwecke des akuten Kampfes gegen die Partisanenbanden erfolgen. In diesem Falle ist auch Lieferung von Sanitätsmaterial und Pflege der Verwundeten erforderlich. Munitionslieferung bedarf in jedem Falle der Zustimmung des Mil.Befh. Südost. Ungeschwächte Aufmerksamkeit gegenüber der DM–Bewegung und deren Maßnahmen ist nach wie vor überall geboten."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_272.htm Informacije Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 16. maja 1944. potčinjenim komandama i štabovima o držanju prema četnicima]</ref>}} Komanda Jugoistoka će, takođe, u mjesečnom izvještaju iz druge polovine maja 1944. konstatovati rastrzanost Mihailovićevog pokreta između osnovnog antiokupatorskog usmjerenja i saradnje s njim u antikomunističkom frontu, kao i strah od gubitka [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničke]] podrške i naklonosti najširih slojeva stanovništva okupirane Srbije, s obzirom na to da je kolaboraciju bilo gotovo nemoguće sakriti: {{izdvojeni citat|II. Situacija kod neprijatelja <br /> a) Srbija <br /> Uprkos saradnji između jakih četničkih jedinica i nemačkog Vermahta — koju je odobrio sam DM — radi borbe protiv nadirućih Titovih snagâ, pokret DM je u svom stavu ostao suštinski neprijateljski nastrojen. Popuštanje pritiska od strane crvenih odmah je dovelo do pojačane aktivnosti usmerene protiv okupatorskih snaga i SDK-a. Tvrdnje područnih komandanata — da je većinu napada podstakao neodgovoran starešinski kadar nižeg ranga — tek treba dokazati. Psihološka osnova za ovu obnovljenu aktivnost može se pronaći u želji da se povrati politički ugled, koji je praktično izgubljen u očima Saveznika, a navodno i u očima srpskog naroda, usled iznuđene saradnje sa nemačkim Vermahtom. U tom smislu, ovi nacionalistički aktivisti su nesumnjivo u suprotnosti sa opštim javnim mnjenjem, koje bi pozdravilo nagodbu između okupacione sile, srpske vlade i pokreta DM.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=784&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000780.] <br /> ({{jez-njem|"II. Feindlage. <br /> a) Serbien <br /> Die DM–Bewegung ist trotz der von DM gebilligsten Zusammenarbeit starker Cetnik–Verbände mit der deutschen Wehrmacht im Kampf gegen die eingebrochenen Tito–Kräfte in ihrem grundsätzlichen Haltung unverändert Feind geblieben. Dass Nachlassen des roten Drucks hat auch sofort eine verschärfte Aktivität gegenüber der Besatzungsmacht und dem SFK zur Folge gehabt. Es muss sich die Behauptung der Gebietsführer, dass die Mehrzahl der Überfalle durch unverantwortliche Unterführer hervorgerufen ist, erst noch beweisen. Der psychologische Grund für die neuerliche Aktivität könnte darin gefunden werden, das durch die notgedrungene Zusammenarbeit mit der deutschen Wehrmacht vor den Allierten tatsächlich und vor dem serbischen Volke vermeintlich verlorengegangene politische Prestige wiederzugewinnen. Damit stehen diese nationalen Aktivisten zweifellos im Gegensatz zur allgemeinen Volksmeinung, die einen Ausgleich zwischen der Besatzungsmacht, der serbischen Regierung und der DM–Bewegung begrüssen wurde."}})</ref>|Mjesečni izvještaj Komande Jugoistoka za period od 16.4 do 15.5.44. (23. maj 1944. godine)}} Major Erich Weyel se vrlo povoljno izjašnjavao o saradnji sa Mihailovićevim četnicima, zapažajući da su oni naklonjeniji oficirima Wehrmachta nasuprot policijskim službenicima ili političkim ličnostima: {{izdvojeni citat|Major Vajel izveštava o svojim iskustvima pri rukovođenju četničkim jedinicama. Oni [četnici] nameravaju da nastave borbu protiv komunista nakon kraćeg perioda oporavka. Žele da pregovaraju isključivo sa nemačkim oficirima, a ne sa [[Gestapo]]om ili diplomatama. [[Pavle Đurišić]] je bliski saveznik DM-a.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=661 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000657.] <br /> ({{jez-njem|"Major Weyel berichtet über seine Erfahrungen bei der Führung von Cetnikverbänden. Sie wollen weiterkämpfen gegen die Kommunisten nach einer gewissen Erholungszeit. Sie wollen nur mit deutschen Offizieren verhandeln und nicht mit de Gestapo und nicht mit Diplomate. Pavle Đurišić ist stark DM-[A]liiert."}})</ref>|Izvod iz ratnog dnevnika Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 27. maja 1944.}} U zapisniku generala Felbera s kraja maja 1944, apostofira se korištenje Mihailovićevih četnika i Ljotićevih dobrovoljaca za odbranu jugozapadne granice okupirane Srbije od partizanskog prodora: {{izdvojeni citat|Predviđeno je da se veći dio četnikâ Draže Mihailovića pošalje kući, da se najpouzdaniji koriste kao izviđači na granici, i da se dobrovoljci (SDK), poslije apsolutno neophodnog odmora i osvježenja, kasnije iskoriste kao graničari.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=817&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000813.] <br /> ({{jez-njem|"Es ist beabsichtigt, von den DM–Cetniks einen größeren Teil nach Hause zu schicken, die Zuverlässigsten als Aufklärer an der Grenze zu verwenden, und später das SFK nach einer unbedingt notwendigen Ruhepause und Auffrischung als Grenzschutz einzusetzen."}})</ref>|Zapisnik o putovanju za Niš i Sofiju 25-28.05.1944.}} General [[Edmund Glaise von Horstenau]], vršio je od 15. juna do 25. juna 1944. dužnost komandanta Jugoistoka, zamjenjujući generala Hansa Felbera, koji se po službenom zadatku nalazio u Njemačkoj. Opisujući u svom ratnom dnevniku stanje u Srbiji, tj. odnose između njemačkih i bugarskih okupacionih trupa, s jedne, kao i četnika i kvislinga, s druge strane, Horstenau navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|'''Nemci gotovo da nemaju svojih trupa u Srbiji'''. Postoji samo nekoliko policijskih jedinica. Najveći deo Srbije nalazi se pod kontrolom bugarskog okupacionog korpusa. Bugarskih vojnika nema samo u severozapadnom delu Srbije i Banata. No, bugarske trupe u Srbiji jesu najlošije bugarske jedinice. Tek što sam na kratko vreme preuzeo Vrhovnu komandu u Beogradu, dve bugarske čete, zajedno sa svojim oficirima, prebegle su partizanima kod Leskovca. Jedine trupe na koje je čovek mogao da se osloni u borbi protiv partizana bili su srpski dobrovoljci, a donekle i ruski. Upotrebljivi za borbu protiv partizana bili su i ljudi Draže Mihailovića. Vezu sa njim za mene je održavao jedan nemački major [Erich Weyel], nosilac odlikovanja „viteškog krsta“.<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 508.</ref>}} U vrijeme izvođenja [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Trumpf«]], u kojoj se [[4. grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]] pridružila njemačkim trupama u borbi protiv partizana, došlo je 14. jula 1944. u [[Kruševac|Kruševcu]] do sastanka vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera sa kapetanom [[Neško Nedić|Neškom Nedićem]], načelnikom štaba ove četničke formacije. Tom prilikom, Nedić je istaknuo da su „četnici u Englesku izgubili svako poverenje, pošto su ih Englezi izdali“, ponudivši svoje usluge u „borbi protiv komunizma“. General Felber je ocijenio da je riječ „o potpuno ozbiljnoj ponudi četnika koju treba prihvatiti“, s čim se složio i major Erich Weyel, oficir za vezu kod kapetana Nedića: {{izdvojeni citat|Neško Nedić je sada načelnik štaba četničke grupe koja se sa nama bori u akciji »Trumpf« i čija se jačina može proceniti na oko 10.000 ljudi. [...] Pošto su oni sami u borbi protiv komunizma i suviše slabi, uvideli su da moraju tražiti oslonac u nemačke oružane snage, ''kojima će se bezuslovno potčiniti sa puno poverenja''. Oni su spremni da se bore protiv komunizma svuda tamo gde bih ih ja postavio. Na drugoj strani, Nedić je molio ponovnu pomoć u vidu ''isporuke municije i naoružanja, a naročito teškog naoružanja''. Četnici su spremni da daju svaku garanciju da će se isporučeno naoružanje i municija upotrebiti samo protiv komunizma. [...] Neško Nedić je još jednom molio za poverenje ne samo ovdašnjih nemačkih komandi nego i čitavog nemačkog naroda, kao i za priznanje srpskog naroda kao najvećeg neprijatelja komunizma na Balkanu. ''Kao dokaz svog unutarnjeg raspoloženja ponudio je da se lično dalje bori na [[Istočni front|istočnom frontu]] posle čišćenja Srbije od komunizma'' i siguran je da bi to, slično njemu, učinio i jedan veliki broj četnika.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_93.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 15. jula 1944. Komandi Grupe armija »F« o razgovoru vođenom 14. jula 1944. u Kruševcu, sa četničkim komandantom Neškom Nedićem u vezi zajedničkih dejstava protiv jedinica NOV i POJ]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=734&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frames no. 000725—000726.] <br /> ({{jez-njem|"Nesko Nedić ist z.Zt. Chef des Stabes der beim Unternehmen "Trumpf" mit uns kämpfenden Cetnikgruppe, deren Stärke auf etwa 10 000 Mann zu schätzen ist. <br /> Da sie im Kampf gegen den Kommunismus alleine zu schwach seien, sähen sie ein, dass sie Anlehnung an die deutsche Wehrmacht suchen müssten, der sie sich voller Vertrauen bedingungslos unterstellten. Sie seien bereit, gegen den Kommunismus zu kämpfen überall da, wo ich sie hinstellen würde. Auf der anderen Seite erbat Nedić erneut Unterstützung durch Lieferung von Munition und Waffen, insbesondere schweren Waffen. Die Cetniks seien bereit, jegliche Garantie zu bieten, dass das Gelieferte nur gegen den Kommunismus verwendet würde. <br /> Nesko Nedić bat nochmals um Vertrauen nicht nur der hiesigen deutschen Stellen, sondern des ganzen deutschen Volkes und um Anerkennung des serbischen Volkes als stärksten Feind des Kommunismus auf dem Balkan. Als Beweis seiner inneren Haltung bot er sich an, nach Säuberung Serbiens vom Kommunismus für seine Person an der Ostfront weiterzukämpfen, und er sei sicher, dass auch eine grosse Anzahl Cetniks es ihm gleich tun würde."}})</ref>|Izvještaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka Komandi Grupe armija »F« od 15. jula 1944. godine}} Oportuni stav generala Draže Mihailovića i njegovih komandanata, sračunat na skoro njemačko povlačenje, dok bi u međuvremenu okupatora trebalo što više iskoristiti za uništenje glavnog neprijatelja ([[NOVJ]]), zapažen je od strane oficirâ Armijske grupe »F«, prilikom savjetovanja sa specijalnim izaslanikom Ministarstva vanjskih poslova [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Hermann Neubacher|Hermannom Neubacherom]], krajem jula 1944. godine: {{izdvojeni citat|Četničko pitanje: Njemačka je za DM neprijatelj br. 2 — neprijatelj br. 1 su komunisti. DM računa — uostalom, kao i ostale banditske vođe — na skoro povlačenje Nijemaca iz zemlje. Nastojanje za očuvanjem snage četničkih jedinica je prvenstveno sračunato na trenutnu i docniju borbu protiv komunizma. U cilju ostvarivanja ove namjere, DM je tražio velike količine oružja, što je, naravno, bilo odbijeno. Pojedinačni ugovori sa četničkim komandantima (npr. Neško Nedić, Keserović itd.), koji osiguravaju ograničenu lokalnu i taktičku saradnju u borbi protiv komunista, nisu rizični i mogu se nastaviti. Oni su u ovom momentu — i samo u ovom — povoljni za nas, jer odgovaraju našim interesima. Oni ne znače podršku za veliki obračun između nacionalnih Srba i Titovih komunista, koji se ima tek odigrati u daljnoj budućnosti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=695&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000686.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikfrage: <br /> Deutschland ist für D.M. nur noch der Feind No. 2. Feind No. 1 sind die Kommunisten. D.M. rechnet – wie auch andere Bandenführer – mit einem baldigen Abzug des Okkupators. Das Interesse an Erhaltung der Kampfkraft aller Cetnik–Banden gilt in erster Linie der derzeitigen und späteren Auseinandersetzung mit dem kommunistischen Widerpart. <br /> D.M.s Forderungen nach grossen Mengen von Waffen, die vorstehende Absicht praktisch ermöglich sollen, kann selbstverständlich nicht ersprochen werden. Einzelabmachungen mit Unterführern (z.B. Nesko Nedic, Keserovic usw.), die dem gemeinsamen örtlichen und durch die Lage bedingten jeweiligen Kampf gegen die Tito–Banden dienen, können ohne Risiko eingegangen werden, da sie für den Augenblick – und nur für diesen – zugleich deutschen Interessen entgegenkommen, eine Unterstützung für den Kampf von übermorgen, d.h. für die grosse Auseinandersetzung der nationalen Serben mit dem Kommunisten Titos jedoch nicht bedeuten."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka Armijske grupe »F« (Heeresgruppe F) sa izaslanikom Neubacherom održanog 30. jula 1944. godine}} Major Weyel je još od kraja aprila 1944. godine tijesno surađivao s kapetanom Neškom Nedićem (general Kurt von Geitner je 28. IV zabilježio da je formirana „nova Borbena grupa major[a] Vajel[a]“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=632&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000628—000629.] <br /> ({{jez-njem|"Neue Kampfgruppe Major Weyel."}})</ref>) u koordiniranju njemačko-četničkih operacija protiv partizana.<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> U izvodu iz ratnog dnevnika Armijske grupe »F« za 18. jul 1944.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=978&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000837.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Major v.Geitner unterrichtet Oberst i.G. Selmayr über neue Lage in Serbien: Am 17.7. eröffneten rote Kräfte südl. Korsumlja [sic!] (S–Serbien) Angriff gegen Cetnikverband. unter Major Weyel. Cetnik zum Ausweichen in NW–Richtung gezwungen. Zielsetzung der Kommunisten wahrscheinlich lokale Verschiebung einer Division, da für Offensive Richtung Ibartal, vorherige Versammlung stärkerer Kräfte notwendig gewesen wäre. Abwehr nur durch Cetnik, nach Ibartal ein weiteres Russenbtl. als Sicherheitskoeffizient unter Schwächung der neu aufgebauten Drinaverteidigung verschoben."}})</ref> navedeno je da je ovo savezništvo, makar taktičko, još uvijek na snazi: {{izdvojeni citat|''General fon Gajtner obaveštava generalštabnog pukovnika Zelmajera o novoj situaciji u Srbiji'': <br /> Dana 17. 7. crvene snage otpočele su napad južno od Kuršumlije (južni deo Srbije) na četničke jedinice pod komandom majora Vajela. Četnici su bili prinuđeni da se povuku u pravcu severozapada. Cilj komunista je verovatno lokalno pomeranje jedne divizije, pošto bi za ofanzivu u pravcu Ibarske doline bilo potrebno prethodno prikupljanje jačih snaga. Odbrana počiva samo na četnicima, a upućen je još jedan bataljon Rusa kao koeficijent sigurnosti, uz slabljenje organizovane odbrane na Drini.}} U dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 26. jul 1944. godine, četničkim se jedinicama odaje priznanje za krupne usluge koje su u vrijeme [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Kehraus«]] učinili okupatoru defanzivnim dejstvima pri zadržavanju glavnine snagâ NOVJ: {{izdvojeni citat|''Srbija: Operacija »Kehraus«'' [Čistka]: <br /> Očigledno da je glavnina neprijateljskih snaga snažno potučena i kao takva povukla se preko srpsko-albanske demarkacione linije. Dodir sa neprijateljem održava se samo sa zaštitnicama. Operacija je time završena, naknadno čišćenje se produžava borbenim grupama koje učestvuju. Mada se u toku operacije nije uspelo u razbijanju glavnine neprijateljskih snaga, ipak je pošlo za rukom, naročito masovnom upotrebom četnika, da se osujeti namera neprijatelja da prodre u pravcu Ibra. U prostoru Sokobanje, pod pritiskom naših i četničkih snaga, delovi bandi prešli su, pod borbom sa jedinicama iz pripravnosti za zaštitu železnice, prugu Zaječar — Knjaževac u pravcu bugarske granice, dok je glavnina, uz velike gubitke u borbama sa četnicima, prodrla u prostor Aleksinca. Od 23. 7. četničke grupe su prodrle preko Save u Srem i tamo se od tog vremena nalaze u borbi sa komunistima. U ostalim delovima Srbije lokalna delatnost bandi, dok se u Banatu vrše neprekidne sabotaže u žetvi.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=204&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6289457—6289458.] <br /> ({{jez-njem|"SERBIEN: ”KEHRAUS” MASSE FD–KRAEFTE ANSCHEIN. STARK ANGESCHLAGEN, UEBER SERB–ALB. DEMARKATIONSLINIE AUSGEWICHEN. FD–BERUEHRUNG NUR NOCH MIT NACHHUTEN. UNTERNEHMEN DAMIT ABGESCHLOSSEN, NACHSAEUBERUNG DURCH BETEILIGTE KGRN. FORTGESETZT. WENN ES IM VERLAUF DES UNTERNEHMENS NICHT GELANG MASSE FD–KRAEFTE ZU SCHLAGEN, SO IST ES DOCH, INSBESOND. DURCH MASSENEINSATZ DER CETNIKS GELUNGEN, FD–ABSICHT, IN RICHTUNG IBAR VORZUSTOSSEN, ZU VEREITELN. UNTER DRUCK EIG. UND CETNIK KRAEFTE BANDEN RAUM SOKOBANJA MIT TLN. UNTER KAMPF MIT ALARMEINHEITEN BAHNLINIE ZAJEZAR KNJAZEVAC RICHTUNG BULGAR GRENZE UEBERSCHRITTEN, MIT MASSE UNTER VERLUSTREICHEN KAEMPFEN MIT CETNIKS BIS IN RAUM ALEKSINAC VORGEDRUNGEN. SEIT 23.7. CETNIKS–GRUPPEN UEBER SAVE NACH SYRMIEN VORGEDRUNGEN UND DORT SEITDEM IM KAMPF MIT KOMM. IM UEBRIGEN SERBIEN OERTL. BANDENTAETIGKEIT, BANAT ANHALTENDE ERNSTSABOTAGE.}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga (26. VII 1944)}} Nakon dva dana, poslat je iz Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Wehrmachta sljedeći dopis: {{izdvojeni citat|Srbija: <br /> Završni izvještaj [o operaciji] „Kehraus“: Uz približno 70 sopstvenih mrtvih iz svih borbenih grupa koje su učestvovale (uključujući četnike), izbrojano 363 mrtva neprijatelja, 464 zarobljenika i dezertera.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=247&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000242.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: <br /> Abschlussmeldung "Kehraus": Bei etwa 70 eig. Toten aller beteiligten Kgrn. (einschl. Cetniks) 363. gez. Fd.–Tote, 464 Gefangene und Überläufer.}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga (28. VII 1944)}} 27. jula 1944, centrali u Berlinu javljali su iz komande Grupe armija »F«: „Srbija: Glavnina snažno potučenih neprijateljskih snaga u operaciji »Keraus«, koja se povukla ka jugu, ponovo je, posle neuspelog pokušaja da se povuče u oblast Albanije, napadnuta od strane Borbene grupe »Dizener« i četnika u prostoru jugoistočno od [[Medveđa|Medveđe]]. Gubici neprijatelja u akciji »Keraus« na dan 24. i 25. 7.: 29 mrtvih, 302 zarobljena, 8 mitraljeza, 2 minobacača i preko 200 pušaka.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=210&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289463.] <br /> ({{jez-njem|3.) SERBIEN <br /> MASSE DER BEI ”KEHRAUS” STARK ANGESCHLAGENEN UND NACH S AUSGEWICHENEN FD.– KRAEFTE NACH MISSLUNGEN VERSUCH IN ALBAN. GEBIET AUSZUWEICHEN, IM RAUM SO MEDVEDJA DURCH. KGR. DIESENER UND CETNIKS ERNEUT ANGEGRIFFEN. FEINDVERLUSTE ”KEHRAUS” AM 24. U. 25.7.: 29 GEZ. TOTE, 302 GEFANGENE, 8 M. G., 2 GR. W. UEBER 200 GEWEHR.}})</ref> Sjutradan, sumirani su rezultati ove operacije: „U Srbiji operacija »Keraus« je postigla potpuni uspeh; neprijatelj je bio prinuđen da izmakne u pravcu juga. Pošlo nam je za rukom da prodorom u pravcu Ibarske doline osujetimo njegovu nameru.“<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/> Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka za 30. jul 1944, takođe upućen Vrhovnoj komandi njemačkog Wehrmachta, bilježi da jedinice JVuO nastavljaju davati doprinos naporima okupatora u slamanju ofanzive koju je NOVJ poduzela u južnoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Prilikom nastavljanja čišćenja u operaciji »Keraus«, dijelovi neprijateljskih snaga istočno od [[Lebane|Lebana]] prodrli su u pravcu sjevera. Glavnina je napadnuta u prostoru Lebana od strane Borbene grupe »Dizener« i četnikâ. 5. policijski puk (bez III bataljona) stupio je u akciju sa istoka. Borbene grupe 27. bugarske divizije (5 bataljona) ponovo će stupiti u akciju 31. 7. u cilju naknadnog čišćenja iz doline Toplice u pravcu juga. Neprijateljski gubici — 27. 29. 7. Kod Borbene grupe »Dizener« i četničke grupe »Vajel«: 117 izbrojanih mrtvih [neprijatelja], 604 zarobljenih; zaplijenjeno 9 mitraljeza, 5 automobila, 5 minobacača, 560 pušaka, 6 radio-uređaja, velike količine municije i [vojne] opreme svake vrste.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=221&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6289474—6289475.] <br /> ({{jez-njem|"3.) SERBIEN: <br /> BEI NACHSAEUBERUNG ”KEHRAUS” TLE. FD–KRAEFTE O LEBANE NACH N VORGEDRUNGEN. MASSE RAUM S LEBANE DURCH KGR. DIESENER UND CETNIKS ANGEGRIFFEN. POL. RGT. 5 OHNE ROEM 3. ) VN O ANGESETZT. <br /> KGR. 27. BULG. DIV. (5 BTLNE) ANTRITT 31. 7. ERNEUT ZUR NACHSAEUBERUNG AUS TOPLICA – TAL NACH S. FEINDVERLUSTE 27.<br /> 29.7.: BEI KGR. DIESENER UND CETNIK–GRUP[P]E WEYEL: 117 GEZ. TOTE, 604 GEFANGENE, 9 MG, 5 M PI, 5 GR W., 560 GEWEHRE, 6 FUNKGERAETE, GROSZE [sic!] MENGEN MUN. UND GERAET ALLER ART.}})</ref>}} Nakon što je krajem jula i početkom avgusta 1944. došlo do »naknadnog čišćenja«<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1028&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000886.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: <br /> Nachsäuberung "Kehraus" Fd.–Kräfte beiderseits Lebane gegen Bulgaren, die hohe Verluste an Waffen und Vermissten, nach N vorgedrungen. <br /> Absicht: Zerschlagen Fd.–Kräfte beiderseits Strasse Medvedja – Lebane mit Kgr. Diesener, Tln. Cetnikgruppe Weyel und 5 Btln. 27.bulg.Div."}})</ref> u ovoj operaciji, 6. VIII Vrhovna komanda Wehrmachta zaključuje: {{izdvojeni citat|Srbija: Protiv neprijateljskih raštrkanih grupa koje su prodrle prema istoku i na mnogim mestima prešle Ibar upućeni su delovi četničke grupe »Vajel« iz prostora Brus u pravcu planine Kopaonik. Operacija »Keraus« je završena.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=266&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289519.] <br /> ({{jez-njem|"3.) SERBIEN: GEGEN DIE AN MEHREREN STELLEN UEBER IBAR NACH O VORGEDRUNGENE FDL. SPLITTERGRUPPE TLE. CETNIKGRUPPE WEYEL AUS RAUM BRUS RICHTUNG KOPAONIK– GEBIRGE IM VORGEHEN. <br /> ”KEHRAUS” BEENDET.}})</ref>}} Komanda Jugoistoka obavještava 11. avgusta 1944. da se Rasinsko-toplička grupa korpusa JVuO, pod komandom potpukovnika Dragutina Keserovića, i formalno stavila pod komandu njemačkog Wehrmachta tokom [[Topličko-jablanička operacija 1944|Topličko-jablaničke operacije]]: {{izdvojeni citat|Situacija kod Borbene grupe Diesener mirna. Četnička grupa Keserovića se dobrovoljno stavila pod komandu Borbene grupe Diesener. Obnovljen napad na neprijateljske snage južno od Lebana uslijediće 13. VIII.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=288&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289541: Dnevni izvještaj komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 10. augusta 1944 (11. august 1944.).] <br /> ({{jez-njem|"C ) LAGE BEI KGR. DIESENER RUHIG. <br /> CETNIK–GRUPPE KESEROVIC FREIW. UNTER BEFEHL KGR. DIESENER GETRETEN. <br /> ERNEUTER ANGRIFF GEGEN FD– KRAEFTE S LEBANE LAEUFT AM 13.8. AN."}})</ref>|Izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Vermahta za 10. avgust 1944. godine}} Neposredna četničko-nemačka operativna saradnja ponovila se i prilikom nemačkih operacija [[Operacija "Trumpf"|"Trumpf"]] i [[Operacija "Halali"|"Hallali"]] u jablaničko-topličkoj oblasti protiv [[21. srpska divizija NOVJ|21]]. [[22. srpska divizija NOVJ|22]]. [[24. srpska divizija NOVJ|24]]. i [[25. srpska divizija NOVJ|25]]. divizije NOVJ tokom jula i avgusta 1944. {{izdvojeni citat|Ministar [[Nojbaher]] konstatuje da je premijer [[Milan Nedić|Nedić]] — ukazujući na neudovoljene zahteve za oružjem ponovno izrazio nameru da demisionira — verno služio nemačkim interesima. Slično je i s Mihailovićem, koji se do danas trudio da ne zauzme neprijateljsko držanje prema okupatoru. To isto Važi i za ostale vodeće Srbe, koji su se, pod parolom »Dajte nam oružje — onda pripadamo Vama«, lojalno držali.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_231.htm Zabeleška obaveštajne grupe nemačkih komandi na Jugoistoku od 30. avgusta 1944. sa savetovanja u štabu komande Jugoistoka o aktuelnim pitanjima saradnje sa Dražom Mihailovićem i razvoju celokupne situacije na području Jugoistoka]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=980&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000974—000978.] <br /> ({{jez-njem|"Hierzu stellt Minister Neubacher fest, dass Ministerpräsident Nedic – der unter Hinweis auf die unerfüllten Waffenwünsche erneut Rücktrittsabsichten geäussert habe – in gutem Glauben zur deutschen Sache handelte. Ähnlich verhält es sich bei DM, der sich bis heute bemüht habe, keine feindselige Haltung dem Okkupator gegenüber einzunehmen. Das gleiche gilt für die anderen führenden Serben, die sich unter dem Motto: "Gebt uns Waffen – dann gehören wir zu Euch!" loyal verhalten hätten."}})</ref>|Nemački obaveštajni izveštaj od 30. avgusta 1944.}} Ove tri operacije (»Kehraus«, »Trumpf« i »Halali«) poznate su u jugoslovenskoj vojnoj istoriografiji pod objedinjenim nazivom '''Topličko-jablanička operacija'''. Cilj antipartizanske koalicije bio je sprječavanje prodora Operativne grupe divizija NOVJ preko masiva [[Kopaonik]]a i njenog spajanja sa partizanima u Toplici i Jablanici. Budući da njemački okupator na tlu Srbije nije raspolagao frontovskim, već policijskim i teritorijalnim trupama, najznačajniju ulogu okupator je namijenio četnicima generala Mihailovića (4. grupa jurišnih korpusa JVuO, Rasinsko-toplička grupa korpusa, Južnomoravska grupa korpusa). Major Erich Weyel je za vrijeme izvođenja operacije boravio u štabu potpukovnika Račića. U okviru operacije bilo je angažovano između 10.000 i 14.000 četnika.<ref>Gaj Trifković, ''The Key to the Balkans: The Batlle for Serbia 1944.'', str. 537.</ref> Ovo predstavlja najveći broj do tada angažovanih srbijanskih četnika u nekom vojnom poduhvatu.<ref name="yuhistorija.com"/> === Desant na Drvar (1944) === {{main|Desant na Drvar}} Za [[Desant na Drvar]] (operacija »Rösselsprung«), preduzet maja i juna 1944, komanda [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]] je angažirala oko 16.000 njemačkih vojnika i tri hiljade [[Momčilo Đujić|Đujićevih]] četnika.<ref name="Pop izdaje">[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.]</ref> Četnici su bili dragoceni kao nemački informatori, pa su upravo oni doneli Nemcima tačan podatak o lokaciji Titovog štaba: {{izdvojeni citat|Prema četničkim podacima, Tito se nalazi u drvarskoj pećini, prema drugim izvorima u Oštrelju sjeverno od Drvara.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=459&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000455.] <br /> ({{jez-njem|"IIc: Tito nach Cetnikmeldg. in Höhle Drvarska Pecina bei Drvar, nach anderer Meldg. in Ostrelj N Drvar."}})</ref>|Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog korpusa]] za 10. mart 1944.}} U izvještaju 2. oklopnoj armiji iz [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], poslatom 19. maja 1944. godine, navedeno je da će četničke jedinice biti u potpunosti podređene njemačkom Wehrmachtu u ovoj operaciji: {{izdvojeni citat|''Telegram K-di 2. okl. armije'' Tiče se: »Reselšprunga« [...] 7) Ojačani 105. SS-izv. bat. sa potčinjenim 369. izv. bat. napada X-dana, nastupajući od Livna duž Livanjskog polja preko Bosanskog Grahova na Drvar, sprečava neprijateljske proboje prema jugoistoku i razbija neprijateljski komandni aparat. U Bosanskom Grahovu naši četnici, u Drvaru naši padobranci.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_63.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. maja 1944. Komandi 2. oklopne armije o izvršenim pripremama i zadacima potčinjenih jedinica za operaciju »Reselšprung«]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=724&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frames no. 000715—000716.] <br /> ({{jez-njem|"Fernschreiben An PzAOK 2 <br /> Betr. Rösselsprung <br /> 7.) Verstärkte SS–AA 105 mit unterstellter AA 369 stösst am X–Tag antretend von Livno entlang Livanskopolje über Bosn.Grahovo auf Drvar vor, verhindet feindl. Ausbruch nach Südosten und zerschlägt feindl. Führungsapparat. In Bosn.Grahovo eigene Cetniks, in Drvar eigene Fallschirmjäger."}})</ref>}} Komanda Druge oklopne armije je uzvratila XV brdskom armijskom korpusu dopisom od 21. maja 1944. iz kojeg se zaključuje da se četnici nalaze pod komandom majora Ernsta Benescha iz divizije [[Brandenburger]], kao i da se za njih počeo koristiti službeni naziv »[[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|Hrvatska borbena zajednica]]«: {{izdvojeni citat|1) Crveni komandni centar u Drvaru (po svoj prilici Vrhovni štab Tito, u Drvaru, na staroj stočnoj pijaci, Američka vojna misija Trninić Breg, u Prnjavoru Engleska vojna misija, preostala Ruska misija neotkrivena). Treba računati sa mesnim obezbeđenjem, pre svega na visovima severoistočno, istočno i zapadno od Drvara, u datom slučaju i na protivvazdušnu odbranu. Dalji podaci o neprijatelju postepeno se saopštavaju komandantu 500. padobranskog lov. bat. od strane Ic K-de 2 okl. armije i majora Beneša. 2) Operacija »Reselšprung« treba da ukloni crveni komandni centar oko Drvara. Komandovanje »Reselšprung«: XV brd. AK, istaknuto komandno mesto Bihać. Za operaciju »Reselšprung« nastupaju X-dana (spuštanje padobranskog lov. bat.) na Drvar: [...] d) Ojačana Borbena grupa 1. puka »Brandenburg« (bez 1. bat.) sa potčinjenom Hrvat. borbenom zajednicom, od Knina na Bosansko Grahovo, odatle u više borbenih grupa protiv linije Prekaja (14 km ji. od Drvara) — Drvar. Zadatak: Doček bandi i štabova koji se povlače prema jugu. Grupe nose maskirno odelo. 3) 500. SS-padobranski lov. bat., komandant šturmbanfirer Ribka, sa potčinjenom SS-padob. nast[avnom] četom (očekuje se konačno odobrenje [[Heinrich Himmler|rajhsfirera SS]]), 40 ljudi odreda »Beneš« i 6 ljudi kontraobaveštajne službe spuštaju se X-dana, u trenutku što je moguće ranije, u crveni komandni centar Drvar i uklanjaju munjevitim napadom naročito Vrhovni štab Tito, kao i ostale crvene komandne štabove i savezničke, odnosno ruske vojne misije.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_66.htm Naređenje Komande 2. oklopne armije od 21. maja 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa za dejstva u operaciji »Reselšprung«]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=698&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frame no. 000690.] <br /> ({{jez-njem|"1.) Rotes Führungszentrum in DRVAR (voraussichtlich Hauptstab TITO DRVAR am alten Viehmarkt, amerik.Mil.Missionen TRNIC BREG, in PRNJAVOR engl.Mil.Mission, Verbleib russ.Mission nicht geklärt). Mit örtlichen Sicherungen, vor allem auch auf den Höhen NO, O und W DRVAR, gegebenenfalls auch mit Flak, ist zu rechnen. Weitere Feindfeststellungen werden an Kdr. Fallschirmjäg.Btl.500 durch Pz.AOK.2 I c und Major BENESCH laufend übermittelt. <br /> 2.) Das rote Führungszentrum um DRVAR soll durch das Unternehmen "RÖSSELSPRUNG" ausgeschaltet werden. <br /> Führung "RÖSSELSPRUNG": XV.Geb.AK., vorgeschobener Gefechtsstand BIHAC. <br /> Zu "RÖSSELSPRUNG" treten am x–Tag (Absprungtag des Fallschirmjäg–Btl.) auf DRVAR an: <br /> d) Kampfgruppe verst. 1.Rgt.Brandenburg (ohne I.Btl.) mit unterstellten kroat. Kampfgemeinschaften von KNIN auf BOS.GRAHOVO, von dort in mehreren Kampfgruppen gegen Linie PREKAJA (14 SO DRVAR) – DRVAR. Auftrag: Auffangen von nach Süd ausweichenden Banden und Stäben. Gruppe trägt Tarnbekleidung. <br /> 3.) SS–Fallschirmjäg.Btl.500, Führer Sturmbannführer RYBKA mit unterstellter SS–Fallsch.Ausb.Komp. (endgültige Genehmigung Reichsführer SS steht noch aus), 40 Mann Abt. BENESCH und 6 Mann Abwehr landet am X–Tag zum frühest möglichen Zeitpunkt in roten Führungszentrum DRVAR und schaltet in blitzatrigem Zugriff insbesondere den Hauptstab TITO sowie weitere rote Führungsstäbe und allierte bzw. russ.Mil.Missionen aus."}})</ref>}} U izvještaju poslatom 12. juna 1944, oficiri 1. puka »Brandenburg« kritički su se osvrnuli na doprinos u borbi četničkih jedinicâ (i ovdje nazvanih »Hrvatska borbena zajednica« — ''Kroatische Kampfgemeinschaft (KKG'')) tokom operacije »Rösselsprung«. I pored toga, njemački oficiri, što je čest običaj tokom okupacije Jugoslavije, ističu vrijednost davanja pravovremenih i kvalitetnih informacija od strane pripadnika JVuO: {{izdvojeni citat|10.) Saradnja sa jedinicama K.K.G. neprestano nailazi na poteškoće usljed nedisciplinovanosti njihovog ljudstva, haotične unutrašnje političke situacije i problema sa snabdijevanjem hranom i — prije svega — municijom. Njihova velika brojnost nema nikakvog značaja prilikom ozbiljnih borbenih dejstava. Jedina korist koju je puk imao od prisustva ovih jedinicâ ogledala se u tome što je bio stalno obavještavan o kretanju neprijatelja i njegovoj približnoj jačini, čime mu je bilo omogućeno da pojača vlastite mjere sigurnosti. Stoga se prilikom planiranja ofanzivnih dejstava [puk] mora isključivo osloniti na sopstvene borbene snage.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=739&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frame no. 000731.] <br /> ({{jez-njem|"10.) Die Zusammenarbeit mit den K.K.G. stösst immer wieder auf Schwierigkeiten auf Grund der Undiszipliniertheit ihrer Angehörigen, Verwirrung der innerpolitischen Verhältnisse und in Fragen der Versorgung mit Verpflegung und vor allem mit Munition. Die hohe Zahl ihrer Kopfstärke hat keinerlei Bedeutung bei ernsthaften Kampfhandlungen. Den einzigen Nutzen, den das Regiment durch die Anwesenheit dieser Verbände hatte, bestand darin, daß das Regiment laufend über den Stand der Feindbewegungen und die ungefähre Stärke des Gegners orientiert war und die eigenen Sicherungen damit verdichten konnte. Beim Ansatz eigener Angriffs–Unternehmen darf deshalb nur mit eigener Gefechtsstärke gerechnet werden."}})</ref>}} Nemci su nakon operacije ocenili da četnici izviđačke zadatke izvršavaju besprijekorno, vođstvo im je dobro, ljudstvo naviklo na fizičke napore. Nemci zaključuju da su im četnici "neophodni su pri osiguranju komunikacija, posebno zbog pomanjkanja vlastitih trupa".<ref>NAW, T-314, Roll 566, 000048-9: Izvještaj obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa o rezultatima formiranja „Hrvatskih borbenih grupa“ (30. juni 1944).</ref> === Mihailovićeva ponuda Nemcima (1944) === {{Poseban članak|Ponuda Draže Mihailovića Adolfu Hitleru}} [[Datoteka:First Vrede sa četnicima.jpg|thumb|Nemački kapetan von Wrede i četnički komandanti kapetan [[Nikola Kalabić]], major [[Dragoslav Račić]] i kapetan [[Neško Nedić]], nakon potpisanog sporazuma o zajedničkoj borbi protiv partizana, u Topoli 11. avgusta 1944. (''nemački izvor'')<ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_536.jpg Wredeova zabeleška str.1]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_537.jpg Wredeova zabeleška str.2]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_538.jpg Wredeova zabeleška str.3]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_539.jpg Wredeova zabeleška str.4]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>]] Tokom jula i avgusta [[1944]]. intenzivirani su kontakti između predstavnika nemačke komande Jugoistoka [[Herman Nojbaher|Nojbahera]], predsednika vlade [[Milan Nedić|Nedića]] i predstavnika Mihailovića.<ref>[http://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B8%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%83_%D1%81_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_14.7.1944. Nemački izveštaj o razgovoru s četnicima od 14.7.1944]</ref> Njemačka strana je nakon sastanka između predstavnika Obavještajnog odjeljenja komandanta Jugoistoka i trojice visokih oficira JVuO, Mihailovićevih izaslanika ([[Dragoslav Račić]], [[Neško Nedić]] i [[Nikola Kalabić]]), održanom u Topoli 11. avgusta 1944, na osnovu ponude JVuO zaključila da se „političko zauzimanje stava Draže Mihailovića i njegovog pokreta potpuno izmenilo. Oni su spremni da u potpunosti sa nama sarađuju“. Mihailovićevi izaslanici su stavili do znanja da je za JVuO najvažnije objedinjavanje domaćih antikomunističkih snaga, opšta mobilizacija i „stvaranje jedne srpske nacionalne armije za uništenje komunizma u Srbiji“. Pošto je za ostvarenje tog cilja bila neophodna njemačka dozvola i naoružanje, JVuO je bila spremna da se obaveže na lojalnost i vjernost okupatoru.<ref name="yuhistorija.com"/> Rittmeister Fürst von Wrede citira riječi četničkih oficira sa sastanka: {{izdvojeni citat|»Srbi, koje vi niste poznavali, ipak se bore za vas. Mi se obavezujemo našom časnom oficirskom rečju da ćemo biti verni. Pokret Draže Mihailovića je spreman da dâ sve garancije koje Nemci budu zahtevali. '''Naše smrtno neprijateljstvo protiv komunizma je najbolja garancija naše vernosti'''. Nas ne interesuje budućnost, svejedno kako će se rat završiti, mi smo odlučili, ako tako mora biti, da viteški propadamo.«<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_227.htm Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 11. avgusta 1944. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića o uslovima za sastanak Draže Mihailovića sa Nojbaherom]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000502.] <br /> ({{jez-njem|"Die Serben, die Ihr nicht bekannt habt, aber kämpfen für Euch. Wir verpflichten uns mit unserem Offz.Ehrenwort, dass wir treu sein werden. Die DM—Bewegung ist bereit, sämtliche von den Deutschen verlangten Garantien zu geben. Unser Todfeindschaft gegen den Kommunismus ist die beste Garantie für unsere Treue. Die Zukunft interessiert uns nicht, gleichgültig wie der Krieg ausgehen mag, wir sind entschlossen, wenn es sein muss, ritterlich zugrunde zu gehen."}})</ref>}} Rittmeister Fürst Wrede je sumirao predloge predstavnika Draže Mihailovića na sledeći način: {{izdvojeni citat| 1. DM želi da razgovara sa opunomoćenikom [[Hitler|firera]] za jugoistočni prostor. 2. On teži okupljanju svih nacionalnih srpskih snaga. 3. Mobilizacija i naoružavanje svih za oružje sposobnih Srba za borbu protiv komunizma. Naoružavanje i vođstvo pod nemačkim Vermahtom. 4. DM moli da sam ostane u ilegali. 5. Pripadnici DM—pokreta ne treba da budu u nemačkim uniformama. 6) Mesto sastanka ne treba ni u kom slučaju da bude Beograd ili neki veći grad.<ref name="B0_11 1944">[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_11.8.1944. Nemački zapisnik sa pregovora sa četnicima 11.8.1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000502—000503.] <br /> ({{jez-njem|"1.) DM wünscht mit dem Bevollm. des Führers für den Südostraum zu sprechen. <br /> 2.) Er fordert Zusammenschluss aller nat. serb. Kräfte. <br /> 3.) Mobilisierung und Bewaffnung aller waffenfähigen nat. Serben zum Kampf gegen den Kommunismus. Ausrüstung und Führung durch die deutsche Wehrmacht. <br /> 4.) DM bittet selbst illegal bleiben zu können <br /> 5.) Die Angeh. der DM–Bewegung sollen nicht in dt. Uniform gekleidet werden. <br /> 6.) Ort der Zusammenkunft soll keinesfalls Belgrad oder eine grössere Stadt sein."}})</ref>}} O saradnji sa četnicima Draže Mihailovića u jednoj se njemačkoj preporuci s početka avgusta 1944. navodi: {{izdvojeni citat| ''Saradnja sa četničkim bandama'' Komandantu Jugoistoka upućen je dopis Ob. od./oficir Abvera str. pov. br. 6161/44, u vidu naređenja, o isporuci oružja i municije četničkim bandama i o saradnji između nemačkih operativnih jedinica i pojedinih lojalnih četničkih bandi u cilju zajedničke borbe protiv komunističkog neprijatelja. Postavljanjem oficira za vezu u četničkim bandama treba njihovo držanje stalno nadzirati.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1035&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000893.] ({{jez-njem|"Zusammenarbeit mit Cetnik—Banden. An den Mil.Befh. Südost ergeht mit Ic/AO Nr. 6161/44 g. Kdos. v. 2.8.44 ein Befehlschreiben über die Belieferung der Cetnikbanden mit Waffen und Munition und über die Zusammenarbeit zwischen deutschen Verbänden und einzelnen lojal erscheinen den Cetnik—Banden für Zwecke des gemeinsamen Kampfes gegen den kommunistischen Feind. Durch Abstellung von Verbindungsoffzen.zu den Cetnik—Banden ist deren Verhalten laufend zu überwachen."}})</ref>}} U večernjem izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 16. avgusta 1944, prenosi se vijest da je general Draža Mihailović, u koordinaciji sa predsjednikom srpske vlade generalom Milanom Nedićem, pred okupacione vlasti iznio ponudu o »potpunom potčinjavanju četničkih jedinica«: {{izdvojeni citat| Srbija: Sporazumno sa Nedićem, Draža Mihailović je ponudio nemačkom komandovanju potpuno potčinjavanje četničkih jedinica. Pored postojanja problema davanja talaca, unutrašnjih srpskih suprotnosti i ponude za lični dogovor Draže Mihailovića sa specijalnim opunomoćenikom Ministarstva inostranih poslova, sada postoji samo zahtev za oružje za zajedničku borbu. Srpska vlada je jednovremeno zamolila prijem kod komandanta Jugoistoka i verovatno će tom prilikom biti iznesena i namera o njenoj ostavci.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1090&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000948.] <br /> ({{jez-njem|"In Übereinstimmung mit Nedic hat DM dtsch. Führung volle Unterstellung der Cetnik Verbände angeboten. Bei Geiselgestellung, Einstellung alle Innerserbischen Gegensätze und Angebot persönlicher Aussprache DM mit Sonderbevollm.Ausw.Amtes liegt allein Waffenforderung für den gemeinsamen Kampf vor. Serbische Regierung hat zugleich um Empfang bei Mil.Befh. Südost ersucht und wird dabei voraussichtl. Rücktrittsabsicht vortragen."}})</ref>}} Povodom Mihailovićevog predloga, 17. i 18. avgusta je održan sastanak na najvišem nivou u nemačkoj komandi Jugoistoka. Tu su još jednom sumirani Dražini predlozi: {{izdvojeni citat| a) Bezuslovno obećanje, da nijedan nemački vojnik neće biti napadnut od četnika. Davanje talaca. b) Zajednička borba isključivo protiv komunista u cilju uspostavljanja mira i reda. Nemci i četnici ne moraju biti neprijatelji. c) Neprijatelj br. 1 su komunisti i svi oni koji ih podržavaju ili ne sadejstvuju u borbi protiv komunista. d) Draža Mihajlović moli da ga se privuče organizovanju Srpskog dobrovoljačkog korpusa i organizovanju Dobrovoljačkog korpusa. e) Bilo kakva veza s partizanima je nemoguća. f) Draža Mihailović moli da se stvori prijateljskije raspoloženje, da bi se oslobodilo četnike, koji su uhapšeni u Srbiji, bez posredovanja četnika. g) U slučaju invazije nema borbe protiv Nemaca. Borba protiv komunista će se produžiti. Četnici hoće da spreče vezu partizana s invazionim trupama. h) Draža Mihajlović nema veze s Englezima. On i ne želi više da je ima, odgovarajući engleskom držanju prema srpskom narodu.<ref name="ReferenceB">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVICA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=581&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000576—000577.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Das Verhandlungsangebot des DM sieht folgende wesentlichen Punkte vor: <br /> a) Unbedingtes Versprechen, kein deutscher Soldat werde von Cetniken überfällen. Geiselgestellung. <br /> b) Gemeinsamer Kampf ausschliesslich gegen Kommunisten zur Herstellung von Ruhe und Ordnung. Deutsche und Cetniken brauchen nicht Feinde zu sein. <br /> c) Feind Nr. 1 sind Kommunisten und alle, die sie unterstützen oder im Kampfe gegen Kommunisten nicht mitwirken. <br /> d) DM bittet, ihn zu Ausbau des SFK und Aufbau Freikorps heranzuziehen. <br /> e) Irgendeine Verbindung mit Partisanen ist unmöglich. <br /> f) DM bittet zur Hebung freundschaftlicher Stimmung um Freilassung der in Serbien verhafteten Cetniken ohne Vermittlung der Cetniken. <br /> g) Im Invasionsfall kein Kampf gegen Deutsche. Kampf gegen Kommunisten wird weitergeführt. Verbindung der Partisanen zu Invasionstruppen wollen Cetniken verhindern. <br /> h) DM ohne Verbindung zu Engländern. Er will auch keine mehr haben, entsprechend engl. Verhalten gegen serb. Volk."}})</ref>}} Jedan iskaz<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=585&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000580.] ({{jez-njem|"Durchführung der Zusammenarbeit mit dem Cetnik–Banden, Ausbildung und Führung im Kampf wird den in erster Linie hierfür zuständigen Sicherheitsdienst und SD übertragen. Dieser ist allein für die politische Kampfführung vorgesehen, hat die engsten Verbindungen zu den Cetniks und führt in einem Raume, der als eine Art Heeresgebiet Domäne des Sicherheitsdienstes und des SD ist."}})</ref> sa ovog sastanka ubjedljivo svjedoči o uspostavljenim tijesnim vezama između [[Sicherheitsdienst|njemačkih obavještajnih struktura]] i četničke Vrhovne komande: {{izdvojeni citat|Sprovođenje sadejstva s četničkim bandama, obuka i komandovanje u borbi biće preneti Službi obezbeđenja i SD koji su u prvom redu nadležni za ovo. Ta je služba isključivo predviđena za političko vođenje rata, '''ima najuže veze s četnicima''' i komanduje na jednom određenom području, koje je, kao neka vrsta vojnog područja, domen Službe obezbeđenja i SD.<ref name="ReferenceB">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVICA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ]</ref>|Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 18. avgusta 1944. povodom ponude Draže Mihailovića za saradnju u borbi protiv NOVJ}} U izvještaju poslatom 20. avgusta 1944. godine iz Operativnog odjeljenja [[Beograd]] [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], navodi se da je za prijem kod vođe [[Treći Reich|Reich]]a [[Adolf Hitler|Adolfa Hitlera]] pripremljen zajednički referat feldmaršala [[Maximilian von Weichs|Maximiliana von Weichsa]], komandanta Jugoistoka i specijalnog opunomoćenika Ministarstva inostranih poslova na Jugoistoku [[Hermann Neubacher|Hermanna Neubachera]], na temu ''saradnje sa Dražom Mihailovićem i buduće politike u Srbiji'', kao i da je sa ovim upoznat feldmaršal [[Wilhelm Keitel]].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1114&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frames no. 000971—000972.]</ref> Tog je dana sačinjena i službena bilješka u kojoj je sadržan sljedeći prijedlog: {{izdvojeni citat|Po predmetu ponude Nedić — Draža Mihailović, ministar Nojbaher predlaže da se organizacija četničkih jedinica prenese u nadležnost Višeg SS i policijskog vođe u Srbiji. Načelnik štaba komandanta Jugoistoka se saglasio s ovim predlogom.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1114&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000972.] <br /> ({{jez-njem|"In der Angelegenheit Angebot Nedic – DM schlagt Minister Neubacher vor, die Organisation der Cetnik–Verbände dem Höh.SS–Pol.Führer in Serbien zu übertragen. Chef des Gen.Stabes–O.B.Südost ist mit diesem Vorschlag einverstanden."}})</ref>}} Sâm Neubacher je 20. avgusta uputio opširan izvještaj ministru vanjskih poslova Velikonjemačkog Reicha [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]], u kojem je urgirao za prihvatanje ponude Nedić—Mihailović, navodeći da je Nedić garantirao da će se „pokret DM uzdržati od svake neprijateljske radnje protiv Nemaca i da ni u slučaju povlačenja Nemaca iz Srbije neće na Nemce biti ispaljen nijedan metak“. O odnosu Mihailovića i JVuO prema okupatoru od trenutka kada ga je Hitler imenovao ''Specijalnim izaslanikom Ministarstva vanjskih djela za Jugoistok'', Hermann Neubacher piše: {{izdvojeni citat|U pogledu Draže Mihailovića, upućujem na svoje mnogobrojne ranije telegrame. Svoje dosledno antikomunističko držanje dokazao je nedvosmisleno, uprkos najvećem pritisku od strane Engleza, odrekavši se njihove pomoći u naoružanju dok su Englezi istovremeno, preteći naoružavali Tita. Iskustva poslednjih 12 meseci u pogledu njegovog držanja prema nemačkim oružanim snagama, dosadašnje zajedničke borbe na antikomunističkom frontu i dosadašnja ozbiljna ugroženost srpske nacije, koju on priznaje u punom opsegu, smatram dovoljnim osnovom za to da će D. M. održati reč koju nam je dao ako u ovom odlučujućem trenutku budemo pružili preko Nedića odlučujuću pomoć. Spreman sam, posle jednog ličnog razgovora sa D. M., da preuzmem odgovornost za to da nas taj čovek neće napasti s leđa i da će on sam učiniti bezopasnim one elemente svoga pokreta koji su nepouzdani u pogledu nas.<ref>AVII, Mikroteka, NAV, N—T—312, rol. 780, f. 371746.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]</ref>}} Nakon [[Sporazum Nedića i Mihailovića 1944.|sastanka Draže Mihailovića i Milana Nedića]], ugovorenog 13. avgusta 1944. između majora [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]] i [[Dragomir Jovanović|Dragog Jovanovića]] i održanog iste večeri u selu [[Ražani]] kod [[Kosjerić]]a,<ref>Радосав Р. Туцовић, Полицијски репресивни апарат нацистичке Немачке и његови домаћи инструменти: Анализа делатности Драгомира Јовановића и Аугуста Мајснера у окупираној Србији (1941–1944). Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, 2021, стр. 291—292.</ref> stvoreni su uslovi da se sve srpske nacionalističke oružane formacije ''de facto'' stave pod zajedničku komandu. Najviše vojne instance u [[Berlin]]u obavještavaju 25. avgusta 1944. Ministarstvo vanjskih poslova Trećeg Reicha da njihov specijalni izaslanik Neubacher u ujedinjenju „najboljih nacionalnih snaga Jugoistoka“ vidi posljednju šansu da se „nacionalno srpstvo u srcu Balkana suprotstavi boljševicima“, tj. partizanima: {{izdvojeni citat|Srpske nacionalne jedinice su pod Nedićevom komandom, koga priznaje pokret Draže Mihajlovića, spremne za odlučnu borbu protiv komunizma. [...] d) Specijalni opunomoćenik sa punom odgovornošću veruje u Nedićevu lojalnost i u toj prilici vidi poslednju mogućnost da se nacionalno srpstvo suprotstavi boljševicima, e) Davanje odlučujuće pomoći Nediću, specijalni opunomoćenik je uslovio time da se posle ličnog dogovora sa D. Mihajlovićem preuzme odgovornost da ovaj neće udariti Nemcima u leđa. f) Na osnovu Firerovog naređenja od 29. 10. 43. o potrebi borbenog jedinstva protiv komunizma na Jugoistoku, specijalni opunomoćenik zamolio je opštu punomoć za političku mobilizaciju nacionalnog srpstva i istovremeno zatražio od vojnog rukovodstva da se bezodložno da pomoć u naoružanju. [...] Specijalni opunomoćenik zaključuje na osnovu informacije sa grčkog, albanskog i srpskog prostora da je moguća preorijentacija engleske partizanske politike... Zbog toga bi mogao pokret Draže Mihajlovića, koji se danas nudi Nemcima, ponovo da se orijentiše na Engleze. Ovo zahteva vezivanje Draže Mihajlovića i najboljih nacionalnih snaga Jugoistoka na Nemačku, pre no što se Engleska na tom prostoru suprostavi sovjetskom napredovanju sredstvima građanskog rata. Ovo vezivanje je u ovom trenutku najveće izloženosti ovih snaga moguće pa izgleda da je opravdano preuzeti i rizik koji iz toga proizilazi.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_230.htm Obaveštenje generalštaba Vrhovne komande Vermahta od 25. avgusta 1944. ministarstvu inostranih poslova o razgovorima Milana Nedića sa komandantom Jugoistoka o saradnji Draže Mihailovića sa Nemcima u borbi protiv NOVJ]</ref>}} Specijalni nemački izaslanik Hermann Neubacher je ocenio da obećanja Draže Mihajlovića u pogledu lojalnog držanja treba uzeti ozbiljno, pošto je dokazao on "da je toliki antikomunista, da je '''usprkos engleskim ponudama dao prednost prosjačenju kod okupatora''' pred slogom s crvenom stranom".<ref name="ReferenceB"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=575&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000570.] <br /> ({{jez-njem|"D.M. habe zweifellos bewiesen, dass er <br /> 1. Burgfrieden mit Besatzungsmacht halten will und <br /> 2. So sehr Antikommunist ist, dass er trotz Angeboten von englischer Seite einen Bettelgang beim Okkupator der Einigung mit der roten Seite vorgezegen hat. <br /> Zusicherungen D.M.'s auf loyale Einstellung sind ernst zu nehmen, da D.M. in antikommunistischer Frage stets konsequente Haltung eingenommen hat."}})</ref> Ovi pregovori završili su formulisanjem inicijative za formiranje srpske armije od 50.000 ljudi za borbu protiv komunizma kojom bi rukovodio [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]], a koju bi opremila nacistička Nemačka. Pored toga, Hitleru su specijalni izaslanik Neubacher i feldmaršal von Weichs prezentirali situaciju u Srbiji: „Četnici su u Srbiji od marta do avgusta 1944. izgubili u borbama sa komunistima oko 5.000 boraca, a prema nemačkoj okupacionoj sili u poslednje vreme nisu više neprijateljski raspoloženi. Oko 10.000 četnika bore se zajedno sa nemačkim trupama u južnoj Srbiji i to pod komandom nemačkog majora Vajela“.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref> Uz naglasak da će dato oružje „jednom kasnijom prilikom biti upravljeno protiv Nemaca“, vođa [[Treći Reich|Velikonjemačkog Reicha]] je odbacio ovu inicijativu, formulisavši konačnu svoju odluku na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Zaključujući, Führer je ustanovio, da on a) nema ništa protiv “malih taktičkih manevara“ s pokretom DM, b) da zatraženo formiranje armije, koja bi bila jačine 50.000 ljudi, nikako ne bi moglo doći u obzir.<ref name="znaci.org">[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm Službena beleška sa referisanja Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22.8.1944]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=814&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000811.] <br /> ({{jez-njem|"Abschliessend, stellte der Führer fest, daß er <br /> a) gegen "kleine taktische Manöver" mit der DM–Bewegung keine Bedenke habe, <br /> b) daß die Aufstellung der gefordeten 50 000 Mann starken Armee auf keinen Fall in Frage kommen könne."}})</ref>|Službena beleška sa referisanja komandanta Jugoistoka Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22. avgusta 1944. godine}} Ipak, u skladu sa idejom o formiranju srpskog korpusa pod komandom [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]] koji bi se borio na strani Nemaca, [[6. septembra]] [[1944]]. [[Srpska državna straža]] i [[Srpska granična straža]] (ukupno oko 13.000 ljudi) stavljene su pod komandu Mihailovićevog komandanta Srbije generala [[Miroslav Trifunović|Trifunovića]]. Potom su jedinice [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]] i [[Srpska granična straža|Srpske granične straže]] 6. oktobra [[1944]]. sabrane su u Jagodini gde je od njih formiran [[Srpski udarni korpus]] sa tri divizije, koji je brojao oko 6.800 ljudi. Komanda Srpske straže i Granične straže predana je naredbom generala Felbera generalu [[Miodrag Damjanović|Miodragu Damjanoviću]], šefu Nedićevog kabineta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=875&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000871.] <br /> ({{jez-njem|"An den Präsidenten den serbischen Ministerrates Herrn Generaloberst Nedić. Herr Ministerpräsident! <br /> Ich bin damit einverstanden, dass der Generalmajor Damjanović mit der Führung der serbischen bewaffneten Verbände mit Ausnahme des SFK betraut wird. Dieses Korps muss meiner Auffassung noch in den bewährten Händen des General Mušićki [sic] bleiben. Mit dem Ausdruck meiner vorzüglichen Hochachtung."}})</ref> Damjanović je bio i glavni Mihailovićev pouzdanik u Nedićevoj upravi, te su se on i komandanti Straže odmah stavili pod Mihailovićevu komandu. Ove jedinice, preimenovane u Srpski udarni korpus Jugoslovenske vojske u otadžbini, pridružile su se tako drugim četnicima u povlačenju prema Sandžaku. Njihovo je savezništvo ipak bilo nesigurno i ubrzo će se raspasti.<ref>[https://znaci.org/00001/40_74.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNICI SE POVLAČE IZ SRBIJE]</ref> === Bitka za Srbiju (1944) === {{Poseban članak|Bitka za Srbiju 1944.}} [[Datoteka:Četnici i Nemci u Srbiji 1944.jpg|minijatura|Grupa nemačkih vojnika i četnika Draže Mihailovića u vreme proboja u Srbiju 2. proleterske i 5. krajiške divizije NOVJ.]] U povjerljivom izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 26. avgusta 1944. godine, analizirano je stanje na [[Balkansko poluostrvo|Balkanu]] nakon objave rata Trećem Reichu od strane [[Bugarska|Bugarske]] te proglašenja neutralnosti [[Rumunija|Rumunjske]] (i jedna i druga su do tada bile potpisnicama [[Trojni pakt|Trojnog pakta]]), neposredno po ulasku jedinica [[Crvena armija|Crvene armije]] na teritorij dvije države. Oficiri Wehrmachta anticipiraju držanje četnika Draže Mihailovića u novonastaloj, kompliciranoj situaciji: {{izdvojeni citat|Ustanički pokreti na području Balkana – izuzev pokreta Draže Mihailovića – dobit će pojačan zamah, tako da ubrzo treba očekivati prekid svih vlastitih veza s cijelim južnim Balkanom. '''Pokret Draže Mihailovića predstavlja jedinu antiboljševičku organizaciju koja, uz odgovarajuću potporu, može biti dugoročno korisna našim interesima u borbi protiv boljševizma'''.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=874&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000870—000871.] ({{jez-njem|"Darüber hinaus werden die Aufstandsbewegungen im Balkan–Raum – abgesehen von der DM–Bewegung – verstärkten Auftrieb erhalten, so dass in Kürze mit einer Unterbrechung sämtlicher eigenen Verbindungen nach gesamtem Süd–Balkan gerechnet werden muss. Die DM–Bewegung stellt bei entsprechender Unterstüzung die einzige antibolschewistische Organisation dar, die im Kampf gegen den Bolschewismus auf längere Sicht unseren Interessen nutzbar gemacht werden kann."}})</ref>}} [[Bitka za Srbiju 1944.]] je bila zajednički saveznički poduhvat sa ciljem ovladavanja središnjim komunikacijskim prostorom nemačkih snaga na Balkanu. Dejstva na tlu izvršavala je [[NOVJ]], a [[Saveznici]] su obezbeđivali borbeno sadejstvo, snabdevanje i pomoć iz vazduha. Četnici su se u ovim borbama našli direktno na strani [[Wehrmacht]]a. U to vreme, Saveznici su već promenili odnos prema [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevim]] snagama, a njihov prioritet u Jugoslaviji postalo je jačanje snaga [[NOVJ]] u Srbiji.<ref>{{Cite web |title=Ficroj Meklejn: RAT NA BALKANU, glava 11 - NOVI DOGOVOR |url=http://www.znaci.org/00001/1_11.htm |access-date=2023-08-14 |archive-date=2023-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230902100016/https://www.znaci.org/00001/1_11.htm }}</ref> Vrhovni štab NOVJ nameravao je da partizanske snage u Srbiji pomogne prodorom jačih snaga iz [[Bosna|Bosne]] i [[Crna Gora|Crne Gore]]. Nemačka komanda, kao i Mihailović, bili su rešeni da to spreče. Ključnu fazu bitke za Srbiju predstavlja [[Durmitorska operacija|operacija »Rübezahl«]]. Njemačka Komanda Jugoistoka prikupila je za ovu operaciju sljedeće raspoložive snage: {{izdvojeni citat|''Predmet'': Planiranje »Ribecal«,  1.) Snage koje učestvuju: a) Južna grupa: glavni deo 1. brd. div., albanska milicija i delovi SS-divizije »Skenderbeg«, b) Bor[bena] grupa »Jugozapad«: 2 ojačana bataljona 181. peš. divizije sa III/13. SS-puka, c) S[evero] z[apadna] grupa: 2. puk Brandenburg (bez 1 bat.), 3/12. tenk. bat. z. b. V., CDK i četnici (Drinski korpus), d) S[everna] grupa: 14. SS-puk (bez III), e) I[stočna] grupa: Viša k-da III/363. puka, 696. bat. feldžandarmerije, delovi 297. izv. bat., 2/201. brig. jur. topova, f) Grupa »Krempler«, g) Padobranski lov. bat. »Brandenburg«<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=491&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000486.] <br /> ({{jez-njem|"Betr.: Plannung "Rübezahl". <br /> 1.) Beteiligte Kräfte: <br /> a) Südgruppe: Masse 1. Geb. Div., alban. Milizen und Tle. SS–Div. Skanderbeg. <br /> b) Kgr. Südwest: 2 verst. Btlne. 181 J.D. mit III./SS–13 <br /> c) NW–Gruppe: 2. Rgt. Brandenburg (o. 1 Btln.) 3./Pz. Abt. z.b.V. 12, MFK, und Cetniks (Drina–Korps). <br /> d) N–Gruppe: SS–Rgt. 14 (ohne III.). <br /> e) O–Gruppe: Höh. Kdo. mit III./363, Feld Gend.Abt. 696, Tle. A.A. 297, 2./Stu. Gesch.Brig 201. <br /> f) Gruppe Krempler. <br /> g) Fallschirm–Jg.Btl. Brandenburg."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_108.htm Izveštaj Komandanta Jugoistoka od 12. avgusta 1944. Vrhovnoj Komandi Vermahta o sastavu borbenih grupa i njihovim pravcima napada u operaciji »Ribecal«], Zbornik NOR-a, tom XII, knjiga 4, dokument br. 108.</ref>}} [[NOVJ]] je nastojala da koncentriše snage na levoj strani [[Lim (reka)|Lima]] za proboj u [[Srbija|Srbiju]]. Nemačka [[Komanda Jugoistoka (Nemačka)|Komanda Jugoistoka]] je rešila da brani [[Srbija|Srbiju]] aktivnim dejstvima - sprečavanjem pokreta jedinica [[NOVJ]] kroz [[Bosna|Bosnu]] prema zapadu, kao i nizom krupnih i ambicioznih operacija u [[Sandžak]]u i istočnoj [[Bosna|Bosni]] sračunatih na razbijanje koncentracija [[NOVJ]] i njihovo onesposobljavanje za ofanzivna dejstva. Snage [[JVuO]] sa velikim entuzijazmom učestvovale su u ovim operacijama, kao i u onim koje je organizovao nemački komandant [[Srbija|Srbije]] protiv lokalnih partizana i povremenih prodora. Vrhunac ovog sadejstva nastupio je u avgustu [[1944]],<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[Službena beleška oficira Abvera Komande Jugoistoka od 22. avgusta 1944. sa referisanja komandanta Jugoistoka Adolfu Hitleru, http://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230814062743/https://znaci.org/00001/4_12_4_112.htm |date=2023-08-14 }}] Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 112</ref> kada su se odvijala najintenzivnija i najmasovnija dejstva. U izvještaju Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. godine upućenom Vojnoupravnom komandantu Jugoistoka, konstatuje se ozbiljna političko-bezbjednosna kriza uzrokovana uspješnim partizanskim manevrom, tj. prodorom u Srbiju: {{izdvojeni citat|Započeo je očekivani veliki Titov napad na Srbiju. Dok su u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]], na [[Drina|Drini]], pripremljene jedinice bile tako desetkovane našim akcijama da mu tamo samo slabe snage stoje na raspolaganju, dotle je jačim delovima Titovih jedinica, koje su bile u centralnom delu [[Crna Gora|Crne Gore]], oko 3 divizije, pošlo za rukom da upadnu u [[Južna Srbija|južnu Srbiju]] i da pređu dolinu [[Ibar|Ibra]]. One sada u rejonu između Ibra i [[Južna Morava|Južne Morave]], po sjedinjavanju sa tamošnje 3 srpske crvene divizije, ugrožavaju obe glavne saobraćajne arterije prema jugu. Slobodu pokreta ovih, oko 10.000 ljudi jakih i dobro naoružanih, združenih jedinica uspeli smo, istina u teškim borbama i uz mnogo gubitaka, pomoću nemačkih, bugarskih i srpskih snaga (četnici i [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]]) da suzimo; ipak, one su preslabe da bi, s obzirom na otkazivanje bugarskih jedinica, izborile odlučujuće uspehe.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_109.htm Izveštaj Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. komandantu Jugoistoka o vojno-političkoj i privrednoj situaciji u Srbiji]</ref>}} Koliki su značaj najviši okupacioni dužnosnici u Jugoslaviji pridavali upotrebi četničkih jedinicâ u borbi protiv snaga NOVJ, može se zaključiti i na osnovu jedne naredbe od 26. avgusta 1944. godine, koju potpisuje feldmaršal [[Maximilian von Weichs]]: {{izdvojeni citat| ''Naređenje komandanta Jugoistoka'' Suštinski zadatak [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]] i Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od sada pa nadalje jeste dovesti i držati sve četničke jedinice u Srbiji i Crnoj Gori u borbenom dodiru s crvenim snagama, kako im ne bi bilo dopušteno preuzimanje vlastite inicijative, koja bi zbog cjelokupne situacije mogla biti uperena i protiv Njemačke. Odbijanje borbe protiv komunista mora se odmah prijaviti kao prijeteći simptom.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=13&rec=311&roll=191 NARA, T311, Roll 191, frame no. 000007.] <br /> ({{jez-njem|"Befehle OB.Südost <br /> Eine wesentl. Aufgabe Pz.AOk 2 und Mil.Befh.Südost ist ab sofort sämtl. in Serbien und Montenegro stehenden Cetnikverbände in Gefechtsberührung mit roten Kräften zu bringen und zu halten, um sie nicht zu einer eigenen Initiative die in Auswirkung der Gesamtlage auch gegen Deutschland gerichtet sein könnte gelangen zu lassen. Weigerung, dem Kampf gegen den Komm. aufzunehmen, ist als bedrohliches Symptom sofort zu melden."}})</ref>}} Uoči bitke sa partizanima, nemački Wehrmacht je snabdeo četnike svim raspoloživim zalihama italijanskog pešadijskog oružja i municije: {{izdvojeni citat|U nadovezi na dogovor od 15. 8. saopštava se, da se za izdavanje četničkim jedinicama mogu staviti na raspolaganje, u najboljem slučaju, sledeća oružja: 7.000 pušaka 6,5 mm (ital.) sa po 100 metaka, <br /> 50 teš. mitraljeza 8 mm (ital.) sa po 13.000 metaka, <br /> 42 laka bacača 4,5 mm (ital.) sa po 250 metaka. Upozorava se na to, da je time iscrpljena celokupna zaliha italijanske pešadijske municije u domenu Komandanta Jugoistoka i da se nove pošiljke mogu očekivati tek od oktobra 1944. godine i to u ograničenom obimu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=587&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000582.] <br /> ({{jez-njem|"Im Nachgang zur Besprechung vom 15.8. wird mitgeteilt, dass für Ausgabe an Cetnik–Einheiten äusserstenfalls folgende Waffen zur Verfügung gestellt werden können: <br /> 7 000 Gewehre 6,5 mm (i) mit je 100 Schuss, <br /> 50 s.M.G. 8 mm (i) mit je 13 000 Schuss, <br /> 42 le.Gr.W. 4,5 cm (i) mit je 250 Schuss. <br /> Es wird darauf aufmerksam gemacht, dass damit der gesamte Bestand an ital. Inf. Munition im Bereich O.B.Südost erschöpft ist und Neulieferung in beschränktem Maße erst ab Oktober 44 erwartet werden darf."}})</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/4_14_4_228.htm Obaveštenje operativnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 16. avgusta 1944. obaveštajnom odeljenju o odobrenim količinama oružja i municije četničkim jedinicama]</ref>|Obaveštenje komande Jugoistoka o odobravanju oružja i municije četnicima (16. avgust 1944.)}} U nacrtu jednog izvještaja, sastavljenog od strane oficirâ Armijske grupe »F« u ljeto 1944. godine, sumira se iskustvo njemačkih okupacionih organa sa Mihailovićevim četnicima u [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupiranoj Jugoslaviji]]: {{izdvojeni citat|Dosadašnje držanje D.M.-a ima sljedeće karakteristike: a) Aktivna borba protiv komunista u Srbiji, Crnoj Gori i Hrvatskoj, s tim što je ova borba zbog brojčane, a naročito materijalno-tehničke nadmoći komunista, uvijek rizična za snage D.M.-a, b) Neispunjavanje od Saveznika postavljenih specijalnih zadataka, c) Lokalna, ponekad vrlo aktivna saradnja sa njemačkim trupama, obavještajnim i ostalim okupacionim organima, d) Potpuna spremnost za izvršavanje taktičkih instrukcija izdatih od strane njemačkih oficira za vezu, e) Stalno ponavljanje zahtjeva za municijom i oružjem radi borbe protiv komunista, kao nagrada za dokazanu lojalnost.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=970&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000960.] <br /> ({{jez-njem|"Das bisherige Verhalten der DM–Bewegung ist gekennzeichnet: <br /> a) durch eine aktive Kampfführung gegen den kommunistischen Feind in Serbien, Kroatien und Montenegro, die bei zahlenmässiger und vor allem waffentechnischer Überlegenheit der kommunistischen Banden in jedem Falle mit einem besonderen Risiko für die DM–Kräfte verbunden ist, <br /> b) durch die Nichtausführung der von den Allierten generell und im Form von Spezialaufgaben gegebenen Sabotageaufträge, <br /> c) durch eine örtliche, z.Zt. sehr rege Zusammenarbeit der DM–Cetniks mit der deutschen Sicherungstruppe, den Abwehrorganen und den für Ausnutzung des Landes eingesetzten deutschen Dienststellen bezw. deren Organisationen, <br /> d) durch eine absolute Bereitwilligkeit, sich den taktischen Weisungen der deutschen Verbindungsoffiziere zu unterwerfen, <br /> e) durch die wiederholten Versuche, für bewiesene Loyalität Munition und Waffen zum Kampf gegen den kommunistischen Feind zu erhalten."}})</ref>}} Kada su partizani konačno uspeli da se probiju u Srbiju i krenu ka Beogradu, nastupila je panika u redovima okupatora i kvislinga/kolaboracionista: {{izdvojeni citat|Titovi partizani upali su u septembru 1944. u Srbiju i to na više mesta. Zapadni deo Srbije bio je potpuno nezaštićen. Tamo je bio stacioniran samo mali broj nemačkih policijskih jedinica, koje su, zajedno sa četnicima, tu i tamo još vodile borbe. Sa svih strana neprijatelj je krenuo ka Beogradu. U gradu je vladao mir. '''Mi smo sedeli u Beogradu ne na buretu baruta, nego smo se nalazili u njemu'''.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 164–165.</ref>|[[Hermann Neubacher]], “Sonderauftrag Südost”}} U izveštaju od 18. septembra 1944, komandant Jugoistoka feldmaršal Maximilian von Weichs jasno sagledava težinu situacije u kojoj su se našle okupacione snage u Srbiji usljed nezadržive partizanske ofanzive. Von Weichs smatra da se njemačkom vođstvu poput imperativa nameće nastavak saradnje sa Mihailovićevim četnicima: {{izdvojeni citat|Loša situacija u Srbiji: zbog pomanjkanja vlastitih snaga, napredovanje partizana se može još samo usporiti; politika upotrebe četnika pri tome je od nesmanjene važnosti, te će biti nastavljena svim sredstvima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=763&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000758.] <br /> ({{jez-njem|"Es kommt also darauf an, gegenüber den Banden in Serbien weiterhin mit unterlegenen Kräften eine Verzögerungstaktik zu betreiben in der Hoffnung, daß durch innerpolit. Gegensätze oder Versorgungsschwierigkeiten ihre Stoßkraft geschwächt wird. Ein Einspannen noch kampfbereiter Cetniks ist dabei von unverminderter Bedeutung u. wird mit allem Mitteln betrieben."}})</ref>|V. Weichs-ova ocjena situacije od 17.9.44 (18.9.44)}} Četnici su nudili okupatoru sadjejstvo u borbi protiv snaga NOVJ u zamjenu za municiju i naoružanje: {{izdvojeni citat|Više četničkih vođa s područja Beograda nudi se za borbu protiv komunista pri isporuci oružja i municije od strane Nijemaca.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=789&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000784.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: Kampfangebote mehrerer Cetnik–Führer Raum Belgrad gegen Kommunisten bei Waffen– und Munitionslieferung durch Deutsche."}})</ref>|Večernji izvještaj obavještajnog odjeljenja Armijske grupe »F« za 19. septembar 1944. godine}} Krajem septembra 1944, četnici učestvuju s njemačkim jedinicama u borbi protiv partizana u raznim dijelovima Srbije. Tako u zapadnoj Srbiji, [[4. grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]] pod komandom potpukovnika [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]] i trupe Wehrmachta pokušavaju spriječiti prodor snaga NOVJ: {{izdvojeni citat|Zapadna i centralna Srbija: [...] Dijelovi Borbene grupe fon Jungenfeld prebačeni u Šabac, odakle su 26. septembra, u sadejstvu sa četničkom formacijom Račića, vršili napad na [[12. vojvođanski korpus NOVJ|12. korpus NOVJ]] koji nadire s juga.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1027&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 001015.] <br /> ({{jez-njem|"West– und Mittel– Serbien: <br /> Tle. Kgr. v. Jungenfeld nach Sabac verlegt, von dort 26.9. im Zusammenwirken mit Cetnik–Verband Racic Angriff auf von Süd vordringendes XII. rotes Korps."}})</ref>|Tajni dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Wehrmachta od 25. septembra 1944. godine}} Ova elitna četnička formacija pomagala je okupatoru u zapadnoj Srbiji već početkom septembra te godine: {{izdvojeni citat|[[Požega (Srbija)|Požegu]] zauzele vlastite trupe u sadejstvu sa četnicima (Račića).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=247&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000246.] <br /> ({{jez-njem|"Pozega durch eigene Truppe in Zusammenwirken mit Cetniks (Racic) genommen."}})</ref>|Večernji izvještaj Obavještajnog odjeljenja Armijske grupe »F« za 6. septembar 1944. godine}} Pukovnik von Jungenfeld se nalazio na čelu 5. policijskog puka, sa štabom u [[Šabac|Šapcu]]. O saradnji visokih četničkih oficira sa Jungenfeldom, poput komandanta Kolubarskog korpusa JVuO kapetana Milorada Lapčevića, generala [[Svetomira Đukića]], komandanta Severnih pokrajina JVuO (tj. [[Vojvodina|Vojvodine]] i [[Slavonija|Slavonije]]) ili majora Ilije Orelja, u vezi sa planiranjem krupnije operacije protiv snagâ [[NOV i POJ]] u [[Srem]]u avgusta 1944. godine, general Dragoljub Mihailović je bio obaviješten od strane pukovnika Dragomira Radovanovića, delegata Vrhovne komande Jugoslovenske vojske u otadžbini za Vojvodinu: {{izdvojeni citat|Dobro je što je kapetan Lapčević postavljen za komandanta Sremske jurišne grupe, no on je svojim radom za poslednji mesec dana stalno radio sa nemačkim komandantom iz [[Šabac|Šapca]]. On — kapetan Lapčević je izvodio akciju u [[Kupinovo|Kupinskom]] kutu po zapovesti nemačkog komandanta iz Šabca, javno sa njim sedeo obilazio Kupinski kut naravno da su u ovom pogledu sudelovali đeneral Đukić i major Orelj. Major Orelj je potpuno zabrljao. Nezgodno je što se svuda prestavlja za Vašeg Delegata te u ime Vaše onako pijan naređuje i govori. Sve ovo vide ovi naši mladi komandanti koji vode ljude i koji treba da nose ceo teret borbe na svojim leđima. Oni nemogu da dozvole da im neko prebaci da su saradnici Nemaca. Kapetan Lapčević, đeneral Đukić i major Orelj mogli su i trebali da rade, ali samo tajno, a nikako javno svakog dana sedeti u kafani u s. [[Ušće (Obrenovac)|Ušće]] pored puta [[Obrenovac]]—Šabac, još đeneral Đukić sa đeneralskom kapom i t.d. Da umirim ove mlade ljude i da im objasnim da će se ovo zabraniti i da će se ako se šta radi, u buduće tajno raditi, trebalo je dosta vremena i muke.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_37.htm Izveštaj delegata Vrhovne komande za Vojvodinu od 22. avgusta 1944. Draži Mihailoviću o akcijama protiv NOV i POJ u Sremu i o saradnji sa nemačkim trupama]</ref>}} Iz Armijske grupe »F« javljeno je 13. septembra 1944. godine da Mihailovićevi četnici pomažu okupacionoj sili i prilikom defanzivnih akcijâ u zapadnoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Sjeverozapadna Srbija: Noćni napad crvenih bandi na [[Valjevo]] odbijen od strane četnika i vlastitih snaga.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=553&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000550.] <br /> ({{jez-njem|"NW–Serbien: <br /> Nachtangriff roter Banden auf Valjevo durch Cetniks und eig. Kräfte abgeschlagen."}})</ref>|Tajni dnevni izvještaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«) za 13. IX 1944.}} U [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]] četnici su asistirali okupatoru pri zaštiti objekata od strateškog značaja za ratnu privredu Trećeg Reicha, čime je Nijemcima znatno olakšavana eksploatacija rudnih bogatstava u zemlji: {{izdvojeni citat|Napad bandi na rudnik uglja [[Bogovina]] odbijen od strane DM–jedinicâ i mešovite borbene grupe (Landesschützen iz [[Bor]]a i delovi 1. policijskog dobrov. bataljona).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=403&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289656.] <br /> ({{jez-njem|"BANDENANGRIFF AUF KOHLENBERGWERK BOGOVINA DURCH DM–VERBAENDE UND GEMISCHTE KGR (LDS AUS BOR UND TLE. POL. FREIW.BTL. 1) ABGEWIESEN."}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«), 27. VIII 1944. godine}} Načelnik štaba Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO kapetan [[Neško Nedić]] je 13. septembra izdao naredbu kapetanu Vojislavu Markoviću da u najtješnjoj vezi sa njemačkim okupacionim snagama odbace [[1. proleterska divizija|Prvu proletersku diviziju]] prilikom napada na Valjevo: {{izdvojeni citat|Tvoj korpus za sada ostaje za akciju prema Valjevu — prema komunističkoj grupi dejstvuje u Kolubari. Pošto ovu akciju vode uglavnom Nemci to će tvoja uloga biti da naslonom naših i u sporazumu sa njima izvršiš tučenje crvenih sugerišući Nemcima najpogodnija rešenja. Od Nemaca ćeš neposredno da se snabdevaš municijom, a glavni zadatak ti je da prisustvom uz nemačke trupe goniš i hvataš komuniste koje oni razbijaju.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_69.htm Naređenje načelnika štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 13. septembra 1944. komandantu 7. jurišnog korpusa da sadejstvuje s nemačkim trupama u odbijanju napada 1. proleterske divizije NOVJ na Valjevo]</ref>}} Istovremeno, Nijemci otpočinju s izvođenjem [[Operacija Cirkus|operacije »Cirkus«]] ({{jez-njem|Zirkus}}), čiji je cilj bio ovlađivanje [[Kolubara|kolubarskim]] pobrđem. Operacija je počela 24. septembra 1944, uz učešće [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS-divizije »Prinz Eugen«]], [[Brandenburger|1. puka »Brandenburg«]] (bez 1. bataljona), 202. tenkovskog bataljona, dijelova 5. policijskog puka i pripadnikâ Šumadijske i Kolubarske grupe korpusa JVuO.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.pdf Pregled dejstava potčinjenih jedinica vojnoupravnog komandanta Jugoistoka (Armijske grupe »Srbija«) od 23. avgusta do 4. novembra 1944. godine]</ref> Prethodnog dana, ispred Komande Jugoistoka je načelnik štaba Armijske grupe »F« general [[Arthur Winter]] uputio izvještaj kojim najavljuje početak operacije, napominjući da će se i brojne četničke jedinice boriti na strani Wehrmachta: {{izdvojeni citat|Početak "Cirkusa" 24. septembra. [...] Sve naše snage u sjeverozapadnoj Srbiji potčinjene su Borbenoj grupi fon Jungenfeld. U kruševačkom kraju uspješno napredovanje većih četničkih snaga, uz podršku 12. bataljona iz sastava [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]], protiv crvenih bandi u području sjeverozapadno od Kruševca. Pothvat će biti nastavljen sa 6.000 četnika.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=941&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000931.] <br /> ({{jez-njem|"Beginn "Zirkus" 24.9. Durch Aufkl.– Vorstoss 1. Rgt. Brandenburg Arandjelovac stark feindbesetzt festgestellt. Sämtl. eig. Kräfte in NW–Serbien Kgr. v. Jungenfeld unterstellt. Raum Krusevac erfolgreicher Vorstoss stärkerer Cetnik–Kräfte, unterstützt durch 2./Pz.Abt.z.b.V.12 gegen rote Banden Raum NW Krusevac. Unternehmen wird mit 6000 Cetniks fortgeführt."}})</ref>|Povjerljivi izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 23. IX 1944.}} 1. oktobra 1944. godine, potpukovnik Dragoslav Račić i kapetan Neško Nedić naređuju potčinjenim zapovjednicima korpusâ iz sastava Četvrte grupe da, skupa sa njemačkim jedinicama, krenu u pomoć okupatorskom garnizonu u Šapcu koji je blokiran: {{izdvojeni citat|Drugoga oktobra u šest časova polaze u napad nemačke trupe: — Iz Šapca bataljon Brandenburga sa deset bornih kola, koji će se prikupiti na drumu šest kilometara severozapadno od Debrca (no ako most na Oridu bude porušen, ovaj bataljon krenuće na Vladimirce) odakle u 7,30 časova napada u pravcu sela Jalovik. — Iz Obrenovca ojačana četa pešadije sa tri tenka biće spremna za napad u 7,30 časova na Ušću i napašće preko Beljina ka selu Mesarci — Debrcu a potom selu Krniću. — Kolona iz Uba od dve čete pešadije i dva tenka, stoji spremna u sedam časova u Banjanima za napad pravcem selo Kožur — Krnić. Naše trupe će učestvovati sa jedinicama u napadu dok se ne očisti prostor Debrc — Jalovik — Krnić — Kožur, da bi potom produžile marš po zapovesti za prodor od prvog oktobra. NAREĐUJEM: 1. — Drugi jurišni korpus u sedam časova spreman u selu Ušće stupa u vezu sa nemačkom kolonom iz Obrenovca i napada sa njom zajedno. 2. — Treći korpus u sedam časova prikupljen u Banjanima stupa u vezu sa nemačkom kolonom sa Uba i napada sa njom zajedno. 3. — Valjevski korpus sa štabom grupe polazi iz Skele u 7 časova pravac Debrc, gde će se zadržati u rezervi. Radio vezu održavaće jedinice sa Štabom svakog časa.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_79.htm Zapovest Štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 1. oktobra 1944. komandantima 2, 3. i 7. jurišnog korpusa za sadejstvo s nemačkim trupama u deblokadi Šapca]</ref>}} U septembru su kvislinške formacije [[Srpska državna straža|Srpska državna]] i [[Srpska granična straža|granična straža]] preformirane u [[Srpski udarni korpus]] (jačine 6.800), stavljen pod Mihailovićevu komandu.<ref>[http://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.htm Izveštaj komandanta Armijske grupe "Srbija" od 4. novembra 1944] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230714172817/https://znaci.org/00001/4_12_4_168.htm |date=2023-07-14 }}, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 168</ref> U prvoj polovini septembra, četničko-nemačka odbrana [[Srbija|Srbije]] sa zapada doživela je slom usled prodora [[NOVJ]]. Bitka za [[Srbija|Srbiju]] definitivno je rešena tokom oktobra [[Beogradska operacija 1944.|Beogradskom operacijom]], uz sadejstvo [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] sa oklopnim snagama [[Crvena armija|Crvene armije]]. No, i pored toga, JVuO je nastavila sadejstvovati sa Vermahtom: {{izdvojeni citat|Glavni štab DM-a premješten je u Bosnu usljed napredovanja komunista u Srbiji; međutim, povlačenje četničkih snaga iz Srbije u Bosnu još uvijek nije sprovedeno. Uprkos slabijoj borbenoj efikasnosti, Račićevi četnici nastavljaju borbu protiv komunista. Pod jakim komunističkim pritiskom, još se četničkih vođâ, uključujući i one iz ist. Srbije, izjasnilo spremnim za borbu protiv komunista zajedno s njemačkim Wehrmachtom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=101&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame 000095: Izvještaj o neprijatelju u Srbiji, Hrvatskoj, Crnoj Gori i Albaniji (Dodatak za savjetovanje kod načelnika štaba jugoistoka od 2. oktobra 1944.)] <br /> ({{jez-njem|"Der Hpt.Stab DM ist infolge Vorrückens der Kommunisten in Serbien nach Bosnien verlegt worden, ein Abzug von Cetnik–Kräften aus dem Serbischen Raum nach Bosnien hat dagegen noch nicht stattgefunden. Trotz ihrer Unterlegenheit an Kampfwert stehen die Cetniks des Racic weiterhin im Kampf gegen die Kommunisten. <br /> Unter dem starken kommunistischen Druck haben sich weitere Cetnik–Führer, auch aus O–Serbien bereit erklärt, gemeinsam mit der Deutschen Wehrmacht gegen die Kommunisten zu kämpfen."}})</ref>|Izvještaj [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 2. oktobra 1944.}} {{izdvojeni citat|Četnička grupa [[Siniša Ocokoljić|Ocokoljića]] iz istočne Srbije osiguravala je pozadinu Müllerovom korpusu prilikom borbi protiv Rusa u rejonu okuka Dunava–Zaječar.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=568&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000562-000564: Držanje D.M.-četnika u Srbiji (dodatak za izvještaj o neprijateljskim namjerama od 19. oktobra 1944.)] <br /> ({{jez-njem|"Die ostserbische Cetnikgruppe des Ocokoljic hat dem Korps Müller bei den Verteidigungskämpfen gegen die Russen im Raum Donauschleife–Zajecar Dienste zur Freihaltung der rückwärtigen Verbindungen geleistet."}})</ref>|Njemački izvještaj od 19. oktobra 1944.}} Opšta (pozitivna) ocjena o doprinosu četničkih snaga u borbi na strani njemačkog Wehrmachta tokom bitke za Srbiju, data je u izvještaju štaba [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], poslatom 21. avgusta 1944. godine Vojnom zapovjedniku Jugoistoka generalu [[Hans Felber|Felberu]]: {{izdvojeni citat|Njemačko vođstvo u Srbiji je stoga moralo tražiti pomoć većih dijelova četnika Draže Mihailovića. Oni su slabo naoružani i nedavno su teško pogođeni usljed izostanka obuke pojedinačnih boraca. Ipak, dobro su se borili, pretrpjeli su znatne krvave gubitke i mogu se označiti kao bezuslovno antikomunistički.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=985&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000975.] ({{jez-njem|"Die deutsche Führung in Serbien mußte sich daher schon bisher der Mithilfe stärkerer Teile der DM–Cetniks bedienen. Diese sind schlecht bewaffnet und infolge geringer Ausbildung des Einzelkämpfers in der letzten Zeit stark angeschlagen worden. Sie haben sich aber gut geschlagen, erhebliche blutige Verluste zu verzeichnen und können als unbedingt antikommunistisch bezeichnet werden."}})</ref>|Njemačka procjena brojnosti partizanskih, njemačkih i kvislinških jedinica u Srbiji (21. august 1944).}} === Proboj četnika i Nijemaca iz Srbije (1944) === {{Poseban članak|Proboj četnika i Nijemaca iz Srbije|Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)}} [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-J28413, Jugoslawien, deutscher Rückzug.jpg|thumb|Nemački vojnici se povlače iz Srbije.]] Tokom septembra [[1944]]. glavna četnička mobilna formacija u centralnoj i zapadnoj Srbiji, [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa]] pod komandom [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]], skupa sa drugim pridruženim jedinicama, poražena je od nadirućih snaga [[NOVJ]] i potisnuta prema [[Beograd]]u. Ove su jedinice Nemci tokom [[3. oktobra|3]], [[4. oktobra|4.]] i [[5. oktobra]] 1944. vozovima prebacili sa željezničkih stanica Topčider i Ripanj do [[Kraljevo|Kraljeva]].<ref name="ReferenceC">Ratko Parežanin; MOJA MISIJA U CRNOJ GORI, Rim, 1974, str. 17-18.</ref><ref>Radomir Milošević-Čeda: ZAKASNELI RAPORT, Interprint, Beograd, 1996, str. 78-79.</ref> {{izdvojeni citat|Noću, iza ponoći, između 3. i 4. oktobra 1944, krenuli smo iz Beograda, sa železničke stanice u Topčideru... Uveče sam se oprostio sa komandantom Korpusa, generalom Kostom Mušickim... Kod Mušickog je u tom trenutku bio [[Nikola Kalabić]], a u štabu Dobrovoljačkog Korpusa sam primetio i Neška Nedića... Došli su da se dogovaraju sa Dobrovoljačkom komandom i da traže opremu i ostalo. Na brzinu progovorio sam nekoliko reči sa Neškom Nedićem. U vozu su s nama putovali i Kalabićevi četnici. Rekoše nam da idu do Kraljeva, gde se vrši koncentracija četnika za borbu.<ref name="ReferenceC"/>|Nedićev ministar [[Ratko Parežanin]]}} O oštrini borbi koje su se vodile između snaga NOVJ, s jedne, te okupatorsko-kolaboracionističkih jedinica s druge strane, svjedoči i jedan njemački izvještaj neposredno pred [[Beogradska operacija|pad Beograda]]. U izvještaju se apostofira strateški značaj koji je, za odbranu glavnog grada Srbije, predstavljala bojišnica u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]], koju su držale jedinice Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO kojom je komandovao potpukovnik Račić: {{izdvojeni citat|Račićeva jurišna grupa korpusa, koja je u septembru u teškim borbama na savskom zavoju bila potisnuta iz područja Čačak–Požega–Užice zbog napredovanja Titovih snaga u zapadnoj Srbiji ka severu, probila se natrag u područje Užice–Požega–Čačak zapadno ka Drini u pojedinačnim grupama, trpeći velike gubitke, nakon što su nemačke snage raspoređene u ovom području povučene na [[Istočni front]]. Usled nedostatka municije i oružja te u odsustvu nemačkih snaga koje bi ga poduprle, Račić je od tada mogao izvoditi samo manje operacije protiv komunističkih grupa. <br /> Brzo napredovanje Rusa preko doline Morave do saobraćajnice Beograd–Kraljevo potpuno je promenilo situaciju kod četnika. Čini se da je bliski kontakt s nemačkim trupama bio poremećen brzim pokretima nemačkih trupa uzrokovanim borbama, tako da se s te strane teško mogao vršiti bilo kakav kontinuirani uticaj na četnike.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=568&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame no. 000562.] <br /> ({{jez-njem|"Die im September durch den Nordvormarsch der Tito–Kräfte im westserbischen Gebiet aus dem Raum Cacak–Pozega–Uzice in harten Kämpfen gegen den Savabogen zurückgedrückte Sturmkorpsgruppe Racic hat sich nach Abzug der in diesem Raum eingesetzten deutschen Kräfte an die Ostfront wiederum unter starken Verlusten in Einzelgruppen in das Gebiet westlich der Drina und den Ausgangsraum Uzice–Pozega–Cacak durchgekämpft. Wegen Mangel an Munition und Waffen und im Hinblick auf das Fehlen deutscher Kräfte als Rückhalt hat Racic seitdem nur kleinere Aktionen gegen komm. Gruppen durchführen können. <br /> Das rasche Vordringen der Russen über das Moravatal bis zur Straße Belgrad–Kraljevo hat die Lage der Cetniks völlig verändert. Die Tuchfühlung mit der deutschen Truppe scheint durch die im Kampfverlauf notwendig gewordenen raschen deutschen Truppenverschiebungen unterbrochen zu sein, sodass von dieser Seite die Möglichkeit zu laufender Einwirkung auf die Cetniks kaum mehr bestand."}})</ref>|Držanje D.M.-četnika u Srbiji (dodatak za izvještaj o neprijateljskim namjerama od 19. oktobra 1944.)}} U večernjem izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] za 23. oktobar 1944. godine ponovo se pominje da je povučena nova linija [[Istočni front|Istočnog fronta]], kao i da ona prolazi preko teritorije okupirane Srbije i [[Balkan]]a. Iz dokumenta se može zaključiti kako četnička formacija potpukovnika Dragoslava Račića sudjeluje u frontu kao dio osovinskih snagâ, što je njemačkom Wehrmachtu svakako olakšalo povlačenje jedinicâ iz Grčke: {{izdvojeni citat|Istočni front: <br /> Pokušaj očigledno slabijih snaga [neprijatelja] da sa juga opkole našu borbenu grupu zapadno od [[Kriva Palanka|Krive Palanke]]. Uništenje neprijateljske grupe 24 km severoistočno od [[Priština|Prištine]] (300 poginulih neprijateljskih vojnika; uništeno ili zaplenjeno brojno oružje, vozila i vojna oprema). Vazdušno izviđanje ukazuje na pokret jakih snaga iz područja [[Kragujevac|Kragujevca]] ka [[Gornji Milanovac|Gor. Milanovcu]]. Četnička grupa Račića blokira rejon [[Čačak]]–[[Kraljevo]]–[[Požega (Srbija)|Požega]]. Pokreti naših snaga radi povlačenja u oblast severozapadno od [[Beograd]]a i dalje se odvijaju bez ometanja od strane neprijatelja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=655&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame no. 000649.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Abendmeldung vom 23.10.1944. <br /> Ostfront: <br /> Umfassungsversuch eigener Kampfgruppe W Kriva Palanka mit anscheinend schwachen Kräften von S. Vernichtung einer Feindgruppe 24 NO Pristina (300 Feindtote, zahlreiche Waffen, Fahrzeuge und Kriegsgerät vernichtet oder erbeutet). <br /> Aus Raum Kragujevac nach Luftaufklärung Bewegung starker Kräften gegen Grn. Milanovac. Cetnik–Gruppe Racic blockiert Raum Cacak, Kraljevo, Pozega. Eigene Absetzbewegungen Raum NW Belgrad auch weiterhin von Feind nicht verstört."}})</ref>}} O »formiranju novog istočnog fronta« pišu 4. novembra 1944. i feldmaršal [[Maximilian von Weichs]] i general [[Hans Felber]]. U izvještaju koji predstavlja svojevrsni pregled najvažnijih događaja za period avgust—novembar 1944, najviši oficiri Wehrmachta na teritoriji okupirane Jugoslavije računaju da se, pored četnika Draže Mihailovića, na strani Nijemaca u ovom »frontu« bore i [[Ruski zaštitni korpus|RZK]], [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] i [[Srpska državna straža|SDS]], zaključujući da je situacija kritična za okupatora i kolaboracioniste: {{izdvojeni citat|Uprkos mobilizaciji jedinica za uzbunu i koncentraciju neznatnih rezervi, uz bezobzirno ostavljanje otkrivenih širih delova zemlje, prodor Titovih snaga preko Ibarske doline prema jugoistoku Srbije u žestokim borbama nije mogao da bude sprečen. Grupa armija »F« je protiv Titovih snaga, pripremljenih u Crnoj Gori, bacila u borbu 1. brd. div.[iziju]. Izmičući njenom pritisku, druge Titove jedinice su početkom avgusta prešle jugozapadnu granicu Srbije. Isprva je namera vojnoupravnog komandanta Srbije bila da otkloni glavno ugrožavanje u jugoistočnoj Srbiji. U tu svrhu je 28. avgusta Komandi Grupe »Auleb« povereno komandovanje nad svima jedinicama koje su bile angažovane u jugoistočnoj Srbiji. Trebalo je da napad počne posle dovođenja 1. brd. div. iz Crne Gore. Tada je kapitulacija Rumunije od 23. 8. iz temelja izmenila situaciju u političkom i vojničkom pogledu. Na Dunavu i na granici Banata nastao je novi istočni front, a podređene bugarske snage otpale su i koncentrisale su se, napuštajući prostore koje su obezbeđivale, krajem meseca, duž glavne pruge od Velike Plane do Leskovca, u cilju odlaska za Bugarsku. Rus[ke] i srpske, kao i pol.[icijske] dobr.[ovoljačke] jedinice i četničke jedinice, koje su se do tada, uprkos svih razočarenja, borile na strani nemačkog Vermahta, postale su nesigurne, poslednje čak i delom neprijateljske. Situacija je zahtevala momentalnu mobilizaciju svih snaga koje su u tom prostoru stajale na raspolaganju, kao i dovođenje drugih nemačkih snaga iz ostalog jugoistočnog područja i njihovo angažovanje za formiranje novog istočnog fronta.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.htm Pregled dejstava potčinjenih jedinica vojnoupravnog komandanta Jugoistoka (Armijske grupe »Srbija«) od 23. avgusta do 4. novembra 1944. godine]</ref>}} U mjesečnom izvještaju Armijske grupe »F« ({{jez-njem|Heeresgruppe F}}) za oktobar 1944, poslatom Komandi Jugoistoka, konstatuje se da četnici u Srbiji nijesu u stanju održati svoje pozicije bez prisustva njemačkih okupacionih trupâ. Oficiri Wehrmachta tvrde da je „prebacivanje najvećeg dijela četničkih jedinica koje su se nalazile u sjevernoj i istočnoj Srbiji u suštini izvršeno da bi se izbjegli sukobi sa Rusima“, na čiju ih je „podmuklost“ upozorila Vrhovna komanda JVuO: {{izdvojeni citat|U borbi sa snagama 1. komun. korpusa koje su napredovale ka Beogradu, krajem septembra je Rudnički korpus [JVuO] u rejonu Lazarevca (32 km si. od Valjeva) potpuno uništen, dok je Kosmajski korpus uspio da se održi u rejonu sjeverno od Mladenovca (4 km j–ji. od Beograda). Nakon povlačenja njemačkih trupa, budući u nemogućnosti da zadrže dotadašnja operativna područja zbog premoći Rusa i komunista, četničke jedinice koje su se borile u sjeverozapadnoj i centralnoj Srbiji prebačene su do sredine oktobra na područje južno od Zapadne Morave.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&rec=311&roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001138.] <br /> ({{jez-njem|"Die Verlegung des grössten Teiles der in Nord– und Ostserbien befindlichen Cetnik–Einheiten wurde im wesentlichen zur Vermeidung von Zusammenstössen mit den Russen vorgenommem, vor deren Hinterlist das Obkdo. die Stäbe dringend warnte. <br /> Im Kampf mit den auf Belgrad vorgehenden Kräften des I.komm.Korps wurde Ende September das im Raum Lazarevac (32 NO Valjevo) stehende Rudnik–Korps völlig zerschlagen, während das Kosmaj–Korps sich im Raum Nord Mladenovac (4 SSO Belgrad) behaupten könnte. <br /> Angesichts der Unmöglichket, nach dem Abzug der deutschen Truppen die bisherigen Einsatzräume gegen die Übermacht der Russen und Kommunisten zu halten, wurden die in Nordwest– und Mittel– Serbien kämpfenden Cetnik–Einheiten biss Mitte Oktober in den Raum südlich der Westl. Morava verlegt."}})</ref>}} Izbijanje [[Crvena armija|Crvene armije]] na severoistočnu granicu Jugoslavije izazvalo je pometnju u četničkim redovima. Znatan deo četničkih trupa tokom septembra razbijen je od strane NOVJ u zapadnoj Srbiji. Sam [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]] sa manjom grupom boraca je nateran na povlačenje u Bosnu. Neki su pokušali da napadom na Nemce pred sam dolazak Crvene armije ponovo steknu saveznički status ([[Predrag Raković|Raković]], [[Dragutin Keserović|Keserović]], [[Dragoslav Račić|Račić]]), ali je i ovaj pokušaj bio kratkotrajan. Nakon neuspeha, glavnina se krajem oktobra koncentrisala u oblasti Ivanjice. Upravo u tom periodu vrh Armijske grupe E iz Grčke izbio je do [[Novi Pazar|Novog Pazara]]. Četnici su se priključili [[Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak|prodoru Armijske grupe E kroz Sandžak]] u istočnu [[Bosna|Bosnu]]. {{Wikisource|Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.}} {{izdvojeni citat|Draža Mihailović će nastaviti borbu protiv komunizma. Njegove jedinice se već bore sa Titovim trupama i imaju djelomično vezu sa njemačkim jedinicama (pukovnik v. Jungfeld, general Müller). Sada je stvar u tome, kako upotrebiti četničke jedinice kao prethodnice i osiguranje za komunikacije prilikom predstojećeg izmještanja njemačkih trupa iz Srbije. Pritom se neće moći izbjeći da četnici, prateći moguće pokrete njemačkih trupa ka zapadu, ne dospiju na tlo Hrvatske.<ref name="sr.wikisource.org">[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=51&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000045—000046.] ({{jez-njem|"D.M. wird weiterhin Kampf gegen den Kommunismus führen. Seine Verbände stehen nach wie vor gegen den Titobanden und haben zum Teil auch die notwendige Bindung an die deutsche Truppe (Oberst von Jungfeld, General Müller). Es wird nunmehr darauf ankommen, die Cetniks bei den zu erwartenden Absatzbewegungen der deutschen Truppe in Serbien als eine Art Vorhut einzusetzen, die die rückwärtigen Verbindungen durch Kampf gegen die dortständigen kommunistischen Banden öffnen. Dabei ist nicht zu vermeiden, dass die Cetniks im Zuge möglicher Rückverlegung der deutschen Kräfte in Serbien nach Westen auf kroatisches Gebiet übertreten."}})</ref>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} Prvog dana oktobra 1944, u Komandi Jugoistoka je održano savjetovanje na kojem je upozoreno na promjenljivo raspoloženje četnika prema njemačkoj oružanoj sili u okupiranoj Jugoslaviji: {{izdvojeni citat|Srbija: [...] Četničko držanje i dalje različito. Srbijanski četnici se bore zajedno sa Wehrmachtom protiv komunista. Čak je i sam Draža Mihailović tražio njemačko osiguranje za planirano prebacivanje svog štaba iz sjeverozapadne Srbije u područje jugozapadno od Beograda. Ovaj plan se ipak nije ostvario. Suprotno tome, četnici u Istočnoj Bosni, Hercegovini i južnoj Crnoj Gori su neprijateljski nastrojeni. Kreću se ka obali, kako bi u slučaju savezničkog iskrcavanja s njima uspostavili kontakt i dobili savezničku zaštitu od crvenih. Iz sigurnog izvora se doznaje da D.M. izričito osudio njihovo protivnjemačko držanje.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=111&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000105—000106.] ({{jez-njem|"Cetnik–Haltung weiterhin uneinheitlich. Serbische Cetniks kämpfen zusammen mit deutscher Truppe gegen komm. Banden. DM. selbst bat sogar um deutsche Hilfe zur Sicherung beabsichtigter Verlegung seines Hauptstabes von NW–Serbien in Raum SW Belgrad. Diese Absicht jedoch nicht durchgeführt. Demgegenüber feindselige Haltung der Cetniks im O–Bosnien, Herzegovina und S–Montenegro und Bewegung dieser Kräfte zur Küste in den Raum Dubrovnik mit dem Ziel, bei erwarteter engl.Landung Verbindung mit Allierten aufzunehmen und Schutz gegen Rote zu suchen. Nach S.Qu. bekannt, dass DM. die deutschfeidliche Haltung dieser Cetniks aussdrücklich missbilligt."}})</ref>|Izvještaj sa savjetovanja kod načelnika štaba Jugoistoka od 2. oktobra 1944 (1. oktobar 1944.).}} Koliki je stepen kontrole nad četničkim snagama u Srbiji uspjela ostvariti njemačka Komanda Jugoistoka, vidljivo je i iz zapisnika sa sastanka na vrhu, održanog neposredno pred početak [[Beogradska operacija|Beogradske operacije]] (8. X 1944), kada su zabilježene i riječi Višeg SS i policijskog vođe [[Hermanna Behrendsa]]: {{izdvojeni citat|Na pitanje g-dina feldmaršala [tj. [[Maximilian von Weichs|von Weichs]]a — prim.] postoji li mogućnost komunističkog ustanka u Beogradu, Viši SS i policijski vođa Obergruppenführer Behrends je odgovorio odrečno, ističući da su stalnim pročešljavanjem u posljednje vrijeme uklonjeni svi oni komunisti koji bi na bilo koji način mogli učestvovati u takvoj akciji. Na pitanje gdje se nalaze komunisti zatvoreni u koncentracioni logor, Behrends je odgovorio da su svi pobijeni. Na kraju je skrenuo pažnju na to da je u četničke redove uspio ubaciti dovoljno jake grupe Službe sigurnosti [SD-Sicherheitsdienst], koje imaju ostati sa četnicima i ubuduće. Na to je glavnokomandujući primijetio da je samo to dovoljan razlog zašto bi se vodstvo nad četnicima trebalo povjeriti isključivo Višem SS i policijskom vođi.<ref name="sr.wikisource.org">[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=52&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000045—000046.] ({{jez-njem|"Die Frage des Herrn Feldmarschall an den Obergruppenführer Behrends, ob er mit einem kommunistischen Aufstand in Belgrad rechne, verneinte dieser unter Hinweis darauf, dass er in letzter Zeit durch dauernde Durchkämmungen alle irgendwie für einen Putsch infrage kommenden Kommunisten beseitigt habe. Die Frage nach dem Verbleib der im Konzentrationslager erfassten Kommunisten beantwortete er dahingehend, dass diese alle umgelegt seien. Abschliessend wies Obergruppenführer Behrends noch daraufhin, dass er bei den Cetniks ausreichend starke SD—Kommandos eingebaut habe, die bei den Cetniks verbleiben würden. Von seiten O.B.Südost wurde daraufhin festgestellt, dass allein schon durch diese Tatsache die weitere Führung der Cetnikverbände durch den Höh.SS und Pol.Führer gegeben sei."}})</ref>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} Nakon poraza u [[Bitka na Jelovoj gori|bici na Jelovoj gori]], Vrhovna komanda JVuO na čelu sa Dražom Mihailovićem obrela se u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]]. Potpukovnik [[Zaharije Ostojić]], komandant Istaknutog dela štaba Vrhovne komande, šalje 30. septembra 1944. komandantu Zlatiborskog korpusa kapetanu Dušanu Radoviću (pseudonim »Kondor«) upozoravajuću depešu: {{izdvojeni citat| ''Za Kondora — ultra urgent'' Imam obaveštenje da ste Vi, [Miloš] Marković i [Filip] Ajdačić upućeni u [[Višegrad|višegradski]] srez sa specijalnim zadatkom i da ćete isti izvršiti u punoj vezi sa [[Gestapo]]m i Švabama. Vaši ljudi pričaju da su kaznena ekspedicija. Još u toku današnjeg dana očekujem Vaše objašnjenje, jer ću u protivnom preduzeti potrebno, a narod i istorija reći će ko je izdajnik?<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_133.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša Istaknutog dela štaba Vrhovne komande od 7. avgusta 1944. do 7. januara 1945. godine]</ref>}} Jedinice [[Crvena armija|Crvene armije]] i [[NOVJ]] u prvoj polovini oktobra [[1944]]. zaposele su komunikaciju dolinom [[Morava (reka)|Morave]] između [[Vranje|Vranja]] i [[Velika Plana|Velike Plane]], što je otežalo [[Proboj Armijske grupe "E" iz Grčke 1944|proboj Armijske grupe "E" iz Grčke]]. Ova formacija time je bila usmerena na komunikaciju [[Skoplje]] - [[Kosovska Mitrovica]] - [[Raška]], odnosno dolinom [[Ibar (reka)|Ibra]], i zatim na otvaranje puteva prema [[Sarajevo|Sarajevu]] pod borbom. Tokom ovog četvoromesečnog proboja saradnja između Armijske grupe "E" i četnika iz [[Srbija|Srbije]] i [[Crna Gora|Crne Gore]] imala je više vidova. U izvještaju [[91. armijskog korpusa]] Wehrmachta od 25. oktobra 1944. godine, što ga je potpisao general [[Werner von Erdmannsdorf]],<ref>NARA, T314, Roll 1360, frame no. 000889.</ref> odato je svojevrsno priznanje generalu Mihailoviću i njegovim četnicima kao najvrjednijim antikomunističkim (sa)borcima na čitavom okupiranom području [[Jugoistočna Evropa|jugoistočne Evrope]]: {{izdvojeni citat|Među antikomunističke grupe u Srbiji spadaju i sljedbenici srpskog pukovnika Draže Mihailovića [Mihailović je unaprijeđen u čin generala još decembra 1941. — prim.] i neke nezavisne četničke jedinice (četnik — borac za slobodu). Pukovnik Draža Mihailović igra u Srbiji ulogu sličnu onoj koju igra general [[EDES]]-a [[Napoleon Zervas|Zervas]] u Grčkoj. On jeste anglofil, ali i apsolutno antikomunistički nastrojen. Na osnovu njegova antikomunističkog stava, saradnja [četnika i Nijemaca] u borbi protiv Titovih komunističkih bandi bila je uglavnom zadovoljavajuća. Srbin je dobar vojnik i u tom pogledu nalazi se na prvom mjestu na Balkanu. Disciplinovan je, žilav i uporan, te stoga stoji iznad prosječnog Grka. Srpske bande se bore žešće od Grka i imaju se više cijeniti od grčkih bandita. Njihovo naoružanje je dobro.|Uputstvo za srpsko-albansku teritoriju, izdato od strane Obavještajnog odjeljenja 91. armijskog korpusa, 25. X 1944.}} Prilikom proboja od [[Sjenica|Sjenice]] prema [[Prijepolje|Prijepolju]] [[24. oktobra|24]]-[[31. oktobra]] [[1944]]. Nemci su nastupali zajedno sa borcima [[Srpski udarni korpus|Srpskog udarnog korpusa]] protiv snaga [[37. sandžačka divizija|37. sandžačke divizije]]. Od Prijepolja se glavnina [[Armijska grupe "E"|Armijske grupe "E"]] kroz Sandžak usmerila na pravac Prijepolje — Višegrad — Rogatica — Sarajevo. Jednim motorizovanim bataljonom Nemci su 1. novembra otvorili su put Prijepolje - Pljevlja, i usmerili celokupne četničke snage iz [[Srbija|Srbije]] na pravac [[Sjenica]] — [[Prijepolje]] — [[Pljevlja]] — [[Goražde]]. Time su iskoristili snage [[JVUO]] iz Srbije kao svoju levu pobočnicu. Nakon toga, svojim napadom na NOVJ u pravcu Tuzle ([[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944]]) sadejstvovale su snagama [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] u njihovom proboju na sever. U dnevnom izvještaju za 13. novembar 1944. o situaciji na teritoriji okupirane Jugoslavije iz štaba Armijske grupe »F«, u paragrafu naslovljenom “Njemačke i savezničke trupe“, navodi se, očigledno na osnovu presretnute komunikacije snaga NOVJ, da se general Dragoljub Mihailović nalazi u rejonu [[Sjenica|Sjenice]] sa „aktivnim jugoslovenskim generalom” (moguće da je riječ o [[Miroslav Trifunović|Miroslavu Trifunoviću]]).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=719&rec=311&roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001217.] <br /> ({{jez-njem|"I. Deutsche und verbündete Truppen. <br /> Draza Mihajlovic befindet sich mit einem aktiven jugosl. General im Sjenica. (VII.mont.Brig. an 3.Div. 4.11.)"}})</ref> Dok komandant [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] general [[Aleksander Ler|Ler]] u svom pregledu brojnog stanja od [[16. novembra]] [[1944]]. ubraja 10.000 četnika Pavla Đurišića u vlastite (njemačke) trupe,<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_174.htm Pregled brojnog stanja jedinica potčinjenih Grupi armija »E« na dan 16. 11. 1944. godine, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII — dokumenti Nemačkog rajha, knjiga 4], Vojnoistorijski institut, Beograd — dokument br. 174.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=382&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frames no. 000376—000377.]</ref> dotle se za četnike iz Srbije u izveštaju poslatom Vrhovnoj komandi u [[Berlin]]u kaže da se "drže u senci Vermahta". Nevoljno savezništvo veoma dobro ilustruje i sljedeći izveštaj: {{izdvojeni citat|[General] [[Miroslav Trifunović|Trifunović]] sa oko 18.000 četnika [[Dragoslav Račić|Račića]] i [[Dragutin Keserović|Keserovića]], uporedno sa nem. pokretima u rejonu [[Prijepolje]]. Pravac marša [[Foča]]. U početku učešće u borbenim dejstvima na nemačkoj strani (zaštita bokova). U poslednje vreme samo saputnici. Utisak: dokle god postoje zajednički interesi — uopšte mir. Ako vide mogućnost uspeha, bezuslovno treba očekivati prepade na nemački [[Vermaht]], naročito na odvojene grupe. <br /> Moli se da se dostavi rezultat pregovora DM — [[Hermann Neubacher|zastupnik Ministarstva spoljnih poslova]].<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Izvod iz ratnog dnevnika komande Grupe armija »E« za period od 1. oktobra do 31. decembra 1944. godine]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=507&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000501.] <br/> ({{jez-njem|"2.) Trifunovic mit ca. 18000 Cetniks des Racic und Keserovic gleichlaufend mit dt. Bewegungen im Raum Prijepolje Marschrichtung Foca. Anfangs Teilnahme an Kampfhandlungen auf deutscher Seite (Flankenschutz). Neuerdings nur Mitläufer. Eindruck: Solange gleichlaufende Interessen im allgemeinen Ruhe. Wenn erfolgversprechend, Überfälle gegen deutsche Wehrmacht, besonders Splittergruppen, unbedingt zu erwarten. <br /> 3.) Um Übermittlung des Verhandlungsergebnisses DM – Vertreter AA wird gebeten."}})</ref>}} Načelnik štaba Armijske grupe »E« general-major [[Erich Schmidt-Richberg]] piše 5. decembra 1944. godine o pokušajima da se s četnicima Draže Mihailovića nađe, u vrijeme zajedničkog povlačenja, obostrano korisno rješenje u smislu nastavka saradnje u borbi protiv snagâ [[NOV i POJ]]: {{izdvojeni citat| ''Borbenoj grupi pukovnika Bemera <br /> Glavni štab [[V SS brdskog korpusa]]'': 1) Pošto nemačka Vrhovna komanda sa opunomoćenicima DM već pregovara (preko izaslanika pukovnika [[Gojko Borota|Borote]]), molimo da se generalu Trifunoviću predoči da sačeka uputstva od svog pretpostavljenog starešine. 2) Utvrđivanje neke neutralne zone ist. od [[Sokolac|Sokolca]] ne može se dovesti u sklad sa nemačkim planovima. 3) Ostali predlozi DM već su dostavljeni. 4) U držanju nemačkog Vermahta, koje je ranije utvrđeno, prema četnicima ništa se nije promenilo. Nemački Vermaht ima nameru da zadovolji potrebe četnika u što većoj meri uzimajući u obzir i pružanje materijalne pomoći.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »E« ZA PERIOD OD 1. OKTOBRA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=868&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000862.] <br/> ({{jez-njem|"An Kampfgruppe Oberst Böhmer nachrichtl.: <br /> Gen.Kdo.V.SS-Geb. Korps (durch Schreiben, 2. Ausf.) <br /> 1.) Da deutsches Okdo. nur mit einer DM Vertretung verhandeln kann, und dies bereits geschiet (von entsandter Oberst Borota), wird gebeten, dass General Trifunovic nahezulegen, Weisungen seiner vorgesetzten Stelle abzuwarten. <br /> 2.) Festlegung eines neutralen Raumes ostw. Sokolac läst sich mit deutschen Planungen nicht in Einklang bringen. Entsprechende andere Vorschläge wurden bereits DM übermittelt. <br /> 3.) An dem ursprünglich festgelegten Verhalten der deutschen Wehrmacht gegenüber den Cetniks hat sich nichts geändert. <br /> 4.) Die deutsche Wehrmacht wird versuchen, den Bedürfnissen der Cetniks weitgehend gerecht zu werden und beabsichtigt hierzu auch materielle Hilfeleistung."}})</ref>}} U posljednjim mjesecima okupacije Jugoslavije, dužnosnici njemačkog Wehrmachta mogli su dati konačni i zaokruženi sud o karakteru kolaboracije JVuO sa okupacionim snagama. Tako uputstvo iz štaba 91. armijskog korpusa od 26. decembra 1944. godine sadrži veoma iznijansirano tumačenje kvaliteta dosadašnje njemačko-četničke saradnje, prvenstveno uslovljene spoznajom da [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] predstavlja zajedničkog neprijatelja. Pored toga, oficiri iz štaba 91. koprusa analiziraju kako se može proći s najmanje političke štete usljed stalno prisutnog antagonizma između vlasti NDH i četnikâ, preporučajući oprez u odnosima s potonjima zbog njihovih neprekinutih veza sa [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|Saveznicima]]: {{izdvojeni citat|Srpski četnici: <br /> Upotreba četničkih jedinica dala je u raznim oblastima dobre rezultate. Poznavanje zemljišta od strane četnikâ i njihove izviđačke aktivnosti protiv Titovih snaga od koristi su njemačkom Wehrmachtu. Međutim, oslanjanje četnika na njemački Wehrmacht proizilazi isključivo iz činjenice da su inferiorni u odnosu na Titove snage — [[Angloamerika|angloamerička]] oružana intervencija bi ih navela da odmah promijene kurs. Njihovi pokušaji da se svrstaju uz angloameričkog neprijatelja se nastavljaju. Stoga se savjetuje veliki oprez kada se postupa sa četnicima. Za vlastiti stav prema četnicima presudno je sljedeće: <br /> 1) Upotreba četničkih jedinica mora se sprovesti na način tako da, u slučaju nagle promjene kursa, šteta ostane u granicama podnošljivog; <br /> 2) Nijemci moraju iskoristiti neprijateljstvo između četnika i boljševičkih bandi; <br /> 3) Saradnja s četnicima od slučaja do slučaja u zamjenu za opskrbu borbenom municijom, zdravstvenu njegu i snabdijevanje namirnicama, ukoliko su dostupne; <br /> 4) Cjelokupno hrvatsko stanovništvo mrzi četnike; kompromis između njih i hrvatskih vlasti (posebno ustaša) teško da je moguć. Stoga, moramo spriječiti njihov upad na hrvatski teritorij, posebno između [[Drina|Drine]] i [[Bosna (rijeka)|Bosne]]. Prelazak [natrag] preko Drine u Srbiju, naročito od strane četnika iz Stare Srbije [misli se na teritoriju Nedićeve Srbije — prim.], treba podržati, jer se time izbjegava konflikt s NDH. Na hrvatskom tlu, taktički nužan kontakt s četnicima tokom operacija protiv Titovih snaga treba održati što je moguće više neprimjetnijim, s obzirom na odnos s ustašama; <br /> 5) Postojeća mržnja između srpskih četnika i [[Bošnjaci|Muslimana]] zahtijeva poseban oprez tokom pregovora s obje strane i njihovog upošljavanja, jer će se i jedna i druga strana ili povući ili odmah zauzeti neprijateljski stav ako se za takve pregovore sazna; <br /> Da li se četnici mogu iskoristiti u njemačku svrhu u borbi protiv Titovih bandi, '''čime bi se uštedjela njemačka krv''', zavisiće od razumnog i vještog pregovaranja s njima.<ref>[https://znaci.org/ok/T317.php?sta1=etni&sta2=D.M&idem=1404 NARA, T314, Roll 1630, frame no. 000770.] <br /> ({{jez-njem|"Die serbischen Cetniks. <br /> Der Einsatz von Cetnik–Verbänden hat in verschiedenen Gebieten guten Ergebnissen geführt. Von Nutzen für die Deutsche Wehrmacht ist die Landeskenntnis der Cetniks und ihre Aufklärungstätigkeit den Titobanden gegenüber. <br /> Anlehnung der Cetniks an die Deutsche Wehrmacht beruht jedoch nur auf die Tatsache, daß sie den Titokräften unterlegen sind: ein bewaffnetes angloameriknisches Eingreifen wird ihr sofortiges Umschwenken veranlassen, Ihre Versuche, sich dem angloamerikanischen Gegner zu nähern, laufen weiter. Große Vorsicht den Cetniks gegenüber ist daher angebracht. <br /> Für die eigene Haltung den Cetniks gegenüber ist maßgebend: <br /> 1.) Der Einsatz der Cetnik–Verbände ist so durchzuführen, daß bei plötzlichem Umschwenken der Schaden in erträglichen Grenzen bleibt. <br /> 2.) Die Feindschaft zwischen den Cetniks und bolschewistischen Banden muß deutscherseits ausgenützt werden. <br /> 3.) Zusammenarbeit mit Cetniks von Fall zu Fall gegen Bereitstellung von Gefechtsmunition, sanitäre Betreuung und Verpflegung, soweit diese vorhanden. <br /> 4.) Die Cetniks sind bei der gesamten kroatischen Bevölkerung verhasst, ein Ausgleich zwischen ihnen und den kroatischen Dienststellen (bes. Ustascha) ist kaum möglich, daher muss ein Eindringen in den innerkroatischen Raum insbesondere zwischen Drina und Bosna unsererseits verhindert werden. Ein Übertritt insbesondere der altserbischen Cetniks über die Drina nach Serbien ist zu unterstützen, da so Konflikt mit Kroatien vermieden wird. Auf kroatischem Boden ist taktisch notwendige Fühlung mit Cetniks bei Einsatz gegen Titobanden im Hinblick auf Verhältnis zur Ustascha möglichst wenig in Erscheinung treten zu lassen. <br /> 5.) Der bestehende Haß zwischen serbischen Cetniks und Muselmanen verpflichtet bei Verhandlungen und Einsatz beider Teile zu besonderer Vorsicht, da bei Bekanntwerden solcher Verhandlungen beide Parteien entweder abspringen oder sofort eine feindselige Haltung einnehmen werden. <br /> Von einer verständnisvoll und geschickt geführten Verhandlung mit den Cetniks wird es abhängen, ob diese durch Einsatz gegen Titobanden für deutsche Zwecke nutzbar gemacht werden können, somit also deutsches Blut gespart werden kann."}})</ref>|Uputstvo načelnika štaba 91. armijskog korpusa o „srpskim četnicima“ iz decembra 1944.}} === Proboj četnika i Nijemaca iz Crne Gore (1944) === {{Poseban članak|Proboj četnika i Nijemaca iz Crne Gore|Pavle Đurišić|Crnogorski dobrovoljački korpus}} [[File:Spisak vlastitih trupa njemačke Armijske grupe E 1944, decembra 1944.jpg|thumb|Spisak trupa njemačke Armijske grupe »E« iz decembra 1944.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=382&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000376.]</ref> Na spisku se nalazi i “10.000 Crnogoraca“ ({{jez-njem|"10.000 Montenegriner"}}). Riječ je o četnicima [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]] (tj. CDK), koji su se povlačili zajedno sa okupacionim snagama.]] Dok su srbijanski četnici sadjejstvovali snagama Armijske grupe »E« u njihovom proboju na sjever, četnici iz Crne Gore uzeli su učešća u [[Proboj XXI brdskog korpusa iz okruženja|proboju XXI brdskog korpusa iz okruženja]]. Jedinice crnogorskih četnika, koje su od Njemaca takođe preformirane u dobrovoljačke pukove ("[[Crnogorski dobrovoljački korpus]]"), borile su se u sastavu njemačkog [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. brdskog korpusa]] između [[Danilovgrad]]a i [[Cetinje|Cetinja]] rame uz rame sa njemačkim vojnicima. Ove snage učestvovale su zajedno sa njemačkim snagama u operacijama protiv NOVJ ([[Operacija Frilingservahen aprila 1944|Frilingservahen]], [[Operacija Ribecal avgusta 1944|Ribecal]]). Komandant [[Armijska grupa E|Armijske grupe "E"]] je u svom izvještaju od ove četnike ubrojao u brojno stanje svojih jedinica: {{izdvojeni citat|C. D. K. od 3 puka, pod komandom potpukovnika [[Pavle Đurišić|Đurišića]], formiran neposredno od strane K-de 2. OkA ([[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druga oklopna armija]]), bio je do sada u službenom pogledu potčinjen K-di 2. OkA a u snabdevačkom i taktičkom pogledu 181. peš. div., koja je trebalo da se obimno uključi u obuku. [...] C.D.K. se do sada dokazao u borbi protiv komunista, ali je upitna njegova pouzdanost prema njemačkom Wehrmachtu zbog Đurišićeva kontradiktornog stava.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=825&rec=314&roll=664 NARA, T314, Roll 664, frame 000817.] <br /> ({{jez-njem|"M.F.K. zu 3 Rgt. unter Führung Oberstleutnant Djurisic, wurde von Pz.AOK 2 unmittelbar aufgestellt, unterstand bisher truppendienstlich Pz.AOK, versorgungsmässig und taktisch 181.Inf.Div., die sich ausbildungsmässig weitgehend einzuschalten hatte. <br /> M.F.K. im Kampf gegen Kommunisten bisher bewährt, jedoch in seiner Zuverlässigskeit gegenüber der deutschen Wehrmacht durch widerspruchsvolle Haltung Djurisic fragwürdig."}})</ref>|Izvještaj Komande 21. brdskog korpusa Komandi Grupe armija "E" od 23. septembra 1944. godine}} O odluci komandanta Crne Gore, Boke i Sandžaka JVuO potpukovnika Pavla Đurišića da slijedi kolonu njemačkih armijâ pri povlačenju s Balkana, te o značajnoj pomoći pruženoj okupatoru od strane crnogorskih četnika tom prilikom, piše u svojim ratnim memoarima i [[Hermann Neubacher]]: {{izdvojeni citat|On je bio opasan nemački saveznik. Meni je uvek bilo savršeno jasno da bismo mi za Pavla Đurišića, u slučaju invazije zapadnih sila na Balkan, ponovo postali njegov najveći neprijatelj. Kada je započelo povlačenje nemačkih trupa iz Crne Gore, Pavle Đurišić je krenuo sa njima. Tokom napornih marševa po planinskom terenu, tokom operacije povlačenja prolazili smo i kroz područja koja su kontrolisali partizani. Njegove trupe vodile su borbu sa partizanima i time nemačkim trupama olakšale evakuaciju sa tog prostora. Kasnije je Pavle Đurišić sklopio ugovor sa ustaškim trupama Ante Pavelića, da bi mogao da prođe sa svojim jedinicama kroz Hrvatsku i Istru. Tamo su se već nalazile i druge četničke jedinice, kao i Ljotićevi dobrovoljci.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], str. 176—177.</ref>|[[Hermann Neubacher]]}} === Prelazak sa Nemcima u Bosnu (1944-1945) === {{main|Proboj Armijske grupe E kroz istočnu Bosnu|Četnička ofanziva u istočnoj Bosni 1944.|Bosanska golgota}} [[File: Četnički oficir Dinarske divizije, SS-Sturmbannführer Ernst Lerch i neidentificirani SS-Hautsturmführer tokom ofanzive protiv IX. korpusa.jpg|thumb|Oficir [[Dinarska četnička divizija|Dinarske divizije JVuO]], SS-Sturmbannführer [[Ernst Lerch]] i neidentificirani SS-Hauptsturmführer tokom ofanzive protiv [[9. korpus NOVJ|9. korpusa NOVJ]] u Sloveniji, mart 1945. godine<ref>[http://bandenkampf.blogspot.com/2016/05/bk0164.html Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0164 | Photo | Höherer SS- und Polizeiführer Adriatisches Küstenland]</ref>]] [[Armijska grupa "E"]] imala je u planu otvaranje komunikacija kroz istočnu Bosnu, pa je krajem novembra jedna njena divizija ([[11. poljska vazduhoplovna divizija (Nemačka)|11. poljska vazduhoplovna divizija]]) započela napad pravcem od [[Rogatica|Rogatice]] prema [[Zvornik]]u, protiv snaga [[Treći udarni korpus NOVJ|Trećeg udarnog korpusa]] [[NOVJ]]. Međutim, kako su tokom ofanzive [[NOVJ]] i Crvene armije od 3. decembra nemačke pozicije na [[Sremski front|Sremskom frontu]] ozbiljno ugrožene, ova divizija hitno je izvučena i transportovana prugom [[Sarajevo]] - [[Slavonski Brod]] na [[Sremski front]]. Na njeno mesto usmerena je glavnina četnika iz [[Srbija|Srbije]]. U izvještaju Operativnog odjeljenja u [[Sarajevo|Sarajevu]] Armijske grupe »E« od 10. decembra 1944, koji potpisuje potpukovnik Warnstorff, istaknuto je: {{izdvojeni citat| Telegram 34. i 91. arm. korpusu, 5. SS-brd. arm. korpusu i Korpusnoj grupi »Kibler«: 1) Četnici na maršu u širi rejon Valjeva privremeno će preći preko područja Rogatica — Ljubovija — Zvornik — Kladanj. 2) DM garantuje najlojalnije držanje prema nemačkim jedinicama i nudi saradnju. Znak raspoznavanja za saradnju između nemačkih jedinica i četnika je: Mitrovica. 3) Četnike u što većoj meri koristiti za službu izviđanja. Materijalna pomoć može im se obezbediti u ograničenim razmerama ukoliko se stave na raspolaganje za borbu protiv bandi. 4) K-da Grupe armija obavestila je hrvatske vlasti o navedenom kretanju.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »E« ZA PERIOD OD 1. OKTOBRA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=998&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000992.] ({{jez-njem| <br /> "1.) Cetniks überschreiten auf dem Marsch in den Großraum Valjevo vorübergehend das Gebiet Rogatica – Ljubovija – Zvornik – Kladanj. <br /> 2.) DM hat loyalste Haltung gegenüber deutscher Truppe zugesichert und bietet Zusammenarbeit an. Kennwort zwischen deutscher Truppe und Cetniks für Zusammenarbeit ist "Mitrovica". <br /> 3.) Die Cetniks sind weitgehend für Erkundungsaufträge zu verwenden. Materielle Hilfe darf ihnen in beschränktem Ausmaß gewährt werden, soweit sie sich zum Kampf gegen die Banden zur Verfügung stellen. <br /> 4.) Die kroatischen Behörden sind über obige Bewegung durch Okdo. unterrichtet worden."}})</ref>}} U izvještaju njemačkog opunomoćenog generala u [[NDH]] od 24. decembra 1944. godine,<ref>[https://znaci.org/00001/40_82.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje POSLJEDNJI DANI NA VUČJAKU]</ref> navodi se da je general Draža Mihailović izrazio spremnost za suradnju i sa formacijama NDH u borbi protiv NOVJ: {{izdvojeni citat|Prema izvješću pouzdanog agenta, Draža Mihajlović je izrazio namjeru da se bori skupa sa ustašama i domobranima, jer je njihov zajednički glavni cilj uništenje komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=443&rec=311&roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000427.] <br /> ({{jez-njem|"Nach zuverlässiger V–Mann–Meldung soll Draza Mihajlovic geäussert haben, er wolle mit den Ustascha und Domobranen zusammen kämpfen, da das gemeinsame Hauptziel die Vernichtung des Kommunismus sei."}})</ref>|Izvještaj njemačkog opunomoćenog generala u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj od 24. XII 1944.}} Četnici su, pod ličnom komandom [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]], nakon koncentrisanja unutar nemačko-ustaških linija, izvršili [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944|napad na snage NOVJ]]. 8. decembra [[1944]]. ujutro sa nemačko-ustaških položaja u okolini [[Rogatica|Rogatice]] krenuli u silovit napad prema [[Zvornik]]u. Ovaj napad bio je usklađen sa napadom nemačkog 34. armijskog korpusa sa druge strane, pravcem [[Užice]] - [[Ljubovija]] - [[Zvornik]]. Ovom prilikom četnicima su Nemci obezbedili snabdevanje municijom, kao i zbrinjavanje ranjenika u nemačkim bolnicama u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Pošto je prodor četnika prema [[Zvornik]]u odbijen, njihova glavnina usmerila se prema oslobođenoj [[Tuzla|Tuzli]]. U [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944|neizvesnim borbama od 24. do 28. decembra]] [[Treći udarni korpus NOVJ]] krajnjim naporom odbio je ovaj napad. Nakon ovog poraza, glavnina [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] snaga razmestila se u [[Modriča|Modriči]] i okolini, gde su nakon kraćeg sukoba uspostavili sporazum sa snagama NDH. Tako su se našli na za Nemce vitalnoj komunikaciji Sarajevo - Brod, vodeći zajedno sa Nemcima teške dvomesečne borbe protiv [[Druga armija JA|Druge jugoslovenske armije]], koja je nastojala da je prekine. Preko pukovnika Borote, komandanta Romanijskog korpusa JVuO, uspostavljena je saradnja sa nemačkim štabom u [[Sarajevo|Sarajevu]], od kojeg je obezbeđeno snabdevanje municijom i bolničko zbrinjavanje ranjenika.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_130.htm Opšti uslovi sporazuma o saradnji između četnika i nemačkih jedinica pripremljeni za pregovore decembra 1944. godine], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 130</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Ratni dnevnik Armijske grupe E 1.10.1944-31.12.1944], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - prilog broj 2, (10. decembar 1944)</ref> [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićeva]] grupacija takođe je uspostavila vezu sa Štefanom Hedrihom ({{jez-nem|Stefan Hedrich}}), SS-oberfirerom i inspektorom u glavnom štabu SS, komandantom SS-oblasti Severozapadna Bosna.<ref>[https://www.znaci.org/00001/181.htm Roland Kaltenegger: TOTENKOPF & EDELWEIß], četvrti deo: Das Kriegsjahr 1944 (Ares verlag, Graz), strana 268.</ref> [[3. april]]a 1945. godine, kada su nemačke trupe napuštale Bijeljinu i okolinu, Mihailović je pokušao da ih pridobije da ostanu pod njegovom komandom kao jugoslovenski državljani.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_192.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša štaba Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 7. aprila 1945. godine]</ref> [[Schutzstaffel|SS]]-Sturmbannführer (major) [[Ernst Lerch]], u izvještaju od 8. marta 1945. godine, piše da je [[Aleksandar Nikolić (četnik)|Aleksandar Nikolić]], zapovjednik Sremsko-slavonske komande JVuO, zajedno sa svojim trupama (za koje navodi da broje oko 80 ljudi, ali i da bi po pristizanju ostatka jedinice ta cifra mogla dostići i 400) došao u [[Istra|Istru]], tj. u [[Operativna zona Jadransko primorje|Operativnu zonu Jadransko primorje]], gdje se stavlja na raspolaganje njemačkim vlastima. Ernst Lerch moli nadređene da naznače rejon u kojem bi »grupa pukovnika Nikolića« mogla da bude »upotrebljena«: {{izdvojeni citat|1.) U prostor [[Jurdani]], prov. [[Rijeka (grad)|Rijeka]], stigli su delovi četničke grupe pukovnika Nikoliča u jačini oko 80 ljudi. 2.) Prema telegr. Glavnog ureda SS od 7. 2. 45, delovodn. pov. br. 375/45, grupa Nikolić potčinjena je komandantu SS i policije u [Operativnoj zoni] Jadr. primorje. [...] 6.) Pukovnik Nikolić je samostalni četnički komandant i njegov načelnik Štaba major Miladinović je izjavio da ova grupa ne želi nikakvu zavisnost od ministra [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]a, odn. od drugih četničkih grupa. <br /> Oni obećavaju da će se stoprocentno zajedno s Nemcima boriti kako protiv komunista tako i protiv regularnih engleskih trupa koje oni navodno preziru iz dubine duše. <br /> Ovaj osnovni stav oni će zadržati u svakoj situaciji pa ma šta se desilo.<ref>[https://znaci.org/zb/4_6_19.htm Zbornik NOR-a – tom VI – Borbe u Sloveniji – knjiga 19. – 1. III – 15. V 1945. godine, Vojnoistorijski institut], Beograd, 1975, dokument br. 161, str. 822–823.</ref>|Obaveštenje komandanta SS i policije u Operativnoj zoni Jadransko primorje od 8. marta 1945. o pristizanju četnika pukovnika Nikolića u Istru}} [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za [[Jugoistočna Evropa|jugoistočnu Evropu]], u svojim poslijeratnim memoarima ističe da je sa četničkim komandantom održavao vezu sve do aprila 1945, tj. do [[Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)|zajedničkog povlačenja Nijemaca i četnika]] pred jedinicama NOVJ i [[Crvena armija|Crvene armije]]. Neubacher navodi da je postojala i zamisao o susretu između njega i generala Mihailovića, ali [[Joachim von Ribbentrop]] nije dao dopuštenje za taj sastanak: {{izdvojeni citat|Tokom sukoba četnika sa Englezima, stiglo je do mene pitanje da li bih bio spreman da razgovaram sa Dražom Mihailovićem. Ovu sam molbu prosledio ministru spoljnih poslova Ribentropu, tražeći od njega da mi dozvoli da do takvog susreta dođe. U principu, nije mi bilo zabranjeno da uspostavim kontakt. Ali, za vođenje razgovora morao sam da dobijem specijalnu dozvolu. Bilo mi je, međutim, zabranjeno da stupim na teren koji kontroliše Draža Mihailović. Moja spremnost i želja da se sretnem sa njim bili su veliki, te sam uskoro morao da sam sebi priznam da je moj glavni motiv bio – radoznalost. Da se sretnem sa četničkim vođom, a da se prethodno ne izvrše potrebne pripreme, razgovor bi bio besmislen, i jedino bi doneo neugodnost i neprilike za Dražu Mihailovića, jer bi dobio etiketu „kolaboratera“. Trebalo je susret dobro organizovati, kako bi bilo sigurno da će doneti senzacionalan rezultat. Verovatno je i sam Draža Mihailović tako razmišljao, pa zato, najzad, nije nikada ni došlo do našeg susreta. Ali, ostali smo u vezi preko naših posrednika. I jedna i druga strana bila je u tim kontaktima veoma oprezna. Jedan moj poverljiv čovek čak je tri puta bio u Dražinom glavnom štabu. Da ne bih bio suviše opširan, zadovoljiću se samo tvrdnjom da Draža Mihailović svoju politiku sve do kraja rata nije menjao. Tek početkom 1945, u vreme naših poslednjih borbi u Hrvatskoj, kada je povlačenje naših trupa sa tog prostora bilo samo pitanje dana, Draža Mihailović mi se obratio direktnom molbom – i to preko svojih poverljivih ljudi u Beču – da mu pružim pomoć u vezi sa naoružanjem njegovih jedinica. Tokom nekoliko dana ja sam čak imao direktnu radio-vezu sa njegovim glavnim štabom u Bosni. Moj poverljiv čovek bio je poslednji put kod Draže u aprilu 1945.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 161–162.</ref>}} General Mihailović je odbijao da osobno uđe u bilo kakav aranžman s okupatorom, i od ove je politike odstupio samo u četiri ili pet navrata tokom rata. Riječ je o [[Sastanak u Divcima|sastanku u Divcima]] sredinom novembra 1941. godine, zatim o dva sastanka s predstavnikom Hermanna Neubachera, [[Rudolfom Stärkerom]], u jesen 1944 (prvi u zapadnoj Srbiji na kojem je Mihailovića pratio pukovnik [[Robert H. McDowell]], šef američke vojne misije pri njegovu štabu, a drugi u sjeveroistočnoj Bosni), kao i o posljednjem sastanku sa Stärkerom na planini [[Vučjak]], početkom aprila 1945. Neubacher pokušava u svojoj knjizi ekskulpirati Mihailovića od odgovornosti za kolaboraciju.<ref>[https://znaci.org/00001/40_62.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNIČKO-NJEMAČKI SPORAZUMI O KOLABORACIJI U SRBIJI]</ref> == Nemci o generalu Mihailoviću i JVuO == [[Datoteka:Draža pred sudom.jpg|mini|desno|Optuženi [[Dragoljub Mihailović]] na [[Beogradski proces|suđenju u Beogradu]] [[1946]].]] {{izdvojeni citat|'''Njemačka je za D.M.-a neprijatelj br. 2 – neprijatelj br. 1 su komunisti'''.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=695&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000686.] <br /> ({{jez-njem|"Deutschland ist für D.M. nur noch der Feind No. 2. Feind No. 1 sind die Kommunisten."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka Armijske grupe »F« sa izaslanikom Neubacherom održanog 30. jula 1944.}} Jedna od najrječitijih evaluacijâ komandne sposobnosti načelnika štaba Jugoslovenske vojske u Otadžbini, a koja potiče iz primarnih izvora njemačke provenijencije, sadržana je u mjesečnom izvještaju Komande Jugoistoka za mart 1943. godine<ref>[https://znaci.org/00001/40_51.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje BITKA NA NERETVI I NJENE POSLJEDICE]</ref>: {{izdvojeni citat|Dosadašnje borbe pokazuju da je Mihailović kao vojni komandant zatajio. Mihailović snosi glavnu krivnju za dosadašnje neuspjehe zbog nepravilne procjene vremena, prostora i zemljišta i zbog toga što nije iskoristio opće date mogućnosti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=813&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame 6290063.] <br /> ({{jez-njem|"Die bisherigen Kämpfe zeigen, daß Mihailovic als militärischer Führer versagte. Die gegebenen Möglichkeiten infolge Unkenntnis von Zeitbedarf, Raum und Gelände nicht erkennend, trägt er die Hauptschuld an den bisherigen Mißerfolgen."}})</ref>|Procjena situacije Komande Jugoistoka za mart 1943. (1. april 1943.)}} Prilikom ispitivanja od strane istražitelja 7. američke armije avgusta 1945. godine, pisanu izjavu o svojim aktivnostima u ratnom periodu sastavio je i [[feldmaršal]] [[Maximilian von Weichs]], koji je avgusta 1943. naslijedio generala Löhra na mjestu glavnokomandujućeg Jugoistoka. U odjeljku naslovljenom »Grupe koje pomažu Njemačkoj«, von Weichs o četnicima Draže Mihailovića piše sljedeće: {{izdvojeni citat|Mihailovićeve trupe su se nekada borile protiv naših okupacionih trupa iz lojalnosti prema svome kralju. U isto vreme su se borile protiv Tita, zbog svojih antikomunističkih ubeđenja. Ovaj rat na dva fronta nije mogao dugo potrajati, posebno kada je britanska podrška počela favorizovati Tita. Sledstveno, Mihailović je pokazao pronemačka stremljenja. Bilo je angažmana tokom kojih su se srpski četnici borili protiv Tita zajedno sa nemačkim trupama. Sa druge strane, dešavalo se da neprijateljski raspoložene četničke grupe napadnu nemačke vozove za snabdevanje da bi popunili sopstvene zalihe. Mihailović je voleo da ostane u pozadini, i prepusti takve poslove svojim podređenima. On se nadao da će dočekati svoje vreme ovom igrom moći, dok mu anglo-američko iskrcavanje ne obezbedi dovoljnu podršku protiv Tita. Nemačka je prigrlila njegovu podršku, koliko god privremenu. Četničke izviđačke aktivnosti naši komandanti su visoko cenili.<ref>http://znaci.org/00002/318_4.htm ({{jez-eng|"MIHAILOVIC's troops once fought against our occupation troops out of loyalty to their King. At the same time they fought against TITO, because of anti—Communist convictions. This two front war could not last long, particularly when British support favored TITO. Consequently MIHAILOVIC showed pro-German leanings. There were engagements during which Serbian Chetniks fought TITO alongside German troops. On the other hand, hostile Chetnik groups were known to attack German supply trains in order to replenish their own stocks. ''MIHAILOVIC liked to remain in the background, and leave such affairs up to his subordinates. He hoped to bide his time with this play of power until an Anglo—American landing would provide sufficient support against TITO. Germany welcomed his support, however temporary. Chetnik reconnaissance activities were valued highly by our commanders''."}})</ref>}} Takođe, feldmaršal von Weichs na drugom mjestu podcrtava da, dok se general Mihailović nastojao držati po strani, taktička je njemačko-četnička kolaboracija na terenu poprimala sve veći obim: {{izdvojeni citat|Iako se on sâm [Mihailović] oštroumno suzdržavao od iznošenja svog ličnog stava u javnosti, bez sumnje kako bi imao odriješene ruke za svaku eventualnost (npr. savezničko iskrcavanje na Balkanu), dopustio je svojim komandantima da pregovaraju s Nijemcima te da s njima sarađuju. I oni su to činili, sve više i više...<ref>Röhr, Werner, ed. (1994). Europa unterm Hakenkreuz: Okkupation und Kollaboration (1938–1945). Berlin: Hüthig. s. 358. <br/ > ({{jez-eng|"Though he himself [Draža Mihailović] shrewdly refrained from giving his personal view in public, no doubt to have a free hand for every eventuality (e.g. Allied landing on the Balkans), he allowed his commanders to negotiate with Germans and to co-operate with them. And they did so, more and more..."}})</ref>|[[Maximilian von Weichs]]}} Specijalni [[Adolf Hitler|Hitler]]ov izaslanik [[Hermann Neubacher]] u svojim memoarima tumači politiku Draže Mihailovića. On piše da je Mihailović „ostao neprijatelj okupatoru, koji je, zbog Titovog uspona, postao njegov neprijatelj broj dva”. Neubacher primjećuje da su Mihailovićevi komandanti sarađivali sa Nijemcima, dočim je on nastavio voditi antiokupatorsku propagandu: {{izdvojeni citat|Politiku Draže Mihailovića nije bilo teško razumeti. On je bio impresioniran nemačkim vojnim podvizima. Pa ipak, sa sigurnošću je računao na to da će Nemačka izgubiti rat. Dovoljno sam čuo od pouzdanih izvora, koji su me obavestili o Dražinom stavu prema Rajhu. On je ostao neprijatelj okupatoru, koji je, zbog Titovog uspona, postao njegov neprijatelj broj dva. Saveznici su Dražu ostavili na cedilu, pa je zato pokušao da od Nemaca – koji su za njega sada bili samo neprijatelj broj dva – dobije što je moguće više oružja. Namera četničkog vođe bila je ova: da se, kada započne nemačko povlačenje, bez borbe dokopa nemačkih strateških pozicija i da se na njima utvrdi. On se spremao za konačan obračun sa Titom, koji je trebalo da se vodi beskompromisno, na život ili smrt, a u pitanju je bila budućnost Jugoslavije. Dok su, dakle, Dražini podređeni komandanti tu i tamo sarađivali sa Nemcima, on je sam nastavio da i dalje vodi propagandu protiv Nemaca.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 160–161.</ref>}} Čak i kada je odobravao kolaboraciju svojih komandanata sa okupatorima, general Mihailović je strogo vodio računa da se na taj način lično ne kompromituje, prvenstveno iz straha od negativne reakcije stanovništva okupirane Jugoslavije. Presretanjem komunikacije između Mihailovića i vojvode Đujića ujesen 1943, njemački nadležni organi su registrovali ovu tendenciju kod četničkog vođstva: {{izdvojeni citat|18.11. Radio-naređenje D.M. Đujiću da još više nego do sada ratuje zajedno sa njemačkim Wehrmachom protiv komunista, jer su oni izdali srpsku nacionalnu stvar. On sam ne može tako postupiti zbog stava naroda.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=235&roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000223.] <br /> ({{jez-njem|"18. 11. FUNKBEFEHL D. M. AN DJUJIC, MIT DEUTSCHER WEHRMACHT GEGEN KOMMUNISTEN MEHR ALS BISHER ZU KAEMPFEN, DA NATIONALE SACHE SERBIENS VERRATEN. ER SELBST KOENNE WEGEN VOLKSMEINUNG NICHT MITMACHEN."}})</ref>|Depeša komande Druge oklopne armije komandi [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 21. novembra 1943. godine}} General [[Schutzstaffel|SS]]-a [[Otto Kumm]], treći komandant [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS dobrovoljačke brdske divizije »Prinz Eugen«]], u knjizi ratnih memoara naslovljenoj ''Vorwärts, Prinz Eugen! Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"'' („Naprijed, Prinz Eugen! Istorija 7. SS dobrovoljačke divizije Prinz Eugen”), ostavio je svoje tumačenje prirode odnosâ između JVuO i njemačkog okupatora: {{izdvojeni citat|Kao ostatak „u šumi“ regularne armije nakon okupacije Jugoslavije, oni su nosili stare uniforme – i nove brade, jer su se zakleli da se neće brijati dok okupator ne bude isteran iz zemlje. Oni su bili verni kraljevini i borili su se za svog mladog kralja Petra II, ali radije su se držali udaljenih sela i oblasti, ne napadajući naše jedinice, osim ako se nisu osećali dovoljno nadmoćnim. Disciplina i naoružanje bilo im je relativno dobro, a u odnosu prema drugim jugoslovenskim narodnim i verskim grupama bili su nepredvidljivi – što je često išlo do napada na hrvatska sela i muslimanske žene. Kao prijatelje još su imali Engleze – i njihov radio. Na volovskim kolima ili na konjskim leđima oni su se povremeno prebacivali u druge oblasti, najčešće neuzdrmani, jer smo ih mi puštali, smatrajući da ih dugoročno možemo pridobiti za nas – kao '''braću po oružju protiv komunizma'''. To je donekle nejasna situacija, oni nisu prijatelji, ali ni neprijatelji, i situacija se menja s vremena na vreme.<ref>[http://www.znaci.org/00001/200.htm Otto Kumm: VORWÄRTS, PRINZ EUGEN! - Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"], [http://www.znaci.org/00001/200_5.pdf Aufstellung der Division "Prinz Eugen"] str. 52. <br /> ({{jez-njem|"Als Reste der nach der Besetzung Jugoslawiens 'in den Wald' gegangenen regulären Armee tragen sie die alte Uniform – und neue Bärte, da sie geschworen haben, sich nicht früher zu rasieren, bevor nicht der Okkupator aus dem Land gejagt ist. Sie sind königstreu und kämpfen für ihren Jung-König Peter II., doch weichen sie lieber aus in abseits gelegene Dörfer und Gebiete und stellen sich nur selten unseren Verbänden, es sei denn, sie fühlen sich in ausreichender Ubermacht. Disziplin und Bewaffnung sind relativ gut, gegenüber den anderen jugoslawischen Volks- und Glaubensgruppen sind sie unberechenbar, weshalb es oft zu Ubergriffen gegen kroatische Dörfer oder muselmanische Frauen kommt. Als stille Freunde haben sie die Engländer – und ihre Funkgeräte. Auf Ochsenkarren oder hoch zu Roß verlegen sie manchmal in eine andere Gegend, meist ungeschoren, da wir sie ziehen lassen und sie auf lange Sicht für uns gewinnen wollen – als Waffengefährten gegen den Kommunismus. Es ist eine etwas unklare Situation, sie sind nicht Freund, auch nicht Feind, die Lage wechselt von mal zu mal."}})</ref>}} Saradnju sa četničkim formacijama generala Mihailovića u borbi protiv zajedničkog neprijatelja pominje u svojim memoarima i [[Schutzstaffel|SS]]-potpukovnik [[Otto Skorzeny]], vođa njemačkih komandosa, zaslužan za izvođenje brojnih specijalnih operacija tokom rata. Neposredno pred [[Kapitulacija Nacističke Njemačke|kapitulaciju nacističke Njemačke]], ''Obersturmbannführer'' Skorzeny je tri dana (od 5. do 8. maja [[1945]]. godine) vršio dužnost šefa njemačke vojno-obavještajne službe ''[[Abwehr]]''. Po osobnom ''[[Adolf Hitler|Führer]]ovom'' naređenju, potpukovnik Skorzeny biva upućen proljeća 1944. godine u okupiranu Jugoslaviju, kako bi koordinirao [[Operacija Konjićev skok|operacijom uništenja]] [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOVJ]] i zarobljavanja [[Josip Broz Tito|maršala Tita]]: {{izdvojeni citat|U proljeće 1944. dobio sam naredbu Vrhovne komande Wehrmachta da lociram [[Josip Broz Tito|Titov]] štab, uništim ga i uhvatim Tita, koji je, prema [[Winston Churchill|Churchill]]ovoj volji, već bio zamijenio generala Mihailovića. Mihailović, ratni ministar mladog kralja [[Petar II Karađorđević|Petra II]] od Jugoslavije, koji je živio u egzilu u [[London]]u, bio je uplašen sve većim uticajem komunizma. Na njegovo zaprepaštenje, njegovi su se četnici ponekad borili zajedno čak s mađarskim trupama, Hrvatima [[Ante Pavelić]]a, pa čak i sa našim vojnicima protiv Titovih trupâ.<ref>Otto Skorzeny, ''Meine Kommandounternehmen. Krieg ohne Fronten'', Universitas Verlag in F.A. Herbig Verlagsbuchhandlung GmbH, München, 1993, s. 201. <br /> ({{jez-njem|"Im Frühjahr 1944 bekam ich den Befehl vom OKW, das Hauptquartier Titos ausfindig zu machen, es zu zerstören und Tito gefangenzunehmen, der nach dem Willen Churchills schon den General Mihailowitsch abgelöst hatte. Der Kriegsminister des im Exil in London lebenden jungen Königs Peter II. von Jugoslawien, Mihailowitsch, war über den fortschreitenden Einfluß des Kommunismus erschreckt. Seine Tschetniks schlugen sich zu seinem Erstaunen manchmal sogar gemeinsam mit den ungarischen Truppen, den Kroaten des Ante Pawelitsch und selbst unseren Soldaten gegen die Truppen Titos."}})</ref>}} == Reference == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Kolaboracija četnika sa silama Osovine]] * [[Saradnja četnika sa fašističkom Italijom]] == Vanjske veze == {{commonscat|Chetnik collaboration with Axis occupation}} * [https://www.znaci.org/00001/40.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945 (Stanford University Press 1975)] {{Kolaboracija u Jugoslaviji}} {{Authority control}} [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu| ]] pahsbg1ddmvpzyugkzbkxykjwj680e0 42711177 42711174 2026-10-15T18:00:22Z ~2026-52047-51 396422 /* Operacija Weiss i bitka na Neretvi (1943) */ 42711177 wikitext text/x-wiki {{Sređivanje|razlog=Preterana upotreba citata}} [[File:Lukačević i Nemci.jpg|thumb|Četnički potpukovnik [[Vojislav Lukačević]], dvojica nemačkih oficira i neidentifikovani četnički komandant. Fotografija je verovatno nastala tokom [[Bitka za Konjic 1943.|bitke za Konjic]], od 19. do 26. februara 1943. godine, kada su snage pod Lukačevićevom komandom sadejstvovale s Nemcima.]] [[File:Četnici i Nemci u okupiranoj Jugoslaviji.jpg|thumb|Četnici i Nijemci u okupiranoj Jugoslaviji.]] {{TranslitN|Kolaboracija četnika s Trećim Reichom|Колаборација четника с Трећим Рајхом}} '''Kolaboracija četnika s Nemcima''' odvijala se, sa manjim ili većim intenzitetom, tokom većeg dijela perioda [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupacije Jugoslavije u Drugom svetskom ratu]]. Glavna usluga koju su četnici vršili Nemcima bila je borba protiv [[Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Jugoslavije|partizanskih jedinica]], hvatanje pripadnika [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|pokreta otpora]] po naseljenim mestima, te njihovo likvidiranje ili slanje u logore pod kontrolom okupacionih ili kvislinških vlasti. Zbog njegovog inicijalnog učešća u [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanku u Srbiji 1941]], Nemci su [[Draža Mihailović|Dražu Mihailovića]] dugo smatrali neprijateljem, za kojim je raspisana poternica.<ref>https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D0%BC_%D0%B8%D0%B7_%D0%B4%D0%B5%D1%86%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941.</ref><ref>https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D0%BC_%D0%B8%D0%B7_%D1%98%D1%83%D0%BB%D0%B0_1943.</ref> Istovremeno, njegovi odredi širom okupiranog područja sarađivali su sa nemačkom vlašću na razne načine (npr. [[legalizacija četnika u Srbiji]] 1941–1943). Saradnja četnika sa Vermahtom postala je sveobuhvatna nakon novembra 1943. godine, kada je politički vrh u [[Berlin]]u konačno odlučio da prihvati Dražu Mihailovića za saradnika, što je rezultiralo potpisivanjem niza [[Ugovori o saradnji četnika i Vermahta|ugovora o saradnji]] sa njegovim glavnim komandantima u Srbiji. Nakon potpisivanja ugovora o primirju i saradnji, okupator je počeo isporučivati municiju i vojnu opremu četničkim jedinicama koje su se, zajedno sa njemačkim trupama i pod nadzorom njemačkih oficira, borile protiv jedinica [[NOVJ]] u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]] i [[Sandžak]]u.<ref>AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 12058.</ref> U [[NDH]], četnici su služili Nemcima za razne namene: dostavljanje obaveštenja o komunistima, pomoć nemačkim nabavkama stoke, pomoć trupama u svojstvu vodiča, pomoć u ljudstvu, učestvovanje u osovinskim operacijama (na primer [[operacija Citen|operacija Ziethen]], [[operacija Bora]]), i druge potrebne radnje za gušenje ustaničkog pokreta.<ref name="ReferenceA">[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_259.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. novembra 1943. Štabu 2. oklopne armije o saradnji četnika sa nemačkim trupama u Dalmaciji i zapadnoj Bosni]</ref> Nemci su četnike snabdevali oružjem i opremom i dozvoljavali im da po potrebi koriste njihove garnizone za smeštaj i motorizaciju za transport. Partizanske pokrete po Bosni i Hercegovini te Hrvatskoj Nijemci su u mnogo navrata doznavali na osnovu četničkih dojava.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1071&rec=314&roll=563 NAW, T-314, Roll 563, frames 001061-1062: Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa (31. januar 1944.)]</ref> Prve dve godine rata, četnici su formalno bili deo [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|savezničke]] koalicije, ali zbog stavljanja [[Četnički odredi Jugoslovenske vojske|četničkih odreda Jugoslovenske vojske]] pod komandu Vermahta, krajem 1943. je došlo do konačnog napuštanja Draže Mihailovića od strane Saveznika, a potom 1944. godine i do napuštanja i osude četnika od strane jugoslovenskog kralja.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D0%B2_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%99%D0%B0_%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B0_II_%D0%BD%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BF%D0%B0%D1%9A%D0%B5_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D1%98_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D1%81%D1%86%D0%B8_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%98%D0%B5 Poziv kralja Petra II na pristupanje Narodnooslobodilačkoj vojsci Jugoslavije]</ref> Zbog kolaboracije sa nemačkim okupatorom, mnogim je četničkim vođama, uključujući samog Dražu Mihailovića, suđeno u [[Beogradski proces|beogradskom]] i drugim procesima. Pored kolaboracije sa Nemcima, četnici na teritoriji italijanske okupacione zone su tesno [[Kolaboracija četnika s fašističkom Italijom|sarađivali sa fašističkom Italijom]]. == Nemačka politika prema četnicima == Česte njemačke promjene kursa u odnosu prema četnicima Draže Mihailovića (npr. [[Sastanak u Divcima|pregovori u Divcima]] u novembru, pa [[Operacija Mihailović|napad na štab Draže Mihailovića]] u decembru 1941, zatim ponovna obustava progona Mihailovićevih četnika i skidanje ucjene na njegovu glavu u proljeće 1942. godine, itd.) tokom čitavog ratnog perioda, bile su u potpunosti u skladu sa politikom koja je vođena u okupiranim zemljama. Najplastičniji prikaz ovakvog pristupa prezentovao je [[Felix Benzler]], opunomoćenik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova u [[Beograd]]u, u izvještaju koji je poslao u [[Berlin]] 11. marta 1942. godine ministru vanjskih poslova [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]]: {{izdvojeni citat|To što nemačka vojna mesta vode pregovore s pojedinim četničkim vođama, nije ništa neobično u srpskom prostoru. To se zbiva svesno, u okviru naše politike, uslovljene slabošću naših vojn[ičk]ih snaga i dosad ne bez uspeha vođene, da Srbe, a naročito ustanike usmeri jedne protiv drugih (komuniste protiv četnika, četnike među sobom, vladine dobrovoljce protiv komunista i četnika) i da se time po mogućnosti omete obrazovanje jednog jedinstvenog fronta.<ref>AVII, NAV, N-T-120, 200/153555-58.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. I/272.</ref><ref>Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 90.</ref>}} Njemačko konstantno opiranje uspostavi saradnje s četnicima Draže Mihailovića bilo je generirano sa samog političkog vrha. U ratnom dnevniku Vrhovne komande Wehrmachta prenesena je informacija da je 23. septembra 1942. održan sastanak vođe Trećeg Reicha [[Adolf Hitler|Adolfa Hitler]]a s predsjednikom [[Rumunija|rumunjske]] vlade [[Ion Antonescu|Ionom Antonescuom]] i poglavnikom [[NDH]] [[Ante Pavelić|Antom Pavelićem]]. Na sastanku se uglavnom raspravljalo „o hrvatskim problemima“. Pored njemačkog veleposlanika u [[Zagreb]]u [[Siegfried Kasche|Siegfrieda Kaschea]], sastanku je prisustvovao i opunomoćeni general u NDH [[Edmund Glaise von Horstenau]] koji se nije ustručavao da „otvoreno kritikuje hrvatsku vlast“, ali je i „skrenuo pažnju na četnike, koje su naoružali Italijani“. General von Horstenau je predložio da bi četnike trebalo „upotrebiti da na svom području [tj. u njemačkoj okupacionoj zoni] postanu organi reda“: {{izdvojeni citat|Hitler je na taj predlog negativno odgovorio, jer da mu se čini veoma opasno da se četnicima pruži podrška. Četnici su pre svega srpske patriote, koji zastupaju [[Velika Srbija|velikosrpsku]] misao. Time hranimo zmiju koja će jednoga dana da poraste. Istina, danas je ona još mala, ali jednog dana mogla bi da bude opasna.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Nakon sagledavanja situacije na Balkanu u jesen 1943, Nemci su jugoslovenske partizane proglasili najvećim neprijateljima.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_3_156.htm PROCENA KOMANDANTA JUGOISTOKA FELDMARŠALA VAJKSA OD 1. NOVEMBRA 1943. VOJNO-POLITIČKE SITUACIJE NA BALKANU KRAJEM OKTOBRA 1943. GODINE</ref> U cilju borbe protiv partizana, tolerisali su i koristili četnike kao antikomunističku miliciju, iako im je bilo dobro poznato da oni održavaju veze sa [[London]]om. == Hronologija == === Mihailovićeva ponuda Nemcima i pregovori u Divcima (jesen 1941) === {{main|Ustanak u Srbiji 1941.|Sastanak u Divcima}} {{izdvojeni citat|Četnički odredi jugoslovenske vojske pod komandom pukovnika Draže Mihailovića stavljaju se na raspolaganje za borbu protiv komunista u saradnji sa nemačkim Vermahtom.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%99%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_30._%D0%BE%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941._%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0 Извештај капетана Матла претпостављенима од 30. октобра 1941. о разговорима са представницима Драже Михаиловића]</ref>|Ponuda Draže Mihailovića Nemcima iz oktobra 1941.}} {{Wikisource|Izjava pukovnika Branislava Pantića o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima}} {{Wikisource|Izveštaj kapetana Matla pretpostavljenima od 30. oktobra 1941. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića}} {{Wikisource|Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.}} Nemci su za gušenje [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji 1941.]] angažovali dodatne trupe i sproveli drastične represalije nad stanovništvom, što je Mihailovića navelo da se povuče iz ustanka, napadne partizane i zatraži kontakt sa nemačkom upravom radi prekida neprijateljstva. Vezu je uspostavio preko pukovnika [[Branislav Pantić|Branislava Pantića]], njegovog predstavnika i obaveštajca u [[Beograd]]u. Pukovnik Pantić je nakon rata svjedočio da je odluka o pregovorima s predstavnicima njemačkih okupacionih snagâ donijeta krajem oktobra 1941. godine, i to na sastanku održanom u kući [[Živojin Mišić|vojvode Mišića]] u [[Struganik]]u. Sastanku su, pored Draže Mihailovića i Branislava Pantića, prisustvovali i [[Dragiša Vasić]], potpukovnik [[Dragoslav Pavlović]], major [[Aleksandar Mišić]] i kapetan [[Nenad Mitrović]]. Pukovnik Pantić piše: {{izdvojeni citat|O potrebi pregovora nije bilo reči. Situacija je svima bila jasna. Ona ih je neodstupno zahtevala. Sporno je bilo: sa kime treba razgovarati, da li sa Nemcima ili sa Nedićem? Posle duže diskusije većina se složila da treba pregovarati sa Nedićem. Ovome se odsudno usprotivio Draža i major Mišić. Njegov zaključak po ovom pitanju bio je izražen rečima: – KAD JE SITUACIJA TAKVA DA MORAM DA PREGOVARAM, ONDA ĆU DA PREGOVARAM SA NEPRIJATELJEM. NA TO ME OVLAŠĆUJE I MEĐUNARODNO RATNO PRAVO. UOSTALOM, ŠTA MI MOŽEMO DA DOBIJEMO OD NEDIĆA? SVE ŠTO NAMA TREBA, ORUŽJE I MUNICIJA, NEDIĆ MORA TRAŽITI OD NEMACA. JER OVDE NISU U PITANJU MALE I SITNE KOLIČINE. ZAŠTO IĆI POSREDNO, KAD MOŽEMO NEPOSREDNO? Njegovo odsudno držanje, po ovom pitanju, odnelo je prevagu... Isto tako bilo je sporno pitanje da li da se o pregovorima obavesti Nedić. Posle kraće diskusije, a pošto sam ja izložio da kapetan g. dr. Matl nalazi da Nedića treba obavestiti, doneta je odluka da se tako i učini. Tako je doneta odluka da se pregovara sa Nemcima.<ref>[https://sr.m.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D1%98%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BE_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D1%98_%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%B8_%D0%B4%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81_%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0 Izjava pukovnika Branislava Pantića o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima]</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 138.</ref><ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 115.</ref>|Izjava pukovnika [[Branislava Pantića]] o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima}} 1. novembra 1941. godine, pukovnik Draža Mihailović je uputio generalu [[Walteru Hinghoferu]], komandantu [[342. divizija|342. pješadijske divizije]], ponudu sljedeće sadržine: {{izdvojeni citat|1) Na kolubarskom frontu nema komunista. Ukoliko ih je bilo oni su postali bezopasni. <br /> 2) Organizacija četnika je u stanju da održava red na području zapadne Srbije. <br /> 3) Komunistička opasnost će prestati od momenta kada se četničkoj organizaciji pruži mogućnost da neometano radi. Broj nacionalista je tako veliki da komunista ima samo 5%. Uz pomoć svoje brojne nadmoćnosti nacionalni elemenat pod komandom četnika može rešiti komunistička pitanja bez obostrane borbe. <br /> Uslov je: dovoljno naoružanje, koje nedostaje. <br /> 4) Ulazak u pojedine gradove je bio neophodan da se ne bi komunističke jedinice predstavljale kao oslobodioci i da ne bi povukle za sobom narodne mase. To se moralo događati i radi toga da bi se sprečili komunisti da vrše teror nad stanovništvom. <br /> 5) Četnička akcija nije usmerena protiv nemačkih jedinica, ukoliko one ne napadaju četnike i narod. <br /> 6) Naš narod voli slobodu i radovao bi se kada se na njegovoj teritoriji ne bi nalazile nemačke jedinice. To odgovara četničkom načinu vođenja rata, bez obzira na žrtve koje donosi. Oblast zapadne Srbije nema nikakav vojni značaj za nemačke jedinice, i trebalo bi da bude slobodna zona, u kojoj četnici održavaju red, pod uslovom da ih se u tome ne sprečava i da su dovoljno naoružani.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_240.htm Izjava Draže Mihailovića od 1. novembra 1941. komandi nemačke 342. pešadijske divizije]</ref>}} Prethodno, general Hinghofer je 30. X 1941. obavijestio njemačkog opunomoćenog generala i zapovjednika u Srbiji [[Franz Böhme|Franza Böhmea]] da lokalni četnički komandanti u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]] nude saradnju, očekujući zauzvrat pomoć u oružju od okupatora: „Četničke vođe iz [[Valjevo|Valjeva]], [[Slovac|Slovca]] i [[Lajkovac|Lajkovca]] daju važne podatke o organizaciji i izjavljuju spremnost da se sa nemačkim trupama bore protiv komunista. Traže oružje.“<ref>BA-MA, RH 26-342/14, 10-odnevni Hinghoferov izvještaj Bemeu, 30. 10. 1941.</ref> Odmah po pristizanju Mihailovićeve ponude, štab 342. pješadijske divizije je istoga dana (1. XI) dostavio izvještaj svojoj pretpostavljenoj komandi u kome, između ostalog, stoji i sljedeće: {{izdvojeni citat|Masa četnika, koja se nalazi u rejonu Valjeva, do sada se držala potpuno lojalno. Oni su prema komunistima zauzeli jasan odbijajući, takoreći, neprijateljski stav i može se reći uspešno se protiv njih borili. Oni su spremni i voljni da zajedno sa Vermahtom razbiju komuniste, kao i da u zemlji ponovo uspostave red i mir i zato traže nemačku pomoć.<ref>AVII, NAV—N—T—315, rolna 2130, snimci 626—632.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_10.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje MIHAILOVIĆ TRAŽI POMOĆ OD OKUPATORA]</ref>}} No, na samom početku sastanka sa nemačkim predstavnicima u selu [[Divci]] 11.11.1941. pukovniku Mihailoviću je rečeno: {{izdvojeni citat|Pre dve nedelje poručili ste nam preko Vaših poverenika u Beogradu da je Vaša namera "da nećete više dozvoliti da se srpska krv beskorisno proliva i srpska imovina dalje uništava". Istovremeno ste ponudili da se zajedno sa nemačkim Vermahtom i organima Nedićeve vlade borite protiv komunizma. Ponuda je od strane Glavne komande odbijena jer: 1) Nemački Vermaht će sam u najkraćem vremenu okončati sa komunizmom i 2) glavni komandant ne može imati poverenja prema Vama kao savezniku.}} Nemci su procenili da Draža zna za dolazak njihovih oklopnih trupa, da kao generalštabni oficir pravilno ocenjuje da će se nastavak nemačkih operacija rđavo završiti po njega, i stoga "nemački Vermaht ne može da se optereti takvim saveznicima koji mu se privremeno priključuju iz razloga oportuniteta".<ref name="Divci">[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BC_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%83_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%83_%D0%94%D0%B8%D0%B2%D1%86%D0%B8_11.11.1941. Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.]</ref> U daljem razgovoru pukovnik Mihailović se pravdao nacistima zbog učešća u ustanku: {{izdvojeni citat|Nije moja namera da ratujem protiv okupatora, jer kao generalštabni oficir poznajem snage obeju snaga.<ref name="Divci"/>}} Pukovnik Mihailović se pravdao da je morao uzeti neke gradove od Nemaca da ih komunisti ne bi uzeli,<ref>„Moji ljudi su [[Bitka za Loznicu 1941.|krenuli na Loznicu]] zato da je komunisti ne zauzmu.”</ref> tvrdeći da nije na strani ustanika, tj. „onih koji žele da isteraju Nemce”.<ref name="Divci"/> Mihailović je izjavljivao Nemcima lojalnost i tražio da mu daju municiju kako bi nastavio borbu protiv Titovih partizana.<ref>„Neophodno je imati municiju! Računajući s tim, došao sam ovamo.”</ref> Međutim, on je želio da njegovo „delovanje na nacionalnoj osnovi” ostane skriveno od javnosti kako ne bi prošao poput vojvode [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]], koji je sklopio otvoreni sporazum sa okupatorom, čime je izgubio ugled u narodu i dobio žig izdajnika.<ref name="Divci"/> Nakon opetovanih zahtjeva okupatoru za isporukom municije, pukovniku Mihailoviću je nedvosmisleno stavljeno do znanja da je jedina opcija za njega i njegove trupe bezuslovna kapitulacija. I pored nepopustljivog njemačkog stava, Mihailović, kao i major Mišić, pokušali su u više navrata uvjeriti svoje sagovornike da uvaže njihove prijedloge, pružajući Nijemcima čvrsta uvjeravanja da im ne prijeti nikakva opasnost sa četničke strane: „Nećemo se boriti protiv Nemaca, pa ni onda ako nam ova borba bude nametnuta... '''Mi vam nećemo biti neverni'''... Mi idemo tako daleko da Vas molimo da do nas uputite oficire za vezu da biste se, uz punu garanciju, mogli uveriti u našu borbu protiv komunista.” Uprkos svim četničkim pokušajima, njemački su pregovarači ostali rezolutni: {{izdvojeni citat|„Ponuda pukovnika Mihailovića da stavi svoje snage na raspolaganje za borbu protiv komunista je odbijena i zatražena je bezuslovna predaja. Mihailović je tražio da se konsultuje sa svojim komandatima. Mihailović također tražio oružje za borbu protiv komunista. Ovo je igra, borba između bandi za izvor oružja. Ipak, čini se da jedan dio Mihailovićevih bandi iskreno želi da se bori protiv komunista.“<ref>NAW, T-311, Roll 175, 000121-2: Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka</ref>|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka 17.11.41.}} Među brojnim njemačkim dokumentima u kojima se pominje sastanak u Divcima, izdvaja se bilješka potpukovnika [[Rudolfa Kogarda]] (koji je prisustvovao sastanku) o četničkom komandantu, kao i o razgovorima vođenim sa Mihailovićevim oficirima pri povratku za [[Beograd]]. Potpukovnik Kogard zapisuje da je „pukovniku Mihailoviću (je) mnogo stalo do toga da se vrhovni komandant u Srbiji [general [[Franz Böhme]] — prim.] uveri u iskrenost njegovih namera”: {{izdvojeni citat|Obustaviti borbu protiv nemačkog Vermahta i povesti je samo protiv komunista. Na samo vođenje borbe druga strana ne sme da utiče. Izuzimajući to što sâm ne želi da se potčini, živi u ubeđenju da komuniste u njihovom gerilskom načinu ratovanja regularne trupe ne mogu da poraze. On, dakle, želi da preuzme specijalni zadatak i garantuje uspeh... U izlaganju pukovnika Mihailovića samo uzgred je nagovešteno da pre uništenja komunista ne može ni da pomišlja na polaganje oružja. Pri povratku u Beograd njegovi poverenici su naglasili da je pukovnik Mihailović spreman da položi oružje čim uništi komuniste. A za uspešno okončanje ove borbe potrebna mu je municija, jer je komunisti imaju u ogromnim količinama... Potpukovnik Kogard je pitao srpskog kapetana [Nenada — prim.] Mitrovića šta Mihailovićeva grupa radi sa zarobljenim komunistima. Odgovoreno mu je da se ubeđeni komunisti ubijaju, a oni koji su samo pošli s njima odvode se u koncentracione logore. [...] Mihailović izjavljuje da mu nikada nije bila namera da se bori protiv nemačkih trupa i saopštava da će i sada naložiti svojim trupama da se ne bore protiv nemačkog Vermahta.<ref>NAW, Mikrofilm T—314, Roll 1457, snimci 1332—1335.</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 161—162.</ref>}} Obavještajni oficiri, raspoređeni u njemačkim ustanovama u Srbiji, registrovali su da je s jeseni 1941. godine došlo do raspada jedinstvenog ustaničkog fronta, kao i da je pukovnik Mihailović naredio [[Napad četnika na Užičku Republiku|napad]] na [[Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|partizansku slobodnu teritoriju]]. U skladu s novonastalom situacijom, Wehrmachtovi oficiri predlažu svojim pretpostavljenim u [[Berlin]]u koordinaciju okupatorskih dejstava s onima četničkih odredâ, što bi doprinijelo efikasnijem gušenju partizanskog otpora, čiji je centar bilo [[Užice]]: {{izdvojeni citat|Mihailović treba da sada pokrene akciju protiv Užica, gde se navodno nalazi celokupno rukovodstvo komunista, a zbog čega treba da se stavi u izgled i bombardovanje sa nemačke strane. U kontaktima sa nemačkim okupacionim vlastima koji su niže opisani, Mihailović je navodno molio da mu se stavi na raspolaganje 100.000 metaka da bi mogao nastupiti protiv Užica.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 1, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova Nemačkog Rajha: 18. april — 31. decembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1973, dok. 236, str. 630.</ref>|IZVEŠTAJ OBAVEŠTAJNOG CENTRA VERMAHTA U BEOGRADU OD 14. NOVEMBRA 1941. VRHOVNOJ KOMANDI VERMAHTA O ODNOSU ČETNIKA DRAŽE MIHAILOVIĆA PREMA NOP-u, O PREGOVORIMA PREDSTAVNIKA VERMAHTA I DRAŽE MIHAILOVIĆA I O VOJNO-POLITICKOJ SITUACIJI U SRBIJI}} Nakon rata, pukovnik [[Branislav Pantić]] je u pisanoj izjavi jednom [[ZBOR|ljotićevskom]] autoru u emigraciji detaljno objasnio okolnosti u kojima je došlo do odluke da se vode pregovori sa Nijemcima. Pukovnik Pantić se prisjeća da je prethodno održan sastanak u Mihailovićevom štabu, na kom je sačinjen spisak uslovâ koje je trebalo postaviti pred okupatora. Međutim, osnovni razlog pregovora je bio da se četnicima daju odriješene ruke i pruži pomoć za »borbu protiv komunista«, tj. Titovih partizana: {{izdvojeni citat|Posle duže diskusije složili smo se da Nemcima treba podneti ove zahteve: 1. Moja [Mihailovićeva — prim.] akcija ima se posmatrati isključivo kao borba protivu komunizma. A kako je ta borba u neposrednom interesu i Nemaca, potrebno je, da se mojim oružanim odredima ostavi sloboda akcije i da se oni, svim sredstvima, pomognu. 2. Spremni smo da kooperišemo u svakoj borbi protivu komunista, koju bi izvodile nemačke oružane snage. 3. Kako su za borbu protivu komunista potrebna sredstva to, da mi se iz nemačkog ratnog plena, za prvi momenat, stavi na raspoloženje: <br /> — 20.000 pušaka; <br /> — 200 mitraljeza; <br /> — 2.000 puškomitraljeza; <br /> — 100 lakih bacača; <br /> — 100.000 ručnih bombi; <br /> — municija: 500 metaka na pušku; po 2.000 metaka na mitraljez i puškomitraljez i po 100 bombi na svaki bacač. <br /> Celokupno naoružanje, po vrstama, da bude istog modela i kalibra. <br /> — 20.000 jugoslovenskih vojničkih uniformi <br /> — 20.000 pari vojničkih cipela. [...] Iz prednjih izlaganja jasno se vidi, da je glavni i jedini cilj sastanka i razgovora sa Nemcima bio: DA NAM OMOGUĆE ODSUDNU BORBU SA KOMUNISTIMA, DAKLE NJIHOVO UNIŠTENJE, A TIME I OBUSTAVU KRVAVIH NEMAČKIH ODMAZDA. DAKLE ONO ŠTO JE ZAHTEVAO CEO NAROD.<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 115—116.</ref>}} Za Dražom Mihailovićem je decembra 1941. godine raspisana poternica, nakon čega je bio u bekstvu. === Predaja zarobljenih partizana Nijemcima (1941) === {{main|Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.}} [[File:Nemci odvode na streljanje četu partizana koje su četnici na prevaru uhvatili i predali Nemcima.jpg|thumb|Nemci odvode na streljanje četu partizana koje su četnici na prevaru uhvatili i predali Nemcima]] Iako je njegov prijedlog okupacionim vlastima u Divcima odbijen, pukovnik Mihailović je želio pružiti njemačkom okupatoru dokaz četničke gotovosti za saradnju. Stoga su četnici Draže Mihailovića, uz posredstvo samozvanog vojvode [[Jovan Škavović|Jovana Škavovića]], predali 13. novembra 1941. Njemcima oko [[Predaja zarobljenih partizana Nemcima novembra 1941.|365 zarobljenih partizana]]. [[Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.|Predaja zarobljenih partizana Nemcima]] se desila tokom [[ustanak u Srbiji 1941|ustanka u Srbiji]] novembra [[1941]]. godine. Tokom [[Četničko-partizanski sukob|sukoba]] između [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] četnika i partizana u zapadnoj [[Srbija|Srbiji]] početkom novembra [[1941]], četnici su zarobili više stotina partizana. Jednu veću grupu od oko 500 zarobljenika, među kojima su bili partizani na prevaru zarobljeni u [[Gornji Milanovac|Gornjem Milanovcu]],<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_110.htm Relacija Takovskog četničkog odreda od 17. juna 1942, Zbornik NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, dokument 110]</ref> Kosjeriću,<ref>[https://www.znaci.org/00001/59_2_124.pdf Užička republika, Zapisi i sećanja, Narodni muzej, Užice 1981]</ref> Karanu i Planinici, četnici su prikupili na [[Ravna Gora|Ravnoj Gori]]. Oko [[13. novembar|13. novembra]] [[1941]]. četnici su grupu od 365 zarobljenika odveli u [[Mionica|Mionicu]], i zatim u [[Slovac]]. Tu su prihvaćeni od [[Milan Nedić|Nedićevih]] i nemačkih snaga i prebačeni kamionima u [[Valjevo]]. Transport zarobljenika do [[Valjevo|Valjeva]] je pratio četnički vođ Jovan Škavović Škava, koji je prethodno bio [[Kosta Pećanac|Pećančev]] četovođa, dok je u tom periodu priznavao [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevu]] komandu. U predaji zarobljenika učestvovao je i ravnogorski oficir [[Pavle Mešković]]. Predaji partizana prethodio je [[Sastanak u Divcima 1941.|sastanak Draže sa Nemcima u selu Divci]]. Od ove grupe zarobljenika, Nemci su 263 streljali dana [[27. novembar|27. novembra]] [[1941]]. godine na Krušiku u Valjevu.<ref>[https://www.znaci.org/00001/38_21.htm Radoslav S. Nedović, Pantelija Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006: Streljanja na Krušiku u Valjevu]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/44_4.pdf Radoslav S. Nedović: ČAČANSKI KRAJ I NOB - SLOBODARI NA STRATIŠTIMA, Čačak 2009: Krušik, Valjevo streljanje po grupama]</ref> Ostali zarobljenici su delom streljani naknadno, delom deportovani u [[Koncentracioni logor|logore]], a delom pušteni na slobodu. Predaja zarobljenih partizana nastavila se i posle ovoga, i bila je naročito intenzivna u decembru 1941.<ref>[https://www.znaci.org/00001/38_24.htm Radoslav S. Nedović, Pantelija Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006: Decembarski pokolj]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/44.htm Radoslav S. Nedović: ČAČANSKI KRAJ I NOB - SLOBODARI NA STRATIŠTIMA, Čačak 2009]</ref> === Legalizacija četnika i hvatanje ustanika (1941-1942) === {{main|Legalizovani četnici}} [[Datoteka:Legalizovani četnici u Srbiji 1942.jpg|minijatura|Legalizovani četnici Draže Mihailovića čuvaju [[Logor Metino brdo|logor na Metinom brdu]] kod [[Kragujevac|Kragujevca]] [[1942]].]] Četnički odredi u Srbiji su delom raspustili regrute kućama i ostali u ilegali na kadrovskom sastavu, a delom se legalizovali kao pripadnici zvaničnih Nedićevih formacija. Krajem 1941. i početkom 1942. godine, pripadnici [[Legalizovani četnici|legalizovanih ravnogorskih odreda]] pružili su najznačajniji doprinos u hvatanju nekoliko hiljada odbjeglih ili pasiviziranih partizana i njihovih saradnika u [[Zapadna Srbija|zapadnoj]] i djelovima [[Centralna Srbija|centralne Srbije]], kao i u njihovoj predaji Njemcima. Učešćem u masovnom hvatanju i likvidaciji pripadnika partizanskih odreda i njihovih saradnika, čak i ako se zanemari aktivna borba protiv partizana, legalizovani ravnogorski četnici su učinili krupne usluge njemačkom okupatoru u uništenju partizanskog pokreta na području dotadašnje [[Užička Republika|Užičke republike]].<ref name="yuhistorija.com">[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]</ref> Već krajem novembra 1941. godine na Metinom brdu kod Kragujevca je formiran [[Logor na Metinom brdu|logor]] za zarobljene srpske ustanike i civilne taoce. Prvi dovedeni u logor bili su taoci iz Kragujevca, komunisti, odbornici narodnooslobodilačkog odbora, Romi, Jevreji i svi oni koji su nemačkim fašistima bili sumnjivi. Osim svakodnevnih likvidacija, veća masovna streljanja su vršena 2. i 19. marta 1942. godine.<ref>[http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1322 Metino brdo]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hvatani borci su predavani nemačkom sudu, ili prekom sudu [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]]. Većina pohvatanih je bila iz okoline Rače, Topole i Aranđelovca. 2. marta 1942. godine na Metinom brdu je streljano 173 rodoljuba i simpatizera oslobodilačkog pokreta sa teritorije Kragujevca i okolnih opština.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1248 |access-date=2014-05-01 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304191846/http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1248 |deadurl=yes }}</ref> Logor je rasformiran u junu 1942. Preostali logoraši su transportovani u [[Koncentracijski logor Banjica|logor na Banjici]], gde je većina streljana, kao i u logore u Nemačkoj, Norveškoj i Grčkoj.<ref>{{Cite web |url=http://www.ikragujevac.com/kultura/15517-istorija-zrtve-fasizma-na-metinom-brdu-i-deo.html |title=Archive copy |access-date=2024-07-08 |archive-date=2024-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240708214249/https://www.ikragujevac.com/kultura/15517-istorija-zrtve-fasizma-na-metinom-brdu-i-deo.html |url-status=dead }}</ref> Nakon likvidacije partizanskih ostataka, četnici Draže Mihailovića su stekli faktičku kontrolu nad ruralnim područjima Srbije, dok je okupator držao gradove. Mihailovićev stav u odnosu na njemačkog okupatora jasno je izražen u depeši, koju je opunomoćeni poslanik Ministarstva inostranih poslova Trećeg Rajha u Beogradu [[Felix Benzler]], 31. marta 1942. godine, uputio centrali u Berlinu: {{izdvojeni citat|Sve dosad se nije postiglo da se ličnost pukovnika Mihailovića stavi pod kontrolu. Po svoj prilici ni on nije u stanju ili nije voljan da na srpskom području nešto preduzme, već je, naprotiv, preko jednog posrednika ovih dana ponudio vladi Nedića da prihvata da se objavi: 1) da on ne namerava da se bori protiv Nemaca; 2) da neće ništa da preduzima protiv Nedićeve vlade; 3) da se zalaže za održanje mira i reda u zemlji; 4) da poziva na borbu protiv komunista. Posredniku je ponovo odgovoreno da za Mihailovića jedino u obzir dolazi da se bezuslovno potčini.<ref>[https://znaci.org/00001/11_18.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje POD ZAŠTITOM LEGALIZOVANIH ODREDA]</ref>}} Nemački dokument od [[15. maj]]a 1942. godine navodi četničkog majora [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubu Jovanovića]] kao jednog od njihovih lokalnih saradnika za [[Zaječar]].<ref>NAW, T501, roll 248 frames 0121-0126; dostupno na http://znaci.net/temp/T-501_R-248-0126.jpg</ref> [[Datoteka:SS-Obergruppenführer Werner Lorenz accompanied with unknown chetnik officer in NE Bosnia.JPG|mini|[[SS]]-[[Obergruppenführer]] [[Werner Lorenz]] u društvu neimenovanog četničkog oficira u sjeveroistočnoj [[Bosna (oblast)|Bosni]], jesen 1942. godine]] U junu 1942. Mihailović je prešao u Crnu Goru, italijansku okupacionu zonu, na teritoriju koju su držali crnogorski četnici [[Saradnja četnika sa fašističkom Italijom|uz dopuštenje Italijana]]. Aktivnosti četničkih odreda u Srbiji svedene su na najmanju meru da se ne bi izazivao okupator, i uglavnom su ograničene na organizacionu i obaveštajnu delatnost i sitnije diverzije. Uprkos tome, nemački okupator je veoma ozbiljno shvatao četničku aktivnost i povremeno organizovao racije protiv preostalih Mihailovićevih odreda, koji su se trudili da izbegnu dodir sa neprijateljem. U Srbiji, znatan broj Mihailovićevih snaga se legalizovao. Nemački popis glavnih vladinih legalnih odreda od [[15. maj]]a 1942, pod rednim brojevima 1 do 18 navodi Ljotićeve odrede, od 19 do 39 su Mihailovićevi, a od 40 do 100 Pećančevi. Tu na okupatorskom spisku snaga su neki od glavnih Mihailovićevih četnika: [[Predrag Raković]], [[Miloje Mojsilović]], [[Dušan Smiljanić]], [[Vučko Ignjatović]], [[Miloš Glišić]], [[Ljuba Jovanović]]... Do početka 1942. godine "ravnogorski pokret istopio se u redovima Nedićeve milicije i konačno se ponovo pojavio, umanjen, u Crnoj Gori."<ref name="Deakin2">[https://www.znaci.org/00001/5_3.htm William Deakin, BOJOVNA PLANINA]</ref> Kako ne bi izgubio podršku naroda kao saradnik okupatora, Mihailović je odsustvo oružane borbe u Srbiji sredinom [[1942]]. godine nastojao da nadoknadi činjenjem smicalica nemačkim vojnicima po gradovima, ubacivanjem "smrdljivih bombi", "svrabećih praškova", "praškova za kijanje", upućivanjem pretećih pisama, uznemiravanjem telefonom...<ref name="Kosta Nikolić 2004"/> Ovo nije ostalo neprimećeno. Britanski kapetan Bil Hadson je u drugoj polovini 1942. ponovo uspostavio vezu i javio da "Mihailović još sarađuje s Osovinom u Crnoj Gori i Sandžaku i miruje u Srbiji", da su "u Dalmaciji Trifunovićevi četnici legalizovani" te, podsticani od Italijana, sanjaju o nekoj "Srbo-Sloveniji i Dalmaciji". Na osnovu stanja na terenu on izvlači zaključak: {{izdvojeni citat|U trenutku kada je Mihailović u velikom stepenu igrao ulogu kvislinga bio je nagrađen najjačom britanskom propagandom.... Mihailoviću bi trebalo konačno reći da Britanci pretpostavljaju komuniste kvislinzima.<ref name="Deakin2"/>|Britanski kapetan Bil Hadson}} [[Datoteka:Chetniks and Germans in Lopare 1942.jpg|mini|[[Radivoje Kerović]] (u sredini u bijeloj košulji) sa njemačkim tenkistima, [[Lopare]] 1942.]] 27. avgusta 1942, komandant Bosanskih četničkih odreda kapetan [[Rade Radić]] naređuje načelniku štaba (»poručniku bratu«) [[Vukašin Marčetić|Vukašinu Marčetiću]] sljedeće: {{izdvojeni citat|Ova komanda stavila ti je u dužnost, da odmah stupiš u vezu sa Nemačkim vojnim vlastima u B. Luci, povodom zauzimanja Mrkonjić-Grada od strane komunista i njihovim daljim nadiranjem ka Manjači, a u cilju organizovanja zajedničke akcije protiv komunista. Kako iz primljenog izveštaja ne vidimo, šta si po ovome do sada uradio, naređuje ti se, da se odmah vratiš u B. Luku, da stupiš u vezu sa komandantom Nemačkih trupa radi izvršenja zadatka koji ti je stavljen u dužnost... Nemačkog komandanta isto tako upozori na činjenicu, da se danas u Bos. Krajini nalaze komunisti, koji su proterani iz svih srpskih zemalja: Srbije, Crne Gore, Hercegovine, Istočne i srednje Bosne sa celokupnim vođstvom i naoružanjem. Krajina im služi kao glavno uporište. Srpski narod u Krajini isto tako kao i u ostalim pokrajinama srpstva je u ogromnoj većini protivkomunistički raspoložen, ali ovaj srpski narod nije dovoljno naoružan, da bi suzbio ovu komunističku najezdu... Na osnovu svega ovoga zahtevaj od Nemačkog komandanta, ako slučajno [ne] bi bilo dovoljno pušaka, municije a naročito automatskog oružja u njihovim magacinima, da se razoružaju Hrvatske jedinice, a naročito ustaške formacije i da se oružje preda u naše ruke, a mi ćemo naoružati svoje rezerve u ljudstvu i voditi uspešne borbe protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_153.htm Naređenje komandanta bosanskih četničkih odreda od 27. avgusta 1942. načelniku štaba za organizaciju sadejstva nemačkim snagama u sprečavanju prodora partizana ka Banjaluci]</ref>}} Posljednjeg dana kolovoza 1942, održan je sastanak kod načelnika štaba Komande Jugoistoka. Ovom prilikom je podijeljena informacija da se oko [[Banja Luka|Banje Luke]] vode žestoke borbe s partizanima, u kojima okupatoru pomažu četnici (“srpski nacionalisti“), bez preciziranja o kom odredu JVuO iz [[Bosna (oblast)|Bosne]] je riječ: {{izdvojeni citat|Velike borbe su izbile u blizini Banje Luke. Ustanici su upotrijebili teško naoružanje, topove, minobacače itd., kao i tenkove. Hiljadu srpskih nacionalista je sudjelovalo u borbi protiv ustanika na našoj strani.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=490&roll=175 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000485.] <br /> ({{jez-njem|"Bei Banja Luka größeres Gefecht, Aufständische traten mit schweren Waffen, Geschützten, Minenwerfern u.sw. auf, auch mit Panzer. 1000 serbische Nationalisten haben sich dort auf unserer Seite im Kampfe gegen die Aufständischen beteiligt."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka kod načelnika štaba Jugoistoka održanog 31. augusta 1942.}} U drugom njemačkom izvještaju iz istog perioda se navodi da je 26. augusta jedan bataljun Wehrmachta južno od Banje Luke bio priklješten od strane nadmoćnijeg neprijatelja (i ovdje se napominje da su partizani raspolagali teškim naoružanjem), kao i da je Nijemcima u pomoć priskočilo čak „2000 bosanskih četnikâ“, što će rezultirati potiskivanjem jedinicâ [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOP i DVJ]] prema jugu do kraja mjeseca.<ref>BA/MA, RH 19 XI/81 (Die Bekämpfung der Aufstandsbewegung im Südostraum, Teil I), S. 244.</ref><ref>Klaus Schmider, ''Partisanenkrieg in Jugoslawien 1941-1944'', Verlag E.S. Mittler & Sohn GmbH, Hamburg/Berlin/Bonn, 2002, s. 155. <br /> ({{jez-njem|"Bereits am 26. August sah sich ein deutsches Bataillon bei dem Versuch, südlich von Banja Luka den ersten dieser Einfälle abzublocken, weit überlegenen, auch mit erbeuteten Panzern und Geschützen bewaffneten Verbänden gegenüber; nur mit Hilfe von 2.000 bosnischen Cetniks, die den Deutschen zu Hilfe eilten, gelang es bis Ende des Monats, die Partisanen wieder nach Süden abzudrängen."}})</ref> Takođe, u jednom izvještaju upućenom iz štaba njemačkih trupa u [[NDH]] od 18. novembra 1942. o četnicima se, između ostalog, navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|U zoni 714. pješadijske divizije nalazi se 6-8.000 četnika, naoružanih puškama i nešto automatskog oružja. Diviziji su dosad pružili vrijedne usluge time što su branili svoju teritoriju od partizana i time oslobodili njemačke i trupe NDH za dejstvo na drugim sektorima. K tome obezbjeđuju i željeznicu i pribavljaju važna obavještenja njemačkim trupama. Četnici su pri zajedničkim akcijama snabdjevani od strane NDH; također im pripada i naknada od otprilike 3 Rajshsmarke dnevno, čiju isplatu oni, međutim, dosad nisu tražili.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=361&rec=314&roll=566 Nacionalni arhiv Vašington, T-314, rolna 566, frejm 000357; Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj-/Veza sa neprijateljski orijentisanim krugovima u Srbiji/ (18. novembar 1942.).] <br /> ({{jez-njem|"Bei 714.Div. haben die im Div.–Bereich beheimateten Cetnikverbände eine ungefähre Stärke von 6–8000 Mann. Sie sind mit Gewehren und verhältnissmässig wenig automatischen Waffen ausgestattet. Sie leisten der Div. wertvolle Dienste, indem sie ihr Heimatgebiet gegen Einfälle der Partisanen schützen, sodass, von grösseren Unternehmen abgesehen, in diesem Raume weder deutsche noch kroatische Truppen gebunden werden. Sie entlasten hiedurch den Bahnschutz und versorgen die deutsche Führung mit wertvollen Feindnachrichten. <br /> Die Cetnikverbände werden durch den kroatischen Staat bei Einsätzen mit Munition versorgt und verpflegt. Vertragsmässig steht ihnen neben anderen Zusagen /z.B. Versorgungsansprüchen/ auch Wehrsold von etwa RM 3.— täglich zu, den sie jedoch bisher nicht beansprucht haben."}})</ref>|Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj (18. novembar 1942. godine)}} === Operacija Weiss i bitka na Neretvi (1943) === {{main|Operacija Weiss|Bitka za Konjic 1943.}} [[File:Četnici i Nemci na Neretvi.jpg|thumb|Četnici i Nemci tokom [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]] 1943.]] Van Srbije, postojala je intenzivna saradnja četnika i Nemaca. Iako su mnogi četnici na lokalu pomagali nemačkim trupama protiv partizana, [[Hitler]] je do sredine 1943. godine strogo branio svojim jedinicama svaku saradnju sa četnicima.<ref>Nacionalni arhiv Vašington, Mikrofilm T-311, rolna 175, snimka 378: Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka za novembar 1942 (30. novembar 1942.). „Svaka, pa i privremena, veza sa antikomunistički nastrojenim četnicima u Hrvatskoj je protivna naređenju Fuehrera, Ia 3071/42 o borbi protiv bandi.“</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=383 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000378.] <br /> ({{jez-njem|"Haltung gegenüber feindlich eingestellten Kreisen in Serbien/Kroatien: An Bev.Kmdr.Gen. in Serbien, Befehlshaber der dt. Truppen in Kroatien, Kdr.Gen. in Kroatien und Dt.Verb.Kdo. bei Supersloda ergeht ein Befehl betreffend klarer und eindeutiger militärischer Haltung gegenüber allen uns feindlich eingestellten Kreisen. Jede – wenn auch nur vorübergehende – Bindung mit antikommunistisch eingestellten Cetniks in Kroatien steht im Widerspruch zu den bzgl. Bandenkämpfung gegebenen Befehlen des Führers Ia Nr. 3071/42 g.K."}})</ref> Za vrijeme izvođenja [[Operacija Weiss|operacije Weiss]], njemački komandanti na terenu su bili u nedoumici da li da se povinuju naređenjima svojih viših vojnih komandi, ali i političkih instanci, ili da nastave sarađivati s četnicima Draže Mihailovića: {{izdvojeni citat|Uprkos borbenoj pomoći hrabrih četnika, koja je doprinijela deblokadi opkoljenih dijelova 718. pješadijske divizije, njemačke trupe imaju zadatak da se brzo probiju do boksitne oblasti. One imaju instrukcije da smatraju četnike neprijateljima. Sada se ispostavilo da se situacija kod mjesta Dobro (?), čija se posada sastojala od Nijemaca, Italijana i četnika, poboljšala zahvaljujući četničkom prodoru.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=549 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000544.] <br /> ({{jez-njem|"Trotz der Waffenhilfe tapferer Cetnik, die auch zur Befreiung der eingeschlossenen Gruppe der 718.I.D. mit beigetragen haben, ergibt sich für die deutschen Truppen die Aufgabe, möglichst schnell in das Bauxitgebiet von Mostar vorzustoßen. Die deutschen Truppen haben den Auftrag die Cetniks als Feind anzusehen. Es ergab sich nun das Bild, daß die Besatzung von Dobro (?), die aus Deutschen, Italiener und Cetniks bestand durch den Vorstoß der Cetniks Luft bekam."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka kod načelnika štaba Jugoistoka (1. mart 1943.).}} Major [[Slavoljub Vranješević]], komandant Zapadne Bosne JVuO, šalje 2. marta 1943. godine dopis »bratu« [[Uroš Drenović|Urošu Drenoviću]] kojim ga obavještava da je od strane njemačke komande u [[Banja Luka|Banjoj Luci]] zakazana konferencija na koju su pozvani najvažniji četnički zapovjednici s teritorije [[Bosanska krajina|Bosanske Krajine]]: {{izdvojeni citat|Pre nekoliko časova primio sam izveštaj od Komandanta Bosanskih četničkih odreda brata Rade Radića, u kome mi javlja, da su Nemci pozvali na konferenciju u Banja Luci sve Komandante i to: Radića, Tešanovića, Drenovića, Marčetića, Mišića radi rešavanja važnih pitanja. Konferencija će se održati u nemačkoj komandi u B. Luci. Ovoj konferenciji neće prisustvovati pretstavnici hrvatskih ni vojnih ni civilnih vlasti. Komandant mi je naredio, da pozovem sve Komandante na predkonferenciju, koja će se održati u Karanovcu na dan 4 o.m. u 12 časova.— Prema napred izloženom pozivam te, da bez ikakvog izgovora i odlaganja bez obzira na situaciju na položaju, dođeš 4 o.m. do određenog časa u Karanovac.— Ovo smatraj vrlo važnim i NAJHITNIJIM. Molim Te koristi sva moguća prevozna sredstva, pa i motorcikl i na vreme dođi na predkonferenciju.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 31, str. 64.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_64.htm Naređenje Komande bosanskih četničkih odreda od 2. marta 1943. komandantu odreda »Kočić« za prisustvovanje konferenciji radi usaglašavanja stavova o saradnji sa nemačkim trupama]</ref>}} Već 3. februara 1943. godine, major Vranješević je upoznao Vrhovnu komandu JVuO o činjenici da se bosanski četnici nalaze u službi njemačkog okupatora, ali i da su potpisali [[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|sporazume o saradnji sa kvislinškim vlastima Nezavisne Države Hrvatske]]: {{izdvojeni citat| NEMCI Četnički odredi učestvuju u borbi zajedno sa Nemcima češće puta, ali na zasebnim sektorima. Pre našeg dolaska, Nemci su uspeli da u borbu protiv komunista uvode četnike tako, da im ovi osiguravaju krila i da se mešaju u komandovanje. Ovome se je odmah stalo na put, ma da sa dosta poteškoća. Po sebi se razume da se mnogo interesuju o tome, da li mi imamo kakve veze sa Dražom Mihailovićem — što mi odbijamo, navodeći da je to samo komunistička propaganda kako bi izazvali Nemce protiv nas, pa nas tako priklještene, uveli u svoje redove. Ipak, često puta Nemci čuju kako svi četnici pevaju »Od Topole pa do Ravne Gore« ili »Od Manjače pa do Ravne Gore«, »sve su straže generala Draže« itd., dakle jasno primećuju, ali moraju da trpe. Njihova nemoć oseća se. HRVATI Ovi se redovno predaju komunistima, gde god ovi na njih udare. Hrvatski oficiri nalaze spas u komunizmu. Zbog sporazuma sa Hrvatima, koji su ovi [četnički — prim.] odredi sklopili pre našeg dolaska, borbe sa Hrvatima ne vode se. Naprotiv, za većinu starešina i boraca može se reći, da su taj sporazum shvatili kao definitivan svršetak rata, pa i otuda javašluk i slaba disciplina. Sada, dok se ne raščisti sa komunistima, ovakvo stanje mora da ostane.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_27.htm Izveštaj majora Slavoljuba Vranješevića od 3. februara 1943. majoru Zahariju Ostojiću o vojno-političkoj situaciji u četničkim odredima zapadne Bosne i saradnji sa nemačkim i ustaško-domobranskim jedinicama]</ref>}} Vojvoda [[Vukašin Marčetić]], komandant puka »Manjača«, bio je takođe jedan od potpisnikâ sporazuma sa vlastima satelitske NDH. Tokom operacije »Weiss«, vojvoda Marčetić se povezuje i sa njemačkim okupatorom, konkretno sa [[117. lovačka divizija (Nemačka)|117. divizijom]]: {{izdvojeni citat|Posebno: [...] [[369. legionarska divizija|369. pješ. div.]] će prvo dovršiti borbe na [[Grmeč]]u. Uspostavljena veza sa četničkom grupom Marčetića, koja će preuzeti osiguranje vlastitog istočnog boka.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&rec=315&roll=2263 NARA, T315, Roll 2263, frame no. 000670.] <br /> ({{jez-njem|"369. J.D. führt vorerst Kampfhandlungen in der Grmec durch. Verbindung mit Cetnikgruppe Marcetic aufgenommem, die Schutz der eigenen Ostflanke übernehmen will."}})</ref>|Ratni dnevnik 117. divizije, unos za 5. februar 1943.}} O (prinudnom) sadjejstvu 117. divizije sa četničkim odredima pod komandom kapetana [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] u [[Bitka za Konjic 1943.|bici za Konjic]], februara 1943. godine, nakon rata će posvjedočiti i general [[Alexander Löhr]]: {{izdvojeni citat|117. lovačka divizija, koja je prodirala od Ivan-sedla ka severozapadu, vodila je od početka teške borbe, pa je na kraju odbijena i odbačena. Jedan njen deo morao je da se spasava u Konjicu, koji je bio utvrđen i posednut od Italijana i četnika. Ovo mesto su partizani okružili i tako je došlo do toga da su se ovde, pod pritiskom događaja, borili na istom frontu Nemci i četnici – doduše odvojeni jedni od drugih italijanskim jedinicama. Konjic je doduše bio oslobođen iz okruženja sa trupama iz [[Sarajevo|Sarajeva]], ali je partizanima uspelo da se probiju preko Neretve i povuku svi bez izuzetka u severnu [[Crna Gora|Crnu Goru]].<ref>{{cite web|url=http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html | title = Записи Александра Лера, часопис СРПСКО НАСЛЕЂЕ, број 7/1998 | publisher = Srpsko-nasledje.co.rs |date=3. 1. 1943. | accessdate=4. 1. 2023. | archive-url = https://web.archive.org/web/20130216202528/http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html# | archive-date=16. 2. 2013 |url-status=dead | df = }}</ref>|General [[Alexander Löhr]], komandant Jugoistoka}} Pored 117. divizije, četnici generala Mihailovića će sarađivati i sa ostalim njemačkim divizijama koje su uzele učešća u operaciji »Weiss«, što se može zaključiti i na osnovu podataka iz ratnog dnevnika [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]] od 12. marta 1943. godine: {{izdvojeni citat|12. III 1943. (00,30 sati) — Izvještaji divizijskih jedinicâ: Operativno odjeljenje (Ia) Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj Operativnom odjeljenju [369. divizije] (telefonski): <br /> 1.) Snažne neprijateljske snage opkoljene su od strane [četnikâ] D.M., 717., [[118. lovačka divizija (Njemačka)|718]]., 369. i [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS-divizije]]. 717. divizija započinje potjeru takođe 12. marta i doseže crtu [[Prozor (BiH)|Rama]] — [[Ostrožac (Jablanica)|Ostrožac]]. 718. divizija napreduje od Ivan-sedla opštim smjerom ka [[Mostar]]u.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=404&rec=315&roll=2154 NARA, T315, Roll 2154, frame no. 000399.] <br /> ({{jez-njem|"12.3.1943. 00,30 Uhr <br /> Meldungen der Div. Einheiten <br /> Ia des Befh.d.dt.Tr.i.Kr. an Ia fernmündl.: <br /> 1.) Starke feindl. Kräfte sind durch D.M. 717., 718., 369. und SS–Div. umstellt. <br /> 717. tritt 12.3. ebenfalls zur Verfolgung an und gewinnt Linie Rama–Ostovac [sic]. <br /> 718. geht von Ivan–Sattel [sic] in allgemeiner Richtung auf Mostar vor."}})</ref>|Ratni dnevnik [[369. legionarska divizija|369. divizije]]}} Tokom [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]], četnici su bili obilno snabdijevani streljivom i hranom iz italijanskih i njemačkih magacina. Kapetan Vojislav Lukačević, koji se zajedno sa svojim četnicima tukao uz borbenu grupu »Anacker«, [[5. mart]]a iz [[Konjic]]a je javio majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] da mu »11« (tj. Nijemci) daju municiju, kao i da je vojvoda [[Dobroslav Jevđević]], sa svoje strane, zadužen za obezbjeđivanje logistike: {{izdvojeni citat|Vidim da je glavna tvoja briga kako ćemo sa 11. Verujem da si o njima dobio preterane izveštaje. Svaka njihova kolona koja nastupa ima najviše jednu trećinu Nemaca a ostalo su domobrani i po nešto ustaša. Oni sami ne mogu ništa da urade, toga su svesni. Ja mislim da je nama najpreči za sada cilj uništenje komunista i to što brže. Ne sme nas zateći iskrcavanje u borbi sa komunistima, a isto tako ne smemo početi borbu sa 11 dok komunisti nisu likvidirani a oni nisu likvidirani i pored uspeha koje smo postigli. Čvrsto sam ubeđen da nas 11 neće napasti sve dok se vode borbe sa komunistima te je strahovanje u tom pravcu preterano... Najvažnije i najbolje snabdevanje preko [[Sarajevo|Sarajeva]] koje neka Jevđo forsira. Dobio sam sinoć preko 11, 30.000 metaka obećali još čim im stigne neki transport koji očekuju u Sarajevo.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_71.htm IZVEŠTAJ KOMANDANTA KONJIČKE GRUPE OD 5. MARTA 1943. KOMANDANTU ISTAKNUTOG DELA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA O BORBENOM RASPOREDU ČETNIKA I NEMACA NA SEKTORU KONJIC—JABLANICA]</ref>}} O isporuci municije jedinicama JVuO (najvjerovatnije o onoj koja je data kapetanu Lukačeviću), Komanda Jugoistoka je 7. marta javila vojnom vrhu u [[Berlin]]u: {{izdvojeni citat|– 7. mart 1943: Municija za četnike. Vrhovna komanda je obaviještena telegramom o isporuci 30.000 metaka četničkim jedinicama.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=453 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000448.] <br /> ({{jez-njem|"Munition für die Cetniks: <br /> An OKW/WFSt. ergeht eine Meldung betraf. der Übergabe von 30.000 Schuß Inft. Munition an Cetnikverbände."}})</ref>|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja Komande Jugostoka za mart 1943. godine (31.3.43.)}} [[File:Chetniks and German Officers meet in Bosnia, 1943.jpg|thumb|Sastanak njemačkih oficira sa četnicima u [[Bosna (regija)|Bosni]], [[1943]]. godina]] 9. [[Mart|ožujka]] 1943. godine, [[Fašizam|fašistički]] [[Poglavnik|duce]] [[Benito Mussolini]] šalje pismo [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]],<ref>''Tajna pisma Hitler – Mussolini (1940—1943)'', edicija Dokumenti i svjedočanstva (priredio i preveo: Dr Bogdan Krizman), Novinarsko izdavačko poduzeće (NIP), Zagreb, 1953, str. 78.</ref> vođi [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]], u kom navodi da je upoznat sa suradnjom njemačkih okupacionih trupa s četnicima: {{izdvojeni citat|Više tisuća četnika naoružali su, na lokalnoj bazi, komandanti talijanskih jedinica, da vode gerilu, za koju imaju, kao svi stanovnici Balkana, naročite sklonosti. Do danas su ti četnici suzbijali partizane vrlo odlučno. Upravo sam primio izvještaj. U njemu mi javljaju, da su njemačke snage, koje su uspostavile dodir sa četnicima u dolini gornje Neretve, pristale da surađuju s njima i da su naoružale četnike metcima i ručnim bombama.|[[Benito Mussolini]] u pismu [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]] (9. III 1943)}} O pristizanju Mussolinijeva pisma istog je dana javila i Vrhovna komanda njemačkih oružanih snaga: {{izdvojeni citat|''9. mart'' <br /> Duče poslao pismo Hitleru, u kome zastupa mišljenje da su četnici i partizani neprijatelji Osovine. O tome je razgovarao i sa nemačkim ministrom spoljnih poslova. Priznaje da su Italijani do sada naoružali nekoliko hiljada četnika za gerilski rat protiv komunista i oni su se do sada energično borili protiv partizana. Ali, sada je Duče izdao energičnu naredbu, da se četnicima više ne daje oružje i da njih, nakon što se partizani poraze, treba razoružati. Na osnovu poslednjih vesti, na prostoru gornje Neretve Nemci su takođe stupili u kontakt sa četnicima i ostavili im patrone i ručne granate.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2024-07-08 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 9. marta 1943.}} Pošto је za katastrofalni poraz četnika u bici na Neretvi optužio Jevđevića, [[Petar Baćović|Baćovića]] i [[Bajo Stanišić|Baja Stanišića]] a istakao za primjer Vojislava Lukačevića, major Ostojić im је 10. marta naredio da se kod Italijana zauzmu za dozvolu o prebacivanju četnika na zapadnu obalu Neretve. Odgovarajući na optužbe, Jevđević i Ваćоvić istoga dana izvještavaju Mihailovića da је za proboj operativne grupe NOVJ kriv upravo Lukačević, te da Ostojić, komandujući iz [[Kalinovik]]a, nema pravu predstavu о toku događaja. Jevđević navodi: „Kada sam zvao delove Vrhovne komande da komanduju nа licu mesta, odgovorili su neljubazno da neće da radе sa okupatorom, tražeći u isto doba hranu, municiju, topove i vojsku od okupatora.“ Као argument da četnici moraju bespogovorno slušati naređenja okupatorskih oficirâ, vojvoda Jevđević navodi podatak da Nijemci i Italijani hrane i snabdijevaju municijom cjelokupnu masu četnikâ od 13.200 ljudi. Riječ je o 2000 četnika pod komandom Вајa Stanišića, 4.000 iz Lukačevićeve konjičke gruре, 6.000 pod komandom majora Petra Baćovića (hercegovački četnici) i 1.200 četnika kojima komanduje major Andrija Vesković. Jevđević Mihailoviću piše i da su okupatori dali toliko hrane da је on, na osnovu lažnog brojnog stanja, uspio da uštedi 110.000 obroka, kao i da su mu za posljednjih nekoliko dana isporučili 1.100.000 metaka.<ref>AVII, reg. br. 3/1, kut. 293, dep. 2248.</ref><ref>Branko Latas, Saradnja četnika i Nemaca u borbama protiv Glavne operativne grupe divizija NOVJ u dolini Neretve (februar — mart 1943), Prilozi Instituta za istoriju (br. 17), Sarajevo, 1980, str. 214.</ref> General [[Rudolf Lüters]], zapovjednik njemačkih trupa u NDH, piše u procjeni situacije od 16. marta 1943. da je „neprijateljski otpor protiv nemačkih divizija koje su napadale uglavnom slomljen“, te da je „operacija „[[Operacija Weiss|Vajs II]]“ u suštini završena“. O četničkim snagama u njemačkoj zoni operacija, general Lüters navodi: {{izdvojeni citat|Četničko pitanje nije se dalje zaoštrilo. U području [[114. lovačka divizija (Njemačka)|714. divizije]] nisu zabeležena nikakva prekoračenja u tuđu nadležnost. Četničko rukovodstvo se potčinilo naređenjima nemačkog Vermahta i potvrdilo svoju lojalnost. Četnici koji se nalaze na području [[118. lovačka divizija (Njemačka)|718. pešadijske divizije]], naročito u rejonu [[Zenica|Zenice]] i [[Han-Pijesak|Han-Pijeska]], neprijateljski se suprotstavljaju hrvatskoj državi i nemačkom Vermahtu i pokušavaju da izazovu nemire putem sabotaža i razoružavanja hrvatskih odreda. Divizije koje su učestvovale u operaciji „Vajs II“ jedinstveno se povoljno izražavaju o držanju četničkih jedinica. Dragocenim izviđačkim podacima i napadima za rasterećenje pomagali su našim jedinicama, mada ni u jednom slučaju nije sa nemačke strane tražena podrška.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_3_38.htm Procena vojno-političke situacije komandanta nemačkih trupa u NDH od 16. marta 1943. za period od 1. do 15. marta 1943. godine]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=372&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frames no. 000366—000367.] <br /> ({{jez-njem|"Die Cetnikfrage hat sich nicht weiter zugespitzt. Im Bereich der 714.J.D. sind keine Übergriffe zu verzeichen. Die Cetnikführung hat sich den Befehlen der deutschen Wehrmacht untergeordnet und ihre Loyalität versichert. Die im Bereich der 718.J.D. befindlichen Cetniks, besonders im Raum ZENICA und HAN PIJESAK stehen kroat. Staat und deutscher Wehrmacht feindlich gegenüber und versuchen durch Sabotageakte und Entwaffnung kroat. Abteilungen Unruhe zu stiften. Die im "Weiss II"–Einsatz befindlichen Divisionen äussern sich übereinstimmend günstig über das Verhalten der Cetnikverbände. Durch wortwolle Kundschafterdienste und Entlastungsangriffe haben sie der Truppe geholfen, obwohl in keinem Falle deutscherseits Unterstützung erbeten worden war."}})</ref>}} General Lüters zapaža i kako je situacija u partizanskom taboru, usljed njihovog skoro potpunog okruženja, teška i bezizlazna: {{izdvojeni citat| II. NEPRIJATELJSKA SITUACIJA Neprijateljski otpor protiv nemačkih divizija koje su napadale uglavnom je slomljen. [...] Ostaci ustanika, bez izuzetka teško tučene jedinice sa malo municije i ishrane, deprimirane nemačkim udarima i zadržavane mnogobrojnim ranjenicima i bolesnicima, stoje za sada južno od linije Konjic — Rama. Oni su na severu pritisnuti nemačkim jedinicama, na jugu četnicima, i pokušavaju da se izvuku prema jugoistoku, dolinom Neretve, na teritoriju Crne Gore.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_3_38.htm Procena vojno-političke situacije komandanta nemačkih trupa u NDH od 16. marta 1943. za period od 1. do 15. marta 1943. godine]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=373&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 000367.] <br /> ({{jez-njem|"II.) FEINDLAGE: </br> Der feindliche Widerstand gegenüber den deutschen angreifenden Divisionen ist im wesentlichen zerschlagen. </br> Reste der Aufständischen, durchweg schwer angeschlagene Verbände mit wenig Munition und Verpflegung, durch die deutschen Schläge deprimiert und durch zahlreiche Verwundete und Kranke behindert, stehen z.Zt. südlich der Linie KONJIC–RAMA. Sie werden im Norden durch deutsche Verbände und im Süden durch Cetniks bedrängt und versuchen nach SO durch das NARENTA–Tal in montenegrinisches Gebiet auszuweichen."}})</ref>}} U iscrpnom izvještaju<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 1015—1018.</ref> koji je [[5. maj]]a 1943. godine podnio [[SAD|američki]] [[Ured za strateške usluge]] (preteča današnje [[Centralna obaveštajna agencija|Centralne obavještajne agencije]]), sumiraju se rezultati netom završene operacije »Weiss«: {{izdvojeni citat|Krajem januara 1943. godine zajedničke nemačke, hrvatske, italijanske i četničke snage povele su veliku ofanzivu protiv jugoslovenske oslobodilačke armije. Neprijatelj je potpomognut od Drenovićevih četnika uspeo da potisne jugoslovenske patriote u Hercegovini i jugoistočnoj Bosni. Glavni udar u sadašnjoj neprijateljskoj ofanzivi vrše kombinovane četničke snage u Hercegovini (V.[ojislav] Lukačević, član Mihailovićevog glavnog štaba), u Crnoj Gori (Bajo Stanišić) i u Sandžaku (Pavle Đurišić, član Mihailovićevog glavnog štaba). Ishod ove borbe je još neizvestan. Partizani govore da su oni odneli pobedu, dok četnici insistiraju na tome da su gotovo potpuno očistili ove jugoslovenske krajeve od antifašističkih snaga. Tačno je, međutim, da su jugoslovenski antifašistički gerilci pretrpeli teške teritorijalne gubitke, ali daleko je od toga da su njihove snage uništene ili razbijene. Na drugoj strani, mnogo slavljeni četnici generala Mihailovića danas su angažovani u jednoj od najžešćih ofanziva za uništenje jugoslovenskih demokratskih snaga.}} === Četnički teror u Srbiji (1943) === {{main|Srbija u Drugom svetskom ratu|Zločini četnika u Drugom svjetskom ratu}} Mihailovićeva taktika u Srbiji se početkom 1943. sastojala u tome da organizuje i štedi svoje snage za "planirani narodni ustanak". Nemci navode da je izbjegavao svaki konflikt sa okupacionim trupama.<ref>NAW, T-78, Roll 332, 6289915, 919: Procjena situacije komande Jugoistoka za feburar 1943 (2. mart 1943.).</ref> Izveštaji Nedićeve vlade konstatuju da je četnička akcija gotovo svuda upravljena na obračunavanje sa komunistima, koje se sprovodi beskompromisno, do istrebljenja. Inače, četnici na sastancima sa narodom naređuju lojalno držanje prema domaćim vlastima i okupatorskoj vojnoj sili kao i "odricanje svake pomoći partizansko-komunističkim bandama".<ref>Kopija originala (pisana na mašini, ćirilicom) u Arhivu V.I.I., reg. br. 59/1—1, k. 22.</ref><ref>Kopija originala (pisana na mašini, ćirilicom) u Arhivu V.I.I., reg. br. 54/5—1, k. 22.</ref> 12. februara 1943. godine, kapetan [[Miloš B. Marković]], komandant Ariljske brigade iz sastava Požeškog korpusa JVuO, prenosi Mihailoviću ideju poručnika [[Zvonimir Vučković|Zvonka Vučkovića]] da iskoristi vezu sa njemačkim oficirom u cilju »gonjenja komunista«: {{izdvojeni citat|Po povratku sa puta iz štaba 1a sastao sam se sa Vučkovićem koji me je zamolio da Vas izvestim o sledećem: <br /> U srezu Kačerskom nalaze se dve komunističke grupe, prva jačine 60 a druga oko 150 ljudi. Ove se grupe prebacuju i u Oplenački srez. Za likvidaciju ovih grupa potrebno mu je oko 300 ljudi, no kada bi ih skupio izazvao bi potere od strane okupatora. Ima jednu drugu mogućnost a to je da uputi Nemce da gone ove grupe. Posredno, no obazrivo ima vezu sa jednim od nemačkih komandanata, koji je izjavio gotovost za usluge svake vrste a naročito u gonjenju komunista. Zvonko će ga upotrebiti no ne uspeli to preduzeće sam potrebno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_33.htm Izveštaj komandanta Ariljske brigade od 12. februara 1943. Draži Mihailoviću o borbama protiv pripadnika NOP-a u zimu 1942. godine i dostignutoj organizaciji u brigadi]</ref>}} Poručnik [[Predrag Raković]], u svojstvu komandanta 2. ravnogorskog korpusa JVuO, informiše 3. marta 1943. generala Mihailovića o tajnom sastanku sa nemačkim potporučnikom Krigerom: {{izdvojeni citat|Okupator, kako Nemci tako i Bugari svu svoju akciju uputili su na komuniste, na njihovo gonjenje i istrebljenje. U smislu depeše koju sam podneo G. Ministru, sastao sam se 2 marta t.g. na Savincu u jednoj šumi sa Nemačkim komandantom potporučnikom Krigerom iz Gor. Milanovca. Sastanak je izveden potpuno tajno. Na sastanak je od strane Nemaca došao potporučnik Kriger i njegov tumač. A sa naše strane bio sam ja i moj Načelnik štaba p.por. Lazarević. Tema razgovora bila je isključivo uništenje komunističkih bandi, na teritoriji koju obezbeđuje Nemačka jedinica iz Gor. Milanovca. Uglavnom dolazi u obzir komunistički vođa [[Milorad Labudović|Labud]] koji ima oko 150 komunista pod svojom komandom u okolini Rudnika, u srezovima: Kačerskom i Orašačkom. Utvrdili smo plan za ovaj rad. O izvođenju ove akcije detaljno sam se dogovorio sa Zvonkom noću između 2/3 - III t.g., u čemu smo postigli potpunu saglasnost.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 127, reg. br. 7/3 (S-X-12/4).</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_67.htm Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 3. marta 1943. Draži Mihailoviću o borbi protiv pripadnika NOP-a i pregovora sa predstavnicima nemačkih okupacionih trupa]</ref>}} I u depeši od 23. marta, Raković piše da se ponovo sastao sa nemačkim komandantom iz G. Milanovca, te je dogovoreno da se za ubijene Nemce neće više paliti kuće redom, već "samo po našem spisku", partizanske, i samo će se partizani ubijati: {{izdvojeni citat|Hapšenje naših ljudi više neće biti na reonu nemačke komande G. Milanovac. Ako pogine okupatorski vojnik na ovome terenu neće se paliti redom kuće, već samo po našem spisku i to partizanske i samo će se partizani ubijati. [...] Dobio sam 5000 metaka za čišćenje moga reona od komunista.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova četničkog pokreta Draže Mihailovića: 1. januar — 8. septembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 113, str. 550.</ref>}} [[Datoteka:Četnici batinaju narod.jpg|thumb|Četnici batinaju seljaka u Srbiji.]] Koliki je bio teror koji su četnici sprovodili nad pristalicama [[NOP|pokreta otpora]] u području doline Zapadne Morave, Dragačeva i Takova, svedoči konstatacija u biltenu kvislinškog Ministarstva unutrašnjih poslova: {{izdvojeni citat|Ilegalni odredi poručnika Vlaste Antonijevića, Dače Simovića, Milutina Jankovića, poručnika Vasića i kapetana Rakovića nemilosrdno ubijaju sve one koji su makar i jedan dan bili i sarađivali sa partizanima. Neki od ovih odreda vode tako bezumnu akciju da se njihova delatnost može ravnati sa radom običnih odmetnika.<ref>http://www.e-novine.com/srbija/srbija-tema/102680-aak-Gornji-Milanovac-Luani.html</ref>|Izveštaj kvislinškog Ministarstva unutrašnjih poslova (april 1943)}} Četnici su, poput okupatora, prema partizanima, njihovim simpatizerima i porodicama, primenjivali najsvirepije mere: {{izdvojeni citat|1) Protiv zaludele, potpuno obezglavljene i pomahnitale komunističke bande u šumi, sve određene starešine i svo nacionalno naoružano ljudstvo ima povesti beskompromisnu borbu za njihovo potpuno uništenje. Izuzetka u ovome pogledu ne može biti. 4) Ko se uhvati da nosi hranu ili druge potrebe komunistima, a to se tačno utvrdi, komandant brigade sa čije bi teritorije bio takav krivac, odmah će ga streljati i porodicu potpuno uništiti. Kuću spaliti, a stoku zapleniti za izdržavanje gorskih jedinica. 5) Ko se uhvati, a to se od strane komandanta brigade utvrdi, da je krio komuniste, primio u svoju kuću ili im slao makakva obaveštenja, biće najstrožije kažnjen. 6) Ko se uhvati i bude dokazano, da je neko lice videlo komuniste, a nije na najbrži način izvestilo najbližu četničku komandu, biće takođe kažnjeno, u čemu se komandantima brigada ostavlja puna inicijativa. 7) '''Ako u nekom selu bude ubijen makoji četnik, komandant brigade dotične teritorije odmah će streljati deset simpatizera'''.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%92%D0%B5%D1%9A%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D1%80%D0%B4%D0%BD%D0%BE_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%B8_%D1%9A%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%85_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B0_4.9.1943. Naređenje komandanta Komskog korpusa za nemilosrdno uništavanje pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta i njihovih porodica 4.9.1943.]</ref>|Naređenje komandanta Komskog korpusa za nemilosrdno uništavanje pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta i njihovih porodica (4.9.1943).}} Zbog svega navedenog, mnogi ljudi koji su prišli četnicima na početku ustanka protiv sila Osovine, bili su razočarani preusmerenjem dejstava u borbu protiv partizana. Tako je britanski oficir za vezu Hadson zabeležio: "Nekoliko četničkih jedinica tražilo je da bude oslobođeno zadatka borbe protiv partizana".<ref name="Deakin2"/> === Zabrana sabotaža u Srbiji i učvršćivanje vezâ s Nijemcima na području NDH (1943) === {{main|Sabotaže u Srbiji u Drugom svjetskom ratu|Neil Selby}} [[Datoteka:Plakat o streljanju DM pristalica iz 1942.jpg|mini|Plakat o streljanju „50 DM pristalica“ zbog rušenja mosta na pruzi Požarevac - Petrovac na Mlavi iz decembra [[1942]].]] U Srbiji, iako su neke četničke pristalice vršile sabotaže, trpeći nemačke odmazde zbog toga, četničko vođstvo je posebno branilo ozbiljnije sabotaža na bitnim saobraćajnicama, pa su čak sprečavali britanske komandose na terenu da ih vrše: {{izdvojeni citat|[[Neil Selby|Major Selby]] imao zadatak da organizuje sabotaže i dotur materijala za iste; „Prema Selbyevim navodima, '''do sabotaža nije došlo zato što ih D.M., odn. njegovi komandanti na terenu na terenu još nisu odobrili'''.“<ref>NAW, T-313, Roll 482, 000544: Izvještaj obavještajnog odjeljenja Vojnog komandanta Jugoistoka o rezultatima istrage nad zarobljenim britanskim majorom Selbyem, uhvaćenim kod Žitkovca u noći 18./19. augusta 1943 (26. august 1943.).</ref>|Izvještaj nemačkog obavještajnog odjeljenja o rezultatima istrage nad zarobljenim britanskim majorom Selbyem, uhvaćenim kod Žitkovca (26. august 1943).}} U izvještaju potpukovnika Klamrotha iz Generalštaba njemačkih oružanih snaga, nakon inspekcijskog putovanja po Balkanu u avgustu 1943. godine,<ref>[https://znaci.org/00001/40_62.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNIČKO-NJEMAČKI SPORAZUMI O KOLABORACIJI U SRBIJI]</ref> konstatuje se da je general Mihailović najstrožije zabranio izvođenje sabotažâ protiv okupacione sile prije eventualnog [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkog]] iskrcavanja. Pored toga, pominje se i to da su njemačke obavještajne strukture detaljno upoznate sa kretanjem četničkog komandanta i Vrhovne komande JVuO po Srbiji: {{izdvojeni citat|Pokret Draže Mihailovića: U Srbiji tinja latentni ustanak. Draža Mihailović je liderska priroda i veoma je aktivan. Svaki preuranjeni napad protiv okupacionih snaga u startu je strogo zabranjen. Trenutno se jedino vodi borba protiv komunista. Mora se očekivati jedinstveni napad na okupacione snage, uključujući sabotaže i prepade. Pretpostavlja se da je angloameričko iskrcavanje na Jadranu trenutak za to. Stav Draže Mihailovića prema Angloamerikancima opisan je na sledeći način: „Kao pomagači ste dobrodošli, ali ja ću sâm obnoviti Jugoslaviju!“ Nadzor nad Dražom Mihailovićem je dobar. Nemačke službe vrlo brzo saznaju za njegova boravišta koja neprestano menja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=638&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289888.] <br /> ({{jez-njem|"b) Draga [sic!] Mihailowitsch Bewegung: <br /> In Serbien schwelt der latente Aufstand. Draga Mihailowitsch ist eine Führernatur und sehr aktiv. Jedes vorzeitige Losschlagen gegen die Besatzungstruppen ist zunächst streng verboten. Zur Zeit nur Kampf gegen Kommunisten. <br /> Mit dem einheitlichen Beginn von Sabotage, Überfallen usw. auf Besatzungstruppen muss gerechnet werden. Als Zeitpunkt dafür wird die Landung der Anglo–Amerikaner in der Adria vermutet. Die Einstellung des Draga Mihailowitsch den Anglo–Amerikanern gegenüber wird geschildert: "Als Helfer willkommen, aber ich selbst baue Jugoslawien wieder auf!" Die Überwachung des Draga Mihailowitsch ist gut. Die deutschen Dienststellen kennen sehr bald seine ständig wechselnden Standorte."}})</ref>}} Ipak, kako bi i dalje stvarao privid otpora i zadržao status saveznika, povremeno je inicirao bezazlene diverzije, koje neće izazvati nemačku odmazdu: {{citiranje|Udružite se sa apotekarima. Uzmite od njih praškova za kijanje, suzavce i supervodonik. Na igrankama svrabeće praškove. Upućujte preteća pisma, uznemiravajte telefonom, stvarajte svuda strah i zabunu.<ref name="Kosta Nikolić 2004">Bojan Dimitrijević - Kosta Nikolić: Đeneral Mihailović - biografija, Beograd : Institut za savremenu istoriju, 2004, str 378-9.</ref>|[[Draža Mihailović]] naređuje „misteriozne” sabotaže po gradovima septembra 1943.}} 1. avgusta 1943. godine, komandant njemačkih trupa u Hrvatskoj ([[NDH]]) general [[Rudolf Lüters]] na sljedeći način interpretira držanje Mihailovićevih četnika (mahom onih koji su bili obuhvaćeni [[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|ugovorima sa vlastima NDH]]) po okončanju [[Operacija Schwarz|operacije »Schwarz«]]: {{izdvojeni citat|Stav četnika s obje strane [[Bosna (rijeka)|rijeke Bosne]] te na području između rijekâ Bosne i [[Una|Une]] i [[Sana|Sane]] i dalje se može opisati kao lojalan, iako ustaška politika — koju je hrvatska vlada u posljednje vrijeme iznova naglasila — nije ostala bez povratnog dejstva na njihovo držanje, što se pokazalo uzdržanošću prema komunističkim bandama.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=357&rec=314&roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000352.] <br /> ({{jez-njem|"Die Haltung der Cetniks beiderseits der Bosna und zwischen Bosna und Una–Sana kann noch als loyal bezeichnet werden, obwohl der wohl der in letzter Zeit seitens der kroat. Regierung wieder betonte Ustascha–Kurs nicht ohne Rückwirkung auf ihre Haltung geblieben ist und sich Zurückhaltung gegen die kommunistischen Banden zeigte."}})</ref>|Izvještaj komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj za mjesec jul 1943. upućen štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]]}} Kao paradigmatične za držanje spram nastupajućih njemačkih trupa mogu se uzeti preporuke iz naređenja kapetana Jovana Dabovića, komandanta Ličko-kordunaške četničke oblasti, upućene 6. septembra 1943. godine kapetanu Dušanu Đakoviću: {{izdvojeni citat|NAREĐUJEM 1) Svi komandanti narediće svima svojim jedinicama i patrolama da, ako Nemci budu naišli na njihov reon dejstva, ne otvaraju vatru i da se drže pasivno sve do mog daljeg naređenja. 2) Kada bude primećen dolazak Nemaca da se jedinice povlače u šume i da sa njima izbegavaju dodir. 3) Ako se desi da se neka jedinica, patrola ili pojedinac nađe u takvoj situaciji da Nemce ne može izbeći pri dodiru sa njima da kaže da se bori protivu komunizma. Napominjem ovom prilikom da su se Nemci prema četnicima u Hercegovini poneli vrlo korektno.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dok. br. 42, str. 81.</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dokument br. 202, strane 942—943.</ref>}} 18. rujna 1943. godine, poručnik Lippert iz Obavještajnog odjela [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] sastavlja izvještaj o posjetu poručnika [[Milana Cvjetićanina]], komandanta Bosanskog korpusa „[[Gavrilo Princip]]” [[Dinarska četnička divizija|Dinarske četničke divizije]] JVuO, kojega je [[Kapitulacija Italije|kapitulacija Italije]] zatekla na liječenju u [[Split]]u. Tom prilikom, Cvjetićanin nedvosmisleno poentira: {{izdvojeni citat|Mi četnici znamo da se samo uz pomoć njemačkih trupa može postići efikasno uništenje bandita, jer smo mi četnici za to isuviše slabi.<ref>[https://znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.], str. 273.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=984&rec=313&roll=483 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000981.] <br /> ({{jez-njem|"Wir Cetniks wissen, dass nur durch die deutschen Truppen eine wirksame Vernichtung der Banditen erfolgen kann, da wir Cetniks hierzu zu schwach sind."}})</ref><ref>[https://pescanik.net/pismo-citateljima-blica-i-gledateljima-serije-ravna-gora/ Boris Dežulović: Pismo čitateljima Blica i gledateljima serije “Ravna gora”]</ref>}} [[Datoteka:Marsz wojsk niemieckich w Dalmacji (2-515).jpg|mini|Četnici Dinarske divizije u mimohodu pored motorizovane kolone njemačke 114. divizije (Dalmacija, septembar 1943).<ref>[https://bandenkampf.blogspot.com/2018/01/bk0306.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0306 | Photo | 114. Jäger-Division]</ref>]] Nakon [[Kapitulacija Italije u Jugoslaviji|kapitulacije Italije]] [[8. septembar|8. septembra]] [[1943]]. sve četničke snage iz italijanske okupacione zone su, nakon [[Antiosovinska ofanziva JVuO 1943.|sporadičnih sukoba]], uspostavile punu saradnju sa novouspostavljenim nemačkim okupacionim vlastima.<ref>Vidi: [[s:Uputstvo komandanta nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu konjičke brigade|Uputstvo komandanta nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu konjičke brigade]], [[s:Izveštaj majora JVUO Vasilija Marovića od 17. februara 1944.|Izveštaj majora JVUO Vasilija Marovića od 17. februara 1944.]], [[s:Izveštaj kapetana JVUO Franca Kovača od 23. februara 1944.|Izveštaj kapetana JVUO Franca Kovača od 23. februara 1944.]], itd.</ref> Mihailović je 7. oktobra 1943. naređivao svojim četnicima borbu protiv partizana u Sandžaku "po svaku cenu" i nesukobljavanje sa Nemcima "po svaku cenu".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_9.htm Naređenje Draže Mihailovića od 7. oktobra 1943. komandantima kopusa u zapadnoj Srbiji za mobilizaciju ljudstva i borbu protiv NOVJ u Sandžaku]</ref> Poručnik [[Jovan Pupavac]] pojašnjava u pismu upućenom 10. februara 1944. komandantu Zapadne Bosne JVuO majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]] kako je tekao proces prilaženja četnikâ pod komandom vojvode Momčila Đujića njemačkoj okupacionoj sili: {{izdvojeni citat|Dinarsku oblast sam napustio iz sledećih razloga: 1) Posle propasti Italije u Dalmaciju su došli Nemci. Komandant Dinarske oblasti pop Đujić stupio je u saradnju sa njima, najpre preko [[Mane Rokvić|Mane Rokvića]] koji je došao sa njima iz [[Bosanski Petrovac|Bosanskog Petrovca]]. Kasnije je delegirao kod štaba 114. Nemačke divizije svoga načelnika štaba kapetana Mijovića Novaka. Ljudstvo je postalo Nemačka milicija, primajući od njih redovnu hranu, municiju i dopunu oružja. Nemci su vrlo rado primili saradnju četnika.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_73.htm Izveštaj komandanta 1. brigade Bosanskokrajiškog četničkog korpusa od 10. februara 1944. komandantu korpusa o saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji]</ref>}} U odgovoru koje je 4. oktobra 1943. poslalo Obavještajno odjeljenje 114. lovačke divizije, odbacuju se navodi iz telegrama poslatog od strane štaba 15. brdskog korpusa, u kojem se vojvoda [[Momčilo Đujić]] optužuje za prepade na njemačke trupe i u kojem se traži njegovo hapšenje. Nasuprot takvom zahtjevu, za komandanta [[Dinarska divizija JVuO|Dinarske divizije JVuO]] se tvrdi sljedeće: „Uvjerljiva obavještenja i dokumenti nedvojbeno ukazuju da se Đujićeva četnička grupa u dosadašnjoj borbi protiv komunizma pokazala kao pouzdana... Sabotažni akti i prepadi na njemačke trupe dosad se nijesu događali.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=792&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000788.] <br /> ({{jez-njem|"Nach hiesigen sicheren Nachrichten und einwandfreien Unterlagen ist die Cetnikgruppe des Vojvoden Djujic im Kampf gegen die kommunistische Aufstandsbewegung bisher als zuverlässig zu bezeichnen. <br /> Sabotageakte und Überfälle gegen die Deutsche Wehrmacht sind bisher nicht erfolgt."}})</ref> U poređenju sa oružanim snagama NDH, obavještajni oficiri 114. divizije Wehrmachta daju i mnogo povoljniju ocjenu za učinkovitost četnika: „Hrvatske trupe i ustaše, već zbog svoje brojnosti, ne mogu predstavljati značajniju podršku; osim toga, njihova borbena vrijednost je poznata. Četnički odredi su se dosad svuda pokazali kao izuzetno aktivni i pouzdani.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=793&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000789.] <br /> ({{jez-njem|"Die kroatische Wehrmacht und Ustaschaverbände im Bereich sind schon rein zahlenmässig keine nennenswerte Unterstützung; darüber hinaus ist deren Kampfwert hinreichend bekannt. Die Cetnikverbände erweisen sich bisher überall als äusserst rege und zuverlässig."}})</ref> [[File:Četnički komandant u zapadnoj Bosni Uroš Drenović s nemačkim oficirima na terenu.jpg|thumb|Vojvoda [[Uroš Drenović]] (desno), četnički zapovjednik u [[Zapadna Bosna|zapadnoj Bosni]], zajedno sa njemačkim oficirima na terenu.]] U jesen 1943. godine, Vrhovna komanda Vermahta konstatuje prestanak bilo kakve aktivnosti DM protiv njih: {{izdvojeni citat|U jesen 1943. Titov pokret sve je više uzimao maha, a Mihailovićev pokret bio je potisnut na teritoriju Srbije. Komunisti nisu primali samo pomoć od sovjetske Rusije, nego sve više i od Engleza. Italijanska armija je kapitulirala. U ovakvoj novonastaloj situaciji četnički pokret bio je prisiljen da preispita svoj stav prema nemačkoj okupacionoj sili… Bilo kako, od tog vremena prestali su svi napadi Mihailovićevih ljudi protiv nemačke okupacione sile.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2024-07-08 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Četnici u Hercegovini su počeli sarađivati sa njemačkim nadležnim komandama odmah po ulasku njihovih trupa u bivšu italijansku okupacionu zonu: {{izdvojeni citat|Banda koja je napadala u području sjeverno od [[Bileća|Bileće]] i ojačana na oko 1200 ljudi ([[10. hercegovačka udarna brigada|X herceg. brigada]]), uz potporu 800 četnika je odbačena natrag na sjever.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1081&rec=313&roll=190 NARA, T311, Roll 195, frame no. 7450860.] <br /> ({{jez-njem|"Die im Raum N Bileca angreifende und auf etwa 1200 Mann verstärkte Bande (X.He.Brig.) mit Unterstützung von 800 Cetniks nach N zurückgeworfen."}})</ref>|Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 18. septembar 1943. godine}} {{izdvojeni citat|SS-divizija „Prinz Eugen“: Komunistička grupa (jačine 1.200 ljudi), koja je sa sjevera nastupala ka Bileći, odbačena je ka sjeveru akcijom 6. čete 2. SS brdskog puka ojačane sa 800 četnika.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&roll=483&broj=293 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000290.] <br /> ({{jez-njem|"Von Norden gegen Bileca vordringende komm. Gruppe (1200) durch herangeführte 6./SS 2 und 800 Cetniks nach Norden zurückgeworfen."}})</ref>|Dnevni izvještaj 15. brdskog korpusa za 18. septembar 1943.}} {{izdvojeni citat|U oblasti [[Stolac|Stoca]], kao što je već napomenuto, Stolačka i [[Ljubinje|Ljubinjska]] četnička brigada su u saradnji sa našim trupama postigle uspjeh protiv glavnine Desete herceg. brigade.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=636&rec=314&roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000631.] <br /> ({{jez-njem|"b.) Cetniks: <br /> Im Raum von STOLAC hat, wie bereits erwähnt, im Zusammengehen mit eigenen Truppen die Cetnikbrig. von STOLAC und LUBINJE gegen die Hauptkräfte der X-herzeg.Brig. Erfolge erzielt."}})</ref>|Komanda 21. brdskog korpusa, Obaveštajno odeljenje, izveštaj o stanju, 27. septembar 1943.}} U izvještaju [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS brdske divizije Prinz Eugen]] od 10. oktobra 1943. godine, poslatom štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], pohvaljuje se lojalno držanje koje su, do tog trenutka, formacije [[Hercegovina|hercegovačkih]] četnikâ pokazale spram njemačkih okupacionih jedinica: {{izdvojeni citat|Četnici: Za borbu protiv komunista u istočnoj Hercegovini mobilisane su jače snage u okruzima [[Trebinje]], [[Bileća]], [[Stolac]] i [[Nevesinje]]. Dosadašnja iskustva s hercegovačkim četnicima mogu se ocijeniti dobrim, a njihovo držanje prema vlastitim trupama lojalnim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1335&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001329.] <br /> ({{jez-njem|"Cetniks: Zur Bekämpfung der Kommunisten in der Ost–Herzegowina wurden in den Bezirken Trebinje, Bileca, Stolac u. Nevesinje stärkere Kräfte mobilisiert. Die bisherigen Erfahrungen mit den herzegowinischen Cetniks können als gut, das Verhalten gegenüber der eigenen Truppe kann als loyal bezeichnet werden."}})</ref>}} U odlomku iz mjesečnog izvješća SS divizije »Prinz Eugen«, inače njemačke elitne postrojbe na teritoriji okupirane Jugoslavije, sastavljenog 5. septembra 1943, blagonaklon stav četnika na divizijskom području (Hercegovina) opisan je na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Srbi [četnici — prim.] su se, djelimično, nastavili dokazivati ​​kao '''najpouzdaniji saveznici u borbi protiv crvenih bandi''', a time i protiv komunizma. U borbi protiv bandita uvijek su spremni sarađivati ​​s njemačkim Wehrmachtom, pa čak i podvrgnuti se njegovoj komandi.<ref>Klaus Schmider, ''Partisanenkrieg in Jugoslawien 1941-1944'', Verlag E.S. Mittler & Sohn GmbH, Hamburg/Berlin/Bonn, 2002, s. 307.</ref><ref>[https://www.znaci.org/NARA/T315.php?broj=1272&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001266.] <br /> ({{jez-njem|"Die Serben haben sich z.T. weiterhin als die zuverlässigsten Verbündeten im Kampf gegen die roten Banden und damit gegen den Kommunismus erwiesen. Im Kampf gegen die Banditen sind sie jederzeit bereit, mit der deutschen Wehrmacht zusammenzugehen und sich ihr sogar zu unterstellen."}})</ref>|Mjesečni izvještaj 7. SS divizije XV brdskom armijskom korpusu za avgust 1943. godine}} U četničkim izvorima se potvrda ovih navodâ nalazi u naređenju koje je kapetanu Dušanu Đakoviću 6. septembra 1943. uputio potpukovnik [[Slavko Bjelajac]] (pseudonim »Nikola Dekić«), komandant Ličko-kordunaške četničke oblasti. Informišući svog podređenog oficira o ogromnim partizanskim gubicima u [[Bitka na Sutjesci|bici na Sutjesci]], Bjelajac zapisuje: {{izdvojeni citat|Po podatcima koje imamo partizani su kod Sutjeske strašno tučeni. Tvrdi se da su imali 5.000 mrtvih te da su samo naši s mrtvih lješeva partizanskih skinuli oko 200 puškomitraljeza. Četnici u Hercegovini drže pored ostalih mjesta i [[Kalinovik]], [[Foča|Foču]], i [[Čajniče]]. Ustaše su u [[Goražde|Goraždu]]. Njemci se također nalaze u Hercegovini. Dozvolili su bez ikakovih uslova da se na reonu svakog sreza može nalaziti i kretati 400 četnika (jednoj četničkoj grupi dali su 300 pušaka). <br /> U opšte izuzev situacija Hercegovine, Crne Gore, i Istočne Bosne stoji vrlo dobro. <br /> Ove podatke iz Hercegovine javljam Vam radi orjentacije. A u koliko se tiče Njemaca tek da naše stanovništvo zna da ih se ne treba plašiti i da neće vršiti represalije nad mirnim stanovništvom. <br /> Njemci govore u Hercegovini protiv Italijana i kažu da su oni spriječili širenje Srbije do rijeke Bosne protiv volje Njemaca. Optužuju Italiju da je ona dovela Pavelića na vlast. (To sve može i nemora biti tačno). <br /> Naši su zarobili čuvenog [[Nurija Pozderac|Nuriju Pozderca]] i [[Simo Milošević|Simu Miloševića]] u Hercegovini i streljali ih.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knj. 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. br. 203, str. 946.</ref>}} Detaljna analiza stava koje su četničke jedinice s teritorije hrvatske marionetske države pokazale prema okupatoru tokom jeseni 1943. sadržana je u izvještaju [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]] od 28. X: {{izdvojeni citat|Držanje četnika ostalo je ambivalentno. Pojedine manje grupe su prešle komunistima. Opasnost od saradnje [sa komunistima], kako se pokazalo ovog mjeseca, postoji ondje gdje su male četničke grupe vezane uz određeno područje (npr. područja Olova i Vareša); u takvim slučajevima nedostaje trajne volje za otporom tokom sukoba. S druge strane, zatvorene operativne četničke jedinice bez porodičnih veza i bez straha od odmazde usuđuju se da se suoče sa većim komunističkim jedinicama. U oblasti j. od Višegrada četnici su prvi put uspjeli poraziti jednu od Titovih brigada (1. krajišku). U jugoistočnoj Bosni četnici su djelovali otvoreno neprijateljski prema njemačkim trupama; krajem mjeseca pripadnici 1. sarajevske brigade izveli su sabotažu na željeznici. U čitavoj preostaloj bivšoj zoni odgovornosti Korpusa veće četničke grupe (jedinice Drenovića, Đujića, Ozrenski odred, kao i one u Hercegovini) zadržale su lojalan stav, dijelom uspješno sarađujući sa njem. trupama protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=560&broj=95 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000090.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. XV G.A.K: Ic Lagebericht vom 27.9.43 bis 27.10.43. <br /> 2.) Cetniks <br /> Die Haltung der Cetniks ist nach wie vor zwiespältig geblieben. Einzelne kleinere Gruppen sind in den Kommunisten aufgegangen. Die Gefahr eines Zusammenwirkens besteht, wie der Verlauf dieses Monats gezeigt hat, dort, wo die kleineren Cetnikgruppen ortsgebunden sind (Umgebung Olovo, Vares). Überall dort fehlt bei Zusammenstössen der nachhaltige Widerstandswille. Wo dagegen geschlossene operative Cetnikeinheiten ohne Familienbindung und also ohne Furcht vor Racheakten in dem Befehlsbereich eingedrungen sind, lassen sie es auch auf Kämpfe mit grösseren Kommunisteneinheiten ankommen. Im Raum S Visegrad ist es dabei den Cetniks erstmalig gelungen, eine der Brigaden Titos (I.Kraj.Brig.) zu schlagen. <br /> Die Cetniks sind in Südost–Bosnien offen feindselig auch gegen deutsche Truppen vorgegangen; gegen Ende des Monats haben Angehörige der I.Sarajevo–Brig. Bahnsabotage betrieben. <br /> Im gesamten übrigen früheren Korpsbereich haben die grösseren Cetnik–Gruppen (Drenovic –, Djujic –, Ozren–Verbände, in der Herzegovina) eine loyale Haltung bewahrt, z.T. auch erfolgreich im Kampf gegen die Kommunisten mit der deutschen Truppe zusammengewirkt."}})</ref>|Komanda 15. brd. arm. korpusa, Obavještajno odjeljenje, izvještaj o stanju od 27. septembra do 27. oktobra 1943. godine}} Novembra 1943, Nijemci nabrajaju koje su se sve četničke vojvode u NDH upustile u saradnju s njima, kao npr.: [[Mane Rokvić]] („izjašnjava se za Nemačku i u slučaju neprijateljskog iskrcavanja stoji sigurno na našoj strani“), [[Momčilo Đujić]] („Ljotićev pristalica“ čijim „prisluškivanjem je više puta dokazano da je slao lažne izveštaje D. M. kako bi se izvukao ispod njegovog uticaja“), [[Uroš Drenović]] („nepomirljiv protivnik komunista“; „više od godinu dana sarađuje otvoreno sa nemačkim Vermahtom“) i drugi.<ref name="ReferenceA"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=347&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikführer, mit denen zusammengearbeitet wurde: <br /> Vojvode Rokvic. Energischer Führer der ohne Unterbrechung rückhaltlos mit der deutschen Truppe zusammenarbeitet. Bekennt sich zu Deutschland und steht im Falle einer feindlichen Landung sicher auf unsere Seite. <br /> Vojvode Djujic, Ljotic–Anhänger. DM. sucht ihn durch ständigen Druck zu beeinflussen. Durch Überwachung ist bereits mehrfach nachgewiesen, dass Djujic falsche Meldungen an DM. abgesetzt hat, um sich seinem Einfluss zu entziehen. Djujic wird seitens der. Div. im bewusster Übertreibung als besonders aktiver Kämpfer gegen den Kommunismus in Verbindung mit der deutschen Wehrmacht herausgestellt. <br /> Vojvode Drenovic. Gerade Persönlichkeit, unversöhnlicher Kommunistengegner (kommunistische Untaten an seiner Ehefrau, die den Tod herbeiführten), bezeichnet sich als Beschützer seiner pravoslavischen Volksgenossen. Arbeitet länger als 1 Jahr offen mit deutscher Wehrmacht zusammen. Von DM. angestrebte Beeinflussung bisher ohne Erfolg."}})</ref> U ovom strogo povjerljivom izvještaju, obavještajni oficiri XV brdskog armijskog korpusa dopisuju još i sljedeće: „Čitav niz drugih četničkih vođâ na području južno od [[Bihać]]a, neumoljivi su protivnici komunizma i dobri vojnici. Svi su se istakli u saradnji sa [našim] trupama, a kao svoj zadatak označavaju zaštitu pravoslavnog stanovništva od uništenja.“<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 44, str. 86.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=347&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] <br /> ({{jez-njem|"Eine Reihe weiterer Cetnikführer im Raum südl. Bihac unerbittliche Kommunistengegner und gute Soldaten haben sich in der Zusammenarbeit mit der Truppe bewährt, und sehen es als ihr Ziel an, den pravoslavischen Volksteil vor der Ausrottung zu bewahren."}})</ref> U izvještaju [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] od 5. novembra 1943. godine zaključuje se da bi osiguranje dugih linija snabdijevanja bez četnika bilo „nezamislivo“.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=343&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000339.] <br /> ({{jez-njem|"Die Sicherung der langen Nachschubwege der Division ist ohne Unterstützung det zugeteilten Cetnik–Stützpunkte, wenn nicht ausreichend deutsche Kräfte oder kampffähige kroatische Truppen zur Verfügung gestellt werden, undenkbar."}})</ref> 19. novembra 1943. potpisani su i na snagu stupaju prvi [[Ugovori o saradnji četnika i Vermahta|ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta]], koji četnicima nameću obavezu "da prekinu sve veze sa silama koje se nalaze u ratu sa Nemačkom i da izruče štabove za vezu tih sila koji se nalaze kod njih".<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm</ref> 30. novembra 1943. godine [[Dragoljub Draža Mihailović|general Mihailović]] naređuje [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubi Patku]], komandantu Timočkog korpusa, da protera britanskog majora Erika Grinvuda koji hoće da vrši akcije protiv Nemaca bez njegovog dopuštenja: {{izdvojeni citat|Kod vas je tamo engleski major Grinvud sa telegrafistom. To je posledica prosjačenja materijala. Nije došao da vas pomogne u materijalu već da uništi naša sela za neku sitnu sabotažu. '''Naređujem da Grinvuda sa celom pratnjom najurite kao kučku''' po mom naređenju jer je pošao na teren bez mog odobrenja. Ponavljam najurite ga kao kučku i izvestite.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm</ref>|Depeša generala Mihailovića Ljubi Patku od 30. novembra 1943.}} Saveznički komandant Sredozemlja uskoro i sam uviđa da se Mihailović bavi sporednim aktivnostima, uz izbegavanje da preduzme nešto na komunikacijama vitalnim za [[Saveznici|Saveznike]] i za Nemce. Stoga je [[9. decembar|9. decembra]] [[1943]]. poslao [[Dragoljub Mihailović|Mihailoviću]] telegram kojim zahteva izvršenje specifikovanih napada na komunikacije, a koji počinje rečima: {{izdvojeni citat|Sloboda kojom se Nemci služe železničkim prugama od Grčke do Beograda za prevoz i izdržavanje trupa nepodnošljiva je.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_250.htm, Obaveštenje brigadira Armstronga od 9. decembra 1943. Draži Mihailoviću o zahtevu Komande britanskih trupa na Srednjem istoku da četnici izvrše dve sabotaže protiv Nemaca]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd - prilog II</ref>}} === Potpisivanje ugovora o saradnji četnika i Vermahta u Srbiji (1943—1944) === {{Poseban članak|Ugovori o saradnji četnika i Vermahta}} [[Datoteka:Zone odgovornosti četnika, prema sporazumu sa Nemcima.png|thumb|Zone odgovornosti četničkih komandanata u okupiranoj Srbiji, prema sporazumu sa Nemcima 1943. [[Jevrem Simić]] i [[Nikola Kalabić]] (roze), [[Vojislav Lukačević]] (plavo), [[Ljuba Jovanović Patak]] (zeleno) i [[Mihailo Čačić]] (sivo).]] [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za Jugoistok, inicirao je pregovore koji će rezultirati potpisivanjem [[Ugovori o saradnji između JVuO i komande Jugoistoka|ugovora o zajedničkoj borbi]]. Mihailović je polovinom novembra 1943. svojim komandantima naredio da sarađuju sa Nemcima; on sam nije mogao javno da stupi u saradnju "zbog raspoloženja naroda".<ref>https://www.znaci.org/images/ktb_okw_III_6_1304.jpg KTB OKW (Kriegstagebuch des Oberkommando der Wehrmacht) - Ratni dnevnik vrhovne komande Vermahta, šesta knjiga</ref> Ugovore su to potpisivali ovlašćeni Mihailovićevi komandanti i ljudi iz vojnog rukovodstva. Prvi ugovor o saradnji potpisan je 19. 11. 1943. između [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]], komandanta Mileševskog korpusa JVuO i nemačkog komandanta Jugoistoka koga je predstavljao fon Frede, glasio je: {{Wikisource|Sporazum inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića i vojnoupravnog zapovednika Jugoistoka od 23.1.1944.}} {{izdvojeni citat| 2) Primirje treba da bude pretpostavka za zajedničku borbu protiv komunista. 4) Obaveza Lukačevića da nijedan pripadnik njemu potčinjenih jedinica neće delovati na strani sila koje su u ratu sa Nemačkom. 5) Prepuštanje područja borbenih dejstava četničkim odredima radi samostalnog vođenja borbe, koju vodi i nemački Vermaht. 6) Uključivanje četničkih odreda prilikom većih zajedničkih operacija pod nemačko zapovedništvo. U tom periodu nemačko vodstvo izdaje borbene naloge četničkim odredima. 8) Razmena štabova za vezu. 9) Isporuke nemačke municije radi sprovođenja zajedničkih borbenih zadataka u skladu sa vojnim potrebama. 10) Sporazum se mora držati u tajnosti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_260.htm SPORAZUM IZMEĐU KOMANDANTA JUGOISTOKA I MAJORA VOJISLAVA LUKAČEVIĆA OD 19. NOVEMBRA 1943. O SARADNJI ČETNIKA SA NEMAČKIM TRUPAMA U BORBAMA PROTIV NARODNOOSLOBODILACKE VOJSKE JUGOSLAVIJE]</ref>|Sporazum Nemaca i majora [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] (19. 11. 43.)}} 21. novembra 1943, feldmaršal [[Maximilian von Weichs]] daje svojevrsno objašnjenje potčinjenim njemačkim komandama o logici vođenja pregovora i sklapanja sporazuma sa četničkim odredima u Srbiji. Prva tačka ovog strogo povjerljivog dokumenta glasi: {{izdvojeni citat|Kao rezultat pregovora koje duže vremena vode, u najužoj saradnji, specijalni opunomoćenik Ministarstva spoljnih poslova i komandant Jugoistoka sa vođama četničkih odreda, sklopljen je sporazum koji predviđa oružano primirje ograničeno na određeni prostor i povremeno zajedničko vođenje borbe protiv komunizma.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm Objašnjenje komandanta Jugoistoka od 21. novembra 1943. o sklapanju sporazuma s komandantima četničkih odreda Draže Mihailovića]</ref>}} 27. novembra je potpisan ugovor sa [[Nikola Kalabić|Nikolom Kalabićem]].<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_262.htm Sporazum od 27. novembra 1943. između pukovnika Jevrema Simića i kapetana Nikole Kalabića sa nemačkim predstavnikom o saradnji u borbama protiv NOVJ]</ref> U narednim nedeljama ugovori su potpisani i sa drugim komandantima korpusa od operativne važnosti. Iako Mihailović lično nije potpisao ni jedan ugovor, ovim ugovorima je bio pokriven veći deo nemačke okupacione zone u Srbiji. {{izdvojeni citat|Ovaj ugovor, kao i buduće mjere, trebalo bi da se baziraju na međusobnom povjerenju i volji da se komunizam uništi, zemlja umiri a Srbiji omogući stabilna budućnost u okvirima Evrope oslobođene od komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=974&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frames no. 000969—000970: Sporazum između Krajskomandanture Zaječar i potpukovnika Ljube Jovanovića Patka o nenapadanju i saradnji u borbi protiv NOVJ (23./25. decembar 1943.)] <br /> ({{jez-njem|"Diese Vereinbarung sowie die zukünftigen Massnahmen sollen getragen sein vom gegenseitigen Vertrauen und dem Willen, den Kommunismus zu vernichten, das Land zu befrieden und Serbien einer geordneten Zukunft im Rahmen eines vom Kommunismus befreiten Europas entgegenzuführen."}})</ref>|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Ljuba Jovanović Patak|Ljube Jovanovića Patka]] o borbi protiv partizana u Srbiji (decembar [[1943]]).}} Generalna tendencija priklanjanja Mihailovićevih četnikâ okupacionoj vojnoj sili bila je primijećena 28. XI 1943. i od strane njemačke Komande Jugoistoka: {{izdvojeni citat|Srbija: U oblasti Kruševca borbe između [četnika] DM i komunista. Kod četnika znaci približavanja Vermahtu, verovatno zbog nestašice municije.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&broj=639&roll=485 NARA, T313, Roll 485, frame no. 000636.] <br /> ({{jez-njem|"3.) Serbien: <br /> Raum Krusevac: Kampf zwischen DM u. Komm. Bei Cetniks Anzeichen für Annäherung an dt. Wehrmacht vermutl. Mun. Mangel."}})</ref>|Dnevni izveštaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«), 28. novembar 1943.}} 30. novembra 1943. godine i poručnik Milorad Vasić moli generala Mihailovića da mu odobri vezu sa Nijemcima, u cilju opskrbe streljivom, garantujući mu potpunu diskreciju u radu: {{izdvojeni citat|Molim da mi dozvolite da ovu priliku iskoristim i dobijem municiju i ostalo, što mi je neophodno potrebno, a da pritom čast organizacije i Vaš autoritet u narodu ne bude ničim povređen.<ref>AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 11690—11691.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943-1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 344.</ref>}} Ugovori su bili u znatnoj meri tipizirani, nalik na sporazum između vojnog zapovednika Jugoistoka i inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića: {{izdvojeni citat|Cilj sporazuma je zajednička borba protiv komunističkih partizana, pa će stoga sve jedinice DM-četnika, potčinjene pukovniku Jevremu Simiću, biti uključene u borbu nemačke i bugarske vojske, kao i srpskih vladinih trupa, protiv komunista. U vezi s tim predviđa se uspostavljanje zajedničke obaveštajne službe kao i uzajamna podrška.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%83%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D0%BE%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%88%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B0_%D0%A1%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%B8_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D0%BD%D0%BE%D1%83%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_23.1.1944 Sporazum inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića i vojnoupravnog zapovednika Jugoistoka od 23.1.1944.]</ref>|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Jevrem Simić|Jevrema Simića]] (januara [[1944]]).}} Komandant Jugoistoka i [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] [[Maksimilijan fon Vajhs|fon Vajhs]] izdao je [[21. novembra]] [[1943]]. uputstvo o saradnji sa četnicima koje, između ostalog, predviđa izručenje članova [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkih]] misijâ pri JVuO (tj. da četnici prekinu "sve veze sa silama koje se nalaze u ratu sa Nemačkom i da izruče štabove za vezu tih sila koji se nalaze kod njih"). Fon Vajhs upozorava da se "lojalna orijentacija pojedinih četničkih odreda ne sme uopštiti", jer neki još uvek izvode prepade i sabotaže, ali "propagandu protiv četničkog pokreta treba obustaviti", do daljnjeg.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm Objašnjenje komandanta Jugoistoka od 21. novembra 1943. o cilju i načinu sklapanja sporazuma sa četničkim komandantima]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/291.htm Karl Hnilicka: DAS ENDE AUF DEM BALKAN 1944/45], Musterschmidt-Verlag Göttingen, strana 268</ref> Sporazum između Vermahta i četničkog komandanta [[Mihajlo Čačić|Mihajla Čačića]], komandanta Ravaničke brigade JVuO, uključuje i hvatanje [[rudar]]a koji su pobegli u šumu, i njihovo vraćanje u [[rudnik]]e uglja.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_264.htm Sporazum komandanta Jugoistoka sa komandantom Ravaničke brigade od 14. decembra 1943. o saradnji četnika sa nemačkim trupama u borbama protiv NOVJ]</ref> Sporazum Vermahta i [[Jevrem Simić|Jevrema Simića]], inspektora odreda Draže Mihailovića, predviđa da "četnici DM stavljaju na raspolaganje snagama poretka svoje podatke i svoju obaveštajnu službu" za borbu protiv partizanskog pokreta.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_267.htm Izveštaj Abver-grupe od 23. januara 1944. o sklopljenom sporazumu između vojnoupravnog komandanta Jugoistoka i inspektora četničkih jedinica u Srbiji]</ref> Sporazum Vermahta i potpukovnika Ljube Jovanovića, vođe Dražinih odreda u okrugu [[Zaječar]], četnicima omogućuje punu sloboda kretanja "danju i noću na celom području na koje se odnosi sporazum".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_266.htm Sporazum između Krajskomandanture u Zaječaru i komandanta Timočkog korpusa od 25. decembra 1943. o saradnji u borbama protiv NOVJ]</ref> {{izdvojeni citat|Srbija i Hrvatska: kao i ranije, na ovom prostoru stoje dva suprotstavljena tabora — komunistički pod Titom i nacionalistički pod generalom Mihailovićem. Zbog brojčane premoći i veće borbene vrijednosti, komunisti su u posljednje vrijeme zadali nacionalistima niz teških udaraca. To je rezultiralo u traženju njemačke pomoći od strane nekoliko DM-komandanata. Već je došlo i do niza sporazuma, kojima se DM-jedinice obavezuju na obustavljanje neprijateljstava protiv Wehrmachta, čime im se omogućuje nesmetana borba protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=900&rec=311&roll=175 NARA, T-311, r. 175, s. 895: Prikaz neprijateljskog stanja u Sredozemlju od strane generalštabnog majora Varnstorfa (Warnstorff) – dodatak zabelešci sa sastanka kod načelnika štaba Grupe armija „E“ od 9. decembra 1943.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien–Kroatien: Hier stehen sich nach wie vor die nationalen Kräfte des Draca Michaylovic [sic!] und die kommunistischen Kräfte des Tito gegenüber. Infolge der zahlenmässigen und in Bezug auf die Kampfstärke starken Uberlegenheit der kommunistischen Verbände ist in der letzten Zeit DM mit seinen Kräften stark angeschlagen worden. Dies hatte zur Folge, dass verschiedene DM–Führer mit ihren Verbänden Anlehnung an die deutsche Besatzungsmacht suchten. Es sind bereits Abmachungen zu Stande gekommen, auf Grund deren DM–Verbände ihre Kampfhandlungen der deutschen Wehrmacht gegenüber einstellen und ihnen ungestörte Kampfführung den Kommunisten gegenüber zugesichert wurde."}})</ref>|Nemački prikaz stanja u Sredozemlju od 9. decembra 1943.}} Njemački opunomoćeni general u [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] [[Edmund Glaise von Horstenau]] opisuje u ratnom dnevniku kontekst u kom dolazi do potpisivanja ovih ugovorâ: {{izdvojeni citat|Izgleda da je Srbija najmirnija zemlja na Balkanu, a neko reče da je ona čak i najmirnija zemlja u Evropi. Činjenica je da stanje u NDH ne može da se uporedi sa stanjem u Srbiji iako se i u Srbiji događaju neprijatne stvari... Draža Mihailović je iskoristio opšte stanje, pa su naši oblasni komandanti sklopili ugovore sa pojedinim četničkim vođama.<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 412.</ref>}} I prije nego je došlo do parafiranja ugovorâ, kapetan [[Dušan Radović (četnik)|Dušan Radović]], komandant Zlatiborskog korpusa JVuO, obavijestio je 18. novembra 1943. generala Mihailovića da njemačke i bugarske okupacione trupe, uz velike poteškoće, nastoje zaustaviti ofanzivu snaga NOVJ nadomak [[Užice|Užica]], kao i da im četničke jedinice pod njegovom komandom pružaju značajnu borbenu pomoć, tj. napadaju partizane kako bi oslabili njihov pritisak na okupatora. Iz izvještaja se vidi i da je ravnogorski kapetan Milorad Mitić bio zadužen za održavanje kontakatâ s Nijemcima: {{izdvojeni citat|Noću, 17/18 ov.m-ca oko 21,30 časova, komunisti su jačim snagama napali Bugare i Nemce u Kremnima i posle osmočasovne borbe komunisti su potpuno razbili oko 1800 Bugara i 200 Nemaca... Bugari se u najvećem neredu i bez oružja povlače za Užice. Beže glavom bez obzira. Tenkove su odvukli za Užice, dok je izgleda bugarska artilerija pala u ruke partizanima. U momentu pisanja ovog izveštaja jedan izvesni deo Bugara, koji se organizovano povlači, vodi borbu sa komunistima u Biosci. Naši delovi stupili su u borbu kod Bioske iz pravca s. Kneževići. Mišljenja sam da će u toku današnjeg dana pasti i Bioska i da će komunisti navaliti za Užice. Ja gde god mogu napadaću. Stanje je vrlo ozbiljno! Kapetan Mitić, presvučen u civilno odelo, viđen je u Užicu sa Nemcima. Posle je u jednom nemačkom automobilu otišao kako kažu za Beograd kamo ga Vi šaljete radi hvatanja neke veze i sporazuma. Ova se vest širi naglo.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_34.htm Izveštaj komandanta Zlatiborskog korpusa od 18. novembra 1943. Draži Mihailoviću o borbama četnika i nemačkih i bugarskih jedinica protiv NOVJ kod Kremana]</ref>}} Neposredni rezultati potpisanih sporazuma mogli su se uočiti učešćem četničkih jedinica u [[Operacija Kugelblitz|operaciji »Kugelblitz«]], gdje se, uz jednog od potpisnika ugovorâ (majora Vojislava Lukačevića, naime), s njemačkim i bugarskim trupama borio i poručnik [[Filip Ajdačić]], komandant Crnogorske brigade JVuO: {{izdvojeni citat|Stanje operacijâ „Kugelblic” i „Citen” na dan 13. 12. 1943. u 24:00 časa. „Kugelblic” (1. brdska divizija): [...] Namjera: prebacivanje grupe Lukačevića u rejon Pljevlja–Prijepolje 16/17. decembra. [...] Vojni zapovjednik Jugoistoka: 24. bugarska divizija (3 bataljona) i četnička grupa Ajdačića sporo napreduju iz rejona Bajine Bašte, krećući se uzvodno Drinom, bez kontakta sa neprijateljem, ka određenoj odbrambenoj liniji.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=78&broj=80&roll=331 NARA, T78, Roll 331, frames no. 6287983—6287984.] <br /> ({{jez-njem|"LAGE "KUGELBLITZ" UND "ZIETHEN" STAND VOM 13.12.43. 2400 UHR <br /> "KUGELBLITZ" <br /> 1. GEB. DIV. <br /> ABSICHT: ZUFUEHRUNG GRUPPE LUKACEVIC 16./17. 12 RAUM PL[J]EVLJA – PRIJEPOLJE. <br /> MIL. BFH. SUEDOST: <br /> 24. BULG. DIV. 3 BTL. U. CETNIK–GRUPPE AIDACIC IM SCHLEPENDEN VORGEHEN AUS RAUM BANJA [sic] BASTA DRINA AUFWAERTS OHNE FEINDBERUEHRUNG IN BEFOHLENE ABWEHRFRONT."}})</ref>|Izvještaj Vrhovne komande Wehrmachta o operacijama »Kugelblitz« i »Ziethen« od 14. decembra 1943. godine}} 14. decembra 1943, u Vrhovnu komandu JVuO stigla je depeša od majora [[Siniša Ocokoljić|Siniše Ocokoljića]] (pseudonim »Ev-Ev«), komandanta Mlavskog korpusa JVuO, kojom se kapetan Mitić još jednom imenuje osobom koja je lično involvirana u pregovore s njemačkim okupatorom: „Tufegdžić [Vojislav, komandant Cerskog korpusa JVuO — prim.] danas je doneo sledeći izveštaj: [...] 2. — Kapetan Mitić, koji je ranije u Užicu pregovarao za naš račun sa komunistima, bio je poslednjih dana na pregovorima i sa Nemcima gde je sa njima ručao u Mažestiku. Pregovore je javno sa Nemcima vršio neki kapetan Nešković, poslat od Kalabića. 3. — Nemci su povodom toga štampali letke blizu 2.000.000 primeraka sledeće sadržine: Narodni borci četnici, u radosti pozdravljam prestanak besmislenog međusobnog prolivanja krvi i zdrav razum koji je zavladao u vašim redovima. Sada možemo da se zajednički borimo protivu komunizma, tog smrtnog neprijatelja Evrope i ja vas ubrajam u nacionalne borce zato što smo i mi sami nacionalni borci. Mi ćemo udruženim silama da odbranimo Vašu lepu Otadžbinu, da je ne bi uništile komunističke bande. Primamo u svoje redove Vašu narodnu organizaciju kao čeličnu. Nije potrebno da vam ubrizgavamo narodni duh. Herojstvo je Vama u krvi i sa vama zajedno koji dobro poznajete svoju lepu zemlju poćiće nam za rukom da je oslobodimo. Stavom koga vi zauzimate osigurana je vaša budućnost. Pozdravljam vas kao svoje ratne drugove i želim vam istu vojničku sreću kao i našim vojnicima. Komandant nemačkih trupa. br. 1243. Ovaj letak Nemci su rasturili i već se pojedini primerci nalaze i kod nas. 4. — Tufegdžić javlja dalje, da je puk. Simić naveo hotimično Kalabića da se ovim vezama sa Nemcima naša organizacija kompromituje u narodu što koriste mošinovci [tj. partizani — prim.].“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16. do 23. decembra 1943. godine]</ref> U depeši od 28. decembra 1943. poslatoj Vrhovnoj komandi JVuO od strane potpukovnika [[Petar Baćović|Petra Baćovića]], govori se o sastanku koji je [[Todor Perović]], predstavnik Komande operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine, održao u [[Sarajevo|Sarajevu]] sa njemačkim generalom Wernerom Frommom: {{izdvojeni citat|Perović se vratio iz Sarajeva. U Sarajevu bio je kod generala Froma, komandanta pozadine celog Balkana. Između ostalog rekao mu je: »Srbi su istinski borci protivu partizana, mi Nemci cenimo borbu vaših ljudi. U tome se ističe naročito vaš kraj. Naročito cenimo saradnju majora Lukačevića. U kratko vreme prisajediniće se srpski krajevi Srbiji i u tom slučaju srpski će narod dobiti punu ekonomsku pomoć. U najkraćem roku dolazi još 12 divizija naših na teritoriju Jugoslavije radi potpunog likvidiranja partizana. Imamo jedan letak koji je izdao potpukovnik Borota za istočnu Bosnu, gde poziva narod da ga sluša kao novog komandanta, ali mi znamo da je komandant Baćović. Budite uvereni da će do proleća biti raščišćeno sa partizanima«.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]</ref>}} Iako je Draža Mihailović sugerisao svojim komandantima da »koriste jedne neprijatelje protiv drugih«,<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 1a/1, depeša br. 361.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref> u praksi se ova floskula isključivo odnosila na borbu četnika protiv partizana, skupa sa okupatorima i kvislinzima. U depeši majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] (pseudonim »Sto-Sto«) od 30. januara 1944. godine, poslatoj u povodu pokušaja snagâ [[NOV i POJ]] da prodru u [[Sandžak]], general Dragoljub Mihailović otkriva što je zapravo pravi cilj četničke kolaboracije: {{izdvojeni citat|Vodite računa o Nemcima i Bugarima i iskoristite njihovu akciju protiv crvenih do krajnjih mogućnosti. Napad na [[Pljevlja|Pljevlje]] iskoristite za napad s leđa na komuniste.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>}} Vrlo moguće da je general Mihailović samo usvojio prijedloge koje mu je major Ostojić uputio u pismu od 6. decembra 1943. godine, gdje apostrofira sljedeće: {{izdvojeni citat|Koristeći se akcijom okupatora protiv komunista, mi ćemo verovatno u roku od mesec-dva dana opet imati situaciju u Sandžaku, Crnoj Gori, Hercegovini i Bosni u našim rukama. [...] Učeći se na sopstvenim greškama, smatram da se mora najhitnije preduzeti sledeće: 1) Stvoriti u najkraćem roku što jače pokretne borbene snage — leteće brigade i korpuse — a naročito tamo gde se za to ima mogućnosti. 2) '''Koristeći se akcijom okupatora i satelita, upotrebiti sve raspoložive snage za potpuno čišćenje od komunista svih srpskih pokrajina'''. 3) U radu pod 2) ostvariti međusobno potpomaganje iz susednih pokrajina do maksimuma.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_43.htm Pismo majora Zaharija Ostojića od 6. decembra 1943. Draži Mihailoviću o potrebi većeg angažovanja četnika s okupatorskim trupama radi sprečavanja prodora jedinica NOVJ u Srbiju]</ref>|Pismo majora Ostojića generalu Mihailoviću od 6. decembra 1943. godine}} Četničko-njemački odnosi bili su opterećeni međusobnim nepovjerenjem i sviješću o suprotstavljenosti ciljeva i interesa dviju stranâ. U telegramu koji je 29. januara [[1944]]. godine [[Joachim von Ribbentrop]], njemački ministar vanjskih poslova, uputio specijalnom opunomoćeniku za Jugoistočnu Evropu [[Hermann Neubacher|Hermannu Neubacheru]], reflektuje se jasan stav političkog i vojnog vrha u [[Berlin]]u o generalu Draži Mihailoviću, dok su podređenima date precizne smjernice za držanje prema četničkom pokretu: {{izdvojeni citat|Jedino se mogu ćuteći trpeti privremeni aranžmani nižih vojnih komandi sa Dražom Mihailovićem s ciljem suzbijanja zajedničkog neprijatelja Tita. On i njegovi ljudi ostaju i dalje, na kraju, naši neprijatelji. Zato je sada, kao i do sada, potrebno biti krajnje oprezan prema Draži Mihailoviću i njegovim četnicima, a naročito se ne sme nijednog trenutka izgubiti iz vida da će pomoć koju mu mi sada direktno ili indirektno pružamo radi vođenja borbe protiv Tita, kasnije najverovatnije biti upotrebljena protiv nas... Rat na Balkanu Nemačka je vodila zato da bi jednom zauvek uništila srpsko žarište nemira... Mi nemamo, otud, nikakvog interesa da ponovo razbuktavamo velikosrpski duh.<ref>Akten zur deutschen auswartigen Politik — ADAP/E/VII, s. 374–375.</ref><ref>Vasa Kazimirović, NDH u svetlosti dokumenata, Nova knjiga/Narodna knjiga, Beograd, 1987, str. 169.</ref><ref>Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN — Službeni list SCG, Beograd, 2005. str. 20.</ref>}} Izveštaje o sklapanju ugovora četnika sa Wehrmachtom presrele su i dešifrovale savezničke obaveštajne službe, što je imalo bitnu ulogu u konačnom opredeljivanju [[Čerčil]]a za Tita, a protiv Mihailovića.<ref>Cripps, John (2001). "Mihailović or Tito? How the Codebreakers Helped Churchill Choose". {{ISBN|0593 049101}}</ref> No, Nemci nisu bili zadovoljni primenom nekih sporazuma, jer je uprkos njima dolazilo do incidenata, odnosno diverzija i napada na pripadnike [[Srpska Državna Straža|Srpske Državne Straže]] od strane četnika, usled čega je general [[Hans Felber]] pokrenuo nekoliko hapšenja i racija protiv četnika počev od februara [[1944]]. === Borbe pod nemačkom komandom (1943) === {{main|Operacija Kugelblic}} [[Datoteka:Chetniks and Germans in Herzegovina in 1943.jpg|minijatura|Četnici i Nemci u Hercegovini 1943.]] [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 101I-005-0018-07, Jugoslawien, Polizeieinsatz mit Spähpanzer.jpg|thumb|Nemačka lokalna milicija sa italijanskim bornim kolima (izvor: ''Bundesarchiv'', [[1943]]).]] {{izdvojeni citat|„Borbeno sadejstvo sa četničkim grupama duž glavne saobraćajnice [[Bihać]] — [[Gračac]] — [[Knin]] — [[Drniš]] — [[Šibenik]] sastoji se u tome što su četnici okupljeni u posebnim uporištima uz oslonac na nemačke trupe. Četničke vođe primaju naloge i uputstva o vršenju zadataka obezbeđenja i izviđanja od zapovednika nemačkih uporišta.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=346&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] <br /> ({{jez-njem|"Kampfgemeinschaften mit Cetnikgruppen bestehen entlang der Hauptversorgungsstrasse Bihac – Gracac – Knin – Drnis – Sibenik derart, dass die Cetniks in besonderen Stützpunkten in Anlehnung an deutsche Truppen zusammengefasst sind. Die Cetnikführer erhalten Aufträge und Weisungen für Sicherungs– und Aufklärungsaufgaben durch deutsche Stützpunktführer."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_259.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. novembra 1943. Štabu 2. oklopne armije o saradnji četnika sa nemačkim trupama u NDH]</ref>|Njemački izveštaj o saradnji sa četnicima protiv partizana u Dalmaciji i Bosni (19. novembar [[1943]]).}} Kratko po zauzimanju italijanske okupacione zone od strane njemačkih trupâ, četnici s teritorije [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] stupaju u borbeno savezništvo sa njima. Kako javlja obavještajno odjeljenje [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]], u blizini [[Plitvička Jezera (općina)|Plitvičkih Jezera]] došlo je krajem septembra 1943. godine do prvog krupnijeg angažiranja lokalnih četničkih jedinicâ na njemačkoj strani. Ovom prilikom su četnici nanijeli partizanima ozbiljne gubitke: {{izdvojeni citat|Agent za vezu javlja o izviđanju od 27. IX: Jaka skupina lojalnih četnika s njemačkom opremom provalila je 20. septembra na područje [[Korenica|Korenice]], [[Prijeboj (Plitvička jezera)|Prijeboj]]a (16 km zap. od [[Bihać]]a), Babinog Potoka (28 km z. od Bihaća), [[Krbavica|Krbavice]] (23 km jz. do Bihaća), te uništila sve komunističke prometne veze. Četnici su nanijeli velike gubitke komunistima kod Mirić Štropine (3 sjz. od Prijeboja), 350 mrtvih.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&roll=196&broj=390 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7457118.] <br /> ({{jez-njem|"29.9. V–Mann meldet Beobachtung vom 27.9.: <br /> Starke Gruppe loyaler Cetniks mit deutscher Ausrüstung an 20.9. in Raum Korenica (1558), Prijeboj (16 W), Babin Potok (28 W), Krbavica (23 SW), alles Bihac, eingebrochen und haben alle Verkehrsverbindungen der Kommunisten vernichtet. Cetniks haben bei Miric Stropina (3 NW Prijeboj) den Kommunisten große Verluste, 350 Tote, beigebracht."}})</ref>|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 3. oktobar 1943.}} U izvorima njemačke provenijencije iz ovog perioda navodi se da su četničke jedinice asistirale okupatoru i pri izbacivanju partizana iz [[Bosansko Grahovo|Bosanskog Grahova]]: {{izdvojeni citat|Četnici na putu za snabdijevanje Gospić — Gračac, Knin — Vrlika i Knin — Drniš, i pored oprečnih poruka DM-u, nikad ne pokazuju neprijateljstvo; naprotiv, dobro su sarađivali sa 114. lovačkom divizijom u zasjedama i [zajedno] zauzeli Bos. Grahovo.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=98&rec=314&roll=560 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000093.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Lagebericht vom 27.9. bis 27.10.1943. <br /> Die Cetniks an den Nachschubstrassen Gospic – Gracac, Knin – Vrlika und Knin – Drnis sind bisher trotz abweichender Meldungen an DM. nirgends feindselig aufgetreten, haben vielmehr in Hinterhalten mit der 114.Jäg.Div. gut zusammengearbeitet und Bos.Grahovo genommen."}})</ref>|Obavještajno odjeljenje [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], izvještaj za period od 27. septembra do 27. oktobra 1943.}} U naređenju poslatom 23. oktobra 1943. iz [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] Wehrmachta, koja je bila smještena na teritoriji kvislinške NDH, navodi se sljedeće: {{izdvojeni citat|Od 1. novembra 1943. svi pripadnici domaćih jedinica (četnici, ustaše i hrvatska žandarmerija) moraju biti u posjedu njemačkih propusnicâ.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=315&roll=1295&broj=606 NARA, T315, Roll 1295, frame no. 000600.] <br /> ({{jez-njem|"7.) Ausweispflicht landeseigener Verbände. <br /> Ab 1.11.43 müssen sämtliche Cetnik–, Ustascha–, und kroatische Gendarmerie–Angehörige im Besitz von Ausweisen der Abteilung Ic sein."}})</ref>|Divizijska naredba br. 122 od 23. X 1943. godine}} U jednoj procjeni stanja snabdijevanja, poslatoj 25. oktobra 1943. štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]] iz 114. divizije, razmotreni su modaliteti „skladištenja zalihâ [hrane] tokom zime i opskrbe za 9.500 četnika, ustaša, zarobljenika i civilnog stanovništva“, i data je projekcija da bi tovarni prostor zapremine 12 [[Tona|tona]] bio dovoljan za podmirenje dnevnih potrebâ ove grupe („9.500 ustaša, četnika, itd.“).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1362&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frames no. 001356—001357.] <br /> ({{jez-njem|"Anlage 1 zur Beurteilung der Versorgungslage vom 25. Oktober 1943. <br /> a.) Berücksichtigung der Winterbevorratung und Versorgung der 9500 Cetniks, Ustaschen, Gefangenen und Zivilbevölkerung; <br /> Dabei ist die Versorgung der 9.500 Ustaschen, Cetniks usw. im hiesigen Raum nicht in Rechnung gestellt. Es würden also hierfür noch täglich 12 to Laderaum möglich sein."}})</ref> Takođe, u naredbi o snabdijevanju iz 114. divizije Wehrmachta s početka decembra 1943. godine, precizno je određeno dnevno sljedovanje četničkih jedinicâ u zoni odgovornosti divizije (najvjerovatnije je riječ o [[Dinarska divizija JVuO|Dinarskoj diviziji JVuO]] pod [[Momčilo Đujić|Đujićevom]] komandom): {{izdvojeni citat|Od sada se četnicima izdaje sljedovanje koje se sastoji od: <br /> 1 porcija hljeba; 1 porcija povrća; 1 porcija namaza (mast ili marmelada); 1 porcija soli; 2 porcije napitka; 1 porcija duhana.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=822&rec=315&roll=1295 NARA, T315, Roll 1295, frames no. 000815—000816.] <br /> ({{jez-njem|"Verpflegung der Cetniks: <br /> Als Verpflegung für Cetniks sind ab sofort nur folgende Portionen auszugeben bezw. zu empfangen: <br /> 1 Brotportion, <br /> 1 Gemüseportion, <br /> 1 Brotaufstrichportion (Fett oder Marmelade), <br /> 1 Salzportion, <br /> 2 Getränkeportionen, <br /> 1 Tabakportion."}})</ref>|Posebna direktiva za snabdijevanje br. 65/43 (2.12.43)}} {{izdvojeni citat|Četnici dobijaju snabdijevanje u skladu sa listama imena koje se stalno kontrolišu; municija za pješadijsko naoružanje se izdaje povremeno, uz strogu kontrolu potrošnje; svaki četnik nosi zvaničnu iskaznicu – oni bez iskaznice se hapse i razoružavaju.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=342&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000338.] ({{jez-njem|"Die Division gewährt den nach eigenen Wünschen beweglich und abseits ihrer Wohnorte eingesetzten Cetniks Verpflegungszuschüsse. Der Verpflegungsempfang wird nach namentlichen Listen getätigt, die Verteilung wird überwacht. Nach den gleichen Richtlinien werden von Zeit zu Zeit Gewehr– und MG–Munition im Rahmen des nachgewiesenen Verschusses ausgegeben. Der Verbrauch wird nach der jeweiligen Lage auch einigermassen genau überprüft. Jeder Cetnik muss einen namentlichen Ausweis mit der Nummer seiner Handwaffe (Gewehr– oder Pistolen–Nr.), der Unterschrift des zuständigen Kommandanten und des Ic der Division versehen, besitzen. Ohne Ausweis angetroffene Cetniks werden im Einvernehmen mit den Cetnik–Führern festgenommen und entwaffnet."}})</ref>|Izvještaj 114. lovačke divizije o rezultatima saradnje sa četnicima (5. novembar 1943).}} U izvještaju [[114. lovačka divizija|114. lovačke divizije]] od 5. novembra 1943. detaljno se opisuje saradnja jedinica [[Wehrmacht]]a sa snagama pod komandom vojvodâ [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]], [[Mane Rokvić|Maneta Rokvića]] i [[Radomira Ðekića Ðeda]]. Njemački oficiri zaključuju da okupator ima veliku korist od četnika: {{izdvojeni citat|Četnički vojvoda Mane Rokvić može se opisati kao apsolutno pouzdan. Već je pružio vrijedne usluge u oblasti [[Bosanski Petrovac|Bos. Petrovca]] gdje je bio raspoređen u prethodnici tokom čitavog napredovanja divizije, svuda uspostavljajući kontakt sa lokalnim četničkim jedinicama i značajno doprinoseći uspostavljanju povjerenja civilnog stanovništva u njemački Vermaht. Njegove mjere za održavanje discipline među četnicima i njegov oštar obračun sa sumnjivim [licima] i banditima dobro su poznati. [...] Iako se Đujić ne može smatrati potpuno pouzdanim, njegova podrška u borbi protiv komunizma trenutno je dragocjena. Divizija će učiniti sve što je u njenoj moći da ga u javnosti prikaže toliko pronjemački nastrojenim kako bi njegov povratak u neprijateljski tabor jednog dana bio onemogućen. [...] Četnički vojvoda Ðedo potiče iz Crne Gore i pristalica je pokreta Koste Pećanca, koji je, na osnovu prethodnog iskustva, održavao jasnu distancu od pokreta DM. Ðedo ostavlja veoma dobar lični utisak, izrazito je drzak [u borbi] protiv bandita i sumnjivih, i jasno je naklonjen njemačkom Vermahtu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=341&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000337—000341.] <br /> ({{jez-njem|"Der Cetnik–Vojvode Mane Rockvic [sic!] ist als unbedingt zuverlässig zu bezeichnen. Er hat bereits im Raum Bos. Petrovac wertvolle Dienst geleistet und war auch während des ganzen Vormarsches der Division bei der Spitze eingesetzt, stellte überall die Verbindung mit den örtlichen Cetnik–Einheiten her und hat in starken Masse für die Begründung des Vertrauens der Zivilbevölkerung zur deutschen Wehrmacht beigetragen. Seine Massnahmen zur Erhaltung der Disziplin unter den Cetniks, sein scharfes Durchgreifen gegen Verdächtige und Banditen, sind bekannt. <br /> Wenn auch Djujic als nicht voll zuverlässig angesehen werden kann, so ist aber seine Unterstützung im Kampf gegen den Kommunismus z.Zt. wertvoll. Seitens der Division wird alles versucht werden, um ihm in der Öffentlichkeit soweit als deutschfreundlich herauszustellen, dass ihm eines Tages der Rückzug in das feindliche Lager unmöglich gemacht wird. <br /> Der Cetnik–Vojvode Dzedo stammt aus Montenegro, ist Anhänger Richtung Kosta Pecanac, die nach bisherigen Erfahrungen klaren Abstand zur D.M.–Bewegung gehalten hat. Dzedo macht persönlich einen sehr guten Eindruck, ist ein ausgesprochener Draufgänger gegen Banditen wie Verdächtige und der Deutschen Wehrmacht eindeutig zugeneigt."}})</ref>|Izvještaj 114. lovačke divizije o rezultatima saradnje sa četnicima od 5. novembra 1943.}} {{izdvojeni citat|Glavna komanda predlaže stvaranje oficirske ispostave pri štabu XV brd. korpusa za nadzor i vođenje četničkih grupâ koje se koriste za zaštitu cesta za snabdijevanje, željezničkih pruga i važnijih ratnih pogona.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=554&broj=90 NARA, T314, Roll 554, frame no. 000084.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. beantragt Schaffung einer Offz.–Planstelle beim Stab XV.Geb.A.K. zur Überwachung und Anleitung der Cetnikverbände, die zur Sicherung von Nachschubstrassen, Eisenbahnen und kriegswichtiger Anlagen eingesetzt sind."}})</ref>}} Jedan od četničkih komandanata koji se dosljedno isticao kontinuiranom kolaboracijom sa njemačkim okupatorom bio je vojvoda [[Uroš Drenović]]. Nadležni okupacioni organi bili su zadovoljni ostvarenim stepenom saradnje s Drenovićem, što se vidi i iz izvještaja XV brdskog armijskog korpusa od 26. XI 1943, u kom se pohvaljuje njegovo „lojalno držanje“: {{izdvojeni citat|Predmet: <br /> Nemačka komanda za vezu kod četničkog vođe Drenovića: <br /> Četnička grupa Drenović z. i j-z od Banje Luke od jedno 1500 ljudi ima već godinu i po prema nemačkom Vermahtu i prema hrvatskoj državi lojalno držanje, i naše izviđačke i bezbednosne akcije korisno podržava. U nekim slučajeva bili su podržani sa nešto municije. Hrvatska vlada razmatrala je ideju da dovede Drenovića u Sabor za predstavnika svih pravoslavnih. Komanda Kirhner (puk Brandenburg) poslala je u dogovoru sa obaveštajnim odeljenjem [korpusa] Drenoviću komandu za vezu, i postigla je značajne rezultate u pogledu specijalnih misija.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=560&broj=390 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000384.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. XV G.A.K, Abt.Ic, Betr.: Dtsch.Verb.Kdo. bei Cetnikführer Drenovic. An Pz.A.O.K.2.Ic/AO, 26.11.43: Die Cetnikgruppe Drenovic w. u. sw. Banja Luka mit etwa 1500 Mann hat seit über 1 1/2 Jahre der deutschen Wehmacht und dem kroat. Staat gegenüber eine loyale Haltung eingenommen und die eigene Aufklärung und Sicherung stets wertvoll unterstützt. In einzelnen Fällen wurde sie mit Inf.Mun. unterstützt. Die kroatische Regierung hat die Berufung des Drenovic in den Sabor (Landtag) als Vertreter aller Pravoslaven erwogen. Das Kdo. Kirchner (Rgt.Brandenburg) hat im Einvernehmen mit der Abt.Ic für seine Zwecke ein Verbindungs–Kommando zu Drenovic entsandt und in kürzester Zeit wertvolle Ergebnisse im Sinne des Sonder–Auftrages erzielt."}})</ref>|Komanda 15. brd. korpusa, Obaveštajno odeljenje, za obav. odeljenje komande 2. okl. armije, 26.11.43.}} Četnički su odredi na teritoriji marionetske NDH pružali veoma značajnu potporu njemačkim vlastima, bez koje ove ne bi uspjele efikasno održavati okupacioni sistem. U izvještaju [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pješadijske divizije]] [[Wehrmacht]]a iz prve nedjelje decembra 1943. provijava upravo ovakvo gledište; istaknuto je, pak, da bi četnike trebalo (zbog „ispadâ prema hrvatskom stanovništvu“) ograničiti „na rad u srpskim selima“: {{izdvojeni citat|Budući da vlastite snage i ustaše nisu dovoljne da same umire i osiguraju golemo područje, divizija se ne može odreći suradnje četnika. Trenutačno, drugačije rješenje ne bi bilo moguće zbog nedostatka dodatnih snaga. No, ne zanemaruje se da se suradnja s četnicima ne čini dugoročno održivom zbog njihovih političkih ciljeva. Stoga će se i dalje jačati utjecaj ustaša, a time i hrvatske države, kako bi se postupno udaljili od četničkih snaga i deportirali oni [četnici] koji nisu mještani.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=788&rec=314&roll=555 NARA, T314, Roll 555, frames no. 000782—000783.] <br /> ({{jez-njem|"Da die eigene Kräfte und die Ustascha allein zur Befriedung und Sicherung des weiten Raumes nicht ausreichen, kann auf eine Mitarbeit der Cetniks noch nicht verzichtet werden. Im Augenblick wäre eine Lösung von ihnen mangels anderer Kräfte nicht möglich. Es wird jedoch nicht verkannt, dass auf die Dauer eine Zusammenarbeit mit den Cetniks auf Grund ihrer politischen Zielsetzung nicht tragbar orscheint. Es wird daher der Einfluss der Ustascha und damit des kroatischen Staates weiterhin gestärkt werden, um allmählich von den Cetnik–Verbänden abrücken zu können, die nicht ortsansässigen abzuschieben. Der Anfang hierzu ist gemacht. Um die Unzuträglichkeiten zu beenden, die sich daraus ergeben, dass in rein kroatischen Gegenden die eingesetaten Cetnik–Verbände die Bevölkerung belästigen und auch ausplündern, ist in Durchführung, sie aus diesen Gebieten herauszuziehen und nur noch in Orten mit pravoslavischer Bevölkerung zu Sicherungszwecken einzusetzen."}})</ref>|Procjena situacije 264. pješadijske divizije (7.12.43)}} Komanda Jugoistoka je istog dana izvijestila Vrhovnu komandu njemačkog Wehrmachta o sadjejstvu [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114. lovačke divizije]] i četnika u borbi protiv snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]: {{izdvojeni citat|114. lovačka divizija: čišćenje prostora oko [[Vrlika|Vrlike]] u saradnji sa četnicima završeno; neprijatelj je izgubio 22 mrtva i 20 zarobljenih; veliki plen.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=78&broj=89&roll=331 NARA, T78, Roll 331, frame no. 6287993.] <br /> ({{jez-njem|"114. JG. DIV: SAEUBERUNG IN RAUMES VRLIKA IM ZUSAMMENWIRKEN MIT CETNIKS NACH WEITEREN 22 FEINDTOTEN U. 20 GEFANGENEN BEI EINBRINGUNG GROESSERER BEUTE ABGESCHLOSSEN."}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 6. decembra 1943 (7. decembar 1943.).}} === Borbe pod njemačkom komandom u Crnoj Gori (1943—1944) === {{main|Operacija Frühlingserwachen (1944)}} [[File:Collaborationist Jakov Jovović with Germans on Cetinje.jpg|thumb|Četnički komandant [[Jakov Jovović]] sa svojim saborcima i Nemcima na [[Cetinje|Cetinju]], jesen 1943.]] Od 17. do 24. oktobra [[1943]]. godine, njemačke okupacione snage su organizovale [[Operacija Balkanski klanac|operaciju Balkanski klanac]] (njem. ''Balkanschlucht''). Osnovni cilj operacije je bio likvidacija snagâ [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i [[Divizija Garibaldi|Italijana]] koji su prešli na stranu partizana u Crnoj Gori, kao i ovladavanje [[Jadransko more|jadranskim]] zaleđem. Pored sopstvenih snaga, njemački okupator je za ovu priliku angažovao dva italijanska fašistička puka (oko devet bataljona), čiji su štabovi bili u [[Bar]]u i [[Podgorica|Podgorici]], kao i muslimansku fašističku miliciju i ostatke četnika Draže Mihailovića.<ref>https://www.znaci.org/00001/151_5.pdf</ref> Dakle, pored dvije divizije [[Wehrmacht]]a, u operaciji je učestvovalo i oko 5.000 [[Balli Kombëtar|balista]], talijanskih fašista i četnika.<ref>https://www.znaci.org/00001/33_9.pdf</ref> U depeši Vrhovnoj komandi JVuO od 20. oktobra 1943,<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, Knjiga predatih depeša CG—3, Depeša br. 211.</ref><ref>Др Радоје Пајовић, Контрареволуција у Црној Гори: Четнички и федералистички покрет 1941—1945, Обод, Цетиње, 1977, стр. 408.</ref> delegat VK JVuO u Crnoj Gori i [[Sandžak]]u major [[Rudolf Perhinek]] piše o učešću crnogorskih četnika na strani okupatora u ovoj [[Sile Osovine|osovinskoj]] operaciji: {{izdvojeni citat|Žalosno ali tačno. Da nisu Nemci angažovali ovolike snage, nas ovde više ne bi bilo, jer se više niko nije hteo boriti, već samo begati, ali nije se više imalo kud... Mi se izvlačimo i gledamo da smo pozadi njih, da bi iskoristili njihovu borbu sa komunistima i uništavanje istih.}} Informacija o potpunoj potčinjenosti četničkih jedinica u okupiranoj Crnoj Gori njemačkim vlastima, kao i tijesnim vezama sa kvislinškom ''Narodnom upravom'' koju je okupator formirao, Draži Mihailoviću je bila dostavljena 1. decembra 1943. godine iz štaba majora [[Petar Baćović|Petra Baćovića]] (pseudonim »Nav-Nav«): {{izdvojeni citat|Nemci daju oružje i odelo s a s d j k a c a m a [nedešifrovana riječ; moguće "žandarmima" — prim.] i nešto plate. Milicija će biti formirana kao prava vojska. Za komandanta cetinjskog bataljona major Zdravko Kasalović. Za nikšićki bataljon Boško Pavić, a mene su naimenovali za komandanta žandarmerijskog bataljona za srez šavnički. Pojava Narodne uprave i svega ovoga što se sada stvara, nije izraz želje niti naroda niti naša, već je ovo nužno zlo, između dva zla, jer drugog izlaza nema. Mi nismo u stanju samo pomoću naroda da ma šta učinimo bez pomoći Nemaca.<ref>AVII, kut. 276, reg. br. 7/1-35.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 47, str. 89.</ref>}} [[Ljubomir Lazarević]], inženjer iz [[Kolašin]]a (pseudonim »Bene«), 28. januara 1944. godine obavještava Dražu Mihailovića da četnici u Crnoj Gori sarađuju sa njemačkim okupacionim vlastima u svakom obliku: {{izdvojeni citat|Svi komandanti u Crnoj Gori primili su saradnju sa Nemcima, potpisali obavezu a sa ostatcima vojske nalaze se u žici, ili u neposrednoj blizini nje. Nema ni jedne grupe u šumi koja bi pretstavljala našu borbu, oko koje bi se moglo okupljati. Vukadinović isto tako nalazi se u Podgorici ili u okolini. Nagovešteni dolazak Srbijanske vojske pozdravljen je burno svuda, ali dolazak Ljotićevaca učinio je Ljotićevce vrlo aktivnim i prete da ko god ne bude s njima, on je komunista. Po varošima teško će se iko održati jer ta formula svakoga će staviti pod udar okupatora kao komunistu. Ovaka saradnja sa njima je nemoguća, jer ovi traže prilazak njima, ne saradnju. Po selima Crne Gore gospodare komunisti. Naše akcije vrše se samo u cilju osiguranja ili odbrane nemačkih kolona. Nemačke snage na ovom terenu vrlo su male i nesposobne za ma kakvu širu akciju. Do sada nema ni izgleda na akciju. Svako dalje čekanje, pogoršava našu situaciju. Narod gubi veru u našu dobru volju i našu sposobnost.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} Koliko su četnici u Crnoj Gori i [[Sandžak]]u bili od koristi njemačkom okupatoru za zaustavljanje partizanske ofanzive ka Srbiji, svjedoče i navodi iz izvještaja Komande Jugoistoka polovinom februara 1944. godine.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=15 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000011.] <br /> ({{jez-njem|"In einer Aussprache mit General Foertsch (H.Gr.F) wird festgestellt, dass der Vertrag mit Lukacevic in Geltung bleiben muß, weil dessen Cetniks in Montenegro zur Bekämpfung der Roten benötigt werden."}})</ref> Naime, i nakon stavljanja van snage [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|ugovorâ]] potpisanih krajem 1943. i početkom 1944, major [[Vojislav Lukačević]] je ostao jedini četnički komandant s kojim sporazum nije raskinut: {{izdvojeni citat|U razgovoru sa načelnikom štaba Armijske grupe »F« generalom (Hermannom) Foertschom, zaključeno je da sporazum sa Lukačevićem ostane na snazi, zato što su četnici u Crnoj Gori potrebni za borbu protiv crvenih.|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi njemačkih oružanih snaga od 16. februara 1944. godine}} Četnički odredi s teritorije Crne Gore i Sandžaka su, tokom zime i proljeća 1944. godine, njemačkom okupatoru bili krucijalno važni u smislu zatvaranja jugozapadne granice [[Nedićeva Srbija|Nedićeve Srbije]] od [[Prodor Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije u Srbiju|upada partizanskih jedinicâ]]. Iz strogo povjerljive naredbe od 17. III 1944. vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] (upućene i Feldkomandanturi 610 za teritoriju Crne Gore) ovo postaje bjelodano: {{izdvojeni citat|1.— 2. i 5. crvena div. približavaju se s prethodnicama jugozapadnoj granici Srbije. Prednji delovi na liniji Zmajevac (12 km ji. od Vardišta) — visovi južno od Vardišta. Dalje snage u nastupanju preko Strmice (10 km jz. od Višegrada). 2.— Potrebno je što pre tačno ustanoviti grupisanje snaga i jačinu četničkih odredâ Đurišića i [[Vuk Kalaitović|Kalaitovića]], koji se nalaze duž granice. 3.— 1. bug. okup. korpus povući će svoje isturene snage ispred nadmoćnog neprijateljskog pritiska na liniju Mokra Gora — Semegnjevo — Palisad. Ovu treba po svaku cenu držati blagovremenim angažovanjem rezervi. 4.— Ojačani peš. p. i art. divizion, koji su određeni za rezervu vojnoupr. k-ta Jugoistoka prebaciće se železnicom u rejon Užice—Požega. Angažovanje i delova istog samo uz saglasnost vojnoupr. k-ta Jugoistoka. 5.— Naročito je važno blagovremeno saznati težište neprijateljskog napada. U tu svrhu treba stalno vršiti izviđanja.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_34.htm Naređenje vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 17. marta 1944. nemačkom štabu za vezu pri 1. bugarskom okupacionom korpusu za preduzimanje mera u vezi pokreta 2. proleterske i 5. NOU divizije prema jugozapadnoj Srbiji]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=281&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000277.] <br /> ({{jez-njem|"Dt.Verb.Stab b.I.Bulg.Okk.Korps <br /> Nachr. 24.Bulg.Division über Dt.Verb.Offz. <br /> F.K. 610 <br /> 1.) Rote 2. und 5. Div. nähern sich mit Anfängen der Südwestgrenze Serbiens. Vorderste Teile in Linie Zmajevac (12 SO Vardiste), Höhen südlich Vardiste. Weitere Kräfte im Nachziehen über Strmica. (10 SW Visegrad) <br /> 2.) Baldige Klarheit über Kräftegruppierung und Stärke längs der Grenze stehenden Cetnikverbände des Djuirisic [sic] und Kalaitovic ist erforderlich. <br /> 3.) I.Bulg.Okk.Korps nimmt seine vorgeschobenen Kräfte vor überlegenem Feindruck auf die Linie Mokragora–Semegnjevo–Palisat zurück. Diese ist unter allen Umständen unter rechtzeitigem Einsatz von Reserven zu halten. <br /> 4.) Das als Reserve des Mil.Befh.Südost bestimmte verstärkte Inf.Rgt. einschl. Art.Abt. wird mit Eisenbahn in den Raum Uzice – Pozega herangeführt. Einsatz auch von Teilen nur mit Zustimmung des Mil.Befh.Südost. <br /> 5.) Rechtzeitiges Erkennen des Schwerpunktes des feindl. Angriffs ist besonders wichtig. Hierzu ständige Aufklärung geboten."}})</ref>}} [[File:Chetniks and Germans in Podgorica 1944.jpg|thumb|Četnički komandanti i njemački okupatori u [[Crna Gora|Crnoj Gori]]. [[Đorđije Lašić]] (prvi zdesna), šef njemačke uprave za Crnu Goru pukovnik Hajnke (treći zdesna) i Jakov Jovović (drugi slijeva) u [[Podgorica|Podgorici]], proljeće 1944.]] Krajem februara i početkom marta 1944. godine, u tzv. [[staroj Crnoj Gori]] (preciznije u [[Katunska nahija|Katunskoj nahiji]]) organizovana je [[Operacija Bura (1944)|operacija »Bura«]]. Specifičnost ove operacije ogleda se u činjenici da su za njeno izvođenje većinu ljudstva obezbijedili četnici, dok su oficiri iz Feldkomandanture na [[Cetinje|Cetinju]] i komandant mjesta [[Podgorica|Podgorice]] rukovodili borbenim djejstvima: {{izdvojeni citat|1.) Sumarni i iskustveni izveštaj: Operacija »Bora« od 27. 2. do 3. 3. 44. Sprovedena je četnička operacija »Bora«, pod nemačkom komandom, radi čišćenja rejona Danilovgrad — Čevo — Cetinje — Podgorica. 2.) Jedinice koje su učestvovale: 4000 ljudi nacionalne žandarmerije, milicije, 215. abver-trup, jedna brdska baterija iz ratnog plena, lovačko poterno odeljenje 181. peš. div. [...] 5.) Sprovođenje: U delom. oštrim borbama, kolone, koje su nastupale od i,, ji., i j., polako su osvajale teren. 29. 2. zauzeto je Čevo. Neprijatelj (jačine 250 ljudi) izvukao se prema sz. Posle odlaska nemačkih snaga i započinjanja neprij. protivnapada, četnici su se delom, u paničnom strahu, povukli na svoje polazne položaje. Neprijatelj je ponovo zauzeo teren očišćen operacijom. 6.) Gubici neprijatelja: 32 mrtva, 68 ranjenih, 23 zarobljena. Plen: 2 p. mitr., 1 mitr., 15 pušaka, 1 radio-stanica, propagandni materijal i hrana. Sopstveni gubici: 20 mrtvih, 31 ranjen, 46 nestalih. 7.) Iskustva: a) Građanska zaštita, usled nedovoljne opremljenosti i slabog borbenog morala, nije pogodna za izvršavanje borbenih zadataka; žandarmi, milicija, četnici, uz učešće nemačkih trupa, podesni za borbene zadatke i zadatke osiguranja... e) Prilikom sličnih operacija preduslovi za uspeh su učešće nemačkih trupa, podrška teškim naoružanjem i veza do pojedinih borbenih grupa.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_30.htm Izveštaj Komande 21. brdskog armijskog korpusa od 9. marta 1944. Komandi 2. oklopne armije o zajedničkoj nemačko-četničkoj operaciji »Bora« protiv jedinica 2. korpusa NOVJ na prostoru Danilovgrad — Cetinje — Podgorica]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&broj=72&roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000065.] <br /> ({{jez-njem|"Fernschreiben An Pz.AOK.2 <br /> 1.) Abschluss– und Erfahrungsbericht Unternehmen "Bora": <br /> Vom 27.2. bis 3.3.44 wurde Cetnik–Unternehmen "Bora" unter deutscher Führung zur Säuberung des Raumes Danilovgrad – Cevo – Cetinje – Podgorica durchgeführt. <br /> 2.) Beteiligte Truppen: <br /> 4000 Mann nationaler Gendarmerie, Miliz, Abwehrtrupp 215, 1 Beutegebirgsbatterie, Bandenjägertrupp 181.Inf.Div. <br /> Bewaffnung: Gewehre, 60 le.M.G. <br /> 3.) Leitung: <br /> Selbst.Feldkdtr. 1040 Cetinje <br /> 4.) Führung: <br /> Platzkdt. Podgorica <br /> 5.) Durchführung: <br /> In zum Teil harten Kämpfen gewannen die von O, SO u. S vorrückenden Kolonnen langsam Boden. Am 29.3. Cevo genommen. Feind (Stärke 250 Mann) nach NW ausgewichen. Nach Abrücken deutscher Kräfte und Einsetzen feindl. Gegenangriffe zogen sich Cetniks in z.T. panikartiger Flucht auf ihre Ausgangsstellungen zurück. Feind besetzte erneut das im Unternehmen gesäuberte Gebiet. <br /> 6.) Feindverluste: <br /> 32 Tote, 88 Verwundete, 23 Gefangene. <br /> Beute: <br /> 2 le.MG., 1 s.MG., 15 Gewehre, 1 Funkgerät, Propagandamaterial und Verpflegung. <br /> Eigene Verluste: <br /> 20 Tote, 31 Verwundete, 46 Vermisste. <br /> 7.) Erfahrungen: <br /> a) Einwohnerwehren infolge mangelhafter Ausrüstung und geringer Kampfmoral zu Kampfaufgaben nicht geeignet; Gendarmen, Miliz, Cetniks bei Beteiligung deutscher Truppen für Kampf– u. Sicherungsaufgaben geiegnet. <br /> b) Kaukasische Freiwillige des Abwehrtr. 215 gut bewährt. <br /> c) Mitnahme schwerer Waffennur mit deutscher Sicherung. <br /> d) Truppenverpflegung für einheimische Verbände ungeignet, Marschverpflegung zweckmässig. <br /> e) Bei derartigen Unternehmungen sind Beteiligung deutscher Truppen, Unterstützungen durch schwere Waffen und Nachrichtenverbindung zu den einzelnen Kampfgruppen Voraussetzungen für den Erfolg."}})</ref>|Izvještaj komande 21. brdskog korpusa o rezultatima operacije »Bura« od 9. marta 1944. godine}} Prilikom jedne manje akcije u blizini granice sa [[Hercegovina|Hercegovinom]] došlo je do oružanog okršaja lokalnih četnika i snagâ [[NOVJ]]. U izvještaju 21. brdskog armijskog korpusa Wehrmachta za 16. mart 1944. godine, četnički se gubici računaju kao sopstveni: {{izdvojeni citat|[[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181. pješadijska divizija]]: Četnici, koji su napredovali 4 km sjeverno od [[Grahovo (Nikšić)|Grahova]], povukli su se u Grahovo pred neprijateljskim napadom. Gubici neprijatelja: 8 poginulih (izbrojano), 20 poginulih i ranjenih (procijenjeno). Sopstveni gubici (četnici): 1 poginuo, 8 ranjenih. Namjera: nastavak nasilnog izviđanja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=663&broj=137 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000130.] <br /> ({{jez-njem|"Tagesmeldung von 16.3.44. <br /> 2.) 181.Inf.Div.: Bis 4 N Grahovo vorgegangene Cetniks vor angreifenden Feind wieder auf Grahovo zurückgegangen. <br /> Feindverluste 8 gezählte Tote, 20 geschäzte Tote und Verwundete. <br /> Eigene Verluste (Cetniks) 1 Toter, 8 Verwundete. <br /> Absicht: Fortsetzung der gewaltsamen Aufklärung."}})</ref>}} [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. nemački korpus]] u Crnoj Gori pokrenuo je [[10. april]]a [[1944]]. [[Operacija "Frilingservahen" (april-maj 1944)|operaciju "Frilingservahen"]], uz masovno učešće četnika. Operacija je pripremljena u saradnji sa [[Pavle Đurišić|Pavlom Đurišićem]] i započeta tako što su četnici zajedno sa Nemcima iz nemačkih garnizona napali na slobodnu teritoriju. Plan napada je bio sledeći: {{izdvojeni citat|'''Đurišićeve snage''': Prva borbena grupa, 700 ljudi, iz si. pravca preko rejona 5 km j. Bijelo Polje za Mojkovac. Druga borbena grupa, 1200 ljudi, pod komandom Đurišićevog Operativnog štaba, od Brodareva preko Šahovića za Mojkovac — Kolašin. Treća borbena grupa, 1000 ljudi, od sredine puta Pljevlja — Prijepolje pravcem Mojkovac. Četvrta borbena grupa, 1500 ljudi, od Pljevalja pravcem Mojkovac. Mojkovac treba da bude dostignut za 2 dana. Posle toga skretanje glavnine u rejon z. Tara — sz. Kolašin — Mojkovac. '''Nemačke snage''': 1 ojač. mot. č. prodire od Brodareva do Bijelog Polja. 1 ojač. mot. č. od Pljevalja do prelaza preko Tare 22 jjz. Pljevlja. Bat. [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]], 600 ljudi, sledi nemačke snage za Bijelo Polje, onda skreće za Mojkovac. Milicija iz Brodareva, 700 ljudi, čisti svoj rejon i prodire od Brodareva ka jjz. Početak napada: 10. 4. 44. [[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181. peš. div.]] obezbediće odgovarajuće informisanje četničke Grupe "Jug" (major Lašić i Bukatonović [pogreška; vjerovatno je u pitanju major [[Savo Vukadinović]] — prim.] u Podgorici) kao i Grupe "Nikšić".<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=364&rec=314&roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000357.] <br /> ({{jez-njem|"Fernschreiben An 181.Inf.Div. <br /> Betr.: Unternehmen "Frühlingserwachen". <br /> 1.) Nachstehende Plannung des Major Djurisic für Durchführung des Unternehmens "Frühlingserwachen" zur Kenntnis: <br /> Erste Kampfgruppe 700 Mann aus NO Richtung über Raum 5 km S Bijelopolje nach Mojkovac (16 km NNO Kolasin). <br /> Zweite Kampfgruppe 1200 Mann unter Führung Stab Djurisic von Brodarevo über Sahovici nach Mojkovac – Kolasin. <br /> Dritte Kampfgruppe 1000 Mann von Mitte Strasse Pljevlja – Prijepolje Richtung Mojkovac. <br /> Vierte Kampfgruppe 1500 Mann von Pljevlja Richtung Mojkovac. Mojkovac soll in 2 Tagen erreicht werden. Anschliessend Abdrehen der Masse in den Raum W Tara NW Kolasin – Mojkovac. <br /> Deutsche Kräfte: 1 verst.mot.Kp. stösst von Brodarevo bis Bijelopolje. <br /> 1 verst.mot.Kp. von Pljevlja bis Taraübergang 22SW Pljevlja SFK–Btl. 600 Mann folgt deutschen Kräften nach Bijelopolje, dann Abdrehen nach Mojkovac. <br /> Miliz Brodarevo 700 Mann säubert eigenen Raum und stösst von Brodarevo nach SSW. <br /> Angriffsbeginn: 10.4.44. <br /> 2.) 181.Inf.Div stellt entsprechende Unterrichtung der Cetnikgruppe Süd (Major Lasic und Bukatonovic in Podgorica) sowie der Gruppe Niksic sicher. <br /> Absichten für Beteiligung an den Unternehmen sind Gen.Kdo.XII.Geb.A.K. zu melden."}})</ref><ref>Obaveštenje Komande 21. brdskog korpusa Komandi 181. brdske divizije od 08.04.1944., Vojnoistorijski institut, NAV--T-314, r. 663, s. 357.</ref>}} U dijelu dnevnog izvještaja za 28. april 1944. godine koji se odnosi na Crnu Goru, vojnoupravni komandant Jugoistoka [[Hans-Gustav Felber]] (dokument potpisuje general Kurt von Geitner, načelnik štaba) zabilježio je: {{izdvojeni citat|Ustrajni pritisak crvenih na vlastite i četničke snage u centralnoj C. Gori.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=633&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000629.] <br /> ({{jez-njem|"Montenegro. Anhaltender roter Druck auf eigene und Cetnik–Kräfte in Mittel–Montenegro."}})</ref>}} === Borbe pod nemačkom komandom u NDH (1944) === [[File:August Šmidhuber, komandant 7. SS divizije, Todor Perović, lekar Trebinjskog korpusa i kapetan Milorad Vidačić, komandant Trebinjskog korpusa JVuO.jpg|thumb|Žena u crnini moli za milost Milorada Vidačića, komandanta Trebinjskog korpusa JVuO. Prisutni su još [[August Schmidhuber]], komandant 2. puka [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizije]] (prvi lijevo), Todor Perović, predstavnik četničke komande istočne Bosne i Hercegovine (drugi lijevo) i neimenovani oficir [[Schutzstaffel|SS]]-a. Fotografija je nastala tokom njemačke [[Operacija Gama|operacije Gama]] protiv partizana u [[Istočna Hercegovina|istočnoj Hercegovini]] (ljeto/jesen 1943. godine).<ref>[http://bandenkampf.blogspot.com/2015/08/bk0034.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0034 | Photo | SS-Freiwilligen-Gebirgs-Division "Prinz Eugen"]</ref>]] Kolaboracija četnika u [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] sa njemačkim okupacionim snagama postala je intenzivnija tokom zime 1943-1944, makar u slučaju hrvatskih kvislinških snaga i četnika bila pod neprestanom tenzijom. Podaci navedeni u izvještaju generala [[Edmund Glaise von Horstenau|Glaisea von Horstenaua]] od 26. februara 1944.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=236&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000236.]</ref> zasnovani na službenim podacima NDH otkrivaju opseg kolaboracije: 11. februara bilo je na teritoriju NDH trideset i pet posebno imenovanih četničkih grupa sa procijenjenih 23.300 ljudi pod oružjem. Neke manje jedinice su brojale od 200 do 400 pripadnika, dok su ostale, poput [[Momčilo Đujić|Đujić]]eve grupe, imale i do 2.500 vojnika i oficira. Od toga je s Nijemcima i vlastima NDH kolaboriralo devetnaest grupa (ukupno 17.500 ljudi); šesnaest ostalih grupa s oko 5.800 ljudi ubrajane su u pobunjene četnike.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=237&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000237—000240.]</ref> S iznimkom odreda vojvode [[Uroš Drenović|Uroša Drenovića]] u sjeverozapadnoj Bosni (oko 400 ljudi), kojeg su vlasti NDH smatrale potpuno lojalnim, za sve druge četničke kolaborirajuće grupe ustaške su vlasti držale da se prema Nijemcima odnose osobito prijateljski kako bi od njih izvukle što više oružja i municije, dok se istovremeno drže neprijateljski prema NDH.<ref>[https://znaci.org/00001/40_64.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje KOLABORACIJA IZVAN SRBIJE DO OKTOBRA 1944.]</ref> Iako se vojvoda [[Radivoje Kerović]], komandant [[Majevica|majevičkih]] četnika, u Horstenauovom izvještaju ubraja među »pobunjene četnike« (i to kao prvi na spisku, dok se za njegov odred tvrdi da ima 1000 ljudi, tj. da je najbrojniji), u dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 18. februar 1944. godine njegova lojalnost uopšte nije dovedena u pitanje: {{izdvojeni citat|Upit kod [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]] u vezi snabdijevanja municijom Kerovića koji se smatra lojalnim, i 200 ljudi tzv. [[Zeleni kadar|zelenog kadra]], koji se bore protiv crvenih zapadno od [[Koviljača|Koviljače]].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=17&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000013.] <br /> ({{jez-njem|"Beim Pz.AOK. 2 wird angefragt, ob Bedenken bestehen gegen Unterstützung mit Munition der im Raume westlich Koviljaca stehenden Cetniks des Kerovic, die als loyal angesehen werden und 200 Mann des sog. "Grünen Kaders" in Kampf gegen die Roten."}})</ref>|Ratni dnevnik Vojnog zapovjednika Jugoistoka (18. februar 1944.)}} Od 23. do 25. januara 1944. godine, na području između [[Knin]]a i [[Kistanje|Kistanja]] organizovana je [[Operacija Frühlingswetter|operacija »Frühlingsgewitter«]]. Vodeći borbe protiv jedinicâ iz sastava [[19. sjevernodalmatinska divizija NOVJ|19. divizije NOVJ]], operaciju su izveli dijelovi [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pješadijske divizije]] Wehrmachta, zatim 92. motorizovani grenadirski puk i 3. bataljon 98. brdskog lovačkog puka [[1. brdska divizija (Njemačka)|1. brdske divizije]]. Njemačkom okupatoru pridružile su se snage lokalnih četnikâ, najvjerovatnije iz [[Dinarska divizija JVuO|Dinarske divizije JVuO]]. U izvještaju 264. pješadijske divizije od 25. januara 1944, poslatom Komandi [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|15. brdskog armijskog korpusa]], njemačkim gubicima tokom operacije pribrojani su oni iz četničkih redovâ: {{izdvojeni citat| Sumarni izveštaj »Frilingsgeviter«: 1.) Delimičan ogorčeni otpor neprijatelja kod Ervenika, Bratiškovaca, Kistanja, Radučića slomljen je energičnim zahvatom. Banditi iznenađeni prodorom 92. gren. p. (mot.) od sz. prema Kistanju. 2.) Gubici: A.) sopstveni: 1 poginuo, 3 ranjena, 1 četnik poginuo. B.) neprijatelj: 66 poginulih izbrojano, procenjuje se daljih 60 do 70 poginulih i ranjenih. 35 zarobljenika u eng. uniformama iz Štaba 19. dalm. div. i 5. brig. C.) Zaplenjeno: 1 mitr., 3 puš. mitr., 42 autom., 2 pt puške, 1 l. minob., 1 telefon, 46 karab., 30 eng. mina, 10.000 metaka peš. mun., 60 kom. mina za 1. minob., 3 engl. bicikla.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_21.htm Izveštaj 264. pešadijske divizije od 25. januara 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o sopstvenim i neprijateljskim gubicima u operaciji »Frilingsgeviter« na prostoru Knin — Kistanje]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=293&rec=314&roll=561 NARA, T314, Roll 561, frame no. 000287.] <br /> ({{jez-njem|"ABSCHLUSSMELDUNG ”FRUEHLINGSGEWITTER”: <br /> 1.) TEILWEISE HEFTIGER FEINDWIDERSTAND BEI ERVENIK, BRATISKOVCI, KISTANJE, RADUCIC WURDE IM ENERGISCHEN ZUGREIFEN GEBROCHEN. BANDITEN DURCH EINBRUCH GREN. RGT. (MOT) 92 VON NW NACH KISTANJE UEBERRASCHT. <br /> 2.) VERLUSTE: <br /> A.) EIGENE: 1 TOTER, 3 VERWUNDETE, 1 CETNIK TOT. <br /> B.) FEIND: 66 GEZAEHLTE TOTE, 60 BIS 70 WEITERE TOTE UND VERWUNDETE GESCHAETZT. 35 GEFANGENE IN ENGL. UNIFORM VON STAB 19. DALM. DIV. UND ROEM. 5. BRIG. <br /> C.) BEUTE: 1 S.MG., 3 LE. MG., 42 MP., 2 PZ. BUECHSEN, 1 LE. GR. W., 1 FERNSCHRECHGERAET, 46 KARAB., 30 ENGL. MINEN, 10000 SCHUSS INF. MUN., 60 SCHUSS LE. GR.W. MUN., 3 ENGL. FAHRRAEDER."}})</ref>}} [[File:Hercegovački četnici i njemački vojnici s narodnim herojem Miletom Okiljevićem uoči njegovog strijeljanja juna 1944.jpg|thumb|Pripadnici [[369. legionarska divizija|369. „Vražje“ divizije]] i četnici Gatačke brigade Nevesinjskog korpusa JVuO sa vezanim [[Miletom Okiljevićem]], zamjenikom političkog komesara II čete I bataljona XI hercegovačke brigade, zarobljenim u borbama za Gat 15. maja 1944. godine (istog mjeseca je i strijeljan). Okiljević je proglašen 1951. godine za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja Jugoslavije]].<ref>[https://bandenkampf.blogspot.com/2017/10/bk0272.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0272 | Photo | 369. (kroatische) Infanterie-Division]</ref>]] Vojvoda [[Dobroslav Jevđević]] je, pored Momčila Đujića i [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]], vjerovatno najdalje otišao u kolaboraciji s njemačkim okupatorom, kada su u pitanju četničke jedinice van teritorije okupirane Srbije. Nakon kapitulacije Italije, boravio je u Rimu okupiranom od nacista. Nakon toga, našao se u Trstu, gdje je uspostavio čvrste veze s njemačkom obaveštajnom službom: {{izdvojeni citat|Ja sam javio Đujiću da preko naših ljudi u Sušaku i Trstu prihvate naše oficire koji idu iz Italije i upućuje u Liku i zap. Bosnu. Ovo sam javio i našima u Rim. Kap. Đaković javlja da su Nemci pobili oko 14000 partizana na prostoriji Crikvenica — Sušak — Rijeka, od kapitulacije Italije do danas.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>}} U izvještaju od 20. februara 1944, poslatom majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]], komandantu Zapadne Bosne JVuO, kapetan [[Ilija Jevtić]] piše o totalnoj subordinaciji [[Dinarska divizija|Dinarske divizije]] Nijemcima, koji u potpunosti kontrolišu četnike pod komandom vojvode Đujića: {{izdvojeni citat|Sem samog vojvode Đujića i jednog malog broja četnika, svi četnici Dinarske oblasti (oko hiljadu devet stotina i nekoliko) nalaze se pod nemačkom komandom. Hranu, odeću, obuću, cigarete i novac svaki četnik i njegov starešina prima kao i nemački vojnik odn. oficir. Svu municiju i oružje primaju takođe od Nemaca. Četnici pod nemačkom komandom nalaze se po bunkerima počev od Knina do Šibenika i Splita. U pojedinim bunkerima su izmešani, pola četnici pola ustaše. Nemački oficiri dolaze na Kosovo polje u četničku diviziju, a isto tako naši četnički oficiri i ostale starešine na čelu sa Đujićevim načelnikom štaba odlaze u Nemačku diviziju. Voze se na nemačkim automobilima kroz Knin i t.d. Jednom rečju između četnika i Nemaca postoji najtešnja saradnja i nemačka puna kontrola nad radom četnika. Jedino se pop Đujić, kao komandant divizije, sa svojom užom pratnjom ne pojavljuje pred njima.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_78.htm Izveštaj kapetana Ilije Jevtića od 20. februara 1944. komandantu zapadne Bosne o svom radu i saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji i Lici]</ref>}} Njemački poručnik [[Reinhard Kopps]], poznatiji kao ''Konrad'', bio je šef jedne obavještajne grupe [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]]. Kada je 3. marta 1944. došao iz [[Beograd]]a u [[Dalmacija|Dalmaciju]], sobom je doveo nekoliko [[ZBOR|ljotićevaca]], između ostalih i Roka Kaleba, pripadnika antikomunističke organizacije »[[Beli Orlovi]]«. Od ostataka Đačkog bataljona (ranije: Splitsko-šibenska četa), koji su uglavnom bili ljotićevci, i dijela četnika koje mu je ustupio vojvoda Đujić, poručnik Kopps je formirao odred »Konrad« čiji je zadatak bio da vrši diverzije na partizanske štabove, organe narodne vlasti, ubija simpatizere NOP-a i da spriječi veze iz unutrašnjosti sa jedinicama i štabovima NOVJ na otocima. Grupa »Konrad« brojila je oko 30 ljudi — četnika i Nijemaca, sa sjedištem u selu [[Zablaće]], pokraj [[Šibenik]]a.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_167.htm Izveštaj Štaba Dinarske četničke oblasti od 29. maja 1944. komandantu oblasti o akciji Grupe "Konrad" protiv pripadnika NOP-a na području Dalmacije]</ref> U izvještaju koji je 11. marta 1944. godine uputio komandi [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]], o suradnji sa četnicima vojvode Đujića Kopps je zapisao sljedeće: {{izdvojeni citat|''Predmet: Četničke jedinice u sjevernoj Dalmaciji.'' Četnici su u sjevernoj Dalmaciji grupisani u jednu [[Dinarska divizija JVuO|diviziju »Dinara«]], čiji se štab nalazi u [[Kosovo polje (Dalmacija)|Kosovu]], 11 km južno od Knina. Komandovanje je u rukama vojvode Momčila Đujića, uz podršku majora Kapetanovića i kapetana Mijovića. Jačina grupâ, podređenih ovoj komandi, trenutno iznosi oko 6500 ljudi. Utjecajna zona se poklapa sa rajonom naseljenim Srbima unutar trokuta [[Knin]]—[[Šibenik]]—[[Zadar]] i doseže do zone [[Lika|Like]]. Operaciona zona je cijeli ovaj trokut, a naročito veće komunističke, partizanske oblasti, koje su naseljene Hrvatima. Do sada su vojne operacije izvođene u suradnji sa njemačkim divizijama, o čijim su rezultatima ove izvještavane. Znatni dijelovi ovih četničkih jedinica angažirani su na osiguranju njemačkih puteva za dotur. Posmatrano s vojne strane, trenutno se četnička suradnja sa njemačkim jedinicama ocjenjuje kao pozitivna. Na osnovu snaga, koje nam se ovdje nude, može se zaključiti da ona nije iskorištena u potpunosti, ali i ono što je do sada učinjeno upućuje na činjenicu, da bi njihovo dalje angažiranje u vojnom pogledu za nas bilo povoljno.<ref>[https://znaci.org/zb/4_21_10.pdf#page=1414 Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu, Narodnooslobodilačka borba u Dalmaciji, knjiga 10: siječanj—ožujak 1944. godine (tom 21, dokument br. 402, str. 1414—1418.)]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=696&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000692.] <br /> ({{jez-njem|"Betr. Cetnik–Verbaende Norddalmatien. <br /> In Norddalmatien sind die Cetniks in einer Division "Dinara" zusammengefasst, deren Hauptquartier in Kosovo, 11 km s. Knin, liegt. Die Fuehrung liegt in den Haenden des Wojwoden Momcilo Djujitsch, der seinerseits unterstuetzt wird von Major Kapetanowitsch und Hauptmann Miowitsch. Die Staerke der diesem Kommando unterstellten Gruppen belaeuft sich z.Zt. auf etwa 6500 Mann. Das Einflussgebiet stimmt ueberein mit dem serbischen Siedlungsraum innerhalb des Dreiecks Knin–Sibenik–Zara und reicht bis ins Lika–Gebiet hinein. Operationsgebiet ist dieses gesamte Dreieck, insbesondere die in ihm liegenden groesseren, kroatisch besiedelten kommunistischen Partisanbereiche. Militaerische Operationen wurden bislang in Zusammenarbeit mit deutschen Divisionen durchgefuehrt und deren Ergebnisse dorthin gemeldet. Darueber hinaus sind wesentliche Teile dieser Cetnik–Verbaende zur Sicherung deutscher Nachschubstrassen eingesetzt. <br /> Militaerisch gesehen ist somit die Zusammenarbeit der Cetniks mit deutschen Verbaenden zur Zeit positiv zu beurteilen. Sie fuehrt wohl noch keineswegs zu voller Ausnutzung der sich hier uns anbietenden Kraefte, doch berechtigt das bisher Geleistete zu der Auffassung, dass ein weiterer Einsatz sich fuer uns militaerisch guenstig auswirken muss."}})</ref>|Izvještaj jedinice »Konrad« od 11. ožujka 1944. Komandi Druge oklopne armije o četničkim jedinicama u sjevernoj Dalmaciji}} Na osnovu svega iznesenog, poručnik Konrad predlaže nadređenim: „Što se tiče upotrebe četničkih jedinica sjeverne Dalmacije u vojne svrhe, treba reći da one predstavljaju samo nastavak prakse talijanskih jedinica. Uz to se prije svega mora dodati i to, da se Talijani nikada nisu usuđivali — i pored svih hrvatskih suprotnih tvrdnji — da u većem obimu sprovedu vojnu suradnju, jer oni nisu željeli da se ojačaju četnici, tada još neoprobani u težoj političkoj situaciji. Dok su Talijani sprovodili samo djelomične operacije, danas je, uz strogu kontrolu i rukovođenje, moguća mnogo obimnija mobilizacija četničkih jedinica. Đujić nam je rekao da će se njegove jedinice, nakon čišćenja partizanskih oblasti u dalmatinskom području, angažirati tako što će u suradnji sa njemačkim komandama izvršiti zapriječavanja Titovih kanala za snabdijevanje. Na osnovu ovdje poznatih činjenica ovo izgleda apsolutno moguće.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=700&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000696.] <br /> ({{jez-njem|"Zur militaerischen Verwendung der Cetnikverbaende Norddalmatiens ist zu sagen, dass sie nur eine Fortsetzung der italienischen Verbindungen darstellen wuerde. Dazu muss allerdings hinzugefuegt werden, dass die Italiener es niemals gewagt haben – trotz aller gegenteiligen wiederholten kroatischen Behauptungen – in grossem Stil militaerische Zusammenarbeit durchzufuehren, da sie die damals noch nicht erprobten Cetniks in einer im uebrigen noch unreiferen groesseren politischen Lage nicht zu stark werden lassen wollten. Waehrend somit die Italiener nur Teilunternehmen durchfuehrten, waere bei straffer Kontrolle und Steuerung der Cetnikverbaende heute ein Heranziehen in weit groesserem Umfang moeglich. Djujitsch hat sich uns gegenueber bereiterklaert, seine Verbaende nach Saeuberung der Partisanengebiete im dalmatinischen Raum so einzusetzen, dass in Zusammenarbeit mit deutschen Dienststellen eine Sperrung der Versorgungskanaele Titos erfolgt. Auf Grund der hier bekannten Unterlagen erscheint dies vollkommen moeglich."}})</ref> [[File:Helmuth von Pannwitz and Chetniks.jpg|thumb|Njemački general [[Helmuth von Pannwitz]], zapovjednik [[15. SS kozački konjanički korpus|15. SS kozačkog korpusa]], u društvu četničkih oficirâ s teritorije NDH.]] U izvještaju Višeg SS i policijskog vođe u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj ''[[Gruppenführer]]a'' [[Konstantina Kammerhofera]] za mjesec mart 1944. godine, iskazano je stanovito nezadovoljstvo učinkovitošću četnikâ u Bosni i Hercegovini u borbi protiv NOVJ: {{izdvojeni citat|Policijska oblast II ([[Sarajevo]]): [...] <br /> Borbena vrijednost četnika stacioniranih u policijskoj oblasti Sarajevo nastavila je opadati; borbe u okolici [[Višegrad]]a i [[Trebinje|Trebinja]] pokazale su da se oni mogu uspješno oduprijeti [neprijatelju] samo uz njemačku podršku. U [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]], četnici nisu pokazali nikakvu vlastitu inicijativu tijekom izvještajnog perioda.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=228&rec=314&roll=1548 NARA, T314, Roll 1548, frame no. 000222.] <br /> ({{jez-njem|"Polizeigebiet II (Sarajevo): <br /> Der Kampfwert der im Polizeigebiet Sarajevo stehenden Cetniks ist weiter gesunken, bei den Kämpfen im Raum von Visegrad und Trebinje hat sich gezeigt, daß sie sich nur mit deutscher Unterstützung erfolgreich zur Wehr setzen können. In Ostbosnien zeigten sich die Cetniks im Berichtsmonat ohne eigene Initiative."}})</ref>|Mjesečni izvještaj za mart 1944. godine Višeg SS i policijskog vođe u Hrvatskoj (6. IV 1944).}} Konverzacija vođena između njemačkog opunomoćenog generala u NDH [[Edmund Glaise von Horstenau|Edmunda Glaisea von Horstenaua]] i feldmaršala [[Wilhelm Keitel|Wilhelma Keitela]], prilikom posjete Hitlerovom glavnom štabu početkom marta 1944, otkriva kakva je bila percepcija statusa četnika u NDH od strane vojnog vrha Trećeg Reicha: „U [[Berchtesgaden|Berhtesgaden]]u ljubazno me je primio Kajtel. Informisao me je o toku razgovora sa [[Nikola Mandić|Mandić]]em i Perićem [predsjednik vlade i ministar vanjskih poslova NDH, respektivno — prim.]. U više navrata morao sam da ga prekinem kako bih ga ispravio, a pre svega u pogledu četničkog pitanja. On je mislio da se četnici sastoje samo od nekoliko dobrovoljaca (skraćeno „Hiwis“, dolazi od nemačke reči „Hilfswilligen“, prim. prev.), koji služe u nemačkim divizijama.“<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 456.</ref> Njemački nadležni organi su ukazivali svojim višim komandama i na vidljivu diskrepanciju u domaćem antikomunističkom taboru u kontekstu »borbe protiv bandi«. Tako se u izvještaju 264. pješadijske divizije od 10. aprila 1944. na jednoj strani tvrdi da „hrvatske vlasti očigledno poseduju vrlo malo poverenja u trajno postojanje vlastite vlade“,<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_43.htm Izveštaj 264. pešadijske divizije od 10. aprila 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o vojno-političkoj situaciji u srednjoj Dalmaciji]</ref> dok se za četnike Dinarske divizije pod Đujićevom komandom navodi: {{izdvojeni citat|Nasuprot ovom, četnike treba ceniti kao jedini pouzdani faktor borbe protiv komunističkih bandi. Oni raspolažu, pored jednog boljeg rukovođenja i organizacije, i potrebnom inicijativom u borbi protiv bandi za sopstvena obaveštavanja i poduhvate i redovno javljaju upotrebljive rezultate izviđanja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=494&rec=314&roll=562 NARA, T314, Roll 562, frames no. 000489—000490.] <br /> ({{jez-njem|"Die kroat. Behoerden besitzen anscheinend nur geringes Vertrauen in der dauernden Bestand der eigenen Regierung. <br /> Im Gegensatz hierzu sind die Cetniks als einzig zuverlaessiger Faktor im Kampf gegen die kommunistischen Banden zu werten. Sie verfuegen neben einer besseren Fuehrung und Organisation ueber die im Bandenkampf notwendige Initiative zu eigenen Erkundungen und Unternehmen und melden regelmaessig brauchbare Aufklaerungsergebnisse."}})</ref>|Izveštaj 264. pešadijske divizije od 10. aprila 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o vojno-političkoj situaciji u srednjoj Dalmaciji}} U telegramu poslatom 5. maja 1944. [[V SS korpusu]] iz [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], o držanju vojvode Momčila Đujića je data veoma povoljna ocjena: {{izdvojeni citat|Đujić neupitni pristalica DM. Hrvatski državljanin, lojalno radi sa vlastitim trupama protiv komunista, nasilno mobiliše pravoslavce. Prema povjerljivom izvještaju, nedavno je više puta izrazio antibritanska osjećanja. Jačina: 7000. Jesu li Đujićeve jedinice na području V SS korpusa?<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1208&rec=314&roll=565 NARA, T314, Roll 565, frame no. 001203.] <br /> ({{jez-njem|"Djujic einwandfrei DM Anhänger. Kroat. Staatsangehöriger, arbeitet mit eigener Truppe gegen Kommunisten loyal zusammen, zwangsmobilisiert Pravoslaven. In letzter Zeit nach V—Meldungen wiederholt englandfeindlich geäussert. Stärke 7000. Sind Djujic—Verbände im Bereich V. SS—Korps?"}})</ref>}} U izvještaju od 10. maja 1944, oficiri 15. brdskog korpusa navode da Nijemci snabdijevaju ukupno 6.318 četnika u NDH („Hrvatska borbena zajednica“). Za skrb 4.421 četnika starala se [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. divizija]], dok se o ostalih 1.897 brinula [[373. legionarska divizija|373. divizija]] Wehrmachta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=828&rec=314&roll=565 NAW, T-314, Roll 565, frame 000823: Zabilješka o broju četnika koje snabdijeva 15. brdski korpus (10. maj 1944.).]</ref> Sredinom srpnja 1944. godine, u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]] je organizirana [[Operacija Muholovka|operacija »Muholovka«]] ({{jez-njem|Fliegenfänger}}). U ratnom dnevniku [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] zabilježeno je da je izvođenje operacije povjereno [[13. SS oružana brdska divizija Handžar|13. SS brdskoj diviziji »Handžar«]] i lokalnim četnicima: {{izdvojeni citat|14. 7. 1944: <br /> ''SS-brdska divizija »Handžar«'': <br /> Za operaciju »Fligenfenger«, čišćenje prostora [[Osmaci]] (25 km jugoistočno od [[Tuzla|Tuzle]] — aerodrom bandi), krenula su 2 ojačana bataljona i četnici.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_218.htm ZBORNIK DOKUMENATA VOJNOISTORIJSKOG INSTITUTA: TOM XII — DOKUMENTI NEMAČKOG RAJHA — KNJIGA 4]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=960&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000820.] <br /> ({{jez-njem|"W–SS–Geb.Div. Handschar: <br /> Zum Unternehmen "Fliegenfänger" Säuberung Raum Osmaci (25 SO Tuzla) (Bandenflugplatz) 2 verst. Btlne. und Cetniks angetreten."}})</ref>}} Pored operacije »Fliegenfänger«, četnici u sjevernoj i istočnoj Bosni (koji su brojali oko 13.000 ljudi) uzeli su, tokom proljeća i ljeta 1944. godine, učešća u više poduvhata koje je predvodila 13. SS brdska divizija »Handžar« (kao npr. [[Operacija Maiglöckchen|»Maiglöckchen«]], [[Operacija Vollmond|»Vollmond«]], [[Operacija Heiderose|»Heiderose«]] ili [[Operacija Röslein|»Röslein«]]). Visoki oficiri [[Sicherheitsdienst|SS]]-a bili su u velikoj mjeri zadovoljni obostrano izgrađenim povjerenjem. Dok je ''Hauptsturmführer'' Hermann Schifferdecker, zapovjednik 27. brdske lovačke pukovnije iz sastava divizije, decenijama nakon rata tvdio da je „saradnja između divizije i četnika bila (je) veoma labava”, kao i da su se četnici „javljali našem obavještajnom oficiru onda kada im je bila potrebna hrana ili municija”, u junu 1944. komandant 13. SS brdske divizije general [[Karl-Gustav Sauberzweig]] je pohvaljivao iskreno savezničko držanje pripadnikâ JVuO (najvjerovatnije vojvode Radivoja Kerovića): {{izdvojeni citat|Nakon što ih naše trupe razbiju, partizani u povlačenju često upadaju u zasjede četničkih jedinica koje traže oružje... Tokom posljednjih operacija, četničke snage su se dobro pokazale u borbi. Uspostavljena je prihvatljiva, gotovo drugarska saradnja [Nijemaca — prim.] sa četnicima. Srpsko pravoslavno stanovništvo (sigurnosne zone) predstavlja jedini marljivi, konstruktivni i vitalni element na ovoj teritoriji. Kada je divizija tek stigla u (sjeveroistočnu Bosnu), među četnicima je zavladala panika zbog straha od [[Bošnjaci|muslimanske]] osvete. U međuvremenu, konstruktivniji među Srbima su shvatili da će divizija uključiti sve dijelove stanovništva u svoju misiju oslobađanja [od partizana — prim.]. To je, u određenom smislu, dovelo do svojevrsne saradnje.<ref>George Lepre, Himmler's Bosnian Division: The Waffen-SS Handschar Division 1943–1945. Atlgen, PA: Schiffer Military History, 1997, pp. 198–199. <br /> ({{jez-eng|"With an estimated strength of over 13,000 effectives, the Četniks of northeastern Bosnia were divided into four large groups, with one each operating in the Posavina, Bijeljina, Tuzla, and Zvornik areas. "The cooperation between the division and the Četniks was very loose," wrote one critical SS officer. "Most of the time they simply reported to our intelligence officer when they needed food or ammunition." Sauberzweig was more optimistic: "After being routed by our troops, retreating Partisans are often ambushed by Četnik units seeking weapons... During the latest operations, the Četnik forces have fought well. An acceptable, almost comradely cooperation with the Četniks has emerged. The Serbian-Orthodox population of the (security zone) is the sole industrious, constructive, and vital element in the territory. When the division first arrived in (northeastern Bosnia), the Četniks panicked, fearing Muslim revenge. In the meantime, the constructive-minded Serbians have realized that the division shall include all portions of the population in its mission of liberation. This has led, in a certain sense, to a sort of cooperation.""}})</ref>}} Nemački izveštaj iz jula 1944. godine ocenjuje da četnici Momčila Đujića broje oko 8.000 ljudi, od čega 7.000 naoružanih; ovi su dobro organizovani te neprijateljski orijentisani prema Englezima i bez engleske pomoći. Nijemci zaključuju da im oni zamjenjuju jednu do dvije divizije u Jugoslaviji: {{izdvojeni citat|Jedinica Konrad [srednja Dalmacija]: Saradnja sa četnicima izvanredna. '''Oni zamenjuju jednu do dve divizije'''. Samo se oni bore — ustaše manje aktivne.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=195&broj=790 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000781.] <br /> ({{jez-njem|"Zusammenarbeit der Truppe mit Cetniks hervorragend. Cetniks ersetzen 1 — 2 Divisionen. Nur sie kämpfen. Ustascha wenig aktiv. <br /> In Norddalmatien (serbischer Volksraum) Cetnikführer Djujic. Etwa 8 000 Mann, davon 6–7 000 Bewaffnete. Gut organisiert. Englandfeindliche Stimmung. Keine englische Unterstützung. Zweifel, ob diese Cetniks bei englische Landung gegen deutsche Besatzungsmacht kämpfen werden."}})</ref>|Izveštaj kapetana Merrema, drugog obaveštajnog oficira Komande Jugoistoka (Armijske grupe F) o inspekcijskom putu po Srbiji, Bosni i Hercegovini i Hrvatskoj u periodu 20. jun — 4. juli 1944.}} Kapetan Merrem, njemački oficir koji je sastavio ovaj izvještaj, imao je samo riječi hvale na račun četnikâ Dinarske divizije JVuO i vojvode Momčila Đujića: {{izdvojeni citat|[[373. legionarska divizija|373. pešadijska divizija]]: Saradnja sa četnicima vrlo dobra (1. lički korpus sa sedištem u [[Gračac]]u). Oni nemaju direktnu vezu sa Đujićem. Rukovođenje njima direktno od strane obaveštajnog odjeljenja divizije. Njihovim akcijama uvek prisustvuje nekoliko Nemaca koji kontrolišu isporuke municije i snabdevanja. [...] '''Oni su jedini stvarno korisni saborci''' [podvučeno u originalu — prim.]. Jedino od njih dolaze korisna obaveštenja o neprijatelju. [...] Jedan četnički komandant odaje utisak potpuno pouzdanog saborca, koji je i neprijateljski nastrojen prema Englezima. [...] Četnici su vrlo častoljubivi i drago im je kada Nemci primete njihove podvige. [...] Podoficir Bartl poznaje lično vojvodu Đujića. Đujić mu šalje čak i sopstvene naredbe u vezi s područjem [[Donji Lapac|Lapca]]. [Najbolja taktika protiv partizana sastoji se u upotrebi specijalnih jedinica] i kombinovanju četnika u jedinice snage jednog bataljona sa jednim nemačkim vodom sa radio stanicom i, po mogućstvu, teškim oružjem.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=195&broj=793 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000784.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Aussenstelle der 373. (kroat.) Div. – Uffz. Bartl. <br /> Sehr gute Zusammenarbeit mit Cetniks. (1. Lika–Korps Sitz Gracac.) Kein unmittelbarer Einfluss Djuic. Direkte Führung durch Ic–Aussenstelle. Bei Cetnik–Einsatz nehmen meist einige deutsche Soldaten teil. Dadurch Kontrolle der Munitions– und Verpflegungslieferung gewährleistet. "Kroatische Kampfgemeinschaft" bezeichnet Bartl nur als Ausdruck im deutschen Schriftverkehr. Cetniks können diesen Begriff nicht und würden bei Bekanntgabe feindselige Haltung einnehmen. Cetniks sind die einzigen brauchbaren Mitkämpfer. Diese allein liefern auch brauchbare Feindmeldungen. <br /> Kurze Rücksprache mit einem örtlichen Cetnik–Führer ergab den Eindruck eines absolut zuverlässigen, sogar englandfeindlichen Mitkämpfer. <br /> Cetniks sind sehr ehrgeizig und sehen es gerne, wann ihre Taten von Deutschen beobachtet werden. Geschriebenes Wort (Flugblätter) gilt bei ihnen wenig. Das gesprochene Wort ist alles. Gute Flüsterpropaganda hat grossen Einfluss. <br /> Von Invasion sprechen Cetniks kaum. <br /> Uffz. Bartl kennt den Vojvoden Djuic persönlich. Djuic schickt ihm sogar die den Raum Lapac berührenden eigenen Befehle. <br /> Auf die Frage, wie man nach seiner Ansicht der kommunistischen Banden Herr werden könne, antwortete Uffz. Bartl: "Durch andauerndes Jagen mit kleinen Jagdkommandos (Kleinkrieg nach Bandenart), durch Einsatz von Tarneinheiten und durch Zusammenfassen der Cetniks in Batl.–Stärke, dabei etwa 1 deutscher Zug mit Funk und möglichst mit schweren Waffen." <br /> Uffz. Bartl macht einen sehr guten Eindruck, scheint sich aber doch sehr viel zuzutrauen, wenn er behauptet, er könne die gesamten Djuic–Cetniks dahin bringen, wo wir sie haben wollen, falls er an die entsprechende Stelle gesetzt werden wurde."}})</ref>}} Visoka ocjena za doprinos četničkih formacijâ s teritorije marionetske NDH ratnim naporima njemačkog okupatora data je 25. jula 1944. godine i od strane nadležnih instanci iz [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]]: {{izdvojeni citat|Hrvatska: [...] Četnici su, s obzirom na vlastitu slabost, naši prirodni saveznici u borbi protiv komunizma. '''Samo se oni bore'''! “Hrvatska borbena zajednica” postoji samo na papiru.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=716&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000707.] <br /> ({{jez-njem|"Cetniks unter Berücksichtigung eigener Schwäche im Kampf gegen Kommunisten unsere natürlichen Verbündeten. Sie allein kämpfen! "Kroatische Kampfgemeinschaft" steht nur auf dem Papier."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka od 25. jula 1944.}} U izvještaju od 11. avgusta 1944, nakon proputovanja koje je Vojni zapovjednik Jugoistoka poduzeo u zoni odgovornosti V SS brdskog korpusa na teritoriju NDH, o tamošnjim četnicima te suradnji s njima kazano je: {{izdvojeni citat|Dobro iskorištavanje četničkih komandanata. Zahtjev za premještaj [[369. legionarska divizija|369. pješadijske divizije]] zbog sve češćih incidenata između četnika, o čijoj suradnji divizija apsolutno ovisi, i hrvatskih pripadnika divizije. 369. pješadijska divizija se sastoji od otprilike 70% Hrvata. Zapovjednik divizije napominje da se najmanje 40% njih smatra nepouzdanim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=192&broj=445 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000440.] <br /> ({{jez-njem|"Gute Ausnutzung der Cetnikführer. Antrag auf Herauslösung der 369.I.D. da sich Zwischenfälle zwischen Cetniks, auf deren Zusammenarbeit Division unbedingt angewiesen, und kroat.Div.Angehörigen mehren. (Siehe Ic–Bericht). 369.I.D. besteht aus ca. 70 % Kroaten. Div.Kdr. bemerkt, dass hiervon minderstens 40 % als unzuverlässig anzusehen sei."}})</ref>|Izvještaj o posjeti OBSO-a zoni odgovornosti 5. SS brdskog korpusa od 7. do 11. avgusta 1944. godine (11.8.44).}} Major Adolf von Ernsthausen je bio zapovjednikom 392. artiljerijske pukovnije iz sastava [[392. legionarska divizija|392. (hrvatske) pješačke divizije]], jedne od tri njemačko-hrvatske divizije (pored [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]] i [[373. pješadijska divizija|373. pješadijske divizije]]). Kao veteran [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] sa iskustvom ratovanja na [[balkanskom bojištu]], major von Ernsthausen biva upućen [[1944]]. godine u okupiranu Jugoslaviju. Von Ernsthausen će [[1959]]. godine objaviti ratne memoare pod naslovom ''Die Wölfe der Lika. Mit Legionären, Ustaschi, Domobranen und Tschetniks gegen Titos Partisanen. Erlebnisse in Kroatien 1944'' (“Vukovi [[Lika|Like]]. Sa legionarima, ustašama, domobranima i četnicima protiv Titovih partizana. Doživljaji u Hrvatskoj 1944.”).<ref>[https://winkelried-verlag.de/buecher/landser-am-feind/744/die-woelfe-der-lika Winkelried Verlag: Adolf von Ernsthausen, Die Wölfe der Lika]</ref><ref>[https://www.booklooker.de/B%C3%BCcher/Adolf-von-Ernsthausen+Die-W%C3%B6lfe-der-Lika-Mit-Legion%C3%A4ren-Ustaschi-Domobranen-und-Tschetniks-gegen/id/A02Iwx5I01ZZ3 Ernsthausen, Adolf von — Die Wölfe der Lika. Mit Legionären, Ustaschi, Domobranen und Tschetniks gegen Titos Partisanen. Erlebnisse in Kroatien 1944 — Landser am Feind, Band 5 (www.booklooker.de)]</ref> O sveobuhvatnoj saradnji Dobroslava Jevđevića s okupacionim vlastima bio je general Mihailović, u više navrata, obaviješten i od strane Jovanke Krištof (pseudonim »Mira«), četničke obavještajke u [[Slovenija|Sloveniji]]. U veoma opširnom izvještaju od 29. juna 1944, Krištof o Jevđeviću (pseudonim »Aero«) daje nedvosmislenu ocjenu: „Aero je drugi [[Milan Nedić|Nedić]].“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_198.htm Izveštaj obaveštajnog organa od 29. juna 1944. Draži Mihailoviću o stanju četničkih organizacija u Sloveniji, Hrvatskom primorju, Gorskom kotaru i Lici i saradnji sa nemačkim okupatorima]</ref> Pored toga, Krištof karakteriše Jevđevića kao „vrlo kompromitovanu osobu“ (najprije zbog „jakog sudelovanja sa okupatorom“), te zaključuje da ovaj ne bi mogao organizovati četničku ilegalu. Iz izvještaja Krištof može se zaključiti kako su vojvoda Dobroslav Jevđević i kapetan [[Dušan Đaković]], komandant 4. brigade iz sastava Ličko-kordunaške oblasti JVuO, bili podređeni okupatoru i suštinski i u simboličkoj ravni: {{izdvojeni citat|Odred u Ab.[aciji, tj. [[Opatija|Opatiji]] — prim.] likvidiran. 19 ljudi otišlo u [[Postojna|Postojnu]], a 10 ih ide u Nem.[ačku] kom. na [[Rijeka|Reci]], gde će služiti kao [[Gestapo]]. Tu će biti sa njima i Aero i kap. Đak., pa čak i r. stanica. [...] Svi su ti odredi pod Nem. kom. i bez međusobne veze, razbacani po [[Istra|Istri]], da se pokaže celom narodu, kako su Srbi Nem. sluge. Plaćeni su — vojnici 360 L.[ira] mesečno, podnar. 450 naredn. 525 podpor. mislim 3.000 a kap. Đak. 5.800 L. [...] U Josipdol je poslao Aero 11 ljudi, navodno da osnuju tamo četničku komandu. Međutim ti su ljudi Nem. tajna policija, a od četnika iz šume, koji su im dolazili u vezi, da je to četn. komanda, napravili Nem. radni bataljon, koji vode Nem. Tu je oko 40 ljudi, ostali su prestali dolaziti kad su videli šta se sa ovima desilo. [...] Kud ćemo veće poniženje za našu vojsku nego da komanduje Nem. poručnik našem kapetanu, pa i vojvodi, samo sreća, da je taj vojv. surogat, inače propadosmo od bruke... Sve ove i slične akcije vodi kap. Đaković, naravno pod komandom Nem. poručnika. Odluke o njima donosi Aero u dogovoru sa Nem. Upravo je gnusno gledati, kako se obojica klanjaju pred Nem. potpor. i por., pa kaplarima. Đak. sve pozdravlja fašistički uzdignutom rukom, a Aero samo veće činove oficire, inače našim pozdravom. [...] U Lici saradnja sa okupatorom je na čisto drugoj bazi — tamo mora okupator popuštati, jer inače odoše ljudi u šumu, a vođe su potpuno Nem. sluge i nemaju kamo bežati. [...] '''U krvi im je šurovanje sa okupatorom, a nama prikazuju kako vode vele politiku i kolike žrtve za narod s tim pridonašaju — dok u stvari nisu ništa drugo nego ponizne Nem. sluge'''. [...] Potrebno je već jednom započeti sa ozbiljnim i poštenim radom, jer će nas katastrofa preteći. Saradnju sa okupatorom trebalo bi napraviti na čisto drugoj bazi i ne sme biti vidna. Bar ovde.}} Na drugoj strani, Jovanka Krištof izdvaja kao pozitivan primjer vojvodu Momčila Ðujića: „Ovi ljudi ovde vide jedini spas u vojv. Đujiću, jer ga smatraju poštenim i iskrenim borcem za našu stvar. Isto ima org. dobro sprovedenu. Pljačkati i krasti ne dozvoljava o čemu su se uverili iz njegove prop. gde su imena poubijanih ljudi zbog nediscipline i raznih prekršaja. To ljudima imponira — pošten rad i samo to žele, a i zaslužuju, jer ih nepoštenje tuče već 3 1/2 god. I pored svega toga, ostali su verni našoj ideji. Isto saradnja sa okupatorom je na čisto drugoj bazi i ne vodi se trgovina sa ljudima, kao ovde. Ovo vodstvo se jako boji Đujića i gaji mržnju prema njemu zato hoće ljudima dokazati, da Đujić nema ništa odnosno samo par sto vojnika bez oružja koji kao čudo gledaju mitraljez. A isto, da su pod Nem. kao ovi ovde.“ U pokušaju da prebaci teret odgovornosti za sopstvenu kolaboraciju s okupatorom na komandanta Dinarske divizije JVuO, vojvoda Jevđević piše Mihailoviću 8. avgusta 1944. godine: „Garantujem i imam stotine dokaza da trupe Đujića u velikom delu stoje u tešnjoj vezi od mene, ali to niko ne vidi. Vi bi se začudili, kad bi vam sve ispričao kakve mi izveštaje pokazuju Nemci o svojim vezama sa našim jedinicama, naročito kod [[Uroš Drenović|Drenovića]] i ostalih, prebacujući mi da ih mi sabotiramo i podmuklo rušimo.“<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 156, reg. br. 51/1—1.</ref> I u izvještaju od 10. avgusta 1944, Jovanka Krištof je upozorila Mihailovića na činjenicu da se [[Lika|lički]] četnici pod komandom vojvode Jevđevića nalaze u [[Istra|Istri]] u službi okupatora, kao i da su pred [[Nacionalsocijalistička njemačka radnička partija|nacistima]] (»broj 11«) dužni salutirati [[Rimski pozdrav|fašističkim pozdravom]]: {{izdvojeni citat|Kolben [potpukovnik [[Karl Novak]] — prim.] se povratio 3 ov. meseca. Zgrozio se nad ovim radom. Nije mogao svega verovati kad su mu referisali oficiri i vojnici, dok nije neke stvari i na vlastite oči video. Mislim, da je dosta ako Vam kažem da stalno uzdiše i govori pri svakoj prilici: »Jadni Čiča, kako ga upropastiše, zar [[Vermaht]] i [[Gestapo]], da predstavlja Čičinu vojsku.« Prebleđuje slušajući i gledajući ovo. 3. mu referiraše četnici da su dobili naređenje da moraju svi nacistički pozdravljati. A jučer se sam uverio da ima oficira, koji profaniraju našu uniformu, te u njoj putuju iz [[Postojna|Postojne]] u Trst i daju povoda komun. za prop. Isti oficir Korać je tako i u Ab.[aciju] došao samo da je još imao natpis na rukavu i kapi »Lika« što po naređenju moraju svi u Postojni nositi. Ja sam ga napala zbog toga, a isto tako i Jovanovog brata, te su jučer svi na putu skinuli te sramotne natpise. [...] Čujem da Jovan sad ostaje kod Vas. Neka Vam ispriča kako su part.[izani] u okolici Post.[ojne] natiskali plakate o četn. banditima sa natpisom »Lika« na rukavu i kapi, koji su pljačkali selo sa br. 11 i odveli x ljudi i t.d. [...] Nadam se da će sad sigurno uspeti četnicima, da se odele od br. 11. Samo mnogi su od njih mišljenja da su ovim radom upropas[ti]li i ovde i Liku.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_21.htm Izveštaj Jovanke Krištof od 10. avgusta 1944. Draži Mihailoviću o stanju ličkih četnika u Istri, njihovoj saradnji sa Nemcima i ponašanju Dobrosava Jevđevića u vezi sa problemom vraćanja četnika u Liku]</ref>}} === Saradnja JVuO sa njemačkim okupatorom na Kosovu (1944) === {{main|Kosovo i Metohija u Narodnooslobodilačkoj borbi}} Proljeća 1944. godine, u vrijeme [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodora Udarne grupe divizije NOVJ u dolinu Ibra]], dolazi do čvrste saradnje između četnika na [[Kosovo|Kosovu]] i njemačkog okupatora u borbi protiv [[NOP]]. 8. aprila 1944. godine, kapetan [[Živojin Marković]], komandant Drugog kosovskog korpusa JVuO, obavještava<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref> generala Dragoljuba Mihailovića da se sastao sa njemačkim šefom SD policije iz [[Kosovska Mitrovica|Mitrovice]], koji mu je obećao hvatanje komunista sa Kosova (i [[Srbi|Srba]] i [[Albanci|Albanaca]]): {{izdvojeni citat|Obećao je da će da pohvata sve komuniste sa Kosova, bilo Srbe bilo Arnaute o čemu smo dali dokaze i podatke... Učinio sam pokušaj da dobijem i municiju od Nemaca. Obećali su, jer sam im predstavio strašno stanje u vezi sa partizanima.}} Kapetan Živojin Marković upozoravao je generala Mihailovića na posljedice javne i otvorene saradnje sa okupatorima, tj. na četničku kompromitaciju pred stanovništvom. Kapetan Marković piše 23. aprila 1944. kako je nastupila potpuna konfuzija, budući kako se protiv snagâ NOVJ zajedno bore: „Mi [tj. JVuO — prim.], Nemci, Bugari, nedićevci, dobrovoljci, [[Albanci|Arnauti]] dobrovoljci, Albanska legija.“<ref>AVII, ČA, kut. 246a, reg. br. 1/1-23.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943—1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 358.</ref> 11. juna 1944. kapetan Marković izveštava komandanta [[Sicherheitsdienst|SD policije]] u [[Kosovska Mitrovica|Kosovskoj Mitrovici]] o borbama koje vodi protiv jedinica NOP. Pored toga, kapetan Živojin Marković izvještava njemačkog oficira o spuštanju engleskih i američkih padobranaca na teren pod kontrolom snagâ JVuO: {{izdvojeni citat|Nastojaću da proverim tačno gde su pali i ko ih je uhvatio i gde će se nalaziti, pa ću vas izvestiti. Ja sam na položaju sa celim korpusom. Noćas sam blokirao dva srpska sela i uhvatio jednu komunističku trojku koju sam odmah likvidirao... Ako me sada ne pomognete u najtežoj situaciji u borbi sa partizanima, biću prinuđen da se povučem.<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref>}} Sjutradan, 12. juna 1944, uslijedio je odgovor njemačkog komandanta SD policije iz Mitrovice: {{izdvojeni citat|Mnogo Vam hvala za Vaša dva izveštaja. Juče sam imao duži razgovor sa Vašim oficirom za vezu koji Vas je sigurno već sada o svemu što smo razgovarali izvestio. Raduje me mnogo što imate takve uspehe u borbi protiv komunista i čestitam Vam na tome... Primite puno pozdrava i moje želje da postignete još mnogo uspeha i slave u borbi protiv komunista.<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref>}} Polovinom septembra 1944. godine, saradnja kosovskih četnika sa njemačkim okupatorom postaje legalna. Štab 2. kosovskog korpusa JVuO dobija od Nijemaca 10. septembra 1944. „tri vagona municije i ukupno 800.000 metaka od 7,9 mm”. U [[Raška|Raškoj]] su se mogli vidjeti njemački vojnici skupa sa četnicima. Krajem oktobra 1944. godine u [[Zvečan]]u pregovaraju predstavnici četnika, Nijemaca i [[Balli Kombëtar|albanskih kvislinga]] o zajedničkoj borbi protiv NOV i PO Jugoslavije.<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref><ref>Ненад Миодраг Антонијевић, Ратни злочини на Косову и Метохији 1941—1945. годинe. Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, Београд, 2015, стр. 453—454.</ref> Komanda [[Armijska grupa E|Armijske grupe »E«]] javljala je 29. oktobra 1944. godine o susretu generalštabnog potpukovnika Warnstorffa sa kapetanom Markovićem, vjerovatno radi dogovora o zajedničkom povlačenju na zapad: {{izdvojeni citat| ''29. 10. 1944. Operat. odeljenje (Kos. Mitrovica)'' Sastanak 20. 10. načelnika Obaveštajnog odeljenja potpukovnika Varnštorfa sa komandantom 4. četničkog korpusa Markovićem.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Izvod iz ratnog dnevnika komande Grupe armija »E« za period od 1. oktobra do 31. decembra 1944. godine]</ref>}} Iz iste je komande javljano 11. novembra 1944. da su Markovićevi četnici, kao i oni s teritorije [[Nedićeva Srbija|Nedićeve Srbije]], »samo saputnici« njemačkog Wehrmachta. Međutim, nepovjerenje je i dalje postojalo među dvjema stranama, pa je preporučen određeni oprez: {{izdvojeni citat|Grupa Marković (2500—3000), u sporazumu sa nem. vojskom, osigurava odsek Mitrovica — Raška (mesta uklj.) — Novi Pazar. Izviđanje protiv Bugara, Tita i Sovjeta. Do sada nije bilo ozbiljnijih incidenata. Potrebna je opreznost.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%B5_%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%98%D0%B0_%22%D0%95%22_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%83_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_11.11.1944. Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.], Vojnoistorijski institut, NAV--T-311, r. 184, s. 501.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=507&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000501.] <br/> ({{jez-njem|"1.) Gruppe Markovic (2500–3000) sichert im Einvernehmen mit dt. Truppe Abschnitt Mitrovica – Raska (Orte ausschl.) – Novi Pazar. Aufklärung gegen Bulgaren, Tito und Sowjets. Bis jetzt keine ernsteren Zwischenfälle. Vorsicht geboten."}})</ref>}} === Borbe pod nemačkom komandom u Srbiji (1944) === {{main|Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|Topličko-jablanička operacija}} [[File:Nemci predaju minobacač četnicima.jpg|thumb|Nemci predaju minobacač četnicima u Srbiji 1944.]] {{Quote box | citat = „D.M.-bande dosada nisu nikad napale okupacione trupe.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1115&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001111: Izvještaj o bandama u okolini katarakti Dunava (bez datuma, približno mart 1944).] <br /> ({{jez-njem|"Bisher haben die D.M.Banden die Besatzungstruppen noch nie angegriffen."}})</ref> | izvor = Nemački izvještaj o četnicima u okolini katarakti Dunava od marta 1944. | width = 40% | align = right}} {{Quote box | citat = „Titove bande imaju se napasti i uništiti, odn. zarobiti. Pristalice D.M.-a (četnici) ne smatrati neprijateljima.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1264&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001260: Naredba 923. Landeschuetzen-bataljonu za akciju „Dunav“ (29. Juli 1944.).] <br /> ({{jez-njem|"Angetroffene Titobanden sind anzugreifen und zu vernichten bzw. gefangen zu nehmen. DM—Anhänger (Cetniks) sind nicht als Feind anzusehen."}})</ref> | izvor = Naredba 923. Landesschuetzen-bataljonu za akciju „Dunav“ od 29. jula 1944. | width = 40% | align = right}} Oko [[Nova godina|Nove godine]] po [[Julijanski kalendar|julijanskom kalendaru]] 1944. dolazi do žestokih [[Bitka za Ivanjicu (januar 1944.)|borbi za Ivanjicu]]. Ovom prilikom, četnici Draže Mihailovića stupaju u borbu protiv snagâ NOVJ skupa sa Nijemcima, [[Bugari|Bugarima]] i kvislinškim formacijama (Državna i Poljska straža). 11. januara 1944, u Vrhovnu komandu JVuO stiže depeša kapetana [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]] (pseudonimi »Švarc« i »Ras-Rasa«), u kojoj se navodi: „Nemci i Bugari uz pomoć četnika ušli u Ivanjicu, a tenkovi produžili dalje. Komunisti otstupaju u pravcu Javor — Kušići. Od naših u borbi [[Vuk Kalaitović|Kalait]] i Marković. Gubici nisu još utvrđeni. Nemci danas prošli kroz [[Kosjerić]] i sutra stižu na bojište. Od komunista učestvuju u borbi muslimanska i dalmatinska brigada.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref> Kapetan [[Predrag Raković]] (»Kar-Kar« i »Pre-Pre«) šalje 13. januara dvije depeše kojima obavještava VK JVuO i generala Mihailovića o stanju na terenu: {{izdvojeni citat|Primio sam sva Vaša naređenja za prikupljanje snaga za dejstvo prema Ivanjici protivu komunista. Situacija kod Ivanjice 12-I uveče: partizani su izbačeni iz Ivanjice i odbačeni prema Mučnju, a štab mi je još u Katićima. Partizani tamo imaju 1, 2 i 5 proletersku brigadu i srbijansku proletersku brigadu. Ukupno oko 3000 ljudi. Odlično naoružani sa dosta municije. Od okupatora: Nemaca vrlo malo sa 5 tenkova, a Bugara 1000. Nemci ne nameravaju da dovedu u ovu oblast jače snage za borbu, jer su radi da ove partizane likvidiraju sa Bugarima, srpskom državnom stražom i da im pomognu četnici D. M. I jedna i druga strana drže se u toku 13-I pasivno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} Kad je sredinom marta 1944. operativna grupa sastavljena od [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge]] i [[Peta krajiška divizija NOVJ|Pete divizije]] NOVJ iz [[Sandžak]]a [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodrla u zapadnu Srbiju]], nesuglasice između četnika i Nijemaca u Srbiji potisnute su u drugi plan. Trupe sastavljene od jedinica [[Vermaht]]a i [[Vafen-SS|SS]], korpusâ JVUO, bugarskog okupacionog korpusa, [[Srpska državna straža|SDS]], [[Srpski Doborvoljački Korpus|SDK]] i [[Ruski Zaštitni Korpus|Ruskog zaštitnog korpusa]] pod objedinjenom nemačkom komandom generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] funkcionisale su kao jedinstvena operativna grupa u [[Operacija Kamerjeger|operaciji »Kammerjäger«]]. Kod nadležne je četničke komande majora [[Neško Nedić|Neška Nedića]] bio akreditovan nemački kapetan Vajel kao oficir za vezu. Zajedničke operacije trajale su nešto duže od dva meseca.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj Vojnoupravnog komandanta jugoistoka od 13. maja 1944.]</ref> Kao znak otopljavanja odnosa na liniji četnici–okupator, nakon unilateralnog raskidanja (sa njemačke strane) [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|sporazuma potpisanih]] u zimu 1943/1944. godine te organiziranja [[Operacija Treibjagd|operacije »Hajka«]] protiv [[Nikola Kalabić|Kalabićevih]] četnika, u drugoj polovini marta 1944. upriličen je sastanak komandanta Drugog ravnogorskog korpusa kapetana [[Predrag Raković|Predraga Rakovića]] sa oficirom [[Schutzstaffel|SS]]-a Biermannom, inače njemačkim zapovjednikom [[Čačak|Čačka]]. Tom prilikom je kapetan Raković garantovao „da ne postoje ni najmanje namere da se planira opšti ustanak ili da se sprovedu sabotažne akcije“ protiv Nijemaca, odnosno da će „na teritoriji Srbije“ iznova nastupiti primirje. U Mihailovićevo ime, četnički komandant je iskazao spremnost „za borbu protiv komunista i izvan Srbije, uz isporuke municije“, a nije čak odbacio ni mogućnost angažovanja „na drugim evropskim frontovima“.<ref>[https://web.archive.org/web/20221206140940/https://znaci.org/00001/4_14_3_269.htm Izveštaj Feldkomandanture u Čačku od 25. marta 1944. komandantu Jugoistoka o pregovorima sa komandantom 2. ravnogorskog korpusa]</ref> U izvještaju Komandi Jugoistoka, [[obersturmführer]] Biermann navodi da Draža Mihailović od njemačke strane očekuje diskretnost u održavanju kontakata, naročito stoga što bi srpske kvislinške vlasti u JVuO mogle vidjeti konkurenciju: {{izdvojeni citat|Kapetan Raković mi je kazao lično, takoreći u povjerenju kao prijatelju, da sve što mi je do sada rekao i sve što sam ja zapisao, on rekao po nalogu Draže Mihailovića, s kojim je imao svakodnevnu radio-vezu i od koga je dobivao stalna uputstva o predmetu prethodnih razgovora. Pritom me uvjerava da će sa strane Mihailovića, naravno, sve biti demantirano, ukoliko se o sadržaju razgovorâ ponovno dozna u [[Beograd|beogradskim]] krugovima ([[Milan Nedić|Nedić]], [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]). Sasvim je prirodno da ovi krugovi pokušavaju svim sredstvima osujetiti sporazum između njemačke okupacijske vlasti i Draže Mihailovića, jer trenutno su oni legalni predstavnici srpskog naroda te bi možda mogli strahovati za svoje pozicije. Pregovore između DM–pokreta i njemačkih vlasti ovi bi krugovi odmah iskoristili u propagandne svrhe i predstavili ih kao kraj ili slabost DM–pokreta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=281&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000268—000269.] <br /> ({{jez-njem|"Hauptmann Rakovic sagte mit persönlich, sozusagen vetraulich zu einem Freund, dass alles, was er mir bisher gesagt und ich aufgeschrieben habe, von ihm im Auftrage von DM gesagt worden sei, mit dem er tägliche Funkverbindung habe und von dem er laufend Anweisungen für den Stoff der bisherigen Besprechungen erhalten habe. Er versichert mir gleichzeitig dass selbverstandlich von DM–Seite alles abgestritten werde, falls wieder der Inhalt der Besprechungen in Belgrader Kreisen (Nedic, Ljotic) bekannt werde. Es sei zu natürlich, dass diese Kreise mit allen Mitteln eine Verständigung zwischen der deutschen Besatzungsmacht und DM zu hintertreiben versuchen, denn sie seien ja gegenwärtig die legalen Vertreter des serbischen Volkes und müssten evtl. um ihren Posten fürchten. Verhandlungen der DM–Bewegung mit deutschen Behörden würden sofort von diesen Kreisen propagandistisch aufgeschlachtet und als Ende bezw. Schwäche der DM–Bewegung hingestellt."}})</ref>|Njemački izvještaj od 25. marta 1944. o pregovorima šefa [[Sicherheitsdienst]]a u Čačku obersturmführera Biermanna sa kapetanom [[Predrag Raković|Predragom Rakovićem]], komandantom 2. ravnogorskog korpusa JVuO}} Kapetan Predrag Raković, jedan od glavnih četničkih komandanata zaduženih za održavanje [[Saradnja četnika sa Nedićevom vladom|veze s Milanom Nedićem]] i Nijemcima, ponovo se sastaje sa Biermannom u Čačku 26. aprila.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=331&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000314.]</ref> Raković je tada naveo da mu je general Mihailović povukao punomoć za obavljanje poslovâ s Nijemcima i da zbog toga na ovom sastanku ne sudjeluje kao njegov predstavnik. Očigledno da je Draža Mihailović bio sasvim upoznat sa ovim kontaktima i davao je za njih odobrenja, dok je Raković održavao kontakte i obavljao poslove s Nijemcima, iako su mu ovlaštenja bila povučena.<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> Ubrzo je uslijedilo potčinjavanje Rakovićevog Drugog ravnogorskog korpusa JVuO (kao i Javorskog korpusa pod komandom majora [[Radomir Cvetić|Radomira Cvetića]]) njemačkim trupama u jugozapadnoj Srbiji, što se može zaključiti iz jednog izvještaja Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka s početka aprila 1944: {{izdvojeni citat|Cvetićevi četnici osiguravaju lijevi bok grupe Jug i izviđaju u pravcu [[Golija|Golije]] od Drinića ka sjeveru. Zadatak Rakovićeve grupe nepromijenjen.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=413 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000408—000409.] <br /> ({{jez-njem|"Die Cvetic–Cetniks sind zum Schutz der linken Flanke der Angriffsgruppe Süd und zur Aufklärung über das Golija–Gebirge über Dramici nach Norden vorzuführen. Auftrag für Rakovic–Cetniks bleibt unverändert."}})</ref>|Izvještaj opunomoćenog komandanta Jugoistoka svim potčinjenim jedinicama za 3. april 1944. godine}} Kapetan Raković javlja 30. marta 1944. Vrhovnoj komandi JVuO kako okupator, bez pomoći njegovih snagâ, ne može zatvoriti liniju odbrane u dolini [[Ibar|Ibra]]: {{izdvojeni citat|Nemci kažu da se na dan 29 ov. m. u 2 časa ujutru pojavila veća grupa komunista u blizini s. Biljanovca kod ušća Jošaničke reke u Ibar. Kažu da su uhvatili i dešifrovali depešu koju je [[Tito]] poslao [[Peko Dapčević|Peku]] da Peko ima zadatak da što pre poruši mostove na pruzi i putu [[Kraljevo]] — [[Raška]] — [[Mitrovica]] — [[Skoplje]] i da mu je to i bio cilj prodiranja ka toj pruzi. Nemci su bacili dosta svojih snaga u Ibarsku dolinu da sačuvaju prugu. '''Vapiju za našom pomoći'''. Ovu prugu su do sada čuvali Rusi [tj. [[Ruski zaštitni korpus|RZK]] — prim.], sada su oni smenjeni i u bunkerima su [[Srpski dobrovoljački korpus|Ljotićevci]]. Verovatno da će komuniste zaustaviti na ovoj liniji okupator. Ja ću danas biti sa celim korpusom na mestu kako mi je naređeno, sa štabom u Roćevićima. Uputio sam manja odelenja u daljno izviđanje prema Studenici. Čim nešto dobijem izveštavaću Vas.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_104.htm Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 30. marta 1944. četničkoj Vrhovnoj komandi o dobijenim podacima od Nemaca za dejstvo NOVJ u dolini r. Ibra]</ref>}} U dnevnom izvještaju iz Komande Jugoistoka za 18. april 1944, predviđa se koji će sektor zauzeti jedinice pod Rakovićevom komandom u vrijeme izvođenja operacije »Kammerjäger«, kojom prilikom je okupator s uspjehom osujetio [[Drugi prodor NOVJ u Srbiju|drugi prodor NOVJ u Srbiju]]: {{izdvojeni citat|Rakovićeva grupa dobila zadatak da postavi osiguranja prema jugu na sjevernoj obali Studenice.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=514&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000510.] <br/> ({{jez-njem|"Unternehmen Kamerjägger. II. Eigene Lage: <br /> F/ Cetnik–Gruppe Rakovic erhielt Auftrag zur Abschirmung nach S gegen Feind auf dem nördl. Studenica–Ufer."}})</ref>|Dnevni izvještaj opunomoćenog komandanta Jugoistoka tokom operacije Kammerjäger, 18. april 1944.}} Jedan od prvih dokumenata gdje se pominje učešće četnika na strani [[Sile Osovine|snaga Osovine]] tokom operacije »Kammerjäger« predstavlja dnevni izvještaj Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka za 27. mart 1944. godine. Neuspjeh snagâ NOV i POJ u pokušaju da pređu rijeku Ibar ogleda se i u činjenici da su im ovom prilikom naneseni značajni gubici u ljudstvu: {{izdvojeni citat| SRBIJA: Operacija »Kamerjeger«: 2. i 5. crvena div. prekinule su borbe u rejonu Ivanjice i posle probijanja slabijeg bug. odbrambenog fronta j. od Ivanjice glavninom snaga prešle put Ivanjica — Sjenica u pravcu planina Golija — dolina Ibra. Dosadašnji gubici kod neprijatelja navodno preko 340 mrtvih i ranjenih. Kao protivmere otpočeto je: 1.) Gonjenje od strane 4 oj.[ačana] bug. bat., uz sadejstvo četničkih odredâ. Preostali delovi 24. bug. div. čiste dosadašnje bojište uz osiguranje doline Moravice. 2.) Formiranje Borbene grupe »Šreder« u cilju zaprečavanja doline Ibra. Ovoj su potčinjeni: 4. puk [[Ruski zaštitni korpus|RZK]], koji je tamo angažovan za osiguranje pruge, nem. i srp. jedinice koje se tamo nalaze, kao i alarmne jedinice [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|2. okl. armije]] iz pozadinskih jedinica. Spremaju se za dovlačenje: 2. puk [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]], 4. puk SDK, 1 bat. 1. puka SDK (ukupno 5 bataljona), 696 (mot.) bat. polj. žand. i 1 nem. pol. dobr. bat. Za dolinu Ibra naređen je 1. stepen bojne gotovosti, a za mesto Rašku — 2. stepen bojne gotovosti. Otežani su pokreti usled stalnih snežnih padavina.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_37.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 27. marta 1944. Grupi armija »F« o prodoru 2. i 5. NOU divizije i preduzetim protivmerama u operaciji »Kamerjeger« kao i o odbijanju zahteva kvislinške crnogorske vlade za pripajanje Sandžaka Crnoj Gori]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=361&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000357.] <br/> ({{jez-njem|"Tagesmeldung von 27.3.1944 </br> Serbien. </br> Unternehmen "Kamerjägger": </br> 2. u. 5. rote Div. haben Kämpfe im Raum Ivanjica abgebrochen und nach Durchstossen der unterlegenen bulg. Abwehrfront S Ivanjica mit Masse die Strasse Ivanjica–Sijenica [sic] in Richtung Golija–Gebirge–Ibartal überschritten. Bisherige Feindverluste angeblich über 340 Tote und Verwundete. </br> Als Gegenmassnahmen sind eingeleitet: </br> 1.) Verfolgung durch 4. verst.bulg.Btle. unter Mitwirkung von Cetnik–Abteilungen. Uebrige Teile 24.bulg.Div. säubern bisheriges Kampffeld unter Sicherung des Moravica–Tales. </br> 2.) Bildung einer Kampfgruppe Schröder zur Sperrung des Ibartales. Dieser sind unterstellt: </br> das zur Bahnsicherung dort eingesetzte 4.Rgt. RSK </br> die dort befindlichen dt. u. serb. Einheiten sowie </br> Alarmeinheiten der 2.Pz.Armee aus Versorgungstruppen. </br> In Zuführung begriffen: </br> 2.Rgt. SFK, 4.Rgt. SFK, 1 Btl.1.Rgt. SFK (ingesamt 5 Btle.) </br> Feld.Abt.(mot) 696 u. 1 dt. Pol.Frw.Btl. </br> Für Ibartal Alarmstufe 1, den Ort Raska Alarmstufe 2 befohlen. Bewegungen durch anhaltende Schneefälle erschwert."}})</ref>}} Iz jednog razgovora na visokom nivou (prisutni: general [[Hans Felber]], vojni zapovjednik Jugoistoka i [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova), održanom 11. aprila 1944. godine, može se nazrijeti koliko su okupacioni dužnosnici bili zadovoljni saradnjom sa četnicima i ostalim [[Kolaboracija|kolaboracionističkim]] snagama na [[Balkan]]u: {{izdvojeni citat|Neubacherovo mišljenje o vrijednosti srpskih formacijâ: [[Srpska državna straža|SDS]] loša, Hipo (pomoćna policija) isto, [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] dobar, četnici veoma različito. U Crnoj Gori se dobro tuku [[Crnogorski dobrovoljački korpus|dobrovoljci pod njemačkim vođstvom]]. Kosovski Albanci se bore s nama. Evzoni u Grčkoj nijesu za odbranu obale, ali su korisni u unutrašnjosti zemlje i sigurno neće pucati na nas.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=462&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000458.] <br/> ({{jez-njem|"Auffassung Neubacher über den Wert der serbischen Verbände: SSW schlecht, Hipo desgleichen, SFK gut, Cetniks sehr unterschiedlich. In Montenegro schlügen sich die Freiwilligen unter deutscher Führung gut. Die Kosovoalbaner kämpfen mit uns. Evzonen in Griechenland sind nichts für Küstenverteidigung, brauchbar wohl aber im Innern des Landes, werden bestimmt nicht auf uns schiessen."}})</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/294.</ref>|Vojni zapovjednik Jugoistoka (Razgovor Felber-Neubacher, 11. april 1944.)}} U izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera (u odjeljku naslovljenom „Stanje kod neprijatelja“), sačinjenom 22. aprila iste godine, ambivalento držanje jedinicâ JVuO prema okupatorskim vlastima smatra se glavnom karakteristikom četničkog pokreta u Srbiji: {{izdvojeni citat|Srbija: <br /> Pokret DM je podijeljen unutar sebe. Dok se neki aktivno bore na strani njemačkog Wehrmachta protiv komunista — a da nijesu odustali od temeljnih rezervi prema svakom okupatoru — manje bande DM u centralnoj i istočnoj Srbiji spremne su činiti štetu. Izvještaji koji se stalno pojavljuju o pregovorima Draže Mihailovića i Tita nijesu potvrđeni i takođe se doimaju nevjerovatnim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=556 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000552.] <br /> ({{jez-njem|"Die DM–Bewegung ist in sich aufgespalten. Während ein Teil aktiv an der Seite der deutschen Wehrmacht gegen die Kommunisten kampft – ohne dadurch die grundsätzlichen gegen jeden Okkupator vorhandenen Vorbehalte aufgegeben zu haben – treiben kleinere DM–Banden in Mittel–und Ostserbien nach wir vor ihr Unwesen. Immer wieder auftauchende Meldungen über Verhandlungen zwischen DM und Tito bestätigen sich nicht und erscheinen auch unglaubwürdig."}})</ref>|Izvještaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka o stanju u periodu od 16. marta do 15. aprila 1944. godine}} 12. aprila 1944. godine, pukovnik [[Jevrem Simić]] izdaje jednom četničkom nižem oficiru objavu o kretanju na terenu brigade kojom komanduje, kako bi ovaj mogao što efikasnije uništavati jatake i simpatizere [[Narodnooslobodilački pokret|NOP]]-a: {{izdvojeni citat|OBJAVA Za G. Milića Majstorovića p.poručnika, komandanta II bataljona III leteće kosmajske brigade, koja mu se izdaje s tim da može slobodno da se kreće sam ili sa svojom vojskom po terenu koji je ugovoren sa našim saveznicima Nemcima i Bugarima i da u ime Kralja Petra II Karađorđevića oduzima svu rekviziciju i kolje sve partizanske jatake i simpatizere zbog čega će dobiti čin majora.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_115.htm Objava komandanta četničke oblasti u Srbiji od 12. aprila 1944. komandantu 2. bataljona 3. kosmajske brigade za nesmetano kretanje od okupatora i klanje simpatizera narodnooslobodilačkog pokreta]</ref>}} 1. maja 1944. godine, u dnevnom izvještaju Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka, koji potpisuje načelnik štaba general [[Kurt Geitner]], navodi se cifra od nekoliko hiljada pripadnika JVuO koji pomažu okupatoru u zaustavljanju ofenzive NOVJ: {{izdvojeni citat|Srbija — Stanje u sopstvenim redovima: <br /> Borbena grupa Weyel: 500. SS padobranski lovački bataljon, sa otprilike 1.000 četnika, odbacio je neprijatelja kod [[Seča Reka|Seče Reke]] (6 km zap. od [[Kosjerić]]a) i sa manjom borbenom grupom vrši napad na neprijatelja kod Varde. Izbrojano 10 mrtvih neprijatelja; vjerovatni veći gubici. [...] <br /> Četnici su raspoređeni duž linije [[Požega]]—Kosjerić—[[Ražana]]—[[Povlen]], sa ukupnom jačinom od približno 5.000 ljudi. Pojedine grupe su poslale oficire za vezu. Draža Mihailović, koji je preuzeo jedinstveno zapovjedništvo, namjerava uspostaviti radio-vezu s njemačkom komandom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=673&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000669—000670.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien. Eigene Lage. <br /> B. Kampfgruppe Weyel. Fg.Abt. 696 bis Kostojevici an Straße 4 OSO Rogacica durchgestossen. SS–Fallschirmjäger–Btl. hat mit etwa 1000 Cetniks Feind bei Sjecareka [sic!] (6 W Kosjerici) geworfen und steht mit einer schwächeren Kampfgruppe im Angriff gegen Feind bei Varda. 10 gezählte Feindtote, weitere Feindverluste wahrscheinlich. <br /> F. Cetniks stehen im allg. Linie Pozega–Kosjerici–Razana–Povlen in Gesamtstärke ca. 5000 Mann. Einzelen Gruppen haben V.Offz. abgestellt. DM., der Gesamtführung übernommen hat, will Funkverbindung zu deutschem Kommando herstellen."}})</ref>}} U monografiji “Četnici u Drugom svjetskom ratu 1941—1945” [[Jozo Tomašević]] zaključuje: „Ne mogu ipak dati nikakvu potvrdu toj slutnji da je Mihailović održavao direktnu radio-vezu s Nijemcima, a uzimajući u obzir njegov način ponašanja u cijelom ratu, malo je vjerojatno da jest.“<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> Međutim, Hermann Neubacher svjedoči u memoarima kako je, makar tokom nekoliko dana u zimu [[1945]], održavao izravnu radio-vezu s Mihailovićevim štabom.<ref>Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN — Službeni list SCG, Beograd, 2005, str. 161—162.</ref> U dnevniku Vojnog zapovjednika Jugoistoka od 2. maja 1944,<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=677&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000673.] <br /> ({{jez-njem|"Kampfgruppe Weyel. SS–Fallschirmjägger–Btl. hat mit Cetniks bei Varda Tross der 5.Div. zerschlagen. Hohe blutige Feindverluste. Cetniks haben sämtl. Gefangene erschossen. Zahlen werden nachgemeldet."}})</ref> sa pohvalom se ističe kooperacija onih snagâ JVuO u zapadnoj Srbiji koje sačinjavaju taktički sklop pod komandom majora [[Ericha Weyela]]: {{izdvojeni citat|Borbena grupa Weyel: SS padobranski lovački bataljon, zajedno sa četnicima, uništio komoru [[Peta krajiška divizija|Pete divizije]] kod [[Varda (selo)|Varde]]. Veliki neprijateljski gubici. Četnici postrijeljali sve zarobljenike. Brojke će biti objavljene naknadno.}} U izvodu iz ratnog dnevnika generala Hansa-Gustava Felbera za 3. maj 1944. godine, navodi se da je načelnik štaba Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka general Kurt Geitner išao u posjetu njemačkim trupama na ratištu u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]]: {{izdvojeni citat|(3.5.44) 6,00: Putovanje do Parišta [svakako je riječ o [[Donje Vardište|Vardištu]] — prim.] zbog razgovora sa majorom Weyelom i nekim četničkim vođama o formiranju zajedničkog štaba za borbu protiv komunista. Povratak za Beograd 3. maja u 15 časova.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=807&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000803.] <br /> ({{jez-njem|"3.5.44 6.oo Uhr Fahrt nach Pariste zur Besprechung mit Major Weyel und einigen Cetnik–Führern über Bildung eines gemeinsamen Stabes zur Bekämpfung der Kommunisten. Rückkehr nach Belgrad am 3.5., nachmittags 15.oo Uhr."}})</ref>|Ratni dnevnik Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka, 3. maj 1944. godine}} Kolike je razmjere poprimila kolaboracija četnikâ Draže Mihailovića sa njemačkim okupatorom i srpskim kvislinškim jedinicama u proljeće 1944. godine, postaje očigledno i iz navodâ u izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja, u kom su snage JVuO ubrojane u vlastite formacije: {{izdvojeni citat| I. Sopstvene snage A) Grupa “Holman” 696. bat. feldžand. krenuo je jutros sa četnicima u napad duž puta Nova Varoš — Ljubiš. 11/4. p. “Brand.” na maršu Sjenica — Maskova. Komandno mesto grupe “Holman” — Nova Varoš. I I/4. p. “Brand.” na maršu Užice — Ivanjica — Maskova. B) Grupa “Vajel” Napad Severne četničke grupe na jakog neprijatelja jugoistočno od Rožanstva nije uspeo uprkos visokih gubitaka i na strani četnika i na strani neprijatelja, pa će jutros biti ponovljen sa I/“Brand.”. Podređeni 1. bataljon 63. puka u obezbeđenju na visovima između Čajetine i Rožanstva. C) 24. bug. div. I I /64. nije uspeo u noći 11/12. 5. da kod Mokre Gore spreči neprijateljske zaštitnice da izmaknu ka jugu. Danas je sa 1/1. srp. puka i 1.000 četnika počelo čišćenje prostora Semegnjevo — Čajetina. 8. bataljon teških mitraljeza na maršu Požega — Arilje. 11/63. biće naknadno privučen. D) Grupa “Tatalović” Srpski dobrovoljački korpus uključio se kod Ljubovije u borbe na hrvatskoj obali Drine i prihvatio četnike koji su se povlačili. Kod Rogačice 4 prebeglice.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o borbama sa 2. i 5. NOU divizijom na komunikaciji Užice — Višegrad]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=736&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000732—000733.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien. II. Eigene Lage. <br /> A) Gruppe Hollmann. Fg.Abt.696 heute morgen mit Cetniks zum Angriff entlang Str. Nova Varos–Ljubis angetreten. II./4.Brdbg. auf Marsch Sjenica–Maskovo. Gefechtsstand Gruppe Hollmann Nova Varos. III./4.Brdbg. auf Marsch Uzice–Ivanjica–Maskovo. <br /> B) Gruppe Weyel. Angriff nördl. Cetnik–Gruppe gegen starken Feind SO Rozanstvo drang bei hohen Cetnik–u. Feindverlusten nicht durch und wird seit heute morgen mit I./Brdbg. wiederholt. Unterstelltes I./63 sichert auf Höhen zwischen Cajetina u. Rozanstvo. <br /> C) 24.bulg.Div. III./64 konnte in der Nacht 11./12.5. bei Mokra Gora Ausweichen feindl. Nachhuten nach S nicht verhindern und tritt heute mit I./Serb.Rgt.1 u. 1000 Cetniks zur Säuberung des Raumes Semegnjevo–Cajetina an. 8.sMG.Btl. auf Marsch Pozega–Arilje. II./63 wird nachgezogen. <br /> D) Gruppe Tatalovic. Bei Ljubovija griff SFK in Kämpfe auf kroat.Drina–Ufer ein u. nahm ausweichende Cetniks auf. Bei Rogacica 4 Überläufer."}})</ref>}} U istom izvještaju je prenijeta i sljedeća informacija: {{izdvojeni citat|Prema pouzdanom izvoru, četnički komandant [[Dragoslav Račić|Račić]], koji je učestvovao u borbi protiv Grupe “[[Milutin Morača|Morača]]” u [[Valjevo|valjevskom]] kraju, zatražio je da se vrati u svoje dotadašnje operacijsko područje, jer ne želi više da se „prlja“ saradnjom sa okupatorom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=736&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000732.] <br /> ({{jez-njem|"Nach s.Qu. hat Cetnikführer Racic, der im Kampf gegen Gruppe Moraca im Raume Valjevo beteiligt war, die Rückkehr in sein bisheriges Einsatzgebiet beantragt, da er sich durch Zusammenarbeit mit der Okkupator nicht länger "beschmutzen" wolle."}})</ref>}} Istog dana, u izvještaju koji je poslao Glavnom komandantu Jugoistoka feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|von Weichsu]], general Felber zapaža kako formiranje ''Borbene grupe Weyel'' označava novu etapu u četničko-njemačkim odnosima s ciljem saradnje u borbi protiv NOVJ, koja u tom obimu nije bila izvodiva u prethodnom periodu: {{izdvojeni citat|Utisak o upotrebljivosti pojedinih potčinjenih narodâ i jedinicâ: [...] Četnici uvjeravaju da će se uzdržati od bilo kakvog neprijateljstva prema njemačkim trupama i da će učestvovati u borbi protiv komunista do konačne pobjede. U operacijama četničke jedinice predvodi [[Neško Nedić]], a s njemačke strane major Weyel. Razgovori na bojnom polju pokazuju da su četničke vođe poput Kalabića i Rakovića spremne sarađivati sa Nijemcima. Kod ljudstva preovlađuje prijateljski pristup, uz samo nekoliko neprijateljskih lica. Naoružanje im je skromno; manjak mitraljeza. Situacija sa zalihama municije, kao i dosad, nejasna.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=727&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000723—000724.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Eindruck über die Brauchbarkeit der einzelnen unterstellten Nationen und Verbände: <br /> f) Cetniks versichern jede Feindseligkeit mit deutschen Truppen auszugeben und sich am Kampf gegen die Kommunisten bis zum Endsieg zu beteiligen. Leitung der Cetnik–Verbände durch Nesko Neditsch, deutscherseits durch Major Weyel. Besprechungen auf dem Gefechtsfeld zeigen, daß die Führer der Cetniks wie Kalabic und Rakovic gewillt sind, mit den Deutschen zusammenzuarbeiten. Unter den Leuten vielfach freundliches Entgegenkommen, nur zum Teil feindselige Gesichter. Ausrüstung mit Waffen mäßig, wenig Maschinenwaffen. Über Munitionslage nach wie vor Unklarheit."}})</ref>|Raport generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|Maximilianu von Weichsu]] od 13. maja 1944. godine}} Draža Mihailović je imenovao [[Milorad Mitić|Milorada Mitića]] za oficira za vezu između svojih jedinica i njemačke komande, kako bi saradnja četničkih komandanata sa okupatorom dobila organizovaniju formu. General Mihailović je preko kapetana Mitića dostavljao svoje zahtjeve njemačkoj komandi koja je snabdijevala municijom i hranom njegove jedinice, angažovane u borbi protiv NOVJ. Mitić je o situaciji na frontovima, o svome radu i o količini pomoći primljenoj od okupatora gotovo svakodnevno izvještavao generala Mihailovića. U depeši od 28. marta 1944, između ostalog, kapetan Mitić piše: {{izdvojeni citat|O nekoj akciji Bugara ili Br. 11 (šifra koja označava Njemce — nap.) protivu crvenih dublje na terenu nema ni govora. Doručak i večera su uvek u garnizonu. Ako se hoće uništenje komunista, onda to moramo mi da uradimo. Možemo da računamo na pomoć uzduž komunikacija, na municiju i avijaciju, mada ona ne može mnogo da pomogne. Ali moraju biti hitno bačene masovne snage i lično da vodite operacije, naravno kao 'siva eminencija', inače [[Peko Dapčević|Peko]] ode u Toplicu i dalje... Moral kod naših ljudi u reonima gde su prošli komunisti je mnogo opao. Sve veća sumnja u snagu naših i Br. 11 i sve veći respekt prema crvenima... Pred svim ovim mi ne možemo da zatvorimo oči. Ovoga puta opasnost je stvarno velika, skoro ogromna...<ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, S—X—57/2.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_62.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje KORPUSI DRAŽE MIHAILOVIĆA POLAŽU ISPIT PRED OKUPATOROM U SRBIJI]</ref>}} 18. aprila 1944. godine, glavni inspektor Vrhovne komande JVuO pukovnik Jevrem Simić izvještava generala Mihailovića da se kapetan [[Zvonimir Vučković]], komandant Prvog ravnogorskog korpusa, nalazi pod izravnom komandom njemačkih oficira: {{izdvojeni citat|Zvonkov odred pod komandom poručnika Nenadića zajedno sa Nemcima je u Negbini.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_120.htm Pismo delegata Vrhovne komande od 18. aprila 1944. Draži Mihailoviću o saradnji četnika sa nemačkim i bugarskim trupama u borbama protiv NOVJ u jugozapadnom delu Srbije]</ref>}} U telegramu od 20. IV 1944. pukovnik Simić piše generalu Mihailoviću: {{izdvojeni citat|Vučković sa 130 odabranih četnika stavio se pod komandu nemačkog poručnika Kerpera i nalazi se južno od Jasenova na Beloj Glavi.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 277, registarski broj 4/1—56.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 99—100.</ref>}} U proljeće 1944. godine, prilikom njemačke kontraofanzive protiv partizana u jugozapadnoj Srbiji u kojoj su učestvovale i značajne četničke snage, zabilježena je i fotografija komandanta 1. ravnogorskog korpusa JVuO sa njemačkim oficirom, vjerovatno iz Wehrmachtove divizije [[Brandenburger|''Brandenburg'']].<ref name="yuhistorija.com"/> [[Datoteka:Zvonimir_Vuckovic_i_Nemci.jpg|minijatura|Kapetan [[Zvonimir Vučković]] (desno), komandant 1. ravnogorskog korpusa JVuO, pozira sa njemačkim oficirom tokom [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|partizanskog prodora u Srbiju]] (april/maj 1944. godine)]] Istog dana kada je došlo do formiranja ''Borbene grupe Weyel'' (28. april 1944), u dnevnom izvještaju Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka zapisano je: {{izdvojeni citat|Srbija — I. Stanje kod neprijatelja: <br /> A) Divizijska grupa “Morača” nalazi se sa istočnom kolonom u oblasti južno od Kosjerića u borbi sa vlastitim snagama i četnicima, koji su, navodno, lično bili vođeni od strane DM-a.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=632&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000628.] <br /> ({{jez-njem|"Tagesmeldung von 28.4.1944. <br /> Serbien. <br /> I. Feindlage. <br /> A) Div.Gruppe Moraca steht mit O–Kollone im Raum S Kosjerici im Kampf mit eigenen Kräften u. Cetniks, die von DM angeblich persönlich geführt werden."}})</ref>}} Pored ovoga, u izvještaju se pominje traženje veze s njemačkim okupatorom i u drugim dijelovima zemlje: {{izdvojeni citat|Ostatak Srbije: Slabija lokalna aktivnost bandi. Grupe DM-a u centralnoj Srbiji, pod pritiskom crvenih, ponovo traže kontakt sa okupacionom silom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=633&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000629.] <br /> ({{jez-njem|"Übriges Serbien: <br /> Geringe örtliche Bandentätigkeit. DM–Gruppen in Mittelserbien suchen unter rotem Druck erneut Fühlung mit Besatzungsmacht."}})</ref>}} U telegramu poslatom 5. maja 1944. godine generalu Mihailoviću, kapetan [[Neško Nedić]] piše o uspostavljanju fronta prema snagama NOVJ u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]], odnosno da je stvoren jedinstveni borbeni sklop koji sačinjavaju četnici, [[Srpski dobrovoljački korpus|srpski dobrovoljci]] i njemačke okupacione trupe: {{izdvojeni citat|Snage potčinjene meni prešle su trenutno u odbranu na liniji Bačevci—Kosjerić i to: valjevski korpus sa delom Nemaca drži levo obalu Graca u visini Lipa—Ravan. Juče su na ovom odseku odbijeni svi napadi komunista. Ajdačić sa delom Nemaca zatvara položaj Bukovi—Ražana. Na prostoru Ražana—Kosjerić ima jedan bataljon Nemaca. Brigada Negovanova kao rezerva drži Divčibare. Rakovićev korpus u Kosjeriću sa ofanzivnom ulogom. Moja težnja je da sa naslonom na Nemce, stvorim čvrstu odbranu linije Bačevci—Kosjerić, dok se snage ne prikupe i ne stvore preduslovi za uništavajući udar, a tada uništi prva, druga a potom peta divizija. U ovom cilju front ostaje prema drugoj diviziji danas u odbrani dok na ovu diviziju sa zapada napadaju jedan bataljon Nemaca i tri bataljona ljotićevaca a mi je dočekujemo. Prema petoj diviziji preduzima se napad danas sa angažovanjem.<ref>AVII, Ča, kut. 276, reg. br. 2/1—11.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 100.</ref>}} U svojstvu komandanta Valjevskog korpusa JVuO, u depešama od 17. maja 1944. kapetan Nedić je poslao Vrhovnoj komandi i Mihailoviću sljedeće informacije: „Peta divizija uglavnom na prostoru Mučanj i južno... Prema ovima snagama u pokretu su Nemci sa juga i jugoistoka tri bataljona Nemaca. Bugari sa Rakovićem i sa javorcima [Javorski korpus JVuO pod komandom majora Radomira Cvetića — prim.] u pokretu su sa istoka. Ja sa Gardom i valjevskim korpusom napadam danas sa severa sa težnjom da ovladam sa Okruglicom... Požeški korpus i Ajdačić [Filip, komandant Crnogorske brigade Požeškog korpusa JVuO — prim.] zatvaraju otstupanje Crvenih na sever na položaju: Vranjevina, Crveni Vrh, Treštena Stena. Užička brigada sa jednim bataljonom Nemaca napada od Kokinog Broda na sever. Druga komunistička divizija na Zlataru: Jablanica, Dobroselica, Negbina, Draglica. Sa juga je napadaju Nemci i Zlatiborski korpus [pod komandom kapetana Dušana Radovića Kondora — prim.].“<ref>AVII, ČA, kut. 276, reg. br. 2/1—38.</ref> U prvoj polovini maja 1944. godine, Vrhovna komanda JVuO je javljala o zajedničkim borbama četnikâ i Nijemaca širom okupirane Jugoslavije: „Naši i nemački delovi zatvorili put [[Užice]] — [[Kokin Brod]]. Isto tako zatvorena i [[Lim (rijeka)|Limska dolina]]. Od strane Nemaca i naših 2. maja počela ofanziva od [[Podgorica|Podgorice]]. Komunisti u oblasti [[Bijelo Polje|Bijelog Polja]]. Nemci u [[Šavnik]]u, [[Žabljak]]u i [[Brodarevo|Brodarevu]]. U [[Istočna Bosna|Istočnoj Bosni]] šesnaesta, sedamnaesta i tridesetšesta komunistička divizija pri uništenju od dve nemačke divizije.“ General Mihailović je naređivao i majoru Dragiši Rakiću (pseudonim »Gis-Gis«), komandantu Vojvodine JVuO, da pokuša dobiti municiju od okupatora, koristeći se pritom i srpskim kvislinškim strukturama, budući da je [[Banat]] formalno bio dijelom [[Vojna uprava u Srbiji|Nedićeve Srbije]]: „Postarajte se za nabavku municije kako ste predvideli. Iskoristite raspoloženje Nemaca u Banatu za jačanje naše organizacije. Isto tako iskoristite i Nacionalnu službu rada.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref> 11. maja 1944, general Mihailović (pseudonim »Hans«) piše da je naredio »Viktoru« (major [[Mladen Mladenović]], komandant Čegarskog korpusa JVuO), »Hermanu« (potpukovnik [[Radoslav Đurić]], komandant Južne Srbije JVuO), »Orelu« (potpukovnik [[Dragutin Keserović]], komandant Rasinsko-topličkog korpusa JVuO) i »Minču« (major [[Branivoj Petrović]], komandant Deligradskog korpusa JVuO) da „iskoriste akciju“ okupatora protiv snaga NOVJ u [[Južna Srbija|južnoj Srbiji]], kao i da „na pogodan način“ nabave naoružanje i municiju: {{izdvojeni citat|Po podacima od Viktora, Hermana i Georgija [potpukovnik Milutin Radojević, delegat VK JVuO za područje Jablanice i Toplice — prim.] jedna nemačka divizija jačine oko 15.000 nalazi se u [[Kuršumlija|Kuršumliji]], [[Prokuplje|Prokuplju]], [[Žitorađa|Žitorađi]], [[Pukovac|Pukovcu]] i [[Leskovac|Leskovcu]]. Ima 70 tenkova. Pripremaju se za akciju protiv komunista. [[Gestapo]]vci iz [[Niš]]a traže Viktora i nude oružje i municiju i da ne diraju naše. Keserović 8 i 9 napadao na komuniste u okolini [[Ribarska Banja|Ribarske Banje]] sa [[Jastrebac|Jastrepca]] i od sela Zdravinja. Crveni dobili pojačanje i Orel se povukao na polazni položaj [[Zdravinje]] — [[Veliki Šiljegovac]]. Orel se sprema za ponovni napad. Naredio sam: Viktoru: Da Knjaževački korpus uputi Orelu za akciju na Jastrepcu i Moravskom srezu, ako ga već nije uputio. Sa ostalim snagama da zatvori prelaze na [[Morava|Moravi]] od Niša do Leskovca. Da iskoristi na pogodan način ponudu oružja i municije, jer sada moramo tući komuniste i treba iskoristiti nemačku akciju. 2. — Hermanu: Treba iskoristiti akciju Nemaca za rasčišćavanje Toplice i Jablanice. Da prikupi svoje snage u Jablanici i da dejstvuje najpogodnijim pravcem protivu komunista imajući u vidu akciju Nemaca. Na pogodan način da dođe do municije. 3. — Orelu: Da iskoristi akciju Nemaca za rasčišćavanje Toplice i Jablanice i da mu se stavlja pod komandu Knjaževački i Deligradski korpus. Na pogodan način da dođe do municije. 4. — Minču: Da odmah pomogne Orela u akciji na Jastrepcu i Moravskom srezu kako je već naređeno i da je pod komandom Orela.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref>}} 12. maja 1944, Draža Mihailović obavještava potpukovnika [[Zaharije Ostojić|Zaharija Ostojića]] (pseudonim »Sto-Sto«) sljedeće: „2 i 5 divizija su sada u srezu Zlatiborskom. Napadi se vrše sa svih strana.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref> Napad su vršile njemačke i bugarske trupe, zajedno sa ljotićevcima i četnicima. U depešama<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 2/1—28.</ref> koje je komandant Cersko-majevičke grupe korpusa major [[Dragoslav Račić]] poslao Mihailoviću prethodnog dana o saradnji četnika i Njemaca, između ostalog, stoji: {{izdvojeni citat|Saznajem da su [[Užice]] pune Jankovićevih [Milutin — prim.] četnika i da [[Predrag Raković|Raković]], [[Neško Nedić|Neško]], Ajdačić, Janković i Mitić drže neke konferencije sa Nemcima. Ako boga znate sprečavajte ovo... Ako dalje budem vodio borbu protiv komunista zajedno sa Nemcima, ja ću duboko zaglaviti... Zbog ovoga molim da mi odobrite da se vratim na moj teren i povedem samo štabnu akciju u [[Istočna Bosna|Istočnoj Bosni]] i [[Srem]]u. Neko od nas mora ostati čist.}} General [[Hans Felber]], vojni zapovjednik Jugoistoka, 16. maja 1944. godine podvlači svojim potčinjenim: „'''Pokret DM bio je i ostaje neprijateljski.'''”<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=758&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000754.] <br /> ({{jez-njem|"Die DM–Bewegung ist und bleibt Feind."}})</ref> Felber podsjeća kako četnička saradnja u borbi protiv »crvenih« proističe samo iz činjenice da su komunisti njihov neprijatelj br. 1, ali neprijatelj br. 2 i dalje ostaje okupaciona sila. General Felber stoga preporučuje da se »borba protiv partizanskih bandi« oprezno nastavi voditi skupa s jedinicama generala Mihailovića: {{izdvojeni citat|Četničke grupe koje se nalaze u borbi protiv komunista, ne treba nikako ometati niti ih napadati, već ih podupirati u borbi. Saradnja s četnicima u borbi protiv komunista, uz najštedljiviju isporuku municije i pod nadzorom okupacione sile, može biti samo lokalna i radi akutne borbe protiv partizanskih bandi. U tom slučaju potrebno je isporučivati i sanitetski materijal i negovati ranjenike. Za svaku isporuku potrebno je odobrenje Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka. Preporučujemo da se u svim prilikama obraća nesmanjena pažnja pokretu DM i njegovim postupcima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=759&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000755.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikgruppen, die sich im Kampf mit Ko. befinden, sind dagegen nicht zu hindern und nicht anzugreifen, sondern in ihrem Kampf zu fördern. Ein Zusammengehen mit Cetniks im Kampf gegen die Ko. unter sparsamter Lieferung von Munition unter Aufsicht der Besatzungsmacht darf nur örtlich und nur zum Zwecke des akuten Kampfes gegen die Partisanenbanden erfolgen. In diesem Falle ist auch Lieferung von Sanitätsmaterial und Pflege der Verwundeten erforderlich. Munitionslieferung bedarf in jedem Falle der Zustimmung des Mil.Befh. Südost. Ungeschwächte Aufmerksamkeit gegenüber der DM–Bewegung und deren Maßnahmen ist nach wie vor überall geboten."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_272.htm Informacije Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 16. maja 1944. potčinjenim komandama i štabovima o držanju prema četnicima]</ref>}} Komanda Jugoistoka će, takođe, u mjesečnom izvještaju iz druge polovine maja 1944. konstatovati rastrzanost Mihailovićevog pokreta između osnovnog antiokupatorskog usmjerenja i saradnje s njim u antikomunističkom frontu, kao i strah od gubitka [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničke]] podrške i naklonosti najširih slojeva stanovništva okupirane Srbije, s obzirom na to da je kolaboraciju bilo gotovo nemoguće sakriti: {{izdvojeni citat|II. Situacija kod neprijatelja <br /> a) Srbija <br /> Uprkos saradnji između jakih četničkih jedinica i nemačkog Vermahta — koju je odobrio sam DM — radi borbe protiv nadirućih Titovih snagâ, pokret DM je u svom stavu ostao suštinski neprijateljski nastrojen. Popuštanje pritiska od strane crvenih odmah je dovelo do pojačane aktivnosti usmerene protiv okupatorskih snaga i SDK-a. Tvrdnje područnih komandanata — da je većinu napada podstakao neodgovoran starešinski kadar nižeg ranga — tek treba dokazati. Psihološka osnova za ovu obnovljenu aktivnost može se pronaći u želji da se povrati politički ugled, koji je praktično izgubljen u očima Saveznika, a navodno i u očima srpskog naroda, usled iznuđene saradnje sa nemačkim Vermahtom. U tom smislu, ovi nacionalistički aktivisti su nesumnjivo u suprotnosti sa opštim javnim mnjenjem, koje bi pozdravilo nagodbu između okupacione sile, srpske vlade i pokreta DM.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=784&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000780.] <br /> ({{jez-njem|"II. Feindlage. <br /> a) Serbien <br /> Die DM–Bewegung ist trotz der von DM gebilligsten Zusammenarbeit starker Cetnik–Verbände mit der deutschen Wehrmacht im Kampf gegen die eingebrochenen Tito–Kräfte in ihrem grundsätzlichen Haltung unverändert Feind geblieben. Dass Nachlassen des roten Drucks hat auch sofort eine verschärfte Aktivität gegenüber der Besatzungsmacht und dem SFK zur Folge gehabt. Es muss sich die Behauptung der Gebietsführer, dass die Mehrzahl der Überfalle durch unverantwortliche Unterführer hervorgerufen ist, erst noch beweisen. Der psychologische Grund für die neuerliche Aktivität könnte darin gefunden werden, das durch die notgedrungene Zusammenarbeit mit der deutschen Wehrmacht vor den Allierten tatsächlich und vor dem serbischen Volke vermeintlich verlorengegangene politische Prestige wiederzugewinnen. Damit stehen diese nationalen Aktivisten zweifellos im Gegensatz zur allgemeinen Volksmeinung, die einen Ausgleich zwischen der Besatzungsmacht, der serbischen Regierung und der DM–Bewegung begrüssen wurde."}})</ref>|Mjesečni izvještaj Komande Jugoistoka za period od 16.4 do 15.5.44. (23. maj 1944. godine)}} Major Erich Weyel se vrlo povoljno izjašnjavao o saradnji sa Mihailovićevim četnicima, zapažajući da su oni naklonjeniji oficirima Wehrmachta nasuprot policijskim službenicima ili političkim ličnostima: {{izdvojeni citat|Major Vajel izveštava o svojim iskustvima pri rukovođenju četničkim jedinicama. Oni [četnici] nameravaju da nastave borbu protiv komunista nakon kraćeg perioda oporavka. Žele da pregovaraju isključivo sa nemačkim oficirima, a ne sa [[Gestapo]]om ili diplomatama. [[Pavle Đurišić]] je bliski saveznik DM-a.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=661 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000657.] <br /> ({{jez-njem|"Major Weyel berichtet über seine Erfahrungen bei der Führung von Cetnikverbänden. Sie wollen weiterkämpfen gegen die Kommunisten nach einer gewissen Erholungszeit. Sie wollen nur mit deutschen Offizieren verhandeln und nicht mit de Gestapo und nicht mit Diplomate. Pavle Đurišić ist stark DM-[A]liiert."}})</ref>|Izvod iz ratnog dnevnika Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 27. maja 1944.}} U zapisniku generala Felbera s kraja maja 1944, apostofira se korištenje Mihailovićevih četnika i Ljotićevih dobrovoljaca za odbranu jugozapadne granice okupirane Srbije od partizanskog prodora: {{izdvojeni citat|Predviđeno je da se veći dio četnikâ Draže Mihailovića pošalje kući, da se najpouzdaniji koriste kao izviđači na granici, i da se dobrovoljci (SDK), poslije apsolutno neophodnog odmora i osvježenja, kasnije iskoriste kao graničari.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=817&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000813.] <br /> ({{jez-njem|"Es ist beabsichtigt, von den DM–Cetniks einen größeren Teil nach Hause zu schicken, die Zuverlässigsten als Aufklärer an der Grenze zu verwenden, und später das SFK nach einer unbedingt notwendigen Ruhepause und Auffrischung als Grenzschutz einzusetzen."}})</ref>|Zapisnik o putovanju za Niš i Sofiju 25-28.05.1944.}} General [[Edmund Glaise von Horstenau]], vršio je od 15. juna do 25. juna 1944. dužnost komandanta Jugoistoka, zamjenjujući generala Hansa Felbera, koji se po službenom zadatku nalazio u Njemačkoj. Opisujući u svom ratnom dnevniku stanje u Srbiji, tj. odnose između njemačkih i bugarskih okupacionih trupa, s jedne, kao i četnika i kvislinga, s druge strane, Horstenau navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|'''Nemci gotovo da nemaju svojih trupa u Srbiji'''. Postoji samo nekoliko policijskih jedinica. Najveći deo Srbije nalazi se pod kontrolom bugarskog okupacionog korpusa. Bugarskih vojnika nema samo u severozapadnom delu Srbije i Banata. No, bugarske trupe u Srbiji jesu najlošije bugarske jedinice. Tek što sam na kratko vreme preuzeo Vrhovnu komandu u Beogradu, dve bugarske čete, zajedno sa svojim oficirima, prebegle su partizanima kod Leskovca. Jedine trupe na koje je čovek mogao da se osloni u borbi protiv partizana bili su srpski dobrovoljci, a donekle i ruski. Upotrebljivi za borbu protiv partizana bili su i ljudi Draže Mihailovića. Vezu sa njim za mene je održavao jedan nemački major [Erich Weyel], nosilac odlikovanja „viteškog krsta“.<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 508.</ref>}} U vrijeme izvođenja [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Trumpf«]], u kojoj se [[4. grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]] pridružila njemačkim trupama u borbi protiv partizana, došlo je 14. jula 1944. u [[Kruševac|Kruševcu]] do sastanka vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera sa kapetanom [[Neško Nedić|Neškom Nedićem]], načelnikom štaba ove četničke formacije. Tom prilikom, Nedić je istaknuo da su „četnici u Englesku izgubili svako poverenje, pošto su ih Englezi izdali“, ponudivši svoje usluge u „borbi protiv komunizma“. General Felber je ocijenio da je riječ „o potpuno ozbiljnoj ponudi četnika koju treba prihvatiti“, s čim se složio i major Erich Weyel, oficir za vezu kod kapetana Nedića: {{izdvojeni citat|Neško Nedić je sada načelnik štaba četničke grupe koja se sa nama bori u akciji »Trumpf« i čija se jačina može proceniti na oko 10.000 ljudi. [...] Pošto su oni sami u borbi protiv komunizma i suviše slabi, uvideli su da moraju tražiti oslonac u nemačke oružane snage, ''kojima će se bezuslovno potčiniti sa puno poverenja''. Oni su spremni da se bore protiv komunizma svuda tamo gde bih ih ja postavio. Na drugoj strani, Nedić je molio ponovnu pomoć u vidu ''isporuke municije i naoružanja, a naročito teškog naoružanja''. Četnici su spremni da daju svaku garanciju da će se isporučeno naoružanje i municija upotrebiti samo protiv komunizma. [...] Neško Nedić je još jednom molio za poverenje ne samo ovdašnjih nemačkih komandi nego i čitavog nemačkog naroda, kao i za priznanje srpskog naroda kao najvećeg neprijatelja komunizma na Balkanu. ''Kao dokaz svog unutarnjeg raspoloženja ponudio je da se lično dalje bori na [[Istočni front|istočnom frontu]] posle čišćenja Srbije od komunizma'' i siguran je da bi to, slično njemu, učinio i jedan veliki broj četnika.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_93.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 15. jula 1944. Komandi Grupe armija »F« o razgovoru vođenom 14. jula 1944. u Kruševcu, sa četničkim komandantom Neškom Nedićem u vezi zajedničkih dejstava protiv jedinica NOV i POJ]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=734&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frames no. 000725—000726.] <br /> ({{jez-njem|"Nesko Nedić ist z.Zt. Chef des Stabes der beim Unternehmen "Trumpf" mit uns kämpfenden Cetnikgruppe, deren Stärke auf etwa 10 000 Mann zu schätzen ist. <br /> Da sie im Kampf gegen den Kommunismus alleine zu schwach seien, sähen sie ein, dass sie Anlehnung an die deutsche Wehrmacht suchen müssten, der sie sich voller Vertrauen bedingungslos unterstellten. Sie seien bereit, gegen den Kommunismus zu kämpfen überall da, wo ich sie hinstellen würde. Auf der anderen Seite erbat Nedić erneut Unterstützung durch Lieferung von Munition und Waffen, insbesondere schweren Waffen. Die Cetniks seien bereit, jegliche Garantie zu bieten, dass das Gelieferte nur gegen den Kommunismus verwendet würde. <br /> Nesko Nedić bat nochmals um Vertrauen nicht nur der hiesigen deutschen Stellen, sondern des ganzen deutschen Volkes und um Anerkennung des serbischen Volkes als stärksten Feind des Kommunismus auf dem Balkan. Als Beweis seiner inneren Haltung bot er sich an, nach Säuberung Serbiens vom Kommunismus für seine Person an der Ostfront weiterzukämpfen, und er sei sicher, dass auch eine grosse Anzahl Cetniks es ihm gleich tun würde."}})</ref>|Izvještaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka Komandi Grupe armija »F« od 15. jula 1944. godine}} Oportuni stav generala Draže Mihailovića i njegovih komandanata, sračunat na skoro njemačko povlačenje, dok bi u međuvremenu okupatora trebalo što više iskoristiti za uništenje glavnog neprijatelja ([[NOVJ]]), zapažen je od strane oficirâ Armijske grupe »F«, prilikom savjetovanja sa specijalnim izaslanikom Ministarstva vanjskih poslova [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Hermann Neubacher|Hermannom Neubacherom]], krajem jula 1944. godine: {{izdvojeni citat|Četničko pitanje: Njemačka je za DM neprijatelj br. 2 — neprijatelj br. 1 su komunisti. DM računa — uostalom, kao i ostale banditske vođe — na skoro povlačenje Nijemaca iz zemlje. Nastojanje za očuvanjem snage četničkih jedinica je prvenstveno sračunato na trenutnu i docniju borbu protiv komunizma. U cilju ostvarivanja ove namjere, DM je tražio velike količine oružja, što je, naravno, bilo odbijeno. Pojedinačni ugovori sa četničkim komandantima (npr. Neško Nedić, Keserović itd.), koji osiguravaju ograničenu lokalnu i taktičku saradnju u borbi protiv komunista, nisu rizični i mogu se nastaviti. Oni su u ovom momentu — i samo u ovom — povoljni za nas, jer odgovaraju našim interesima. Oni ne znače podršku za veliki obračun između nacionalnih Srba i Titovih komunista, koji se ima tek odigrati u daljnoj budućnosti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=695&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000686.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikfrage: <br /> Deutschland ist für D.M. nur noch der Feind No. 2. Feind No. 1 sind die Kommunisten. D.M. rechnet – wie auch andere Bandenführer – mit einem baldigen Abzug des Okkupators. Das Interesse an Erhaltung der Kampfkraft aller Cetnik–Banden gilt in erster Linie der derzeitigen und späteren Auseinandersetzung mit dem kommunistischen Widerpart. <br /> D.M.s Forderungen nach grossen Mengen von Waffen, die vorstehende Absicht praktisch ermöglich sollen, kann selbstverständlich nicht ersprochen werden. Einzelabmachungen mit Unterführern (z.B. Nesko Nedic, Keserovic usw.), die dem gemeinsamen örtlichen und durch die Lage bedingten jeweiligen Kampf gegen die Tito–Banden dienen, können ohne Risiko eingegangen werden, da sie für den Augenblick – und nur für diesen – zugleich deutschen Interessen entgegenkommen, eine Unterstützung für den Kampf von übermorgen, d.h. für die grosse Auseinandersetzung der nationalen Serben mit dem Kommunisten Titos jedoch nicht bedeuten."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka Armijske grupe »F« (Heeresgruppe F) sa izaslanikom Neubacherom održanog 30. jula 1944. godine}} Major Weyel je još od kraja aprila 1944. godine tijesno surađivao s kapetanom Neškom Nedićem (general Kurt von Geitner je 28. IV zabilježio da je formirana „nova Borbena grupa major[a] Vajel[a]“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=632&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000628—000629.] <br /> ({{jez-njem|"Neue Kampfgruppe Major Weyel."}})</ref>) u koordiniranju njemačko-četničkih operacija protiv partizana.<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> U izvodu iz ratnog dnevnika Armijske grupe »F« za 18. jul 1944.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=978&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000837.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Major v.Geitner unterrichtet Oberst i.G. Selmayr über neue Lage in Serbien: Am 17.7. eröffneten rote Kräfte südl. Korsumlja [sic!] (S–Serbien) Angriff gegen Cetnikverband. unter Major Weyel. Cetnik zum Ausweichen in NW–Richtung gezwungen. Zielsetzung der Kommunisten wahrscheinlich lokale Verschiebung einer Division, da für Offensive Richtung Ibartal, vorherige Versammlung stärkerer Kräfte notwendig gewesen wäre. Abwehr nur durch Cetnik, nach Ibartal ein weiteres Russenbtl. als Sicherheitskoeffizient unter Schwächung der neu aufgebauten Drinaverteidigung verschoben."}})</ref> navedeno je da je ovo savezništvo, makar taktičko, još uvijek na snazi: {{izdvojeni citat|''General fon Gajtner obaveštava generalštabnog pukovnika Zelmajera o novoj situaciji u Srbiji'': <br /> Dana 17. 7. crvene snage otpočele su napad južno od Kuršumlije (južni deo Srbije) na četničke jedinice pod komandom majora Vajela. Četnici su bili prinuđeni da se povuku u pravcu severozapada. Cilj komunista je verovatno lokalno pomeranje jedne divizije, pošto bi za ofanzivu u pravcu Ibarske doline bilo potrebno prethodno prikupljanje jačih snaga. Odbrana počiva samo na četnicima, a upućen je još jedan bataljon Rusa kao koeficijent sigurnosti, uz slabljenje organizovane odbrane na Drini.}} U dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 26. jul 1944. godine, četničkim se jedinicama odaje priznanje za krupne usluge koje su u vrijeme [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Kehraus«]] učinili okupatoru defanzivnim dejstvima pri zadržavanju glavnine snagâ NOVJ: {{izdvojeni citat|''Srbija: Operacija »Kehraus«'' [Čistka]: <br /> Očigledno da je glavnina neprijateljskih snaga snažno potučena i kao takva povukla se preko srpsko-albanske demarkacione linije. Dodir sa neprijateljem održava se samo sa zaštitnicama. Operacija je time završena, naknadno čišćenje se produžava borbenim grupama koje učestvuju. Mada se u toku operacije nije uspelo u razbijanju glavnine neprijateljskih snaga, ipak je pošlo za rukom, naročito masovnom upotrebom četnika, da se osujeti namera neprijatelja da prodre u pravcu Ibra. U prostoru Sokobanje, pod pritiskom naših i četničkih snaga, delovi bandi prešli su, pod borbom sa jedinicama iz pripravnosti za zaštitu železnice, prugu Zaječar — Knjaževac u pravcu bugarske granice, dok je glavnina, uz velike gubitke u borbama sa četnicima, prodrla u prostor Aleksinca. Od 23. 7. četničke grupe su prodrle preko Save u Srem i tamo se od tog vremena nalaze u borbi sa komunistima. U ostalim delovima Srbije lokalna delatnost bandi, dok se u Banatu vrše neprekidne sabotaže u žetvi.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=204&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6289457—6289458.] <br /> ({{jez-njem|"SERBIEN: ”KEHRAUS” MASSE FD–KRAEFTE ANSCHEIN. STARK ANGESCHLAGEN, UEBER SERB–ALB. DEMARKATIONSLINIE AUSGEWICHEN. FD–BERUEHRUNG NUR NOCH MIT NACHHUTEN. UNTERNEHMEN DAMIT ABGESCHLOSSEN, NACHSAEUBERUNG DURCH BETEILIGTE KGRN. FORTGESETZT. WENN ES IM VERLAUF DES UNTERNEHMENS NICHT GELANG MASSE FD–KRAEFTE ZU SCHLAGEN, SO IST ES DOCH, INSBESOND. DURCH MASSENEINSATZ DER CETNIKS GELUNGEN, FD–ABSICHT, IN RICHTUNG IBAR VORZUSTOSSEN, ZU VEREITELN. UNTER DRUCK EIG. UND CETNIK KRAEFTE BANDEN RAUM SOKOBANJA MIT TLN. UNTER KAMPF MIT ALARMEINHEITEN BAHNLINIE ZAJEZAR KNJAZEVAC RICHTUNG BULGAR GRENZE UEBERSCHRITTEN, MIT MASSE UNTER VERLUSTREICHEN KAEMPFEN MIT CETNIKS BIS IN RAUM ALEKSINAC VORGEDRUNGEN. SEIT 23.7. CETNIKS–GRUPPEN UEBER SAVE NACH SYRMIEN VORGEDRUNGEN UND DORT SEITDEM IM KAMPF MIT KOMM. IM UEBRIGEN SERBIEN OERTL. BANDENTAETIGKEIT, BANAT ANHALTENDE ERNSTSABOTAGE.}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga (26. VII 1944)}} Nakon dva dana, poslat je iz Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Wehrmachta sljedeći dopis: {{izdvojeni citat|Srbija: <br /> Završni izvještaj [o operaciji] „Kehraus“: Uz približno 70 sopstvenih mrtvih iz svih borbenih grupa koje su učestvovale (uključujući četnike), izbrojano 363 mrtva neprijatelja, 464 zarobljenika i dezertera.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=247&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000242.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: <br /> Abschlussmeldung "Kehraus": Bei etwa 70 eig. Toten aller beteiligten Kgrn. (einschl. Cetniks) 363. gez. Fd.–Tote, 464 Gefangene und Überläufer.}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga (28. VII 1944)}} 27. jula 1944, centrali u Berlinu javljali su iz komande Grupe armija »F«: „Srbija: Glavnina snažno potučenih neprijateljskih snaga u operaciji »Keraus«, koja se povukla ka jugu, ponovo je, posle neuspelog pokušaja da se povuče u oblast Albanije, napadnuta od strane Borbene grupe »Dizener« i četnika u prostoru jugoistočno od [[Medveđa|Medveđe]]. Gubici neprijatelja u akciji »Keraus« na dan 24. i 25. 7.: 29 mrtvih, 302 zarobljena, 8 mitraljeza, 2 minobacača i preko 200 pušaka.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=210&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289463.] <br /> ({{jez-njem|3.) SERBIEN <br /> MASSE DER BEI ”KEHRAUS” STARK ANGESCHLAGENEN UND NACH S AUSGEWICHENEN FD.– KRAEFTE NACH MISSLUNGEN VERSUCH IN ALBAN. GEBIET AUSZUWEICHEN, IM RAUM SO MEDVEDJA DURCH. KGR. DIESENER UND CETNIKS ERNEUT ANGEGRIFFEN. FEINDVERLUSTE ”KEHRAUS” AM 24. U. 25.7.: 29 GEZ. TOTE, 302 GEFANGENE, 8 M. G., 2 GR. W. UEBER 200 GEWEHR.}})</ref> Sjutradan, sumirani su rezultati ove operacije: „U Srbiji operacija »Keraus« je postigla potpuni uspeh; neprijatelj je bio prinuđen da izmakne u pravcu juga. Pošlo nam je za rukom da prodorom u pravcu Ibarske doline osujetimo njegovu nameru.“<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/> Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka za 30. jul 1944, takođe upućen Vrhovnoj komandi njemačkog Wehrmachta, bilježi da jedinice JVuO nastavljaju davati doprinos naporima okupatora u slamanju ofanzive koju je NOVJ poduzela u južnoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Prilikom nastavljanja čišćenja u operaciji »Keraus«, dijelovi neprijateljskih snaga istočno od [[Lebane|Lebana]] prodrli su u pravcu sjevera. Glavnina je napadnuta u prostoru Lebana od strane Borbene grupe »Dizener« i četnikâ. 5. policijski puk (bez III bataljona) stupio je u akciju sa istoka. Borbene grupe 27. bugarske divizije (5 bataljona) ponovo će stupiti u akciju 31. 7. u cilju naknadnog čišćenja iz doline Toplice u pravcu juga. Neprijateljski gubici — 27. 29. 7. Kod Borbene grupe »Dizener« i četničke grupe »Vajel«: 117 izbrojanih mrtvih [neprijatelja], 604 zarobljenih; zaplijenjeno 9 mitraljeza, 5 automobila, 5 minobacača, 560 pušaka, 6 radio-uređaja, velike količine municije i [vojne] opreme svake vrste.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=221&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6289474—6289475.] <br /> ({{jez-njem|"3.) SERBIEN: <br /> BEI NACHSAEUBERUNG ”KEHRAUS” TLE. FD–KRAEFTE O LEBANE NACH N VORGEDRUNGEN. MASSE RAUM S LEBANE DURCH KGR. DIESENER UND CETNIKS ANGEGRIFFEN. POL. RGT. 5 OHNE ROEM 3. ) VN O ANGESETZT. <br /> KGR. 27. BULG. DIV. (5 BTLNE) ANTRITT 31. 7. ERNEUT ZUR NACHSAEUBERUNG AUS TOPLICA – TAL NACH S. FEINDVERLUSTE 27.<br /> 29.7.: BEI KGR. DIESENER UND CETNIK–GRUP[P]E WEYEL: 117 GEZ. TOTE, 604 GEFANGENE, 9 MG, 5 M PI, 5 GR W., 560 GEWEHRE, 6 FUNKGERAETE, GROSZE [sic!] MENGEN MUN. UND GERAET ALLER ART.}})</ref>}} Nakon što je krajem jula i početkom avgusta 1944. došlo do »naknadnog čišćenja«<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1028&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000886.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: <br /> Nachsäuberung "Kehraus" Fd.–Kräfte beiderseits Lebane gegen Bulgaren, die hohe Verluste an Waffen und Vermissten, nach N vorgedrungen. <br /> Absicht: Zerschlagen Fd.–Kräfte beiderseits Strasse Medvedja – Lebane mit Kgr. Diesener, Tln. Cetnikgruppe Weyel und 5 Btln. 27.bulg.Div."}})</ref> u ovoj operaciji, 6. VIII Vrhovna komanda Wehrmachta zaključuje: {{izdvojeni citat|Srbija: Protiv neprijateljskih raštrkanih grupa koje su prodrle prema istoku i na mnogim mestima prešle Ibar upućeni su delovi četničke grupe »Vajel« iz prostora Brus u pravcu planine Kopaonik. Operacija »Keraus« je završena.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=266&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289519.] <br /> ({{jez-njem|"3.) SERBIEN: GEGEN DIE AN MEHREREN STELLEN UEBER IBAR NACH O VORGEDRUNGENE FDL. SPLITTERGRUPPE TLE. CETNIKGRUPPE WEYEL AUS RAUM BRUS RICHTUNG KOPAONIK– GEBIRGE IM VORGEHEN. <br /> ”KEHRAUS” BEENDET.}})</ref>}} Komanda Jugoistoka obavještava 11. avgusta 1944. da se Rasinsko-toplička grupa korpusa JVuO, pod komandom potpukovnika Dragutina Keserovića, i formalno stavila pod komandu njemačkog Wehrmachta tokom [[Topličko-jablanička operacija 1944|Topličko-jablaničke operacije]]: {{izdvojeni citat|Situacija kod Borbene grupe Diesener mirna. Četnička grupa Keserovića se dobrovoljno stavila pod komandu Borbene grupe Diesener. Obnovljen napad na neprijateljske snage južno od Lebana uslijediće 13. VIII.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=288&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289541: Dnevni izvještaj komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 10. augusta 1944 (11. august 1944.).] <br /> ({{jez-njem|"C ) LAGE BEI KGR. DIESENER RUHIG. <br /> CETNIK–GRUPPE KESEROVIC FREIW. UNTER BEFEHL KGR. DIESENER GETRETEN. <br /> ERNEUTER ANGRIFF GEGEN FD– KRAEFTE S LEBANE LAEUFT AM 13.8. AN."}})</ref>|Izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Vermahta za 10. avgust 1944. godine}} Neposredna četničko-nemačka operativna saradnja ponovila se i prilikom nemačkih operacija [[Operacija "Trumpf"|"Trumpf"]] i [[Operacija "Halali"|"Hallali"]] u jablaničko-topličkoj oblasti protiv [[21. srpska divizija NOVJ|21]]. [[22. srpska divizija NOVJ|22]]. [[24. srpska divizija NOVJ|24]]. i [[25. srpska divizija NOVJ|25]]. divizije NOVJ tokom jula i avgusta 1944. {{izdvojeni citat|Ministar [[Nojbaher]] konstatuje da je premijer [[Milan Nedić|Nedić]] — ukazujući na neudovoljene zahteve za oružjem ponovno izrazio nameru da demisionira — verno služio nemačkim interesima. Slično je i s Mihailovićem, koji se do danas trudio da ne zauzme neprijateljsko držanje prema okupatoru. To isto Važi i za ostale vodeće Srbe, koji su se, pod parolom »Dajte nam oružje — onda pripadamo Vama«, lojalno držali.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_231.htm Zabeleška obaveštajne grupe nemačkih komandi na Jugoistoku od 30. avgusta 1944. sa savetovanja u štabu komande Jugoistoka o aktuelnim pitanjima saradnje sa Dražom Mihailovićem i razvoju celokupne situacije na području Jugoistoka]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=980&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000974—000978.] <br /> ({{jez-njem|"Hierzu stellt Minister Neubacher fest, dass Ministerpräsident Nedic – der unter Hinweis auf die unerfüllten Waffenwünsche erneut Rücktrittsabsichten geäussert habe – in gutem Glauben zur deutschen Sache handelte. Ähnlich verhält es sich bei DM, der sich bis heute bemüht habe, keine feindselige Haltung dem Okkupator gegenüber einzunehmen. Das gleiche gilt für die anderen führenden Serben, die sich unter dem Motto: "Gebt uns Waffen – dann gehören wir zu Euch!" loyal verhalten hätten."}})</ref>|Nemački obaveštajni izveštaj od 30. avgusta 1944.}} Ove tri operacije (»Kehraus«, »Trumpf« i »Halali«) poznate su u jugoslovenskoj vojnoj istoriografiji pod objedinjenim nazivom '''Topličko-jablanička operacija'''. Cilj antipartizanske koalicije bio je sprječavanje prodora Operativne grupe divizija NOVJ preko masiva [[Kopaonik]]a i njenog spajanja sa partizanima u Toplici i Jablanici. Budući da njemački okupator na tlu Srbije nije raspolagao frontovskim, već policijskim i teritorijalnim trupama, najznačajniju ulogu okupator je namijenio četnicima generala Mihailovića (4. grupa jurišnih korpusa JVuO, Rasinsko-toplička grupa korpusa, Južnomoravska grupa korpusa). Major Erich Weyel je za vrijeme izvođenja operacije boravio u štabu potpukovnika Račića. U okviru operacije bilo je angažovano između 10.000 i 14.000 četnika.<ref>Gaj Trifković, ''The Key to the Balkans: The Batlle for Serbia 1944.'', str. 537.</ref> Ovo predstavlja najveći broj do tada angažovanih srbijanskih četnika u nekom vojnom poduhvatu.<ref name="yuhistorija.com"/> === Desant na Drvar (1944) === {{main|Desant na Drvar}} Za [[Desant na Drvar]] (operacija »Rösselsprung«), preduzet maja i juna 1944, komanda [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]] je angažirala oko 16.000 njemačkih vojnika i tri hiljade [[Momčilo Đujić|Đujićevih]] četnika.<ref name="Pop izdaje">[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.]</ref> Četnici su bili dragoceni kao nemački informatori, pa su upravo oni doneli Nemcima tačan podatak o lokaciji Titovog štaba: {{izdvojeni citat|Prema četničkim podacima, Tito se nalazi u drvarskoj pećini, prema drugim izvorima u Oštrelju sjeverno od Drvara.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=459&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000455.] <br /> ({{jez-njem|"IIc: Tito nach Cetnikmeldg. in Höhle Drvarska Pecina bei Drvar, nach anderer Meldg. in Ostrelj N Drvar."}})</ref>|Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog korpusa]] za 10. mart 1944.}} U izvještaju 2. oklopnoj armiji iz [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], poslatom 19. maja 1944. godine, navedeno je da će četničke jedinice biti u potpunosti podređene njemačkom Wehrmachtu u ovoj operaciji: {{izdvojeni citat|''Telegram K-di 2. okl. armije'' Tiče se: »Reselšprunga« [...] 7) Ojačani 105. SS-izv. bat. sa potčinjenim 369. izv. bat. napada X-dana, nastupajući od Livna duž Livanjskog polja preko Bosanskog Grahova na Drvar, sprečava neprijateljske proboje prema jugoistoku i razbija neprijateljski komandni aparat. U Bosanskom Grahovu naši četnici, u Drvaru naši padobranci.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_63.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. maja 1944. Komandi 2. oklopne armije o izvršenim pripremama i zadacima potčinjenih jedinica za operaciju »Reselšprung«]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=724&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frames no. 000715—000716.] <br /> ({{jez-njem|"Fernschreiben An PzAOK 2 <br /> Betr. Rösselsprung <br /> 7.) Verstärkte SS–AA 105 mit unterstellter AA 369 stösst am X–Tag antretend von Livno entlang Livanskopolje über Bosn.Grahovo auf Drvar vor, verhindet feindl. Ausbruch nach Südosten und zerschlägt feindl. Führungsapparat. In Bosn.Grahovo eigene Cetniks, in Drvar eigene Fallschirmjäger."}})</ref>}} Komanda Druge oklopne armije je uzvratila XV brdskom armijskom korpusu dopisom od 21. maja 1944. iz kojeg se zaključuje da se četnici nalaze pod komandom majora Ernsta Benescha iz divizije [[Brandenburger]], kao i da se za njih počeo koristiti službeni naziv »[[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|Hrvatska borbena zajednica]]«: {{izdvojeni citat|1) Crveni komandni centar u Drvaru (po svoj prilici Vrhovni štab Tito, u Drvaru, na staroj stočnoj pijaci, Američka vojna misija Trninić Breg, u Prnjavoru Engleska vojna misija, preostala Ruska misija neotkrivena). Treba računati sa mesnim obezbeđenjem, pre svega na visovima severoistočno, istočno i zapadno od Drvara, u datom slučaju i na protivvazdušnu odbranu. Dalji podaci o neprijatelju postepeno se saopštavaju komandantu 500. padobranskog lov. bat. od strane Ic K-de 2 okl. armije i majora Beneša. 2) Operacija »Reselšprung« treba da ukloni crveni komandni centar oko Drvara. Komandovanje »Reselšprung«: XV brd. AK, istaknuto komandno mesto Bihać. Za operaciju »Reselšprung« nastupaju X-dana (spuštanje padobranskog lov. bat.) na Drvar: [...] d) Ojačana Borbena grupa 1. puka »Brandenburg« (bez 1. bat.) sa potčinjenom Hrvat. borbenom zajednicom, od Knina na Bosansko Grahovo, odatle u više borbenih grupa protiv linije Prekaja (14 km ji. od Drvara) — Drvar. Zadatak: Doček bandi i štabova koji se povlače prema jugu. Grupe nose maskirno odelo. 3) 500. SS-padobranski lov. bat., komandant šturmbanfirer Ribka, sa potčinjenom SS-padob. nast[avnom] četom (očekuje se konačno odobrenje [[Heinrich Himmler|rajhsfirera SS]]), 40 ljudi odreda »Beneš« i 6 ljudi kontraobaveštajne službe spuštaju se X-dana, u trenutku što je moguće ranije, u crveni komandni centar Drvar i uklanjaju munjevitim napadom naročito Vrhovni štab Tito, kao i ostale crvene komandne štabove i savezničke, odnosno ruske vojne misije.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_66.htm Naređenje Komande 2. oklopne armije od 21. maja 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa za dejstva u operaciji »Reselšprung«]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=698&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frame no. 000690.] <br /> ({{jez-njem|"1.) Rotes Führungszentrum in DRVAR (voraussichtlich Hauptstab TITO DRVAR am alten Viehmarkt, amerik.Mil.Missionen TRNIC BREG, in PRNJAVOR engl.Mil.Mission, Verbleib russ.Mission nicht geklärt). Mit örtlichen Sicherungen, vor allem auch auf den Höhen NO, O und W DRVAR, gegebenenfalls auch mit Flak, ist zu rechnen. Weitere Feindfeststellungen werden an Kdr. Fallschirmjäg.Btl.500 durch Pz.AOK.2 I c und Major BENESCH laufend übermittelt. <br /> 2.) Das rote Führungszentrum um DRVAR soll durch das Unternehmen "RÖSSELSPRUNG" ausgeschaltet werden. <br /> Führung "RÖSSELSPRUNG": XV.Geb.AK., vorgeschobener Gefechtsstand BIHAC. <br /> Zu "RÖSSELSPRUNG" treten am x–Tag (Absprungtag des Fallschirmjäg–Btl.) auf DRVAR an: <br /> d) Kampfgruppe verst. 1.Rgt.Brandenburg (ohne I.Btl.) mit unterstellten kroat. Kampfgemeinschaften von KNIN auf BOS.GRAHOVO, von dort in mehreren Kampfgruppen gegen Linie PREKAJA (14 SO DRVAR) – DRVAR. Auftrag: Auffangen von nach Süd ausweichenden Banden und Stäben. Gruppe trägt Tarnbekleidung. <br /> 3.) SS–Fallschirmjäg.Btl.500, Führer Sturmbannführer RYBKA mit unterstellter SS–Fallsch.Ausb.Komp. (endgültige Genehmigung Reichsführer SS steht noch aus), 40 Mann Abt. BENESCH und 6 Mann Abwehr landet am X–Tag zum frühest möglichen Zeitpunkt in roten Führungszentrum DRVAR und schaltet in blitzatrigem Zugriff insbesondere den Hauptstab TITO sowie weitere rote Führungsstäbe und allierte bzw. russ.Mil.Missionen aus."}})</ref>}} U izvještaju poslatom 12. juna 1944, oficiri 1. puka »Brandenburg« kritički su se osvrnuli na doprinos u borbi četničkih jedinicâ (i ovdje nazvanih »Hrvatska borbena zajednica« — ''Kroatische Kampfgemeinschaft (KKG'')) tokom operacije »Rösselsprung«. I pored toga, njemački oficiri, što je čest običaj tokom okupacije Jugoslavije, ističu vrijednost davanja pravovremenih i kvalitetnih informacija od strane pripadnika JVuO: {{izdvojeni citat|10.) Saradnja sa jedinicama K.K.G. neprestano nailazi na poteškoće usljed nedisciplinovanosti njihovog ljudstva, haotične unutrašnje političke situacije i problema sa snabdijevanjem hranom i — prije svega — municijom. Njihova velika brojnost nema nikakvog značaja prilikom ozbiljnih borbenih dejstava. Jedina korist koju je puk imao od prisustva ovih jedinicâ ogledala se u tome što je bio stalno obavještavan o kretanju neprijatelja i njegovoj približnoj jačini, čime mu je bilo omogućeno da pojača vlastite mjere sigurnosti. Stoga se prilikom planiranja ofanzivnih dejstava [puk] mora isključivo osloniti na sopstvene borbene snage.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=739&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frame no. 000731.] <br /> ({{jez-njem|"10.) Die Zusammenarbeit mit den K.K.G. stösst immer wieder auf Schwierigkeiten auf Grund der Undiszipliniertheit ihrer Angehörigen, Verwirrung der innerpolitischen Verhältnisse und in Fragen der Versorgung mit Verpflegung und vor allem mit Munition. Die hohe Zahl ihrer Kopfstärke hat keinerlei Bedeutung bei ernsthaften Kampfhandlungen. Den einzigen Nutzen, den das Regiment durch die Anwesenheit dieser Verbände hatte, bestand darin, daß das Regiment laufend über den Stand der Feindbewegungen und die ungefähre Stärke des Gegners orientiert war und die eigenen Sicherungen damit verdichten konnte. Beim Ansatz eigener Angriffs–Unternehmen darf deshalb nur mit eigener Gefechtsstärke gerechnet werden."}})</ref>}} Nemci su nakon operacije ocenili da četnici izviđačke zadatke izvršavaju besprijekorno, vođstvo im je dobro, ljudstvo naviklo na fizičke napore. Nemci zaključuju da su im četnici "neophodni su pri osiguranju komunikacija, posebno zbog pomanjkanja vlastitih trupa".<ref>NAW, T-314, Roll 566, 000048-9: Izvještaj obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa o rezultatima formiranja „Hrvatskih borbenih grupa“ (30. juni 1944).</ref> === Mihailovićeva ponuda Nemcima (1944) === {{Poseban članak|Ponuda Draže Mihailovića Adolfu Hitleru}} [[Datoteka:First Vrede sa četnicima.jpg|thumb|Nemački kapetan von Wrede i četnički komandanti kapetan [[Nikola Kalabić]], major [[Dragoslav Račić]] i kapetan [[Neško Nedić]], nakon potpisanog sporazuma o zajedničkoj borbi protiv partizana, u Topoli 11. avgusta 1944. (''nemački izvor'')<ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_536.jpg Wredeova zabeleška str.1]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_537.jpg Wredeova zabeleška str.2]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_538.jpg Wredeova zabeleška str.3]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_539.jpg Wredeova zabeleška str.4]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>]] Tokom jula i avgusta [[1944]]. intenzivirani su kontakti između predstavnika nemačke komande Jugoistoka [[Herman Nojbaher|Nojbahera]], predsednika vlade [[Milan Nedić|Nedića]] i predstavnika Mihailovića.<ref>[http://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B8%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%83_%D1%81_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_14.7.1944. Nemački izveštaj o razgovoru s četnicima od 14.7.1944]</ref> Njemačka strana je nakon sastanka između predstavnika Obavještajnog odjeljenja komandanta Jugoistoka i trojice visokih oficira JVuO, Mihailovićevih izaslanika ([[Dragoslav Račić]], [[Neško Nedić]] i [[Nikola Kalabić]]), održanom u Topoli 11. avgusta 1944, na osnovu ponude JVuO zaključila da se „političko zauzimanje stava Draže Mihailovića i njegovog pokreta potpuno izmenilo. Oni su spremni da u potpunosti sa nama sarađuju“. Mihailovićevi izaslanici su stavili do znanja da je za JVuO najvažnije objedinjavanje domaćih antikomunističkih snaga, opšta mobilizacija i „stvaranje jedne srpske nacionalne armije za uništenje komunizma u Srbiji“. Pošto je za ostvarenje tog cilja bila neophodna njemačka dozvola i naoružanje, JVuO je bila spremna da se obaveže na lojalnost i vjernost okupatoru.<ref name="yuhistorija.com"/> Rittmeister Fürst von Wrede citira riječi četničkih oficira sa sastanka: {{izdvojeni citat|»Srbi, koje vi niste poznavali, ipak se bore za vas. Mi se obavezujemo našom časnom oficirskom rečju da ćemo biti verni. Pokret Draže Mihailovića je spreman da dâ sve garancije koje Nemci budu zahtevali. '''Naše smrtno neprijateljstvo protiv komunizma je najbolja garancija naše vernosti'''. Nas ne interesuje budućnost, svejedno kako će se rat završiti, mi smo odlučili, ako tako mora biti, da viteški propadamo.«<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_227.htm Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 11. avgusta 1944. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića o uslovima za sastanak Draže Mihailovića sa Nojbaherom]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000502.] <br /> ({{jez-njem|"Die Serben, die Ihr nicht bekannt habt, aber kämpfen für Euch. Wir verpflichten uns mit unserem Offz.Ehrenwort, dass wir treu sein werden. Die DM—Bewegung ist bereit, sämtliche von den Deutschen verlangten Garantien zu geben. Unser Todfeindschaft gegen den Kommunismus ist die beste Garantie für unsere Treue. Die Zukunft interessiert uns nicht, gleichgültig wie der Krieg ausgehen mag, wir sind entschlossen, wenn es sein muss, ritterlich zugrunde zu gehen."}})</ref>}} Rittmeister Fürst Wrede je sumirao predloge predstavnika Draže Mihailovića na sledeći način: {{izdvojeni citat| 1. DM želi da razgovara sa opunomoćenikom [[Hitler|firera]] za jugoistočni prostor. 2. On teži okupljanju svih nacionalnih srpskih snaga. 3. Mobilizacija i naoružavanje svih za oružje sposobnih Srba za borbu protiv komunizma. Naoružavanje i vođstvo pod nemačkim Vermahtom. 4. DM moli da sam ostane u ilegali. 5. Pripadnici DM—pokreta ne treba da budu u nemačkim uniformama. 6) Mesto sastanka ne treba ni u kom slučaju da bude Beograd ili neki veći grad.<ref name="B0_11 1944">[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_11.8.1944. Nemački zapisnik sa pregovora sa četnicima 11.8.1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000502—000503.] <br /> ({{jez-njem|"1.) DM wünscht mit dem Bevollm. des Führers für den Südostraum zu sprechen. <br /> 2.) Er fordert Zusammenschluss aller nat. serb. Kräfte. <br /> 3.) Mobilisierung und Bewaffnung aller waffenfähigen nat. Serben zum Kampf gegen den Kommunismus. Ausrüstung und Führung durch die deutsche Wehrmacht. <br /> 4.) DM bittet selbst illegal bleiben zu können <br /> 5.) Die Angeh. der DM–Bewegung sollen nicht in dt. Uniform gekleidet werden. <br /> 6.) Ort der Zusammenkunft soll keinesfalls Belgrad oder eine grössere Stadt sein."}})</ref>}} O saradnji sa četnicima Draže Mihailovića u jednoj se njemačkoj preporuci s početka avgusta 1944. navodi: {{izdvojeni citat| ''Saradnja sa četničkim bandama'' Komandantu Jugoistoka upućen je dopis Ob. od./oficir Abvera str. pov. br. 6161/44, u vidu naređenja, o isporuci oružja i municije četničkim bandama i o saradnji između nemačkih operativnih jedinica i pojedinih lojalnih četničkih bandi u cilju zajedničke borbe protiv komunističkog neprijatelja. Postavljanjem oficira za vezu u četničkim bandama treba njihovo držanje stalno nadzirati.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1035&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000893.] ({{jez-njem|"Zusammenarbeit mit Cetnik—Banden. An den Mil.Befh. Südost ergeht mit Ic/AO Nr. 6161/44 g. Kdos. v. 2.8.44 ein Befehlschreiben über die Belieferung der Cetnikbanden mit Waffen und Munition und über die Zusammenarbeit zwischen deutschen Verbänden und einzelnen lojal erscheinen den Cetnik—Banden für Zwecke des gemeinsamen Kampfes gegen den kommunistischen Feind. Durch Abstellung von Verbindungsoffzen.zu den Cetnik—Banden ist deren Verhalten laufend zu überwachen."}})</ref>}} U večernjem izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 16. avgusta 1944, prenosi se vijest da je general Draža Mihailović, u koordinaciji sa predsjednikom srpske vlade generalom Milanom Nedićem, pred okupacione vlasti iznio ponudu o »potpunom potčinjavanju četničkih jedinica«: {{izdvojeni citat| Srbija: Sporazumno sa Nedićem, Draža Mihailović je ponudio nemačkom komandovanju potpuno potčinjavanje četničkih jedinica. Pored postojanja problema davanja talaca, unutrašnjih srpskih suprotnosti i ponude za lični dogovor Draže Mihailovića sa specijalnim opunomoćenikom Ministarstva inostranih poslova, sada postoji samo zahtev za oružje za zajedničku borbu. Srpska vlada je jednovremeno zamolila prijem kod komandanta Jugoistoka i verovatno će tom prilikom biti iznesena i namera o njenoj ostavci.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1090&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000948.] <br /> ({{jez-njem|"In Übereinstimmung mit Nedic hat DM dtsch. Führung volle Unterstellung der Cetnik Verbände angeboten. Bei Geiselgestellung, Einstellung alle Innerserbischen Gegensätze und Angebot persönlicher Aussprache DM mit Sonderbevollm.Ausw.Amtes liegt allein Waffenforderung für den gemeinsamen Kampf vor. Serbische Regierung hat zugleich um Empfang bei Mil.Befh. Südost ersucht und wird dabei voraussichtl. Rücktrittsabsicht vortragen."}})</ref>}} Povodom Mihailovićevog predloga, 17. i 18. avgusta je održan sastanak na najvišem nivou u nemačkoj komandi Jugoistoka. Tu su još jednom sumirani Dražini predlozi: {{izdvojeni citat| a) Bezuslovno obećanje, da nijedan nemački vojnik neće biti napadnut od četnika. Davanje talaca. b) Zajednička borba isključivo protiv komunista u cilju uspostavljanja mira i reda. Nemci i četnici ne moraju biti neprijatelji. c) Neprijatelj br. 1 su komunisti i svi oni koji ih podržavaju ili ne sadejstvuju u borbi protiv komunista. d) Draža Mihajlović moli da ga se privuče organizovanju Srpskog dobrovoljačkog korpusa i organizovanju Dobrovoljačkog korpusa. e) Bilo kakva veza s partizanima je nemoguća. f) Draža Mihailović moli da se stvori prijateljskije raspoloženje, da bi se oslobodilo četnike, koji su uhapšeni u Srbiji, bez posredovanja četnika. g) U slučaju invazije nema borbe protiv Nemaca. Borba protiv komunista će se produžiti. Četnici hoće da spreče vezu partizana s invazionim trupama. h) Draža Mihajlović nema veze s Englezima. On i ne želi više da je ima, odgovarajući engleskom držanju prema srpskom narodu.<ref name="ReferenceB">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVICA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=581&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000576—000577.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Das Verhandlungsangebot des DM sieht folgende wesentlichen Punkte vor: <br /> a) Unbedingtes Versprechen, kein deutscher Soldat werde von Cetniken überfällen. Geiselgestellung. <br /> b) Gemeinsamer Kampf ausschliesslich gegen Kommunisten zur Herstellung von Ruhe und Ordnung. Deutsche und Cetniken brauchen nicht Feinde zu sein. <br /> c) Feind Nr. 1 sind Kommunisten und alle, die sie unterstützen oder im Kampfe gegen Kommunisten nicht mitwirken. <br /> d) DM bittet, ihn zu Ausbau des SFK und Aufbau Freikorps heranzuziehen. <br /> e) Irgendeine Verbindung mit Partisanen ist unmöglich. <br /> f) DM bittet zur Hebung freundschaftlicher Stimmung um Freilassung der in Serbien verhafteten Cetniken ohne Vermittlung der Cetniken. <br /> g) Im Invasionsfall kein Kampf gegen Deutsche. Kampf gegen Kommunisten wird weitergeführt. Verbindung der Partisanen zu Invasionstruppen wollen Cetniken verhindern. <br /> h) DM ohne Verbindung zu Engländern. Er will auch keine mehr haben, entsprechend engl. Verhalten gegen serb. Volk."}})</ref>}} Jedan iskaz<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=585&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000580.] ({{jez-njem|"Durchführung der Zusammenarbeit mit dem Cetnik–Banden, Ausbildung und Führung im Kampf wird den in erster Linie hierfür zuständigen Sicherheitsdienst und SD übertragen. Dieser ist allein für die politische Kampfführung vorgesehen, hat die engsten Verbindungen zu den Cetniks und führt in einem Raume, der als eine Art Heeresgebiet Domäne des Sicherheitsdienstes und des SD ist."}})</ref> sa ovog sastanka ubjedljivo svjedoči o uspostavljenim tijesnim vezama između [[Sicherheitsdienst|njemačkih obavještajnih struktura]] i četničke Vrhovne komande: {{izdvojeni citat|Sprovođenje sadejstva s četničkim bandama, obuka i komandovanje u borbi biće preneti Službi obezbeđenja i SD koji su u prvom redu nadležni za ovo. Ta je služba isključivo predviđena za političko vođenje rata, '''ima najuže veze s četnicima''' i komanduje na jednom određenom području, koje je, kao neka vrsta vojnog područja, domen Službe obezbeđenja i SD.<ref name="ReferenceB">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVICA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ]</ref>|Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 18. avgusta 1944. povodom ponude Draže Mihailovića za saradnju u borbi protiv NOVJ}} U izvještaju poslatom 20. avgusta 1944. godine iz Operativnog odjeljenja [[Beograd]] [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], navodi se da je za prijem kod vođe [[Treći Reich|Reich]]a [[Adolf Hitler|Adolfa Hitlera]] pripremljen zajednički referat feldmaršala [[Maximilian von Weichs|Maximiliana von Weichsa]], komandanta Jugoistoka i specijalnog opunomoćenika Ministarstva inostranih poslova na Jugoistoku [[Hermann Neubacher|Hermanna Neubachera]], na temu ''saradnje sa Dražom Mihailovićem i buduće politike u Srbiji'', kao i da je sa ovim upoznat feldmaršal [[Wilhelm Keitel]].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1114&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frames no. 000971—000972.]</ref> Tog je dana sačinjena i službena bilješka u kojoj je sadržan sljedeći prijedlog: {{izdvojeni citat|Po predmetu ponude Nedić — Draža Mihailović, ministar Nojbaher predlaže da se organizacija četničkih jedinica prenese u nadležnost Višeg SS i policijskog vođe u Srbiji. Načelnik štaba komandanta Jugoistoka se saglasio s ovim predlogom.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1114&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000972.] <br /> ({{jez-njem|"In der Angelegenheit Angebot Nedic – DM schlagt Minister Neubacher vor, die Organisation der Cetnik–Verbände dem Höh.SS–Pol.Führer in Serbien zu übertragen. Chef des Gen.Stabes–O.B.Südost ist mit diesem Vorschlag einverstanden."}})</ref>}} Sâm Neubacher je 20. avgusta uputio opširan izvještaj ministru vanjskih poslova Velikonjemačkog Reicha [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]], u kojem je urgirao za prihvatanje ponude Nedić—Mihailović, navodeći da je Nedić garantirao da će se „pokret DM uzdržati od svake neprijateljske radnje protiv Nemaca i da ni u slučaju povlačenja Nemaca iz Srbije neće na Nemce biti ispaljen nijedan metak“. O odnosu Mihailovića i JVuO prema okupatoru od trenutka kada ga je Hitler imenovao ''Specijalnim izaslanikom Ministarstva vanjskih djela za Jugoistok'', Hermann Neubacher piše: {{izdvojeni citat|U pogledu Draže Mihailovića, upućujem na svoje mnogobrojne ranije telegrame. Svoje dosledno antikomunističko držanje dokazao je nedvosmisleno, uprkos najvećem pritisku od strane Engleza, odrekavši se njihove pomoći u naoružanju dok su Englezi istovremeno, preteći naoružavali Tita. Iskustva poslednjih 12 meseci u pogledu njegovog držanja prema nemačkim oružanim snagama, dosadašnje zajedničke borbe na antikomunističkom frontu i dosadašnja ozbiljna ugroženost srpske nacije, koju on priznaje u punom opsegu, smatram dovoljnim osnovom za to da će D. M. održati reč koju nam je dao ako u ovom odlučujućem trenutku budemo pružili preko Nedića odlučujuću pomoć. Spreman sam, posle jednog ličnog razgovora sa D. M., da preuzmem odgovornost za to da nas taj čovek neće napasti s leđa i da će on sam učiniti bezopasnim one elemente svoga pokreta koji su nepouzdani u pogledu nas.<ref>AVII, Mikroteka, NAV, N—T—312, rol. 780, f. 371746.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]</ref>}} Nakon [[Sporazum Nedića i Mihailovića 1944.|sastanka Draže Mihailovića i Milana Nedića]], ugovorenog 13. avgusta 1944. između majora [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]] i [[Dragomir Jovanović|Dragog Jovanovića]] i održanog iste večeri u selu [[Ražani]] kod [[Kosjerić]]a,<ref>Радосав Р. Туцовић, Полицијски репресивни апарат нацистичке Немачке и његови домаћи инструменти: Анализа делатности Драгомира Јовановића и Аугуста Мајснера у окупираној Србији (1941–1944). Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, 2021, стр. 291—292.</ref> stvoreni su uslovi da se sve srpske nacionalističke oružane formacije ''de facto'' stave pod zajedničku komandu. Najviše vojne instance u [[Berlin]]u obavještavaju 25. avgusta 1944. Ministarstvo vanjskih poslova Trećeg Reicha da njihov specijalni izaslanik Neubacher u ujedinjenju „najboljih nacionalnih snaga Jugoistoka“ vidi posljednju šansu da se „nacionalno srpstvo u srcu Balkana suprotstavi boljševicima“, tj. partizanima: {{izdvojeni citat|Srpske nacionalne jedinice su pod Nedićevom komandom, koga priznaje pokret Draže Mihajlovića, spremne za odlučnu borbu protiv komunizma. [...] d) Specijalni opunomoćenik sa punom odgovornošću veruje u Nedićevu lojalnost i u toj prilici vidi poslednju mogućnost da se nacionalno srpstvo suprotstavi boljševicima, e) Davanje odlučujuće pomoći Nediću, specijalni opunomoćenik je uslovio time da se posle ličnog dogovora sa D. Mihajlovićem preuzme odgovornost da ovaj neće udariti Nemcima u leđa. f) Na osnovu Firerovog naređenja od 29. 10. 43. o potrebi borbenog jedinstva protiv komunizma na Jugoistoku, specijalni opunomoćenik zamolio je opštu punomoć za političku mobilizaciju nacionalnog srpstva i istovremeno zatražio od vojnog rukovodstva da se bezodložno da pomoć u naoružanju. [...] Specijalni opunomoćenik zaključuje na osnovu informacije sa grčkog, albanskog i srpskog prostora da je moguća preorijentacija engleske partizanske politike... Zbog toga bi mogao pokret Draže Mihajlovića, koji se danas nudi Nemcima, ponovo da se orijentiše na Engleze. Ovo zahteva vezivanje Draže Mihajlovića i najboljih nacionalnih snaga Jugoistoka na Nemačku, pre no što se Engleska na tom prostoru suprostavi sovjetskom napredovanju sredstvima građanskog rata. Ovo vezivanje je u ovom trenutku najveće izloženosti ovih snaga moguće pa izgleda da je opravdano preuzeti i rizik koji iz toga proizilazi.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_230.htm Obaveštenje generalštaba Vrhovne komande Vermahta od 25. avgusta 1944. ministarstvu inostranih poslova o razgovorima Milana Nedića sa komandantom Jugoistoka o saradnji Draže Mihailovića sa Nemcima u borbi protiv NOVJ]</ref>}} Specijalni nemački izaslanik Hermann Neubacher je ocenio da obećanja Draže Mihajlovića u pogledu lojalnog držanja treba uzeti ozbiljno, pošto je dokazao on "da je toliki antikomunista, da je '''usprkos engleskim ponudama dao prednost prosjačenju kod okupatora''' pred slogom s crvenom stranom".<ref name="ReferenceB"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=575&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000570.] <br /> ({{jez-njem|"D.M. habe zweifellos bewiesen, dass er <br /> 1. Burgfrieden mit Besatzungsmacht halten will und <br /> 2. So sehr Antikommunist ist, dass er trotz Angeboten von englischer Seite einen Bettelgang beim Okkupator der Einigung mit der roten Seite vorgezegen hat. <br /> Zusicherungen D.M.'s auf loyale Einstellung sind ernst zu nehmen, da D.M. in antikommunistischer Frage stets konsequente Haltung eingenommen hat."}})</ref> Ovi pregovori završili su formulisanjem inicijative za formiranje srpske armije od 50.000 ljudi za borbu protiv komunizma kojom bi rukovodio [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]], a koju bi opremila nacistička Nemačka. Pored toga, Hitleru su specijalni izaslanik Neubacher i feldmaršal von Weichs prezentirali situaciju u Srbiji: „Četnici su u Srbiji od marta do avgusta 1944. izgubili u borbama sa komunistima oko 5.000 boraca, a prema nemačkoj okupacionoj sili u poslednje vreme nisu više neprijateljski raspoloženi. Oko 10.000 četnika bore se zajedno sa nemačkim trupama u južnoj Srbiji i to pod komandom nemačkog majora Vajela“.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref> Uz naglasak da će dato oružje „jednom kasnijom prilikom biti upravljeno protiv Nemaca“, vođa [[Treći Reich|Velikonjemačkog Reicha]] je odbacio ovu inicijativu, formulisavši konačnu svoju odluku na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Zaključujući, Führer je ustanovio, da on a) nema ništa protiv “malih taktičkih manevara“ s pokretom DM, b) da zatraženo formiranje armije, koja bi bila jačine 50.000 ljudi, nikako ne bi moglo doći u obzir.<ref name="znaci.org">[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm Službena beleška sa referisanja Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22.8.1944]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=814&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000811.] <br /> ({{jez-njem|"Abschliessend, stellte der Führer fest, daß er <br /> a) gegen "kleine taktische Manöver" mit der DM–Bewegung keine Bedenke habe, <br /> b) daß die Aufstellung der gefordeten 50 000 Mann starken Armee auf keinen Fall in Frage kommen könne."}})</ref>|Službena beleška sa referisanja komandanta Jugoistoka Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22. avgusta 1944. godine}} Ipak, u skladu sa idejom o formiranju srpskog korpusa pod komandom [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]] koji bi se borio na strani Nemaca, [[6. septembra]] [[1944]]. [[Srpska državna straža]] i [[Srpska granična straža]] (ukupno oko 13.000 ljudi) stavljene su pod komandu Mihailovićevog komandanta Srbije generala [[Miroslav Trifunović|Trifunovića]]. Potom su jedinice [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]] i [[Srpska granična straža|Srpske granične straže]] 6. oktobra [[1944]]. sabrane su u Jagodini gde je od njih formiran [[Srpski udarni korpus]] sa tri divizije, koji je brojao oko 6.800 ljudi. Komanda Srpske straže i Granične straže predana je naredbom generala Felbera generalu [[Miodrag Damjanović|Miodragu Damjanoviću]], šefu Nedićevog kabineta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=875&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000871.] <br /> ({{jez-njem|"An den Präsidenten den serbischen Ministerrates Herrn Generaloberst Nedić. Herr Ministerpräsident! <br /> Ich bin damit einverstanden, dass der Generalmajor Damjanović mit der Führung der serbischen bewaffneten Verbände mit Ausnahme des SFK betraut wird. Dieses Korps muss meiner Auffassung noch in den bewährten Händen des General Mušićki [sic] bleiben. Mit dem Ausdruck meiner vorzüglichen Hochachtung."}})</ref> Damjanović je bio i glavni Mihailovićev pouzdanik u Nedićevoj upravi, te su se on i komandanti Straže odmah stavili pod Mihailovićevu komandu. Ove jedinice, preimenovane u Srpski udarni korpus Jugoslovenske vojske u otadžbini, pridružile su se tako drugim četnicima u povlačenju prema Sandžaku. Njihovo je savezništvo ipak bilo nesigurno i ubrzo će se raspasti.<ref>[https://znaci.org/00001/40_74.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNICI SE POVLAČE IZ SRBIJE]</ref> === Bitka za Srbiju (1944) === {{Poseban članak|Bitka za Srbiju 1944.}} [[Datoteka:Četnici i Nemci u Srbiji 1944.jpg|minijatura|Grupa nemačkih vojnika i četnika Draže Mihailovića u vreme proboja u Srbiju 2. proleterske i 5. krajiške divizije NOVJ.]] U povjerljivom izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 26. avgusta 1944. godine, analizirano je stanje na [[Balkansko poluostrvo|Balkanu]] nakon objave rata Trećem Reichu od strane [[Bugarska|Bugarske]] te proglašenja neutralnosti [[Rumunija|Rumunjske]] (i jedna i druga su do tada bile potpisnicama [[Trojni pakt|Trojnog pakta]]), neposredno po ulasku jedinica [[Crvena armija|Crvene armije]] na teritorij dvije države. Oficiri Wehrmachta anticipiraju držanje četnika Draže Mihailovića u novonastaloj, kompliciranoj situaciji: {{izdvojeni citat|Ustanički pokreti na području Balkana – izuzev pokreta Draže Mihailovića – dobit će pojačan zamah, tako da ubrzo treba očekivati prekid svih vlastitih veza s cijelim južnim Balkanom. '''Pokret Draže Mihailovića predstavlja jedinu antiboljševičku organizaciju koja, uz odgovarajuću potporu, može biti dugoročno korisna našim interesima u borbi protiv boljševizma'''.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=874&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000870—000871.] ({{jez-njem|"Darüber hinaus werden die Aufstandsbewegungen im Balkan–Raum – abgesehen von der DM–Bewegung – verstärkten Auftrieb erhalten, so dass in Kürze mit einer Unterbrechung sämtlicher eigenen Verbindungen nach gesamtem Süd–Balkan gerechnet werden muss. Die DM–Bewegung stellt bei entsprechender Unterstüzung die einzige antibolschewistische Organisation dar, die im Kampf gegen den Bolschewismus auf längere Sicht unseren Interessen nutzbar gemacht werden kann."}})</ref>}} [[Bitka za Srbiju 1944.]] je bila zajednički saveznički poduhvat sa ciljem ovladavanja središnjim komunikacijskim prostorom nemačkih snaga na Balkanu. Dejstva na tlu izvršavala je [[NOVJ]], a [[Saveznici]] su obezbeđivali borbeno sadejstvo, snabdevanje i pomoć iz vazduha. Četnici su se u ovim borbama našli direktno na strani [[Wehrmacht]]a. U to vreme, Saveznici su već promenili odnos prema [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevim]] snagama, a njihov prioritet u Jugoslaviji postalo je jačanje snaga [[NOVJ]] u Srbiji.<ref>{{Cite web |title=Ficroj Meklejn: RAT NA BALKANU, glava 11 - NOVI DOGOVOR |url=http://www.znaci.org/00001/1_11.htm |access-date=2023-08-14 |archive-date=2023-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230902100016/https://www.znaci.org/00001/1_11.htm }}</ref> Vrhovni štab NOVJ nameravao je da partizanske snage u Srbiji pomogne prodorom jačih snaga iz [[Bosna|Bosne]] i [[Crna Gora|Crne Gore]]. Nemačka komanda, kao i Mihailović, bili su rešeni da to spreče. Ključnu fazu bitke za Srbiju predstavlja [[Durmitorska operacija|operacija »Rübezahl«]]. Njemačka Komanda Jugoistoka prikupila je za ovu operaciju sljedeće raspoložive snage: {{izdvojeni citat|''Predmet'': Planiranje »Ribecal«,  1.) Snage koje učestvuju: a) Južna grupa: glavni deo 1. brd. div., albanska milicija i delovi SS-divizije »Skenderbeg«, b) Bor[bena] grupa »Jugozapad«: 2 ojačana bataljona 181. peš. divizije sa III/13. SS-puka, c) S[evero] z[apadna] grupa: 2. puk Brandenburg (bez 1 bat.), 3/12. tenk. bat. z. b. V., CDK i četnici (Drinski korpus), d) S[everna] grupa: 14. SS-puk (bez III), e) I[stočna] grupa: Viša k-da III/363. puka, 696. bat. feldžandarmerije, delovi 297. izv. bat., 2/201. brig. jur. topova, f) Grupa »Krempler«, g) Padobranski lov. bat. »Brandenburg«<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=491&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000486.] <br /> ({{jez-njem|"Betr.: Plannung "Rübezahl". <br /> 1.) Beteiligte Kräfte: <br /> a) Südgruppe: Masse 1. Geb. Div., alban. Milizen und Tle. SS–Div. Skanderbeg. <br /> b) Kgr. Südwest: 2 verst. Btlne. 181 J.D. mit III./SS–13 <br /> c) NW–Gruppe: 2. Rgt. Brandenburg (o. 1 Btln.) 3./Pz. Abt. z.b.V. 12, MFK, und Cetniks (Drina–Korps). <br /> d) N–Gruppe: SS–Rgt. 14 (ohne III.). <br /> e) O–Gruppe: Höh. Kdo. mit III./363, Feld Gend.Abt. 696, Tle. A.A. 297, 2./Stu. Gesch.Brig 201. <br /> f) Gruppe Krempler. <br /> g) Fallschirm–Jg.Btl. Brandenburg."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_108.htm Izveštaj Komandanta Jugoistoka od 12. avgusta 1944. Vrhovnoj Komandi Vermahta o sastavu borbenih grupa i njihovim pravcima napada u operaciji »Ribecal«], Zbornik NOR-a, tom XII, knjiga 4, dokument br. 108.</ref>}} [[NOVJ]] je nastojala da koncentriše snage na levoj strani [[Lim (reka)|Lima]] za proboj u [[Srbija|Srbiju]]. Nemačka [[Komanda Jugoistoka (Nemačka)|Komanda Jugoistoka]] je rešila da brani [[Srbija|Srbiju]] aktivnim dejstvima - sprečavanjem pokreta jedinica [[NOVJ]] kroz [[Bosna|Bosnu]] prema zapadu, kao i nizom krupnih i ambicioznih operacija u [[Sandžak]]u i istočnoj [[Bosna|Bosni]] sračunatih na razbijanje koncentracija [[NOVJ]] i njihovo onesposobljavanje za ofanzivna dejstva. Snage [[JVuO]] sa velikim entuzijazmom učestvovale su u ovim operacijama, kao i u onim koje je organizovao nemački komandant [[Srbija|Srbije]] protiv lokalnih partizana i povremenih prodora. Vrhunac ovog sadejstva nastupio je u avgustu [[1944]],<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[Službena beleška oficira Abvera Komande Jugoistoka od 22. avgusta 1944. sa referisanja komandanta Jugoistoka Adolfu Hitleru, http://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230814062743/https://znaci.org/00001/4_12_4_112.htm |date=2023-08-14 }}] Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 112</ref> kada su se odvijala najintenzivnija i najmasovnija dejstva. U izvještaju Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. godine upućenom Vojnoupravnom komandantu Jugoistoka, konstatuje se ozbiljna političko-bezbjednosna kriza uzrokovana uspješnim partizanskim manevrom, tj. prodorom u Srbiju: {{izdvojeni citat|Započeo je očekivani veliki Titov napad na Srbiju. Dok su u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]], na [[Drina|Drini]], pripremljene jedinice bile tako desetkovane našim akcijama da mu tamo samo slabe snage stoje na raspolaganju, dotle je jačim delovima Titovih jedinica, koje su bile u centralnom delu [[Crna Gora|Crne Gore]], oko 3 divizije, pošlo za rukom da upadnu u [[Južna Srbija|južnu Srbiju]] i da pređu dolinu [[Ibar|Ibra]]. One sada u rejonu između Ibra i [[Južna Morava|Južne Morave]], po sjedinjavanju sa tamošnje 3 srpske crvene divizije, ugrožavaju obe glavne saobraćajne arterije prema jugu. Slobodu pokreta ovih, oko 10.000 ljudi jakih i dobro naoružanih, združenih jedinica uspeli smo, istina u teškim borbama i uz mnogo gubitaka, pomoću nemačkih, bugarskih i srpskih snaga (četnici i [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]]) da suzimo; ipak, one su preslabe da bi, s obzirom na otkazivanje bugarskih jedinica, izborile odlučujuće uspehe.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_109.htm Izveštaj Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. komandantu Jugoistoka o vojno-političkoj i privrednoj situaciji u Srbiji]</ref>}} Koliki su značaj najviši okupacioni dužnosnici u Jugoslaviji pridavali upotrebi četničkih jedinicâ u borbi protiv snaga NOVJ, može se zaključiti i na osnovu jedne naredbe od 26. avgusta 1944. godine, koju potpisuje feldmaršal [[Maximilian von Weichs]]: {{izdvojeni citat| ''Naređenje komandanta Jugoistoka'' Suštinski zadatak [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]] i Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od sada pa nadalje jeste dovesti i držati sve četničke jedinice u Srbiji i Crnoj Gori u borbenom dodiru s crvenim snagama, kako im ne bi bilo dopušteno preuzimanje vlastite inicijative, koja bi zbog cjelokupne situacije mogla biti uperena i protiv Njemačke. Odbijanje borbe protiv komunista mora se odmah prijaviti kao prijeteći simptom.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=13&rec=311&roll=191 NARA, T311, Roll 191, frame no. 000007.] <br /> ({{jez-njem|"Befehle OB.Südost <br /> Eine wesentl. Aufgabe Pz.AOk 2 und Mil.Befh.Südost ist ab sofort sämtl. in Serbien und Montenegro stehenden Cetnikverbände in Gefechtsberührung mit roten Kräften zu bringen und zu halten, um sie nicht zu einer eigenen Initiative die in Auswirkung der Gesamtlage auch gegen Deutschland gerichtet sein könnte gelangen zu lassen. Weigerung, dem Kampf gegen den Komm. aufzunehmen, ist als bedrohliches Symptom sofort zu melden."}})</ref>}} Uoči bitke sa partizanima, nemački Wehrmacht je snabdeo četnike svim raspoloživim zalihama italijanskog pešadijskog oružja i municije: {{izdvojeni citat|U nadovezi na dogovor od 15. 8. saopštava se, da se za izdavanje četničkim jedinicama mogu staviti na raspolaganje, u najboljem slučaju, sledeća oružja: 7.000 pušaka 6,5 mm (ital.) sa po 100 metaka, <br /> 50 teš. mitraljeza 8 mm (ital.) sa po 13.000 metaka, <br /> 42 laka bacača 4,5 mm (ital.) sa po 250 metaka. Upozorava se na to, da je time iscrpljena celokupna zaliha italijanske pešadijske municije u domenu Komandanta Jugoistoka i da se nove pošiljke mogu očekivati tek od oktobra 1944. godine i to u ograničenom obimu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=587&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000582.] <br /> ({{jez-njem|"Im Nachgang zur Besprechung vom 15.8. wird mitgeteilt, dass für Ausgabe an Cetnik–Einheiten äusserstenfalls folgende Waffen zur Verfügung gestellt werden können: <br /> 7 000 Gewehre 6,5 mm (i) mit je 100 Schuss, <br /> 50 s.M.G. 8 mm (i) mit je 13 000 Schuss, <br /> 42 le.Gr.W. 4,5 cm (i) mit je 250 Schuss. <br /> Es wird darauf aufmerksam gemacht, dass damit der gesamte Bestand an ital. Inf. Munition im Bereich O.B.Südost erschöpft ist und Neulieferung in beschränktem Maße erst ab Oktober 44 erwartet werden darf."}})</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/4_14_4_228.htm Obaveštenje operativnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 16. avgusta 1944. obaveštajnom odeljenju o odobrenim količinama oružja i municije četničkim jedinicama]</ref>|Obaveštenje komande Jugoistoka o odobravanju oružja i municije četnicima (16. avgust 1944.)}} U nacrtu jednog izvještaja, sastavljenog od strane oficirâ Armijske grupe »F« u ljeto 1944. godine, sumira se iskustvo njemačkih okupacionih organa sa Mihailovićevim četnicima u [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupiranoj Jugoslaviji]]: {{izdvojeni citat|Dosadašnje držanje D.M.-a ima sljedeće karakteristike: a) Aktivna borba protiv komunista u Srbiji, Crnoj Gori i Hrvatskoj, s tim što je ova borba zbog brojčane, a naročito materijalno-tehničke nadmoći komunista, uvijek rizična za snage D.M.-a, b) Neispunjavanje od Saveznika postavljenih specijalnih zadataka, c) Lokalna, ponekad vrlo aktivna saradnja sa njemačkim trupama, obavještajnim i ostalim okupacionim organima, d) Potpuna spremnost za izvršavanje taktičkih instrukcija izdatih od strane njemačkih oficira za vezu, e) Stalno ponavljanje zahtjeva za municijom i oružjem radi borbe protiv komunista, kao nagrada za dokazanu lojalnost.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=970&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000960.] <br /> ({{jez-njem|"Das bisherige Verhalten der DM–Bewegung ist gekennzeichnet: <br /> a) durch eine aktive Kampfführung gegen den kommunistischen Feind in Serbien, Kroatien und Montenegro, die bei zahlenmässiger und vor allem waffentechnischer Überlegenheit der kommunistischen Banden in jedem Falle mit einem besonderen Risiko für die DM–Kräfte verbunden ist, <br /> b) durch die Nichtausführung der von den Allierten generell und im Form von Spezialaufgaben gegebenen Sabotageaufträge, <br /> c) durch eine örtliche, z.Zt. sehr rege Zusammenarbeit der DM–Cetniks mit der deutschen Sicherungstruppe, den Abwehrorganen und den für Ausnutzung des Landes eingesetzten deutschen Dienststellen bezw. deren Organisationen, <br /> d) durch eine absolute Bereitwilligkeit, sich den taktischen Weisungen der deutschen Verbindungsoffiziere zu unterwerfen, <br /> e) durch die wiederholten Versuche, für bewiesene Loyalität Munition und Waffen zum Kampf gegen den kommunistischen Feind zu erhalten."}})</ref>}} Kada su partizani konačno uspeli da se probiju u Srbiju i krenu ka Beogradu, nastupila je panika u redovima okupatora i kvislinga/kolaboracionista: {{izdvojeni citat|Titovi partizani upali su u septembru 1944. u Srbiju i to na više mesta. Zapadni deo Srbije bio je potpuno nezaštićen. Tamo je bio stacioniran samo mali broj nemačkih policijskih jedinica, koje su, zajedno sa četnicima, tu i tamo još vodile borbe. Sa svih strana neprijatelj je krenuo ka Beogradu. U gradu je vladao mir. '''Mi smo sedeli u Beogradu ne na buretu baruta, nego smo se nalazili u njemu'''.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 164–165.</ref>|[[Hermann Neubacher]], “Sonderauftrag Südost”}} U izveštaju od 18. septembra 1944, komandant Jugoistoka feldmaršal Maximilian von Weichs jasno sagledava težinu situacije u kojoj su se našle okupacione snage u Srbiji usljed nezadržive partizanske ofanzive. Von Weichs smatra da se njemačkom vođstvu poput imperativa nameće nastavak saradnje sa Mihailovićevim četnicima: {{izdvojeni citat|Loša situacija u Srbiji: zbog pomanjkanja vlastitih snaga, napredovanje partizana se može još samo usporiti; politika upotrebe četnika pri tome je od nesmanjene važnosti, te će biti nastavljena svim sredstvima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=763&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000758.] <br /> ({{jez-njem|"Es kommt also darauf an, gegenüber den Banden in Serbien weiterhin mit unterlegenen Kräften eine Verzögerungstaktik zu betreiben in der Hoffnung, daß durch innerpolit. Gegensätze oder Versorgungsschwierigkeiten ihre Stoßkraft geschwächt wird. Ein Einspannen noch kampfbereiter Cetniks ist dabei von unverminderter Bedeutung u. wird mit allem Mitteln betrieben."}})</ref>|V. Weichs-ova ocjena situacije od 17.9.44 (18.9.44)}} Četnici su nudili okupatoru sadjejstvo u borbi protiv snaga NOVJ u zamjenu za municiju i naoružanje: {{izdvojeni citat|Više četničkih vođa s područja Beograda nudi se za borbu protiv komunista pri isporuci oružja i municije od strane Nijemaca.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=789&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000784.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: Kampfangebote mehrerer Cetnik–Führer Raum Belgrad gegen Kommunisten bei Waffen– und Munitionslieferung durch Deutsche."}})</ref>|Večernji izvještaj obavještajnog odjeljenja Armijske grupe »F« za 19. septembar 1944. godine}} Krajem septembra 1944, četnici učestvuju s njemačkim jedinicama u borbi protiv partizana u raznim dijelovima Srbije. Tako u zapadnoj Srbiji, [[4. grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]] pod komandom potpukovnika [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]] i trupe Wehrmachta pokušavaju spriječiti prodor snaga NOVJ: {{izdvojeni citat|Zapadna i centralna Srbija: [...] Dijelovi Borbene grupe fon Jungenfeld prebačeni u Šabac, odakle su 26. septembra, u sadejstvu sa četničkom formacijom Račića, vršili napad na [[12. vojvođanski korpus NOVJ|12. korpus NOVJ]] koji nadire s juga.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1027&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 001015.] <br /> ({{jez-njem|"West– und Mittel– Serbien: <br /> Tle. Kgr. v. Jungenfeld nach Sabac verlegt, von dort 26.9. im Zusammenwirken mit Cetnik–Verband Racic Angriff auf von Süd vordringendes XII. rotes Korps."}})</ref>|Tajni dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Wehrmachta od 25. septembra 1944. godine}} Ova elitna četnička formacija pomagala je okupatoru u zapadnoj Srbiji već početkom septembra te godine: {{izdvojeni citat|[[Požega (Srbija)|Požegu]] zauzele vlastite trupe u sadejstvu sa četnicima (Račića).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=247&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000246.] <br /> ({{jez-njem|"Pozega durch eigene Truppe in Zusammenwirken mit Cetniks (Racic) genommen."}})</ref>|Večernji izvještaj Obavještajnog odjeljenja Armijske grupe »F« za 6. septembar 1944. godine}} Pukovnik von Jungenfeld se nalazio na čelu 5. policijskog puka, sa štabom u [[Šabac|Šapcu]]. O saradnji visokih četničkih oficira sa Jungenfeldom, poput komandanta Kolubarskog korpusa JVuO kapetana Milorada Lapčevića, generala [[Svetomira Đukića]], komandanta Severnih pokrajina JVuO (tj. [[Vojvodina|Vojvodine]] i [[Slavonija|Slavonije]]) ili majora Ilije Orelja, u vezi sa planiranjem krupnije operacije protiv snagâ [[NOV i POJ]] u [[Srem]]u avgusta 1944. godine, general Dragoljub Mihailović je bio obaviješten od strane pukovnika Dragomira Radovanovića, delegata Vrhovne komande Jugoslovenske vojske u otadžbini za Vojvodinu: {{izdvojeni citat|Dobro je što je kapetan Lapčević postavljen za komandanta Sremske jurišne grupe, no on je svojim radom za poslednji mesec dana stalno radio sa nemačkim komandantom iz [[Šabac|Šapca]]. On — kapetan Lapčević je izvodio akciju u [[Kupinovo|Kupinskom]] kutu po zapovesti nemačkog komandanta iz Šabca, javno sa njim sedeo obilazio Kupinski kut naravno da su u ovom pogledu sudelovali đeneral Đukić i major Orelj. Major Orelj je potpuno zabrljao. Nezgodno je što se svuda prestavlja za Vašeg Delegata te u ime Vaše onako pijan naređuje i govori. Sve ovo vide ovi naši mladi komandanti koji vode ljude i koji treba da nose ceo teret borbe na svojim leđima. Oni nemogu da dozvole da im neko prebaci da su saradnici Nemaca. Kapetan Lapčević, đeneral Đukić i major Orelj mogli su i trebali da rade, ali samo tajno, a nikako javno svakog dana sedeti u kafani u s. [[Ušće (Obrenovac)|Ušće]] pored puta [[Obrenovac]]—Šabac, još đeneral Đukić sa đeneralskom kapom i t.d. Da umirim ove mlade ljude i da im objasnim da će se ovo zabraniti i da će se ako se šta radi, u buduće tajno raditi, trebalo je dosta vremena i muke.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_37.htm Izveštaj delegata Vrhovne komande za Vojvodinu od 22. avgusta 1944. Draži Mihailoviću o akcijama protiv NOV i POJ u Sremu i o saradnji sa nemačkim trupama]</ref>}} Iz Armijske grupe »F« javljeno je 13. septembra 1944. godine da Mihailovićevi četnici pomažu okupacionoj sili i prilikom defanzivnih akcijâ u zapadnoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Sjeverozapadna Srbija: Noćni napad crvenih bandi na [[Valjevo]] odbijen od strane četnika i vlastitih snaga.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=553&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000550.] <br /> ({{jez-njem|"NW–Serbien: <br /> Nachtangriff roter Banden auf Valjevo durch Cetniks und eig. Kräfte abgeschlagen."}})</ref>|Tajni dnevni izvještaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«) za 13. IX 1944.}} U [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]] četnici su asistirali okupatoru pri zaštiti objekata od strateškog značaja za ratnu privredu Trećeg Reicha, čime je Nijemcima znatno olakšavana eksploatacija rudnih bogatstava u zemlji: {{izdvojeni citat|Napad bandi na rudnik uglja [[Bogovina]] odbijen od strane DM–jedinicâ i mešovite borbene grupe (Landesschützen iz [[Bor]]a i delovi 1. policijskog dobrov. bataljona).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=403&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289656.] <br /> ({{jez-njem|"BANDENANGRIFF AUF KOHLENBERGWERK BOGOVINA DURCH DM–VERBAENDE UND GEMISCHTE KGR (LDS AUS BOR UND TLE. POL. FREIW.BTL. 1) ABGEWIESEN."}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«), 27. VIII 1944. godine}} Načelnik štaba Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO kapetan [[Neško Nedić]] je 13. septembra izdao naredbu kapetanu Vojislavu Markoviću da u najtješnjoj vezi sa njemačkim okupacionim snagama odbace [[1. proleterska divizija|Prvu proletersku diviziju]] prilikom napada na Valjevo: {{izdvojeni citat|Tvoj korpus za sada ostaje za akciju prema Valjevu — prema komunističkoj grupi dejstvuje u Kolubari. Pošto ovu akciju vode uglavnom Nemci to će tvoja uloga biti da naslonom naših i u sporazumu sa njima izvršiš tučenje crvenih sugerišući Nemcima najpogodnija rešenja. Od Nemaca ćeš neposredno da se snabdevaš municijom, a glavni zadatak ti je da prisustvom uz nemačke trupe goniš i hvataš komuniste koje oni razbijaju.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_69.htm Naređenje načelnika štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 13. septembra 1944. komandantu 7. jurišnog korpusa da sadejstvuje s nemačkim trupama u odbijanju napada 1. proleterske divizije NOVJ na Valjevo]</ref>}} Istovremeno, Nijemci otpočinju s izvođenjem [[Operacija Cirkus|operacije »Cirkus«]] ({{jez-njem|Zirkus}}), čiji je cilj bio ovlađivanje [[Kolubara|kolubarskim]] pobrđem. Operacija je počela 24. septembra 1944, uz učešće [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS-divizije »Prinz Eugen«]], [[Brandenburger|1. puka »Brandenburg«]] (bez 1. bataljona), 202. tenkovskog bataljona, dijelova 5. policijskog puka i pripadnikâ Šumadijske i Kolubarske grupe korpusa JVuO.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.pdf Pregled dejstava potčinjenih jedinica vojnoupravnog komandanta Jugoistoka (Armijske grupe »Srbija«) od 23. avgusta do 4. novembra 1944. godine]</ref> Prethodnog dana, ispred Komande Jugoistoka je načelnik štaba Armijske grupe »F« general [[Arthur Winter]] uputio izvještaj kojim najavljuje početak operacije, napominjući da će se i brojne četničke jedinice boriti na strani Wehrmachta: {{izdvojeni citat|Početak "Cirkusa" 24. septembra. [...] Sve naše snage u sjeverozapadnoj Srbiji potčinjene su Borbenoj grupi fon Jungenfeld. U kruševačkom kraju uspješno napredovanje većih četničkih snaga, uz podršku 12. bataljona iz sastava [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]], protiv crvenih bandi u području sjeverozapadno od Kruševca. Pothvat će biti nastavljen sa 6.000 četnika.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=941&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000931.] <br /> ({{jez-njem|"Beginn "Zirkus" 24.9. Durch Aufkl.– Vorstoss 1. Rgt. Brandenburg Arandjelovac stark feindbesetzt festgestellt. Sämtl. eig. Kräfte in NW–Serbien Kgr. v. Jungenfeld unterstellt. Raum Krusevac erfolgreicher Vorstoss stärkerer Cetnik–Kräfte, unterstützt durch 2./Pz.Abt.z.b.V.12 gegen rote Banden Raum NW Krusevac. Unternehmen wird mit 6000 Cetniks fortgeführt."}})</ref>|Povjerljivi izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 23. IX 1944.}} 1. oktobra 1944. godine, potpukovnik Dragoslav Račić i kapetan Neško Nedić naređuju potčinjenim zapovjednicima korpusâ iz sastava Četvrte grupe da, skupa sa njemačkim jedinicama, krenu u pomoć okupatorskom garnizonu u Šapcu koji je blokiran: {{izdvojeni citat|Drugoga oktobra u šest časova polaze u napad nemačke trupe: — Iz Šapca bataljon Brandenburga sa deset bornih kola, koji će se prikupiti na drumu šest kilometara severozapadno od Debrca (no ako most na Oridu bude porušen, ovaj bataljon krenuće na Vladimirce) odakle u 7,30 časova napada u pravcu sela Jalovik. — Iz Obrenovca ojačana četa pešadije sa tri tenka biće spremna za napad u 7,30 časova na Ušću i napašće preko Beljina ka selu Mesarci — Debrcu a potom selu Krniću. — Kolona iz Uba od dve čete pešadije i dva tenka, stoji spremna u sedam časova u Banjanima za napad pravcem selo Kožur — Krnić. Naše trupe će učestvovati sa jedinicama u napadu dok se ne očisti prostor Debrc — Jalovik — Krnić — Kožur, da bi potom produžile marš po zapovesti za prodor od prvog oktobra. NAREĐUJEM: 1. — Drugi jurišni korpus u sedam časova spreman u selu Ušće stupa u vezu sa nemačkom kolonom iz Obrenovca i napada sa njom zajedno. 2. — Treći korpus u sedam časova prikupljen u Banjanima stupa u vezu sa nemačkom kolonom sa Uba i napada sa njom zajedno. 3. — Valjevski korpus sa štabom grupe polazi iz Skele u 7 časova pravac Debrc, gde će se zadržati u rezervi. Radio vezu održavaće jedinice sa Štabom svakog časa.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_79.htm Zapovest Štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 1. oktobra 1944. komandantima 2, 3. i 7. jurišnog korpusa za sadejstvo s nemačkim trupama u deblokadi Šapca]</ref>}} U septembru su kvislinške formacije [[Srpska državna straža|Srpska državna]] i [[Srpska granična straža|granična straža]] preformirane u [[Srpski udarni korpus]] (jačine 6.800), stavljen pod Mihailovićevu komandu.<ref>[http://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.htm Izveštaj komandanta Armijske grupe "Srbija" od 4. novembra 1944] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230714172817/https://znaci.org/00001/4_12_4_168.htm |date=2023-07-14 }}, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 168</ref> U prvoj polovini septembra, četničko-nemačka odbrana [[Srbija|Srbije]] sa zapada doživela je slom usled prodora [[NOVJ]]. Bitka za [[Srbija|Srbiju]] definitivno je rešena tokom oktobra [[Beogradska operacija 1944.|Beogradskom operacijom]], uz sadejstvo [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] sa oklopnim snagama [[Crvena armija|Crvene armije]]. No, i pored toga, JVuO je nastavila sadejstvovati sa Vermahtom: {{izdvojeni citat|Glavni štab DM-a premješten je u Bosnu usljed napredovanja komunista u Srbiji; međutim, povlačenje četničkih snaga iz Srbije u Bosnu još uvijek nije sprovedeno. Uprkos slabijoj borbenoj efikasnosti, Račićevi četnici nastavljaju borbu protiv komunista. Pod jakim komunističkim pritiskom, još se četničkih vođâ, uključujući i one iz ist. Srbije, izjasnilo spremnim za borbu protiv komunista zajedno s njemačkim Wehrmachtom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=101&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame 000095: Izvještaj o neprijatelju u Srbiji, Hrvatskoj, Crnoj Gori i Albaniji (Dodatak za savjetovanje kod načelnika štaba jugoistoka od 2. oktobra 1944.)] <br /> ({{jez-njem|"Der Hpt.Stab DM ist infolge Vorrückens der Kommunisten in Serbien nach Bosnien verlegt worden, ein Abzug von Cetnik–Kräften aus dem Serbischen Raum nach Bosnien hat dagegen noch nicht stattgefunden. Trotz ihrer Unterlegenheit an Kampfwert stehen die Cetniks des Racic weiterhin im Kampf gegen die Kommunisten. <br /> Unter dem starken kommunistischen Druck haben sich weitere Cetnik–Führer, auch aus O–Serbien bereit erklärt, gemeinsam mit der Deutschen Wehrmacht gegen die Kommunisten zu kämpfen."}})</ref>|Izvještaj [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 2. oktobra 1944.}} {{izdvojeni citat|Četnička grupa [[Siniša Ocokoljić|Ocokoljića]] iz istočne Srbije osiguravala je pozadinu Müllerovom korpusu prilikom borbi protiv Rusa u rejonu okuka Dunava–Zaječar.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=568&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000562-000564: Držanje D.M.-četnika u Srbiji (dodatak za izvještaj o neprijateljskim namjerama od 19. oktobra 1944.)] <br /> ({{jez-njem|"Die ostserbische Cetnikgruppe des Ocokoljic hat dem Korps Müller bei den Verteidigungskämpfen gegen die Russen im Raum Donauschleife–Zajecar Dienste zur Freihaltung der rückwärtigen Verbindungen geleistet."}})</ref>|Njemački izvještaj od 19. oktobra 1944.}} Opšta (pozitivna) ocjena o doprinosu četničkih snaga u borbi na strani njemačkog Wehrmachta tokom bitke za Srbiju, data je u izvještaju štaba [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], poslatom 21. avgusta 1944. godine Vojnom zapovjedniku Jugoistoka generalu [[Hans Felber|Felberu]]: {{izdvojeni citat|Njemačko vođstvo u Srbiji je stoga moralo tražiti pomoć većih dijelova četnika Draže Mihailovića. Oni su slabo naoružani i nedavno su teško pogođeni usljed izostanka obuke pojedinačnih boraca. Ipak, dobro su se borili, pretrpjeli su znatne krvave gubitke i mogu se označiti kao bezuslovno antikomunistički.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=985&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000975.] ({{jez-njem|"Die deutsche Führung in Serbien mußte sich daher schon bisher der Mithilfe stärkerer Teile der DM–Cetniks bedienen. Diese sind schlecht bewaffnet und infolge geringer Ausbildung des Einzelkämpfers in der letzten Zeit stark angeschlagen worden. Sie haben sich aber gut geschlagen, erhebliche blutige Verluste zu verzeichnen und können als unbedingt antikommunistisch bezeichnet werden."}})</ref>|Njemačka procjena brojnosti partizanskih, njemačkih i kvislinških jedinica u Srbiji (21. august 1944).}} === Proboj četnika i Nijemaca iz Srbije (1944) === {{Poseban članak|Proboj četnika i Nijemaca iz Srbije|Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)}} [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-J28413, Jugoslawien, deutscher Rückzug.jpg|thumb|Nemački vojnici se povlače iz Srbije.]] Tokom septembra [[1944]]. glavna četnička mobilna formacija u centralnoj i zapadnoj Srbiji, [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa]] pod komandom [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]], skupa sa drugim pridruženim jedinicama, poražena je od nadirućih snaga [[NOVJ]] i potisnuta prema [[Beograd]]u. Ove su jedinice Nemci tokom [[3. oktobra|3]], [[4. oktobra|4.]] i [[5. oktobra]] 1944. vozovima prebacili sa željezničkih stanica Topčider i Ripanj do [[Kraljevo|Kraljeva]].<ref name="ReferenceC">Ratko Parežanin; MOJA MISIJA U CRNOJ GORI, Rim, 1974, str. 17-18.</ref><ref>Radomir Milošević-Čeda: ZAKASNELI RAPORT, Interprint, Beograd, 1996, str. 78-79.</ref> {{izdvojeni citat|Noću, iza ponoći, između 3. i 4. oktobra 1944, krenuli smo iz Beograda, sa železničke stanice u Topčideru... Uveče sam se oprostio sa komandantom Korpusa, generalom Kostom Mušickim... Kod Mušickog je u tom trenutku bio [[Nikola Kalabić]], a u štabu Dobrovoljačkog Korpusa sam primetio i Neška Nedića... Došli su da se dogovaraju sa Dobrovoljačkom komandom i da traže opremu i ostalo. Na brzinu progovorio sam nekoliko reči sa Neškom Nedićem. U vozu su s nama putovali i Kalabićevi četnici. Rekoše nam da idu do Kraljeva, gde se vrši koncentracija četnika za borbu.<ref name="ReferenceC"/>|Nedićev ministar [[Ratko Parežanin]]}} O oštrini borbi koje su se vodile između snaga NOVJ, s jedne, te okupatorsko-kolaboracionističkih jedinica s druge strane, svjedoči i jedan njemački izvještaj neposredno pred [[Beogradska operacija|pad Beograda]]. U izvještaju se apostofira strateški značaj koji je, za odbranu glavnog grada Srbije, predstavljala bojišnica u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]], koju su držale jedinice Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO kojom je komandovao potpukovnik Račić: {{izdvojeni citat|Račićeva jurišna grupa korpusa, koja je u septembru u teškim borbama na savskom zavoju bila potisnuta iz područja Čačak–Požega–Užice zbog napredovanja Titovih snaga u zapadnoj Srbiji ka severu, probila se natrag u područje Užice–Požega–Čačak zapadno ka Drini u pojedinačnim grupama, trpeći velike gubitke, nakon što su nemačke snage raspoređene u ovom području povučene na [[Istočni front]]. Usled nedostatka municije i oružja te u odsustvu nemačkih snaga koje bi ga poduprle, Račić je od tada mogao izvoditi samo manje operacije protiv komunističkih grupa. <br /> Brzo napredovanje Rusa preko doline Morave do saobraćajnice Beograd–Kraljevo potpuno je promenilo situaciju kod četnika. Čini se da je bliski kontakt s nemačkim trupama bio poremećen brzim pokretima nemačkih trupa uzrokovanim borbama, tako da se s te strane teško mogao vršiti bilo kakav kontinuirani uticaj na četnike.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=568&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame no. 000562.] <br /> ({{jez-njem|"Die im September durch den Nordvormarsch der Tito–Kräfte im westserbischen Gebiet aus dem Raum Cacak–Pozega–Uzice in harten Kämpfen gegen den Savabogen zurückgedrückte Sturmkorpsgruppe Racic hat sich nach Abzug der in diesem Raum eingesetzten deutschen Kräfte an die Ostfront wiederum unter starken Verlusten in Einzelgruppen in das Gebiet westlich der Drina und den Ausgangsraum Uzice–Pozega–Cacak durchgekämpft. Wegen Mangel an Munition und Waffen und im Hinblick auf das Fehlen deutscher Kräfte als Rückhalt hat Racic seitdem nur kleinere Aktionen gegen komm. Gruppen durchführen können. <br /> Das rasche Vordringen der Russen über das Moravatal bis zur Straße Belgrad–Kraljevo hat die Lage der Cetniks völlig verändert. Die Tuchfühlung mit der deutschen Truppe scheint durch die im Kampfverlauf notwendig gewordenen raschen deutschen Truppenverschiebungen unterbrochen zu sein, sodass von dieser Seite die Möglichkeit zu laufender Einwirkung auf die Cetniks kaum mehr bestand."}})</ref>|Držanje D.M.-četnika u Srbiji (dodatak za izvještaj o neprijateljskim namjerama od 19. oktobra 1944.)}} U večernjem izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] za 23. oktobar 1944. godine ponovo se pominje da je povučena nova linija [[Istočni front|Istočnog fronta]], kao i da ona prolazi preko teritorije okupirane Srbije i [[Balkan]]a. Iz dokumenta se može zaključiti kako četnička formacija potpukovnika Dragoslava Račića sudjeluje u frontu kao dio osovinskih snagâ, što je njemačkom Wehrmachtu svakako olakšalo povlačenje jedinicâ iz Grčke: {{izdvojeni citat|Istočni front: <br /> Pokušaj očigledno slabijih snaga [neprijatelja] da sa juga opkole našu borbenu grupu zapadno od [[Kriva Palanka|Krive Palanke]]. Uništenje neprijateljske grupe 24 km severoistočno od [[Priština|Prištine]] (300 poginulih neprijateljskih vojnika; uništeno ili zaplenjeno brojno oružje, vozila i vojna oprema). Vazdušno izviđanje ukazuje na pokret jakih snaga iz područja [[Kragujevac|Kragujevca]] ka [[Gornji Milanovac|Gor. Milanovcu]]. Četnička grupa Račića blokira rejon [[Čačak]]–[[Kraljevo]]–[[Požega (Srbija)|Požega]]. Pokreti naših snaga radi povlačenja u oblast severozapadno od [[Beograd]]a i dalje se odvijaju bez ometanja od strane neprijatelja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=655&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame no. 000649.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Abendmeldung vom 23.10.1944. <br /> Ostfront: <br /> Umfassungsversuch eigener Kampfgruppe W Kriva Palanka mit anscheinend schwachen Kräften von S. Vernichtung einer Feindgruppe 24 NO Pristina (300 Feindtote, zahlreiche Waffen, Fahrzeuge und Kriegsgerät vernichtet oder erbeutet). <br /> Aus Raum Kragujevac nach Luftaufklärung Bewegung starker Kräften gegen Grn. Milanovac. Cetnik–Gruppe Racic blockiert Raum Cacak, Kraljevo, Pozega. Eigene Absetzbewegungen Raum NW Belgrad auch weiterhin von Feind nicht verstört."}})</ref>}} O »formiranju novog istočnog fronta« pišu 4. novembra 1944. i feldmaršal [[Maximilian von Weichs]] i general [[Hans Felber]]. U izvještaju koji predstavlja svojevrsni pregled najvažnijih događaja za period avgust—novembar 1944, najviši oficiri Wehrmachta na teritoriji okupirane Jugoslavije računaju da se, pored četnika Draže Mihailovića, na strani Nijemaca u ovom »frontu« bore i [[Ruski zaštitni korpus|RZK]], [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] i [[Srpska državna straža|SDS]], zaključujući da je situacija kritična za okupatora i kolaboracioniste: {{izdvojeni citat|Uprkos mobilizaciji jedinica za uzbunu i koncentraciju neznatnih rezervi, uz bezobzirno ostavljanje otkrivenih širih delova zemlje, prodor Titovih snaga preko Ibarske doline prema jugoistoku Srbije u žestokim borbama nije mogao da bude sprečen. Grupa armija »F« je protiv Titovih snaga, pripremljenih u Crnoj Gori, bacila u borbu 1. brd. div.[iziju]. Izmičući njenom pritisku, druge Titove jedinice su početkom avgusta prešle jugozapadnu granicu Srbije. Isprva je namera vojnoupravnog komandanta Srbije bila da otkloni glavno ugrožavanje u jugoistočnoj Srbiji. U tu svrhu je 28. avgusta Komandi Grupe »Auleb« povereno komandovanje nad svima jedinicama koje su bile angažovane u jugoistočnoj Srbiji. Trebalo je da napad počne posle dovođenja 1. brd. div. iz Crne Gore. Tada je kapitulacija Rumunije od 23. 8. iz temelja izmenila situaciju u političkom i vojničkom pogledu. Na Dunavu i na granici Banata nastao je novi istočni front, a podređene bugarske snage otpale su i koncentrisale su se, napuštajući prostore koje su obezbeđivale, krajem meseca, duž glavne pruge od Velike Plane do Leskovca, u cilju odlaska za Bugarsku. Rus[ke] i srpske, kao i pol.[icijske] dobr.[ovoljačke] jedinice i četničke jedinice, koje su se do tada, uprkos svih razočarenja, borile na strani nemačkog Vermahta, postale su nesigurne, poslednje čak i delom neprijateljske. Situacija je zahtevala momentalnu mobilizaciju svih snaga koje su u tom prostoru stajale na raspolaganju, kao i dovođenje drugih nemačkih snaga iz ostalog jugoistočnog područja i njihovo angažovanje za formiranje novog istočnog fronta.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.htm Pregled dejstava potčinjenih jedinica vojnoupravnog komandanta Jugoistoka (Armijske grupe »Srbija«) od 23. avgusta do 4. novembra 1944. godine]</ref>}} U mjesečnom izvještaju Armijske grupe »F« ({{jez-njem|Heeresgruppe F}}) za oktobar 1944, poslatom Komandi Jugoistoka, konstatuje se da četnici u Srbiji nijesu u stanju održati svoje pozicije bez prisustva njemačkih okupacionih trupâ. Oficiri Wehrmachta tvrde da je „prebacivanje najvećeg dijela četničkih jedinica koje su se nalazile u sjevernoj i istočnoj Srbiji u suštini izvršeno da bi se izbjegli sukobi sa Rusima“, na čiju ih je „podmuklost“ upozorila Vrhovna komanda JVuO: {{izdvojeni citat|U borbi sa snagama 1. komun. korpusa koje su napredovale ka Beogradu, krajem septembra je Rudnički korpus [JVuO] u rejonu Lazarevca (32 km si. od Valjeva) potpuno uništen, dok je Kosmajski korpus uspio da se održi u rejonu sjeverno od Mladenovca (4 km j–ji. od Beograda). Nakon povlačenja njemačkih trupa, budući u nemogućnosti da zadrže dotadašnja operativna područja zbog premoći Rusa i komunista, četničke jedinice koje su se borile u sjeverozapadnoj i centralnoj Srbiji prebačene su do sredine oktobra na područje južno od Zapadne Morave.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&rec=311&roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001138.] <br /> ({{jez-njem|"Die Verlegung des grössten Teiles der in Nord– und Ostserbien befindlichen Cetnik–Einheiten wurde im wesentlichen zur Vermeidung von Zusammenstössen mit den Russen vorgenommem, vor deren Hinterlist das Obkdo. die Stäbe dringend warnte. <br /> Im Kampf mit den auf Belgrad vorgehenden Kräften des I.komm.Korps wurde Ende September das im Raum Lazarevac (32 NO Valjevo) stehende Rudnik–Korps völlig zerschlagen, während das Kosmaj–Korps sich im Raum Nord Mladenovac (4 SSO Belgrad) behaupten könnte. <br /> Angesichts der Unmöglichket, nach dem Abzug der deutschen Truppen die bisherigen Einsatzräume gegen die Übermacht der Russen und Kommunisten zu halten, wurden die in Nordwest– und Mittel– Serbien kämpfenden Cetnik–Einheiten biss Mitte Oktober in den Raum südlich der Westl. Morava verlegt."}})</ref>}} Izbijanje [[Crvena armija|Crvene armije]] na severoistočnu granicu Jugoslavije izazvalo je pometnju u četničkim redovima. Znatan deo četničkih trupa tokom septembra razbijen je od strane NOVJ u zapadnoj Srbiji. Sam [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]] sa manjom grupom boraca je nateran na povlačenje u Bosnu. Neki su pokušali da napadom na Nemce pred sam dolazak Crvene armije ponovo steknu saveznički status ([[Predrag Raković|Raković]], [[Dragutin Keserović|Keserović]], [[Dragoslav Račić|Račić]]), ali je i ovaj pokušaj bio kratkotrajan. Nakon neuspeha, glavnina se krajem oktobra koncentrisala u oblasti Ivanjice. Upravo u tom periodu vrh Armijske grupe E iz Grčke izbio je do [[Novi Pazar|Novog Pazara]]. Četnici su se priključili [[Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak|prodoru Armijske grupe E kroz Sandžak]] u istočnu [[Bosna|Bosnu]]. {{Wikisource|Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.}} {{izdvojeni citat|Draža Mihailović će nastaviti borbu protiv komunizma. Njegove jedinice se već bore sa Titovim trupama i imaju djelomično vezu sa njemačkim jedinicama (pukovnik v. Jungfeld, general Müller). Sada je stvar u tome, kako upotrebiti četničke jedinice kao prethodnice i osiguranje za komunikacije prilikom predstojećeg izmještanja njemačkih trupa iz Srbije. Pritom se neće moći izbjeći da četnici, prateći moguće pokrete njemačkih trupa ka zapadu, ne dospiju na tlo Hrvatske.<ref name="sr.wikisource.org">[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=51&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000045—000046.] ({{jez-njem|"D.M. wird weiterhin Kampf gegen den Kommunismus führen. Seine Verbände stehen nach wie vor gegen den Titobanden und haben zum Teil auch die notwendige Bindung an die deutsche Truppe (Oberst von Jungfeld, General Müller). Es wird nunmehr darauf ankommen, die Cetniks bei den zu erwartenden Absatzbewegungen der deutschen Truppe in Serbien als eine Art Vorhut einzusetzen, die die rückwärtigen Verbindungen durch Kampf gegen die dortständigen kommunistischen Banden öffnen. Dabei ist nicht zu vermeiden, dass die Cetniks im Zuge möglicher Rückverlegung der deutschen Kräfte in Serbien nach Westen auf kroatisches Gebiet übertreten."}})</ref>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} Prvog dana oktobra 1944, u Komandi Jugoistoka je održano savjetovanje na kojem je upozoreno na promjenljivo raspoloženje četnika prema njemačkoj oružanoj sili u okupiranoj Jugoslaviji: {{izdvojeni citat|Srbija: [...] Četničko držanje i dalje različito. Srbijanski četnici se bore zajedno sa Wehrmachtom protiv komunista. Čak je i sam Draža Mihailović tražio njemačko osiguranje za planirano prebacivanje svog štaba iz sjeverozapadne Srbije u područje jugozapadno od Beograda. Ovaj plan se ipak nije ostvario. Suprotno tome, četnici u Istočnoj Bosni, Hercegovini i južnoj Crnoj Gori su neprijateljski nastrojeni. Kreću se ka obali, kako bi u slučaju savezničkog iskrcavanja s njima uspostavili kontakt i dobili savezničku zaštitu od crvenih. Iz sigurnog izvora se doznaje da D.M. izričito osudio njihovo protivnjemačko držanje.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=111&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000105—000106.] ({{jez-njem|"Cetnik–Haltung weiterhin uneinheitlich. Serbische Cetniks kämpfen zusammen mit deutscher Truppe gegen komm. Banden. DM. selbst bat sogar um deutsche Hilfe zur Sicherung beabsichtigter Verlegung seines Hauptstabes von NW–Serbien in Raum SW Belgrad. Diese Absicht jedoch nicht durchgeführt. Demgegenüber feindselige Haltung der Cetniks im O–Bosnien, Herzegovina und S–Montenegro und Bewegung dieser Kräfte zur Küste in den Raum Dubrovnik mit dem Ziel, bei erwarteter engl.Landung Verbindung mit Allierten aufzunehmen und Schutz gegen Rote zu suchen. Nach S.Qu. bekannt, dass DM. die deutschfeidliche Haltung dieser Cetniks aussdrücklich missbilligt."}})</ref>|Izvještaj sa savjetovanja kod načelnika štaba Jugoistoka od 2. oktobra 1944 (1. oktobar 1944.).}} Koliki je stepen kontrole nad četničkim snagama u Srbiji uspjela ostvariti njemačka Komanda Jugoistoka, vidljivo je i iz zapisnika sa sastanka na vrhu, održanog neposredno pred početak [[Beogradska operacija|Beogradske operacije]] (8. X 1944), kada su zabilježene i riječi Višeg SS i policijskog vođe [[Hermanna Behrendsa]]: {{izdvojeni citat|Na pitanje g-dina feldmaršala [tj. [[Maximilian von Weichs|von Weichs]]a — prim.] postoji li mogućnost komunističkog ustanka u Beogradu, Viši SS i policijski vođa Obergruppenführer Behrends je odgovorio odrečno, ističući da su stalnim pročešljavanjem u posljednje vrijeme uklonjeni svi oni komunisti koji bi na bilo koji način mogli učestvovati u takvoj akciji. Na pitanje gdje se nalaze komunisti zatvoreni u koncentracioni logor, Behrends je odgovorio da su svi pobijeni. Na kraju je skrenuo pažnju na to da je u četničke redove uspio ubaciti dovoljno jake grupe Službe sigurnosti [SD-Sicherheitsdienst], koje imaju ostati sa četnicima i ubuduće. Na to je glavnokomandujući primijetio da je samo to dovoljan razlog zašto bi se vodstvo nad četnicima trebalo povjeriti isključivo Višem SS i policijskom vođi.<ref name="sr.wikisource.org">[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=52&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000045—000046.] ({{jez-njem|"Die Frage des Herrn Feldmarschall an den Obergruppenführer Behrends, ob er mit einem kommunistischen Aufstand in Belgrad rechne, verneinte dieser unter Hinweis darauf, dass er in letzter Zeit durch dauernde Durchkämmungen alle irgendwie für einen Putsch infrage kommenden Kommunisten beseitigt habe. Die Frage nach dem Verbleib der im Konzentrationslager erfassten Kommunisten beantwortete er dahingehend, dass diese alle umgelegt seien. Abschliessend wies Obergruppenführer Behrends noch daraufhin, dass er bei den Cetniks ausreichend starke SD—Kommandos eingebaut habe, die bei den Cetniks verbleiben würden. Von seiten O.B.Südost wurde daraufhin festgestellt, dass allein schon durch diese Tatsache die weitere Führung der Cetnikverbände durch den Höh.SS und Pol.Führer gegeben sei."}})</ref>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} Nakon poraza u [[Bitka na Jelovoj gori|bici na Jelovoj gori]], Vrhovna komanda JVuO na čelu sa Dražom Mihailovićem obrela se u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]]. Potpukovnik [[Zaharije Ostojić]], komandant Istaknutog dela štaba Vrhovne komande, šalje 30. septembra 1944. komandantu Zlatiborskog korpusa kapetanu Dušanu Radoviću (pseudonim »Kondor«) upozoravajuću depešu: {{izdvojeni citat| ''Za Kondora — ultra urgent'' Imam obaveštenje da ste Vi, [Miloš] Marković i [Filip] Ajdačić upućeni u [[Višegrad|višegradski]] srez sa specijalnim zadatkom i da ćete isti izvršiti u punoj vezi sa [[Gestapo]]m i Švabama. Vaši ljudi pričaju da su kaznena ekspedicija. Još u toku današnjeg dana očekujem Vaše objašnjenje, jer ću u protivnom preduzeti potrebno, a narod i istorija reći će ko je izdajnik?<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_133.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša Istaknutog dela štaba Vrhovne komande od 7. avgusta 1944. do 7. januara 1945. godine]</ref>}} Jedinice [[Crvena armija|Crvene armije]] i [[NOVJ]] u prvoj polovini oktobra [[1944]]. zaposele su komunikaciju dolinom [[Morava (reka)|Morave]] između [[Vranje|Vranja]] i [[Velika Plana|Velike Plane]], što je otežalo [[Proboj Armijske grupe "E" iz Grčke 1944|proboj Armijske grupe "E" iz Grčke]]. Ova formacija time je bila usmerena na komunikaciju [[Skoplje]] - [[Kosovska Mitrovica]] - [[Raška]], odnosno dolinom [[Ibar (reka)|Ibra]], i zatim na otvaranje puteva prema [[Sarajevo|Sarajevu]] pod borbom. Tokom ovog četvoromesečnog proboja saradnja između Armijske grupe "E" i četnika iz [[Srbija|Srbije]] i [[Crna Gora|Crne Gore]] imala je više vidova. U izvještaju [[91. armijskog korpusa]] Wehrmachta od 25. oktobra 1944. godine, što ga je potpisao general [[Werner von Erdmannsdorf]],<ref>NARA, T314, Roll 1360, frame no. 000889.</ref> odato je svojevrsno priznanje generalu Mihailoviću i njegovim četnicima kao najvrjednijim antikomunističkim (sa)borcima na čitavom okupiranom području [[Jugoistočna Evropa|jugoistočne Evrope]]: {{izdvojeni citat|Među antikomunističke grupe u Srbiji spadaju i sljedbenici srpskog pukovnika Draže Mihailovića [Mihailović je unaprijeđen u čin generala još decembra 1941. — prim.] i neke nezavisne četničke jedinice (četnik — borac za slobodu). Pukovnik Draža Mihailović igra u Srbiji ulogu sličnu onoj koju igra general [[EDES]]-a [[Napoleon Zervas|Zervas]] u Grčkoj. On jeste anglofil, ali i apsolutno antikomunistički nastrojen. Na osnovu njegova antikomunističkog stava, saradnja [četnika i Nijemaca] u borbi protiv Titovih komunističkih bandi bila je uglavnom zadovoljavajuća. Srbin je dobar vojnik i u tom pogledu nalazi se na prvom mjestu na Balkanu. Disciplinovan je, žilav i uporan, te stoga stoji iznad prosječnog Grka. Srpske bande se bore žešće od Grka i imaju se više cijeniti od grčkih bandita. Njihovo naoružanje je dobro.|Uputstvo za srpsko-albansku teritoriju, izdato od strane Obavještajnog odjeljenja 91. armijskog korpusa, 25. X 1944.}} Prilikom proboja od [[Sjenica|Sjenice]] prema [[Prijepolje|Prijepolju]] [[24. oktobra|24]]-[[31. oktobra]] [[1944]]. Nemci su nastupali zajedno sa borcima [[Srpski udarni korpus|Srpskog udarnog korpusa]] protiv snaga [[37. sandžačka divizija|37. sandžačke divizije]]. Od Prijepolja se glavnina [[Armijska grupe "E"|Armijske grupe "E"]] kroz Sandžak usmerila na pravac Prijepolje — Višegrad — Rogatica — Sarajevo. Jednim motorizovanim bataljonom Nemci su 1. novembra otvorili su put Prijepolje - Pljevlja, i usmerili celokupne četničke snage iz [[Srbija|Srbije]] na pravac [[Sjenica]] — [[Prijepolje]] — [[Pljevlja]] — [[Goražde]]. Time su iskoristili snage [[JVUO]] iz Srbije kao svoju levu pobočnicu. Nakon toga, svojim napadom na NOVJ u pravcu Tuzle ([[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944]]) sadejstvovale su snagama [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] u njihovom proboju na sever. U dnevnom izvještaju za 13. novembar 1944. o situaciji na teritoriji okupirane Jugoslavije iz štaba Armijske grupe »F«, u paragrafu naslovljenom “Njemačke i savezničke trupe“, navodi se, očigledno na osnovu presretnute komunikacije snaga NOVJ, da se general Dragoljub Mihailović nalazi u rejonu [[Sjenica|Sjenice]] sa „aktivnim jugoslovenskim generalom” (moguće da je riječ o [[Miroslav Trifunović|Miroslavu Trifunoviću]]).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=719&rec=311&roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001217.] <br /> ({{jez-njem|"I. Deutsche und verbündete Truppen. <br /> Draza Mihajlovic befindet sich mit einem aktiven jugosl. General im Sjenica. (VII.mont.Brig. an 3.Div. 4.11.)"}})</ref> Dok komandant [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] general [[Aleksander Ler|Ler]] u svom pregledu brojnog stanja od [[16. novembra]] [[1944]]. ubraja 10.000 četnika Pavla Đurišića u vlastite (njemačke) trupe,<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_174.htm Pregled brojnog stanja jedinica potčinjenih Grupi armija »E« na dan 16. 11. 1944. godine, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII — dokumenti Nemačkog rajha, knjiga 4], Vojnoistorijski institut, Beograd — dokument br. 174.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=382&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frames no. 000376—000377.]</ref> dotle se za četnike iz Srbije u izveštaju poslatom Vrhovnoj komandi u [[Berlin]]u kaže da se "drže u senci Vermahta". Nevoljno savezništvo veoma dobro ilustruje i sljedeći izveštaj: {{izdvojeni citat|[General] [[Miroslav Trifunović|Trifunović]] sa oko 18.000 četnika [[Dragoslav Račić|Račića]] i [[Dragutin Keserović|Keserovića]], uporedno sa nem. pokretima u rejonu [[Prijepolje]]. Pravac marša [[Foča]]. U početku učešće u borbenim dejstvima na nemačkoj strani (zaštita bokova). U poslednje vreme samo saputnici. Utisak: dokle god postoje zajednički interesi — uopšte mir. Ako vide mogućnost uspeha, bezuslovno treba očekivati prepade na nemački [[Vermaht]], naročito na odvojene grupe. <br /> Moli se da se dostavi rezultat pregovora DM — [[Hermann Neubacher|zastupnik Ministarstva spoljnih poslova]].<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Izvod iz ratnog dnevnika komande Grupe armija »E« za period od 1. oktobra do 31. decembra 1944. godine]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=507&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000501.] <br/> ({{jez-njem|"2.) Trifunovic mit ca. 18000 Cetniks des Racic und Keserovic gleichlaufend mit dt. Bewegungen im Raum Prijepolje Marschrichtung Foca. Anfangs Teilnahme an Kampfhandlungen auf deutscher Seite (Flankenschutz). Neuerdings nur Mitläufer. Eindruck: Solange gleichlaufende Interessen im allgemeinen Ruhe. Wenn erfolgversprechend, Überfälle gegen deutsche Wehrmacht, besonders Splittergruppen, unbedingt zu erwarten. <br /> 3.) Um Übermittlung des Verhandlungsergebnisses DM – Vertreter AA wird gebeten."}})</ref>}} Načelnik štaba Armijske grupe »E« general-major [[Erich Schmidt-Richberg]] piše 5. decembra 1944. godine o pokušajima da se s četnicima Draže Mihailovića nađe, u vrijeme zajedničkog povlačenja, obostrano korisno rješenje u smislu nastavka saradnje u borbi protiv snagâ [[NOV i POJ]]: {{izdvojeni citat| ''Borbenoj grupi pukovnika Bemera <br /> Glavni štab [[V SS brdskog korpusa]]'': 1) Pošto nemačka Vrhovna komanda sa opunomoćenicima DM već pregovara (preko izaslanika pukovnika [[Gojko Borota|Borote]]), molimo da se generalu Trifunoviću predoči da sačeka uputstva od svog pretpostavljenog starešine. 2) Utvrđivanje neke neutralne zone ist. od [[Sokolac|Sokolca]] ne može se dovesti u sklad sa nemačkim planovima. 3) Ostali predlozi DM već su dostavljeni. 4) U držanju nemačkog Vermahta, koje je ranije utvrđeno, prema četnicima ništa se nije promenilo. Nemački Vermaht ima nameru da zadovolji potrebe četnika u što većoj meri uzimajući u obzir i pružanje materijalne pomoći.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »E« ZA PERIOD OD 1. OKTOBRA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=868&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000862.] <br/> ({{jez-njem|"An Kampfgruppe Oberst Böhmer nachrichtl.: <br /> Gen.Kdo.V.SS-Geb. Korps (durch Schreiben, 2. Ausf.) <br /> 1.) Da deutsches Okdo. nur mit einer DM Vertretung verhandeln kann, und dies bereits geschiet (von entsandter Oberst Borota), wird gebeten, dass General Trifunovic nahezulegen, Weisungen seiner vorgesetzten Stelle abzuwarten. <br /> 2.) Festlegung eines neutralen Raumes ostw. Sokolac läst sich mit deutschen Planungen nicht in Einklang bringen. Entsprechende andere Vorschläge wurden bereits DM übermittelt. <br /> 3.) An dem ursprünglich festgelegten Verhalten der deutschen Wehrmacht gegenüber den Cetniks hat sich nichts geändert. <br /> 4.) Die deutsche Wehrmacht wird versuchen, den Bedürfnissen der Cetniks weitgehend gerecht zu werden und beabsichtigt hierzu auch materielle Hilfeleistung."}})</ref>}} U posljednjim mjesecima okupacije Jugoslavije, dužnosnici njemačkog Wehrmachta mogli su dati konačni i zaokruženi sud o karakteru kolaboracije JVuO sa okupacionim snagama. Tako uputstvo iz štaba 91. armijskog korpusa od 26. decembra 1944. godine sadrži veoma iznijansirano tumačenje kvaliteta dosadašnje njemačko-četničke saradnje, prvenstveno uslovljene spoznajom da [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] predstavlja zajedničkog neprijatelja. Pored toga, oficiri iz štaba 91. koprusa analiziraju kako se može proći s najmanje političke štete usljed stalno prisutnog antagonizma između vlasti NDH i četnikâ, preporučajući oprez u odnosima s potonjima zbog njihovih neprekinutih veza sa [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|Saveznicima]]: {{izdvojeni citat|Srpski četnici: <br /> Upotreba četničkih jedinica dala je u raznim oblastima dobre rezultate. Poznavanje zemljišta od strane četnikâ i njihove izviđačke aktivnosti protiv Titovih snaga od koristi su njemačkom Wehrmachtu. Međutim, oslanjanje četnika na njemački Wehrmacht proizilazi isključivo iz činjenice da su inferiorni u odnosu na Titove snage — [[Angloamerika|angloamerička]] oružana intervencija bi ih navela da odmah promijene kurs. Njihovi pokušaji da se svrstaju uz angloameričkog neprijatelja se nastavljaju. Stoga se savjetuje veliki oprez kada se postupa sa četnicima. Za vlastiti stav prema četnicima presudno je sljedeće: <br /> 1) Upotreba četničkih jedinica mora se sprovesti na način tako da, u slučaju nagle promjene kursa, šteta ostane u granicama podnošljivog; <br /> 2) Nijemci moraju iskoristiti neprijateljstvo između četnika i boljševičkih bandi; <br /> 3) Saradnja s četnicima od slučaja do slučaja u zamjenu za opskrbu borbenom municijom, zdravstvenu njegu i snabdijevanje namirnicama, ukoliko su dostupne; <br /> 4) Cjelokupno hrvatsko stanovništvo mrzi četnike; kompromis između njih i hrvatskih vlasti (posebno ustaša) teško da je moguć. Stoga, moramo spriječiti njihov upad na hrvatski teritorij, posebno između [[Drina|Drine]] i [[Bosna (rijeka)|Bosne]]. Prelazak [natrag] preko Drine u Srbiju, naročito od strane četnika iz Stare Srbije [misli se na teritoriju Nedićeve Srbije — prim.], treba podržati, jer se time izbjegava konflikt s NDH. Na hrvatskom tlu, taktički nužan kontakt s četnicima tokom operacija protiv Titovih snaga treba održati što je moguće više neprimjetnijim, s obzirom na odnos s ustašama; <br /> 5) Postojeća mržnja između srpskih četnika i [[Bošnjaci|Muslimana]] zahtijeva poseban oprez tokom pregovora s obje strane i njihovog upošljavanja, jer će se i jedna i druga strana ili povući ili odmah zauzeti neprijateljski stav ako se za takve pregovore sazna; <br /> Da li se četnici mogu iskoristiti u njemačku svrhu u borbi protiv Titovih bandi, '''čime bi se uštedjela njemačka krv''', zavisiće od razumnog i vještog pregovaranja s njima.<ref>[https://znaci.org/ok/T317.php?sta1=etni&sta2=D.M&idem=1404 NARA, T314, Roll 1630, frame no. 000770.] <br /> ({{jez-njem|"Die serbischen Cetniks. <br /> Der Einsatz von Cetnik–Verbänden hat in verschiedenen Gebieten guten Ergebnissen geführt. Von Nutzen für die Deutsche Wehrmacht ist die Landeskenntnis der Cetniks und ihre Aufklärungstätigkeit den Titobanden gegenüber. <br /> Anlehnung der Cetniks an die Deutsche Wehrmacht beruht jedoch nur auf die Tatsache, daß sie den Titokräften unterlegen sind: ein bewaffnetes angloameriknisches Eingreifen wird ihr sofortiges Umschwenken veranlassen, Ihre Versuche, sich dem angloamerikanischen Gegner zu nähern, laufen weiter. Große Vorsicht den Cetniks gegenüber ist daher angebracht. <br /> Für die eigene Haltung den Cetniks gegenüber ist maßgebend: <br /> 1.) Der Einsatz der Cetnik–Verbände ist so durchzuführen, daß bei plötzlichem Umschwenken der Schaden in erträglichen Grenzen bleibt. <br /> 2.) Die Feindschaft zwischen den Cetniks und bolschewistischen Banden muß deutscherseits ausgenützt werden. <br /> 3.) Zusammenarbeit mit Cetniks von Fall zu Fall gegen Bereitstellung von Gefechtsmunition, sanitäre Betreuung und Verpflegung, soweit diese vorhanden. <br /> 4.) Die Cetniks sind bei der gesamten kroatischen Bevölkerung verhasst, ein Ausgleich zwischen ihnen und den kroatischen Dienststellen (bes. Ustascha) ist kaum möglich, daher muss ein Eindringen in den innerkroatischen Raum insbesondere zwischen Drina und Bosna unsererseits verhindert werden. Ein Übertritt insbesondere der altserbischen Cetniks über die Drina nach Serbien ist zu unterstützen, da so Konflikt mit Kroatien vermieden wird. Auf kroatischem Boden ist taktisch notwendige Fühlung mit Cetniks bei Einsatz gegen Titobanden im Hinblick auf Verhältnis zur Ustascha möglichst wenig in Erscheinung treten zu lassen. <br /> 5.) Der bestehende Haß zwischen serbischen Cetniks und Muselmanen verpflichtet bei Verhandlungen und Einsatz beider Teile zu besonderer Vorsicht, da bei Bekanntwerden solcher Verhandlungen beide Parteien entweder abspringen oder sofort eine feindselige Haltung einnehmen werden. <br /> Von einer verständnisvoll und geschickt geführten Verhandlung mit den Cetniks wird es abhängen, ob diese durch Einsatz gegen Titobanden für deutsche Zwecke nutzbar gemacht werden können, somit also deutsches Blut gespart werden kann."}})</ref>|Uputstvo načelnika štaba 91. armijskog korpusa o „srpskim četnicima“ iz decembra 1944.}} === Proboj četnika i Nijemaca iz Crne Gore (1944) === {{Poseban članak|Proboj četnika i Nijemaca iz Crne Gore|Pavle Đurišić|Crnogorski dobrovoljački korpus}} [[File:Spisak vlastitih trupa njemačke Armijske grupe E 1944, decembra 1944.jpg|thumb|Spisak trupa njemačke Armijske grupe »E« iz decembra 1944.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=382&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000376.]</ref> Na spisku se nalazi i “10.000 Crnogoraca“ ({{jez-njem|"10.000 Montenegriner"}}). Riječ je o četnicima [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]] (tj. CDK), koji su se povlačili zajedno sa okupacionim snagama.]] Dok su srbijanski četnici sadjejstvovali snagama Armijske grupe »E« u njihovom proboju na sjever, četnici iz Crne Gore uzeli su učešća u [[Proboj XXI brdskog korpusa iz okruženja|proboju XXI brdskog korpusa iz okruženja]]. Jedinice crnogorskih četnika, koje su od Njemaca takođe preformirane u dobrovoljačke pukove ("[[Crnogorski dobrovoljački korpus]]"), borile su se u sastavu njemačkog [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. brdskog korpusa]] između [[Danilovgrad]]a i [[Cetinje|Cetinja]] rame uz rame sa njemačkim vojnicima. Ove snage učestvovale su zajedno sa njemačkim snagama u operacijama protiv NOVJ ([[Operacija Frilingservahen aprila 1944|Frilingservahen]], [[Operacija Ribecal avgusta 1944|Ribecal]]). Komandant [[Armijska grupa E|Armijske grupe "E"]] je u svom izvještaju od ove četnike ubrojao u brojno stanje svojih jedinica: {{izdvojeni citat|C. D. K. od 3 puka, pod komandom potpukovnika [[Pavle Đurišić|Đurišića]], formiran neposredno od strane K-de 2. OkA ([[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druga oklopna armija]]), bio je do sada u službenom pogledu potčinjen K-di 2. OkA a u snabdevačkom i taktičkom pogledu 181. peš. div., koja je trebalo da se obimno uključi u obuku. [...] C.D.K. se do sada dokazao u borbi protiv komunista, ali je upitna njegova pouzdanost prema njemačkom Wehrmachtu zbog Đurišićeva kontradiktornog stava.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=825&rec=314&roll=664 NARA, T314, Roll 664, frame 000817.] <br /> ({{jez-njem|"M.F.K. zu 3 Rgt. unter Führung Oberstleutnant Djurisic, wurde von Pz.AOK 2 unmittelbar aufgestellt, unterstand bisher truppendienstlich Pz.AOK, versorgungsmässig und taktisch 181.Inf.Div., die sich ausbildungsmässig weitgehend einzuschalten hatte. <br /> M.F.K. im Kampf gegen Kommunisten bisher bewährt, jedoch in seiner Zuverlässigskeit gegenüber der deutschen Wehrmacht durch widerspruchsvolle Haltung Djurisic fragwürdig."}})</ref>|Izvještaj Komande 21. brdskog korpusa Komandi Grupe armija "E" od 23. septembra 1944. godine}} O odluci komandanta Crne Gore, Boke i Sandžaka JVuO potpukovnika Pavla Đurišića da slijedi kolonu njemačkih armijâ pri povlačenju s Balkana, te o značajnoj pomoći pruženoj okupatoru od strane crnogorskih četnika tom prilikom, piše u svojim ratnim memoarima i [[Hermann Neubacher]]: {{izdvojeni citat|On je bio opasan nemački saveznik. Meni je uvek bilo savršeno jasno da bismo mi za Pavla Đurišića, u slučaju invazije zapadnih sila na Balkan, ponovo postali njegov najveći neprijatelj. Kada je započelo povlačenje nemačkih trupa iz Crne Gore, Pavle Đurišić je krenuo sa njima. Tokom napornih marševa po planinskom terenu, tokom operacije povlačenja prolazili smo i kroz područja koja su kontrolisali partizani. Njegove trupe vodile su borbu sa partizanima i time nemačkim trupama olakšale evakuaciju sa tog prostora. Kasnije je Pavle Đurišić sklopio ugovor sa ustaškim trupama Ante Pavelića, da bi mogao da prođe sa svojim jedinicama kroz Hrvatsku i Istru. Tamo su se već nalazile i druge četničke jedinice, kao i Ljotićevi dobrovoljci.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], str. 176—177.</ref>|[[Hermann Neubacher]]}} === Prelazak sa Nemcima u Bosnu (1944-1945) === {{main|Proboj Armijske grupe E kroz istočnu Bosnu|Četnička ofanziva u istočnoj Bosni 1944.|Bosanska golgota}} [[File: Četnički oficir Dinarske divizije, SS-Sturmbannführer Ernst Lerch i neidentificirani SS-Hautsturmführer tokom ofanzive protiv IX. korpusa.jpg|thumb|Oficir [[Dinarska četnička divizija|Dinarske divizije JVuO]], SS-Sturmbannführer [[Ernst Lerch]] i neidentificirani SS-Hauptsturmführer tokom ofanzive protiv [[9. korpus NOVJ|9. korpusa NOVJ]] u Sloveniji, mart 1945. godine<ref>[http://bandenkampf.blogspot.com/2016/05/bk0164.html Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0164 | Photo | Höherer SS- und Polizeiführer Adriatisches Küstenland]</ref>]] [[Armijska grupa "E"]] imala je u planu otvaranje komunikacija kroz istočnu Bosnu, pa je krajem novembra jedna njena divizija ([[11. poljska vazduhoplovna divizija (Nemačka)|11. poljska vazduhoplovna divizija]]) započela napad pravcem od [[Rogatica|Rogatice]] prema [[Zvornik]]u, protiv snaga [[Treći udarni korpus NOVJ|Trećeg udarnog korpusa]] [[NOVJ]]. Međutim, kako su tokom ofanzive [[NOVJ]] i Crvene armije od 3. decembra nemačke pozicije na [[Sremski front|Sremskom frontu]] ozbiljno ugrožene, ova divizija hitno je izvučena i transportovana prugom [[Sarajevo]] - [[Slavonski Brod]] na [[Sremski front]]. Na njeno mesto usmerena je glavnina četnika iz [[Srbija|Srbije]]. U izvještaju Operativnog odjeljenja u [[Sarajevo|Sarajevu]] Armijske grupe »E« od 10. decembra 1944, koji potpisuje potpukovnik Warnstorff, istaknuto je: {{izdvojeni citat| Telegram 34. i 91. arm. korpusu, 5. SS-brd. arm. korpusu i Korpusnoj grupi »Kibler«: 1) Četnici na maršu u širi rejon Valjeva privremeno će preći preko područja Rogatica — Ljubovija — Zvornik — Kladanj. 2) DM garantuje najlojalnije držanje prema nemačkim jedinicama i nudi saradnju. Znak raspoznavanja za saradnju između nemačkih jedinica i četnika je: Mitrovica. 3) Četnike u što većoj meri koristiti za službu izviđanja. Materijalna pomoć može im se obezbediti u ograničenim razmerama ukoliko se stave na raspolaganje za borbu protiv bandi. 4) K-da Grupe armija obavestila je hrvatske vlasti o navedenom kretanju.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »E« ZA PERIOD OD 1. OKTOBRA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=998&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000992.] ({{jez-njem| <br /> "1.) Cetniks überschreiten auf dem Marsch in den Großraum Valjevo vorübergehend das Gebiet Rogatica – Ljubovija – Zvornik – Kladanj. <br /> 2.) DM hat loyalste Haltung gegenüber deutscher Truppe zugesichert und bietet Zusammenarbeit an. Kennwort zwischen deutscher Truppe und Cetniks für Zusammenarbeit ist "Mitrovica". <br /> 3.) Die Cetniks sind weitgehend für Erkundungsaufträge zu verwenden. Materielle Hilfe darf ihnen in beschränktem Ausmaß gewährt werden, soweit sie sich zum Kampf gegen die Banden zur Verfügung stellen. <br /> 4.) Die kroatischen Behörden sind über obige Bewegung durch Okdo. unterrichtet worden."}})</ref>}} U izvještaju njemačkog opunomoćenog generala u [[NDH]] od 24. decembra 1944. godine,<ref>[https://znaci.org/00001/40_82.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje POSLJEDNJI DANI NA VUČJAKU]</ref> navodi se da je general Draža Mihailović izrazio spremnost za suradnju i sa formacijama NDH u borbi protiv NOVJ: {{izdvojeni citat|Prema izvješću pouzdanog agenta, Draža Mihajlović je izrazio namjeru da se bori skupa sa ustašama i domobranima, jer je njihov zajednički glavni cilj uništenje komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=443&rec=311&roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000427.] <br /> ({{jez-njem|"Nach zuverlässiger V–Mann–Meldung soll Draza Mihajlovic geäussert haben, er wolle mit den Ustascha und Domobranen zusammen kämpfen, da das gemeinsame Hauptziel die Vernichtung des Kommunismus sei."}})</ref>|Izvještaj njemačkog opunomoćenog generala u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj od 24. XII 1944.}} Četnici su, pod ličnom komandom [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]], nakon koncentrisanja unutar nemačko-ustaških linija, izvršili [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944|napad na snage NOVJ]]. 8. decembra [[1944]]. ujutro sa nemačko-ustaških položaja u okolini [[Rogatica|Rogatice]] krenuli u silovit napad prema [[Zvornik]]u. Ovaj napad bio je usklađen sa napadom nemačkog 34. armijskog korpusa sa druge strane, pravcem [[Užice]] - [[Ljubovija]] - [[Zvornik]]. Ovom prilikom četnicima su Nemci obezbedili snabdevanje municijom, kao i zbrinjavanje ranjenika u nemačkim bolnicama u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Pošto je prodor četnika prema [[Zvornik]]u odbijen, njihova glavnina usmerila se prema oslobođenoj [[Tuzla|Tuzli]]. U [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944|neizvesnim borbama od 24. do 28. decembra]] [[Treći udarni korpus NOVJ]] krajnjim naporom odbio je ovaj napad. Nakon ovog poraza, glavnina [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] snaga razmestila se u [[Modriča|Modriči]] i okolini, gde su nakon kraćeg sukoba uspostavili sporazum sa snagama NDH. Tako su se našli na za Nemce vitalnoj komunikaciji Sarajevo - Brod, vodeći zajedno sa Nemcima teške dvomesečne borbe protiv [[Druga armija JA|Druge jugoslovenske armije]], koja je nastojala da je prekine. Preko pukovnika Borote, komandanta Romanijskog korpusa JVuO, uspostavljena je saradnja sa nemačkim štabom u [[Sarajevo|Sarajevu]], od kojeg je obezbeđeno snabdevanje municijom i bolničko zbrinjavanje ranjenika.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_130.htm Opšti uslovi sporazuma o saradnji između četnika i nemačkih jedinica pripremljeni za pregovore decembra 1944. godine], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 130</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Ratni dnevnik Armijske grupe E 1.10.1944-31.12.1944], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - prilog broj 2, (10. decembar 1944)</ref> [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićeva]] grupacija takođe je uspostavila vezu sa Štefanom Hedrihom ({{jez-nem|Stefan Hedrich}}), SS-oberfirerom i inspektorom u glavnom štabu SS, komandantom SS-oblasti Severozapadna Bosna.<ref>[https://www.znaci.org/00001/181.htm Roland Kaltenegger: TOTENKOPF & EDELWEIß], četvrti deo: Das Kriegsjahr 1944 (Ares verlag, Graz), strana 268.</ref> [[3. april]]a 1945. godine, kada su nemačke trupe napuštale Bijeljinu i okolinu, Mihailović je pokušao da ih pridobije da ostanu pod njegovom komandom kao jugoslovenski državljani.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_192.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša štaba Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 7. aprila 1945. godine]</ref> [[Schutzstaffel|SS]]-Sturmbannführer (major) [[Ernst Lerch]], u izvještaju od 8. marta 1945. godine, piše da je [[Aleksandar Nikolić (četnik)|Aleksandar Nikolić]], zapovjednik Sremsko-slavonske komande JVuO, zajedno sa svojim trupama (za koje navodi da broje oko 80 ljudi, ali i da bi po pristizanju ostatka jedinice ta cifra mogla dostići i 400) došao u [[Istra|Istru]], tj. u [[Operativna zona Jadransko primorje|Operativnu zonu Jadransko primorje]], gdje se stavlja na raspolaganje njemačkim vlastima. Ernst Lerch moli nadređene da naznače rejon u kojem bi »grupa pukovnika Nikolića« mogla da bude »upotrebljena«: {{izdvojeni citat|1.) U prostor [[Jurdani]], prov. [[Rijeka (grad)|Rijeka]], stigli su delovi četničke grupe pukovnika Nikoliča u jačini oko 80 ljudi. 2.) Prema telegr. Glavnog ureda SS od 7. 2. 45, delovodn. pov. br. 375/45, grupa Nikolić potčinjena je komandantu SS i policije u [Operativnoj zoni] Jadr. primorje. [...] 6.) Pukovnik Nikolić je samostalni četnički komandant i njegov načelnik Štaba major Miladinović je izjavio da ova grupa ne želi nikakvu zavisnost od ministra [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]a, odn. od drugih četničkih grupa. <br /> Oni obećavaju da će se stoprocentno zajedno s Nemcima boriti kako protiv komunista tako i protiv regularnih engleskih trupa koje oni navodno preziru iz dubine duše. <br /> Ovaj osnovni stav oni će zadržati u svakoj situaciji pa ma šta se desilo.<ref>[https://znaci.org/zb/4_6_19.htm Zbornik NOR-a – tom VI – Borbe u Sloveniji – knjiga 19. – 1. III – 15. V 1945. godine, Vojnoistorijski institut], Beograd, 1975, dokument br. 161, str. 822–823.</ref>|Obaveštenje komandanta SS i policije u Operativnoj zoni Jadransko primorje od 8. marta 1945. o pristizanju četnika pukovnika Nikolića u Istru}} [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za [[Jugoistočna Evropa|jugoistočnu Evropu]], u svojim poslijeratnim memoarima ističe da je sa četničkim komandantom održavao vezu sve do aprila 1945, tj. do [[Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)|zajedničkog povlačenja Nijemaca i četnika]] pred jedinicama NOVJ i [[Crvena armija|Crvene armije]]. Neubacher navodi da je postojala i zamisao o susretu između njega i generala Mihailovića, ali [[Joachim von Ribbentrop]] nije dao dopuštenje za taj sastanak: {{izdvojeni citat|Tokom sukoba četnika sa Englezima, stiglo je do mene pitanje da li bih bio spreman da razgovaram sa Dražom Mihailovićem. Ovu sam molbu prosledio ministru spoljnih poslova Ribentropu, tražeći od njega da mi dozvoli da do takvog susreta dođe. U principu, nije mi bilo zabranjeno da uspostavim kontakt. Ali, za vođenje razgovora morao sam da dobijem specijalnu dozvolu. Bilo mi je, međutim, zabranjeno da stupim na teren koji kontroliše Draža Mihailović. Moja spremnost i želja da se sretnem sa njim bili su veliki, te sam uskoro morao da sam sebi priznam da je moj glavni motiv bio – radoznalost. Da se sretnem sa četničkim vođom, a da se prethodno ne izvrše potrebne pripreme, razgovor bi bio besmislen, i jedino bi doneo neugodnost i neprilike za Dražu Mihailovića, jer bi dobio etiketu „kolaboratera“. Trebalo je susret dobro organizovati, kako bi bilo sigurno da će doneti senzacionalan rezultat. Verovatno je i sam Draža Mihailović tako razmišljao, pa zato, najzad, nije nikada ni došlo do našeg susreta. Ali, ostali smo u vezi preko naših posrednika. I jedna i druga strana bila je u tim kontaktima veoma oprezna. Jedan moj poverljiv čovek čak je tri puta bio u Dražinom glavnom štabu. Da ne bih bio suviše opširan, zadovoljiću se samo tvrdnjom da Draža Mihailović svoju politiku sve do kraja rata nije menjao. Tek početkom 1945, u vreme naših poslednjih borbi u Hrvatskoj, kada je povlačenje naših trupa sa tog prostora bilo samo pitanje dana, Draža Mihailović mi se obratio direktnom molbom – i to preko svojih poverljivih ljudi u Beču – da mu pružim pomoć u vezi sa naoružanjem njegovih jedinica. Tokom nekoliko dana ja sam čak imao direktnu radio-vezu sa njegovim glavnim štabom u Bosni. Moj poverljiv čovek bio je poslednji put kod Draže u aprilu 1945.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 161–162.</ref>}} General Mihailović je odbijao da osobno uđe u bilo kakav aranžman s okupatorom, i od ove je politike odstupio samo u četiri ili pet navrata tokom rata. Riječ je o [[Sastanak u Divcima|sastanku u Divcima]] sredinom novembra 1941. godine, zatim o dva sastanka s predstavnikom Hermanna Neubachera, [[Rudolfom Stärkerom]], u jesen 1944 (prvi u zapadnoj Srbiji na kojem je Mihailovića pratio pukovnik [[Robert H. McDowell]], šef američke vojne misije pri njegovu štabu, a drugi u sjeveroistočnoj Bosni), kao i o posljednjem sastanku sa Stärkerom na planini [[Vučjak]], početkom aprila 1945. Neubacher pokušava u svojoj knjizi ekskulpirati Mihailovića od odgovornosti za kolaboraciju.<ref>[https://znaci.org/00001/40_62.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNIČKO-NJEMAČKI SPORAZUMI O KOLABORACIJI U SRBIJI]</ref> == Nemci o generalu Mihailoviću i JVuO == [[Datoteka:Draža pred sudom.jpg|mini|desno|Optuženi [[Dragoljub Mihailović]] na [[Beogradski proces|suđenju u Beogradu]] [[1946]].]] {{izdvojeni citat|'''Njemačka je za D.M.-a neprijatelj br. 2 – neprijatelj br. 1 su komunisti'''.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=695&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000686.] <br /> ({{jez-njem|"Deutschland ist für D.M. nur noch der Feind No. 2. Feind No. 1 sind die Kommunisten."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka Armijske grupe »F« sa izaslanikom Neubacherom održanog 30. jula 1944.}} Jedna od najrječitijih evaluacijâ komandne sposobnosti načelnika štaba Jugoslovenske vojske u Otadžbini, a koja potiče iz primarnih izvora njemačke provenijencije, sadržana je u mjesečnom izvještaju Komande Jugoistoka za mart 1943. godine<ref>[https://znaci.org/00001/40_51.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje BITKA NA NERETVI I NJENE POSLJEDICE]</ref>: {{izdvojeni citat|Dosadašnje borbe pokazuju da je Mihailović kao vojni komandant zatajio. Mihailović snosi glavnu krivnju za dosadašnje neuspjehe zbog nepravilne procjene vremena, prostora i zemljišta i zbog toga što nije iskoristio opće date mogućnosti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=813&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame 6290063.] <br /> ({{jez-njem|"Die bisherigen Kämpfe zeigen, daß Mihailovic als militärischer Führer versagte. Die gegebenen Möglichkeiten infolge Unkenntnis von Zeitbedarf, Raum und Gelände nicht erkennend, trägt er die Hauptschuld an den bisherigen Mißerfolgen."}})</ref>|Procjena situacije Komande Jugoistoka za mart 1943. (1. april 1943.)}} Prilikom ispitivanja od strane istražitelja 7. američke armije avgusta 1945. godine, pisanu izjavu o svojim aktivnostima u ratnom periodu sastavio je i [[feldmaršal]] [[Maximilian von Weichs]], koji je avgusta 1943. naslijedio generala Löhra na mjestu glavnokomandujućeg Jugoistoka. U odjeljku naslovljenom »Grupe koje pomažu Njemačkoj«, von Weichs o četnicima Draže Mihailovića piše sljedeće: {{izdvojeni citat|Mihailovićeve trupe su se nekada borile protiv naših okupacionih trupa iz lojalnosti prema svome kralju. U isto vreme su se borile protiv Tita, zbog svojih antikomunističkih ubeđenja. Ovaj rat na dva fronta nije mogao dugo potrajati, posebno kada je britanska podrška počela favorizovati Tita. Sledstveno, Mihailović je pokazao pronemačka stremljenja. Bilo je angažmana tokom kojih su se srpski četnici borili protiv Tita zajedno sa nemačkim trupama. Sa druge strane, dešavalo se da neprijateljski raspoložene četničke grupe napadnu nemačke vozove za snabdevanje da bi popunili sopstvene zalihe. Mihailović je voleo da ostane u pozadini, i prepusti takve poslove svojim podređenima. On se nadao da će dočekati svoje vreme ovom igrom moći, dok mu anglo-američko iskrcavanje ne obezbedi dovoljnu podršku protiv Tita. Nemačka je prigrlila njegovu podršku, koliko god privremenu. Četničke izviđačke aktivnosti naši komandanti su visoko cenili.<ref>http://znaci.org/00002/318_4.htm ({{jez-eng|"MIHAILOVIC's troops once fought against our occupation troops out of loyalty to their King. At the same time they fought against TITO, because of anti—Communist convictions. This two front war could not last long, particularly when British support favored TITO. Consequently MIHAILOVIC showed pro-German leanings. There were engagements during which Serbian Chetniks fought TITO alongside German troops. On the other hand, hostile Chetnik groups were known to attack German supply trains in order to replenish their own stocks. ''MIHAILOVIC liked to remain in the background, and leave such affairs up to his subordinates. He hoped to bide his time with this play of power until an Anglo—American landing would provide sufficient support against TITO. Germany welcomed his support, however temporary. Chetnik reconnaissance activities were valued highly by our commanders''."}})</ref>}} Takođe, feldmaršal von Weichs na drugom mjestu podcrtava da, dok se general Mihailović nastojao držati po strani, taktička je njemačko-četnička kolaboracija na terenu poprimala sve veći obim: {{izdvojeni citat|Iako se on sâm [Mihailović] oštroumno suzdržavao od iznošenja svog ličnog stava u javnosti, bez sumnje kako bi imao odriješene ruke za svaku eventualnost (npr. savezničko iskrcavanje na Balkanu), dopustio je svojim komandantima da pregovaraju s Nijemcima te da s njima sarađuju. I oni su to činili, sve više i više...<ref>Röhr, Werner, ed. (1994). Europa unterm Hakenkreuz: Okkupation und Kollaboration (1938–1945). Berlin: Hüthig. s. 358. <br/ > ({{jez-eng|"Though he himself [Draža Mihailović] shrewdly refrained from giving his personal view in public, no doubt to have a free hand for every eventuality (e.g. Allied landing on the Balkans), he allowed his commanders to negotiate with Germans and to co-operate with them. And they did so, more and more..."}})</ref>|[[Maximilian von Weichs]]}} Specijalni [[Adolf Hitler|Hitler]]ov izaslanik [[Hermann Neubacher]] u svojim memoarima tumači politiku Draže Mihailovića. On piše da je Mihailović „ostao neprijatelj okupatoru, koji je, zbog Titovog uspona, postao njegov neprijatelj broj dva”. Neubacher primjećuje da su Mihailovićevi komandanti sarađivali sa Nijemcima, dočim je on nastavio voditi antiokupatorsku propagandu: {{izdvojeni citat|Politiku Draže Mihailovića nije bilo teško razumeti. On je bio impresioniran nemačkim vojnim podvizima. Pa ipak, sa sigurnošću je računao na to da će Nemačka izgubiti rat. Dovoljno sam čuo od pouzdanih izvora, koji su me obavestili o Dražinom stavu prema Rajhu. On je ostao neprijatelj okupatoru, koji je, zbog Titovog uspona, postao njegov neprijatelj broj dva. Saveznici su Dražu ostavili na cedilu, pa je zato pokušao da od Nemaca – koji su za njega sada bili samo neprijatelj broj dva – dobije što je moguće više oružja. Namera četničkog vođe bila je ova: da se, kada započne nemačko povlačenje, bez borbe dokopa nemačkih strateških pozicija i da se na njima utvrdi. On se spremao za konačan obračun sa Titom, koji je trebalo da se vodi beskompromisno, na život ili smrt, a u pitanju je bila budućnost Jugoslavije. Dok su, dakle, Dražini podređeni komandanti tu i tamo sarađivali sa Nemcima, on je sam nastavio da i dalje vodi propagandu protiv Nemaca.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 160–161.</ref>}} Čak i kada je odobravao kolaboraciju svojih komandanata sa okupatorima, general Mihailović je strogo vodio računa da se na taj način lično ne kompromituje, prvenstveno iz straha od negativne reakcije stanovništva okupirane Jugoslavije. Presretanjem komunikacije između Mihailovića i vojvode Đujića ujesen 1943, njemački nadležni organi su registrovali ovu tendenciju kod četničkog vođstva: {{izdvojeni citat|18.11. Radio-naređenje D.M. Đujiću da još više nego do sada ratuje zajedno sa njemačkim Wehrmachom protiv komunista, jer su oni izdali srpsku nacionalnu stvar. On sam ne može tako postupiti zbog stava naroda.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=235&roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000223.] <br /> ({{jez-njem|"18. 11. FUNKBEFEHL D. M. AN DJUJIC, MIT DEUTSCHER WEHRMACHT GEGEN KOMMUNISTEN MEHR ALS BISHER ZU KAEMPFEN, DA NATIONALE SACHE SERBIENS VERRATEN. ER SELBST KOENNE WEGEN VOLKSMEINUNG NICHT MITMACHEN."}})</ref>|Depeša komande Druge oklopne armije komandi [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 21. novembra 1943. godine}} General [[Schutzstaffel|SS]]-a [[Otto Kumm]], treći komandant [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS dobrovoljačke brdske divizije »Prinz Eugen«]], u knjizi ratnih memoara naslovljenoj ''Vorwärts, Prinz Eugen! Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"'' („Naprijed, Prinz Eugen! Istorija 7. SS dobrovoljačke divizije Prinz Eugen”), ostavio je svoje tumačenje prirode odnosâ između JVuO i njemačkog okupatora: {{izdvojeni citat|Kao ostatak „u šumi“ regularne armije nakon okupacije Jugoslavije, oni su nosili stare uniforme – i nove brade, jer su se zakleli da se neće brijati dok okupator ne bude isteran iz zemlje. Oni su bili verni kraljevini i borili su se za svog mladog kralja Petra II, ali radije su se držali udaljenih sela i oblasti, ne napadajući naše jedinice, osim ako se nisu osećali dovoljno nadmoćnim. Disciplina i naoružanje bilo im je relativno dobro, a u odnosu prema drugim jugoslovenskim narodnim i verskim grupama bili su nepredvidljivi – što je često išlo do napada na hrvatska sela i muslimanske žene. Kao prijatelje još su imali Engleze – i njihov radio. Na volovskim kolima ili na konjskim leđima oni su se povremeno prebacivali u druge oblasti, najčešće neuzdrmani, jer smo ih mi puštali, smatrajući da ih dugoročno možemo pridobiti za nas – kao '''braću po oružju protiv komunizma'''. To je donekle nejasna situacija, oni nisu prijatelji, ali ni neprijatelji, i situacija se menja s vremena na vreme.<ref>[http://www.znaci.org/00001/200.htm Otto Kumm: VORWÄRTS, PRINZ EUGEN! - Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"], [http://www.znaci.org/00001/200_5.pdf Aufstellung der Division "Prinz Eugen"] str. 52. <br /> ({{jez-njem|"Als Reste der nach der Besetzung Jugoslawiens 'in den Wald' gegangenen regulären Armee tragen sie die alte Uniform – und neue Bärte, da sie geschworen haben, sich nicht früher zu rasieren, bevor nicht der Okkupator aus dem Land gejagt ist. Sie sind königstreu und kämpfen für ihren Jung-König Peter II., doch weichen sie lieber aus in abseits gelegene Dörfer und Gebiete und stellen sich nur selten unseren Verbänden, es sei denn, sie fühlen sich in ausreichender Ubermacht. Disziplin und Bewaffnung sind relativ gut, gegenüber den anderen jugoslawischen Volks- und Glaubensgruppen sind sie unberechenbar, weshalb es oft zu Ubergriffen gegen kroatische Dörfer oder muselmanische Frauen kommt. Als stille Freunde haben sie die Engländer – und ihre Funkgeräte. Auf Ochsenkarren oder hoch zu Roß verlegen sie manchmal in eine andere Gegend, meist ungeschoren, da wir sie ziehen lassen und sie auf lange Sicht für uns gewinnen wollen – als Waffengefährten gegen den Kommunismus. Es ist eine etwas unklare Situation, sie sind nicht Freund, auch nicht Feind, die Lage wechselt von mal zu mal."}})</ref>}} Saradnju sa četničkim formacijama generala Mihailovića u borbi protiv zajedničkog neprijatelja pominje u svojim memoarima i [[Schutzstaffel|SS]]-potpukovnik [[Otto Skorzeny]], vođa njemačkih komandosa, zaslužan za izvođenje brojnih specijalnih operacija tokom rata. Neposredno pred [[Kapitulacija Nacističke Njemačke|kapitulaciju nacističke Njemačke]], ''Obersturmbannführer'' Skorzeny je tri dana (od 5. do 8. maja [[1945]]. godine) vršio dužnost šefa njemačke vojno-obavještajne službe ''[[Abwehr]]''. Po osobnom ''[[Adolf Hitler|Führer]]ovom'' naređenju, potpukovnik Skorzeny biva upućen proljeća 1944. godine u okupiranu Jugoslaviju, kako bi koordinirao [[Operacija Konjićev skok|operacijom uništenja]] [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOVJ]] i zarobljavanja [[Josip Broz Tito|maršala Tita]]: {{izdvojeni citat|U proljeće 1944. dobio sam naredbu Vrhovne komande Wehrmachta da lociram [[Josip Broz Tito|Titov]] štab, uništim ga i uhvatim Tita, koji je, prema [[Winston Churchill|Churchill]]ovoj volji, već bio zamijenio generala Mihailovića. Mihailović, ratni ministar mladog kralja [[Petar II Karađorđević|Petra II]] od Jugoslavije, koji je živio u egzilu u [[London]]u, bio je uplašen sve većim uticajem komunizma. Na njegovo zaprepaštenje, njegovi su se četnici ponekad borili zajedno čak s mađarskim trupama, Hrvatima [[Ante Pavelić]]a, pa čak i sa našim vojnicima protiv Titovih trupâ.<ref>Otto Skorzeny, ''Meine Kommandounternehmen. Krieg ohne Fronten'', Universitas Verlag in F.A. Herbig Verlagsbuchhandlung GmbH, München, 1993, s. 201. <br /> ({{jez-njem|"Im Frühjahr 1944 bekam ich den Befehl vom OKW, das Hauptquartier Titos ausfindig zu machen, es zu zerstören und Tito gefangenzunehmen, der nach dem Willen Churchills schon den General Mihailowitsch abgelöst hatte. Der Kriegsminister des im Exil in London lebenden jungen Königs Peter II. von Jugoslawien, Mihailowitsch, war über den fortschreitenden Einfluß des Kommunismus erschreckt. Seine Tschetniks schlugen sich zu seinem Erstaunen manchmal sogar gemeinsam mit den ungarischen Truppen, den Kroaten des Ante Pawelitsch und selbst unseren Soldaten gegen die Truppen Titos."}})</ref>}} == Reference == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Kolaboracija četnika sa silama Osovine]] * [[Saradnja četnika sa fašističkom Italijom]] == Vanjske veze == {{commonscat|Chetnik collaboration with Axis occupation}} * [https://www.znaci.org/00001/40.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945 (Stanford University Press 1975)] {{Kolaboracija u Jugoslaviji}} {{Authority control}} [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu| ]] ksgtjym6qifsebelkaudp5pucp0ohb0 42711178 42711177 2026-10-15T18:20:51Z ~2026-52047-51 396422 42711178 wikitext text/x-wiki {{Sređivanje|razlog=Preterana upotreba citata}} [[File:Lukačević i Nemci.jpg|thumb|Četnički potpukovnik [[Vojislav Lukačević]], dvojica nemačkih oficira i neidentifikovani četnički komandant. Fotografija je verovatno nastala tokom [[Bitka za Konjic 1943.|bitke za Konjic]], od 19. do 26. februara 1943. godine, kada su snage pod Lukačevićevom komandom sadejstvovale s Nemcima.]] [[File:Četnici i Nemci u okupiranoj Jugoslaviji.jpg|thumb|Četnici i Nijemci u okupiranoj Jugoslaviji.]] {{TranslitN|Kolaboracija četnika s Trećim Reichom|Колаборација четника с Трећим Рајхом}} '''Kolaboracija četnika s Nemcima''' odvijala se, sa manjim ili većim intenzitetom, tokom većeg dijela perioda [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupacije Jugoslavije u Drugom svetskom ratu]]. Glavna usluga koju su četnici vršili Nemcima bila je borba protiv [[Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Jugoslavije|partizanskih jedinica]], hvatanje pripadnika [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|pokreta otpora]] po naseljenim mestima, te njihovo likvidiranje ili slanje u logore pod kontrolom okupacionih ili kvislinških vlasti. Zbog njegovog inicijalnog učešća u [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanku u Srbiji 1941]], Nemci su [[Draža Mihailović|Dražu Mihailovića]] dugo smatrali neprijateljem, za kojim je raspisana poternica.<ref>https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D0%BC_%D0%B8%D0%B7_%D0%B4%D0%B5%D1%86%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941.</ref><ref>https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D0%BC_%D0%B8%D0%B7_%D1%98%D1%83%D0%BB%D0%B0_1943.</ref> Istovremeno, njegovi odredi širom okupiranog područja sarađivali su sa nemačkom vlašću na razne načine (npr. [[legalizacija četnika u Srbiji]] 1941–1943). Saradnja četnika sa Vermahtom postala je sveobuhvatna nakon novembra 1943. godine, kada je politički vrh u [[Berlin]]u konačno odlučio da prihvati Dražu Mihailovića za saradnika, što je rezultiralo potpisivanjem niza [[Ugovori o saradnji četnika i Vermahta|ugovora o saradnji]] sa njegovim glavnim komandantima u Srbiji. Nakon potpisivanja ugovora o primirju i saradnji, okupator je počeo isporučivati municiju i vojnu opremu četničkim jedinicama koje su se, zajedno sa njemačkim trupama i pod nadzorom njemačkih oficira, borile protiv jedinica [[NOVJ]] u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]] i [[Sandžak]]u.<ref>AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 12058.</ref> U [[NDH]], četnici su služili Nemcima za razne namene: dostavljanje obaveštenja o komunistima, pomoć nemačkim nabavkama stoke, pomoć trupama u svojstvu vodiča, pomoć u ljudstvu, učestvovanje u osovinskim operacijama (na primer [[operacija Citen|operacija Ziethen]], [[operacija Bora]]), i druge potrebne radnje za gušenje ustaničkog pokreta.<ref name="ReferenceA">[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_259.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. novembra 1943. Štabu 2. oklopne armije o saradnji četnika sa nemačkim trupama u Dalmaciji i zapadnoj Bosni]</ref> Nemci su četnike snabdevali oružjem i opremom i dozvoljavali im da po potrebi koriste njihove garnizone za smeštaj i motorizaciju za transport. Partizanske pokrete po Bosni i Hercegovini te Hrvatskoj Nijemci su u mnogo navrata doznavali na osnovu četničkih dojava.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1071&rec=314&roll=563 NAW, T-314, Roll 563, frames 001061-1062: Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa (31. januar 1944.)]</ref> Prve dve godine rata, četnici su formalno bili deo [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|savezničke]] koalicije, ali zbog stavljanja [[Četnički odredi Jugoslovenske vojske|četničkih odreda Jugoslovenske vojske]] pod komandu Vermahta, krajem 1943. je došlo do konačnog napuštanja Draže Mihailovića od strane Saveznika, a potom 1944. godine i do napuštanja i osude četnika od strane jugoslovenskog kralja.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D0%B2_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%99%D0%B0_%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B0_II_%D0%BD%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BF%D0%B0%D1%9A%D0%B5_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D1%98_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D1%81%D1%86%D0%B8_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%98%D0%B5 Poziv kralja Petra II na pristupanje Narodnooslobodilačkoj vojsci Jugoslavije]</ref> Zbog kolaboracije sa nemačkim okupatorom, mnogim je četničkim vođama, uključujući samog Dražu Mihailovića, suđeno u [[Beogradski proces|beogradskom]] i drugim procesima. Pored kolaboracije sa Nemcima, četnici na teritoriji italijanske okupacione zone su tesno [[Kolaboracija četnika s fašističkom Italijom|sarađivali sa fašističkom Italijom]]. == Nemačka politika prema četnicima == Česte njemačke promjene kursa u odnosu prema četnicima Draže Mihailovića (npr. [[Sastanak u Divcima|pregovori u Divcima]] u novembru, pa [[Operacija Mihailović|napad na štab Draže Mihailovića]] u decembru 1941, zatim ponovna obustava progona Mihailovićevih četnika i skidanje ucjene na njegovu glavu u proljeće 1942. godine, itd.) tokom čitavog ratnog perioda, bile su u potpunosti u skladu sa politikom koja je vođena u okupiranim zemljama. Najplastičniji prikaz ovakvog pristupa prezentovao je [[Felix Benzler]], opunomoćenik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova u [[Beograd]]u, u izvještaju koji je poslao u [[Berlin]] 11. marta 1942. godine ministru vanjskih poslova [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]]: {{izdvojeni citat|To što nemačka vojna mesta vode pregovore s pojedinim četničkim vođama, nije ništa neobično u srpskom prostoru. To se zbiva svesno, u okviru naše politike, uslovljene slabošću naših vojn[ičk]ih snaga i dosad ne bez uspeha vođene, da Srbe, a naročito ustanike usmeri jedne protiv drugih (komuniste protiv četnika, četnike među sobom, vladine dobrovoljce protiv komunista i četnika) i da se time po mogućnosti omete obrazovanje jednog jedinstvenog fronta.<ref>AVII, NAV, N-T-120, 200/153555-58.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. I/272.</ref><ref>Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 90.</ref>}} Njemačko konstantno opiranje uspostavi saradnje s četnicima Draže Mihailovića bilo je generirano sa samog političkog vrha. U ratnom dnevniku Vrhovne komande Wehrmachta prenesena je informacija da je 23. septembra 1942. održan sastanak vođe Trećeg Reicha [[Adolf Hitler|Adolfa Hitler]]a s predsjednikom [[Rumunija|rumunjske]] vlade [[Ion Antonescu|Ionom Antonescuom]] i poglavnikom [[NDH]] [[Ante Pavelić|Antom Pavelićem]]. Na sastanku se uglavnom raspravljalo „o hrvatskim problemima“. Pored njemačkog veleposlanika u [[Zagreb]]u [[Siegfried Kasche|Siegfrieda Kaschea]], sastanku je prisustvovao i opunomoćeni general u NDH [[Edmund Glaise von Horstenau]] koji se nije ustručavao da „otvoreno kritikuje hrvatsku vlast“, ali je i „skrenuo pažnju na četnike, koje su naoružali Italijani“. General von Horstenau je predložio da bi četnike trebalo „upotrebiti da na svom području [tj. u njemačkoj okupacionoj zoni] postanu organi reda“: {{izdvojeni citat|Hitler je na taj predlog negativno odgovorio, jer da mu se čini veoma opasno da se četnicima pruži podrška. Četnici su pre svega srpske patriote, koji zastupaju [[Velika Srbija|velikosrpsku]] misao. Time hranimo zmiju koja će jednoga dana da poraste. Istina, danas je ona još mala, ali jednog dana mogla bi da bude opasna.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Nakon sagledavanja situacije na Balkanu u jesen 1943, Nemci su jugoslovenske partizane proglasili najvećim neprijateljima.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_3_156.htm PROCENA KOMANDANTA JUGOISTOKA FELDMARŠALA VAJKSA OD 1. NOVEMBRA 1943. VOJNO-POLITIČKE SITUACIJE NA BALKANU KRAJEM OKTOBRA 1943. GODINE</ref> U cilju borbe protiv partizana, tolerisali su i koristili četnike kao antikomunističku miliciju, iako im je bilo dobro poznato da oni održavaju veze sa [[London]]om. == Hronologija == === Mihailovićeva ponuda Nemcima i pregovori u Divcima (jesen 1941) === {{main|Ustanak u Srbiji 1941.|Sastanak u Divcima}} {{izdvojeni citat|Četnički odredi jugoslovenske vojske pod komandom pukovnika Draže Mihailovića stavljaju se na raspolaganje za borbu protiv komunista u saradnji sa nemačkim Vermahtom.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%99%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_30._%D0%BE%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941._%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0 Извештај капетана Матла претпостављенима од 30. октобра 1941. о разговорима са представницима Драже Михаиловића]</ref>|Ponuda Draže Mihailovića Nemcima iz oktobra 1941.}} {{Wikisource|Izjava pukovnika Branislava Pantića o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima}} {{Wikisource|Izveštaj kapetana Matla pretpostavljenima od 30. oktobra 1941. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića}} {{Wikisource|Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.}} Nemci su za gušenje [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji 1941.]] angažovali dodatne trupe i sproveli drastične represalije nad stanovništvom, što je Mihailovića navelo da se povuče iz ustanka, napadne partizane i zatraži kontakt sa nemačkom upravom radi prekida neprijateljstva. Vezu je uspostavio preko pukovnika [[Branislav Pantić|Branislava Pantića]], njegovog predstavnika i obaveštajca u [[Beograd]]u. Pukovnik Pantić je nakon rata svjedočio da je odluka o pregovorima s predstavnicima njemačkih okupacionih snagâ donijeta krajem oktobra 1941. godine, i to na sastanku održanom u kući [[Živojin Mišić|vojvode Mišića]] u [[Struganik]]u. Sastanku su, pored Draže Mihailovića i Branislava Pantića, prisustvovali i [[Dragiša Vasić]], potpukovnik [[Dragoslav Pavlović]], major [[Aleksandar Mišić]] i kapetan [[Nenad Mitrović]]. Pukovnik Pantić piše: {{izdvojeni citat|O potrebi pregovora nije bilo reči. Situacija je svima bila jasna. Ona ih je neodstupno zahtevala. Sporno je bilo: sa kime treba razgovarati, da li sa Nemcima ili sa Nedićem? Posle duže diskusije većina se složila da treba pregovarati sa Nedićem. Ovome se odsudno usprotivio Draža i major Mišić. Njegov zaključak po ovom pitanju bio je izražen rečima: – KAD JE SITUACIJA TAKVA DA MORAM DA PREGOVARAM, ONDA ĆU DA PREGOVARAM SA NEPRIJATELJEM. NA TO ME OVLAŠĆUJE I MEĐUNARODNO RATNO PRAVO. UOSTALOM, ŠTA MI MOŽEMO DA DOBIJEMO OD NEDIĆA? SVE ŠTO NAMA TREBA, ORUŽJE I MUNICIJA, NEDIĆ MORA TRAŽITI OD NEMACA. JER OVDE NISU U PITANJU MALE I SITNE KOLIČINE. ZAŠTO IĆI POSREDNO, KAD MOŽEMO NEPOSREDNO? Njegovo odsudno držanje, po ovom pitanju, odnelo je prevagu... Isto tako bilo je sporno pitanje da li da se o pregovorima obavesti Nedić. Posle kraće diskusije, a pošto sam ja izložio da kapetan g. dr. Matl nalazi da Nedića treba obavestiti, doneta je odluka da se tako i učini. Tako je doneta odluka da se pregovara sa Nemcima.<ref>[https://sr.m.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D1%98%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BE_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D1%98_%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%B8_%D0%B4%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81_%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0 Izjava pukovnika Branislava Pantića o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima]</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 138.</ref><ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 115.</ref>|Izjava pukovnika [[Branislava Pantića]] o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima}} 1. novembra 1941. godine, pukovnik Draža Mihailović je uputio generalu [[Walteru Hinghoferu]], komandantu [[342. divizija|342. pješadijske divizije]], ponudu sljedeće sadržine: {{izdvojeni citat|1) Na kolubarskom frontu nema komunista. Ukoliko ih je bilo oni su postali bezopasni. <br /> 2) Organizacija četnika je u stanju da održava red na području zapadne Srbije. <br /> 3) Komunistička opasnost će prestati od momenta kada se četničkoj organizaciji pruži mogućnost da neometano radi. Broj nacionalista je tako veliki da komunista ima samo 5%. Uz pomoć svoje brojne nadmoćnosti nacionalni elemenat pod komandom četnika može rešiti komunistička pitanja bez obostrane borbe. <br /> Uslov je: dovoljno naoružanje, koje nedostaje. <br /> 4) Ulazak u pojedine gradove je bio neophodan da se ne bi komunističke jedinice predstavljale kao oslobodioci i da ne bi povukle za sobom narodne mase. To se moralo događati i radi toga da bi se sprečili komunisti da vrše teror nad stanovništvom. <br /> 5) Četnička akcija nije usmerena protiv nemačkih jedinica, ukoliko one ne napadaju četnike i narod. <br /> 6) Naš narod voli slobodu i radovao bi se kada se na njegovoj teritoriji ne bi nalazile nemačke jedinice. To odgovara četničkom načinu vođenja rata, bez obzira na žrtve koje donosi. Oblast zapadne Srbije nema nikakav vojni značaj za nemačke jedinice, i trebalo bi da bude slobodna zona, u kojoj četnici održavaju red, pod uslovom da ih se u tome ne sprečava i da su dovoljno naoružani.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_240.htm Izjava Draže Mihailovića od 1. novembra 1941. komandi nemačke 342. pešadijske divizije]</ref>}} Prethodno, general Hinghofer je 30. X 1941. obavijestio njemačkog opunomoćenog generala i zapovjednika u Srbiji [[Franz Böhme|Franza Böhmea]] da lokalni četnički komandanti u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]] nude saradnju, očekujući zauzvrat pomoć u oružju od okupatora: „Četničke vođe iz [[Valjevo|Valjeva]], [[Slovac|Slovca]] i [[Lajkovac|Lajkovca]] daju važne podatke o organizaciji i izjavljuju spremnost da se sa nemačkim trupama bore protiv komunista. Traže oružje.“<ref>BA-MA, RH 26-342/14, 10-odnevni Hinghoferov izvještaj Bemeu, 30. 10. 1941.</ref> Odmah po pristizanju Mihailovićeve ponude, štab 342. pješadijske divizije je istoga dana (1. XI) dostavio izvještaj svojoj pretpostavljenoj komandi u kome, između ostalog, stoji i sljedeće: {{izdvojeni citat|Masa četnika, koja se nalazi u rejonu Valjeva, do sada se držala potpuno lojalno. Oni su prema komunistima zauzeli jasan odbijajući, takoreći, neprijateljski stav i može se reći uspešno se protiv njih borili. Oni su spremni i voljni da zajedno sa Vermahtom razbiju komuniste, kao i da u zemlji ponovo uspostave red i mir i zato traže nemačku pomoć.<ref>AVII, NAV—N—T—315, rolna 2130, snimci 626—632.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_10.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje MIHAILOVIĆ TRAŽI POMOĆ OD OKUPATORA]</ref>}} No, na samom početku sastanka sa nemačkim predstavnicima u selu [[Divci]] 11.11.1941. pukovniku Mihailoviću je rečeno: {{izdvojeni citat|Pre dve nedelje poručili ste nam preko Vaših poverenika u Beogradu da je Vaša namera "da nećete više dozvoliti da se srpska krv beskorisno proliva i srpska imovina dalje uništava". Istovremeno ste ponudili da se zajedno sa nemačkim Vermahtom i organima Nedićeve vlade borite protiv komunizma. Ponuda je od strane Glavne komande odbijena jer: 1) Nemački Vermaht će sam u najkraćem vremenu okončati sa komunizmom i 2) glavni komandant ne može imati poverenja prema Vama kao savezniku.}} Nemci su procenili da Draža zna za dolazak njihovih oklopnih trupa, da kao generalštabni oficir pravilno ocenjuje da će se nastavak nemačkih operacija rđavo završiti po njega, i stoga "nemački Vermaht ne može da se optereti takvim saveznicima koji mu se privremeno priključuju iz razloga oportuniteta".<ref name="Divci">[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BC_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%83_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%83_%D0%94%D0%B8%D0%B2%D1%86%D0%B8_11.11.1941. Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.]</ref> U daljem razgovoru pukovnik Mihailović se pravdao nacistima zbog učešća u ustanku: {{izdvojeni citat|Nije moja namera da ratujem protiv okupatora, jer kao generalštabni oficir poznajem snage obeju snaga.<ref name="Divci"/>}} Pukovnik Mihailović se pravdao da je morao uzeti neke gradove od Nemaca da ih komunisti ne bi uzeli,<ref>„Moji ljudi su [[Bitka za Loznicu 1941.|krenuli na Loznicu]] zato da je komunisti ne zauzmu.”</ref> tvrdeći da nije na strani ustanika, tj. „onih koji žele da isteraju Nemce”.<ref name="Divci"/> Mihailović je izjavljivao Nemcima lojalnost i tražio da mu daju municiju kako bi nastavio borbu protiv Titovih partizana.<ref>„Neophodno je imati municiju! Računajući s tim, došao sam ovamo.”</ref> Međutim, on je želio da njegovo „delovanje na nacionalnoj osnovi” ostane skriveno od javnosti kako ne bi prošao poput vojvode [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]], koji je sklopio otvoreni sporazum sa okupatorom, čime je izgubio ugled u narodu i dobio žig izdajnika.<ref name="Divci"/> Nakon opetovanih zahtjeva okupatoru za isporukom municije, pukovniku Mihailoviću je nedvosmisleno stavljeno do znanja da je jedina opcija za njega i njegove trupe bezuslovna kapitulacija. I pored nepopustljivog njemačkog stava, Mihailović, kao i major Mišić, pokušali su u više navrata uvjeriti svoje sagovornike da uvaže njihove prijedloge, pružajući Nijemcima čvrsta uvjeravanja da im ne prijeti nikakva opasnost sa četničke strane: „Nećemo se boriti protiv Nemaca, pa ni onda ako nam ova borba bude nametnuta... '''Mi vam nećemo biti neverni'''... Mi idemo tako daleko da Vas molimo da do nas uputite oficire za vezu da biste se, uz punu garanciju, mogli uveriti u našu borbu protiv komunista.” Uprkos svim četničkim pokušajima, njemački su pregovarači ostali rezolutni: {{izdvojeni citat|„Ponuda pukovnika Mihailovića da stavi svoje snage na raspolaganje za borbu protiv komunista je odbijena i zatražena je bezuslovna predaja. Mihailović je tražio da se konsultuje sa svojim komandatima. Mihailović također tražio oružje za borbu protiv komunista. Ovo je igra, borba između bandi za izvor oružja. Ipak, čini se da jedan dio Mihailovićevih bandi iskreno želi da se bori protiv komunista.“<ref>NAW, T-311, Roll 175, 000121-2: Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka</ref>|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka 17.11.41.}} Među brojnim njemačkim dokumentima u kojima se pominje sastanak u Divcima, izdvaja se bilješka potpukovnika [[Rudolfa Kogarda]] (koji je prisustvovao sastanku) o četničkom komandantu, kao i o razgovorima vođenim sa Mihailovićevim oficirima pri povratku za [[Beograd]]. Potpukovnik Kogard zapisuje da je „pukovniku Mihailoviću (je) mnogo stalo do toga da se vrhovni komandant u Srbiji [general [[Franz Böhme]] — prim.] uveri u iskrenost njegovih namera”: {{izdvojeni citat|Obustaviti borbu protiv nemačkog Vermahta i povesti je samo protiv komunista. Na samo vođenje borbe druga strana ne sme da utiče. Izuzimajući to što sâm ne želi da se potčini, živi u ubeđenju da komuniste u njihovom gerilskom načinu ratovanja regularne trupe ne mogu da poraze. On, dakle, želi da preuzme specijalni zadatak i garantuje uspeh... U izlaganju pukovnika Mihailovića samo uzgred je nagovešteno da pre uništenja komunista ne može ni da pomišlja na polaganje oružja. Pri povratku u Beograd njegovi poverenici su naglasili da je pukovnik Mihailović spreman da položi oružje čim uništi komuniste. A za uspešno okončanje ove borbe potrebna mu je municija, jer je komunisti imaju u ogromnim količinama... Potpukovnik Kogard je pitao srpskog kapetana [Nenada — prim.] Mitrovića šta Mihailovićeva grupa radi sa zarobljenim komunistima. Odgovoreno mu je da se ubeđeni komunisti ubijaju, a oni koji su samo pošli s njima odvode se u koncentracione logore. [...] Mihailović izjavljuje da mu nikada nije bila namera da se bori protiv nemačkih trupa i saopštava da će i sada naložiti svojim trupama da se ne bore protiv nemačkog Vermahta.<ref>NAW, Mikrofilm T—314, Roll 1457, snimci 1332—1335.</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 161—162.</ref>}} Obavještajni oficiri, raspoređeni u njemačkim ustanovama u Srbiji, registrovali su da je s jeseni 1941. godine došlo do raspada jedinstvenog ustaničkog fronta, kao i da je pukovnik Mihailović naredio [[Napad četnika na Užičku Republiku|napad]] na [[Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|partizansku slobodnu teritoriju]]. U skladu s novonastalom situacijom, Wehrmachtovi oficiri predlažu svojim pretpostavljenim u [[Berlin]]u koordinaciju okupatorskih dejstava s onima četničkih odredâ, što bi doprinijelo efikasnijem gušenju partizanskog otpora, čiji je centar bilo [[Užice]]: {{izdvojeni citat|Mihailović treba da sada pokrene akciju protiv Užica, gde se navodno nalazi celokupno rukovodstvo komunista, a zbog čega treba da se stavi u izgled i bombardovanje sa nemačke strane. U kontaktima sa nemačkim okupacionim vlastima koji su niže opisani, Mihailović je navodno molio da mu se stavi na raspolaganje 100.000 metaka da bi mogao nastupiti protiv Užica.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 1, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova Nemačkog Rajha: 18. april — 31. decembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1973, dok. 236, str. 630.</ref>|IZVEŠTAJ OBAVEŠTAJNOG CENTRA VERMAHTA U BEOGRADU OD 14. NOVEMBRA 1941. VRHOVNOJ KOMANDI VERMAHTA O ODNOSU ČETNIKA DRAŽE MIHAILOVIĆA PREMA NOP-u, O PREGOVORIMA PREDSTAVNIKA VERMAHTA I DRAŽE MIHAILOVIĆA I O VOJNO-POLITICKOJ SITUACIJI U SRBIJI}} Nakon rata, pukovnik [[Branislav Pantić]] je u pisanoj izjavi jednom [[ZBOR|ljotićevskom]] autoru u emigraciji detaljno objasnio okolnosti u kojima je došlo do odluke da se vode pregovori sa Nijemcima. Pukovnik Pantić se prisjeća da je prethodno održan sastanak u Mihailovićevom štabu, na kom je sačinjen spisak uslovâ koje je trebalo postaviti pred okupatora. Međutim, osnovni razlog pregovora je bio da se četnicima daju odriješene ruke i pruži pomoć za »borbu protiv komunista«, tj. Titovih partizana: {{izdvojeni citat|Posle duže diskusije složili smo se da Nemcima treba podneti ove zahteve: 1. Moja [Mihailovićeva — prim.] akcija ima se posmatrati isključivo kao borba protivu komunizma. A kako je ta borba u neposrednom interesu i Nemaca, potrebno je, da se mojim oružanim odredima ostavi sloboda akcije i da se oni, svim sredstvima, pomognu. 2. Spremni smo da kooperišemo u svakoj borbi protivu komunista, koju bi izvodile nemačke oružane snage. 3. Kako su za borbu protivu komunista potrebna sredstva to, da mi se iz nemačkog ratnog plena, za prvi momenat, stavi na raspoloženje: <br /> — 20.000 pušaka; <br /> — 200 mitraljeza; <br /> — 2.000 puškomitraljeza; <br /> — 100 lakih bacača; <br /> — 100.000 ručnih bombi; <br /> — municija: 500 metaka na pušku; po 2.000 metaka na mitraljez i puškomitraljez i po 100 bombi na svaki bacač. <br /> Celokupno naoružanje, po vrstama, da bude istog modela i kalibra. <br /> — 20.000 jugoslovenskih vojničkih uniformi <br /> — 20.000 pari vojničkih cipela. [...] Iz prednjih izlaganja jasno se vidi, da je glavni i jedini cilj sastanka i razgovora sa Nemcima bio: DA NAM OMOGUĆE ODSUDNU BORBU SA KOMUNISTIMA, DAKLE NJIHOVO UNIŠTENJE, A TIME I OBUSTAVU KRVAVIH NEMAČKIH ODMAZDA. DAKLE ONO ŠTO JE ZAHTEVAO CEO NAROD.<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 115—116.</ref>}} Za Dražom Mihailovićem je decembra 1941. godine raspisana poternica, nakon čega je bio u bekstvu. === Predaja zarobljenih partizana Nijemcima (1941) === {{main|Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.}} [[File:Nemci odvode na streljanje četu partizana koje su četnici na prevaru uhvatili i predali Nemcima.jpg|thumb|Nemci odvode na streljanje četu partizana koje su četnici na prevaru uhvatili i predali Nemcima]] Iako je njegov prijedlog okupacionim vlastima u Divcima odbijen, pukovnik Mihailović je želio pružiti njemačkom okupatoru dokaz četničke gotovosti za saradnju. Stoga su četnici Draže Mihailovića, uz posredstvo samozvanog vojvode [[Jovan Škavović|Jovana Škavovića]], predali 13. novembra 1941. Njemcima oko [[Predaja zarobljenih partizana Nemcima novembra 1941.|365 zarobljenih partizana]]. [[Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.|Predaja zarobljenih partizana Nemcima]] se desila tokom [[ustanak u Srbiji 1941|ustanka u Srbiji]] novembra [[1941]]. godine. Tokom [[Četničko-partizanski sukob|sukoba]] između [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] četnika i partizana u zapadnoj [[Srbija|Srbiji]] početkom novembra [[1941]], četnici su zarobili više stotina partizana. Jednu veću grupu od oko 500 zarobljenika, među kojima su bili partizani na prevaru zarobljeni u [[Gornji Milanovac|Gornjem Milanovcu]],<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_110.htm Relacija Takovskog četničkog odreda od 17. juna 1942, Zbornik NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, dokument 110]</ref> Kosjeriću,<ref>[https://www.znaci.org/00001/59_2_124.pdf Užička republika, Zapisi i sećanja, Narodni muzej, Užice 1981]</ref> Karanu i Planinici, četnici su prikupili na [[Ravna Gora|Ravnoj Gori]]. Oko [[13. novembar|13. novembra]] [[1941]]. četnici su grupu od 365 zarobljenika odveli u [[Mionica|Mionicu]], i zatim u [[Slovac]]. Tu su prihvaćeni od [[Milan Nedić|Nedićevih]] i nemačkih snaga i prebačeni kamionima u [[Valjevo]]. Transport zarobljenika do [[Valjevo|Valjeva]] je pratio četnički vođ Jovan Škavović Škava, koji je prethodno bio [[Kosta Pećanac|Pećančev]] četovođa, dok je u tom periodu priznavao [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevu]] komandu. U predaji zarobljenika učestvovao je i ravnogorski oficir [[Pavle Mešković]]. Predaji partizana prethodio je [[Sastanak u Divcima 1941.|sastanak Draže sa Nemcima u selu Divci]]. Od ove grupe zarobljenika, Nemci su 263 streljali dana [[27. novembar|27. novembra]] [[1941]]. godine na Krušiku u Valjevu.<ref>[https://www.znaci.org/00001/38_21.htm Radoslav S. Nedović, Pantelija Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006: Streljanja na Krušiku u Valjevu]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/44_4.pdf Radoslav S. Nedović: ČAČANSKI KRAJ I NOB - SLOBODARI NA STRATIŠTIMA, Čačak 2009: Krušik, Valjevo streljanje po grupama]</ref> Ostali zarobljenici su delom streljani naknadno, delom deportovani u [[Koncentracioni logor|logore]], a delom pušteni na slobodu. Predaja zarobljenih partizana nastavila se i posle ovoga, i bila je naročito intenzivna u decembru 1941.<ref>[https://www.znaci.org/00001/38_24.htm Radoslav S. Nedović, Pantelija Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006: Decembarski pokolj]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/44.htm Radoslav S. Nedović: ČAČANSKI KRAJ I NOB - SLOBODARI NA STRATIŠTIMA, Čačak 2009]</ref> === Legalizacija četnika i hvatanje ustanika (1941-1942) === {{main|Legalizovani četnici}} [[Datoteka:Legalizovani četnici u Srbiji 1942.jpg|minijatura|Legalizovani četnici Draže Mihailovića čuvaju [[Logor Metino brdo|logor na Metinom brdu]] kod [[Kragujevac|Kragujevca]] [[1942]].]] Četnički odredi u Srbiji su delom raspustili regrute kućama i ostali u ilegali na kadrovskom sastavu, a delom se legalizovali kao pripadnici zvaničnih Nedićevih formacija. Krajem 1941. i početkom 1942. godine, pripadnici [[Legalizovani četnici|legalizovanih ravnogorskih odreda]] pružili su najznačajniji doprinos u hvatanju nekoliko hiljada odbjeglih ili pasiviziranih partizana i njihovih saradnika u [[Zapadna Srbija|zapadnoj]] i djelovima [[Centralna Srbija|centralne Srbije]], kao i u njihovoj predaji Njemcima. Učešćem u masovnom hvatanju i likvidaciji pripadnika partizanskih odreda i njihovih saradnika, čak i ako se zanemari aktivna borba protiv partizana, legalizovani ravnogorski četnici su učinili krupne usluge njemačkom okupatoru u uništenju partizanskog pokreta na području dotadašnje [[Užička Republika|Užičke republike]].<ref name="yuhistorija.com">[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]</ref> Već krajem novembra 1941. godine na Metinom brdu kod Kragujevca je formiran [[Logor na Metinom brdu|logor]] za zarobljene srpske ustanike i civilne taoce. Prvi dovedeni u logor bili su taoci iz Kragujevca, komunisti, odbornici narodnooslobodilačkog odbora, Romi, Jevreji i svi oni koji su nemačkim fašistima bili sumnjivi. Osim svakodnevnih likvidacija, veća masovna streljanja su vršena 2. i 19. marta 1942. godine.<ref>[http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1322 Metino brdo]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hvatani borci su predavani nemačkom sudu, ili prekom sudu [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]]. Većina pohvatanih je bila iz okoline Rače, Topole i Aranđelovca. 2. marta 1942. godine na Metinom brdu je streljano 173 rodoljuba i simpatizera oslobodilačkog pokreta sa teritorije Kragujevca i okolnih opština.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1248 |access-date=2014-05-01 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304191846/http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1248 |deadurl=yes }}</ref> Logor je rasformiran u junu 1942. Preostali logoraši su transportovani u [[Koncentracijski logor Banjica|logor na Banjici]], gde je većina streljana, kao i u logore u Nemačkoj, Norveškoj i Grčkoj.<ref>{{Cite web |url=http://www.ikragujevac.com/kultura/15517-istorija-zrtve-fasizma-na-metinom-brdu-i-deo.html |title=Archive copy |access-date=2024-07-08 |archive-date=2024-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240708214249/https://www.ikragujevac.com/kultura/15517-istorija-zrtve-fasizma-na-metinom-brdu-i-deo.html |url-status=dead }}</ref> Nakon likvidacije partizanskih ostataka, četnici Draže Mihailovića su stekli faktičku kontrolu nad ruralnim područjima Srbije, dok je okupator držao gradove. Mihailovićev stav u odnosu na njemačkog okupatora jasno je izražen u depeši, koju je opunomoćeni poslanik Ministarstva inostranih poslova Trećeg Rajha u Beogradu [[Felix Benzler]], 31. marta 1942. godine, uputio centrali u Berlinu: {{izdvojeni citat|Sve dosad se nije postiglo da se ličnost pukovnika Mihailovića stavi pod kontrolu. Po svoj prilici ni on nije u stanju ili nije voljan da na srpskom području nešto preduzme, već je, naprotiv, preko jednog posrednika ovih dana ponudio vladi Nedića da prihvata da se objavi: 1) da on ne namerava da se bori protiv Nemaca; 2) da neće ništa da preduzima protiv Nedićeve vlade; 3) da se zalaže za održanje mira i reda u zemlji; 4) da poziva na borbu protiv komunista. Posredniku je ponovo odgovoreno da za Mihailovića jedino u obzir dolazi da se bezuslovno potčini.<ref>[https://znaci.org/00001/11_18.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje POD ZAŠTITOM LEGALIZOVANIH ODREDA]</ref>}} Nemački dokument od [[15. maj]]a 1942. godine navodi četničkog majora [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubu Jovanovića]] kao jednog od njihovih lokalnih saradnika za [[Zaječar]].<ref>NAW, T501, roll 248 frames 0121-0126; dostupno na http://znaci.net/temp/T-501_R-248-0126.jpg</ref> [[Datoteka:SS-Obergruppenführer Werner Lorenz accompanied with unknown chetnik officer in NE Bosnia.JPG|mini|[[SS]]-[[Obergruppenführer]] [[Werner Lorenz]] u društvu neimenovanog četničkog oficira u sjeveroistočnoj [[Bosna (oblast)|Bosni]], jesen 1942. godine]] U junu 1942. Mihailović je prešao u Crnu Goru, italijansku okupacionu zonu, na teritoriju koju su držali crnogorski četnici [[Saradnja četnika sa fašističkom Italijom|uz dopuštenje Italijana]]. Aktivnosti četničkih odreda u Srbiji svedene su na najmanju meru da se ne bi izazivao okupator, i uglavnom su ograničene na organizacionu i obaveštajnu delatnost i sitnije diverzije. Uprkos tome, nemački okupator je veoma ozbiljno shvatao četničku aktivnost i povremeno organizovao racije protiv preostalih Mihailovićevih odreda, koji su se trudili da izbegnu dodir sa neprijateljem. U Srbiji, znatan broj Mihailovićevih snaga se legalizovao. Nemački popis glavnih vladinih legalnih odreda od [[15. maj]]a 1942, pod rednim brojevima 1 do 18 navodi Ljotićeve odrede, od 19 do 39 su Mihailovićevi, a od 40 do 100 Pećančevi. Tu na okupatorskom spisku snaga su neki od glavnih Mihailovićevih četnika: [[Predrag Raković]], [[Miloje Mojsilović]], [[Dušan Smiljanić]], [[Vučko Ignjatović]], [[Miloš Glišić]], [[Ljuba Jovanović]]... Do početka 1942. godine "ravnogorski pokret istopio se u redovima Nedićeve milicije i konačno se ponovo pojavio, umanjen, u Crnoj Gori."<ref name="Deakin2">[https://www.znaci.org/00001/5_3.htm William Deakin, BOJOVNA PLANINA]</ref> Kako ne bi izgubio podršku naroda kao saradnik okupatora, Mihailović je odsustvo oružane borbe u Srbiji sredinom [[1942]]. godine nastojao da nadoknadi činjenjem smicalica nemačkim vojnicima po gradovima, ubacivanjem "smrdljivih bombi", "svrabećih praškova", "praškova za kijanje", upućivanjem pretećih pisama, uznemiravanjem telefonom...<ref name="Kosta Nikolić 2004"/> Ovo nije ostalo neprimećeno. Britanski kapetan Bil Hadson je u drugoj polovini 1942. ponovo uspostavio vezu i javio da "Mihailović još sarađuje s Osovinom u Crnoj Gori i Sandžaku i miruje u Srbiji", da su "u Dalmaciji Trifunovićevi četnici legalizovani" te, podsticani od Italijana, sanjaju o nekoj "Srbo-Sloveniji i Dalmaciji". Na osnovu stanja na terenu on izvlači zaključak: {{izdvojeni citat|U trenutku kada je Mihailović u velikom stepenu igrao ulogu kvislinga bio je nagrađen najjačom britanskom propagandom.... Mihailoviću bi trebalo konačno reći da Britanci pretpostavljaju komuniste kvislinzima.<ref name="Deakin2"/>|Britanski kapetan Bil Hadson}} [[Datoteka:Chetniks and Germans in Lopare 1942.jpg|mini|[[Radivoje Kerović]] (u sredini u bijeloj košulji) sa njemačkim tenkistima, [[Lopare]] 1942.]] 27. avgusta 1942, komandant Bosanskih četničkih odreda kapetan [[Rade Radić]] naređuje načelniku štaba (»poručniku bratu«) [[Vukašin Marčetić|Vukašinu Marčetiću]] sljedeće: {{izdvojeni citat|Ova komanda stavila ti je u dužnost, da odmah stupiš u vezu sa Nemačkim vojnim vlastima u B. Luci, povodom zauzimanja Mrkonjić-Grada od strane komunista i njihovim daljim nadiranjem ka Manjači, a u cilju organizovanja zajedničke akcije protiv komunista. Kako iz primljenog izveštaja ne vidimo, šta si po ovome do sada uradio, naređuje ti se, da se odmah vratiš u B. Luku, da stupiš u vezu sa komandantom Nemačkih trupa radi izvršenja zadatka koji ti je stavljen u dužnost... Nemačkog komandanta isto tako upozori na činjenicu, da se danas u Bos. Krajini nalaze komunisti, koji su proterani iz svih srpskih zemalja: Srbije, Crne Gore, Hercegovine, Istočne i srednje Bosne sa celokupnim vođstvom i naoružanjem. Krajina im služi kao glavno uporište. Srpski narod u Krajini isto tako kao i u ostalim pokrajinama srpstva je u ogromnoj većini protivkomunistički raspoložen, ali ovaj srpski narod nije dovoljno naoružan, da bi suzbio ovu komunističku najezdu... Na osnovu svega ovoga zahtevaj od Nemačkog komandanta, ako slučajno [ne] bi bilo dovoljno pušaka, municije a naročito automatskog oružja u njihovim magacinima, da se razoružaju Hrvatske jedinice, a naročito ustaške formacije i da se oružje preda u naše ruke, a mi ćemo naoružati svoje rezerve u ljudstvu i voditi uspešne borbe protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_153.htm Naređenje komandanta bosanskih četničkih odreda od 27. avgusta 1942. načelniku štaba za organizaciju sadejstva nemačkim snagama u sprečavanju prodora partizana ka Banjaluci]</ref>}} Posljednjeg dana kolovoza 1942, održan je sastanak kod načelnika štaba Komande Jugoistoka. Ovom prilikom je podijeljena informacija da se oko [[Banja Luka|Banje Luke]] vode žestoke borbe s partizanima, u kojima okupatoru pomažu četnici (“srpski nacionalisti“), bez preciziranja o kom odredu JVuO iz [[Bosna (oblast)|Bosne]] je riječ: {{izdvojeni citat|Velike borbe su izbile u blizini Banje Luke. Ustanici su upotrijebili teško naoružanje, topove, minobacače itd., kao i tenkove. Hiljadu srpskih nacionalista je sudjelovalo u borbi protiv ustanika na našoj strani.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=490&roll=175 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000485.] <br /> ({{jez-njem|"Bei Banja Luka größeres Gefecht, Aufständische traten mit schweren Waffen, Geschützten, Minenwerfern u.sw. auf, auch mit Panzer. 1000 serbische Nationalisten haben sich dort auf unserer Seite im Kampfe gegen die Aufständischen beteiligt."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka kod načelnika štaba Jugoistoka održanog 31. augusta 1942.}} U drugom njemačkom izvještaju iz istog perioda se navodi da je 26. augusta jedan bataljun Wehrmachta južno od Banje Luke bio priklješten od strane nadmoćnijeg neprijatelja (i ovdje se napominje da su partizani raspolagali teškim naoružanjem), kao i da je Nijemcima u pomoć priskočilo čak „2000 bosanskih četnikâ“, što će rezultirati potiskivanjem jedinicâ [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOP i DVJ]] prema jugu do kraja mjeseca.<ref>BA/MA, RH 19 XI/81 (Die Bekämpfung der Aufstandsbewegung im Südostraum, Teil I), S. 244.</ref><ref>Klaus Schmider, ''Partisanenkrieg in Jugoslawien 1941-1944'', Verlag E.S. Mittler & Sohn GmbH, Hamburg/Berlin/Bonn, 2002, s. 155. <br /> ({{jez-njem|"Bereits am 26. August sah sich ein deutsches Bataillon bei dem Versuch, südlich von Banja Luka den ersten dieser Einfälle abzublocken, weit überlegenen, auch mit erbeuteten Panzern und Geschützen bewaffneten Verbänden gegenüber; nur mit Hilfe von 2.000 bosnischen Cetniks, die den Deutschen zu Hilfe eilten, gelang es bis Ende des Monats, die Partisanen wieder nach Süden abzudrängen."}})</ref> Takođe, u jednom izvještaju upućenom iz štaba njemačkih trupa u [[NDH]] od 18. novembra 1942. o četnicima se, između ostalog, navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|U zoni 714. pješadijske divizije nalazi se 6-8.000 četnika, naoružanih puškama i nešto automatskog oružja. Diviziji su dosad pružili vrijedne usluge time što su branili svoju teritoriju od partizana i time oslobodili njemačke i trupe NDH za dejstvo na drugim sektorima. K tome obezbjeđuju i željeznicu i pribavljaju važna obavještenja njemačkim trupama. Četnici su pri zajedničkim akcijama snabdjevani od strane NDH; također im pripada i naknada od otprilike 3 Rajshsmarke dnevno, čiju isplatu oni, međutim, dosad nisu tražili.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=361&rec=314&roll=566 Nacionalni arhiv Vašington, T-314, rolna 566, frejm 000357; Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj-/Veza sa neprijateljski orijentisanim krugovima u Srbiji/ (18. novembar 1942.).] <br /> ({{jez-njem|"Bei 714.Div. haben die im Div.–Bereich beheimateten Cetnikverbände eine ungefähre Stärke von 6–8000 Mann. Sie sind mit Gewehren und verhältnissmässig wenig automatischen Waffen ausgestattet. Sie leisten der Div. wertvolle Dienste, indem sie ihr Heimatgebiet gegen Einfälle der Partisanen schützen, sodass, von grösseren Unternehmen abgesehen, in diesem Raume weder deutsche noch kroatische Truppen gebunden werden. Sie entlasten hiedurch den Bahnschutz und versorgen die deutsche Führung mit wertvollen Feindnachrichten. <br /> Die Cetnikverbände werden durch den kroatischen Staat bei Einsätzen mit Munition versorgt und verpflegt. Vertragsmässig steht ihnen neben anderen Zusagen /z.B. Versorgungsansprüchen/ auch Wehrsold von etwa RM 3.— täglich zu, den sie jedoch bisher nicht beansprucht haben."}})</ref>|Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj (18. novembar 1942. godine)}} === Operacija Weiss i bitka na Neretvi (1943) === {{main|Operacija Weiss|Bitka za Konjic 1943.}} [[File:Četnici i Nemci na Neretvi.jpg|thumb|Četnici i Nemci tokom [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]] 1943.]] Van Srbije, postojala je intenzivna saradnja četnika i Nemaca. Iako su mnogi četnici na lokalu pomagali nemačkim trupama protiv partizana, [[Hitler]] je do sredine 1943. godine strogo branio svojim jedinicama svaku saradnju sa četnicima.<ref>Nacionalni arhiv Vašington, Mikrofilm T-311, rolna 175, snimka 378: Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka za novembar 1942 (30. novembar 1942.). „Svaka, pa i privremena, veza sa antikomunistički nastrojenim četnicima u Hrvatskoj je protivna naređenju Fuehrera, Ia 3071/42 o borbi protiv bandi.“</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=383 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000378.] <br /> ({{jez-njem|"Haltung gegenüber feindlich eingestellten Kreisen in Serbien/Kroatien: An Bev.Kmdr.Gen. in Serbien, Befehlshaber der dt. Truppen in Kroatien, Kdr.Gen. in Kroatien und Dt.Verb.Kdo. bei Supersloda ergeht ein Befehl betreffend klarer und eindeutiger militärischer Haltung gegenüber allen uns feindlich eingestellten Kreisen. Jede – wenn auch nur vorübergehende – Bindung mit antikommunistisch eingestellten Cetniks in Kroatien steht im Widerspruch zu den bzgl. Bandenkämpfung gegebenen Befehlen des Führers Ia Nr. 3071/42 g.K."}})</ref> Za vrijeme izvođenja [[Operacija Weiss|operacije Weiss]], njemački komandanti na terenu su bili u nedoumici da li da se povinuju naređenjima svojih viših vojnih komandi, ali i političkih instanci, ili da nastave sarađivati s četnicima Draže Mihailovića: {{izdvojeni citat|Uprkos borbenoj pomoći hrabrih četnika, koja je doprinijela deblokadi opkoljenih dijelova 718. pješadijske divizije, njemačke trupe imaju zadatak da se brzo probiju do boksitne oblasti. One imaju instrukcije da smatraju četnike neprijateljima. Sada se ispostavilo da se situacija kod mjesta Dobro (?), čija se posada sastojala od Nijemaca, Italijana i četnika, poboljšala zahvaljujući četničkom prodoru.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=549 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000544.] <br /> ({{jez-njem|"Trotz der Waffenhilfe tapferer Cetnik, die auch zur Befreiung der eingeschlossenen Gruppe der 718.I.D. mit beigetragen haben, ergibt sich für die deutschen Truppen die Aufgabe, möglichst schnell in das Bauxitgebiet von Mostar vorzustoßen. Die deutschen Truppen haben den Auftrag die Cetniks als Feind anzusehen. Es ergab sich nun das Bild, daß die Besatzung von Dobro (?), die aus Deutschen, Italiener und Cetniks bestand durch den Vorstoß der Cetniks Luft bekam."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka kod načelnika štaba Jugoistoka (1. mart 1943.).}} Major [[Slavoljub Vranješević]], komandant Zapadne Bosne JVuO, šalje 2. marta 1943. godine dopis »bratu« [[Uroš Drenović|Urošu Drenoviću]] kojim ga obavještava da je od strane njemačke komande u [[Banja Luka|Banjoj Luci]] zakazana konferencija na koju su pozvani najvažniji četnički zapovjednici s teritorije [[Bosanska krajina|Bosanske Krajine]]: {{izdvojeni citat|Pre nekoliko časova primio sam izveštaj od Komandanta Bosanskih četničkih odreda brata Rade Radića, u kome mi javlja, da su Nemci pozvali na konferenciju u Banja Luci sve Komandante i to: Radića, Tešanovića, Drenovića, Marčetića, Mišića radi rešavanja važnih pitanja. Konferencija će se održati u nemačkoj komandi u B. Luci. Ovoj konferenciji neće prisustvovati pretstavnici hrvatskih ni vojnih ni civilnih vlasti. Komandant mi je naredio, da pozovem sve Komandante na predkonferenciju, koja će se održati u Karanovcu na dan 4 o.m. u 12 časova.— Prema napred izloženom pozivam te, da bez ikakvog izgovora i odlaganja bez obzira na situaciju na položaju, dođeš 4 o.m. do određenog časa u Karanovac.— Ovo smatraj vrlo važnim i NAJHITNIJIM. Molim Te koristi sva moguća prevozna sredstva, pa i motorcikl i na vreme dođi na predkonferenciju.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 31, str. 64.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_64.htm Naređenje Komande bosanskih četničkih odreda od 2. marta 1943. komandantu odreda »Kočić« za prisustvovanje konferenciji radi usaglašavanja stavova o saradnji sa nemačkim trupama]</ref>}} Već 3. februara 1943. godine, major Vranješević je upoznao Vrhovnu komandu JVuO o činjenici da se bosanski četnici nalaze u službi njemačkog okupatora, ali i da su potpisali [[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|sporazume o saradnji sa kvislinškim vlastima Nezavisne Države Hrvatske]]: {{izdvojeni citat| NEMCI Četnički odredi učestvuju u borbi zajedno sa Nemcima češće puta, ali na zasebnim sektorima. Pre našeg dolaska, Nemci su uspeli da u borbu protiv komunista uvode četnike tako, da im ovi osiguravaju krila i da se mešaju u komandovanje. Ovome se je odmah stalo na put, ma da sa dosta poteškoća. Po sebi se razume da se mnogo interesuju o tome, da li mi imamo kakve veze sa Dražom Mihailovićem — što mi odbijamo, navodeći da je to samo komunistička propaganda kako bi izazvali Nemce protiv nas, pa nas tako priklještene, uveli u svoje redove. Ipak, često puta Nemci čuju kako svi četnici pevaju »Od Topole pa do Ravne Gore« ili »Od Manjače pa do Ravne Gore«, »sve su straže generala Draže« itd., dakle jasno primećuju, ali moraju da trpe. Njihova nemoć oseća se. HRVATI Ovi se redovno predaju komunistima, gde god ovi na njih udare. Hrvatski oficiri nalaze spas u komunizmu. Zbog sporazuma sa Hrvatima, koji su ovi [četnički — prim.] odredi sklopili pre našeg dolaska, borbe sa Hrvatima ne vode se. Naprotiv, za većinu starešina i boraca može se reći, da su taj sporazum shvatili kao definitivan svršetak rata, pa i otuda javašluk i slaba disciplina. Sada, dok se ne raščisti sa komunistima, ovakvo stanje mora da ostane.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_27.htm Izveštaj majora Slavoljuba Vranješevića od 3. februara 1943. majoru Zahariju Ostojiću o vojno-političkoj situaciji u četničkim odredima zapadne Bosne i saradnji sa nemačkim i ustaško-domobranskim jedinicama]</ref>}} Vojvoda [[Vukašin Marčetić]], komandant puka »Manjača«, bio je takođe jedan od potpisnikâ sporazuma sa vlastima satelitske NDH. Tokom operacije »Weiss«, vojvoda Marčetić se povezuje i sa njemačkim okupatorom, konkretno sa [[117. lovačka divizija (Nemačka)|117. divizijom]]: {{izdvojeni citat|Posebno: [...] [[369. legionarska divizija|369. pješ. div.]] će prvo dovršiti borbe na [[Grmeč]]u. Uspostavljena veza sa četničkom grupom Marčetića, koja će preuzeti osiguranje vlastitog istočnog boka.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&rec=315&roll=2263 NARA, T315, Roll 2263, frame no. 000670.] <br /> ({{jez-njem|"369. J.D. führt vorerst Kampfhandlungen in der Grmec durch. Verbindung mit Cetnikgruppe Marcetic aufgenommem, die Schutz der eigenen Ostflanke übernehmen will."}})</ref>|Ratni dnevnik 117. divizije, unos za 5. februar 1943.}} O (prinudnom) sadjejstvu 117. divizije sa četničkim odredima pod komandom kapetana [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] u [[Bitka za Konjic 1943.|bici za Konjic]], februara 1943. godine, nakon rata će posvjedočiti i general [[Alexander Löhr]]: {{izdvojeni citat|117. lovačka divizija, koja je prodirala od Ivan-sedla ka severozapadu, vodila je od početka teške borbe, pa je na kraju odbijena i odbačena. Jedan njen deo morao je da se spasava u Konjicu, koji je bio utvrđen i posednut od Italijana i četnika. Ovo mesto su partizani okružili i tako je došlo do toga da su se ovde, pod pritiskom događaja, borili na istom frontu Nemci i četnici – doduše odvojeni jedni od drugih italijanskim jedinicama. Konjic je doduše bio oslobođen iz okruženja sa trupama iz [[Sarajevo|Sarajeva]], ali je partizanima uspelo da se probiju preko Neretve i povuku svi bez izuzetka u severnu [[Crna Gora|Crnu Goru]].<ref>{{cite web|url=http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html | title = Записи Александра Лера, часопис СРПСКО НАСЛЕЂЕ, број 7/1998 | publisher = Srpsko-nasledje.co.rs |date=3. 1. 1943. | accessdate=4. 1. 2023. | archive-url = https://web.archive.org/web/20130216202528/http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html# | archive-date=16. 2. 2013 |url-status=dead | df = }}</ref>|General [[Alexander Löhr]], komandant Jugoistoka}} Pored 117. divizije, četnici generala Mihailovića će sarađivati i sa ostalim njemačkim divizijama koje su uzele učešća u operaciji »Weiss«, što se može zaključiti i na osnovu podataka iz ratnog dnevnika [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]] od 12. marta 1943. godine: {{izdvojeni citat|12. III 1943. (00,30 sati) — Izvještaji divizijskih jedinicâ: Operativno odjeljenje (Ia) Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj Operativnom odjeljenju [369. divizije] (telefonski): <br /> 1.) Snažne neprijateljske snage opkoljene su od strane [četnikâ] D.M., 717., [[118. lovačka divizija (Njemačka)|718]]., 369. i [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS-divizije]]. 717. divizija započinje potjeru takođe 12. marta i doseže crtu [[Prozor (BiH)|Rama]] — [[Ostrožac (Jablanica)|Ostrožac]]. 718. divizija napreduje od Ivan-sedla opštim smjerom ka [[Mostar]]u.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=404&rec=315&roll=2154 NARA, T315, Roll 2154, frame no. 000399.] <br /> ({{jez-njem|"12.3.1943. 00,30 Uhr <br /> Meldungen der Div. Einheiten <br /> Ia des Befh.d.dt.Tr.i.Kr. an Ia fernmündl.: <br /> 1.) Starke feindl. Kräfte sind durch D.M. 717., 718., 369. und SS–Div. umstellt. <br /> 717. tritt 12.3. ebenfalls zur Verfolgung an und gewinnt Linie Rama–Ostovac [sic]. <br /> 718. geht von Ivan–Sattel [sic] in allgemeiner Richtung auf Mostar vor."}})</ref>|Ratni dnevnik [[369. legionarska divizija|369. divizije]]}} Tokom [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]], četnici su bili obilno snabdijevani streljivom i hranom iz italijanskih i njemačkih magacina. Kapetan Vojislav Lukačević, koji se zajedno sa svojim četnicima tukao uz borbenu grupu »Anacker«, [[5. mart]]a iz [[Konjic]]a je javio majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] da mu »11« (tj. Nijemci) daju municiju, kao i da je vojvoda [[Dobroslav Jevđević]], sa svoje strane, zadužen za obezbjeđivanje logistike: {{izdvojeni citat|Vidim da je glavna tvoja briga kako ćemo sa 11. Verujem da si o njima dobio preterane izveštaje. Svaka njihova kolona koja nastupa ima najviše jednu trećinu Nemaca a ostalo su domobrani i po nešto ustaša. Oni sami ne mogu ništa da urade, toga su svesni. Ja mislim da je nama najpreči za sada cilj uništenje komunista i to što brže. Ne sme nas zateći iskrcavanje u borbi sa komunistima, a isto tako ne smemo početi borbu sa 11 dok komunisti nisu likvidirani a oni nisu likvidirani i pored uspeha koje smo postigli. Čvrsto sam ubeđen da nas 11 neće napasti sve dok se vode borbe sa komunistima te je strahovanje u tom pravcu preterano... Najvažnije i najbolje snabdevanje preko [[Sarajevo|Sarajeva]] koje neka Jevđo forsira. Dobio sam sinoć preko 11, 30.000 metaka obećali još čim im stigne neki transport koji očekuju u Sarajevo.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_71.htm IZVEŠTAJ KOMANDANTA KONJIČKE GRUPE OD 5. MARTA 1943. KOMANDANTU ISTAKNUTOG DELA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA O BORBENOM RASPOREDU ČETNIKA I NEMACA NA SEKTORU KONJIC—JABLANICA]</ref>}} O isporuci municije jedinicama JVuO (najvjerovatnije o onoj koja je data kapetanu Lukačeviću), Komanda Jugoistoka je 7. marta javila vojnom vrhu u [[Berlin]]u: {{izdvojeni citat|– 7. mart 1943: Municija za četnike. Vrhovna komanda je obaviještena telegramom o isporuci 30.000 metaka četničkim jedinicama.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=453 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000448.] <br /> ({{jez-njem|"Munition für die Cetniks: <br /> An OKW/WFSt. ergeht eine Meldung betraf. der Übergabe von 30.000 Schuß Inft. Munition an Cetnikverbände."}})</ref>|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja Komande Jugostoka za mart 1943. godine (31.3.43.)}} [[File:Chetniks and German Officers meet in Bosnia, 1943.jpg|thumb|Sastanak njemačkih oficira sa četnicima u [[Bosna (regija)|Bosni]], [[1943]]. godina]] 9. [[Mart|ožujka]] 1943. godine, [[Fašizam|fašistički]] [[Poglavnik|duce]] [[Benito Mussolini]] šalje pismo [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]],<ref>''Tajna pisma Hitler – Mussolini (1940—1943)'', edicija Dokumenti i svjedočanstva (priredio i preveo: Dr Bogdan Krizman), Novinarsko izdavačko poduzeće (NIP), Zagreb, 1953, str. 78.</ref> vođi [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]], u kom navodi da je upoznat sa suradnjom njemačkih okupacionih trupa s četnicima: {{izdvojeni citat|Više tisuća četnika naoružali su, na lokalnoj bazi, komandanti talijanskih jedinica, da vode gerilu, za koju imaju, kao svi stanovnici Balkana, naročite sklonosti. Do danas su ti četnici suzbijali partizane vrlo odlučno. Upravo sam primio izvještaj. U njemu mi javljaju, da su njemačke snage, koje su uspostavile dodir sa četnicima u dolini gornje Neretve, pristale da surađuju s njima i da su naoružale četnike metcima i ručnim bombama.|[[Benito Mussolini]] u pismu [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]] (9. III 1943)}} O pristizanju Mussolinijeva pisma istog je dana javila i Vrhovna komanda njemačkih oružanih snaga: {{izdvojeni citat|''9. mart'' <br /> Duče poslao pismo Hitleru, u kome zastupa mišljenje da su četnici i partizani neprijatelji Osovine. O tome je razgovarao i sa nemačkim ministrom spoljnih poslova. Priznaje da su Italijani do sada naoružali nekoliko hiljada četnika za gerilski rat protiv komunista i oni su se do sada energično borili protiv partizana. Ali, sada je Duče izdao energičnu naredbu, da se četnicima više ne daje oružje i da njih, nakon što se partizani poraze, treba razoružati. Na osnovu poslednjih vesti, na prostoru gornje Neretve Nemci su takođe stupili u kontakt sa četnicima i ostavili im patrone i ručne granate.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2024-07-08 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 9. marta 1943.}} Pošto је za katastrofalni poraz četnika u bici na Neretvi optužio Jevđevića, [[Petar Baćović|Baćovića]] i [[Bajo Stanišić|Baja Stanišića]] a istakao za primjer Vojislava Lukačevića, major Ostojić im је 10. marta naredio da se kod Italijana zauzmu za dozvolu o prebacivanju četnika na zapadnu obalu Neretve. Odgovarajući na optužbe, Jevđević i Ваćоvić istoga dana izvještavaju Mihailovića da је za proboj operativne grupe NOVJ kriv upravo Lukačević, te da Ostojić, komandujući iz [[Kalinovik]]a, nema pravu predstavu о toku događaja. Jevđević navodi: „Kada sam zvao delove Vrhovne komande da komanduju nа licu mesta, odgovorili su neljubazno da neće da radе sa okupatorom, tražeći u isto doba hranu, municiju, topove i vojsku od okupatora.“ Као argument da četnici moraju bespogovorno slušati naređenja okupatorskih oficirâ, vojvoda Jevđević navodi podatak da Nijemci i Italijani hrane i snabdijevaju municijom cjelokupnu masu četnikâ od 13.200 ljudi. Riječ je o 2000 četnika pod komandom Вајa Stanišića, 4.000 iz Lukačevićeve konjičke gruре, 6.000 pod komandom majora Petra Baćovića (hercegovački četnici) i 1.200 četnika kojima komanduje major Andrija Vesković. Jevđević Mihailoviću piše i da su okupatori dali toliko hrane da је on, na osnovu lažnog brojnog stanja, uspio da uštedi 110.000 obroka, kao i da su mu za posljednjih nekoliko dana isporučili 1.100.000 metaka.<ref>AVII, reg. br. 3/1, kut. 293, dep. 2248.</ref><ref>Branko Latas, Saradnja četnika i Nemaca u borbama protiv Glavne operativne grupe divizija NOVJ u dolini Neretve (februar — mart 1943), Prilozi Instituta za istoriju (br. 17), Sarajevo, 1980, str. 214.</ref> General [[Rudolf Lüters]], zapovjednik njemačkih trupa u NDH, piše u procjeni situacije od 16. marta 1943. da je „neprijateljski otpor protiv nemačkih divizija koje su napadale uglavnom slomljen“, te da je „operacija „[[Operacija Weiss|Vajs II]]“ u suštini završena“. O četničkim snagama u njemačkoj zoni operacija, general Lüters navodi: {{izdvojeni citat|Četničko pitanje nije se dalje zaoštrilo. U području [[114. lovačka divizija (Njemačka)|714. divizije]] nisu zabeležena nikakva prekoračenja u tuđu nadležnost. Četničko rukovodstvo se potčinilo naređenjima nemačkog Vermahta i potvrdilo svoju lojalnost. Četnici koji se nalaze na području [[118. lovačka divizija (Njemačka)|718. pešadijske divizije]], naročito u rejonu [[Zenica|Zenice]] i [[Han-Pijesak|Han-Pijeska]], neprijateljski se suprotstavljaju hrvatskoj državi i nemačkom Vermahtu i pokušavaju da izazovu nemire putem sabotaža i razoružavanja hrvatskih odreda. Divizije koje su učestvovale u operaciji „Vajs II“ jedinstveno se povoljno izražavaju o držanju četničkih jedinica. Dragocenim izviđačkim podacima i napadima za rasterećenje pomagali su našim jedinicama, mada ni u jednom slučaju nije sa nemačke strane tražena podrška.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_3_38.htm Procena vojno-političke situacije komandanta nemačkih trupa u NDH od 16. marta 1943. za period od 1. do 15. marta 1943. godine]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=372&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frames no. 000366—000367.] <br /> ({{jez-njem|"Die Cetnikfrage hat sich nicht weiter zugespitzt. Im Bereich der 714.J.D. sind keine Übergriffe zu verzeichen. Die Cetnikführung hat sich den Befehlen der deutschen Wehrmacht untergeordnet und ihre Loyalität versichert. Die im Bereich der 718.J.D. befindlichen Cetniks, besonders im Raum ZENICA und HAN PIJESAK stehen kroat. Staat und deutscher Wehrmacht feindlich gegenüber und versuchen durch Sabotageakte und Entwaffnung kroat. Abteilungen Unruhe zu stiften. Die im "Weiss II"–Einsatz befindlichen Divisionen äussern sich übereinstimmend günstig über das Verhalten der Cetnikverbände. Durch wortwolle Kundschafterdienste und Entlastungsangriffe haben sie der Truppe geholfen, obwohl in keinem Falle deutscherseits Unterstützung erbeten worden war."}})</ref>}} General Lüters zapaža i kako je, u tom trenutku, situacija u partizanskom taboru, gotovo bezizlazna: {{izdvojeni citat| II. NEPRIJATELJSKA SITUACIJA Neprijateljski otpor protiv nemačkih divizija koje su napadale uglavnom je slomljen. [...] Ostaci ustanika, bez izuzetka teško tučene jedinice sa malo municije i ishrane, deprimirane nemačkim udarima i zadržavane mnogobrojnim ranjenicima i bolesnicima, stoje za sada južno od linije Konjic — Rama. Oni su na severu pritisnuti nemačkim jedinicama, na jugu četnicima, i pokušavaju da se izvuku prema jugoistoku, dolinom Neretve, na teritoriju Crne Gore.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_3_38.htm Procena vojno-političke situacije komandanta nemačkih trupa u NDH od 16. marta 1943. za period od 1. do 15. marta 1943. godine]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=373&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 000367.] <br /> ({{jez-njem|"II.) FEINDLAGE: </br> Der feindliche Widerstand gegenüber den deutschen angreifenden Divisionen ist im wesentlichen zerschlagen. </br> Reste der Aufständischen, durchweg schwer angeschlagene Verbände mit wenig Munition und Verpflegung, durch die deutschen Schläge deprimiert und durch zahlreiche Verwundete und Kranke behindert, stehen z.Zt. südlich der Linie KONJIC–RAMA. Sie werden im Norden durch deutsche Verbände und im Süden durch Cetniks bedrängt und versuchen nach SO durch das NARENTA–Tal in montenegrinisches Gebiet auszuweichen."}})</ref>}} U iscrpnom izvještaju<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 1015—1018.</ref> koji je [[5. maj]]a 1943. godine podnio [[SAD|američki]] [[Ured za strateške usluge]] (preteča današnje [[Centralna obaveštajna agencija|Centralne obavještajne agencije]]), sumiraju se rezultati netom završene operacije »Weiss«: {{izdvojeni citat|Krajem januara 1943. godine zajedničke nemačke, hrvatske, italijanske i četničke snage povele su veliku ofanzivu protiv jugoslovenske oslobodilačke armije. Neprijatelj je potpomognut od Drenovićevih četnika uspeo da potisne jugoslovenske patriote u Hercegovini i jugoistočnoj Bosni. Glavni udar u sadašnjoj neprijateljskoj ofanzivi vrše kombinovane četničke snage u Hercegovini (V.[ojislav] Lukačević, član Mihailovićevog glavnog štaba), u Crnoj Gori (Bajo Stanišić) i u Sandžaku (Pavle Đurišić, član Mihailovićevog glavnog štaba). Ishod ove borbe je još neizvestan. Partizani govore da su oni odneli pobedu, dok četnici insistiraju na tome da su gotovo potpuno očistili ove jugoslovenske krajeve od antifašističkih snaga. Tačno je, međutim, da su jugoslovenski antifašistički gerilci pretrpeli teške teritorijalne gubitke, ali daleko je od toga da su njihove snage uništene ili razbijene. Na drugoj strani, mnogo slavljeni četnici generala Mihailovića danas su angažovani u jednoj od najžešćih ofanziva za uništenje jugoslovenskih demokratskih snaga.}} === Četnički teror u Srbiji (1943) === {{main|Srbija u Drugom svetskom ratu|Zločini četnika u Drugom svjetskom ratu}} Mihailovićeva taktika u Srbiji se početkom 1943. sastojala u tome da organizuje i štedi svoje snage za "planirani narodni ustanak". Nemci navode da je izbjegavao svaki konflikt sa okupacionim trupama.<ref>NAW, T-78, Roll 332, 6289915, 919: Procjena situacije komande Jugoistoka za feburar 1943 (2. mart 1943.).</ref> Izveštaji Nedićeve vlade konstatuju da je četnička akcija gotovo svuda upravljena na obračunavanje sa komunistima, koje se sprovodi beskompromisno, do istrebljenja. Inače, četnici na sastancima sa narodom naređuju lojalno držanje prema domaćim vlastima i okupatorskoj vojnoj sili kao i "odricanje svake pomoći partizansko-komunističkim bandama".<ref>Kopija originala (pisana na mašini, ćirilicom) u Arhivu V.I.I., reg. br. 59/1—1, k. 22.</ref><ref>Kopija originala (pisana na mašini, ćirilicom) u Arhivu V.I.I., reg. br. 54/5—1, k. 22.</ref> 12. februara 1943. godine, kapetan [[Miloš B. Marković]], komandant Ariljske brigade iz sastava Požeškog korpusa JVuO, prenosi Mihailoviću ideju poručnika [[Zvonimir Vučković|Zvonka Vučkovića]] da iskoristi vezu sa njemačkim oficirom u cilju »gonjenja komunista«: {{izdvojeni citat|Po povratku sa puta iz štaba 1a sastao sam se sa Vučkovićem koji me je zamolio da Vas izvestim o sledećem: <br /> U srezu Kačerskom nalaze se dve komunističke grupe, prva jačine 60 a druga oko 150 ljudi. Ove se grupe prebacuju i u Oplenački srez. Za likvidaciju ovih grupa potrebno mu je oko 300 ljudi, no kada bi ih skupio izazvao bi potere od strane okupatora. Ima jednu drugu mogućnost a to je da uputi Nemce da gone ove grupe. Posredno, no obazrivo ima vezu sa jednim od nemačkih komandanata, koji je izjavio gotovost za usluge svake vrste a naročito u gonjenju komunista. Zvonko će ga upotrebiti no ne uspeli to preduzeće sam potrebno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_33.htm Izveštaj komandanta Ariljske brigade od 12. februara 1943. Draži Mihailoviću o borbama protiv pripadnika NOP-a u zimu 1942. godine i dostignutoj organizaciji u brigadi]</ref>}} Poručnik [[Predrag Raković]], u svojstvu komandanta 2. ravnogorskog korpusa JVuO, informiše 3. marta 1943. generala Mihailovića o tajnom sastanku sa nemačkim potporučnikom Krigerom: {{izdvojeni citat|Okupator, kako Nemci tako i Bugari svu svoju akciju uputili su na komuniste, na njihovo gonjenje i istrebljenje. U smislu depeše koju sam podneo G. Ministru, sastao sam se 2 marta t.g. na Savincu u jednoj šumi sa Nemačkim komandantom potporučnikom Krigerom iz Gor. Milanovca. Sastanak je izveden potpuno tajno. Na sastanak je od strane Nemaca došao potporučnik Kriger i njegov tumač. A sa naše strane bio sam ja i moj Načelnik štaba p.por. Lazarević. Tema razgovora bila je isključivo uništenje komunističkih bandi, na teritoriji koju obezbeđuje Nemačka jedinica iz Gor. Milanovca. Uglavnom dolazi u obzir komunistički vođa [[Milorad Labudović|Labud]] koji ima oko 150 komunista pod svojom komandom u okolini Rudnika, u srezovima: Kačerskom i Orašačkom. Utvrdili smo plan za ovaj rad. O izvođenju ove akcije detaljno sam se dogovorio sa Zvonkom noću između 2/3 - III t.g., u čemu smo postigli potpunu saglasnost.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 127, reg. br. 7/3 (S-X-12/4).</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_67.htm Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 3. marta 1943. Draži Mihailoviću o borbi protiv pripadnika NOP-a i pregovora sa predstavnicima nemačkih okupacionih trupa]</ref>}} I u depeši od 23. marta, Raković piše da se ponovo sastao sa nemačkim komandantom iz G. Milanovca, te je dogovoreno da se za ubijene Nemce neće više paliti kuće redom, već "samo po našem spisku", partizanske, i samo će se partizani ubijati: {{izdvojeni citat|Hapšenje naših ljudi više neće biti na reonu nemačke komande G. Milanovac. Ako pogine okupatorski vojnik na ovome terenu neće se paliti redom kuće, već samo po našem spisku i to partizanske i samo će se partizani ubijati. [...] Dobio sam 5000 metaka za čišćenje moga reona od komunista.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova četničkog pokreta Draže Mihailovića: 1. januar — 8. septembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 113, str. 550.</ref>}} [[Datoteka:Četnici batinaju narod.jpg|thumb|Četnici batinaju seljaka u Srbiji.]] Koliki je bio teror koji su četnici sprovodili nad pristalicama [[NOP|pokreta otpora]] u području doline Zapadne Morave, Dragačeva i Takova, svedoči konstatacija u biltenu kvislinškog Ministarstva unutrašnjih poslova: {{izdvojeni citat|Ilegalni odredi poručnika Vlaste Antonijevića, Dače Simovića, Milutina Jankovića, poručnika Vasića i kapetana Rakovića nemilosrdno ubijaju sve one koji su makar i jedan dan bili i sarađivali sa partizanima. Neki od ovih odreda vode tako bezumnu akciju da se njihova delatnost može ravnati sa radom običnih odmetnika.<ref>http://www.e-novine.com/srbija/srbija-tema/102680-aak-Gornji-Milanovac-Luani.html</ref>|Izveštaj kvislinškog Ministarstva unutrašnjih poslova (april 1943)}} Četnici su, poput okupatora, prema partizanima, njihovim simpatizerima i porodicama, primenjivali najsvirepije mere: {{izdvojeni citat|1) Protiv zaludele, potpuno obezglavljene i pomahnitale komunističke bande u šumi, sve određene starešine i svo nacionalno naoružano ljudstvo ima povesti beskompromisnu borbu za njihovo potpuno uništenje. Izuzetka u ovome pogledu ne može biti. 4) Ko se uhvati da nosi hranu ili druge potrebe komunistima, a to se tačno utvrdi, komandant brigade sa čije bi teritorije bio takav krivac, odmah će ga streljati i porodicu potpuno uništiti. Kuću spaliti, a stoku zapleniti za izdržavanje gorskih jedinica. 5) Ko se uhvati, a to se od strane komandanta brigade utvrdi, da je krio komuniste, primio u svoju kuću ili im slao makakva obaveštenja, biće najstrožije kažnjen. 6) Ko se uhvati i bude dokazano, da je neko lice videlo komuniste, a nije na najbrži način izvestilo najbližu četničku komandu, biće takođe kažnjeno, u čemu se komandantima brigada ostavlja puna inicijativa. 7) '''Ako u nekom selu bude ubijen makoji četnik, komandant brigade dotične teritorije odmah će streljati deset simpatizera'''.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%92%D0%B5%D1%9A%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D1%80%D0%B4%D0%BD%D0%BE_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%B8_%D1%9A%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%85_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B0_4.9.1943. Naređenje komandanta Komskog korpusa za nemilosrdno uništavanje pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta i njihovih porodica 4.9.1943.]</ref>|Naređenje komandanta Komskog korpusa za nemilosrdno uništavanje pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta i njihovih porodica (4.9.1943).}} Zbog svega navedenog, mnogi ljudi koji su prišli četnicima na početku ustanka protiv sila Osovine, bili su razočarani preusmerenjem dejstava u borbu protiv partizana. Tako je britanski oficir za vezu Hadson zabeležio: "Nekoliko četničkih jedinica tražilo je da bude oslobođeno zadatka borbe protiv partizana".<ref name="Deakin2"/> === Zabrana sabotaža u Srbiji i učvršćivanje vezâ s Nijemcima na području NDH (1943) === {{main|Sabotaže u Srbiji u Drugom svjetskom ratu|Neil Selby}} [[Datoteka:Plakat o streljanju DM pristalica iz 1942.jpg|mini|Plakat o streljanju „50 DM pristalica“ zbog rušenja mosta na pruzi Požarevac - Petrovac na Mlavi iz decembra [[1942]].]] U Srbiji, iako su neke četničke pristalice vršile sabotaže, trpeći nemačke odmazde zbog toga, četničko vođstvo je posebno branilo ozbiljnije sabotaža na bitnim saobraćajnicama, pa su čak sprečavali britanske komandose na terenu da ih vrše: {{izdvojeni citat|[[Neil Selby|Major Selby]] imao zadatak da organizuje sabotaže i dotur materijala za iste; „Prema Selbyevim navodima, '''do sabotaža nije došlo zato što ih D.M., odn. njegovi komandanti na terenu na terenu još nisu odobrili'''.“<ref>NAW, T-313, Roll 482, 000544: Izvještaj obavještajnog odjeljenja Vojnog komandanta Jugoistoka o rezultatima istrage nad zarobljenim britanskim majorom Selbyem, uhvaćenim kod Žitkovca u noći 18./19. augusta 1943 (26. august 1943.).</ref>|Izvještaj nemačkog obavještajnog odjeljenja o rezultatima istrage nad zarobljenim britanskim majorom Selbyem, uhvaćenim kod Žitkovca (26. august 1943).}} U izvještaju potpukovnika Klamrotha iz Generalštaba njemačkih oružanih snaga, nakon inspekcijskog putovanja po Balkanu u avgustu 1943. godine,<ref>[https://znaci.org/00001/40_62.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNIČKO-NJEMAČKI SPORAZUMI O KOLABORACIJI U SRBIJI]</ref> konstatuje se da je general Mihailović najstrožije zabranio izvođenje sabotažâ protiv okupacione sile prije eventualnog [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkog]] iskrcavanja. Pored toga, pominje se i to da su njemačke obavještajne strukture detaljno upoznate sa kretanjem četničkog komandanta i Vrhovne komande JVuO po Srbiji: {{izdvojeni citat|Pokret Draže Mihailovića: U Srbiji tinja latentni ustanak. Draža Mihailović je liderska priroda i veoma je aktivan. Svaki preuranjeni napad protiv okupacionih snaga u startu je strogo zabranjen. Trenutno se jedino vodi borba protiv komunista. Mora se očekivati jedinstveni napad na okupacione snage, uključujući sabotaže i prepade. Pretpostavlja se da je angloameričko iskrcavanje na Jadranu trenutak za to. Stav Draže Mihailovića prema Angloamerikancima opisan je na sledeći način: „Kao pomagači ste dobrodošli, ali ja ću sâm obnoviti Jugoslaviju!“ Nadzor nad Dražom Mihailovićem je dobar. Nemačke službe vrlo brzo saznaju za njegova boravišta koja neprestano menja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=638&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289888.] <br /> ({{jez-njem|"b) Draga [sic!] Mihailowitsch Bewegung: <br /> In Serbien schwelt der latente Aufstand. Draga Mihailowitsch ist eine Führernatur und sehr aktiv. Jedes vorzeitige Losschlagen gegen die Besatzungstruppen ist zunächst streng verboten. Zur Zeit nur Kampf gegen Kommunisten. <br /> Mit dem einheitlichen Beginn von Sabotage, Überfallen usw. auf Besatzungstruppen muss gerechnet werden. Als Zeitpunkt dafür wird die Landung der Anglo–Amerikaner in der Adria vermutet. Die Einstellung des Draga Mihailowitsch den Anglo–Amerikanern gegenüber wird geschildert: "Als Helfer willkommen, aber ich selbst baue Jugoslawien wieder auf!" Die Überwachung des Draga Mihailowitsch ist gut. Die deutschen Dienststellen kennen sehr bald seine ständig wechselnden Standorte."}})</ref>}} Ipak, kako bi i dalje stvarao privid otpora i zadržao status saveznika, povremeno je inicirao bezazlene diverzije, koje neće izazvati nemačku odmazdu: {{citiranje|Udružite se sa apotekarima. Uzmite od njih praškova za kijanje, suzavce i supervodonik. Na igrankama svrabeće praškove. Upućujte preteća pisma, uznemiravajte telefonom, stvarajte svuda strah i zabunu.<ref name="Kosta Nikolić 2004">Bojan Dimitrijević - Kosta Nikolić: Đeneral Mihailović - biografija, Beograd : Institut za savremenu istoriju, 2004, str 378-9.</ref>|[[Draža Mihailović]] naređuje „misteriozne” sabotaže po gradovima septembra 1943.}} 1. avgusta 1943. godine, komandant njemačkih trupa u Hrvatskoj ([[NDH]]) general [[Rudolf Lüters]] na sljedeći način interpretira držanje Mihailovićevih četnika (mahom onih koji su bili obuhvaćeni [[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|ugovorima sa vlastima NDH]]) po okončanju [[Operacija Schwarz|operacije »Schwarz«]]: {{izdvojeni citat|Stav četnika s obje strane [[Bosna (rijeka)|rijeke Bosne]] te na području između rijekâ Bosne i [[Una|Une]] i [[Sana|Sane]] i dalje se može opisati kao lojalan, iako ustaška politika — koju je hrvatska vlada u posljednje vrijeme iznova naglasila — nije ostala bez povratnog dejstva na njihovo držanje, što se pokazalo uzdržanošću prema komunističkim bandama.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=357&rec=314&roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000352.] <br /> ({{jez-njem|"Die Haltung der Cetniks beiderseits der Bosna und zwischen Bosna und Una–Sana kann noch als loyal bezeichnet werden, obwohl der wohl der in letzter Zeit seitens der kroat. Regierung wieder betonte Ustascha–Kurs nicht ohne Rückwirkung auf ihre Haltung geblieben ist und sich Zurückhaltung gegen die kommunistischen Banden zeigte."}})</ref>|Izvještaj komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj za mjesec jul 1943. upućen štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]]}} Kao paradigmatične za držanje spram nastupajućih njemačkih trupa mogu se uzeti preporuke iz naređenja kapetana Jovana Dabovića, komandanta Ličko-kordunaške četničke oblasti, upućene 6. septembra 1943. godine kapetanu Dušanu Đakoviću: {{izdvojeni citat|NAREĐUJEM 1) Svi komandanti narediće svima svojim jedinicama i patrolama da, ako Nemci budu naišli na njihov reon dejstva, ne otvaraju vatru i da se drže pasivno sve do mog daljeg naređenja. 2) Kada bude primećen dolazak Nemaca da se jedinice povlače u šume i da sa njima izbegavaju dodir. 3) Ako se desi da se neka jedinica, patrola ili pojedinac nađe u takvoj situaciji da Nemce ne može izbeći pri dodiru sa njima da kaže da se bori protivu komunizma. Napominjem ovom prilikom da su se Nemci prema četnicima u Hercegovini poneli vrlo korektno.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dok. br. 42, str. 81.</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dokument br. 202, strane 942—943.</ref>}} 18. rujna 1943. godine, poručnik Lippert iz Obavještajnog odjela [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] sastavlja izvještaj o posjetu poručnika [[Milana Cvjetićanina]], komandanta Bosanskog korpusa „[[Gavrilo Princip]]” [[Dinarska četnička divizija|Dinarske četničke divizije]] JVuO, kojega je [[Kapitulacija Italije|kapitulacija Italije]] zatekla na liječenju u [[Split]]u. Tom prilikom, Cvjetićanin nedvosmisleno poentira: {{izdvojeni citat|Mi četnici znamo da se samo uz pomoć njemačkih trupa može postići efikasno uništenje bandita, jer smo mi četnici za to isuviše slabi.<ref>[https://znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.], str. 273.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=984&rec=313&roll=483 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000981.] <br /> ({{jez-njem|"Wir Cetniks wissen, dass nur durch die deutschen Truppen eine wirksame Vernichtung der Banditen erfolgen kann, da wir Cetniks hierzu zu schwach sind."}})</ref><ref>[https://pescanik.net/pismo-citateljima-blica-i-gledateljima-serije-ravna-gora/ Boris Dežulović: Pismo čitateljima Blica i gledateljima serije “Ravna gora”]</ref>}} [[Datoteka:Marsz wojsk niemieckich w Dalmacji (2-515).jpg|mini|Četnici Dinarske divizije u mimohodu pored motorizovane kolone njemačke 114. divizije (Dalmacija, septembar 1943).<ref>[https://bandenkampf.blogspot.com/2018/01/bk0306.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0306 | Photo | 114. Jäger-Division]</ref>]] Nakon [[Kapitulacija Italije u Jugoslaviji|kapitulacije Italije]] [[8. septembar|8. septembra]] [[1943]]. sve četničke snage iz italijanske okupacione zone su, nakon [[Antiosovinska ofanziva JVuO 1943.|sporadičnih sukoba]], uspostavile punu saradnju sa novouspostavljenim nemačkim okupacionim vlastima.<ref>Vidi: [[s:Uputstvo komandanta nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu konjičke brigade|Uputstvo komandanta nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu konjičke brigade]], [[s:Izveštaj majora JVUO Vasilija Marovića od 17. februara 1944.|Izveštaj majora JVUO Vasilija Marovića od 17. februara 1944.]], [[s:Izveštaj kapetana JVUO Franca Kovača od 23. februara 1944.|Izveštaj kapetana JVUO Franca Kovača od 23. februara 1944.]], itd.</ref> Mihailović je 7. oktobra 1943. naređivao svojim četnicima borbu protiv partizana u Sandžaku "po svaku cenu" i nesukobljavanje sa Nemcima "po svaku cenu".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_9.htm Naređenje Draže Mihailovića od 7. oktobra 1943. komandantima kopusa u zapadnoj Srbiji za mobilizaciju ljudstva i borbu protiv NOVJ u Sandžaku]</ref> Poručnik [[Jovan Pupavac]] pojašnjava u pismu upućenom 10. februara 1944. komandantu Zapadne Bosne JVuO majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]] kako je tekao proces prilaženja četnikâ pod komandom vojvode Momčila Đujića njemačkoj okupacionoj sili: {{izdvojeni citat|Dinarsku oblast sam napustio iz sledećih razloga: 1) Posle propasti Italije u Dalmaciju su došli Nemci. Komandant Dinarske oblasti pop Đujić stupio je u saradnju sa njima, najpre preko [[Mane Rokvić|Mane Rokvića]] koji je došao sa njima iz [[Bosanski Petrovac|Bosanskog Petrovca]]. Kasnije je delegirao kod štaba 114. Nemačke divizije svoga načelnika štaba kapetana Mijovića Novaka. Ljudstvo je postalo Nemačka milicija, primajući od njih redovnu hranu, municiju i dopunu oružja. Nemci su vrlo rado primili saradnju četnika.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_73.htm Izveštaj komandanta 1. brigade Bosanskokrajiškog četničkog korpusa od 10. februara 1944. komandantu korpusa o saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji]</ref>}} U odgovoru koje je 4. oktobra 1943. poslalo Obavještajno odjeljenje 114. lovačke divizije, odbacuju se navodi iz telegrama poslatog od strane štaba 15. brdskog korpusa, u kojem se vojvoda [[Momčilo Đujić]] optužuje za prepade na njemačke trupe i u kojem se traži njegovo hapšenje. Nasuprot takvom zahtjevu, za komandanta [[Dinarska divizija JVuO|Dinarske divizije JVuO]] se tvrdi sljedeće: „Uvjerljiva obavještenja i dokumenti nedvojbeno ukazuju da se Đujićeva četnička grupa u dosadašnjoj borbi protiv komunizma pokazala kao pouzdana... Sabotažni akti i prepadi na njemačke trupe dosad se nijesu događali.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=792&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000788.] <br /> ({{jez-njem|"Nach hiesigen sicheren Nachrichten und einwandfreien Unterlagen ist die Cetnikgruppe des Vojvoden Djujic im Kampf gegen die kommunistische Aufstandsbewegung bisher als zuverlässig zu bezeichnen. <br /> Sabotageakte und Überfälle gegen die Deutsche Wehrmacht sind bisher nicht erfolgt."}})</ref> U poređenju sa oružanim snagama NDH, obavještajni oficiri 114. divizije Wehrmachta daju i mnogo povoljniju ocjenu za učinkovitost četnika: „Hrvatske trupe i ustaše, već zbog svoje brojnosti, ne mogu predstavljati značajniju podršku; osim toga, njihova borbena vrijednost je poznata. Četnički odredi su se dosad svuda pokazali kao izuzetno aktivni i pouzdani.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=793&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000789.] <br /> ({{jez-njem|"Die kroatische Wehrmacht und Ustaschaverbände im Bereich sind schon rein zahlenmässig keine nennenswerte Unterstützung; darüber hinaus ist deren Kampfwert hinreichend bekannt. Die Cetnikverbände erweisen sich bisher überall als äusserst rege und zuverlässig."}})</ref> [[File:Četnički komandant u zapadnoj Bosni Uroš Drenović s nemačkim oficirima na terenu.jpg|thumb|Vojvoda [[Uroš Drenović]] (desno), četnički zapovjednik u [[Zapadna Bosna|zapadnoj Bosni]], zajedno sa njemačkim oficirima na terenu.]] U jesen 1943. godine, Vrhovna komanda Vermahta konstatuje prestanak bilo kakve aktivnosti DM protiv njih: {{izdvojeni citat|U jesen 1943. Titov pokret sve je više uzimao maha, a Mihailovićev pokret bio je potisnut na teritoriju Srbije. Komunisti nisu primali samo pomoć od sovjetske Rusije, nego sve više i od Engleza. Italijanska armija je kapitulirala. U ovakvoj novonastaloj situaciji četnički pokret bio je prisiljen da preispita svoj stav prema nemačkoj okupacionoj sili… Bilo kako, od tog vremena prestali su svi napadi Mihailovićevih ljudi protiv nemačke okupacione sile.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2024-07-08 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Četnici u Hercegovini su počeli sarađivati sa njemačkim nadležnim komandama odmah po ulasku njihovih trupa u bivšu italijansku okupacionu zonu: {{izdvojeni citat|Banda koja je napadala u području sjeverno od [[Bileća|Bileće]] i ojačana na oko 1200 ljudi ([[10. hercegovačka udarna brigada|X herceg. brigada]]), uz potporu 800 četnika je odbačena natrag na sjever.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1081&rec=313&roll=190 NARA, T311, Roll 195, frame no. 7450860.] <br /> ({{jez-njem|"Die im Raum N Bileca angreifende und auf etwa 1200 Mann verstärkte Bande (X.He.Brig.) mit Unterstützung von 800 Cetniks nach N zurückgeworfen."}})</ref>|Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 18. septembar 1943. godine}} {{izdvojeni citat|SS-divizija „Prinz Eugen“: Komunistička grupa (jačine 1.200 ljudi), koja je sa sjevera nastupala ka Bileći, odbačena je ka sjeveru akcijom 6. čete 2. SS brdskog puka ojačane sa 800 četnika.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&roll=483&broj=293 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000290.] <br /> ({{jez-njem|"Von Norden gegen Bileca vordringende komm. Gruppe (1200) durch herangeführte 6./SS 2 und 800 Cetniks nach Norden zurückgeworfen."}})</ref>|Dnevni izvještaj 15. brdskog korpusa za 18. septembar 1943.}} {{izdvojeni citat|U oblasti [[Stolac|Stoca]], kao što je već napomenuto, Stolačka i [[Ljubinje|Ljubinjska]] četnička brigada su u saradnji sa našim trupama postigle uspjeh protiv glavnine Desete herceg. brigade.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=636&rec=314&roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000631.] <br /> ({{jez-njem|"b.) Cetniks: <br /> Im Raum von STOLAC hat, wie bereits erwähnt, im Zusammengehen mit eigenen Truppen die Cetnikbrig. von STOLAC und LUBINJE gegen die Hauptkräfte der X-herzeg.Brig. Erfolge erzielt."}})</ref>|Komanda 21. brdskog korpusa, Obaveštajno odeljenje, izveštaj o stanju, 27. septembar 1943.}} U izvještaju [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS brdske divizije Prinz Eugen]] od 10. oktobra 1943. godine, poslatom štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], pohvaljuje se lojalno držanje koje su, do tog trenutka, formacije [[Hercegovina|hercegovačkih]] četnikâ pokazale spram njemačkih okupacionih jedinica: {{izdvojeni citat|Četnici: Za borbu protiv komunista u istočnoj Hercegovini mobilisane su jače snage u okruzima [[Trebinje]], [[Bileća]], [[Stolac]] i [[Nevesinje]]. Dosadašnja iskustva s hercegovačkim četnicima mogu se ocijeniti dobrim, a njihovo držanje prema vlastitim trupama lojalnim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1335&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001329.] <br /> ({{jez-njem|"Cetniks: Zur Bekämpfung der Kommunisten in der Ost–Herzegowina wurden in den Bezirken Trebinje, Bileca, Stolac u. Nevesinje stärkere Kräfte mobilisiert. Die bisherigen Erfahrungen mit den herzegowinischen Cetniks können als gut, das Verhalten gegenüber der eigenen Truppe kann als loyal bezeichnet werden."}})</ref>}} U odlomku iz mjesečnog izvješća SS divizije »Prinz Eugen«, inače njemačke elitne postrojbe na teritoriji okupirane Jugoslavije, sastavljenog 5. septembra 1943, blagonaklon stav četnika na divizijskom području (Hercegovina) opisan je na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Srbi [četnici — prim.] su se, djelimično, nastavili dokazivati ​​kao '''najpouzdaniji saveznici u borbi protiv crvenih bandi''', a time i protiv komunizma. U borbi protiv bandita uvijek su spremni sarađivati ​​s njemačkim Wehrmachtom, pa čak i podvrgnuti se njegovoj komandi.<ref>Klaus Schmider, ''Partisanenkrieg in Jugoslawien 1941-1944'', Verlag E.S. Mittler & Sohn GmbH, Hamburg/Berlin/Bonn, 2002, s. 307.</ref><ref>[https://www.znaci.org/NARA/T315.php?broj=1272&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001266.] <br /> ({{jez-njem|"Die Serben haben sich z.T. weiterhin als die zuverlässigsten Verbündeten im Kampf gegen die roten Banden und damit gegen den Kommunismus erwiesen. Im Kampf gegen die Banditen sind sie jederzeit bereit, mit der deutschen Wehrmacht zusammenzugehen und sich ihr sogar zu unterstellen."}})</ref>|Mjesečni izvještaj 7. SS divizije XV brdskom armijskom korpusu za avgust 1943. godine}} U četničkim izvorima se potvrda ovih navodâ nalazi u naređenju koje je kapetanu Dušanu Đakoviću 6. septembra 1943. uputio potpukovnik [[Slavko Bjelajac]] (pseudonim »Nikola Dekić«), komandant Ličko-kordunaške četničke oblasti. Informišući svog podređenog oficira o ogromnim partizanskim gubicima u [[Bitka na Sutjesci|bici na Sutjesci]], Bjelajac zapisuje: {{izdvojeni citat|Po podatcima koje imamo partizani su kod Sutjeske strašno tučeni. Tvrdi se da su imali 5.000 mrtvih te da su samo naši s mrtvih lješeva partizanskih skinuli oko 200 puškomitraljeza. Četnici u Hercegovini drže pored ostalih mjesta i [[Kalinovik]], [[Foča|Foču]], i [[Čajniče]]. Ustaše su u [[Goražde|Goraždu]]. Njemci se također nalaze u Hercegovini. Dozvolili su bez ikakovih uslova da se na reonu svakog sreza može nalaziti i kretati 400 četnika (jednoj četničkoj grupi dali su 300 pušaka). <br /> U opšte izuzev situacija Hercegovine, Crne Gore, i Istočne Bosne stoji vrlo dobro. <br /> Ove podatke iz Hercegovine javljam Vam radi orjentacije. A u koliko se tiče Njemaca tek da naše stanovništvo zna da ih se ne treba plašiti i da neće vršiti represalije nad mirnim stanovništvom. <br /> Njemci govore u Hercegovini protiv Italijana i kažu da su oni spriječili širenje Srbije do rijeke Bosne protiv volje Njemaca. Optužuju Italiju da je ona dovela Pavelića na vlast. (To sve može i nemora biti tačno). <br /> Naši su zarobili čuvenog [[Nurija Pozderac|Nuriju Pozderca]] i [[Simo Milošević|Simu Miloševića]] u Hercegovini i streljali ih.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knj. 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. br. 203, str. 946.</ref>}} Detaljna analiza stava koje su četničke jedinice s teritorije hrvatske marionetske države pokazale prema okupatoru tokom jeseni 1943. sadržana je u izvještaju [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]] od 28. X: {{izdvojeni citat|Držanje četnika ostalo je ambivalentno. Pojedine manje grupe su prešle komunistima. Opasnost od saradnje [sa komunistima], kako se pokazalo ovog mjeseca, postoji ondje gdje su male četničke grupe vezane uz određeno područje (npr. područja Olova i Vareša); u takvim slučajevima nedostaje trajne volje za otporom tokom sukoba. S druge strane, zatvorene operativne četničke jedinice bez porodičnih veza i bez straha od odmazde usuđuju se da se suoče sa većim komunističkim jedinicama. U oblasti j. od Višegrada četnici su prvi put uspjeli poraziti jednu od Titovih brigada (1. krajišku). U jugoistočnoj Bosni četnici su djelovali otvoreno neprijateljski prema njemačkim trupama; krajem mjeseca pripadnici 1. sarajevske brigade izveli su sabotažu na željeznici. U čitavoj preostaloj bivšoj zoni odgovornosti Korpusa veće četničke grupe (jedinice Drenovića, Đujića, Ozrenski odred, kao i one u Hercegovini) zadržale su lojalan stav, dijelom uspješno sarađujući sa njem. trupama protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=560&broj=95 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000090.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. XV G.A.K: Ic Lagebericht vom 27.9.43 bis 27.10.43. <br /> 2.) Cetniks <br /> Die Haltung der Cetniks ist nach wie vor zwiespältig geblieben. Einzelne kleinere Gruppen sind in den Kommunisten aufgegangen. Die Gefahr eines Zusammenwirkens besteht, wie der Verlauf dieses Monats gezeigt hat, dort, wo die kleineren Cetnikgruppen ortsgebunden sind (Umgebung Olovo, Vares). Überall dort fehlt bei Zusammenstössen der nachhaltige Widerstandswille. Wo dagegen geschlossene operative Cetnikeinheiten ohne Familienbindung und also ohne Furcht vor Racheakten in dem Befehlsbereich eingedrungen sind, lassen sie es auch auf Kämpfe mit grösseren Kommunisteneinheiten ankommen. Im Raum S Visegrad ist es dabei den Cetniks erstmalig gelungen, eine der Brigaden Titos (I.Kraj.Brig.) zu schlagen. <br /> Die Cetniks sind in Südost–Bosnien offen feindselig auch gegen deutsche Truppen vorgegangen; gegen Ende des Monats haben Angehörige der I.Sarajevo–Brig. Bahnsabotage betrieben. <br /> Im gesamten übrigen früheren Korpsbereich haben die grösseren Cetnik–Gruppen (Drenovic –, Djujic –, Ozren–Verbände, in der Herzegovina) eine loyale Haltung bewahrt, z.T. auch erfolgreich im Kampf gegen die Kommunisten mit der deutschen Truppe zusammengewirkt."}})</ref>|Komanda 15. brd. arm. korpusa, Obavještajno odjeljenje, izvještaj o stanju od 27. septembra do 27. oktobra 1943. godine}} Novembra 1943, Nijemci nabrajaju koje su se sve četničke vojvode u NDH upustile u saradnju s njima, kao npr.: [[Mane Rokvić]] („izjašnjava se za Nemačku i u slučaju neprijateljskog iskrcavanja stoji sigurno na našoj strani“), [[Momčilo Đujić]] („Ljotićev pristalica“ čijim „prisluškivanjem je više puta dokazano da je slao lažne izveštaje D. M. kako bi se izvukao ispod njegovog uticaja“), [[Uroš Drenović]] („nepomirljiv protivnik komunista“; „više od godinu dana sarađuje otvoreno sa nemačkim Vermahtom“) i drugi.<ref name="ReferenceA"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=347&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikführer, mit denen zusammengearbeitet wurde: <br /> Vojvode Rokvic. Energischer Führer der ohne Unterbrechung rückhaltlos mit der deutschen Truppe zusammenarbeitet. Bekennt sich zu Deutschland und steht im Falle einer feindlichen Landung sicher auf unsere Seite. <br /> Vojvode Djujic, Ljotic–Anhänger. DM. sucht ihn durch ständigen Druck zu beeinflussen. Durch Überwachung ist bereits mehrfach nachgewiesen, dass Djujic falsche Meldungen an DM. abgesetzt hat, um sich seinem Einfluss zu entziehen. Djujic wird seitens der. Div. im bewusster Übertreibung als besonders aktiver Kämpfer gegen den Kommunismus in Verbindung mit der deutschen Wehrmacht herausgestellt. <br /> Vojvode Drenovic. Gerade Persönlichkeit, unversöhnlicher Kommunistengegner (kommunistische Untaten an seiner Ehefrau, die den Tod herbeiführten), bezeichnet sich als Beschützer seiner pravoslavischen Volksgenossen. Arbeitet länger als 1 Jahr offen mit deutscher Wehrmacht zusammen. Von DM. angestrebte Beeinflussung bisher ohne Erfolg."}})</ref> U ovom strogo povjerljivom izvještaju, obavještajni oficiri XV brdskog armijskog korpusa dopisuju još i sljedeće: „Čitav niz drugih četničkih vođâ na području južno od [[Bihać]]a, neumoljivi su protivnici komunizma i dobri vojnici. Svi su se istakli u saradnji sa [našim] trupama, a kao svoj zadatak označavaju zaštitu pravoslavnog stanovništva od uništenja.“<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 44, str. 86.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=347&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] <br /> ({{jez-njem|"Eine Reihe weiterer Cetnikführer im Raum südl. Bihac unerbittliche Kommunistengegner und gute Soldaten haben sich in der Zusammenarbeit mit der Truppe bewährt, und sehen es als ihr Ziel an, den pravoslavischen Volksteil vor der Ausrottung zu bewahren."}})</ref> U izvještaju [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] od 5. novembra 1943. godine zaključuje se da bi osiguranje dugih linija snabdijevanja bez četnika bilo „nezamislivo“.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=343&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000339.] <br /> ({{jez-njem|"Die Sicherung der langen Nachschubwege der Division ist ohne Unterstützung det zugeteilten Cetnik–Stützpunkte, wenn nicht ausreichend deutsche Kräfte oder kampffähige kroatische Truppen zur Verfügung gestellt werden, undenkbar."}})</ref> 19. novembra 1943. potpisani su i na snagu stupaju prvi [[Ugovori o saradnji četnika i Vermahta|ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta]], koji četnicima nameću obavezu "da prekinu sve veze sa silama koje se nalaze u ratu sa Nemačkom i da izruče štabove za vezu tih sila koji se nalaze kod njih".<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm</ref> 30. novembra 1943. godine [[Dragoljub Draža Mihailović|general Mihailović]] naređuje [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubi Patku]], komandantu Timočkog korpusa, da protera britanskog majora Erika Grinvuda koji hoće da vrši akcije protiv Nemaca bez njegovog dopuštenja: {{izdvojeni citat|Kod vas je tamo engleski major Grinvud sa telegrafistom. To je posledica prosjačenja materijala. Nije došao da vas pomogne u materijalu već da uništi naša sela za neku sitnu sabotažu. '''Naređujem da Grinvuda sa celom pratnjom najurite kao kučku''' po mom naređenju jer je pošao na teren bez mog odobrenja. Ponavljam najurite ga kao kučku i izvestite.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm</ref>|Depeša generala Mihailovića Ljubi Patku od 30. novembra 1943.}} Saveznički komandant Sredozemlja uskoro i sam uviđa da se Mihailović bavi sporednim aktivnostima, uz izbegavanje da preduzme nešto na komunikacijama vitalnim za [[Saveznici|Saveznike]] i za Nemce. Stoga je [[9. decembar|9. decembra]] [[1943]]. poslao [[Dragoljub Mihailović|Mihailoviću]] telegram kojim zahteva izvršenje specifikovanih napada na komunikacije, a koji počinje rečima: {{izdvojeni citat|Sloboda kojom se Nemci služe železničkim prugama od Grčke do Beograda za prevoz i izdržavanje trupa nepodnošljiva je.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_250.htm, Obaveštenje brigadira Armstronga od 9. decembra 1943. Draži Mihailoviću o zahtevu Komande britanskih trupa na Srednjem istoku da četnici izvrše dve sabotaže protiv Nemaca]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd - prilog II</ref>}} === Potpisivanje ugovora o saradnji četnika i Vermahta u Srbiji (1943—1944) === {{Poseban članak|Ugovori o saradnji četnika i Vermahta}} [[Datoteka:Zone odgovornosti četnika, prema sporazumu sa Nemcima.png|thumb|Zone odgovornosti četničkih komandanata u okupiranoj Srbiji, prema sporazumu sa Nemcima 1943. [[Jevrem Simić]] i [[Nikola Kalabić]] (roze), [[Vojislav Lukačević]] (plavo), [[Ljuba Jovanović Patak]] (zeleno) i [[Mihailo Čačić]] (sivo).]] [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za Jugoistok, inicirao je pregovore koji će rezultirati potpisivanjem [[Ugovori o saradnji između JVuO i komande Jugoistoka|ugovora o zajedničkoj borbi]]. Mihailović je polovinom novembra 1943. svojim komandantima naredio da sarađuju sa Nemcima; on sam nije mogao javno da stupi u saradnju "zbog raspoloženja naroda".<ref>https://www.znaci.org/images/ktb_okw_III_6_1304.jpg KTB OKW (Kriegstagebuch des Oberkommando der Wehrmacht) - Ratni dnevnik vrhovne komande Vermahta, šesta knjiga</ref> Ugovore su to potpisivali ovlašćeni Mihailovićevi komandanti i ljudi iz vojnog rukovodstva. Prvi ugovor o saradnji potpisan je 19. 11. 1943. između [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]], komandanta Mileševskog korpusa JVuO i nemačkog komandanta Jugoistoka koga je predstavljao fon Frede, glasio je: {{Wikisource|Sporazum inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića i vojnoupravnog zapovednika Jugoistoka od 23.1.1944.}} {{izdvojeni citat| 2) Primirje treba da bude pretpostavka za zajedničku borbu protiv komunista. 4) Obaveza Lukačevića da nijedan pripadnik njemu potčinjenih jedinica neće delovati na strani sila koje su u ratu sa Nemačkom. 5) Prepuštanje područja borbenih dejstava četničkim odredima radi samostalnog vođenja borbe, koju vodi i nemački Vermaht. 6) Uključivanje četničkih odreda prilikom većih zajedničkih operacija pod nemačko zapovedništvo. U tom periodu nemačko vodstvo izdaje borbene naloge četničkim odredima. 8) Razmena štabova za vezu. 9) Isporuke nemačke municije radi sprovođenja zajedničkih borbenih zadataka u skladu sa vojnim potrebama. 10) Sporazum se mora držati u tajnosti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_260.htm SPORAZUM IZMEĐU KOMANDANTA JUGOISTOKA I MAJORA VOJISLAVA LUKAČEVIĆA OD 19. NOVEMBRA 1943. O SARADNJI ČETNIKA SA NEMAČKIM TRUPAMA U BORBAMA PROTIV NARODNOOSLOBODILACKE VOJSKE JUGOSLAVIJE]</ref>|Sporazum Nemaca i majora [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] (19. 11. 43.)}} 21. novembra 1943, feldmaršal [[Maximilian von Weichs]] daje svojevrsno objašnjenje potčinjenim njemačkim komandama o logici vođenja pregovora i sklapanja sporazuma sa četničkim odredima u Srbiji. Prva tačka ovog strogo povjerljivog dokumenta glasi: {{izdvojeni citat|Kao rezultat pregovora koje duže vremena vode, u najužoj saradnji, specijalni opunomoćenik Ministarstva spoljnih poslova i komandant Jugoistoka sa vođama četničkih odreda, sklopljen je sporazum koji predviđa oružano primirje ograničeno na određeni prostor i povremeno zajedničko vođenje borbe protiv komunizma.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm Objašnjenje komandanta Jugoistoka od 21. novembra 1943. o sklapanju sporazuma s komandantima četničkih odreda Draže Mihailovića]</ref>}} 27. novembra je potpisan ugovor sa [[Nikola Kalabić|Nikolom Kalabićem]].<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_262.htm Sporazum od 27. novembra 1943. između pukovnika Jevrema Simića i kapetana Nikole Kalabića sa nemačkim predstavnikom o saradnji u borbama protiv NOVJ]</ref> U narednim nedeljama ugovori su potpisani i sa drugim komandantima korpusa od operativne važnosti. Iako Mihailović lično nije potpisao ni jedan ugovor, ovim ugovorima je bio pokriven veći deo nemačke okupacione zone u Srbiji. {{izdvojeni citat|Ovaj ugovor, kao i buduće mjere, trebalo bi da se baziraju na međusobnom povjerenju i volji da se komunizam uništi, zemlja umiri a Srbiji omogući stabilna budućnost u okvirima Evrope oslobođene od komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=974&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frames no. 000969—000970: Sporazum između Krajskomandanture Zaječar i potpukovnika Ljube Jovanovića Patka o nenapadanju i saradnji u borbi protiv NOVJ (23./25. decembar 1943.)] <br /> ({{jez-njem|"Diese Vereinbarung sowie die zukünftigen Massnahmen sollen getragen sein vom gegenseitigen Vertrauen und dem Willen, den Kommunismus zu vernichten, das Land zu befrieden und Serbien einer geordneten Zukunft im Rahmen eines vom Kommunismus befreiten Europas entgegenzuführen."}})</ref>|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Ljuba Jovanović Patak|Ljube Jovanovića Patka]] o borbi protiv partizana u Srbiji (decembar [[1943]]).}} Generalna tendencija priklanjanja Mihailovićevih četnikâ okupacionoj vojnoj sili bila je primijećena 28. XI 1943. i od strane njemačke Komande Jugoistoka: {{izdvojeni citat|Srbija: U oblasti Kruševca borbe između [četnika] DM i komunista. Kod četnika znaci približavanja Vermahtu, verovatno zbog nestašice municije.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&broj=639&roll=485 NARA, T313, Roll 485, frame no. 000636.] <br /> ({{jez-njem|"3.) Serbien: <br /> Raum Krusevac: Kampf zwischen DM u. Komm. Bei Cetniks Anzeichen für Annäherung an dt. Wehrmacht vermutl. Mun. Mangel."}})</ref>|Dnevni izveštaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«), 28. novembar 1943.}} 30. novembra 1943. godine i poručnik Milorad Vasić moli generala Mihailovića da mu odobri vezu sa Nijemcima, u cilju opskrbe streljivom, garantujući mu potpunu diskreciju u radu: {{izdvojeni citat|Molim da mi dozvolite da ovu priliku iskoristim i dobijem municiju i ostalo, što mi je neophodno potrebno, a da pritom čast organizacije i Vaš autoritet u narodu ne bude ničim povređen.<ref>AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 11690—11691.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943-1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 344.</ref>}} Ugovori su bili u znatnoj meri tipizirani, nalik na sporazum između vojnog zapovednika Jugoistoka i inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića: {{izdvojeni citat|Cilj sporazuma je zajednička borba protiv komunističkih partizana, pa će stoga sve jedinice DM-četnika, potčinjene pukovniku Jevremu Simiću, biti uključene u borbu nemačke i bugarske vojske, kao i srpskih vladinih trupa, protiv komunista. U vezi s tim predviđa se uspostavljanje zajedničke obaveštajne službe kao i uzajamna podrška.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%83%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D0%BE%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%88%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B0_%D0%A1%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%B8_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D0%BD%D0%BE%D1%83%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_23.1.1944 Sporazum inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića i vojnoupravnog zapovednika Jugoistoka od 23.1.1944.]</ref>|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Jevrem Simić|Jevrema Simića]] (januara [[1944]]).}} Komandant Jugoistoka i [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] [[Maksimilijan fon Vajhs|fon Vajhs]] izdao je [[21. novembra]] [[1943]]. uputstvo o saradnji sa četnicima koje, između ostalog, predviđa izručenje članova [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkih]] misijâ pri JVuO (tj. da četnici prekinu "sve veze sa silama koje se nalaze u ratu sa Nemačkom i da izruče štabove za vezu tih sila koji se nalaze kod njih"). Fon Vajhs upozorava da se "lojalna orijentacija pojedinih četničkih odreda ne sme uopštiti", jer neki još uvek izvode prepade i sabotaže, ali "propagandu protiv četničkog pokreta treba obustaviti", do daljnjeg.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm Objašnjenje komandanta Jugoistoka od 21. novembra 1943. o cilju i načinu sklapanja sporazuma sa četničkim komandantima]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/291.htm Karl Hnilicka: DAS ENDE AUF DEM BALKAN 1944/45], Musterschmidt-Verlag Göttingen, strana 268</ref> Sporazum između Vermahta i četničkog komandanta [[Mihajlo Čačić|Mihajla Čačića]], komandanta Ravaničke brigade JVuO, uključuje i hvatanje [[rudar]]a koji su pobegli u šumu, i njihovo vraćanje u [[rudnik]]e uglja.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_264.htm Sporazum komandanta Jugoistoka sa komandantom Ravaničke brigade od 14. decembra 1943. o saradnji četnika sa nemačkim trupama u borbama protiv NOVJ]</ref> Sporazum Vermahta i [[Jevrem Simić|Jevrema Simića]], inspektora odreda Draže Mihailovića, predviđa da "četnici DM stavljaju na raspolaganje snagama poretka svoje podatke i svoju obaveštajnu službu" za borbu protiv partizanskog pokreta.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_267.htm Izveštaj Abver-grupe od 23. januara 1944. o sklopljenom sporazumu između vojnoupravnog komandanta Jugoistoka i inspektora četničkih jedinica u Srbiji]</ref> Sporazum Vermahta i potpukovnika Ljube Jovanovića, vođe Dražinih odreda u okrugu [[Zaječar]], četnicima omogućuje punu sloboda kretanja "danju i noću na celom području na koje se odnosi sporazum".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_266.htm Sporazum između Krajskomandanture u Zaječaru i komandanta Timočkog korpusa od 25. decembra 1943. o saradnji u borbama protiv NOVJ]</ref> {{izdvojeni citat|Srbija i Hrvatska: kao i ranije, na ovom prostoru stoje dva suprotstavljena tabora — komunistički pod Titom i nacionalistički pod generalom Mihailovićem. Zbog brojčane premoći i veće borbene vrijednosti, komunisti su u posljednje vrijeme zadali nacionalistima niz teških udaraca. To je rezultiralo u traženju njemačke pomoći od strane nekoliko DM-komandanata. Već je došlo i do niza sporazuma, kojima se DM-jedinice obavezuju na obustavljanje neprijateljstava protiv Wehrmachta, čime im se omogućuje nesmetana borba protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=900&rec=311&roll=175 NARA, T-311, r. 175, s. 895: Prikaz neprijateljskog stanja u Sredozemlju od strane generalštabnog majora Varnstorfa (Warnstorff) – dodatak zabelešci sa sastanka kod načelnika štaba Grupe armija „E“ od 9. decembra 1943.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien–Kroatien: Hier stehen sich nach wie vor die nationalen Kräfte des Draca Michaylovic [sic!] und die kommunistischen Kräfte des Tito gegenüber. Infolge der zahlenmässigen und in Bezug auf die Kampfstärke starken Uberlegenheit der kommunistischen Verbände ist in der letzten Zeit DM mit seinen Kräften stark angeschlagen worden. Dies hatte zur Folge, dass verschiedene DM–Führer mit ihren Verbänden Anlehnung an die deutsche Besatzungsmacht suchten. Es sind bereits Abmachungen zu Stande gekommen, auf Grund deren DM–Verbände ihre Kampfhandlungen der deutschen Wehrmacht gegenüber einstellen und ihnen ungestörte Kampfführung den Kommunisten gegenüber zugesichert wurde."}})</ref>|Nemački prikaz stanja u Sredozemlju od 9. decembra 1943.}} Njemački opunomoćeni general u [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] [[Edmund Glaise von Horstenau]] opisuje u ratnom dnevniku kontekst u kom dolazi do potpisivanja ovih ugovorâ: {{izdvojeni citat|Izgleda da je Srbija najmirnija zemlja na Balkanu, a neko reče da je ona čak i najmirnija zemlja u Evropi. Činjenica je da stanje u NDH ne može da se uporedi sa stanjem u Srbiji iako se i u Srbiji događaju neprijatne stvari... Draža Mihailović je iskoristio opšte stanje, pa su naši oblasni komandanti sklopili ugovore sa pojedinim četničkim vođama.<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 412.</ref>}} I prije nego je došlo do parafiranja ugovorâ, kapetan [[Dušan Radović (četnik)|Dušan Radović]], komandant Zlatiborskog korpusa JVuO, obavijestio je 18. novembra 1943. generala Mihailovića da njemačke i bugarske okupacione trupe, uz velike poteškoće, nastoje zaustaviti ofanzivu snaga NOVJ nadomak [[Užice|Užica]], kao i da im četničke jedinice pod njegovom komandom pružaju značajnu borbenu pomoć, tj. napadaju partizane kako bi oslabili njihov pritisak na okupatora. Iz izvještaja se vidi i da je ravnogorski kapetan Milorad Mitić bio zadužen za održavanje kontakatâ s Nijemcima: {{izdvojeni citat|Noću, 17/18 ov.m-ca oko 21,30 časova, komunisti su jačim snagama napali Bugare i Nemce u Kremnima i posle osmočasovne borbe komunisti su potpuno razbili oko 1800 Bugara i 200 Nemaca... Bugari se u najvećem neredu i bez oružja povlače za Užice. Beže glavom bez obzira. Tenkove su odvukli za Užice, dok je izgleda bugarska artilerija pala u ruke partizanima. U momentu pisanja ovog izveštaja jedan izvesni deo Bugara, koji se organizovano povlači, vodi borbu sa komunistima u Biosci. Naši delovi stupili su u borbu kod Bioske iz pravca s. Kneževići. Mišljenja sam da će u toku današnjeg dana pasti i Bioska i da će komunisti navaliti za Užice. Ja gde god mogu napadaću. Stanje je vrlo ozbiljno! Kapetan Mitić, presvučen u civilno odelo, viđen je u Užicu sa Nemcima. Posle je u jednom nemačkom automobilu otišao kako kažu za Beograd kamo ga Vi šaljete radi hvatanja neke veze i sporazuma. Ova se vest širi naglo.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_34.htm Izveštaj komandanta Zlatiborskog korpusa od 18. novembra 1943. Draži Mihailoviću o borbama četnika i nemačkih i bugarskih jedinica protiv NOVJ kod Kremana]</ref>}} Neposredni rezultati potpisanih sporazuma mogli su se uočiti učešćem četničkih jedinica u [[Operacija Kugelblitz|operaciji »Kugelblitz«]], gdje se, uz jednog od potpisnika ugovorâ (majora Vojislava Lukačevića, naime), s njemačkim i bugarskim trupama borio i poručnik [[Filip Ajdačić]], komandant Crnogorske brigade JVuO: {{izdvojeni citat|Stanje operacijâ „Kugelblic” i „Citen” na dan 13. 12. 1943. u 24:00 časa. „Kugelblic” (1. brdska divizija): [...] Namjera: prebacivanje grupe Lukačevića u rejon Pljevlja–Prijepolje 16/17. decembra. [...] Vojni zapovjednik Jugoistoka: 24. bugarska divizija (3 bataljona) i četnička grupa Ajdačića sporo napreduju iz rejona Bajine Bašte, krećući se uzvodno Drinom, bez kontakta sa neprijateljem, ka određenoj odbrambenoj liniji.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=78&broj=80&roll=331 NARA, T78, Roll 331, frames no. 6287983—6287984.] <br /> ({{jez-njem|"LAGE "KUGELBLITZ" UND "ZIETHEN" STAND VOM 13.12.43. 2400 UHR <br /> "KUGELBLITZ" <br /> 1. GEB. DIV. <br /> ABSICHT: ZUFUEHRUNG GRUPPE LUKACEVIC 16./17. 12 RAUM PL[J]EVLJA – PRIJEPOLJE. <br /> MIL. BFH. SUEDOST: <br /> 24. BULG. DIV. 3 BTL. U. CETNIK–GRUPPE AIDACIC IM SCHLEPENDEN VORGEHEN AUS RAUM BANJA [sic] BASTA DRINA AUFWAERTS OHNE FEINDBERUEHRUNG IN BEFOHLENE ABWEHRFRONT."}})</ref>|Izvještaj Vrhovne komande Wehrmachta o operacijama »Kugelblitz« i »Ziethen« od 14. decembra 1943. godine}} 14. decembra 1943, u Vrhovnu komandu JVuO stigla je depeša od majora [[Siniša Ocokoljić|Siniše Ocokoljića]] (pseudonim »Ev-Ev«), komandanta Mlavskog korpusa JVuO, kojom se kapetan Mitić još jednom imenuje osobom koja je lično involvirana u pregovore s njemačkim okupatorom: „Tufegdžić [Vojislav, komandant Cerskog korpusa JVuO — prim.] danas je doneo sledeći izveštaj: [...] 2. — Kapetan Mitić, koji je ranije u Užicu pregovarao za naš račun sa komunistima, bio je poslednjih dana na pregovorima i sa Nemcima gde je sa njima ručao u Mažestiku. Pregovore je javno sa Nemcima vršio neki kapetan Nešković, poslat od Kalabića. 3. — Nemci su povodom toga štampali letke blizu 2.000.000 primeraka sledeće sadržine: Narodni borci četnici, u radosti pozdravljam prestanak besmislenog međusobnog prolivanja krvi i zdrav razum koji je zavladao u vašim redovima. Sada možemo da se zajednički borimo protivu komunizma, tog smrtnog neprijatelja Evrope i ja vas ubrajam u nacionalne borce zato što smo i mi sami nacionalni borci. Mi ćemo udruženim silama da odbranimo Vašu lepu Otadžbinu, da je ne bi uništile komunističke bande. Primamo u svoje redove Vašu narodnu organizaciju kao čeličnu. Nije potrebno da vam ubrizgavamo narodni duh. Herojstvo je Vama u krvi i sa vama zajedno koji dobro poznajete svoju lepu zemlju poćiće nam za rukom da je oslobodimo. Stavom koga vi zauzimate osigurana je vaša budućnost. Pozdravljam vas kao svoje ratne drugove i želim vam istu vojničku sreću kao i našim vojnicima. Komandant nemačkih trupa. br. 1243. Ovaj letak Nemci su rasturili i već se pojedini primerci nalaze i kod nas. 4. — Tufegdžić javlja dalje, da je puk. Simić naveo hotimično Kalabića da se ovim vezama sa Nemcima naša organizacija kompromituje u narodu što koriste mošinovci [tj. partizani — prim.].“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16. do 23. decembra 1943. godine]</ref> U depeši od 28. decembra 1943. poslatoj Vrhovnoj komandi JVuO od strane potpukovnika [[Petar Baćović|Petra Baćovića]], govori se o sastanku koji je [[Todor Perović]], predstavnik Komande operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine, održao u [[Sarajevo|Sarajevu]] sa njemačkim generalom Wernerom Frommom: {{izdvojeni citat|Perović se vratio iz Sarajeva. U Sarajevu bio je kod generala Froma, komandanta pozadine celog Balkana. Između ostalog rekao mu je: »Srbi su istinski borci protivu partizana, mi Nemci cenimo borbu vaših ljudi. U tome se ističe naročito vaš kraj. Naročito cenimo saradnju majora Lukačevića. U kratko vreme prisajediniće se srpski krajevi Srbiji i u tom slučaju srpski će narod dobiti punu ekonomsku pomoć. U najkraćem roku dolazi još 12 divizija naših na teritoriju Jugoslavije radi potpunog likvidiranja partizana. Imamo jedan letak koji je izdao potpukovnik Borota za istočnu Bosnu, gde poziva narod da ga sluša kao novog komandanta, ali mi znamo da je komandant Baćović. Budite uvereni da će do proleća biti raščišćeno sa partizanima«.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]</ref>}} Iako je Draža Mihailović sugerisao svojim komandantima da »koriste jedne neprijatelje protiv drugih«,<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 1a/1, depeša br. 361.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref> u praksi se ova floskula isključivo odnosila na borbu četnika protiv partizana, skupa sa okupatorima i kvislinzima. U depeši majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] (pseudonim »Sto-Sto«) od 30. januara 1944. godine, poslatoj u povodu pokušaja snagâ [[NOV i POJ]] da prodru u [[Sandžak]], general Dragoljub Mihailović otkriva što je zapravo pravi cilj četničke kolaboracije: {{izdvojeni citat|Vodite računa o Nemcima i Bugarima i iskoristite njihovu akciju protiv crvenih do krajnjih mogućnosti. Napad na [[Pljevlja|Pljevlje]] iskoristite za napad s leđa na komuniste.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>}} Vrlo moguće da je general Mihailović samo usvojio prijedloge koje mu je major Ostojić uputio u pismu od 6. decembra 1943. godine, gdje apostrofira sljedeće: {{izdvojeni citat|Koristeći se akcijom okupatora protiv komunista, mi ćemo verovatno u roku od mesec-dva dana opet imati situaciju u Sandžaku, Crnoj Gori, Hercegovini i Bosni u našim rukama. [...] Učeći se na sopstvenim greškama, smatram da se mora najhitnije preduzeti sledeće: 1) Stvoriti u najkraćem roku što jače pokretne borbene snage — leteće brigade i korpuse — a naročito tamo gde se za to ima mogućnosti. 2) '''Koristeći se akcijom okupatora i satelita, upotrebiti sve raspoložive snage za potpuno čišćenje od komunista svih srpskih pokrajina'''. 3) U radu pod 2) ostvariti međusobno potpomaganje iz susednih pokrajina do maksimuma.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_43.htm Pismo majora Zaharija Ostojića od 6. decembra 1943. Draži Mihailoviću o potrebi većeg angažovanja četnika s okupatorskim trupama radi sprečavanja prodora jedinica NOVJ u Srbiju]</ref>|Pismo majora Ostojića generalu Mihailoviću od 6. decembra 1943. godine}} Četničko-njemački odnosi bili su opterećeni međusobnim nepovjerenjem i sviješću o suprotstavljenosti ciljeva i interesa dviju stranâ. U telegramu koji je 29. januara [[1944]]. godine [[Joachim von Ribbentrop]], njemački ministar vanjskih poslova, uputio specijalnom opunomoćeniku za Jugoistočnu Evropu [[Hermann Neubacher|Hermannu Neubacheru]], reflektuje se jasan stav političkog i vojnog vrha u [[Berlin]]u o generalu Draži Mihailoviću, dok su podređenima date precizne smjernice za držanje prema četničkom pokretu: {{izdvojeni citat|Jedino se mogu ćuteći trpeti privremeni aranžmani nižih vojnih komandi sa Dražom Mihailovićem s ciljem suzbijanja zajedničkog neprijatelja Tita. On i njegovi ljudi ostaju i dalje, na kraju, naši neprijatelji. Zato je sada, kao i do sada, potrebno biti krajnje oprezan prema Draži Mihailoviću i njegovim četnicima, a naročito se ne sme nijednog trenutka izgubiti iz vida da će pomoć koju mu mi sada direktno ili indirektno pružamo radi vođenja borbe protiv Tita, kasnije najverovatnije biti upotrebljena protiv nas... Rat na Balkanu Nemačka je vodila zato da bi jednom zauvek uništila srpsko žarište nemira... Mi nemamo, otud, nikakvog interesa da ponovo razbuktavamo velikosrpski duh.<ref>Akten zur deutschen auswartigen Politik — ADAP/E/VII, s. 374–375.</ref><ref>Vasa Kazimirović, NDH u svetlosti dokumenata, Nova knjiga/Narodna knjiga, Beograd, 1987, str. 169.</ref><ref>Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN — Službeni list SCG, Beograd, 2005. str. 20.</ref>}} Izveštaje o sklapanju ugovora četnika sa Wehrmachtom presrele su i dešifrovale savezničke obaveštajne službe, što je imalo bitnu ulogu u konačnom opredeljivanju [[Čerčil]]a za Tita, a protiv Mihailovića.<ref>Cripps, John (2001). "Mihailović or Tito? How the Codebreakers Helped Churchill Choose". {{ISBN|0593 049101}}</ref> No, Nemci nisu bili zadovoljni primenom nekih sporazuma, jer je uprkos njima dolazilo do incidenata, odnosno diverzija i napada na pripadnike [[Srpska Državna Straža|Srpske Državne Straže]] od strane četnika, usled čega je general [[Hans Felber]] pokrenuo nekoliko hapšenja i racija protiv četnika počev od februara [[1944]]. === Borbe pod nemačkom komandom (1943) === {{main|Operacija Kugelblic}} [[Datoteka:Chetniks and Germans in Herzegovina in 1943.jpg|minijatura|Četnici i Nemci u Hercegovini 1943.]] [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 101I-005-0018-07, Jugoslawien, Polizeieinsatz mit Spähpanzer.jpg|thumb|Nemačka lokalna milicija sa italijanskim bornim kolima (izvor: ''Bundesarchiv'', [[1943]]).]] {{izdvojeni citat|„Borbeno sadejstvo sa četničkim grupama duž glavne saobraćajnice [[Bihać]] — [[Gračac]] — [[Knin]] — [[Drniš]] — [[Šibenik]] sastoji se u tome što su četnici okupljeni u posebnim uporištima uz oslonac na nemačke trupe. Četničke vođe primaju naloge i uputstva o vršenju zadataka obezbeđenja i izviđanja od zapovednika nemačkih uporišta.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=346&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] <br /> ({{jez-njem|"Kampfgemeinschaften mit Cetnikgruppen bestehen entlang der Hauptversorgungsstrasse Bihac – Gracac – Knin – Drnis – Sibenik derart, dass die Cetniks in besonderen Stützpunkten in Anlehnung an deutsche Truppen zusammengefasst sind. Die Cetnikführer erhalten Aufträge und Weisungen für Sicherungs– und Aufklärungsaufgaben durch deutsche Stützpunktführer."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_259.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. novembra 1943. Štabu 2. oklopne armije o saradnji četnika sa nemačkim trupama u NDH]</ref>|Njemački izveštaj o saradnji sa četnicima protiv partizana u Dalmaciji i Bosni (19. novembar [[1943]]).}} Kratko po zauzimanju italijanske okupacione zone od strane njemačkih trupâ, četnici s teritorije [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] stupaju u borbeno savezništvo sa njima. Kako javlja obavještajno odjeljenje [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]], u blizini [[Plitvička Jezera (općina)|Plitvičkih Jezera]] došlo je krajem septembra 1943. godine do prvog krupnijeg angažiranja lokalnih četničkih jedinicâ na njemačkoj strani. Ovom prilikom su četnici nanijeli partizanima ozbiljne gubitke: {{izdvojeni citat|Agent za vezu javlja o izviđanju od 27. IX: Jaka skupina lojalnih četnika s njemačkom opremom provalila je 20. septembra na područje [[Korenica|Korenice]], [[Prijeboj (Plitvička jezera)|Prijeboj]]a (16 km zap. od [[Bihać]]a), Babinog Potoka (28 km z. od Bihaća), [[Krbavica|Krbavice]] (23 km jz. do Bihaća), te uništila sve komunističke prometne veze. Četnici su nanijeli velike gubitke komunistima kod Mirić Štropine (3 sjz. od Prijeboja), 350 mrtvih.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&roll=196&broj=390 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7457118.] <br /> ({{jez-njem|"29.9. V–Mann meldet Beobachtung vom 27.9.: <br /> Starke Gruppe loyaler Cetniks mit deutscher Ausrüstung an 20.9. in Raum Korenica (1558), Prijeboj (16 W), Babin Potok (28 W), Krbavica (23 SW), alles Bihac, eingebrochen und haben alle Verkehrsverbindungen der Kommunisten vernichtet. Cetniks haben bei Miric Stropina (3 NW Prijeboj) den Kommunisten große Verluste, 350 Tote, beigebracht."}})</ref>|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 3. oktobar 1943.}} U izvorima njemačke provenijencije iz ovog perioda navodi se da su četničke jedinice asistirale okupatoru i pri izbacivanju partizana iz [[Bosansko Grahovo|Bosanskog Grahova]]: {{izdvojeni citat|Četnici na putu za snabdijevanje Gospić — Gračac, Knin — Vrlika i Knin — Drniš, i pored oprečnih poruka DM-u, nikad ne pokazuju neprijateljstvo; naprotiv, dobro su sarađivali sa 114. lovačkom divizijom u zasjedama i [zajedno] zauzeli Bos. Grahovo.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=98&rec=314&roll=560 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000093.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Lagebericht vom 27.9. bis 27.10.1943. <br /> Die Cetniks an den Nachschubstrassen Gospic – Gracac, Knin – Vrlika und Knin – Drnis sind bisher trotz abweichender Meldungen an DM. nirgends feindselig aufgetreten, haben vielmehr in Hinterhalten mit der 114.Jäg.Div. gut zusammengearbeitet und Bos.Grahovo genommen."}})</ref>|Obavještajno odjeljenje [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], izvještaj za period od 27. septembra do 27. oktobra 1943.}} U naređenju poslatom 23. oktobra 1943. iz [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] Wehrmachta, koja je bila smještena na teritoriji kvislinške NDH, navodi se sljedeće: {{izdvojeni citat|Od 1. novembra 1943. svi pripadnici domaćih jedinica (četnici, ustaše i hrvatska žandarmerija) moraju biti u posjedu njemačkih propusnicâ.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=315&roll=1295&broj=606 NARA, T315, Roll 1295, frame no. 000600.] <br /> ({{jez-njem|"7.) Ausweispflicht landeseigener Verbände. <br /> Ab 1.11.43 müssen sämtliche Cetnik–, Ustascha–, und kroatische Gendarmerie–Angehörige im Besitz von Ausweisen der Abteilung Ic sein."}})</ref>|Divizijska naredba br. 122 od 23. X 1943. godine}} U jednoj procjeni stanja snabdijevanja, poslatoj 25. oktobra 1943. štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]] iz 114. divizije, razmotreni su modaliteti „skladištenja zalihâ [hrane] tokom zime i opskrbe za 9.500 četnika, ustaša, zarobljenika i civilnog stanovništva“, i data je projekcija da bi tovarni prostor zapremine 12 [[Tona|tona]] bio dovoljan za podmirenje dnevnih potrebâ ove grupe („9.500 ustaša, četnika, itd.“).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1362&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frames no. 001356—001357.] <br /> ({{jez-njem|"Anlage 1 zur Beurteilung der Versorgungslage vom 25. Oktober 1943. <br /> a.) Berücksichtigung der Winterbevorratung und Versorgung der 9500 Cetniks, Ustaschen, Gefangenen und Zivilbevölkerung; <br /> Dabei ist die Versorgung der 9.500 Ustaschen, Cetniks usw. im hiesigen Raum nicht in Rechnung gestellt. Es würden also hierfür noch täglich 12 to Laderaum möglich sein."}})</ref> Takođe, u naredbi o snabdijevanju iz 114. divizije Wehrmachta s početka decembra 1943. godine, precizno je određeno dnevno sljedovanje četničkih jedinicâ u zoni odgovornosti divizije (najvjerovatnije je riječ o [[Dinarska divizija JVuO|Dinarskoj diviziji JVuO]] pod [[Momčilo Đujić|Đujićevom]] komandom): {{izdvojeni citat|Od sada se četnicima izdaje sljedovanje koje se sastoji od: <br /> 1 porcija hljeba; 1 porcija povrća; 1 porcija namaza (mast ili marmelada); 1 porcija soli; 2 porcije napitka; 1 porcija duhana.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=822&rec=315&roll=1295 NARA, T315, Roll 1295, frames no. 000815—000816.] <br /> ({{jez-njem|"Verpflegung der Cetniks: <br /> Als Verpflegung für Cetniks sind ab sofort nur folgende Portionen auszugeben bezw. zu empfangen: <br /> 1 Brotportion, <br /> 1 Gemüseportion, <br /> 1 Brotaufstrichportion (Fett oder Marmelade), <br /> 1 Salzportion, <br /> 2 Getränkeportionen, <br /> 1 Tabakportion."}})</ref>|Posebna direktiva za snabdijevanje br. 65/43 (2.12.43)}} {{izdvojeni citat|Četnici dobijaju snabdijevanje u skladu sa listama imena koje se stalno kontrolišu; municija za pješadijsko naoružanje se izdaje povremeno, uz strogu kontrolu potrošnje; svaki četnik nosi zvaničnu iskaznicu – oni bez iskaznice se hapse i razoružavaju.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=342&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000338.] ({{jez-njem|"Die Division gewährt den nach eigenen Wünschen beweglich und abseits ihrer Wohnorte eingesetzten Cetniks Verpflegungszuschüsse. Der Verpflegungsempfang wird nach namentlichen Listen getätigt, die Verteilung wird überwacht. Nach den gleichen Richtlinien werden von Zeit zu Zeit Gewehr– und MG–Munition im Rahmen des nachgewiesenen Verschusses ausgegeben. Der Verbrauch wird nach der jeweiligen Lage auch einigermassen genau überprüft. Jeder Cetnik muss einen namentlichen Ausweis mit der Nummer seiner Handwaffe (Gewehr– oder Pistolen–Nr.), der Unterschrift des zuständigen Kommandanten und des Ic der Division versehen, besitzen. Ohne Ausweis angetroffene Cetniks werden im Einvernehmen mit den Cetnik–Führern festgenommen und entwaffnet."}})</ref>|Izvještaj 114. lovačke divizije o rezultatima saradnje sa četnicima (5. novembar 1943).}} U izvještaju [[114. lovačka divizija|114. lovačke divizije]] od 5. novembra 1943. detaljno se opisuje saradnja jedinica [[Wehrmacht]]a sa snagama pod komandom vojvodâ [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]], [[Mane Rokvić|Maneta Rokvića]] i [[Radomira Ðekića Ðeda]]. Njemački oficiri zaključuju da okupator ima veliku korist od četnika: {{izdvojeni citat|Četnički vojvoda Mane Rokvić može se opisati kao apsolutno pouzdan. Već je pružio vrijedne usluge u oblasti [[Bosanski Petrovac|Bos. Petrovca]] gdje je bio raspoređen u prethodnici tokom čitavog napredovanja divizije, svuda uspostavljajući kontakt sa lokalnim četničkim jedinicama i značajno doprinoseći uspostavljanju povjerenja civilnog stanovništva u njemački Vermaht. Njegove mjere za održavanje discipline među četnicima i njegov oštar obračun sa sumnjivim [licima] i banditima dobro su poznati. [...] Iako se Đujić ne može smatrati potpuno pouzdanim, njegova podrška u borbi protiv komunizma trenutno je dragocjena. Divizija će učiniti sve što je u njenoj moći da ga u javnosti prikaže toliko pronjemački nastrojenim kako bi njegov povratak u neprijateljski tabor jednog dana bio onemogućen. [...] Četnički vojvoda Ðedo potiče iz Crne Gore i pristalica je pokreta Koste Pećanca, koji je, na osnovu prethodnog iskustva, održavao jasnu distancu od pokreta DM. Ðedo ostavlja veoma dobar lični utisak, izrazito je drzak [u borbi] protiv bandita i sumnjivih, i jasno je naklonjen njemačkom Vermahtu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=341&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000337—000341.] <br /> ({{jez-njem|"Der Cetnik–Vojvode Mane Rockvic [sic!] ist als unbedingt zuverlässig zu bezeichnen. Er hat bereits im Raum Bos. Petrovac wertvolle Dienst geleistet und war auch während des ganzen Vormarsches der Division bei der Spitze eingesetzt, stellte überall die Verbindung mit den örtlichen Cetnik–Einheiten her und hat in starken Masse für die Begründung des Vertrauens der Zivilbevölkerung zur deutschen Wehrmacht beigetragen. Seine Massnahmen zur Erhaltung der Disziplin unter den Cetniks, sein scharfes Durchgreifen gegen Verdächtige und Banditen, sind bekannt. <br /> Wenn auch Djujic als nicht voll zuverlässig angesehen werden kann, so ist aber seine Unterstützung im Kampf gegen den Kommunismus z.Zt. wertvoll. Seitens der Division wird alles versucht werden, um ihm in der Öffentlichkeit soweit als deutschfreundlich herauszustellen, dass ihm eines Tages der Rückzug in das feindliche Lager unmöglich gemacht wird. <br /> Der Cetnik–Vojvode Dzedo stammt aus Montenegro, ist Anhänger Richtung Kosta Pecanac, die nach bisherigen Erfahrungen klaren Abstand zur D.M.–Bewegung gehalten hat. Dzedo macht persönlich einen sehr guten Eindruck, ist ein ausgesprochener Draufgänger gegen Banditen wie Verdächtige und der Deutschen Wehrmacht eindeutig zugeneigt."}})</ref>|Izvještaj 114. lovačke divizije o rezultatima saradnje sa četnicima od 5. novembra 1943.}} {{izdvojeni citat|Glavna komanda predlaže stvaranje oficirske ispostave pri štabu XV brd. korpusa za nadzor i vođenje četničkih grupâ koje se koriste za zaštitu cesta za snabdijevanje, željezničkih pruga i važnijih ratnih pogona.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=554&broj=90 NARA, T314, Roll 554, frame no. 000084.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. beantragt Schaffung einer Offz.–Planstelle beim Stab XV.Geb.A.K. zur Überwachung und Anleitung der Cetnikverbände, die zur Sicherung von Nachschubstrassen, Eisenbahnen und kriegswichtiger Anlagen eingesetzt sind."}})</ref>}} Jedan od četničkih komandanata koji se dosljedno isticao kontinuiranom kolaboracijom sa njemačkim okupatorom bio je vojvoda [[Uroš Drenović]]. Nadležni okupacioni organi bili su zadovoljni ostvarenim stepenom saradnje s Drenovićem, što se vidi i iz izvještaja XV brdskog armijskog korpusa od 26. XI 1943, u kom se pohvaljuje njegovo „lojalno držanje“: {{izdvojeni citat|Predmet: <br /> Nemačka komanda za vezu kod četničkog vođe Drenovića: <br /> Četnička grupa Drenović z. i j-z od Banje Luke od jedno 1500 ljudi ima već godinu i po prema nemačkom Vermahtu i prema hrvatskoj državi lojalno držanje, i naše izviđačke i bezbednosne akcije korisno podržava. U nekim slučajeva bili su podržani sa nešto municije. Hrvatska vlada razmatrala je ideju da dovede Drenovića u Sabor za predstavnika svih pravoslavnih. Komanda Kirhner (puk Brandenburg) poslala je u dogovoru sa obaveštajnim odeljenjem [korpusa] Drenoviću komandu za vezu, i postigla je značajne rezultate u pogledu specijalnih misija.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=560&broj=390 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000384.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. XV G.A.K, Abt.Ic, Betr.: Dtsch.Verb.Kdo. bei Cetnikführer Drenovic. An Pz.A.O.K.2.Ic/AO, 26.11.43: Die Cetnikgruppe Drenovic w. u. sw. Banja Luka mit etwa 1500 Mann hat seit über 1 1/2 Jahre der deutschen Wehmacht und dem kroat. Staat gegenüber eine loyale Haltung eingenommen und die eigene Aufklärung und Sicherung stets wertvoll unterstützt. In einzelnen Fällen wurde sie mit Inf.Mun. unterstützt. Die kroatische Regierung hat die Berufung des Drenovic in den Sabor (Landtag) als Vertreter aller Pravoslaven erwogen. Das Kdo. Kirchner (Rgt.Brandenburg) hat im Einvernehmen mit der Abt.Ic für seine Zwecke ein Verbindungs–Kommando zu Drenovic entsandt und in kürzester Zeit wertvolle Ergebnisse im Sinne des Sonder–Auftrages erzielt."}})</ref>|Komanda 15. brd. korpusa, Obaveštajno odeljenje, za obav. odeljenje komande 2. okl. armije, 26.11.43.}} Četnički su odredi na teritoriji marionetske NDH pružali veoma značajnu potporu njemačkim vlastima, bez koje ove ne bi uspjele efikasno održavati okupacioni sistem. U izvještaju [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pješadijske divizije]] [[Wehrmacht]]a iz prve nedjelje decembra 1943. provijava upravo ovakvo gledište; istaknuto je, pak, da bi četnike trebalo (zbog „ispadâ prema hrvatskom stanovništvu“) ograničiti „na rad u srpskim selima“: {{izdvojeni citat|Budući da vlastite snage i ustaše nisu dovoljne da same umire i osiguraju golemo područje, divizija se ne može odreći suradnje četnika. Trenutačno, drugačije rješenje ne bi bilo moguće zbog nedostatka dodatnih snaga. No, ne zanemaruje se da se suradnja s četnicima ne čini dugoročno održivom zbog njihovih političkih ciljeva. Stoga će se i dalje jačati utjecaj ustaša, a time i hrvatske države, kako bi se postupno udaljili od četničkih snaga i deportirali oni [četnici] koji nisu mještani.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=788&rec=314&roll=555 NARA, T314, Roll 555, frames no. 000782—000783.] <br /> ({{jez-njem|"Da die eigene Kräfte und die Ustascha allein zur Befriedung und Sicherung des weiten Raumes nicht ausreichen, kann auf eine Mitarbeit der Cetniks noch nicht verzichtet werden. Im Augenblick wäre eine Lösung von ihnen mangels anderer Kräfte nicht möglich. Es wird jedoch nicht verkannt, dass auf die Dauer eine Zusammenarbeit mit den Cetniks auf Grund ihrer politischen Zielsetzung nicht tragbar orscheint. Es wird daher der Einfluss der Ustascha und damit des kroatischen Staates weiterhin gestärkt werden, um allmählich von den Cetnik–Verbänden abrücken zu können, die nicht ortsansässigen abzuschieben. Der Anfang hierzu ist gemacht. Um die Unzuträglichkeiten zu beenden, die sich daraus ergeben, dass in rein kroatischen Gegenden die eingesetaten Cetnik–Verbände die Bevölkerung belästigen und auch ausplündern, ist in Durchführung, sie aus diesen Gebieten herauszuziehen und nur noch in Orten mit pravoslavischer Bevölkerung zu Sicherungszwecken einzusetzen."}})</ref>|Procjena situacije 264. pješadijske divizije (7.12.43)}} Komanda Jugoistoka je istog dana izvijestila Vrhovnu komandu njemačkog Wehrmachta o sadjejstvu [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114. lovačke divizije]] i četnika u borbi protiv snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]: {{izdvojeni citat|114. lovačka divizija: čišćenje prostora oko [[Vrlika|Vrlike]] u saradnji sa četnicima završeno; neprijatelj je izgubio 22 mrtva i 20 zarobljenih; veliki plen.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=78&broj=89&roll=331 NARA, T78, Roll 331, frame no. 6287993.] <br /> ({{jez-njem|"114. JG. DIV: SAEUBERUNG IN RAUMES VRLIKA IM ZUSAMMENWIRKEN MIT CETNIKS NACH WEITEREN 22 FEINDTOTEN U. 20 GEFANGENEN BEI EINBRINGUNG GROESSERER BEUTE ABGESCHLOSSEN."}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 6. decembra 1943 (7. decembar 1943.).}} === Borbe pod njemačkom komandom u Crnoj Gori (1943—1944) === {{main|Operacija Frühlingserwachen (1944)}} [[File:Collaborationist Jakov Jovović with Germans on Cetinje.jpg|thumb|Četnički komandant [[Jakov Jovović]] sa svojim saborcima i Nemcima na [[Cetinje|Cetinju]], jesen 1943.]] Od 17. do 24. oktobra [[1943]]. godine, njemačke okupacione snage su organizovale [[Operacija Balkanski klanac|operaciju Balkanski klanac]] (njem. ''Balkanschlucht''). Osnovni cilj operacije je bio likvidacija snagâ [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i [[Divizija Garibaldi|Italijana]] koji su prešli na stranu partizana u Crnoj Gori, kao i ovladavanje [[Jadransko more|jadranskim]] zaleđem. Pored sopstvenih snaga, njemački okupator je za ovu priliku angažovao dva italijanska fašistička puka (oko devet bataljona), čiji su štabovi bili u [[Bar]]u i [[Podgorica|Podgorici]], kao i muslimansku fašističku miliciju i ostatke četnika Draže Mihailovića.<ref>https://www.znaci.org/00001/151_5.pdf</ref> Dakle, pored dvije divizije [[Wehrmacht]]a, u operaciji je učestvovalo i oko 5.000 [[Balli Kombëtar|balista]], talijanskih fašista i četnika.<ref>https://www.znaci.org/00001/33_9.pdf</ref> U depeši Vrhovnoj komandi JVuO od 20. oktobra 1943,<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, Knjiga predatih depeša CG—3, Depeša br. 211.</ref><ref>Др Радоје Пајовић, Контрареволуција у Црној Гори: Четнички и федералистички покрет 1941—1945, Обод, Цетиње, 1977, стр. 408.</ref> delegat VK JVuO u Crnoj Gori i [[Sandžak]]u major [[Rudolf Perhinek]] piše o učešću crnogorskih četnika na strani okupatora u ovoj [[Sile Osovine|osovinskoj]] operaciji: {{izdvojeni citat|Žalosno ali tačno. Da nisu Nemci angažovali ovolike snage, nas ovde više ne bi bilo, jer se više niko nije hteo boriti, već samo begati, ali nije se više imalo kud... Mi se izvlačimo i gledamo da smo pozadi njih, da bi iskoristili njihovu borbu sa komunistima i uništavanje istih.}} Informacija o potpunoj potčinjenosti četničkih jedinica u okupiranoj Crnoj Gori njemačkim vlastima, kao i tijesnim vezama sa kvislinškom ''Narodnom upravom'' koju je okupator formirao, Draži Mihailoviću je bila dostavljena 1. decembra 1943. godine iz štaba majora [[Petar Baćović|Petra Baćovića]] (pseudonim »Nav-Nav«): {{izdvojeni citat|Nemci daju oružje i odelo s a s d j k a c a m a [nedešifrovana riječ; moguće "žandarmima" — prim.] i nešto plate. Milicija će biti formirana kao prava vojska. Za komandanta cetinjskog bataljona major Zdravko Kasalović. Za nikšićki bataljon Boško Pavić, a mene su naimenovali za komandanta žandarmerijskog bataljona za srez šavnički. Pojava Narodne uprave i svega ovoga što se sada stvara, nije izraz želje niti naroda niti naša, već je ovo nužno zlo, između dva zla, jer drugog izlaza nema. Mi nismo u stanju samo pomoću naroda da ma šta učinimo bez pomoći Nemaca.<ref>AVII, kut. 276, reg. br. 7/1-35.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 47, str. 89.</ref>}} [[Ljubomir Lazarević]], inženjer iz [[Kolašin]]a (pseudonim »Bene«), 28. januara 1944. godine obavještava Dražu Mihailovića da četnici u Crnoj Gori sarađuju sa njemačkim okupacionim vlastima u svakom obliku: {{izdvojeni citat|Svi komandanti u Crnoj Gori primili su saradnju sa Nemcima, potpisali obavezu a sa ostatcima vojske nalaze se u žici, ili u neposrednoj blizini nje. Nema ni jedne grupe u šumi koja bi pretstavljala našu borbu, oko koje bi se moglo okupljati. Vukadinović isto tako nalazi se u Podgorici ili u okolini. Nagovešteni dolazak Srbijanske vojske pozdravljen je burno svuda, ali dolazak Ljotićevaca učinio je Ljotićevce vrlo aktivnim i prete da ko god ne bude s njima, on je komunista. Po varošima teško će se iko održati jer ta formula svakoga će staviti pod udar okupatora kao komunistu. Ovaka saradnja sa njima je nemoguća, jer ovi traže prilazak njima, ne saradnju. Po selima Crne Gore gospodare komunisti. Naše akcije vrše se samo u cilju osiguranja ili odbrane nemačkih kolona. Nemačke snage na ovom terenu vrlo su male i nesposobne za ma kakvu širu akciju. Do sada nema ni izgleda na akciju. Svako dalje čekanje, pogoršava našu situaciju. Narod gubi veru u našu dobru volju i našu sposobnost.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} Koliko su četnici u Crnoj Gori i [[Sandžak]]u bili od koristi njemačkom okupatoru za zaustavljanje partizanske ofanzive ka Srbiji, svjedoče i navodi iz izvještaja Komande Jugoistoka polovinom februara 1944. godine.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=15 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000011.] <br /> ({{jez-njem|"In einer Aussprache mit General Foertsch (H.Gr.F) wird festgestellt, dass der Vertrag mit Lukacevic in Geltung bleiben muß, weil dessen Cetniks in Montenegro zur Bekämpfung der Roten benötigt werden."}})</ref> Naime, i nakon stavljanja van snage [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|ugovorâ]] potpisanih krajem 1943. i početkom 1944, major [[Vojislav Lukačević]] je ostao jedini četnički komandant s kojim sporazum nije raskinut: {{izdvojeni citat|U razgovoru sa načelnikom štaba Armijske grupe »F« generalom (Hermannom) Foertschom, zaključeno je da sporazum sa Lukačevićem ostane na snazi, zato što su četnici u Crnoj Gori potrebni za borbu protiv crvenih.|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi njemačkih oružanih snaga od 16. februara 1944. godine}} Četnički odredi s teritorije Crne Gore i Sandžaka su, tokom zime i proljeća 1944. godine, njemačkom okupatoru bili krucijalno važni u smislu zatvaranja jugozapadne granice [[Nedićeva Srbija|Nedićeve Srbije]] od [[Prodor Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije u Srbiju|upada partizanskih jedinicâ]]. Iz strogo povjerljive naredbe od 17. III 1944. vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] (upućene i Feldkomandanturi 610 za teritoriju Crne Gore) ovo postaje bjelodano: {{izdvojeni citat|1.— 2. i 5. crvena div. približavaju se s prethodnicama jugozapadnoj granici Srbije. Prednji delovi na liniji Zmajevac (12 km ji. od Vardišta) — visovi južno od Vardišta. Dalje snage u nastupanju preko Strmice (10 km jz. od Višegrada). 2.— Potrebno je što pre tačno ustanoviti grupisanje snaga i jačinu četničkih odredâ Đurišića i [[Vuk Kalaitović|Kalaitovića]], koji se nalaze duž granice. 3.— 1. bug. okup. korpus povući će svoje isturene snage ispred nadmoćnog neprijateljskog pritiska na liniju Mokra Gora — Semegnjevo — Palisad. Ovu treba po svaku cenu držati blagovremenim angažovanjem rezervi. 4.— Ojačani peš. p. i art. divizion, koji su određeni za rezervu vojnoupr. k-ta Jugoistoka prebaciće se železnicom u rejon Užice—Požega. Angažovanje i delova istog samo uz saglasnost vojnoupr. k-ta Jugoistoka. 5.— Naročito je važno blagovremeno saznati težište neprijateljskog napada. U tu svrhu treba stalno vršiti izviđanja.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_34.htm Naređenje vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 17. marta 1944. nemačkom štabu za vezu pri 1. bugarskom okupacionom korpusu za preduzimanje mera u vezi pokreta 2. proleterske i 5. NOU divizije prema jugozapadnoj Srbiji]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=281&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000277.] <br /> ({{jez-njem|"Dt.Verb.Stab b.I.Bulg.Okk.Korps <br /> Nachr. 24.Bulg.Division über Dt.Verb.Offz. <br /> F.K. 610 <br /> 1.) Rote 2. und 5. Div. nähern sich mit Anfängen der Südwestgrenze Serbiens. Vorderste Teile in Linie Zmajevac (12 SO Vardiste), Höhen südlich Vardiste. Weitere Kräfte im Nachziehen über Strmica. (10 SW Visegrad) <br /> 2.) Baldige Klarheit über Kräftegruppierung und Stärke längs der Grenze stehenden Cetnikverbände des Djuirisic [sic] und Kalaitovic ist erforderlich. <br /> 3.) I.Bulg.Okk.Korps nimmt seine vorgeschobenen Kräfte vor überlegenem Feindruck auf die Linie Mokragora–Semegnjevo–Palisat zurück. Diese ist unter allen Umständen unter rechtzeitigem Einsatz von Reserven zu halten. <br /> 4.) Das als Reserve des Mil.Befh.Südost bestimmte verstärkte Inf.Rgt. einschl. Art.Abt. wird mit Eisenbahn in den Raum Uzice – Pozega herangeführt. Einsatz auch von Teilen nur mit Zustimmung des Mil.Befh.Südost. <br /> 5.) Rechtzeitiges Erkennen des Schwerpunktes des feindl. Angriffs ist besonders wichtig. Hierzu ständige Aufklärung geboten."}})</ref>}} [[File:Chetniks and Germans in Podgorica 1944.jpg|thumb|Četnički komandanti i njemački okupatori u [[Crna Gora|Crnoj Gori]]. [[Đorđije Lašić]] (prvi zdesna), šef njemačke uprave za Crnu Goru pukovnik Hajnke (treći zdesna) i Jakov Jovović (drugi slijeva) u [[Podgorica|Podgorici]], proljeće 1944.]] Krajem februara i početkom marta 1944. godine, u tzv. [[staroj Crnoj Gori]] (preciznije u [[Katunska nahija|Katunskoj nahiji]]) organizovana je [[Operacija Bura (1944)|operacija »Bura«]]. Specifičnost ove operacije ogleda se u činjenici da su za njeno izvođenje većinu ljudstva obezbijedili četnici, dok su oficiri iz Feldkomandanture na [[Cetinje|Cetinju]] i komandant mjesta [[Podgorica|Podgorice]] rukovodili borbenim djejstvima: {{izdvojeni citat|1.) Sumarni i iskustveni izveštaj: Operacija »Bora« od 27. 2. do 3. 3. 44. Sprovedena je četnička operacija »Bora«, pod nemačkom komandom, radi čišćenja rejona Danilovgrad — Čevo — Cetinje — Podgorica. 2.) Jedinice koje su učestvovale: 4000 ljudi nacionalne žandarmerije, milicije, 215. abver-trup, jedna brdska baterija iz ratnog plena, lovačko poterno odeljenje 181. peš. div. [...] 5.) Sprovođenje: U delom. oštrim borbama, kolone, koje su nastupale od i,, ji., i j., polako su osvajale teren. 29. 2. zauzeto je Čevo. Neprijatelj (jačine 250 ljudi) izvukao se prema sz. Posle odlaska nemačkih snaga i započinjanja neprij. protivnapada, četnici su se delom, u paničnom strahu, povukli na svoje polazne položaje. Neprijatelj je ponovo zauzeo teren očišćen operacijom. 6.) Gubici neprijatelja: 32 mrtva, 68 ranjenih, 23 zarobljena. Plen: 2 p. mitr., 1 mitr., 15 pušaka, 1 radio-stanica, propagandni materijal i hrana. Sopstveni gubici: 20 mrtvih, 31 ranjen, 46 nestalih. 7.) Iskustva: a) Građanska zaštita, usled nedovoljne opremljenosti i slabog borbenog morala, nije pogodna za izvršavanje borbenih zadataka; žandarmi, milicija, četnici, uz učešće nemačkih trupa, podesni za borbene zadatke i zadatke osiguranja... e) Prilikom sličnih operacija preduslovi za uspeh su učešće nemačkih trupa, podrška teškim naoružanjem i veza do pojedinih borbenih grupa.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_30.htm Izveštaj Komande 21. brdskog armijskog korpusa od 9. marta 1944. Komandi 2. oklopne armije o zajedničkoj nemačko-četničkoj operaciji »Bora« protiv jedinica 2. korpusa NOVJ na prostoru Danilovgrad — Cetinje — Podgorica]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&broj=72&roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000065.] <br /> ({{jez-njem|"Fernschreiben An Pz.AOK.2 <br /> 1.) Abschluss– und Erfahrungsbericht Unternehmen "Bora": <br /> Vom 27.2. bis 3.3.44 wurde Cetnik–Unternehmen "Bora" unter deutscher Führung zur Säuberung des Raumes Danilovgrad – Cevo – Cetinje – Podgorica durchgeführt. <br /> 2.) Beteiligte Truppen: <br /> 4000 Mann nationaler Gendarmerie, Miliz, Abwehrtrupp 215, 1 Beutegebirgsbatterie, Bandenjägertrupp 181.Inf.Div. <br /> Bewaffnung: Gewehre, 60 le.M.G. <br /> 3.) Leitung: <br /> Selbst.Feldkdtr. 1040 Cetinje <br /> 4.) Führung: <br /> Platzkdt. Podgorica <br /> 5.) Durchführung: <br /> In zum Teil harten Kämpfen gewannen die von O, SO u. S vorrückenden Kolonnen langsam Boden. Am 29.3. Cevo genommen. Feind (Stärke 250 Mann) nach NW ausgewichen. Nach Abrücken deutscher Kräfte und Einsetzen feindl. Gegenangriffe zogen sich Cetniks in z.T. panikartiger Flucht auf ihre Ausgangsstellungen zurück. Feind besetzte erneut das im Unternehmen gesäuberte Gebiet. <br /> 6.) Feindverluste: <br /> 32 Tote, 88 Verwundete, 23 Gefangene. <br /> Beute: <br /> 2 le.MG., 1 s.MG., 15 Gewehre, 1 Funkgerät, Propagandamaterial und Verpflegung. <br /> Eigene Verluste: <br /> 20 Tote, 31 Verwundete, 46 Vermisste. <br /> 7.) Erfahrungen: <br /> a) Einwohnerwehren infolge mangelhafter Ausrüstung und geringer Kampfmoral zu Kampfaufgaben nicht geeignet; Gendarmen, Miliz, Cetniks bei Beteiligung deutscher Truppen für Kampf– u. Sicherungsaufgaben geiegnet. <br /> b) Kaukasische Freiwillige des Abwehrtr. 215 gut bewährt. <br /> c) Mitnahme schwerer Waffennur mit deutscher Sicherung. <br /> d) Truppenverpflegung für einheimische Verbände ungeignet, Marschverpflegung zweckmässig. <br /> e) Bei derartigen Unternehmungen sind Beteiligung deutscher Truppen, Unterstützungen durch schwere Waffen und Nachrichtenverbindung zu den einzelnen Kampfgruppen Voraussetzungen für den Erfolg."}})</ref>|Izvještaj komande 21. brdskog korpusa o rezultatima operacije »Bura« od 9. marta 1944. godine}} Prilikom jedne manje akcije u blizini granice sa [[Hercegovina|Hercegovinom]] došlo je do oružanog okršaja lokalnih četnika i snagâ [[NOVJ]]. U izvještaju 21. brdskog armijskog korpusa Wehrmachta za 16. mart 1944. godine, četnički se gubici računaju kao sopstveni: {{izdvojeni citat|[[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181. pješadijska divizija]]: Četnici, koji su napredovali 4 km sjeverno od [[Grahovo (Nikšić)|Grahova]], povukli su se u Grahovo pred neprijateljskim napadom. Gubici neprijatelja: 8 poginulih (izbrojano), 20 poginulih i ranjenih (procijenjeno). Sopstveni gubici (četnici): 1 poginuo, 8 ranjenih. Namjera: nastavak nasilnog izviđanja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=663&broj=137 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000130.] <br /> ({{jez-njem|"Tagesmeldung von 16.3.44. <br /> 2.) 181.Inf.Div.: Bis 4 N Grahovo vorgegangene Cetniks vor angreifenden Feind wieder auf Grahovo zurückgegangen. <br /> Feindverluste 8 gezählte Tote, 20 geschäzte Tote und Verwundete. <br /> Eigene Verluste (Cetniks) 1 Toter, 8 Verwundete. <br /> Absicht: Fortsetzung der gewaltsamen Aufklärung."}})</ref>}} [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. nemački korpus]] u Crnoj Gori pokrenuo je [[10. april]]a [[1944]]. [[Operacija "Frilingservahen" (april-maj 1944)|operaciju "Frilingservahen"]], uz masovno učešće četnika. Operacija je pripremljena u saradnji sa [[Pavle Đurišić|Pavlom Đurišićem]] i započeta tako što su četnici zajedno sa Nemcima iz nemačkih garnizona napali na slobodnu teritoriju. Plan napada je bio sledeći: {{izdvojeni citat|'''Đurišićeve snage''': Prva borbena grupa, 700 ljudi, iz si. pravca preko rejona 5 km j. Bijelo Polje za Mojkovac. Druga borbena grupa, 1200 ljudi, pod komandom Đurišićevog Operativnog štaba, od Brodareva preko Šahovića za Mojkovac — Kolašin. Treća borbena grupa, 1000 ljudi, od sredine puta Pljevlja — Prijepolje pravcem Mojkovac. Četvrta borbena grupa, 1500 ljudi, od Pljevalja pravcem Mojkovac. Mojkovac treba da bude dostignut za 2 dana. Posle toga skretanje glavnine u rejon z. Tara — sz. Kolašin — Mojkovac. '''Nemačke snage''': 1 ojač. mot. č. prodire od Brodareva do Bijelog Polja. 1 ojač. mot. č. od Pljevalja do prelaza preko Tare 22 jjz. Pljevlja. Bat. [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]], 600 ljudi, sledi nemačke snage za Bijelo Polje, onda skreće za Mojkovac. Milicija iz Brodareva, 700 ljudi, čisti svoj rejon i prodire od Brodareva ka jjz. Početak napada: 10. 4. 44. [[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181. peš. div.]] obezbediće odgovarajuće informisanje četničke Grupe "Jug" (major Lašić i Bukatonović [pogreška; vjerovatno je u pitanju major [[Savo Vukadinović]] — prim.] u Podgorici) kao i Grupe "Nikšić".<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=364&rec=314&roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000357.] <br /> ({{jez-njem|"Fernschreiben An 181.Inf.Div. <br /> Betr.: Unternehmen "Frühlingserwachen". <br /> 1.) Nachstehende Plannung des Major Djurisic für Durchführung des Unternehmens "Frühlingserwachen" zur Kenntnis: <br /> Erste Kampfgruppe 700 Mann aus NO Richtung über Raum 5 km S Bijelopolje nach Mojkovac (16 km NNO Kolasin). <br /> Zweite Kampfgruppe 1200 Mann unter Führung Stab Djurisic von Brodarevo über Sahovici nach Mojkovac – Kolasin. <br /> Dritte Kampfgruppe 1000 Mann von Mitte Strasse Pljevlja – Prijepolje Richtung Mojkovac. <br /> Vierte Kampfgruppe 1500 Mann von Pljevlja Richtung Mojkovac. Mojkovac soll in 2 Tagen erreicht werden. Anschliessend Abdrehen der Masse in den Raum W Tara NW Kolasin – Mojkovac. <br /> Deutsche Kräfte: 1 verst.mot.Kp. stösst von Brodarevo bis Bijelopolje. <br /> 1 verst.mot.Kp. von Pljevlja bis Taraübergang 22SW Pljevlja SFK–Btl. 600 Mann folgt deutschen Kräften nach Bijelopolje, dann Abdrehen nach Mojkovac. <br /> Miliz Brodarevo 700 Mann säubert eigenen Raum und stösst von Brodarevo nach SSW. <br /> Angriffsbeginn: 10.4.44. <br /> 2.) 181.Inf.Div stellt entsprechende Unterrichtung der Cetnikgruppe Süd (Major Lasic und Bukatonovic in Podgorica) sowie der Gruppe Niksic sicher. <br /> Absichten für Beteiligung an den Unternehmen sind Gen.Kdo.XII.Geb.A.K. zu melden."}})</ref><ref>Obaveštenje Komande 21. brdskog korpusa Komandi 181. brdske divizije od 08.04.1944., Vojnoistorijski institut, NAV--T-314, r. 663, s. 357.</ref>}} U dijelu dnevnog izvještaja za 28. april 1944. godine koji se odnosi na Crnu Goru, vojnoupravni komandant Jugoistoka [[Hans-Gustav Felber]] (dokument potpisuje general Kurt von Geitner, načelnik štaba) zabilježio je: {{izdvojeni citat|Ustrajni pritisak crvenih na vlastite i četničke snage u centralnoj C. Gori.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=633&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000629.] <br /> ({{jez-njem|"Montenegro. Anhaltender roter Druck auf eigene und Cetnik–Kräfte in Mittel–Montenegro."}})</ref>}} === Borbe pod nemačkom komandom u NDH (1944) === [[File:August Šmidhuber, komandant 7. SS divizije, Todor Perović, lekar Trebinjskog korpusa i kapetan Milorad Vidačić, komandant Trebinjskog korpusa JVuO.jpg|thumb|Žena u crnini moli za milost Milorada Vidačića, komandanta Trebinjskog korpusa JVuO. Prisutni su još [[August Schmidhuber]], komandant 2. puka [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizije]] (prvi lijevo), Todor Perović, predstavnik četničke komande istočne Bosne i Hercegovine (drugi lijevo) i neimenovani oficir [[Schutzstaffel|SS]]-a. Fotografija je nastala tokom njemačke [[Operacija Gama|operacije Gama]] protiv partizana u [[Istočna Hercegovina|istočnoj Hercegovini]] (ljeto/jesen 1943. godine).<ref>[http://bandenkampf.blogspot.com/2015/08/bk0034.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0034 | Photo | SS-Freiwilligen-Gebirgs-Division "Prinz Eugen"]</ref>]] Kolaboracija četnika u [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] sa njemačkim okupacionim snagama postala je intenzivnija tokom zime 1943-1944, makar u slučaju hrvatskih kvislinških snaga i četnika bila pod neprestanom tenzijom. Podaci navedeni u izvještaju generala [[Edmund Glaise von Horstenau|Glaisea von Horstenaua]] od 26. februara 1944.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=236&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000236.]</ref> zasnovani na službenim podacima NDH otkrivaju opseg kolaboracije: 11. februara bilo je na teritoriju NDH trideset i pet posebno imenovanih četničkih grupa sa procijenjenih 23.300 ljudi pod oružjem. Neke manje jedinice su brojale od 200 do 400 pripadnika, dok su ostale, poput [[Momčilo Đujić|Đujić]]eve grupe, imale i do 2.500 vojnika i oficira. Od toga je s Nijemcima i vlastima NDH kolaboriralo devetnaest grupa (ukupno 17.500 ljudi); šesnaest ostalih grupa s oko 5.800 ljudi ubrajane su u pobunjene četnike.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=237&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000237—000240.]</ref> S iznimkom odreda vojvode [[Uroš Drenović|Uroša Drenovića]] u sjeverozapadnoj Bosni (oko 400 ljudi), kojeg su vlasti NDH smatrale potpuno lojalnim, za sve druge četničke kolaborirajuće grupe ustaške su vlasti držale da se prema Nijemcima odnose osobito prijateljski kako bi od njih izvukle što više oružja i municije, dok se istovremeno drže neprijateljski prema NDH.<ref>[https://znaci.org/00001/40_64.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje KOLABORACIJA IZVAN SRBIJE DO OKTOBRA 1944.]</ref> Iako se vojvoda [[Radivoje Kerović]], komandant [[Majevica|majevičkih]] četnika, u Horstenauovom izvještaju ubraja među »pobunjene četnike« (i to kao prvi na spisku, dok se za njegov odred tvrdi da ima 1000 ljudi, tj. da je najbrojniji), u dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 18. februar 1944. godine njegova lojalnost uopšte nije dovedena u pitanje: {{izdvojeni citat|Upit kod [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]] u vezi snabdijevanja municijom Kerovića koji se smatra lojalnim, i 200 ljudi tzv. [[Zeleni kadar|zelenog kadra]], koji se bore protiv crvenih zapadno od [[Koviljača|Koviljače]].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=17&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000013.] <br /> ({{jez-njem|"Beim Pz.AOK. 2 wird angefragt, ob Bedenken bestehen gegen Unterstützung mit Munition der im Raume westlich Koviljaca stehenden Cetniks des Kerovic, die als loyal angesehen werden und 200 Mann des sog. "Grünen Kaders" in Kampf gegen die Roten."}})</ref>|Ratni dnevnik Vojnog zapovjednika Jugoistoka (18. februar 1944.)}} Od 23. do 25. januara 1944. godine, na području između [[Knin]]a i [[Kistanje|Kistanja]] organizovana je [[Operacija Frühlingswetter|operacija »Frühlingsgewitter«]]. Vodeći borbe protiv jedinicâ iz sastava [[19. sjevernodalmatinska divizija NOVJ|19. divizije NOVJ]], operaciju su izveli dijelovi [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pješadijske divizije]] Wehrmachta, zatim 92. motorizovani grenadirski puk i 3. bataljon 98. brdskog lovačkog puka [[1. brdska divizija (Njemačka)|1. brdske divizije]]. Njemačkom okupatoru pridružile su se snage lokalnih četnikâ, najvjerovatnije iz [[Dinarska divizija JVuO|Dinarske divizije JVuO]]. U izvještaju 264. pješadijske divizije od 25. januara 1944, poslatom Komandi [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|15. brdskog armijskog korpusa]], njemačkim gubicima tokom operacije pribrojani su oni iz četničkih redovâ: {{izdvojeni citat| Sumarni izveštaj »Frilingsgeviter«: 1.) Delimičan ogorčeni otpor neprijatelja kod Ervenika, Bratiškovaca, Kistanja, Radučića slomljen je energičnim zahvatom. Banditi iznenađeni prodorom 92. gren. p. (mot.) od sz. prema Kistanju. 2.) Gubici: A.) sopstveni: 1 poginuo, 3 ranjena, 1 četnik poginuo. B.) neprijatelj: 66 poginulih izbrojano, procenjuje se daljih 60 do 70 poginulih i ranjenih. 35 zarobljenika u eng. uniformama iz Štaba 19. dalm. div. i 5. brig. C.) Zaplenjeno: 1 mitr., 3 puš. mitr., 42 autom., 2 pt puške, 1 l. minob., 1 telefon, 46 karab., 30 eng. mina, 10.000 metaka peš. mun., 60 kom. mina za 1. minob., 3 engl. bicikla.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_21.htm Izveštaj 264. pešadijske divizije od 25. januara 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o sopstvenim i neprijateljskim gubicima u operaciji »Frilingsgeviter« na prostoru Knin — Kistanje]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=293&rec=314&roll=561 NARA, T314, Roll 561, frame no. 000287.] <br /> ({{jez-njem|"ABSCHLUSSMELDUNG ”FRUEHLINGSGEWITTER”: <br /> 1.) TEILWEISE HEFTIGER FEINDWIDERSTAND BEI ERVENIK, BRATISKOVCI, KISTANJE, RADUCIC WURDE IM ENERGISCHEN ZUGREIFEN GEBROCHEN. BANDITEN DURCH EINBRUCH GREN. RGT. (MOT) 92 VON NW NACH KISTANJE UEBERRASCHT. <br /> 2.) VERLUSTE: <br /> A.) EIGENE: 1 TOTER, 3 VERWUNDETE, 1 CETNIK TOT. <br /> B.) FEIND: 66 GEZAEHLTE TOTE, 60 BIS 70 WEITERE TOTE UND VERWUNDETE GESCHAETZT. 35 GEFANGENE IN ENGL. UNIFORM VON STAB 19. DALM. DIV. UND ROEM. 5. BRIG. <br /> C.) BEUTE: 1 S.MG., 3 LE. MG., 42 MP., 2 PZ. BUECHSEN, 1 LE. GR. W., 1 FERNSCHRECHGERAET, 46 KARAB., 30 ENGL. MINEN, 10000 SCHUSS INF. MUN., 60 SCHUSS LE. GR.W. MUN., 3 ENGL. FAHRRAEDER."}})</ref>}} [[File:Hercegovački četnici i njemački vojnici s narodnim herojem Miletom Okiljevićem uoči njegovog strijeljanja juna 1944.jpg|thumb|Pripadnici [[369. legionarska divizija|369. „Vražje“ divizije]] i četnici Gatačke brigade Nevesinjskog korpusa JVuO sa vezanim [[Miletom Okiljevićem]], zamjenikom političkog komesara II čete I bataljona XI hercegovačke brigade, zarobljenim u borbama za Gat 15. maja 1944. godine (istog mjeseca je i strijeljan). Okiljević je proglašen 1951. godine za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja Jugoslavije]].<ref>[https://bandenkampf.blogspot.com/2017/10/bk0272.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0272 | Photo | 369. (kroatische) Infanterie-Division]</ref>]] Vojvoda [[Dobroslav Jevđević]] je, pored Momčila Đujića i [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]], vjerovatno najdalje otišao u kolaboraciji s njemačkim okupatorom, kada su u pitanju četničke jedinice van teritorije okupirane Srbije. Nakon kapitulacije Italije, boravio je u Rimu okupiranom od nacista. Nakon toga, našao se u Trstu, gdje je uspostavio čvrste veze s njemačkom obaveštajnom službom: {{izdvojeni citat|Ja sam javio Đujiću da preko naših ljudi u Sušaku i Trstu prihvate naše oficire koji idu iz Italije i upućuje u Liku i zap. Bosnu. Ovo sam javio i našima u Rim. Kap. Đaković javlja da su Nemci pobili oko 14000 partizana na prostoriji Crikvenica — Sušak — Rijeka, od kapitulacije Italije do danas.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>}} U izvještaju od 20. februara 1944, poslatom majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]], komandantu Zapadne Bosne JVuO, kapetan [[Ilija Jevtić]] piše o totalnoj subordinaciji [[Dinarska divizija|Dinarske divizije]] Nijemcima, koji u potpunosti kontrolišu četnike pod komandom vojvode Đujića: {{izdvojeni citat|Sem samog vojvode Đujića i jednog malog broja četnika, svi četnici Dinarske oblasti (oko hiljadu devet stotina i nekoliko) nalaze se pod nemačkom komandom. Hranu, odeću, obuću, cigarete i novac svaki četnik i njegov starešina prima kao i nemački vojnik odn. oficir. Svu municiju i oružje primaju takođe od Nemaca. Četnici pod nemačkom komandom nalaze se po bunkerima počev od Knina do Šibenika i Splita. U pojedinim bunkerima su izmešani, pola četnici pola ustaše. Nemački oficiri dolaze na Kosovo polje u četničku diviziju, a isto tako naši četnički oficiri i ostale starešine na čelu sa Đujićevim načelnikom štaba odlaze u Nemačku diviziju. Voze se na nemačkim automobilima kroz Knin i t.d. Jednom rečju između četnika i Nemaca postoji najtešnja saradnja i nemačka puna kontrola nad radom četnika. Jedino se pop Đujić, kao komandant divizije, sa svojom užom pratnjom ne pojavljuje pred njima.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_78.htm Izveštaj kapetana Ilije Jevtića od 20. februara 1944. komandantu zapadne Bosne o svom radu i saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji i Lici]</ref>}} Njemački poručnik [[Reinhard Kopps]], poznatiji kao ''Konrad'', bio je šef jedne obavještajne grupe [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]]. Kada je 3. marta 1944. došao iz [[Beograd]]a u [[Dalmacija|Dalmaciju]], sobom je doveo nekoliko [[ZBOR|ljotićevaca]], između ostalih i Roka Kaleba, pripadnika antikomunističke organizacije »[[Beli Orlovi]]«. Od ostataka Đačkog bataljona (ranije: Splitsko-šibenska četa), koji su uglavnom bili ljotićevci, i dijela četnika koje mu je ustupio vojvoda Đujić, poručnik Kopps je formirao odred »Konrad« čiji je zadatak bio da vrši diverzije na partizanske štabove, organe narodne vlasti, ubija simpatizere NOP-a i da spriječi veze iz unutrašnjosti sa jedinicama i štabovima NOVJ na otocima. Grupa »Konrad« brojila je oko 30 ljudi — četnika i Nijemaca, sa sjedištem u selu [[Zablaće]], pokraj [[Šibenik]]a.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_167.htm Izveštaj Štaba Dinarske četničke oblasti od 29. maja 1944. komandantu oblasti o akciji Grupe "Konrad" protiv pripadnika NOP-a na području Dalmacije]</ref> U izvještaju koji je 11. marta 1944. godine uputio komandi [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]], o suradnji sa četnicima vojvode Đujića Kopps je zapisao sljedeće: {{izdvojeni citat|''Predmet: Četničke jedinice u sjevernoj Dalmaciji.'' Četnici su u sjevernoj Dalmaciji grupisani u jednu [[Dinarska divizija JVuO|diviziju »Dinara«]], čiji se štab nalazi u [[Kosovo polje (Dalmacija)|Kosovu]], 11 km južno od Knina. Komandovanje je u rukama vojvode Momčila Đujića, uz podršku majora Kapetanovića i kapetana Mijovića. Jačina grupâ, podređenih ovoj komandi, trenutno iznosi oko 6500 ljudi. Utjecajna zona se poklapa sa rajonom naseljenim Srbima unutar trokuta [[Knin]]—[[Šibenik]]—[[Zadar]] i doseže do zone [[Lika|Like]]. Operaciona zona je cijeli ovaj trokut, a naročito veće komunističke, partizanske oblasti, koje su naseljene Hrvatima. Do sada su vojne operacije izvođene u suradnji sa njemačkim divizijama, o čijim su rezultatima ove izvještavane. Znatni dijelovi ovih četničkih jedinica angažirani su na osiguranju njemačkih puteva za dotur. Posmatrano s vojne strane, trenutno se četnička suradnja sa njemačkim jedinicama ocjenjuje kao pozitivna. Na osnovu snaga, koje nam se ovdje nude, može se zaključiti da ona nije iskorištena u potpunosti, ali i ono što je do sada učinjeno upućuje na činjenicu, da bi njihovo dalje angažiranje u vojnom pogledu za nas bilo povoljno.<ref>[https://znaci.org/zb/4_21_10.pdf#page=1414 Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu, Narodnooslobodilačka borba u Dalmaciji, knjiga 10: siječanj—ožujak 1944. godine (tom 21, dokument br. 402, str. 1414—1418.)]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=696&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000692.] <br /> ({{jez-njem|"Betr. Cetnik–Verbaende Norddalmatien. <br /> In Norddalmatien sind die Cetniks in einer Division "Dinara" zusammengefasst, deren Hauptquartier in Kosovo, 11 km s. Knin, liegt. Die Fuehrung liegt in den Haenden des Wojwoden Momcilo Djujitsch, der seinerseits unterstuetzt wird von Major Kapetanowitsch und Hauptmann Miowitsch. Die Staerke der diesem Kommando unterstellten Gruppen belaeuft sich z.Zt. auf etwa 6500 Mann. Das Einflussgebiet stimmt ueberein mit dem serbischen Siedlungsraum innerhalb des Dreiecks Knin–Sibenik–Zara und reicht bis ins Lika–Gebiet hinein. Operationsgebiet ist dieses gesamte Dreieck, insbesondere die in ihm liegenden groesseren, kroatisch besiedelten kommunistischen Partisanbereiche. Militaerische Operationen wurden bislang in Zusammenarbeit mit deutschen Divisionen durchgefuehrt und deren Ergebnisse dorthin gemeldet. Darueber hinaus sind wesentliche Teile dieser Cetnik–Verbaende zur Sicherung deutscher Nachschubstrassen eingesetzt. <br /> Militaerisch gesehen ist somit die Zusammenarbeit der Cetniks mit deutschen Verbaenden zur Zeit positiv zu beurteilen. Sie fuehrt wohl noch keineswegs zu voller Ausnutzung der sich hier uns anbietenden Kraefte, doch berechtigt das bisher Geleistete zu der Auffassung, dass ein weiterer Einsatz sich fuer uns militaerisch guenstig auswirken muss."}})</ref>|Izvještaj jedinice »Konrad« od 11. ožujka 1944. Komandi Druge oklopne armije o četničkim jedinicama u sjevernoj Dalmaciji}} Na osnovu svega iznesenog, poručnik Konrad predlaže nadređenim: „Što se tiče upotrebe četničkih jedinica sjeverne Dalmacije u vojne svrhe, treba reći da one predstavljaju samo nastavak prakse talijanskih jedinica. Uz to se prije svega mora dodati i to, da se Talijani nikada nisu usuđivali — i pored svih hrvatskih suprotnih tvrdnji — da u većem obimu sprovedu vojnu suradnju, jer oni nisu željeli da se ojačaju četnici, tada još neoprobani u težoj političkoj situaciji. Dok su Talijani sprovodili samo djelomične operacije, danas je, uz strogu kontrolu i rukovođenje, moguća mnogo obimnija mobilizacija četničkih jedinica. Đujić nam je rekao da će se njegove jedinice, nakon čišćenja partizanskih oblasti u dalmatinskom području, angažirati tako što će u suradnji sa njemačkim komandama izvršiti zapriječavanja Titovih kanala za snabdijevanje. Na osnovu ovdje poznatih činjenica ovo izgleda apsolutno moguće.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=700&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000696.] <br /> ({{jez-njem|"Zur militaerischen Verwendung der Cetnikverbaende Norddalmatiens ist zu sagen, dass sie nur eine Fortsetzung der italienischen Verbindungen darstellen wuerde. Dazu muss allerdings hinzugefuegt werden, dass die Italiener es niemals gewagt haben – trotz aller gegenteiligen wiederholten kroatischen Behauptungen – in grossem Stil militaerische Zusammenarbeit durchzufuehren, da sie die damals noch nicht erprobten Cetniks in einer im uebrigen noch unreiferen groesseren politischen Lage nicht zu stark werden lassen wollten. Waehrend somit die Italiener nur Teilunternehmen durchfuehrten, waere bei straffer Kontrolle und Steuerung der Cetnikverbaende heute ein Heranziehen in weit groesserem Umfang moeglich. Djujitsch hat sich uns gegenueber bereiterklaert, seine Verbaende nach Saeuberung der Partisanengebiete im dalmatinischen Raum so einzusetzen, dass in Zusammenarbeit mit deutschen Dienststellen eine Sperrung der Versorgungskanaele Titos erfolgt. Auf Grund der hier bekannten Unterlagen erscheint dies vollkommen moeglich."}})</ref> [[File:Helmuth von Pannwitz and Chetniks.jpg|thumb|Njemački general [[Helmuth von Pannwitz]], zapovjednik [[15. SS kozački konjanički korpus|15. SS kozačkog korpusa]], u društvu četničkih oficirâ s teritorije NDH.]] U izvještaju Višeg SS i policijskog vođe u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj ''[[Gruppenführer]]a'' [[Konstantina Kammerhofera]] za mjesec mart 1944. godine, iskazano je stanovito nezadovoljstvo učinkovitošću četnikâ u Bosni i Hercegovini u borbi protiv NOVJ: {{izdvojeni citat|Policijska oblast II ([[Sarajevo]]): [...] <br /> Borbena vrijednost četnika stacioniranih u policijskoj oblasti Sarajevo nastavila je opadati; borbe u okolici [[Višegrad]]a i [[Trebinje|Trebinja]] pokazale su da se oni mogu uspješno oduprijeti [neprijatelju] samo uz njemačku podršku. U [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]], četnici nisu pokazali nikakvu vlastitu inicijativu tijekom izvještajnog perioda.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=228&rec=314&roll=1548 NARA, T314, Roll 1548, frame no. 000222.] <br /> ({{jez-njem|"Polizeigebiet II (Sarajevo): <br /> Der Kampfwert der im Polizeigebiet Sarajevo stehenden Cetniks ist weiter gesunken, bei den Kämpfen im Raum von Visegrad und Trebinje hat sich gezeigt, daß sie sich nur mit deutscher Unterstützung erfolgreich zur Wehr setzen können. In Ostbosnien zeigten sich die Cetniks im Berichtsmonat ohne eigene Initiative."}})</ref>|Mjesečni izvještaj za mart 1944. godine Višeg SS i policijskog vođe u Hrvatskoj (6. IV 1944).}} Konverzacija vođena između njemačkog opunomoćenog generala u NDH [[Edmund Glaise von Horstenau|Edmunda Glaisea von Horstenaua]] i feldmaršala [[Wilhelm Keitel|Wilhelma Keitela]], prilikom posjete Hitlerovom glavnom štabu početkom marta 1944, otkriva kakva je bila percepcija statusa četnika u NDH od strane vojnog vrha Trećeg Reicha: „U [[Berchtesgaden|Berhtesgaden]]u ljubazno me je primio Kajtel. Informisao me je o toku razgovora sa [[Nikola Mandić|Mandić]]em i Perićem [predsjednik vlade i ministar vanjskih poslova NDH, respektivno — prim.]. U više navrata morao sam da ga prekinem kako bih ga ispravio, a pre svega u pogledu četničkog pitanja. On je mislio da se četnici sastoje samo od nekoliko dobrovoljaca (skraćeno „Hiwis“, dolazi od nemačke reči „Hilfswilligen“, prim. prev.), koji služe u nemačkim divizijama.“<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 456.</ref> Njemački nadležni organi su ukazivali svojim višim komandama i na vidljivu diskrepanciju u domaćem antikomunističkom taboru u kontekstu »borbe protiv bandi«. Tako se u izvještaju 264. pješadijske divizije od 10. aprila 1944. na jednoj strani tvrdi da „hrvatske vlasti očigledno poseduju vrlo malo poverenja u trajno postojanje vlastite vlade“,<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_43.htm Izveštaj 264. pešadijske divizije od 10. aprila 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o vojno-političkoj situaciji u srednjoj Dalmaciji]</ref> dok se za četnike Dinarske divizije pod Đujićevom komandom navodi: {{izdvojeni citat|Nasuprot ovom, četnike treba ceniti kao jedini pouzdani faktor borbe protiv komunističkih bandi. Oni raspolažu, pored jednog boljeg rukovođenja i organizacije, i potrebnom inicijativom u borbi protiv bandi za sopstvena obaveštavanja i poduhvate i redovno javljaju upotrebljive rezultate izviđanja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=494&rec=314&roll=562 NARA, T314, Roll 562, frames no. 000489—000490.] <br /> ({{jez-njem|"Die kroat. Behoerden besitzen anscheinend nur geringes Vertrauen in der dauernden Bestand der eigenen Regierung. <br /> Im Gegensatz hierzu sind die Cetniks als einzig zuverlaessiger Faktor im Kampf gegen die kommunistischen Banden zu werten. Sie verfuegen neben einer besseren Fuehrung und Organisation ueber die im Bandenkampf notwendige Initiative zu eigenen Erkundungen und Unternehmen und melden regelmaessig brauchbare Aufklaerungsergebnisse."}})</ref>|Izveštaj 264. pešadijske divizije od 10. aprila 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o vojno-političkoj situaciji u srednjoj Dalmaciji}} U telegramu poslatom 5. maja 1944. [[V SS korpusu]] iz [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], o držanju vojvode Momčila Đujića je data veoma povoljna ocjena: {{izdvojeni citat|Đujić neupitni pristalica DM. Hrvatski državljanin, lojalno radi sa vlastitim trupama protiv komunista, nasilno mobiliše pravoslavce. Prema povjerljivom izvještaju, nedavno je više puta izrazio antibritanska osjećanja. Jačina: 7000. Jesu li Đujićeve jedinice na području V SS korpusa?<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1208&rec=314&roll=565 NARA, T314, Roll 565, frame no. 001203.] <br /> ({{jez-njem|"Djujic einwandfrei DM Anhänger. Kroat. Staatsangehöriger, arbeitet mit eigener Truppe gegen Kommunisten loyal zusammen, zwangsmobilisiert Pravoslaven. In letzter Zeit nach V—Meldungen wiederholt englandfeindlich geäussert. Stärke 7000. Sind Djujic—Verbände im Bereich V. SS—Korps?"}})</ref>}} U izvještaju od 10. maja 1944, oficiri 15. brdskog korpusa navode da Nijemci snabdijevaju ukupno 6.318 četnika u NDH („Hrvatska borbena zajednica“). Za skrb 4.421 četnika starala se [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. divizija]], dok se o ostalih 1.897 brinula [[373. legionarska divizija|373. divizija]] Wehrmachta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=828&rec=314&roll=565 NAW, T-314, Roll 565, frame 000823: Zabilješka o broju četnika koje snabdijeva 15. brdski korpus (10. maj 1944.).]</ref> Sredinom srpnja 1944. godine, u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]] je organizirana [[Operacija Muholovka|operacija »Muholovka«]] ({{jez-njem|Fliegenfänger}}). U ratnom dnevniku [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] zabilježeno je da je izvođenje operacije povjereno [[13. SS oružana brdska divizija Handžar|13. SS brdskoj diviziji »Handžar«]] i lokalnim četnicima: {{izdvojeni citat|14. 7. 1944: <br /> ''SS-brdska divizija »Handžar«'': <br /> Za operaciju »Fligenfenger«, čišćenje prostora [[Osmaci]] (25 km jugoistočno od [[Tuzla|Tuzle]] — aerodrom bandi), krenula su 2 ojačana bataljona i četnici.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_218.htm ZBORNIK DOKUMENATA VOJNOISTORIJSKOG INSTITUTA: TOM XII — DOKUMENTI NEMAČKOG RAJHA — KNJIGA 4]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=960&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000820.] <br /> ({{jez-njem|"W–SS–Geb.Div. Handschar: <br /> Zum Unternehmen "Fliegenfänger" Säuberung Raum Osmaci (25 SO Tuzla) (Bandenflugplatz) 2 verst. Btlne. und Cetniks angetreten."}})</ref>}} Pored operacije »Fliegenfänger«, četnici u sjevernoj i istočnoj Bosni (koji su brojali oko 13.000 ljudi) uzeli su, tokom proljeća i ljeta 1944. godine, učešća u više poduvhata koje je predvodila 13. SS brdska divizija »Handžar« (kao npr. [[Operacija Maiglöckchen|»Maiglöckchen«]], [[Operacija Vollmond|»Vollmond«]], [[Operacija Heiderose|»Heiderose«]] ili [[Operacija Röslein|»Röslein«]]). Visoki oficiri [[Sicherheitsdienst|SS]]-a bili su u velikoj mjeri zadovoljni obostrano izgrađenim povjerenjem. Dok je ''Hauptsturmführer'' Hermann Schifferdecker, zapovjednik 27. brdske lovačke pukovnije iz sastava divizije, decenijama nakon rata tvdio da je „saradnja između divizije i četnika bila (je) veoma labava”, kao i da su se četnici „javljali našem obavještajnom oficiru onda kada im je bila potrebna hrana ili municija”, u junu 1944. komandant 13. SS brdske divizije general [[Karl-Gustav Sauberzweig]] je pohvaljivao iskreno savezničko držanje pripadnikâ JVuO (najvjerovatnije vojvode Radivoja Kerovića): {{izdvojeni citat|Nakon što ih naše trupe razbiju, partizani u povlačenju često upadaju u zasjede četničkih jedinica koje traže oružje... Tokom posljednjih operacija, četničke snage su se dobro pokazale u borbi. Uspostavljena je prihvatljiva, gotovo drugarska saradnja [Nijemaca — prim.] sa četnicima. Srpsko pravoslavno stanovništvo (sigurnosne zone) predstavlja jedini marljivi, konstruktivni i vitalni element na ovoj teritoriji. Kada je divizija tek stigla u (sjeveroistočnu Bosnu), među četnicima je zavladala panika zbog straha od [[Bošnjaci|muslimanske]] osvete. U međuvremenu, konstruktivniji među Srbima su shvatili da će divizija uključiti sve dijelove stanovništva u svoju misiju oslobađanja [od partizana — prim.]. To je, u određenom smislu, dovelo do svojevrsne saradnje.<ref>George Lepre, Himmler's Bosnian Division: The Waffen-SS Handschar Division 1943–1945. Atlgen, PA: Schiffer Military History, 1997, pp. 198–199. <br /> ({{jez-eng|"With an estimated strength of over 13,000 effectives, the Četniks of northeastern Bosnia were divided into four large groups, with one each operating in the Posavina, Bijeljina, Tuzla, and Zvornik areas. "The cooperation between the division and the Četniks was very loose," wrote one critical SS officer. "Most of the time they simply reported to our intelligence officer when they needed food or ammunition." Sauberzweig was more optimistic: "After being routed by our troops, retreating Partisans are often ambushed by Četnik units seeking weapons... During the latest operations, the Četnik forces have fought well. An acceptable, almost comradely cooperation with the Četniks has emerged. The Serbian-Orthodox population of the (security zone) is the sole industrious, constructive, and vital element in the territory. When the division first arrived in (northeastern Bosnia), the Četniks panicked, fearing Muslim revenge. In the meantime, the constructive-minded Serbians have realized that the division shall include all portions of the population in its mission of liberation. This has led, in a certain sense, to a sort of cooperation.""}})</ref>}} Nemački izveštaj iz jula 1944. godine ocenjuje da četnici Momčila Đujića broje oko 8.000 ljudi, od čega 7.000 naoružanih; ovi su dobro organizovani te neprijateljski orijentisani prema Englezima i bez engleske pomoći. Nijemci zaključuju da im oni zamjenjuju jednu do dvije divizije u Jugoslaviji: {{izdvojeni citat|Jedinica Konrad [srednja Dalmacija]: Saradnja sa četnicima izvanredna. '''Oni zamenjuju jednu do dve divizije'''. Samo se oni bore — ustaše manje aktivne.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=195&broj=790 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000781.] <br /> ({{jez-njem|"Zusammenarbeit der Truppe mit Cetniks hervorragend. Cetniks ersetzen 1 — 2 Divisionen. Nur sie kämpfen. Ustascha wenig aktiv. <br /> In Norddalmatien (serbischer Volksraum) Cetnikführer Djujic. Etwa 8 000 Mann, davon 6–7 000 Bewaffnete. Gut organisiert. Englandfeindliche Stimmung. Keine englische Unterstützung. Zweifel, ob diese Cetniks bei englische Landung gegen deutsche Besatzungsmacht kämpfen werden."}})</ref>|Izveštaj kapetana Merrema, drugog obaveštajnog oficira Komande Jugoistoka (Armijske grupe F) o inspekcijskom putu po Srbiji, Bosni i Hercegovini i Hrvatskoj u periodu 20. jun — 4. juli 1944.}} Kapetan Merrem, njemački oficir koji je sastavio ovaj izvještaj, imao je samo riječi hvale na račun četnikâ Dinarske divizije JVuO i vojvode Momčila Đujića: {{izdvojeni citat|[[373. legionarska divizija|373. pešadijska divizija]]: Saradnja sa četnicima vrlo dobra (1. lički korpus sa sedištem u [[Gračac]]u). Oni nemaju direktnu vezu sa Đujićem. Rukovođenje njima direktno od strane obaveštajnog odjeljenja divizije. Njihovim akcijama uvek prisustvuje nekoliko Nemaca koji kontrolišu isporuke municije i snabdevanja. [...] '''Oni su jedini stvarno korisni saborci''' [podvučeno u originalu — prim.]. Jedino od njih dolaze korisna obaveštenja o neprijatelju. [...] Jedan četnički komandant odaje utisak potpuno pouzdanog saborca, koji je i neprijateljski nastrojen prema Englezima. [...] Četnici su vrlo častoljubivi i drago im je kada Nemci primete njihove podvige. [...] Podoficir Bartl poznaje lično vojvodu Đujića. Đujić mu šalje čak i sopstvene naredbe u vezi s područjem [[Donji Lapac|Lapca]]. [Najbolja taktika protiv partizana sastoji se u upotrebi specijalnih jedinica] i kombinovanju četnika u jedinice snage jednog bataljona sa jednim nemačkim vodom sa radio stanicom i, po mogućstvu, teškim oružjem.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=195&broj=793 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000784.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Aussenstelle der 373. (kroat.) Div. – Uffz. Bartl. <br /> Sehr gute Zusammenarbeit mit Cetniks. (1. Lika–Korps Sitz Gracac.) Kein unmittelbarer Einfluss Djuic. Direkte Führung durch Ic–Aussenstelle. Bei Cetnik–Einsatz nehmen meist einige deutsche Soldaten teil. Dadurch Kontrolle der Munitions– und Verpflegungslieferung gewährleistet. "Kroatische Kampfgemeinschaft" bezeichnet Bartl nur als Ausdruck im deutschen Schriftverkehr. Cetniks können diesen Begriff nicht und würden bei Bekanntgabe feindselige Haltung einnehmen. Cetniks sind die einzigen brauchbaren Mitkämpfer. Diese allein liefern auch brauchbare Feindmeldungen. <br /> Kurze Rücksprache mit einem örtlichen Cetnik–Führer ergab den Eindruck eines absolut zuverlässigen, sogar englandfeindlichen Mitkämpfer. <br /> Cetniks sind sehr ehrgeizig und sehen es gerne, wann ihre Taten von Deutschen beobachtet werden. Geschriebenes Wort (Flugblätter) gilt bei ihnen wenig. Das gesprochene Wort ist alles. Gute Flüsterpropaganda hat grossen Einfluss. <br /> Von Invasion sprechen Cetniks kaum. <br /> Uffz. Bartl kennt den Vojvoden Djuic persönlich. Djuic schickt ihm sogar die den Raum Lapac berührenden eigenen Befehle. <br /> Auf die Frage, wie man nach seiner Ansicht der kommunistischen Banden Herr werden könne, antwortete Uffz. Bartl: "Durch andauerndes Jagen mit kleinen Jagdkommandos (Kleinkrieg nach Bandenart), durch Einsatz von Tarneinheiten und durch Zusammenfassen der Cetniks in Batl.–Stärke, dabei etwa 1 deutscher Zug mit Funk und möglichst mit schweren Waffen." <br /> Uffz. Bartl macht einen sehr guten Eindruck, scheint sich aber doch sehr viel zuzutrauen, wenn er behauptet, er könne die gesamten Djuic–Cetniks dahin bringen, wo wir sie haben wollen, falls er an die entsprechende Stelle gesetzt werden wurde."}})</ref>}} Visoka ocjena za doprinos četničkih formacijâ s teritorije marionetske NDH ratnim naporima njemačkog okupatora data je 25. jula 1944. godine i od strane nadležnih instanci iz [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]]: {{izdvojeni citat|Hrvatska: [...] Četnici su, s obzirom na vlastitu slabost, naši prirodni saveznici u borbi protiv komunizma. '''Samo se oni bore'''! “Hrvatska borbena zajednica” postoji samo na papiru.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=716&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000707.] <br /> ({{jez-njem|"Cetniks unter Berücksichtigung eigener Schwäche im Kampf gegen Kommunisten unsere natürlichen Verbündeten. Sie allein kämpfen! "Kroatische Kampfgemeinschaft" steht nur auf dem Papier."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka od 25. jula 1944.}} U izvještaju od 11. avgusta 1944, nakon proputovanja koje je Vojni zapovjednik Jugoistoka poduzeo u zoni odgovornosti V SS brdskog korpusa na teritoriju NDH, o tamošnjim četnicima te suradnji s njima kazano je: {{izdvojeni citat|Dobro iskorištavanje četničkih komandanata. Zahtjev za premještaj [[369. legionarska divizija|369. pješadijske divizije]] zbog sve češćih incidenata između četnika, o čijoj suradnji divizija apsolutno ovisi, i hrvatskih pripadnika divizije. 369. pješadijska divizija se sastoji od otprilike 70% Hrvata. Zapovjednik divizije napominje da se najmanje 40% njih smatra nepouzdanim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=192&broj=445 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000440.] <br /> ({{jez-njem|"Gute Ausnutzung der Cetnikführer. Antrag auf Herauslösung der 369.I.D. da sich Zwischenfälle zwischen Cetniks, auf deren Zusammenarbeit Division unbedingt angewiesen, und kroat.Div.Angehörigen mehren. (Siehe Ic–Bericht). 369.I.D. besteht aus ca. 70 % Kroaten. Div.Kdr. bemerkt, dass hiervon minderstens 40 % als unzuverlässig anzusehen sei."}})</ref>|Izvještaj o posjeti OBSO-a zoni odgovornosti 5. SS brdskog korpusa od 7. do 11. avgusta 1944. godine (11.8.44).}} Major Adolf von Ernsthausen je bio zapovjednikom 392. artiljerijske pukovnije iz sastava [[392. legionarska divizija|392. (hrvatske) pješačke divizije]], jedne od tri njemačko-hrvatske divizije (pored [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]] i [[373. pješadijska divizija|373. pješadijske divizije]]). Kao veteran [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] sa iskustvom ratovanja na [[balkanskom bojištu]], major von Ernsthausen biva upućen [[1944]]. godine u okupiranu Jugoslaviju. Von Ernsthausen će [[1959]]. godine objaviti ratne memoare pod naslovom ''Die Wölfe der Lika. Mit Legionären, Ustaschi, Domobranen und Tschetniks gegen Titos Partisanen. Erlebnisse in Kroatien 1944'' (“Vukovi [[Lika|Like]]. Sa legionarima, ustašama, domobranima i četnicima protiv Titovih partizana. Doživljaji u Hrvatskoj 1944.”).<ref>[https://winkelried-verlag.de/buecher/landser-am-feind/744/die-woelfe-der-lika Winkelried Verlag: Adolf von Ernsthausen, Die Wölfe der Lika]</ref><ref>[https://www.booklooker.de/B%C3%BCcher/Adolf-von-Ernsthausen+Die-W%C3%B6lfe-der-Lika-Mit-Legion%C3%A4ren-Ustaschi-Domobranen-und-Tschetniks-gegen/id/A02Iwx5I01ZZ3 Ernsthausen, Adolf von — Die Wölfe der Lika. Mit Legionären, Ustaschi, Domobranen und Tschetniks gegen Titos Partisanen. Erlebnisse in Kroatien 1944 — Landser am Feind, Band 5 (www.booklooker.de)]</ref> O sveobuhvatnoj saradnji Dobroslava Jevđevića s okupacionim vlastima bio je general Mihailović, u više navrata, obaviješten i od strane Jovanke Krištof (pseudonim »Mira«), četničke obavještajke u [[Slovenija|Sloveniji]]. U veoma opširnom izvještaju od 29. juna 1944, Krištof o Jevđeviću (pseudonim »Aero«) daje nedvosmislenu ocjenu: „Aero je drugi [[Milan Nedić|Nedić]].“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_198.htm Izveštaj obaveštajnog organa od 29. juna 1944. Draži Mihailoviću o stanju četničkih organizacija u Sloveniji, Hrvatskom primorju, Gorskom kotaru i Lici i saradnji sa nemačkim okupatorima]</ref> Pored toga, Krištof karakteriše Jevđevića kao „vrlo kompromitovanu osobu“ (najprije zbog „jakog sudelovanja sa okupatorom“), te zaključuje da ovaj ne bi mogao organizovati četničku ilegalu. Iz izvještaja Krištof može se zaključiti kako su vojvoda Dobroslav Jevđević i kapetan [[Dušan Đaković]], komandant 4. brigade iz sastava Ličko-kordunaške oblasti JVuO, bili podređeni okupatoru i suštinski i u simboličkoj ravni: {{izdvojeni citat|Odred u Ab.[aciji, tj. [[Opatija|Opatiji]] — prim.] likvidiran. 19 ljudi otišlo u [[Postojna|Postojnu]], a 10 ih ide u Nem.[ačku] kom. na [[Rijeka|Reci]], gde će služiti kao [[Gestapo]]. Tu će biti sa njima i Aero i kap. Đak., pa čak i r. stanica. [...] Svi su ti odredi pod Nem. kom. i bez međusobne veze, razbacani po [[Istra|Istri]], da se pokaže celom narodu, kako su Srbi Nem. sluge. Plaćeni su — vojnici 360 L.[ira] mesečno, podnar. 450 naredn. 525 podpor. mislim 3.000 a kap. Đak. 5.800 L. [...] U Josipdol je poslao Aero 11 ljudi, navodno da osnuju tamo četničku komandu. Međutim ti su ljudi Nem. tajna policija, a od četnika iz šume, koji su im dolazili u vezi, da je to četn. komanda, napravili Nem. radni bataljon, koji vode Nem. Tu je oko 40 ljudi, ostali su prestali dolaziti kad su videli šta se sa ovima desilo. [...] Kud ćemo veće poniženje za našu vojsku nego da komanduje Nem. poručnik našem kapetanu, pa i vojvodi, samo sreća, da je taj vojv. surogat, inače propadosmo od bruke... Sve ove i slične akcije vodi kap. Đaković, naravno pod komandom Nem. poručnika. Odluke o njima donosi Aero u dogovoru sa Nem. Upravo je gnusno gledati, kako se obojica klanjaju pred Nem. potpor. i por., pa kaplarima. Đak. sve pozdravlja fašistički uzdignutom rukom, a Aero samo veće činove oficire, inače našim pozdravom. [...] U Lici saradnja sa okupatorom je na čisto drugoj bazi — tamo mora okupator popuštati, jer inače odoše ljudi u šumu, a vođe su potpuno Nem. sluge i nemaju kamo bežati. [...] '''U krvi im je šurovanje sa okupatorom, a nama prikazuju kako vode vele politiku i kolike žrtve za narod s tim pridonašaju — dok u stvari nisu ništa drugo nego ponizne Nem. sluge'''. [...] Potrebno je već jednom započeti sa ozbiljnim i poštenim radom, jer će nas katastrofa preteći. Saradnju sa okupatorom trebalo bi napraviti na čisto drugoj bazi i ne sme biti vidna. Bar ovde.}} Na drugoj strani, Jovanka Krištof izdvaja kao pozitivan primjer vojvodu Momčila Ðujića: „Ovi ljudi ovde vide jedini spas u vojv. Đujiću, jer ga smatraju poštenim i iskrenim borcem za našu stvar. Isto ima org. dobro sprovedenu. Pljačkati i krasti ne dozvoljava o čemu su se uverili iz njegove prop. gde su imena poubijanih ljudi zbog nediscipline i raznih prekršaja. To ljudima imponira — pošten rad i samo to žele, a i zaslužuju, jer ih nepoštenje tuče već 3 1/2 god. I pored svega toga, ostali su verni našoj ideji. Isto saradnja sa okupatorom je na čisto drugoj bazi i ne vodi se trgovina sa ljudima, kao ovde. Ovo vodstvo se jako boji Đujića i gaji mržnju prema njemu zato hoće ljudima dokazati, da Đujić nema ništa odnosno samo par sto vojnika bez oružja koji kao čudo gledaju mitraljez. A isto, da su pod Nem. kao ovi ovde.“ U pokušaju da prebaci teret odgovornosti za sopstvenu kolaboraciju s okupatorom na komandanta Dinarske divizije JVuO, vojvoda Jevđević piše Mihailoviću 8. avgusta 1944. godine: „Garantujem i imam stotine dokaza da trupe Đujića u velikom delu stoje u tešnjoj vezi od mene, ali to niko ne vidi. Vi bi se začudili, kad bi vam sve ispričao kakve mi izveštaje pokazuju Nemci o svojim vezama sa našim jedinicama, naročito kod [[Uroš Drenović|Drenovića]] i ostalih, prebacujući mi da ih mi sabotiramo i podmuklo rušimo.“<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 156, reg. br. 51/1—1.</ref> I u izvještaju od 10. avgusta 1944, Jovanka Krištof je upozorila Mihailovića na činjenicu da se [[Lika|lički]] četnici pod komandom vojvode Jevđevića nalaze u [[Istra|Istri]] u službi okupatora, kao i da su pred [[Nacionalsocijalistička njemačka radnička partija|nacistima]] (»broj 11«) dužni salutirati [[Rimski pozdrav|fašističkim pozdravom]]: {{izdvojeni citat|Kolben [potpukovnik [[Karl Novak]] — prim.] se povratio 3 ov. meseca. Zgrozio se nad ovim radom. Nije mogao svega verovati kad su mu referisali oficiri i vojnici, dok nije neke stvari i na vlastite oči video. Mislim, da je dosta ako Vam kažem da stalno uzdiše i govori pri svakoj prilici: »Jadni Čiča, kako ga upropastiše, zar [[Vermaht]] i [[Gestapo]], da predstavlja Čičinu vojsku.« Prebleđuje slušajući i gledajući ovo. 3. mu referiraše četnici da su dobili naređenje da moraju svi nacistički pozdravljati. A jučer se sam uverio da ima oficira, koji profaniraju našu uniformu, te u njoj putuju iz [[Postojna|Postojne]] u Trst i daju povoda komun. za prop. Isti oficir Korać je tako i u Ab.[aciju] došao samo da je još imao natpis na rukavu i kapi »Lika« što po naređenju moraju svi u Postojni nositi. Ja sam ga napala zbog toga, a isto tako i Jovanovog brata, te su jučer svi na putu skinuli te sramotne natpise. [...] Čujem da Jovan sad ostaje kod Vas. Neka Vam ispriča kako su part.[izani] u okolici Post.[ojne] natiskali plakate o četn. banditima sa natpisom »Lika« na rukavu i kapi, koji su pljačkali selo sa br. 11 i odveli x ljudi i t.d. [...] Nadam se da će sad sigurno uspeti četnicima, da se odele od br. 11. Samo mnogi su od njih mišljenja da su ovim radom upropas[ti]li i ovde i Liku.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_21.htm Izveštaj Jovanke Krištof od 10. avgusta 1944. Draži Mihailoviću o stanju ličkih četnika u Istri, njihovoj saradnji sa Nemcima i ponašanju Dobrosava Jevđevića u vezi sa problemom vraćanja četnika u Liku]</ref>}} === Saradnja JVuO sa njemačkim okupatorom na Kosovu (1944) === {{main|Kosovo i Metohija u Narodnooslobodilačkoj borbi}} Proljeća 1944. godine, u vrijeme [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodora Udarne grupe divizije NOVJ u dolinu Ibra]], dolazi do čvrste saradnje između četnika na [[Kosovo|Kosovu]] i njemačkog okupatora u borbi protiv [[NOP]]. 8. aprila 1944. godine, kapetan [[Živojin Marković]], komandant Drugog kosovskog korpusa JVuO, obavještava<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref> generala Dragoljuba Mihailovića da se sastao sa njemačkim šefom SD policije iz [[Kosovska Mitrovica|Mitrovice]], koji mu je obećao hvatanje komunista sa Kosova (i [[Srbi|Srba]] i [[Albanci|Albanaca]]): {{izdvojeni citat|Obećao je da će da pohvata sve komuniste sa Kosova, bilo Srbe bilo Arnaute o čemu smo dali dokaze i podatke... Učinio sam pokušaj da dobijem i municiju od Nemaca. Obećali su, jer sam im predstavio strašno stanje u vezi sa partizanima.}} Kapetan Živojin Marković upozoravao je generala Mihailovića na posljedice javne i otvorene saradnje sa okupatorima, tj. na četničku kompromitaciju pred stanovništvom. Kapetan Marković piše 23. aprila 1944. kako je nastupila potpuna konfuzija, budući kako se protiv snagâ NOVJ zajedno bore: „Mi [tj. JVuO — prim.], Nemci, Bugari, nedićevci, dobrovoljci, [[Albanci|Arnauti]] dobrovoljci, Albanska legija.“<ref>AVII, ČA, kut. 246a, reg. br. 1/1-23.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943—1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 358.</ref> 11. juna 1944. kapetan Marković izveštava komandanta [[Sicherheitsdienst|SD policije]] u [[Kosovska Mitrovica|Kosovskoj Mitrovici]] o borbama koje vodi protiv jedinica NOP. Pored toga, kapetan Živojin Marković izvještava njemačkog oficira o spuštanju engleskih i američkih padobranaca na teren pod kontrolom snagâ JVuO: {{izdvojeni citat|Nastojaću da proverim tačno gde su pali i ko ih je uhvatio i gde će se nalaziti, pa ću vas izvestiti. Ja sam na položaju sa celim korpusom. Noćas sam blokirao dva srpska sela i uhvatio jednu komunističku trojku koju sam odmah likvidirao... Ako me sada ne pomognete u najtežoj situaciji u borbi sa partizanima, biću prinuđen da se povučem.<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref>}} Sjutradan, 12. juna 1944, uslijedio je odgovor njemačkog komandanta SD policije iz Mitrovice: {{izdvojeni citat|Mnogo Vam hvala za Vaša dva izveštaja. Juče sam imao duži razgovor sa Vašim oficirom za vezu koji Vas je sigurno već sada o svemu što smo razgovarali izvestio. Raduje me mnogo što imate takve uspehe u borbi protiv komunista i čestitam Vam na tome... Primite puno pozdrava i moje želje da postignete još mnogo uspeha i slave u borbi protiv komunista.<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref>}} Polovinom septembra 1944. godine, saradnja kosovskih četnika sa njemačkim okupatorom postaje legalna. Štab 2. kosovskog korpusa JVuO dobija od Nijemaca 10. septembra 1944. „tri vagona municije i ukupno 800.000 metaka od 7,9 mm”. U [[Raška|Raškoj]] su se mogli vidjeti njemački vojnici skupa sa četnicima. Krajem oktobra 1944. godine u [[Zvečan]]u pregovaraju predstavnici četnika, Nijemaca i [[Balli Kombëtar|albanskih kvislinga]] o zajedničkoj borbi protiv NOV i PO Jugoslavije.<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref><ref>Ненад Миодраг Антонијевић, Ратни злочини на Косову и Метохији 1941—1945. годинe. Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, Београд, 2015, стр. 453—454.</ref> Komanda [[Armijska grupa E|Armijske grupe »E«]] javljala je 29. oktobra 1944. godine o susretu generalštabnog potpukovnika Warnstorffa sa kapetanom Markovićem, vjerovatno radi dogovora o zajedničkom povlačenju na zapad: {{izdvojeni citat| ''29. 10. 1944. Operat. odeljenje (Kos. Mitrovica)'' Sastanak 20. 10. načelnika Obaveštajnog odeljenja potpukovnika Varnštorfa sa komandantom 4. četničkog korpusa Markovićem.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Izvod iz ratnog dnevnika komande Grupe armija »E« za period od 1. oktobra do 31. decembra 1944. godine]</ref>}} Iz iste je komande javljano 11. novembra 1944. da su Markovićevi četnici, kao i oni s teritorije [[Nedićeva Srbija|Nedićeve Srbije]], »samo saputnici« njemačkog Wehrmachta. Međutim, nepovjerenje je i dalje postojalo među dvjema stranama, pa je preporučen određeni oprez: {{izdvojeni citat|Grupa Marković (2500—3000), u sporazumu sa nem. vojskom, osigurava odsek Mitrovica — Raška (mesta uklj.) — Novi Pazar. Izviđanje protiv Bugara, Tita i Sovjeta. Do sada nije bilo ozbiljnijih incidenata. Potrebna je opreznost.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%B5_%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%98%D0%B0_%22%D0%95%22_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%83_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_11.11.1944. Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.], Vojnoistorijski institut, NAV--T-311, r. 184, s. 501.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=507&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000501.] <br/> ({{jez-njem|"1.) Gruppe Markovic (2500–3000) sichert im Einvernehmen mit dt. Truppe Abschnitt Mitrovica – Raska (Orte ausschl.) – Novi Pazar. Aufklärung gegen Bulgaren, Tito und Sowjets. Bis jetzt keine ernsteren Zwischenfälle. Vorsicht geboten."}})</ref>}} === Borbe pod nemačkom komandom u Srbiji (1944) === {{main|Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|Topličko-jablanička operacija}} [[File:Nemci predaju minobacač četnicima.jpg|thumb|Nemci predaju minobacač četnicima u Srbiji 1944.]] {{Quote box | citat = „D.M.-bande dosada nisu nikad napale okupacione trupe.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1115&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001111: Izvještaj o bandama u okolini katarakti Dunava (bez datuma, približno mart 1944).] <br /> ({{jez-njem|"Bisher haben die D.M.Banden die Besatzungstruppen noch nie angegriffen."}})</ref> | izvor = Nemački izvještaj o četnicima u okolini katarakti Dunava od marta 1944. | width = 40% | align = right}} {{Quote box | citat = „Titove bande imaju se napasti i uništiti, odn. zarobiti. Pristalice D.M.-a (četnici) ne smatrati neprijateljima.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1264&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001260: Naredba 923. Landeschuetzen-bataljonu za akciju „Dunav“ (29. Juli 1944.).] <br /> ({{jez-njem|"Angetroffene Titobanden sind anzugreifen und zu vernichten bzw. gefangen zu nehmen. DM—Anhänger (Cetniks) sind nicht als Feind anzusehen."}})</ref> | izvor = Naredba 923. Landesschuetzen-bataljonu za akciju „Dunav“ od 29. jula 1944. | width = 40% | align = right}} Oko [[Nova godina|Nove godine]] po [[Julijanski kalendar|julijanskom kalendaru]] 1944. dolazi do žestokih [[Bitka za Ivanjicu (januar 1944.)|borbi za Ivanjicu]]. Ovom prilikom, četnici Draže Mihailovića stupaju u borbu protiv snagâ NOVJ skupa sa Nijemcima, [[Bugari|Bugarima]] i kvislinškim formacijama (Državna i Poljska straža). 11. januara 1944, u Vrhovnu komandu JVuO stiže depeša kapetana [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]] (pseudonimi »Švarc« i »Ras-Rasa«), u kojoj se navodi: „Nemci i Bugari uz pomoć četnika ušli u Ivanjicu, a tenkovi produžili dalje. Komunisti otstupaju u pravcu Javor — Kušići. Od naših u borbi [[Vuk Kalaitović|Kalait]] i Marković. Gubici nisu još utvrđeni. Nemci danas prošli kroz [[Kosjerić]] i sutra stižu na bojište. Od komunista učestvuju u borbi muslimanska i dalmatinska brigada.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref> Kapetan [[Predrag Raković]] (»Kar-Kar« i »Pre-Pre«) šalje 13. januara dvije depeše kojima obavještava VK JVuO i generala Mihailovića o stanju na terenu: {{izdvojeni citat|Primio sam sva Vaša naređenja za prikupljanje snaga za dejstvo prema Ivanjici protivu komunista. Situacija kod Ivanjice 12-I uveče: partizani su izbačeni iz Ivanjice i odbačeni prema Mučnju, a štab mi je još u Katićima. Partizani tamo imaju 1, 2 i 5 proletersku brigadu i srbijansku proletersku brigadu. Ukupno oko 3000 ljudi. Odlično naoružani sa dosta municije. Od okupatora: Nemaca vrlo malo sa 5 tenkova, a Bugara 1000. Nemci ne nameravaju da dovedu u ovu oblast jače snage za borbu, jer su radi da ove partizane likvidiraju sa Bugarima, srpskom državnom stražom i da im pomognu četnici D. M. I jedna i druga strana drže se u toku 13-I pasivno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} Kad je sredinom marta 1944. operativna grupa sastavljena od [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge]] i [[Peta krajiška divizija NOVJ|Pete divizije]] NOVJ iz [[Sandžak]]a [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodrla u zapadnu Srbiju]], nesuglasice između četnika i Nijemaca u Srbiji potisnute su u drugi plan. Trupe sastavljene od jedinica [[Vermaht]]a i [[Vafen-SS|SS]], korpusâ JVUO, bugarskog okupacionog korpusa, [[Srpska državna straža|SDS]], [[Srpski Doborvoljački Korpus|SDK]] i [[Ruski Zaštitni Korpus|Ruskog zaštitnog korpusa]] pod objedinjenom nemačkom komandom generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] funkcionisale su kao jedinstvena operativna grupa u [[Operacija Kamerjeger|operaciji »Kammerjäger«]]. Kod nadležne je četničke komande majora [[Neško Nedić|Neška Nedića]] bio akreditovan nemački kapetan Vajel kao oficir za vezu. Zajedničke operacije trajale su nešto duže od dva meseca.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj Vojnoupravnog komandanta jugoistoka od 13. maja 1944.]</ref> Kao znak otopljavanja odnosa na liniji četnici–okupator, nakon unilateralnog raskidanja (sa njemačke strane) [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|sporazuma potpisanih]] u zimu 1943/1944. godine te organiziranja [[Operacija Treibjagd|operacije »Hajka«]] protiv [[Nikola Kalabić|Kalabićevih]] četnika, u drugoj polovini marta 1944. upriličen je sastanak komandanta Drugog ravnogorskog korpusa kapetana [[Predrag Raković|Predraga Rakovića]] sa oficirom [[Schutzstaffel|SS]]-a Biermannom, inače njemačkim zapovjednikom [[Čačak|Čačka]]. Tom prilikom je kapetan Raković garantovao „da ne postoje ni najmanje namere da se planira opšti ustanak ili da se sprovedu sabotažne akcije“ protiv Nijemaca, odnosno da će „na teritoriji Srbije“ iznova nastupiti primirje. U Mihailovićevo ime, četnički komandant je iskazao spremnost „za borbu protiv komunista i izvan Srbije, uz isporuke municije“, a nije čak odbacio ni mogućnost angažovanja „na drugim evropskim frontovima“.<ref>[https://web.archive.org/web/20221206140940/https://znaci.org/00001/4_14_3_269.htm Izveštaj Feldkomandanture u Čačku od 25. marta 1944. komandantu Jugoistoka o pregovorima sa komandantom 2. ravnogorskog korpusa]</ref> U izvještaju Komandi Jugoistoka, [[obersturmführer]] Biermann navodi da Draža Mihailović od njemačke strane očekuje diskretnost u održavanju kontakata, naročito stoga što bi srpske kvislinške vlasti u JVuO mogle vidjeti konkurenciju: {{izdvojeni citat|Kapetan Raković mi je kazao lično, takoreći u povjerenju kao prijatelju, da sve što mi je do sada rekao i sve što sam ja zapisao, on rekao po nalogu Draže Mihailovića, s kojim je imao svakodnevnu radio-vezu i od koga je dobivao stalna uputstva o predmetu prethodnih razgovora. Pritom me uvjerava da će sa strane Mihailovića, naravno, sve biti demantirano, ukoliko se o sadržaju razgovorâ ponovno dozna u [[Beograd|beogradskim]] krugovima ([[Milan Nedić|Nedić]], [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]). Sasvim je prirodno da ovi krugovi pokušavaju svim sredstvima osujetiti sporazum između njemačke okupacijske vlasti i Draže Mihailovića, jer trenutno su oni legalni predstavnici srpskog naroda te bi možda mogli strahovati za svoje pozicije. Pregovore između DM–pokreta i njemačkih vlasti ovi bi krugovi odmah iskoristili u propagandne svrhe i predstavili ih kao kraj ili slabost DM–pokreta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=281&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000268—000269.] <br /> ({{jez-njem|"Hauptmann Rakovic sagte mit persönlich, sozusagen vetraulich zu einem Freund, dass alles, was er mir bisher gesagt und ich aufgeschrieben habe, von ihm im Auftrage von DM gesagt worden sei, mit dem er tägliche Funkverbindung habe und von dem er laufend Anweisungen für den Stoff der bisherigen Besprechungen erhalten habe. Er versichert mir gleichzeitig dass selbverstandlich von DM–Seite alles abgestritten werde, falls wieder der Inhalt der Besprechungen in Belgrader Kreisen (Nedic, Ljotic) bekannt werde. Es sei zu natürlich, dass diese Kreise mit allen Mitteln eine Verständigung zwischen der deutschen Besatzungsmacht und DM zu hintertreiben versuchen, denn sie seien ja gegenwärtig die legalen Vertreter des serbischen Volkes und müssten evtl. um ihren Posten fürchten. Verhandlungen der DM–Bewegung mit deutschen Behörden würden sofort von diesen Kreisen propagandistisch aufgeschlachtet und als Ende bezw. Schwäche der DM–Bewegung hingestellt."}})</ref>|Njemački izvještaj od 25. marta 1944. o pregovorima šefa [[Sicherheitsdienst]]a u Čačku obersturmführera Biermanna sa kapetanom [[Predrag Raković|Predragom Rakovićem]], komandantom 2. ravnogorskog korpusa JVuO}} Kapetan Predrag Raković, jedan od glavnih četničkih komandanata zaduženih za održavanje [[Saradnja četnika sa Nedićevom vladom|veze s Milanom Nedićem]] i Nijemcima, ponovo se sastaje sa Biermannom u Čačku 26. aprila.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=331&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000314.]</ref> Raković je tada naveo da mu je general Mihailović povukao punomoć za obavljanje poslovâ s Nijemcima i da zbog toga na ovom sastanku ne sudjeluje kao njegov predstavnik. Očigledno da je Draža Mihailović bio sasvim upoznat sa ovim kontaktima i davao je za njih odobrenja, dok je Raković održavao kontakte i obavljao poslove s Nijemcima, iako su mu ovlaštenja bila povučena.<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> Ubrzo je uslijedilo potčinjavanje Rakovićevog Drugog ravnogorskog korpusa JVuO (kao i Javorskog korpusa pod komandom majora [[Radomir Cvetić|Radomira Cvetića]]) njemačkim trupama u jugozapadnoj Srbiji, što se može zaključiti iz jednog izvještaja Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka s početka aprila 1944: {{izdvojeni citat|Cvetićevi četnici osiguravaju lijevi bok grupe Jug i izviđaju u pravcu [[Golija|Golije]] od Drinića ka sjeveru. Zadatak Rakovićeve grupe nepromijenjen.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=413 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000408—000409.] <br /> ({{jez-njem|"Die Cvetic–Cetniks sind zum Schutz der linken Flanke der Angriffsgruppe Süd und zur Aufklärung über das Golija–Gebirge über Dramici nach Norden vorzuführen. Auftrag für Rakovic–Cetniks bleibt unverändert."}})</ref>|Izvještaj opunomoćenog komandanta Jugoistoka svim potčinjenim jedinicama za 3. april 1944. godine}} Kapetan Raković javlja 30. marta 1944. Vrhovnoj komandi JVuO kako okupator, bez pomoći njegovih snagâ, ne može zatvoriti liniju odbrane u dolini [[Ibar|Ibra]]: {{izdvojeni citat|Nemci kažu da se na dan 29 ov. m. u 2 časa ujutru pojavila veća grupa komunista u blizini s. Biljanovca kod ušća Jošaničke reke u Ibar. Kažu da su uhvatili i dešifrovali depešu koju je [[Tito]] poslao [[Peko Dapčević|Peku]] da Peko ima zadatak da što pre poruši mostove na pruzi i putu [[Kraljevo]] — [[Raška]] — [[Mitrovica]] — [[Skoplje]] i da mu je to i bio cilj prodiranja ka toj pruzi. Nemci su bacili dosta svojih snaga u Ibarsku dolinu da sačuvaju prugu. '''Vapiju za našom pomoći'''. Ovu prugu su do sada čuvali Rusi [tj. [[Ruski zaštitni korpus|RZK]] — prim.], sada su oni smenjeni i u bunkerima su [[Srpski dobrovoljački korpus|Ljotićevci]]. Verovatno da će komuniste zaustaviti na ovoj liniji okupator. Ja ću danas biti sa celim korpusom na mestu kako mi je naređeno, sa štabom u Roćevićima. Uputio sam manja odelenja u daljno izviđanje prema Studenici. Čim nešto dobijem izveštavaću Vas.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_104.htm Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 30. marta 1944. četničkoj Vrhovnoj komandi o dobijenim podacima od Nemaca za dejstvo NOVJ u dolini r. Ibra]</ref>}} U dnevnom izvještaju iz Komande Jugoistoka za 18. april 1944, predviđa se koji će sektor zauzeti jedinice pod Rakovićevom komandom u vrijeme izvođenja operacije »Kammerjäger«, kojom prilikom je okupator s uspjehom osujetio [[Drugi prodor NOVJ u Srbiju|drugi prodor NOVJ u Srbiju]]: {{izdvojeni citat|Rakovićeva grupa dobila zadatak da postavi osiguranja prema jugu na sjevernoj obali Studenice.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=514&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000510.] <br/> ({{jez-njem|"Unternehmen Kamerjägger. II. Eigene Lage: <br /> F/ Cetnik–Gruppe Rakovic erhielt Auftrag zur Abschirmung nach S gegen Feind auf dem nördl. Studenica–Ufer."}})</ref>|Dnevni izvještaj opunomoćenog komandanta Jugoistoka tokom operacije Kammerjäger, 18. april 1944.}} Jedan od prvih dokumenata gdje se pominje učešće četnika na strani [[Sile Osovine|snaga Osovine]] tokom operacije »Kammerjäger« predstavlja dnevni izvještaj Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka za 27. mart 1944. godine. Neuspjeh snagâ NOV i POJ u pokušaju da pređu rijeku Ibar ogleda se i u činjenici da su im ovom prilikom naneseni značajni gubici u ljudstvu: {{izdvojeni citat| SRBIJA: Operacija »Kamerjeger«: 2. i 5. crvena div. prekinule su borbe u rejonu Ivanjice i posle probijanja slabijeg bug. odbrambenog fronta j. od Ivanjice glavninom snaga prešle put Ivanjica — Sjenica u pravcu planina Golija — dolina Ibra. Dosadašnji gubici kod neprijatelja navodno preko 340 mrtvih i ranjenih. Kao protivmere otpočeto je: 1.) Gonjenje od strane 4 oj.[ačana] bug. bat., uz sadejstvo četničkih odredâ. Preostali delovi 24. bug. div. čiste dosadašnje bojište uz osiguranje doline Moravice. 2.) Formiranje Borbene grupe »Šreder« u cilju zaprečavanja doline Ibra. Ovoj su potčinjeni: 4. puk [[Ruski zaštitni korpus|RZK]], koji je tamo angažovan za osiguranje pruge, nem. i srp. jedinice koje se tamo nalaze, kao i alarmne jedinice [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|2. okl. armije]] iz pozadinskih jedinica. Spremaju se za dovlačenje: 2. puk [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]], 4. puk SDK, 1 bat. 1. puka SDK (ukupno 5 bataljona), 696 (mot.) bat. polj. žand. i 1 nem. pol. dobr. bat. Za dolinu Ibra naređen je 1. stepen bojne gotovosti, a za mesto Rašku — 2. stepen bojne gotovosti. Otežani su pokreti usled stalnih snežnih padavina.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_37.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 27. marta 1944. Grupi armija »F« o prodoru 2. i 5. NOU divizije i preduzetim protivmerama u operaciji »Kamerjeger« kao i o odbijanju zahteva kvislinške crnogorske vlade za pripajanje Sandžaka Crnoj Gori]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=361&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000357.] <br/> ({{jez-njem|"Tagesmeldung von 27.3.1944 </br> Serbien. </br> Unternehmen "Kamerjägger": </br> 2. u. 5. rote Div. haben Kämpfe im Raum Ivanjica abgebrochen und nach Durchstossen der unterlegenen bulg. Abwehrfront S Ivanjica mit Masse die Strasse Ivanjica–Sijenica [sic] in Richtung Golija–Gebirge–Ibartal überschritten. Bisherige Feindverluste angeblich über 340 Tote und Verwundete. </br> Als Gegenmassnahmen sind eingeleitet: </br> 1.) Verfolgung durch 4. verst.bulg.Btle. unter Mitwirkung von Cetnik–Abteilungen. Uebrige Teile 24.bulg.Div. säubern bisheriges Kampffeld unter Sicherung des Moravica–Tales. </br> 2.) Bildung einer Kampfgruppe Schröder zur Sperrung des Ibartales. Dieser sind unterstellt: </br> das zur Bahnsicherung dort eingesetzte 4.Rgt. RSK </br> die dort befindlichen dt. u. serb. Einheiten sowie </br> Alarmeinheiten der 2.Pz.Armee aus Versorgungstruppen. </br> In Zuführung begriffen: </br> 2.Rgt. SFK, 4.Rgt. SFK, 1 Btl.1.Rgt. SFK (ingesamt 5 Btle.) </br> Feld.Abt.(mot) 696 u. 1 dt. Pol.Frw.Btl. </br> Für Ibartal Alarmstufe 1, den Ort Raska Alarmstufe 2 befohlen. Bewegungen durch anhaltende Schneefälle erschwert."}})</ref>}} Iz jednog razgovora na visokom nivou (prisutni: general [[Hans Felber]], vojni zapovjednik Jugoistoka i [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova), održanom 11. aprila 1944. godine, može se nazrijeti koliko su okupacioni dužnosnici bili zadovoljni saradnjom sa četnicima i ostalim [[Kolaboracija|kolaboracionističkim]] snagama na [[Balkan]]u: {{izdvojeni citat|Neubacherovo mišljenje o vrijednosti srpskih formacijâ: [[Srpska državna straža|SDS]] loša, Hipo (pomoćna policija) isto, [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] dobar, četnici veoma različito. U Crnoj Gori se dobro tuku [[Crnogorski dobrovoljački korpus|dobrovoljci pod njemačkim vođstvom]]. Kosovski Albanci se bore s nama. Evzoni u Grčkoj nijesu za odbranu obale, ali su korisni u unutrašnjosti zemlje i sigurno neće pucati na nas.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=462&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000458.] <br/> ({{jez-njem|"Auffassung Neubacher über den Wert der serbischen Verbände: SSW schlecht, Hipo desgleichen, SFK gut, Cetniks sehr unterschiedlich. In Montenegro schlügen sich die Freiwilligen unter deutscher Führung gut. Die Kosovoalbaner kämpfen mit uns. Evzonen in Griechenland sind nichts für Küstenverteidigung, brauchbar wohl aber im Innern des Landes, werden bestimmt nicht auf uns schiessen."}})</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/294.</ref>|Vojni zapovjednik Jugoistoka (Razgovor Felber-Neubacher, 11. april 1944.)}} U izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera (u odjeljku naslovljenom „Stanje kod neprijatelja“), sačinjenom 22. aprila iste godine, ambivalento držanje jedinicâ JVuO prema okupatorskim vlastima smatra se glavnom karakteristikom četničkog pokreta u Srbiji: {{izdvojeni citat|Srbija: <br /> Pokret DM je podijeljen unutar sebe. Dok se neki aktivno bore na strani njemačkog Wehrmachta protiv komunista — a da nijesu odustali od temeljnih rezervi prema svakom okupatoru — manje bande DM u centralnoj i istočnoj Srbiji spremne su činiti štetu. Izvještaji koji se stalno pojavljuju o pregovorima Draže Mihailovića i Tita nijesu potvrđeni i takođe se doimaju nevjerovatnim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=556 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000552.] <br /> ({{jez-njem|"Die DM–Bewegung ist in sich aufgespalten. Während ein Teil aktiv an der Seite der deutschen Wehrmacht gegen die Kommunisten kampft – ohne dadurch die grundsätzlichen gegen jeden Okkupator vorhandenen Vorbehalte aufgegeben zu haben – treiben kleinere DM–Banden in Mittel–und Ostserbien nach wir vor ihr Unwesen. Immer wieder auftauchende Meldungen über Verhandlungen zwischen DM und Tito bestätigen sich nicht und erscheinen auch unglaubwürdig."}})</ref>|Izvještaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka o stanju u periodu od 16. marta do 15. aprila 1944. godine}} 12. aprila 1944. godine, pukovnik [[Jevrem Simić]] izdaje jednom četničkom nižem oficiru objavu o kretanju na terenu brigade kojom komanduje, kako bi ovaj mogao što efikasnije uništavati jatake i simpatizere [[Narodnooslobodilački pokret|NOP]]-a: {{izdvojeni citat|OBJAVA Za G. Milića Majstorovića p.poručnika, komandanta II bataljona III leteće kosmajske brigade, koja mu se izdaje s tim da može slobodno da se kreće sam ili sa svojom vojskom po terenu koji je ugovoren sa našim saveznicima Nemcima i Bugarima i da u ime Kralja Petra II Karađorđevića oduzima svu rekviziciju i kolje sve partizanske jatake i simpatizere zbog čega će dobiti čin majora.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_115.htm Objava komandanta četničke oblasti u Srbiji od 12. aprila 1944. komandantu 2. bataljona 3. kosmajske brigade za nesmetano kretanje od okupatora i klanje simpatizera narodnooslobodilačkog pokreta]</ref>}} 1. maja 1944. godine, u dnevnom izvještaju Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka, koji potpisuje načelnik štaba general [[Kurt Geitner]], navodi se cifra od nekoliko hiljada pripadnika JVuO koji pomažu okupatoru u zaustavljanju ofenzive NOVJ: {{izdvojeni citat|Srbija — Stanje u sopstvenim redovima: <br /> Borbena grupa Weyel: 500. SS padobranski lovački bataljon, sa otprilike 1.000 četnika, odbacio je neprijatelja kod [[Seča Reka|Seče Reke]] (6 km zap. od [[Kosjerić]]a) i sa manjom borbenom grupom vrši napad na neprijatelja kod Varde. Izbrojano 10 mrtvih neprijatelja; vjerovatni veći gubici. [...] <br /> Četnici su raspoređeni duž linije [[Požega]]—Kosjerić—[[Ražana]]—[[Povlen]], sa ukupnom jačinom od približno 5.000 ljudi. Pojedine grupe su poslale oficire za vezu. Draža Mihailović, koji je preuzeo jedinstveno zapovjedništvo, namjerava uspostaviti radio-vezu s njemačkom komandom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=673&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000669—000670.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien. Eigene Lage. <br /> B. Kampfgruppe Weyel. Fg.Abt. 696 bis Kostojevici an Straße 4 OSO Rogacica durchgestossen. SS–Fallschirmjäger–Btl. hat mit etwa 1000 Cetniks Feind bei Sjecareka [sic!] (6 W Kosjerici) geworfen und steht mit einer schwächeren Kampfgruppe im Angriff gegen Feind bei Varda. 10 gezählte Feindtote, weitere Feindverluste wahrscheinlich. <br /> F. Cetniks stehen im allg. Linie Pozega–Kosjerici–Razana–Povlen in Gesamtstärke ca. 5000 Mann. Einzelen Gruppen haben V.Offz. abgestellt. DM., der Gesamtführung übernommen hat, will Funkverbindung zu deutschem Kommando herstellen."}})</ref>}} U monografiji “Četnici u Drugom svjetskom ratu 1941—1945” [[Jozo Tomašević]] zaključuje: „Ne mogu ipak dati nikakvu potvrdu toj slutnji da je Mihailović održavao direktnu radio-vezu s Nijemcima, a uzimajući u obzir njegov način ponašanja u cijelom ratu, malo je vjerojatno da jest.“<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> Međutim, Hermann Neubacher svjedoči u memoarima kako je, makar tokom nekoliko dana u zimu [[1945]], održavao izravnu radio-vezu s Mihailovićevim štabom.<ref>Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN — Službeni list SCG, Beograd, 2005, str. 161—162.</ref> U dnevniku Vojnog zapovjednika Jugoistoka od 2. maja 1944,<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=677&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000673.] <br /> ({{jez-njem|"Kampfgruppe Weyel. SS–Fallschirmjägger–Btl. hat mit Cetniks bei Varda Tross der 5.Div. zerschlagen. Hohe blutige Feindverluste. Cetniks haben sämtl. Gefangene erschossen. Zahlen werden nachgemeldet."}})</ref> sa pohvalom se ističe kooperacija onih snagâ JVuO u zapadnoj Srbiji koje sačinjavaju taktički sklop pod komandom majora [[Ericha Weyela]]: {{izdvojeni citat|Borbena grupa Weyel: SS padobranski lovački bataljon, zajedno sa četnicima, uništio komoru [[Peta krajiška divizija|Pete divizije]] kod [[Varda (selo)|Varde]]. Veliki neprijateljski gubici. Četnici postrijeljali sve zarobljenike. Brojke će biti objavljene naknadno.}} U izvodu iz ratnog dnevnika generala Hansa-Gustava Felbera za 3. maj 1944. godine, navodi se da je načelnik štaba Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka general Kurt Geitner išao u posjetu njemačkim trupama na ratištu u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]]: {{izdvojeni citat|(3.5.44) 6,00: Putovanje do Parišta [svakako je riječ o [[Donje Vardište|Vardištu]] — prim.] zbog razgovora sa majorom Weyelom i nekim četničkim vođama o formiranju zajedničkog štaba za borbu protiv komunista. Povratak za Beograd 3. maja u 15 časova.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=807&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000803.] <br /> ({{jez-njem|"3.5.44 6.oo Uhr Fahrt nach Pariste zur Besprechung mit Major Weyel und einigen Cetnik–Führern über Bildung eines gemeinsamen Stabes zur Bekämpfung der Kommunisten. Rückkehr nach Belgrad am 3.5., nachmittags 15.oo Uhr."}})</ref>|Ratni dnevnik Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka, 3. maj 1944. godine}} Kolike je razmjere poprimila kolaboracija četnikâ Draže Mihailovića sa njemačkim okupatorom i srpskim kvislinškim jedinicama u proljeće 1944. godine, postaje očigledno i iz navodâ u izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja, u kom su snage JVuO ubrojane u vlastite formacije: {{izdvojeni citat| I. Sopstvene snage A) Grupa “Holman” 696. bat. feldžand. krenuo je jutros sa četnicima u napad duž puta Nova Varoš — Ljubiš. 11/4. p. “Brand.” na maršu Sjenica — Maskova. Komandno mesto grupe “Holman” — Nova Varoš. I I/4. p. “Brand.” na maršu Užice — Ivanjica — Maskova. B) Grupa “Vajel” Napad Severne četničke grupe na jakog neprijatelja jugoistočno od Rožanstva nije uspeo uprkos visokih gubitaka i na strani četnika i na strani neprijatelja, pa će jutros biti ponovljen sa I/“Brand.”. Podređeni 1. bataljon 63. puka u obezbeđenju na visovima između Čajetine i Rožanstva. C) 24. bug. div. I I /64. nije uspeo u noći 11/12. 5. da kod Mokre Gore spreči neprijateljske zaštitnice da izmaknu ka jugu. Danas je sa 1/1. srp. puka i 1.000 četnika počelo čišćenje prostora Semegnjevo — Čajetina. 8. bataljon teških mitraljeza na maršu Požega — Arilje. 11/63. biće naknadno privučen. D) Grupa “Tatalović” Srpski dobrovoljački korpus uključio se kod Ljubovije u borbe na hrvatskoj obali Drine i prihvatio četnike koji su se povlačili. Kod Rogačice 4 prebeglice.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o borbama sa 2. i 5. NOU divizijom na komunikaciji Užice — Višegrad]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=736&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000732—000733.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien. II. Eigene Lage. <br /> A) Gruppe Hollmann. Fg.Abt.696 heute morgen mit Cetniks zum Angriff entlang Str. Nova Varos–Ljubis angetreten. II./4.Brdbg. auf Marsch Sjenica–Maskovo. Gefechtsstand Gruppe Hollmann Nova Varos. III./4.Brdbg. auf Marsch Uzice–Ivanjica–Maskovo. <br /> B) Gruppe Weyel. Angriff nördl. Cetnik–Gruppe gegen starken Feind SO Rozanstvo drang bei hohen Cetnik–u. Feindverlusten nicht durch und wird seit heute morgen mit I./Brdbg. wiederholt. Unterstelltes I./63 sichert auf Höhen zwischen Cajetina u. Rozanstvo. <br /> C) 24.bulg.Div. III./64 konnte in der Nacht 11./12.5. bei Mokra Gora Ausweichen feindl. Nachhuten nach S nicht verhindern und tritt heute mit I./Serb.Rgt.1 u. 1000 Cetniks zur Säuberung des Raumes Semegnjevo–Cajetina an. 8.sMG.Btl. auf Marsch Pozega–Arilje. II./63 wird nachgezogen. <br /> D) Gruppe Tatalovic. Bei Ljubovija griff SFK in Kämpfe auf kroat.Drina–Ufer ein u. nahm ausweichende Cetniks auf. Bei Rogacica 4 Überläufer."}})</ref>}} U istom izvještaju je prenijeta i sljedeća informacija: {{izdvojeni citat|Prema pouzdanom izvoru, četnički komandant [[Dragoslav Račić|Račić]], koji je učestvovao u borbi protiv Grupe “[[Milutin Morača|Morača]]” u [[Valjevo|valjevskom]] kraju, zatražio je da se vrati u svoje dotadašnje operacijsko područje, jer ne želi više da se „prlja“ saradnjom sa okupatorom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=736&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000732.] <br /> ({{jez-njem|"Nach s.Qu. hat Cetnikführer Racic, der im Kampf gegen Gruppe Moraca im Raume Valjevo beteiligt war, die Rückkehr in sein bisheriges Einsatzgebiet beantragt, da er sich durch Zusammenarbeit mit der Okkupator nicht länger "beschmutzen" wolle."}})</ref>}} Istog dana, u izvještaju koji je poslao Glavnom komandantu Jugoistoka feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|von Weichsu]], general Felber zapaža kako formiranje ''Borbene grupe Weyel'' označava novu etapu u četničko-njemačkim odnosima s ciljem saradnje u borbi protiv NOVJ, koja u tom obimu nije bila izvodiva u prethodnom periodu: {{izdvojeni citat|Utisak o upotrebljivosti pojedinih potčinjenih narodâ i jedinicâ: [...] Četnici uvjeravaju da će se uzdržati od bilo kakvog neprijateljstva prema njemačkim trupama i da će učestvovati u borbi protiv komunista do konačne pobjede. U operacijama četničke jedinice predvodi [[Neško Nedić]], a s njemačke strane major Weyel. Razgovori na bojnom polju pokazuju da su četničke vođe poput Kalabića i Rakovića spremne sarađivati sa Nijemcima. Kod ljudstva preovlađuje prijateljski pristup, uz samo nekoliko neprijateljskih lica. Naoružanje im je skromno; manjak mitraljeza. Situacija sa zalihama municije, kao i dosad, nejasna.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=727&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000723—000724.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Eindruck über die Brauchbarkeit der einzelnen unterstellten Nationen und Verbände: <br /> f) Cetniks versichern jede Feindseligkeit mit deutschen Truppen auszugeben und sich am Kampf gegen die Kommunisten bis zum Endsieg zu beteiligen. Leitung der Cetnik–Verbände durch Nesko Neditsch, deutscherseits durch Major Weyel. Besprechungen auf dem Gefechtsfeld zeigen, daß die Führer der Cetniks wie Kalabic und Rakovic gewillt sind, mit den Deutschen zusammenzuarbeiten. Unter den Leuten vielfach freundliches Entgegenkommen, nur zum Teil feindselige Gesichter. Ausrüstung mit Waffen mäßig, wenig Maschinenwaffen. Über Munitionslage nach wie vor Unklarheit."}})</ref>|Raport generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|Maximilianu von Weichsu]] od 13. maja 1944. godine}} Draža Mihailović je imenovao [[Milorad Mitić|Milorada Mitića]] za oficira za vezu između svojih jedinica i njemačke komande, kako bi saradnja četničkih komandanata sa okupatorom dobila organizovaniju formu. General Mihailović je preko kapetana Mitića dostavljao svoje zahtjeve njemačkoj komandi koja je snabdijevala municijom i hranom njegove jedinice, angažovane u borbi protiv NOVJ. Mitić je o situaciji na frontovima, o svome radu i o količini pomoći primljenoj od okupatora gotovo svakodnevno izvještavao generala Mihailovića. U depeši od 28. marta 1944, između ostalog, kapetan Mitić piše: {{izdvojeni citat|O nekoj akciji Bugara ili Br. 11 (šifra koja označava Njemce — nap.) protivu crvenih dublje na terenu nema ni govora. Doručak i večera su uvek u garnizonu. Ako se hoće uništenje komunista, onda to moramo mi da uradimo. Možemo da računamo na pomoć uzduž komunikacija, na municiju i avijaciju, mada ona ne može mnogo da pomogne. Ali moraju biti hitno bačene masovne snage i lično da vodite operacije, naravno kao 'siva eminencija', inače [[Peko Dapčević|Peko]] ode u Toplicu i dalje... Moral kod naših ljudi u reonima gde su prošli komunisti je mnogo opao. Sve veća sumnja u snagu naših i Br. 11 i sve veći respekt prema crvenima... Pred svim ovim mi ne možemo da zatvorimo oči. Ovoga puta opasnost je stvarno velika, skoro ogromna...<ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, S—X—57/2.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_62.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje KORPUSI DRAŽE MIHAILOVIĆA POLAŽU ISPIT PRED OKUPATOROM U SRBIJI]</ref>}} 18. aprila 1944. godine, glavni inspektor Vrhovne komande JVuO pukovnik Jevrem Simić izvještava generala Mihailovića da se kapetan [[Zvonimir Vučković]], komandant Prvog ravnogorskog korpusa, nalazi pod izravnom komandom njemačkih oficira: {{izdvojeni citat|Zvonkov odred pod komandom poručnika Nenadića zajedno sa Nemcima je u Negbini.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_120.htm Pismo delegata Vrhovne komande od 18. aprila 1944. Draži Mihailoviću o saradnji četnika sa nemačkim i bugarskim trupama u borbama protiv NOVJ u jugozapadnom delu Srbije]</ref>}} U telegramu od 20. IV 1944. pukovnik Simić piše generalu Mihailoviću: {{izdvojeni citat|Vučković sa 130 odabranih četnika stavio se pod komandu nemačkog poručnika Kerpera i nalazi se južno od Jasenova na Beloj Glavi.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 277, registarski broj 4/1—56.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 99—100.</ref>}} U proljeće 1944. godine, prilikom njemačke kontraofanzive protiv partizana u jugozapadnoj Srbiji u kojoj su učestvovale i značajne četničke snage, zabilježena je i fotografija komandanta 1. ravnogorskog korpusa JVuO sa njemačkim oficirom, vjerovatno iz Wehrmachtove divizije [[Brandenburger|''Brandenburg'']].<ref name="yuhistorija.com"/> [[Datoteka:Zvonimir_Vuckovic_i_Nemci.jpg|minijatura|Kapetan [[Zvonimir Vučković]] (desno), komandant 1. ravnogorskog korpusa JVuO, pozira sa njemačkim oficirom tokom [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|partizanskog prodora u Srbiju]] (april/maj 1944. godine)]] Istog dana kada je došlo do formiranja ''Borbene grupe Weyel'' (28. april 1944), u dnevnom izvještaju Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka zapisano je: {{izdvojeni citat|Srbija — I. Stanje kod neprijatelja: <br /> A) Divizijska grupa “Morača” nalazi se sa istočnom kolonom u oblasti južno od Kosjerića u borbi sa vlastitim snagama i četnicima, koji su, navodno, lično bili vođeni od strane DM-a.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=632&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000628.] <br /> ({{jez-njem|"Tagesmeldung von 28.4.1944. <br /> Serbien. <br /> I. Feindlage. <br /> A) Div.Gruppe Moraca steht mit O–Kollone im Raum S Kosjerici im Kampf mit eigenen Kräften u. Cetniks, die von DM angeblich persönlich geführt werden."}})</ref>}} Pored ovoga, u izvještaju se pominje traženje veze s njemačkim okupatorom i u drugim dijelovima zemlje: {{izdvojeni citat|Ostatak Srbije: Slabija lokalna aktivnost bandi. Grupe DM-a u centralnoj Srbiji, pod pritiskom crvenih, ponovo traže kontakt sa okupacionom silom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=633&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000629.] <br /> ({{jez-njem|"Übriges Serbien: <br /> Geringe örtliche Bandentätigkeit. DM–Gruppen in Mittelserbien suchen unter rotem Druck erneut Fühlung mit Besatzungsmacht."}})</ref>}} U telegramu poslatom 5. maja 1944. godine generalu Mihailoviću, kapetan [[Neško Nedić]] piše o uspostavljanju fronta prema snagama NOVJ u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]], odnosno da je stvoren jedinstveni borbeni sklop koji sačinjavaju četnici, [[Srpski dobrovoljački korpus|srpski dobrovoljci]] i njemačke okupacione trupe: {{izdvojeni citat|Snage potčinjene meni prešle su trenutno u odbranu na liniji Bačevci—Kosjerić i to: valjevski korpus sa delom Nemaca drži levo obalu Graca u visini Lipa—Ravan. Juče su na ovom odseku odbijeni svi napadi komunista. Ajdačić sa delom Nemaca zatvara položaj Bukovi—Ražana. Na prostoru Ražana—Kosjerić ima jedan bataljon Nemaca. Brigada Negovanova kao rezerva drži Divčibare. Rakovićev korpus u Kosjeriću sa ofanzivnom ulogom. Moja težnja je da sa naslonom na Nemce, stvorim čvrstu odbranu linije Bačevci—Kosjerić, dok se snage ne prikupe i ne stvore preduslovi za uništavajući udar, a tada uništi prva, druga a potom peta divizija. U ovom cilju front ostaje prema drugoj diviziji danas u odbrani dok na ovu diviziju sa zapada napadaju jedan bataljon Nemaca i tri bataljona ljotićevaca a mi je dočekujemo. Prema petoj diviziji preduzima se napad danas sa angažovanjem.<ref>AVII, Ča, kut. 276, reg. br. 2/1—11.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 100.</ref>}} U svojstvu komandanta Valjevskog korpusa JVuO, u depešama od 17. maja 1944. kapetan Nedić je poslao Vrhovnoj komandi i Mihailoviću sljedeće informacije: „Peta divizija uglavnom na prostoru Mučanj i južno... Prema ovima snagama u pokretu su Nemci sa juga i jugoistoka tri bataljona Nemaca. Bugari sa Rakovićem i sa javorcima [Javorski korpus JVuO pod komandom majora Radomira Cvetića — prim.] u pokretu su sa istoka. Ja sa Gardom i valjevskim korpusom napadam danas sa severa sa težnjom da ovladam sa Okruglicom... Požeški korpus i Ajdačić [Filip, komandant Crnogorske brigade Požeškog korpusa JVuO — prim.] zatvaraju otstupanje Crvenih na sever na položaju: Vranjevina, Crveni Vrh, Treštena Stena. Užička brigada sa jednim bataljonom Nemaca napada od Kokinog Broda na sever. Druga komunistička divizija na Zlataru: Jablanica, Dobroselica, Negbina, Draglica. Sa juga je napadaju Nemci i Zlatiborski korpus [pod komandom kapetana Dušana Radovića Kondora — prim.].“<ref>AVII, ČA, kut. 276, reg. br. 2/1—38.</ref> U prvoj polovini maja 1944. godine, Vrhovna komanda JVuO je javljala o zajedničkim borbama četnikâ i Nijemaca širom okupirane Jugoslavije: „Naši i nemački delovi zatvorili put [[Užice]] — [[Kokin Brod]]. Isto tako zatvorena i [[Lim (rijeka)|Limska dolina]]. Od strane Nemaca i naših 2. maja počela ofanziva od [[Podgorica|Podgorice]]. Komunisti u oblasti [[Bijelo Polje|Bijelog Polja]]. Nemci u [[Šavnik]]u, [[Žabljak]]u i [[Brodarevo|Brodarevu]]. U [[Istočna Bosna|Istočnoj Bosni]] šesnaesta, sedamnaesta i tridesetšesta komunistička divizija pri uništenju od dve nemačke divizije.“ General Mihailović je naređivao i majoru Dragiši Rakiću (pseudonim »Gis-Gis«), komandantu Vojvodine JVuO, da pokuša dobiti municiju od okupatora, koristeći se pritom i srpskim kvislinškim strukturama, budući da je [[Banat]] formalno bio dijelom [[Vojna uprava u Srbiji|Nedićeve Srbije]]: „Postarajte se za nabavku municije kako ste predvideli. Iskoristite raspoloženje Nemaca u Banatu za jačanje naše organizacije. Isto tako iskoristite i Nacionalnu službu rada.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref> 11. maja 1944, general Mihailović (pseudonim »Hans«) piše da je naredio »Viktoru« (major [[Mladen Mladenović]], komandant Čegarskog korpusa JVuO), »Hermanu« (potpukovnik [[Radoslav Đurić]], komandant Južne Srbije JVuO), »Orelu« (potpukovnik [[Dragutin Keserović]], komandant Rasinsko-topličkog korpusa JVuO) i »Minču« (major [[Branivoj Petrović]], komandant Deligradskog korpusa JVuO) da „iskoriste akciju“ okupatora protiv snaga NOVJ u [[Južna Srbija|južnoj Srbiji]], kao i da „na pogodan način“ nabave naoružanje i municiju: {{izdvojeni citat|Po podacima od Viktora, Hermana i Georgija [potpukovnik Milutin Radojević, delegat VK JVuO za područje Jablanice i Toplice — prim.] jedna nemačka divizija jačine oko 15.000 nalazi se u [[Kuršumlija|Kuršumliji]], [[Prokuplje|Prokuplju]], [[Žitorađa|Žitorađi]], [[Pukovac|Pukovcu]] i [[Leskovac|Leskovcu]]. Ima 70 tenkova. Pripremaju se za akciju protiv komunista. [[Gestapo]]vci iz [[Niš]]a traže Viktora i nude oružje i municiju i da ne diraju naše. Keserović 8 i 9 napadao na komuniste u okolini [[Ribarska Banja|Ribarske Banje]] sa [[Jastrebac|Jastrepca]] i od sela Zdravinja. Crveni dobili pojačanje i Orel se povukao na polazni položaj [[Zdravinje]] — [[Veliki Šiljegovac]]. Orel se sprema za ponovni napad. Naredio sam: Viktoru: Da Knjaževački korpus uputi Orelu za akciju na Jastrepcu i Moravskom srezu, ako ga već nije uputio. Sa ostalim snagama da zatvori prelaze na [[Morava|Moravi]] od Niša do Leskovca. Da iskoristi na pogodan način ponudu oružja i municije, jer sada moramo tući komuniste i treba iskoristiti nemačku akciju. 2. — Hermanu: Treba iskoristiti akciju Nemaca za rasčišćavanje Toplice i Jablanice. Da prikupi svoje snage u Jablanici i da dejstvuje najpogodnijim pravcem protivu komunista imajući u vidu akciju Nemaca. Na pogodan način da dođe do municije. 3. — Orelu: Da iskoristi akciju Nemaca za rasčišćavanje Toplice i Jablanice i da mu se stavlja pod komandu Knjaževački i Deligradski korpus. Na pogodan način da dođe do municije. 4. — Minču: Da odmah pomogne Orela u akciji na Jastrepcu i Moravskom srezu kako je već naređeno i da je pod komandom Orela.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref>}} 12. maja 1944, Draža Mihailović obavještava potpukovnika [[Zaharije Ostojić|Zaharija Ostojića]] (pseudonim »Sto-Sto«) sljedeće: „2 i 5 divizija su sada u srezu Zlatiborskom. Napadi se vrše sa svih strana.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref> Napad su vršile njemačke i bugarske trupe, zajedno sa ljotićevcima i četnicima. U depešama<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 2/1—28.</ref> koje je komandant Cersko-majevičke grupe korpusa major [[Dragoslav Račić]] poslao Mihailoviću prethodnog dana o saradnji četnika i Njemaca, između ostalog, stoji: {{izdvojeni citat|Saznajem da su [[Užice]] pune Jankovićevih [Milutin — prim.] četnika i da [[Predrag Raković|Raković]], [[Neško Nedić|Neško]], Ajdačić, Janković i Mitić drže neke konferencije sa Nemcima. Ako boga znate sprečavajte ovo... Ako dalje budem vodio borbu protiv komunista zajedno sa Nemcima, ja ću duboko zaglaviti... Zbog ovoga molim da mi odobrite da se vratim na moj teren i povedem samo štabnu akciju u [[Istočna Bosna|Istočnoj Bosni]] i [[Srem]]u. Neko od nas mora ostati čist.}} General [[Hans Felber]], vojni zapovjednik Jugoistoka, 16. maja 1944. godine podvlači svojim potčinjenim: „'''Pokret DM bio je i ostaje neprijateljski.'''”<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=758&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000754.] <br /> ({{jez-njem|"Die DM–Bewegung ist und bleibt Feind."}})</ref> Felber podsjeća kako četnička saradnja u borbi protiv »crvenih« proističe samo iz činjenice da su komunisti njihov neprijatelj br. 1, ali neprijatelj br. 2 i dalje ostaje okupaciona sila. General Felber stoga preporučuje da se »borba protiv partizanskih bandi« oprezno nastavi voditi skupa s jedinicama generala Mihailovića: {{izdvojeni citat|Četničke grupe koje se nalaze u borbi protiv komunista, ne treba nikako ometati niti ih napadati, već ih podupirati u borbi. Saradnja s četnicima u borbi protiv komunista, uz najštedljiviju isporuku municije i pod nadzorom okupacione sile, može biti samo lokalna i radi akutne borbe protiv partizanskih bandi. U tom slučaju potrebno je isporučivati i sanitetski materijal i negovati ranjenike. Za svaku isporuku potrebno je odobrenje Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka. Preporučujemo da se u svim prilikama obraća nesmanjena pažnja pokretu DM i njegovim postupcima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=759&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000755.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikgruppen, die sich im Kampf mit Ko. befinden, sind dagegen nicht zu hindern und nicht anzugreifen, sondern in ihrem Kampf zu fördern. Ein Zusammengehen mit Cetniks im Kampf gegen die Ko. unter sparsamter Lieferung von Munition unter Aufsicht der Besatzungsmacht darf nur örtlich und nur zum Zwecke des akuten Kampfes gegen die Partisanenbanden erfolgen. In diesem Falle ist auch Lieferung von Sanitätsmaterial und Pflege der Verwundeten erforderlich. Munitionslieferung bedarf in jedem Falle der Zustimmung des Mil.Befh. Südost. Ungeschwächte Aufmerksamkeit gegenüber der DM–Bewegung und deren Maßnahmen ist nach wie vor überall geboten."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_272.htm Informacije Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 16. maja 1944. potčinjenim komandama i štabovima o držanju prema četnicima]</ref>}} Komanda Jugoistoka će, takođe, u mjesečnom izvještaju iz druge polovine maja 1944. konstatovati rastrzanost Mihailovićevog pokreta između osnovnog antiokupatorskog usmjerenja i saradnje s njim u antikomunističkom frontu, kao i strah od gubitka [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničke]] podrške i naklonosti najširih slojeva stanovništva okupirane Srbije, s obzirom na to da je kolaboraciju bilo gotovo nemoguće sakriti: {{izdvojeni citat|II. Situacija kod neprijatelja <br /> a) Srbija <br /> Uprkos saradnji između jakih četničkih jedinica i nemačkog Vermahta — koju je odobrio sam DM — radi borbe protiv nadirućih Titovih snagâ, pokret DM je u svom stavu ostao suštinski neprijateljski nastrojen. Popuštanje pritiska od strane crvenih odmah je dovelo do pojačane aktivnosti usmerene protiv okupatorskih snaga i SDK-a. Tvrdnje područnih komandanata — da je većinu napada podstakao neodgovoran starešinski kadar nižeg ranga — tek treba dokazati. Psihološka osnova za ovu obnovljenu aktivnost može se pronaći u želji da se povrati politički ugled, koji je praktično izgubljen u očima Saveznika, a navodno i u očima srpskog naroda, usled iznuđene saradnje sa nemačkim Vermahtom. U tom smislu, ovi nacionalistički aktivisti su nesumnjivo u suprotnosti sa opštim javnim mnjenjem, koje bi pozdravilo nagodbu između okupacione sile, srpske vlade i pokreta DM.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=784&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000780.] <br /> ({{jez-njem|"II. Feindlage. <br /> a) Serbien <br /> Die DM–Bewegung ist trotz der von DM gebilligsten Zusammenarbeit starker Cetnik–Verbände mit der deutschen Wehrmacht im Kampf gegen die eingebrochenen Tito–Kräfte in ihrem grundsätzlichen Haltung unverändert Feind geblieben. Dass Nachlassen des roten Drucks hat auch sofort eine verschärfte Aktivität gegenüber der Besatzungsmacht und dem SFK zur Folge gehabt. Es muss sich die Behauptung der Gebietsführer, dass die Mehrzahl der Überfalle durch unverantwortliche Unterführer hervorgerufen ist, erst noch beweisen. Der psychologische Grund für die neuerliche Aktivität könnte darin gefunden werden, das durch die notgedrungene Zusammenarbeit mit der deutschen Wehrmacht vor den Allierten tatsächlich und vor dem serbischen Volke vermeintlich verlorengegangene politische Prestige wiederzugewinnen. Damit stehen diese nationalen Aktivisten zweifellos im Gegensatz zur allgemeinen Volksmeinung, die einen Ausgleich zwischen der Besatzungsmacht, der serbischen Regierung und der DM–Bewegung begrüssen wurde."}})</ref>|Mjesečni izvještaj Komande Jugoistoka za period od 16.4 do 15.5.44. (23. maj 1944. godine)}} Major Erich Weyel se vrlo povoljno izjašnjavao o saradnji sa Mihailovićevim četnicima, zapažajući da su oni naklonjeniji oficirima Wehrmachta nasuprot policijskim službenicima ili političkim ličnostima: {{izdvojeni citat|Major Vajel izveštava o svojim iskustvima pri rukovođenju četničkim jedinicama. Oni [četnici] nameravaju da nastave borbu protiv komunista nakon kraćeg perioda oporavka. Žele da pregovaraju isključivo sa nemačkim oficirima, a ne sa [[Gestapo]]om ili diplomatama. [[Pavle Đurišić]] je bliski saveznik DM-a.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=661 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000657.] <br /> ({{jez-njem|"Major Weyel berichtet über seine Erfahrungen bei der Führung von Cetnikverbänden. Sie wollen weiterkämpfen gegen die Kommunisten nach einer gewissen Erholungszeit. Sie wollen nur mit deutschen Offizieren verhandeln und nicht mit de Gestapo und nicht mit Diplomate. Pavle Đurišić ist stark DM-[A]liiert."}})</ref>|Izvod iz ratnog dnevnika Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 27. maja 1944.}} U zapisniku generala Felbera s kraja maja 1944, apostofira se korištenje Mihailovićevih četnika i Ljotićevih dobrovoljaca za odbranu jugozapadne granice okupirane Srbije od partizanskog prodora: {{izdvojeni citat|Predviđeno je da se veći dio četnikâ Draže Mihailovića pošalje kući, da se najpouzdaniji koriste kao izviđači na granici, i da se dobrovoljci (SDK), poslije apsolutno neophodnog odmora i osvježenja, kasnije iskoriste kao graničari.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=817&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000813.] <br /> ({{jez-njem|"Es ist beabsichtigt, von den DM–Cetniks einen größeren Teil nach Hause zu schicken, die Zuverlässigsten als Aufklärer an der Grenze zu verwenden, und später das SFK nach einer unbedingt notwendigen Ruhepause und Auffrischung als Grenzschutz einzusetzen."}})</ref>|Zapisnik o putovanju za Niš i Sofiju 25-28.05.1944.}} General [[Edmund Glaise von Horstenau]], vršio je od 15. juna do 25. juna 1944. dužnost komandanta Jugoistoka, zamjenjujući generala Hansa Felbera, koji se po službenom zadatku nalazio u Njemačkoj. Opisujući u svom ratnom dnevniku stanje u Srbiji, tj. odnose između njemačkih i bugarskih okupacionih trupa, s jedne, kao i četnika i kvislinga, s druge strane, Horstenau navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|'''Nemci gotovo da nemaju svojih trupa u Srbiji'''. Postoji samo nekoliko policijskih jedinica. Najveći deo Srbije nalazi se pod kontrolom bugarskog okupacionog korpusa. Bugarskih vojnika nema samo u severozapadnom delu Srbije i Banata. No, bugarske trupe u Srbiji jesu najlošije bugarske jedinice. Tek što sam na kratko vreme preuzeo Vrhovnu komandu u Beogradu, dve bugarske čete, zajedno sa svojim oficirima, prebegle su partizanima kod Leskovca. Jedine trupe na koje je čovek mogao da se osloni u borbi protiv partizana bili su srpski dobrovoljci, a donekle i ruski. Upotrebljivi za borbu protiv partizana bili su i ljudi Draže Mihailovića. Vezu sa njim za mene je održavao jedan nemački major [Erich Weyel], nosilac odlikovanja „viteškog krsta“.<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 508.</ref>}} U vrijeme izvođenja [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Trumpf«]], u kojoj se [[4. grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]] pridružila njemačkim trupama u borbi protiv partizana, došlo je 14. jula 1944. u [[Kruševac|Kruševcu]] do sastanka vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera sa kapetanom [[Neško Nedić|Neškom Nedićem]], načelnikom štaba ove četničke formacije. Tom prilikom, Nedić je istaknuo da su „četnici u Englesku izgubili svako poverenje, pošto su ih Englezi izdali“, ponudivši svoje usluge u „borbi protiv komunizma“. General Felber je ocijenio da je riječ „o potpuno ozbiljnoj ponudi četnika koju treba prihvatiti“, s čim se složio i major Erich Weyel, oficir za vezu kod kapetana Nedića: {{izdvojeni citat|Neško Nedić je sada načelnik štaba četničke grupe koja se sa nama bori u akciji »Trumpf« i čija se jačina može proceniti na oko 10.000 ljudi. [...] Pošto su oni sami u borbi protiv komunizma i suviše slabi, uvideli su da moraju tražiti oslonac u nemačke oružane snage, ''kojima će se bezuslovno potčiniti sa puno poverenja''. Oni su spremni da se bore protiv komunizma svuda tamo gde bih ih ja postavio. Na drugoj strani, Nedić je molio ponovnu pomoć u vidu ''isporuke municije i naoružanja, a naročito teškog naoružanja''. Četnici su spremni da daju svaku garanciju da će se isporučeno naoružanje i municija upotrebiti samo protiv komunizma. [...] Neško Nedić je još jednom molio za poverenje ne samo ovdašnjih nemačkih komandi nego i čitavog nemačkog naroda, kao i za priznanje srpskog naroda kao najvećeg neprijatelja komunizma na Balkanu. ''Kao dokaz svog unutarnjeg raspoloženja ponudio je da se lično dalje bori na [[Istočni front|istočnom frontu]] posle čišćenja Srbije od komunizma'' i siguran je da bi to, slično njemu, učinio i jedan veliki broj četnika.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_93.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 15. jula 1944. Komandi Grupe armija »F« o razgovoru vođenom 14. jula 1944. u Kruševcu, sa četničkim komandantom Neškom Nedićem u vezi zajedničkih dejstava protiv jedinica NOV i POJ]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=734&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frames no. 000725—000726.] <br /> ({{jez-njem|"Nesko Nedić ist z.Zt. Chef des Stabes der beim Unternehmen "Trumpf" mit uns kämpfenden Cetnikgruppe, deren Stärke auf etwa 10 000 Mann zu schätzen ist. <br /> Da sie im Kampf gegen den Kommunismus alleine zu schwach seien, sähen sie ein, dass sie Anlehnung an die deutsche Wehrmacht suchen müssten, der sie sich voller Vertrauen bedingungslos unterstellten. Sie seien bereit, gegen den Kommunismus zu kämpfen überall da, wo ich sie hinstellen würde. Auf der anderen Seite erbat Nedić erneut Unterstützung durch Lieferung von Munition und Waffen, insbesondere schweren Waffen. Die Cetniks seien bereit, jegliche Garantie zu bieten, dass das Gelieferte nur gegen den Kommunismus verwendet würde. <br /> Nesko Nedić bat nochmals um Vertrauen nicht nur der hiesigen deutschen Stellen, sondern des ganzen deutschen Volkes und um Anerkennung des serbischen Volkes als stärksten Feind des Kommunismus auf dem Balkan. Als Beweis seiner inneren Haltung bot er sich an, nach Säuberung Serbiens vom Kommunismus für seine Person an der Ostfront weiterzukämpfen, und er sei sicher, dass auch eine grosse Anzahl Cetniks es ihm gleich tun würde."}})</ref>|Izvještaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka Komandi Grupe armija »F« od 15. jula 1944. godine}} Oportuni stav generala Draže Mihailovića i njegovih komandanata, sračunat na skoro njemačko povlačenje, dok bi u međuvremenu okupatora trebalo što više iskoristiti za uništenje glavnog neprijatelja ([[NOVJ]]), zapažen je od strane oficirâ Armijske grupe »F«, prilikom savjetovanja sa specijalnim izaslanikom Ministarstva vanjskih poslova [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Hermann Neubacher|Hermannom Neubacherom]], krajem jula 1944. godine: {{izdvojeni citat|Četničko pitanje: Njemačka je za DM neprijatelj br. 2 — neprijatelj br. 1 su komunisti. DM računa — uostalom, kao i ostale banditske vođe — na skoro povlačenje Nijemaca iz zemlje. Nastojanje za očuvanjem snage četničkih jedinica je prvenstveno sračunato na trenutnu i docniju borbu protiv komunizma. U cilju ostvarivanja ove namjere, DM je tražio velike količine oružja, što je, naravno, bilo odbijeno. Pojedinačni ugovori sa četničkim komandantima (npr. Neško Nedić, Keserović itd.), koji osiguravaju ograničenu lokalnu i taktičku saradnju u borbi protiv komunista, nisu rizični i mogu se nastaviti. Oni su u ovom momentu — i samo u ovom — povoljni za nas, jer odgovaraju našim interesima. Oni ne znače podršku za veliki obračun između nacionalnih Srba i Titovih komunista, koji se ima tek odigrati u daljnoj budućnosti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=695&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000686.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikfrage: <br /> Deutschland ist für D.M. nur noch der Feind No. 2. Feind No. 1 sind die Kommunisten. D.M. rechnet – wie auch andere Bandenführer – mit einem baldigen Abzug des Okkupators. Das Interesse an Erhaltung der Kampfkraft aller Cetnik–Banden gilt in erster Linie der derzeitigen und späteren Auseinandersetzung mit dem kommunistischen Widerpart. <br /> D.M.s Forderungen nach grossen Mengen von Waffen, die vorstehende Absicht praktisch ermöglich sollen, kann selbstverständlich nicht ersprochen werden. Einzelabmachungen mit Unterführern (z.B. Nesko Nedic, Keserovic usw.), die dem gemeinsamen örtlichen und durch die Lage bedingten jeweiligen Kampf gegen die Tito–Banden dienen, können ohne Risiko eingegangen werden, da sie für den Augenblick – und nur für diesen – zugleich deutschen Interessen entgegenkommen, eine Unterstützung für den Kampf von übermorgen, d.h. für die grosse Auseinandersetzung der nationalen Serben mit dem Kommunisten Titos jedoch nicht bedeuten."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka Armijske grupe »F« (Heeresgruppe F) sa izaslanikom Neubacherom održanog 30. jula 1944. godine}} Major Weyel je još od kraja aprila 1944. godine tijesno surađivao s kapetanom Neškom Nedićem (general Kurt von Geitner je 28. IV zabilježio da je formirana „nova Borbena grupa major[a] Vajel[a]“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=632&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000628—000629.] <br /> ({{jez-njem|"Neue Kampfgruppe Major Weyel."}})</ref>) u koordiniranju njemačko-četničkih operacija protiv partizana.<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> U izvodu iz ratnog dnevnika Armijske grupe »F« za 18. jul 1944.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=978&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000837.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Major v.Geitner unterrichtet Oberst i.G. Selmayr über neue Lage in Serbien: Am 17.7. eröffneten rote Kräfte südl. Korsumlja [sic!] (S–Serbien) Angriff gegen Cetnikverband. unter Major Weyel. Cetnik zum Ausweichen in NW–Richtung gezwungen. Zielsetzung der Kommunisten wahrscheinlich lokale Verschiebung einer Division, da für Offensive Richtung Ibartal, vorherige Versammlung stärkerer Kräfte notwendig gewesen wäre. Abwehr nur durch Cetnik, nach Ibartal ein weiteres Russenbtl. als Sicherheitskoeffizient unter Schwächung der neu aufgebauten Drinaverteidigung verschoben."}})</ref> navedeno je da je ovo savezništvo, makar taktičko, još uvijek na snazi: {{izdvojeni citat|''General fon Gajtner obaveštava generalštabnog pukovnika Zelmajera o novoj situaciji u Srbiji'': <br /> Dana 17. 7. crvene snage otpočele su napad južno od Kuršumlije (južni deo Srbije) na četničke jedinice pod komandom majora Vajela. Četnici su bili prinuđeni da se povuku u pravcu severozapada. Cilj komunista je verovatno lokalno pomeranje jedne divizije, pošto bi za ofanzivu u pravcu Ibarske doline bilo potrebno prethodno prikupljanje jačih snaga. Odbrana počiva samo na četnicima, a upućen je još jedan bataljon Rusa kao koeficijent sigurnosti, uz slabljenje organizovane odbrane na Drini.}} U dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 26. jul 1944. godine, četničkim se jedinicama odaje priznanje za krupne usluge koje su u vrijeme [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Kehraus«]] učinili okupatoru defanzivnim dejstvima pri zadržavanju glavnine snagâ NOVJ: {{izdvojeni citat|''Srbija: Operacija »Kehraus«'' [Čistka]: <br /> Očigledno da je glavnina neprijateljskih snaga snažno potučena i kao takva povukla se preko srpsko-albanske demarkacione linije. Dodir sa neprijateljem održava se samo sa zaštitnicama. Operacija je time završena, naknadno čišćenje se produžava borbenim grupama koje učestvuju. Mada se u toku operacije nije uspelo u razbijanju glavnine neprijateljskih snaga, ipak je pošlo za rukom, naročito masovnom upotrebom četnika, da se osujeti namera neprijatelja da prodre u pravcu Ibra. U prostoru Sokobanje, pod pritiskom naših i četničkih snaga, delovi bandi prešli su, pod borbom sa jedinicama iz pripravnosti za zaštitu železnice, prugu Zaječar — Knjaževac u pravcu bugarske granice, dok je glavnina, uz velike gubitke u borbama sa četnicima, prodrla u prostor Aleksinca. Od 23. 7. četničke grupe su prodrle preko Save u Srem i tamo se od tog vremena nalaze u borbi sa komunistima. U ostalim delovima Srbije lokalna delatnost bandi, dok se u Banatu vrše neprekidne sabotaže u žetvi.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=204&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6289457—6289458.] <br /> ({{jez-njem|"SERBIEN: ”KEHRAUS” MASSE FD–KRAEFTE ANSCHEIN. STARK ANGESCHLAGEN, UEBER SERB–ALB. DEMARKATIONSLINIE AUSGEWICHEN. FD–BERUEHRUNG NUR NOCH MIT NACHHUTEN. UNTERNEHMEN DAMIT ABGESCHLOSSEN, NACHSAEUBERUNG DURCH BETEILIGTE KGRN. FORTGESETZT. WENN ES IM VERLAUF DES UNTERNEHMENS NICHT GELANG MASSE FD–KRAEFTE ZU SCHLAGEN, SO IST ES DOCH, INSBESOND. DURCH MASSENEINSATZ DER CETNIKS GELUNGEN, FD–ABSICHT, IN RICHTUNG IBAR VORZUSTOSSEN, ZU VEREITELN. UNTER DRUCK EIG. UND CETNIK KRAEFTE BANDEN RAUM SOKOBANJA MIT TLN. UNTER KAMPF MIT ALARMEINHEITEN BAHNLINIE ZAJEZAR KNJAZEVAC RICHTUNG BULGAR GRENZE UEBERSCHRITTEN, MIT MASSE UNTER VERLUSTREICHEN KAEMPFEN MIT CETNIKS BIS IN RAUM ALEKSINAC VORGEDRUNGEN. SEIT 23.7. CETNIKS–GRUPPEN UEBER SAVE NACH SYRMIEN VORGEDRUNGEN UND DORT SEITDEM IM KAMPF MIT KOMM. IM UEBRIGEN SERBIEN OERTL. BANDENTAETIGKEIT, BANAT ANHALTENDE ERNSTSABOTAGE.}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga (26. VII 1944)}} Nakon dva dana, poslat je iz Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Wehrmachta sljedeći dopis: {{izdvojeni citat|Srbija: <br /> Završni izvještaj [o operaciji] „Kehraus“: Uz približno 70 sopstvenih mrtvih iz svih borbenih grupa koje su učestvovale (uključujući četnike), izbrojano 363 mrtva neprijatelja, 464 zarobljenika i dezertera.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=247&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000242.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: <br /> Abschlussmeldung "Kehraus": Bei etwa 70 eig. Toten aller beteiligten Kgrn. (einschl. Cetniks) 363. gez. Fd.–Tote, 464 Gefangene und Überläufer.}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga (28. VII 1944)}} 27. jula 1944, centrali u Berlinu javljali su iz komande Grupe armija »F«: „Srbija: Glavnina snažno potučenih neprijateljskih snaga u operaciji »Keraus«, koja se povukla ka jugu, ponovo je, posle neuspelog pokušaja da se povuče u oblast Albanije, napadnuta od strane Borbene grupe »Dizener« i četnika u prostoru jugoistočno od [[Medveđa|Medveđe]]. Gubici neprijatelja u akciji »Keraus« na dan 24. i 25. 7.: 29 mrtvih, 302 zarobljena, 8 mitraljeza, 2 minobacača i preko 200 pušaka.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=210&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289463.] <br /> ({{jez-njem|3.) SERBIEN <br /> MASSE DER BEI ”KEHRAUS” STARK ANGESCHLAGENEN UND NACH S AUSGEWICHENEN FD.– KRAEFTE NACH MISSLUNGEN VERSUCH IN ALBAN. GEBIET AUSZUWEICHEN, IM RAUM SO MEDVEDJA DURCH. KGR. DIESENER UND CETNIKS ERNEUT ANGEGRIFFEN. FEINDVERLUSTE ”KEHRAUS” AM 24. U. 25.7.: 29 GEZ. TOTE, 302 GEFANGENE, 8 M. G., 2 GR. W. UEBER 200 GEWEHR.}})</ref> Sjutradan, sumirani su rezultati ove operacije: „U Srbiji operacija »Keraus« je postigla potpuni uspeh; neprijatelj je bio prinuđen da izmakne u pravcu juga. Pošlo nam je za rukom da prodorom u pravcu Ibarske doline osujetimo njegovu nameru.“<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/> Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka za 30. jul 1944, takođe upućen Vrhovnoj komandi njemačkog Wehrmachta, bilježi da jedinice JVuO nastavljaju davati doprinos naporima okupatora u slamanju ofanzive koju je NOVJ poduzela u južnoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Prilikom nastavljanja čišćenja u operaciji »Keraus«, dijelovi neprijateljskih snaga istočno od [[Lebane|Lebana]] prodrli su u pravcu sjevera. Glavnina je napadnuta u prostoru Lebana od strane Borbene grupe »Dizener« i četnikâ. 5. policijski puk (bez III bataljona) stupio je u akciju sa istoka. Borbene grupe 27. bugarske divizije (5 bataljona) ponovo će stupiti u akciju 31. 7. u cilju naknadnog čišćenja iz doline Toplice u pravcu juga. Neprijateljski gubici — 27. 29. 7. Kod Borbene grupe »Dizener« i četničke grupe »Vajel«: 117 izbrojanih mrtvih [neprijatelja], 604 zarobljenih; zaplijenjeno 9 mitraljeza, 5 automobila, 5 minobacača, 560 pušaka, 6 radio-uređaja, velike količine municije i [vojne] opreme svake vrste.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=221&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6289474—6289475.] <br /> ({{jez-njem|"3.) SERBIEN: <br /> BEI NACHSAEUBERUNG ”KEHRAUS” TLE. FD–KRAEFTE O LEBANE NACH N VORGEDRUNGEN. MASSE RAUM S LEBANE DURCH KGR. DIESENER UND CETNIKS ANGEGRIFFEN. POL. RGT. 5 OHNE ROEM 3. ) VN O ANGESETZT. <br /> KGR. 27. BULG. DIV. (5 BTLNE) ANTRITT 31. 7. ERNEUT ZUR NACHSAEUBERUNG AUS TOPLICA – TAL NACH S. FEINDVERLUSTE 27.<br /> 29.7.: BEI KGR. DIESENER UND CETNIK–GRUP[P]E WEYEL: 117 GEZ. TOTE, 604 GEFANGENE, 9 MG, 5 M PI, 5 GR W., 560 GEWEHRE, 6 FUNKGERAETE, GROSZE [sic!] MENGEN MUN. UND GERAET ALLER ART.}})</ref>}} Nakon što je krajem jula i početkom avgusta 1944. došlo do »naknadnog čišćenja«<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1028&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000886.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: <br /> Nachsäuberung "Kehraus" Fd.–Kräfte beiderseits Lebane gegen Bulgaren, die hohe Verluste an Waffen und Vermissten, nach N vorgedrungen. <br /> Absicht: Zerschlagen Fd.–Kräfte beiderseits Strasse Medvedja – Lebane mit Kgr. Diesener, Tln. Cetnikgruppe Weyel und 5 Btln. 27.bulg.Div."}})</ref> u ovoj operaciji, 6. VIII Vrhovna komanda Wehrmachta zaključuje: {{izdvojeni citat|Srbija: Protiv neprijateljskih raštrkanih grupa koje su prodrle prema istoku i na mnogim mestima prešle Ibar upućeni su delovi četničke grupe »Vajel« iz prostora Brus u pravcu planine Kopaonik. Operacija »Keraus« je završena.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=266&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289519.] <br /> ({{jez-njem|"3.) SERBIEN: GEGEN DIE AN MEHREREN STELLEN UEBER IBAR NACH O VORGEDRUNGENE FDL. SPLITTERGRUPPE TLE. CETNIKGRUPPE WEYEL AUS RAUM BRUS RICHTUNG KOPAONIK– GEBIRGE IM VORGEHEN. <br /> ”KEHRAUS” BEENDET.}})</ref>}} Komanda Jugoistoka obavještava 11. avgusta 1944. da se Rasinsko-toplička grupa korpusa JVuO, pod komandom potpukovnika Dragutina Keserovića, i formalno stavila pod komandu njemačkog Wehrmachta tokom [[Topličko-jablanička operacija 1944|Topličko-jablaničke operacije]]: {{izdvojeni citat|Situacija kod Borbene grupe Diesener mirna. Četnička grupa Keserovića se dobrovoljno stavila pod komandu Borbene grupe Diesener. Obnovljen napad na neprijateljske snage južno od Lebana uslijediće 13. VIII.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=288&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289541: Dnevni izvještaj komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 10. augusta 1944 (11. august 1944.).] <br /> ({{jez-njem|"C ) LAGE BEI KGR. DIESENER RUHIG. <br /> CETNIK–GRUPPE KESEROVIC FREIW. UNTER BEFEHL KGR. DIESENER GETRETEN. <br /> ERNEUTER ANGRIFF GEGEN FD– KRAEFTE S LEBANE LAEUFT AM 13.8. AN."}})</ref>|Izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Vermahta za 10. avgust 1944. godine}} Neposredna četničko-nemačka operativna saradnja ponovila se i prilikom nemačkih operacija [[Operacija "Trumpf"|"Trumpf"]] i [[Operacija "Halali"|"Hallali"]] u jablaničko-topličkoj oblasti protiv [[21. srpska divizija NOVJ|21]]. [[22. srpska divizija NOVJ|22]]. [[24. srpska divizija NOVJ|24]]. i [[25. srpska divizija NOVJ|25]]. divizije NOVJ tokom jula i avgusta 1944. {{izdvojeni citat|Ministar [[Nojbaher]] konstatuje da je premijer [[Milan Nedić|Nedić]] — ukazujući na neudovoljene zahteve za oružjem ponovno izrazio nameru da demisionira — verno služio nemačkim interesima. Slično je i s Mihailovićem, koji se do danas trudio da ne zauzme neprijateljsko držanje prema okupatoru. To isto Važi i za ostale vodeće Srbe, koji su se, pod parolom »Dajte nam oružje — onda pripadamo Vama«, lojalno držali.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_231.htm Zabeleška obaveštajne grupe nemačkih komandi na Jugoistoku od 30. avgusta 1944. sa savetovanja u štabu komande Jugoistoka o aktuelnim pitanjima saradnje sa Dražom Mihailovićem i razvoju celokupne situacije na području Jugoistoka]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=980&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000974—000978.] <br /> ({{jez-njem|"Hierzu stellt Minister Neubacher fest, dass Ministerpräsident Nedic – der unter Hinweis auf die unerfüllten Waffenwünsche erneut Rücktrittsabsichten geäussert habe – in gutem Glauben zur deutschen Sache handelte. Ähnlich verhält es sich bei DM, der sich bis heute bemüht habe, keine feindselige Haltung dem Okkupator gegenüber einzunehmen. Das gleiche gilt für die anderen führenden Serben, die sich unter dem Motto: "Gebt uns Waffen – dann gehören wir zu Euch!" loyal verhalten hätten."}})</ref>|Nemački obaveštajni izveštaj od 30. avgusta 1944.}} Ove tri operacije (»Kehraus«, »Trumpf« i »Halali«) poznate su u jugoslovenskoj vojnoj istoriografiji pod objedinjenim nazivom '''Topličko-jablanička operacija'''. Cilj antipartizanske koalicije bio je sprječavanje prodora Operativne grupe divizija NOVJ preko masiva [[Kopaonik]]a i njenog spajanja sa partizanima u Toplici i Jablanici. Budući da njemački okupator na tlu Srbije nije raspolagao frontovskim, već policijskim i teritorijalnim trupama, najznačajniju ulogu okupator je namijenio četnicima generala Mihailovića (4. grupa jurišnih korpusa JVuO, Rasinsko-toplička grupa korpusa, Južnomoravska grupa korpusa). Major Erich Weyel je za vrijeme izvođenja operacije boravio u štabu potpukovnika Račića. U okviru operacije bilo je angažovano između 10.000 i 14.000 četnika.<ref>Gaj Trifković, ''The Key to the Balkans: The Batlle for Serbia 1944.'', str. 537.</ref> Ovo predstavlja najveći broj do tada angažovanih srbijanskih četnika u nekom vojnom poduhvatu.<ref name="yuhistorija.com"/> === Desant na Drvar (1944) === {{main|Desant na Drvar}} Za [[Desant na Drvar]] (operacija »Rösselsprung«), preduzet maja i juna 1944, komanda [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]] je angažirala oko 16.000 njemačkih vojnika i tri hiljade [[Momčilo Đujić|Đujićevih]] četnika.<ref name="Pop izdaje">[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.]</ref> Četnici su bili dragoceni kao nemački informatori, pa su upravo oni doneli Nemcima tačan podatak o lokaciji Titovog štaba: {{izdvojeni citat|Prema četničkim podacima, Tito se nalazi u drvarskoj pećini, prema drugim izvorima u Oštrelju sjeverno od Drvara.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=459&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000455.] <br /> ({{jez-njem|"IIc: Tito nach Cetnikmeldg. in Höhle Drvarska Pecina bei Drvar, nach anderer Meldg. in Ostrelj N Drvar."}})</ref>|Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog korpusa]] za 10. mart 1944.}} U izvještaju 2. oklopnoj armiji iz [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], poslatom 19. maja 1944. godine, navedeno je da će četničke jedinice biti u potpunosti podređene njemačkom Wehrmachtu u ovoj operaciji: {{izdvojeni citat|''Telegram K-di 2. okl. armije'' Tiče se: »Reselšprunga« [...] 7) Ojačani 105. SS-izv. bat. sa potčinjenim 369. izv. bat. napada X-dana, nastupajući od Livna duž Livanjskog polja preko Bosanskog Grahova na Drvar, sprečava neprijateljske proboje prema jugoistoku i razbija neprijateljski komandni aparat. U Bosanskom Grahovu naši četnici, u Drvaru naši padobranci.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_63.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. maja 1944. Komandi 2. oklopne armije o izvršenim pripremama i zadacima potčinjenih jedinica za operaciju »Reselšprung«]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=724&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frames no. 000715—000716.] <br /> ({{jez-njem|"Fernschreiben An PzAOK 2 <br /> Betr. Rösselsprung <br /> 7.) Verstärkte SS–AA 105 mit unterstellter AA 369 stösst am X–Tag antretend von Livno entlang Livanskopolje über Bosn.Grahovo auf Drvar vor, verhindet feindl. Ausbruch nach Südosten und zerschlägt feindl. Führungsapparat. In Bosn.Grahovo eigene Cetniks, in Drvar eigene Fallschirmjäger."}})</ref>}} Komanda Druge oklopne armije je uzvratila XV brdskom armijskom korpusu dopisom od 21. maja 1944. iz kojeg se zaključuje da se četnici nalaze pod komandom majora Ernsta Benescha iz divizije [[Brandenburger]], kao i da se za njih počeo koristiti službeni naziv »[[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|Hrvatska borbena zajednica]]«: {{izdvojeni citat|1) Crveni komandni centar u Drvaru (po svoj prilici Vrhovni štab Tito, u Drvaru, na staroj stočnoj pijaci, Američka vojna misija Trninić Breg, u Prnjavoru Engleska vojna misija, preostala Ruska misija neotkrivena). Treba računati sa mesnim obezbeđenjem, pre svega na visovima severoistočno, istočno i zapadno od Drvara, u datom slučaju i na protivvazdušnu odbranu. Dalji podaci o neprijatelju postepeno se saopštavaju komandantu 500. padobranskog lov. bat. od strane Ic K-de 2 okl. armije i majora Beneša. 2) Operacija »Reselšprung« treba da ukloni crveni komandni centar oko Drvara. Komandovanje »Reselšprung«: XV brd. AK, istaknuto komandno mesto Bihać. Za operaciju »Reselšprung« nastupaju X-dana (spuštanje padobranskog lov. bat.) na Drvar: [...] d) Ojačana Borbena grupa 1. puka »Brandenburg« (bez 1. bat.) sa potčinjenom Hrvat. borbenom zajednicom, od Knina na Bosansko Grahovo, odatle u više borbenih grupa protiv linije Prekaja (14 km ji. od Drvara) — Drvar. Zadatak: Doček bandi i štabova koji se povlače prema jugu. Grupe nose maskirno odelo. 3) 500. SS-padobranski lov. bat., komandant šturmbanfirer Ribka, sa potčinjenom SS-padob. nast[avnom] četom (očekuje se konačno odobrenje [[Heinrich Himmler|rajhsfirera SS]]), 40 ljudi odreda »Beneš« i 6 ljudi kontraobaveštajne službe spuštaju se X-dana, u trenutku što je moguće ranije, u crveni komandni centar Drvar i uklanjaju munjevitim napadom naročito Vrhovni štab Tito, kao i ostale crvene komandne štabove i savezničke, odnosno ruske vojne misije.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_66.htm Naređenje Komande 2. oklopne armije od 21. maja 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa za dejstva u operaciji »Reselšprung«]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=698&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frame no. 000690.] <br /> ({{jez-njem|"1.) Rotes Führungszentrum in DRVAR (voraussichtlich Hauptstab TITO DRVAR am alten Viehmarkt, amerik.Mil.Missionen TRNIC BREG, in PRNJAVOR engl.Mil.Mission, Verbleib russ.Mission nicht geklärt). Mit örtlichen Sicherungen, vor allem auch auf den Höhen NO, O und W DRVAR, gegebenenfalls auch mit Flak, ist zu rechnen. Weitere Feindfeststellungen werden an Kdr. Fallschirmjäg.Btl.500 durch Pz.AOK.2 I c und Major BENESCH laufend übermittelt. <br /> 2.) Das rote Führungszentrum um DRVAR soll durch das Unternehmen "RÖSSELSPRUNG" ausgeschaltet werden. <br /> Führung "RÖSSELSPRUNG": XV.Geb.AK., vorgeschobener Gefechtsstand BIHAC. <br /> Zu "RÖSSELSPRUNG" treten am x–Tag (Absprungtag des Fallschirmjäg–Btl.) auf DRVAR an: <br /> d) Kampfgruppe verst. 1.Rgt.Brandenburg (ohne I.Btl.) mit unterstellten kroat. Kampfgemeinschaften von KNIN auf BOS.GRAHOVO, von dort in mehreren Kampfgruppen gegen Linie PREKAJA (14 SO DRVAR) – DRVAR. Auftrag: Auffangen von nach Süd ausweichenden Banden und Stäben. Gruppe trägt Tarnbekleidung. <br /> 3.) SS–Fallschirmjäg.Btl.500, Führer Sturmbannführer RYBKA mit unterstellter SS–Fallsch.Ausb.Komp. (endgültige Genehmigung Reichsführer SS steht noch aus), 40 Mann Abt. BENESCH und 6 Mann Abwehr landet am X–Tag zum frühest möglichen Zeitpunkt in roten Führungszentrum DRVAR und schaltet in blitzatrigem Zugriff insbesondere den Hauptstab TITO sowie weitere rote Führungsstäbe und allierte bzw. russ.Mil.Missionen aus."}})</ref>}} U izvještaju poslatom 12. juna 1944, oficiri 1. puka »Brandenburg« kritički su se osvrnuli na doprinos u borbi četničkih jedinicâ (i ovdje nazvanih »Hrvatska borbena zajednica« — ''Kroatische Kampfgemeinschaft (KKG'')) tokom operacije »Rösselsprung«. I pored toga, njemački oficiri, što je čest običaj tokom okupacije Jugoslavije, ističu vrijednost davanja pravovremenih i kvalitetnih informacija od strane pripadnika JVuO: {{izdvojeni citat|10.) Saradnja sa jedinicama K.K.G. neprestano nailazi na poteškoće usljed nedisciplinovanosti njihovog ljudstva, haotične unutrašnje političke situacije i problema sa snabdijevanjem hranom i — prije svega — municijom. Njihova velika brojnost nema nikakvog značaja prilikom ozbiljnih borbenih dejstava. Jedina korist koju je puk imao od prisustva ovih jedinicâ ogledala se u tome što je bio stalno obavještavan o kretanju neprijatelja i njegovoj približnoj jačini, čime mu je bilo omogućeno da pojača vlastite mjere sigurnosti. Stoga se prilikom planiranja ofanzivnih dejstava [puk] mora isključivo osloniti na sopstvene borbene snage.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=739&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frame no. 000731.] <br /> ({{jez-njem|"10.) Die Zusammenarbeit mit den K.K.G. stösst immer wieder auf Schwierigkeiten auf Grund der Undiszipliniertheit ihrer Angehörigen, Verwirrung der innerpolitischen Verhältnisse und in Fragen der Versorgung mit Verpflegung und vor allem mit Munition. Die hohe Zahl ihrer Kopfstärke hat keinerlei Bedeutung bei ernsthaften Kampfhandlungen. Den einzigen Nutzen, den das Regiment durch die Anwesenheit dieser Verbände hatte, bestand darin, daß das Regiment laufend über den Stand der Feindbewegungen und die ungefähre Stärke des Gegners orientiert war und die eigenen Sicherungen damit verdichten konnte. Beim Ansatz eigener Angriffs–Unternehmen darf deshalb nur mit eigener Gefechtsstärke gerechnet werden."}})</ref>}} Nemci su nakon operacije ocenili da četnici izviđačke zadatke izvršavaju besprijekorno, vođstvo im je dobro, ljudstvo naviklo na fizičke napore. Nemci zaključuju da su im četnici "neophodni su pri osiguranju komunikacija, posebno zbog pomanjkanja vlastitih trupa".<ref>NAW, T-314, Roll 566, 000048-9: Izvještaj obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa o rezultatima formiranja „Hrvatskih borbenih grupa“ (30. juni 1944).</ref> === Mihailovićeva ponuda Nemcima (1944) === {{Poseban članak|Ponuda Draže Mihailovića Adolfu Hitleru}} [[Datoteka:First Vrede sa četnicima.jpg|thumb|Nemački kapetan von Wrede i četnički komandanti kapetan [[Nikola Kalabić]], major [[Dragoslav Račić]] i kapetan [[Neško Nedić]], nakon potpisanog sporazuma o zajedničkoj borbi protiv partizana, u Topoli 11. avgusta 1944. (''nemački izvor'')<ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_536.jpg Wredeova zabeleška str.1]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_537.jpg Wredeova zabeleška str.2]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_538.jpg Wredeova zabeleška str.3]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_539.jpg Wredeova zabeleška str.4]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>]] Tokom jula i avgusta [[1944]]. intenzivirani su kontakti između predstavnika nemačke komande Jugoistoka [[Herman Nojbaher|Nojbahera]], predsednika vlade [[Milan Nedić|Nedića]] i predstavnika Mihailovića.<ref>[http://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B8%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%83_%D1%81_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_14.7.1944. Nemački izveštaj o razgovoru s četnicima od 14.7.1944]</ref> Njemačka strana je nakon sastanka između predstavnika Obavještajnog odjeljenja komandanta Jugoistoka i trojice visokih oficira JVuO, Mihailovićevih izaslanika ([[Dragoslav Račić]], [[Neško Nedić]] i [[Nikola Kalabić]]), održanom u Topoli 11. avgusta 1944, na osnovu ponude JVuO zaključila da se „političko zauzimanje stava Draže Mihailovića i njegovog pokreta potpuno izmenilo. Oni su spremni da u potpunosti sa nama sarađuju“. Mihailovićevi izaslanici su stavili do znanja da je za JVuO najvažnije objedinjavanje domaćih antikomunističkih snaga, opšta mobilizacija i „stvaranje jedne srpske nacionalne armije za uništenje komunizma u Srbiji“. Pošto je za ostvarenje tog cilja bila neophodna njemačka dozvola i naoružanje, JVuO je bila spremna da se obaveže na lojalnost i vjernost okupatoru.<ref name="yuhistorija.com"/> Rittmeister Fürst von Wrede citira riječi četničkih oficira sa sastanka: {{izdvojeni citat|»Srbi, koje vi niste poznavali, ipak se bore za vas. Mi se obavezujemo našom časnom oficirskom rečju da ćemo biti verni. Pokret Draže Mihailovića je spreman da dâ sve garancije koje Nemci budu zahtevali. '''Naše smrtno neprijateljstvo protiv komunizma je najbolja garancija naše vernosti'''. Nas ne interesuje budućnost, svejedno kako će se rat završiti, mi smo odlučili, ako tako mora biti, da viteški propadamo.«<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_227.htm Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 11. avgusta 1944. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića o uslovima za sastanak Draže Mihailovića sa Nojbaherom]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000502.] <br /> ({{jez-njem|"Die Serben, die Ihr nicht bekannt habt, aber kämpfen für Euch. Wir verpflichten uns mit unserem Offz.Ehrenwort, dass wir treu sein werden. Die DM—Bewegung ist bereit, sämtliche von den Deutschen verlangten Garantien zu geben. Unser Todfeindschaft gegen den Kommunismus ist die beste Garantie für unsere Treue. Die Zukunft interessiert uns nicht, gleichgültig wie der Krieg ausgehen mag, wir sind entschlossen, wenn es sein muss, ritterlich zugrunde zu gehen."}})</ref>}} Rittmeister Fürst Wrede je sumirao predloge predstavnika Draže Mihailovića na sledeći način: {{izdvojeni citat| 1. DM želi da razgovara sa opunomoćenikom [[Hitler|firera]] za jugoistočni prostor. 2. On teži okupljanju svih nacionalnih srpskih snaga. 3. Mobilizacija i naoružavanje svih za oružje sposobnih Srba za borbu protiv komunizma. Naoružavanje i vođstvo pod nemačkim Vermahtom. 4. DM moli da sam ostane u ilegali. 5. Pripadnici DM—pokreta ne treba da budu u nemačkim uniformama. 6) Mesto sastanka ne treba ni u kom slučaju da bude Beograd ili neki veći grad.<ref name="B0_11 1944">[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_11.8.1944. Nemački zapisnik sa pregovora sa četnicima 11.8.1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000502—000503.] <br /> ({{jez-njem|"1.) DM wünscht mit dem Bevollm. des Führers für den Südostraum zu sprechen. <br /> 2.) Er fordert Zusammenschluss aller nat. serb. Kräfte. <br /> 3.) Mobilisierung und Bewaffnung aller waffenfähigen nat. Serben zum Kampf gegen den Kommunismus. Ausrüstung und Führung durch die deutsche Wehrmacht. <br /> 4.) DM bittet selbst illegal bleiben zu können <br /> 5.) Die Angeh. der DM–Bewegung sollen nicht in dt. Uniform gekleidet werden. <br /> 6.) Ort der Zusammenkunft soll keinesfalls Belgrad oder eine grössere Stadt sein."}})</ref>}} O saradnji sa četnicima Draže Mihailovića u jednoj se njemačkoj preporuci s početka avgusta 1944. navodi: {{izdvojeni citat| ''Saradnja sa četničkim bandama'' Komandantu Jugoistoka upućen je dopis Ob. od./oficir Abvera str. pov. br. 6161/44, u vidu naređenja, o isporuci oružja i municije četničkim bandama i o saradnji između nemačkih operativnih jedinica i pojedinih lojalnih četničkih bandi u cilju zajedničke borbe protiv komunističkog neprijatelja. Postavljanjem oficira za vezu u četničkim bandama treba njihovo držanje stalno nadzirati.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1035&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000893.] ({{jez-njem|"Zusammenarbeit mit Cetnik—Banden. An den Mil.Befh. Südost ergeht mit Ic/AO Nr. 6161/44 g. Kdos. v. 2.8.44 ein Befehlschreiben über die Belieferung der Cetnikbanden mit Waffen und Munition und über die Zusammenarbeit zwischen deutschen Verbänden und einzelnen lojal erscheinen den Cetnik—Banden für Zwecke des gemeinsamen Kampfes gegen den kommunistischen Feind. Durch Abstellung von Verbindungsoffzen.zu den Cetnik—Banden ist deren Verhalten laufend zu überwachen."}})</ref>}} U večernjem izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 16. avgusta 1944, prenosi se vijest da je general Draža Mihailović, u koordinaciji sa predsjednikom srpske vlade generalom Milanom Nedićem, pred okupacione vlasti iznio ponudu o »potpunom potčinjavanju četničkih jedinica«: {{izdvojeni citat| Srbija: Sporazumno sa Nedićem, Draža Mihailović je ponudio nemačkom komandovanju potpuno potčinjavanje četničkih jedinica. Pored postojanja problema davanja talaca, unutrašnjih srpskih suprotnosti i ponude za lični dogovor Draže Mihailovića sa specijalnim opunomoćenikom Ministarstva inostranih poslova, sada postoji samo zahtev za oružje za zajedničku borbu. Srpska vlada je jednovremeno zamolila prijem kod komandanta Jugoistoka i verovatno će tom prilikom biti iznesena i namera o njenoj ostavci.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1090&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000948.] <br /> ({{jez-njem|"In Übereinstimmung mit Nedic hat DM dtsch. Führung volle Unterstellung der Cetnik Verbände angeboten. Bei Geiselgestellung, Einstellung alle Innerserbischen Gegensätze und Angebot persönlicher Aussprache DM mit Sonderbevollm.Ausw.Amtes liegt allein Waffenforderung für den gemeinsamen Kampf vor. Serbische Regierung hat zugleich um Empfang bei Mil.Befh. Südost ersucht und wird dabei voraussichtl. Rücktrittsabsicht vortragen."}})</ref>}} Povodom Mihailovićevog predloga, 17. i 18. avgusta je održan sastanak na najvišem nivou u nemačkoj komandi Jugoistoka. Tu su još jednom sumirani Dražini predlozi: {{izdvojeni citat| a) Bezuslovno obećanje, da nijedan nemački vojnik neće biti napadnut od četnika. Davanje talaca. b) Zajednička borba isključivo protiv komunista u cilju uspostavljanja mira i reda. Nemci i četnici ne moraju biti neprijatelji. c) Neprijatelj br. 1 su komunisti i svi oni koji ih podržavaju ili ne sadejstvuju u borbi protiv komunista. d) Draža Mihajlović moli da ga se privuče organizovanju Srpskog dobrovoljačkog korpusa i organizovanju Dobrovoljačkog korpusa. e) Bilo kakva veza s partizanima je nemoguća. f) Draža Mihailović moli da se stvori prijateljskije raspoloženje, da bi se oslobodilo četnike, koji su uhapšeni u Srbiji, bez posredovanja četnika. g) U slučaju invazije nema borbe protiv Nemaca. Borba protiv komunista će se produžiti. Četnici hoće da spreče vezu partizana s invazionim trupama. h) Draža Mihajlović nema veze s Englezima. On i ne želi više da je ima, odgovarajući engleskom držanju prema srpskom narodu.<ref name="ReferenceB">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVICA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=581&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000576—000577.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Das Verhandlungsangebot des DM sieht folgende wesentlichen Punkte vor: <br /> a) Unbedingtes Versprechen, kein deutscher Soldat werde von Cetniken überfällen. Geiselgestellung. <br /> b) Gemeinsamer Kampf ausschliesslich gegen Kommunisten zur Herstellung von Ruhe und Ordnung. Deutsche und Cetniken brauchen nicht Feinde zu sein. <br /> c) Feind Nr. 1 sind Kommunisten und alle, die sie unterstützen oder im Kampfe gegen Kommunisten nicht mitwirken. <br /> d) DM bittet, ihn zu Ausbau des SFK und Aufbau Freikorps heranzuziehen. <br /> e) Irgendeine Verbindung mit Partisanen ist unmöglich. <br /> f) DM bittet zur Hebung freundschaftlicher Stimmung um Freilassung der in Serbien verhafteten Cetniken ohne Vermittlung der Cetniken. <br /> g) Im Invasionsfall kein Kampf gegen Deutsche. Kampf gegen Kommunisten wird weitergeführt. Verbindung der Partisanen zu Invasionstruppen wollen Cetniken verhindern. <br /> h) DM ohne Verbindung zu Engländern. Er will auch keine mehr haben, entsprechend engl. Verhalten gegen serb. Volk."}})</ref>}} Jedan iskaz<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=585&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000580.] ({{jez-njem|"Durchführung der Zusammenarbeit mit dem Cetnik–Banden, Ausbildung und Führung im Kampf wird den in erster Linie hierfür zuständigen Sicherheitsdienst und SD übertragen. Dieser ist allein für die politische Kampfführung vorgesehen, hat die engsten Verbindungen zu den Cetniks und führt in einem Raume, der als eine Art Heeresgebiet Domäne des Sicherheitsdienstes und des SD ist."}})</ref> sa ovog sastanka ubjedljivo svjedoči o uspostavljenim tijesnim vezama između [[Sicherheitsdienst|njemačkih obavještajnih struktura]] i četničke Vrhovne komande: {{izdvojeni citat|Sprovođenje sadejstva s četničkim bandama, obuka i komandovanje u borbi biće preneti Službi obezbeđenja i SD koji su u prvom redu nadležni za ovo. Ta je služba isključivo predviđena za političko vođenje rata, '''ima najuže veze s četnicima''' i komanduje na jednom određenom području, koje je, kao neka vrsta vojnog područja, domen Službe obezbeđenja i SD.<ref name="ReferenceB">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVICA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ]</ref>|Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 18. avgusta 1944. povodom ponude Draže Mihailovića za saradnju u borbi protiv NOVJ}} U izvještaju poslatom 20. avgusta 1944. godine iz Operativnog odjeljenja [[Beograd]] [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], navodi se da je za prijem kod vođe [[Treći Reich|Reich]]a [[Adolf Hitler|Adolfa Hitlera]] pripremljen zajednički referat feldmaršala [[Maximilian von Weichs|Maximiliana von Weichsa]], komandanta Jugoistoka i specijalnog opunomoćenika Ministarstva inostranih poslova na Jugoistoku [[Hermann Neubacher|Hermanna Neubachera]], na temu ''saradnje sa Dražom Mihailovićem i buduće politike u Srbiji'', kao i da je sa ovim upoznat feldmaršal [[Wilhelm Keitel]].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1114&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frames no. 000971—000972.]</ref> Tog je dana sačinjena i službena bilješka u kojoj je sadržan sljedeći prijedlog: {{izdvojeni citat|Po predmetu ponude Nedić — Draža Mihailović, ministar Nojbaher predlaže da se organizacija četničkih jedinica prenese u nadležnost Višeg SS i policijskog vođe u Srbiji. Načelnik štaba komandanta Jugoistoka se saglasio s ovim predlogom.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1114&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000972.] <br /> ({{jez-njem|"In der Angelegenheit Angebot Nedic – DM schlagt Minister Neubacher vor, die Organisation der Cetnik–Verbände dem Höh.SS–Pol.Führer in Serbien zu übertragen. Chef des Gen.Stabes–O.B.Südost ist mit diesem Vorschlag einverstanden."}})</ref>}} Sâm Neubacher je 20. avgusta uputio opširan izvještaj ministru vanjskih poslova Velikonjemačkog Reicha [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]], u kojem je urgirao za prihvatanje ponude Nedić—Mihailović, navodeći da je Nedić garantirao da će se „pokret DM uzdržati od svake neprijateljske radnje protiv Nemaca i da ni u slučaju povlačenja Nemaca iz Srbije neće na Nemce biti ispaljen nijedan metak“. O odnosu Mihailovića i JVuO prema okupatoru od trenutka kada ga je Hitler imenovao ''Specijalnim izaslanikom Ministarstva vanjskih djela za Jugoistok'', Hermann Neubacher piše: {{izdvojeni citat|U pogledu Draže Mihailovića, upućujem na svoje mnogobrojne ranije telegrame. Svoje dosledno antikomunističko držanje dokazao je nedvosmisleno, uprkos najvećem pritisku od strane Engleza, odrekavši se njihove pomoći u naoružanju dok su Englezi istovremeno, preteći naoružavali Tita. Iskustva poslednjih 12 meseci u pogledu njegovog držanja prema nemačkim oružanim snagama, dosadašnje zajedničke borbe na antikomunističkom frontu i dosadašnja ozbiljna ugroženost srpske nacije, koju on priznaje u punom opsegu, smatram dovoljnim osnovom za to da će D. M. održati reč koju nam je dao ako u ovom odlučujućem trenutku budemo pružili preko Nedića odlučujuću pomoć. Spreman sam, posle jednog ličnog razgovora sa D. M., da preuzmem odgovornost za to da nas taj čovek neće napasti s leđa i da će on sam učiniti bezopasnim one elemente svoga pokreta koji su nepouzdani u pogledu nas.<ref>AVII, Mikroteka, NAV, N—T—312, rol. 780, f. 371746.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]</ref>}} Nakon [[Sporazum Nedića i Mihailovića 1944.|sastanka Draže Mihailovića i Milana Nedića]], ugovorenog 13. avgusta 1944. između majora [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]] i [[Dragomir Jovanović|Dragog Jovanovića]] i održanog iste večeri u selu [[Ražani]] kod [[Kosjerić]]a,<ref>Радосав Р. Туцовић, Полицијски репресивни апарат нацистичке Немачке и његови домаћи инструменти: Анализа делатности Драгомира Јовановића и Аугуста Мајснера у окупираној Србији (1941–1944). Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, 2021, стр. 291—292.</ref> stvoreni su uslovi da se sve srpske nacionalističke oružane formacije ''de facto'' stave pod zajedničku komandu. Najviše vojne instance u [[Berlin]]u obavještavaju 25. avgusta 1944. Ministarstvo vanjskih poslova Trećeg Reicha da njihov specijalni izaslanik Neubacher u ujedinjenju „najboljih nacionalnih snaga Jugoistoka“ vidi posljednju šansu da se „nacionalno srpstvo u srcu Balkana suprotstavi boljševicima“, tj. partizanima: {{izdvojeni citat|Srpske nacionalne jedinice su pod Nedićevom komandom, koga priznaje pokret Draže Mihajlovića, spremne za odlučnu borbu protiv komunizma. [...] d) Specijalni opunomoćenik sa punom odgovornošću veruje u Nedićevu lojalnost i u toj prilici vidi poslednju mogućnost da se nacionalno srpstvo suprotstavi boljševicima, e) Davanje odlučujuće pomoći Nediću, specijalni opunomoćenik je uslovio time da se posle ličnog dogovora sa D. Mihajlovićem preuzme odgovornost da ovaj neće udariti Nemcima u leđa. f) Na osnovu Firerovog naređenja od 29. 10. 43. o potrebi borbenog jedinstva protiv komunizma na Jugoistoku, specijalni opunomoćenik zamolio je opštu punomoć za političku mobilizaciju nacionalnog srpstva i istovremeno zatražio od vojnog rukovodstva da se bezodložno da pomoć u naoružanju. [...] Specijalni opunomoćenik zaključuje na osnovu informacije sa grčkog, albanskog i srpskog prostora da je moguća preorijentacija engleske partizanske politike... Zbog toga bi mogao pokret Draže Mihajlovića, koji se danas nudi Nemcima, ponovo da se orijentiše na Engleze. Ovo zahteva vezivanje Draže Mihajlovića i najboljih nacionalnih snaga Jugoistoka na Nemačku, pre no što se Engleska na tom prostoru suprostavi sovjetskom napredovanju sredstvima građanskog rata. Ovo vezivanje je u ovom trenutku najveće izloženosti ovih snaga moguće pa izgleda da je opravdano preuzeti i rizik koji iz toga proizilazi.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_230.htm Obaveštenje generalštaba Vrhovne komande Vermahta od 25. avgusta 1944. ministarstvu inostranih poslova o razgovorima Milana Nedića sa komandantom Jugoistoka o saradnji Draže Mihailovića sa Nemcima u borbi protiv NOVJ]</ref>}} Specijalni nemački izaslanik Hermann Neubacher je ocenio da obećanja Draže Mihajlovića u pogledu lojalnog držanja treba uzeti ozbiljno, pošto je dokazao on "da je toliki antikomunista, da je '''usprkos engleskim ponudama dao prednost prosjačenju kod okupatora''' pred slogom s crvenom stranom".<ref name="ReferenceB"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=575&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000570.] <br /> ({{jez-njem|"D.M. habe zweifellos bewiesen, dass er <br /> 1. Burgfrieden mit Besatzungsmacht halten will und <br /> 2. So sehr Antikommunist ist, dass er trotz Angeboten von englischer Seite einen Bettelgang beim Okkupator der Einigung mit der roten Seite vorgezegen hat. <br /> Zusicherungen D.M.'s auf loyale Einstellung sind ernst zu nehmen, da D.M. in antikommunistischer Frage stets konsequente Haltung eingenommen hat."}})</ref> Ovi pregovori završili su formulisanjem inicijative za formiranje srpske armije od 50.000 ljudi za borbu protiv komunizma kojom bi rukovodio [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]], a koju bi opremila nacistička Nemačka. Pored toga, Hitleru su specijalni izaslanik Neubacher i feldmaršal von Weichs prezentirali situaciju u Srbiji: „Četnici su u Srbiji od marta do avgusta 1944. izgubili u borbama sa komunistima oko 5.000 boraca, a prema nemačkoj okupacionoj sili u poslednje vreme nisu više neprijateljski raspoloženi. Oko 10.000 četnika bore se zajedno sa nemačkim trupama u južnoj Srbiji i to pod komandom nemačkog majora Vajela“.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref> Uz naglasak da će dato oružje „jednom kasnijom prilikom biti upravljeno protiv Nemaca“, vođa [[Treći Reich|Velikonjemačkog Reicha]] je odbacio ovu inicijativu, formulisavši konačnu svoju odluku na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Zaključujući, Führer je ustanovio, da on a) nema ništa protiv “malih taktičkih manevara“ s pokretom DM, b) da zatraženo formiranje armije, koja bi bila jačine 50.000 ljudi, nikako ne bi moglo doći u obzir.<ref name="znaci.org">[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm Službena beleška sa referisanja Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22.8.1944]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=814&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000811.] <br /> ({{jez-njem|"Abschliessend, stellte der Führer fest, daß er <br /> a) gegen "kleine taktische Manöver" mit der DM–Bewegung keine Bedenke habe, <br /> b) daß die Aufstellung der gefordeten 50 000 Mann starken Armee auf keinen Fall in Frage kommen könne."}})</ref>|Službena beleška sa referisanja komandanta Jugoistoka Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22. avgusta 1944. godine}} Ipak, u skladu sa idejom o formiranju srpskog korpusa pod komandom [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]] koji bi se borio na strani Nemaca, [[6. septembra]] [[1944]]. [[Srpska državna straža]] i [[Srpska granična straža]] (ukupno oko 13.000 ljudi) stavljene su pod komandu Mihailovićevog komandanta Srbije generala [[Miroslav Trifunović|Trifunovića]]. Potom su jedinice [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]] i [[Srpska granična straža|Srpske granične straže]] 6. oktobra [[1944]]. sabrane su u Jagodini gde je od njih formiran [[Srpski udarni korpus]] sa tri divizije, koji je brojao oko 6.800 ljudi. Komanda Srpske straže i Granične straže predana je naredbom generala Felbera generalu [[Miodrag Damjanović|Miodragu Damjanoviću]], šefu Nedićevog kabineta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=875&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000871.] <br /> ({{jez-njem|"An den Präsidenten den serbischen Ministerrates Herrn Generaloberst Nedić. Herr Ministerpräsident! <br /> Ich bin damit einverstanden, dass der Generalmajor Damjanović mit der Führung der serbischen bewaffneten Verbände mit Ausnahme des SFK betraut wird. Dieses Korps muss meiner Auffassung noch in den bewährten Händen des General Mušićki [sic] bleiben. Mit dem Ausdruck meiner vorzüglichen Hochachtung."}})</ref> Damjanović je bio i glavni Mihailovićev pouzdanik u Nedićevoj upravi, te su se on i komandanti Straže odmah stavili pod Mihailovićevu komandu. Ove jedinice, preimenovane u Srpski udarni korpus Jugoslovenske vojske u otadžbini, pridružile su se tako drugim četnicima u povlačenju prema Sandžaku. Njihovo je savezništvo ipak bilo nesigurno i ubrzo će se raspasti.<ref>[https://znaci.org/00001/40_74.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNICI SE POVLAČE IZ SRBIJE]</ref> === Bitka za Srbiju (1944) === {{Poseban članak|Bitka za Srbiju 1944.}} [[Datoteka:Četnici i Nemci u Srbiji 1944.jpg|minijatura|Grupa nemačkih vojnika i četnika Draže Mihailovića u vreme proboja u Srbiju 2. proleterske i 5. krajiške divizije NOVJ.]] U povjerljivom izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 26. avgusta 1944. godine, analizirano je stanje na [[Balkansko poluostrvo|Balkanu]] nakon objave rata Trećem Reichu od strane [[Bugarska|Bugarske]] te proglašenja neutralnosti [[Rumunija|Rumunjske]] (i jedna i druga su do tada bile potpisnicama [[Trojni pakt|Trojnog pakta]]), neposredno po ulasku jedinica [[Crvena armija|Crvene armije]] na teritorij dvije države. Oficiri Wehrmachta anticipiraju držanje četnika Draže Mihailovića u novonastaloj, kompliciranoj situaciji: {{izdvojeni citat|Ustanički pokreti na području Balkana – izuzev pokreta Draže Mihailovića – dobit će pojačan zamah, tako da ubrzo treba očekivati prekid svih vlastitih veza s cijelim južnim Balkanom. '''Pokret Draže Mihailovića predstavlja jedinu antiboljševičku organizaciju koja, uz odgovarajuću potporu, može biti dugoročno korisna našim interesima u borbi protiv boljševizma'''.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=874&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000870—000871.] ({{jez-njem|"Darüber hinaus werden die Aufstandsbewegungen im Balkan–Raum – abgesehen von der DM–Bewegung – verstärkten Auftrieb erhalten, so dass in Kürze mit einer Unterbrechung sämtlicher eigenen Verbindungen nach gesamtem Süd–Balkan gerechnet werden muss. Die DM–Bewegung stellt bei entsprechender Unterstüzung die einzige antibolschewistische Organisation dar, die im Kampf gegen den Bolschewismus auf längere Sicht unseren Interessen nutzbar gemacht werden kann."}})</ref>}} [[Bitka za Srbiju 1944.]] je bila zajednički saveznički poduhvat sa ciljem ovladavanja središnjim komunikacijskim prostorom nemačkih snaga na Balkanu. Dejstva na tlu izvršavala je [[NOVJ]], a [[Saveznici]] su obezbeđivali borbeno sadejstvo, snabdevanje i pomoć iz vazduha. Četnici su se u ovim borbama našli direktno na strani [[Wehrmacht]]a. U to vreme, Saveznici su već promenili odnos prema [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevim]] snagama, a njihov prioritet u Jugoslaviji postalo je jačanje snaga [[NOVJ]] u Srbiji.<ref>{{Cite web |title=Ficroj Meklejn: RAT NA BALKANU, glava 11 - NOVI DOGOVOR |url=http://www.znaci.org/00001/1_11.htm |access-date=2023-08-14 |archive-date=2023-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230902100016/https://www.znaci.org/00001/1_11.htm }}</ref> Vrhovni štab NOVJ nameravao je da partizanske snage u Srbiji pomogne prodorom jačih snaga iz [[Bosna|Bosne]] i [[Crna Gora|Crne Gore]]. Nemačka komanda, kao i Mihailović, bili su rešeni da to spreče. Ključnu fazu bitke za Srbiju predstavlja [[Durmitorska operacija|operacija »Rübezahl«]]. Njemačka Komanda Jugoistoka prikupila je za ovu operaciju sljedeće raspoložive snage: {{izdvojeni citat|''Predmet'': Planiranje »Ribecal«,  1.) Snage koje učestvuju: a) Južna grupa: glavni deo 1. brd. div., albanska milicija i delovi SS-divizije »Skenderbeg«, b) Bor[bena] grupa »Jugozapad«: 2 ojačana bataljona 181. peš. divizije sa III/13. SS-puka, c) S[evero] z[apadna] grupa: 2. puk Brandenburg (bez 1 bat.), 3/12. tenk. bat. z. b. V., CDK i četnici (Drinski korpus), d) S[everna] grupa: 14. SS-puk (bez III), e) I[stočna] grupa: Viša k-da III/363. puka, 696. bat. feldžandarmerije, delovi 297. izv. bat., 2/201. brig. jur. topova, f) Grupa »Krempler«, g) Padobranski lov. bat. »Brandenburg«<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=491&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000486.] <br /> ({{jez-njem|"Betr.: Plannung "Rübezahl". <br /> 1.) Beteiligte Kräfte: <br /> a) Südgruppe: Masse 1. Geb. Div., alban. Milizen und Tle. SS–Div. Skanderbeg. <br /> b) Kgr. Südwest: 2 verst. Btlne. 181 J.D. mit III./SS–13 <br /> c) NW–Gruppe: 2. Rgt. Brandenburg (o. 1 Btln.) 3./Pz. Abt. z.b.V. 12, MFK, und Cetniks (Drina–Korps). <br /> d) N–Gruppe: SS–Rgt. 14 (ohne III.). <br /> e) O–Gruppe: Höh. Kdo. mit III./363, Feld Gend.Abt. 696, Tle. A.A. 297, 2./Stu. Gesch.Brig 201. <br /> f) Gruppe Krempler. <br /> g) Fallschirm–Jg.Btl. Brandenburg."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_108.htm Izveštaj Komandanta Jugoistoka od 12. avgusta 1944. Vrhovnoj Komandi Vermahta o sastavu borbenih grupa i njihovim pravcima napada u operaciji »Ribecal«], Zbornik NOR-a, tom XII, knjiga 4, dokument br. 108.</ref>}} [[NOVJ]] je nastojala da koncentriše snage na levoj strani [[Lim (reka)|Lima]] za proboj u [[Srbija|Srbiju]]. Nemačka [[Komanda Jugoistoka (Nemačka)|Komanda Jugoistoka]] je rešila da brani [[Srbija|Srbiju]] aktivnim dejstvima - sprečavanjem pokreta jedinica [[NOVJ]] kroz [[Bosna|Bosnu]] prema zapadu, kao i nizom krupnih i ambicioznih operacija u [[Sandžak]]u i istočnoj [[Bosna|Bosni]] sračunatih na razbijanje koncentracija [[NOVJ]] i njihovo onesposobljavanje za ofanzivna dejstva. Snage [[JVuO]] sa velikim entuzijazmom učestvovale su u ovim operacijama, kao i u onim koje je organizovao nemački komandant [[Srbija|Srbije]] protiv lokalnih partizana i povremenih prodora. Vrhunac ovog sadejstva nastupio je u avgustu [[1944]],<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[Službena beleška oficira Abvera Komande Jugoistoka od 22. avgusta 1944. sa referisanja komandanta Jugoistoka Adolfu Hitleru, http://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230814062743/https://znaci.org/00001/4_12_4_112.htm |date=2023-08-14 }}] Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 112</ref> kada su se odvijala najintenzivnija i najmasovnija dejstva. U izvještaju Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. godine upućenom Vojnoupravnom komandantu Jugoistoka, konstatuje se ozbiljna političko-bezbjednosna kriza uzrokovana uspješnim partizanskim manevrom, tj. prodorom u Srbiju: {{izdvojeni citat|Započeo je očekivani veliki Titov napad na Srbiju. Dok su u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]], na [[Drina|Drini]], pripremljene jedinice bile tako desetkovane našim akcijama da mu tamo samo slabe snage stoje na raspolaganju, dotle je jačim delovima Titovih jedinica, koje su bile u centralnom delu [[Crna Gora|Crne Gore]], oko 3 divizije, pošlo za rukom da upadnu u [[Južna Srbija|južnu Srbiju]] i da pređu dolinu [[Ibar|Ibra]]. One sada u rejonu između Ibra i [[Južna Morava|Južne Morave]], po sjedinjavanju sa tamošnje 3 srpske crvene divizije, ugrožavaju obe glavne saobraćajne arterije prema jugu. Slobodu pokreta ovih, oko 10.000 ljudi jakih i dobro naoružanih, združenih jedinica uspeli smo, istina u teškim borbama i uz mnogo gubitaka, pomoću nemačkih, bugarskih i srpskih snaga (četnici i [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]]) da suzimo; ipak, one su preslabe da bi, s obzirom na otkazivanje bugarskih jedinica, izborile odlučujuće uspehe.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_109.htm Izveštaj Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. komandantu Jugoistoka o vojno-političkoj i privrednoj situaciji u Srbiji]</ref>}} Koliki su značaj najviši okupacioni dužnosnici u Jugoslaviji pridavali upotrebi četničkih jedinicâ u borbi protiv snaga NOVJ, može se zaključiti i na osnovu jedne naredbe od 26. avgusta 1944. godine, koju potpisuje feldmaršal [[Maximilian von Weichs]]: {{izdvojeni citat| ''Naređenje komandanta Jugoistoka'' Suštinski zadatak [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]] i Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od sada pa nadalje jeste dovesti i držati sve četničke jedinice u Srbiji i Crnoj Gori u borbenom dodiru s crvenim snagama, kako im ne bi bilo dopušteno preuzimanje vlastite inicijative, koja bi zbog cjelokupne situacije mogla biti uperena i protiv Njemačke. Odbijanje borbe protiv komunista mora se odmah prijaviti kao prijeteći simptom.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=13&rec=311&roll=191 NARA, T311, Roll 191, frame no. 000007.] <br /> ({{jez-njem|"Befehle OB.Südost <br /> Eine wesentl. Aufgabe Pz.AOk 2 und Mil.Befh.Südost ist ab sofort sämtl. in Serbien und Montenegro stehenden Cetnikverbände in Gefechtsberührung mit roten Kräften zu bringen und zu halten, um sie nicht zu einer eigenen Initiative die in Auswirkung der Gesamtlage auch gegen Deutschland gerichtet sein könnte gelangen zu lassen. Weigerung, dem Kampf gegen den Komm. aufzunehmen, ist als bedrohliches Symptom sofort zu melden."}})</ref>}} Uoči bitke sa partizanima, nemački Wehrmacht je snabdeo četnike svim raspoloživim zalihama italijanskog pešadijskog oružja i municije: {{izdvojeni citat|U nadovezi na dogovor od 15. 8. saopštava se, da se za izdavanje četničkim jedinicama mogu staviti na raspolaganje, u najboljem slučaju, sledeća oružja: 7.000 pušaka 6,5 mm (ital.) sa po 100 metaka, <br /> 50 teš. mitraljeza 8 mm (ital.) sa po 13.000 metaka, <br /> 42 laka bacača 4,5 mm (ital.) sa po 250 metaka. Upozorava se na to, da je time iscrpljena celokupna zaliha italijanske pešadijske municije u domenu Komandanta Jugoistoka i da se nove pošiljke mogu očekivati tek od oktobra 1944. godine i to u ograničenom obimu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=587&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000582.] <br /> ({{jez-njem|"Im Nachgang zur Besprechung vom 15.8. wird mitgeteilt, dass für Ausgabe an Cetnik–Einheiten äusserstenfalls folgende Waffen zur Verfügung gestellt werden können: <br /> 7 000 Gewehre 6,5 mm (i) mit je 100 Schuss, <br /> 50 s.M.G. 8 mm (i) mit je 13 000 Schuss, <br /> 42 le.Gr.W. 4,5 cm (i) mit je 250 Schuss. <br /> Es wird darauf aufmerksam gemacht, dass damit der gesamte Bestand an ital. Inf. Munition im Bereich O.B.Südost erschöpft ist und Neulieferung in beschränktem Maße erst ab Oktober 44 erwartet werden darf."}})</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/4_14_4_228.htm Obaveštenje operativnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 16. avgusta 1944. obaveštajnom odeljenju o odobrenim količinama oružja i municije četničkim jedinicama]</ref>|Obaveštenje komande Jugoistoka o odobravanju oružja i municije četnicima (16. avgust 1944.)}} U nacrtu jednog izvještaja, sastavljenog od strane oficirâ Armijske grupe »F« u ljeto 1944. godine, sumira se iskustvo njemačkih okupacionih organa sa Mihailovićevim četnicima u [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupiranoj Jugoslaviji]]: {{izdvojeni citat|Dosadašnje držanje D.M.-a ima sljedeće karakteristike: a) Aktivna borba protiv komunista u Srbiji, Crnoj Gori i Hrvatskoj, s tim što je ova borba zbog brojčane, a naročito materijalno-tehničke nadmoći komunista, uvijek rizična za snage D.M.-a, b) Neispunjavanje od Saveznika postavljenih specijalnih zadataka, c) Lokalna, ponekad vrlo aktivna saradnja sa njemačkim trupama, obavještajnim i ostalim okupacionim organima, d) Potpuna spremnost za izvršavanje taktičkih instrukcija izdatih od strane njemačkih oficira za vezu, e) Stalno ponavljanje zahtjeva za municijom i oružjem radi borbe protiv komunista, kao nagrada za dokazanu lojalnost.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=970&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000960.] <br /> ({{jez-njem|"Das bisherige Verhalten der DM–Bewegung ist gekennzeichnet: <br /> a) durch eine aktive Kampfführung gegen den kommunistischen Feind in Serbien, Kroatien und Montenegro, die bei zahlenmässiger und vor allem waffentechnischer Überlegenheit der kommunistischen Banden in jedem Falle mit einem besonderen Risiko für die DM–Kräfte verbunden ist, <br /> b) durch die Nichtausführung der von den Allierten generell und im Form von Spezialaufgaben gegebenen Sabotageaufträge, <br /> c) durch eine örtliche, z.Zt. sehr rege Zusammenarbeit der DM–Cetniks mit der deutschen Sicherungstruppe, den Abwehrorganen und den für Ausnutzung des Landes eingesetzten deutschen Dienststellen bezw. deren Organisationen, <br /> d) durch eine absolute Bereitwilligkeit, sich den taktischen Weisungen der deutschen Verbindungsoffiziere zu unterwerfen, <br /> e) durch die wiederholten Versuche, für bewiesene Loyalität Munition und Waffen zum Kampf gegen den kommunistischen Feind zu erhalten."}})</ref>}} Kada su partizani konačno uspeli da se probiju u Srbiju i krenu ka Beogradu, nastupila je panika u redovima okupatora i kvislinga/kolaboracionista: {{izdvojeni citat|Titovi partizani upali su u septembru 1944. u Srbiju i to na više mesta. Zapadni deo Srbije bio je potpuno nezaštićen. Tamo je bio stacioniran samo mali broj nemačkih policijskih jedinica, koje su, zajedno sa četnicima, tu i tamo još vodile borbe. Sa svih strana neprijatelj je krenuo ka Beogradu. U gradu je vladao mir. '''Mi smo sedeli u Beogradu ne na buretu baruta, nego smo se nalazili u njemu'''.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 164–165.</ref>|[[Hermann Neubacher]], “Sonderauftrag Südost”}} U izveštaju od 18. septembra 1944, komandant Jugoistoka feldmaršal Maximilian von Weichs jasno sagledava težinu situacije u kojoj su se našle okupacione snage u Srbiji usljed nezadržive partizanske ofanzive. Von Weichs smatra da se njemačkom vođstvu poput imperativa nameće nastavak saradnje sa Mihailovićevim četnicima: {{izdvojeni citat|Loša situacija u Srbiji: zbog pomanjkanja vlastitih snaga, napredovanje partizana se može još samo usporiti; politika upotrebe četnika pri tome je od nesmanjene važnosti, te će biti nastavljena svim sredstvima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=763&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000758.] <br /> ({{jez-njem|"Es kommt also darauf an, gegenüber den Banden in Serbien weiterhin mit unterlegenen Kräften eine Verzögerungstaktik zu betreiben in der Hoffnung, daß durch innerpolit. Gegensätze oder Versorgungsschwierigkeiten ihre Stoßkraft geschwächt wird. Ein Einspannen noch kampfbereiter Cetniks ist dabei von unverminderter Bedeutung u. wird mit allem Mitteln betrieben."}})</ref>|V. Weichs-ova ocjena situacije od 17.9.44 (18.9.44)}} Četnici su nudili okupatoru sadjejstvo u borbi protiv snaga NOVJ u zamjenu za municiju i naoružanje: {{izdvojeni citat|Više četničkih vođa s područja Beograda nudi se za borbu protiv komunista pri isporuci oružja i municije od strane Nijemaca.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=789&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000784.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: Kampfangebote mehrerer Cetnik–Führer Raum Belgrad gegen Kommunisten bei Waffen– und Munitionslieferung durch Deutsche."}})</ref>|Večernji izvještaj obavještajnog odjeljenja Armijske grupe »F« za 19. septembar 1944. godine}} Krajem septembra 1944, četnici učestvuju s njemačkim jedinicama u borbi protiv partizana u raznim dijelovima Srbije. Tako u zapadnoj Srbiji, [[4. grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]] pod komandom potpukovnika [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]] i trupe Wehrmachta pokušavaju spriječiti prodor snaga NOVJ: {{izdvojeni citat|Zapadna i centralna Srbija: [...] Dijelovi Borbene grupe fon Jungenfeld prebačeni u Šabac, odakle su 26. septembra, u sadejstvu sa četničkom formacijom Račića, vršili napad na [[12. vojvođanski korpus NOVJ|12. korpus NOVJ]] koji nadire s juga.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1027&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 001015.] <br /> ({{jez-njem|"West– und Mittel– Serbien: <br /> Tle. Kgr. v. Jungenfeld nach Sabac verlegt, von dort 26.9. im Zusammenwirken mit Cetnik–Verband Racic Angriff auf von Süd vordringendes XII. rotes Korps."}})</ref>|Tajni dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Wehrmachta od 25. septembra 1944. godine}} Ova elitna četnička formacija pomagala je okupatoru u zapadnoj Srbiji već početkom septembra te godine: {{izdvojeni citat|[[Požega (Srbija)|Požegu]] zauzele vlastite trupe u sadejstvu sa četnicima (Račića).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=247&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000246.] <br /> ({{jez-njem|"Pozega durch eigene Truppe in Zusammenwirken mit Cetniks (Racic) genommen."}})</ref>|Večernji izvještaj Obavještajnog odjeljenja Armijske grupe »F« za 6. septembar 1944. godine}} Pukovnik von Jungenfeld se nalazio na čelu 5. policijskog puka, sa štabom u [[Šabac|Šapcu]]. O saradnji visokih četničkih oficira sa Jungenfeldom, poput komandanta Kolubarskog korpusa JVuO kapetana Milorada Lapčevića, generala [[Svetomira Đukića]], komandanta Severnih pokrajina JVuO (tj. [[Vojvodina|Vojvodine]] i [[Slavonija|Slavonije]]) ili majora Ilije Orelja, u vezi sa planiranjem krupnije operacije protiv snagâ [[NOV i POJ]] u [[Srem]]u avgusta 1944. godine, general Dragoljub Mihailović je bio obaviješten od strane pukovnika Dragomira Radovanovića, delegata Vrhovne komande Jugoslovenske vojske u otadžbini za Vojvodinu: {{izdvojeni citat|Dobro je što je kapetan Lapčević postavljen za komandanta Sremske jurišne grupe, no on je svojim radom za poslednji mesec dana stalno radio sa nemačkim komandantom iz [[Šabac|Šapca]]. On — kapetan Lapčević je izvodio akciju u [[Kupinovo|Kupinskom]] kutu po zapovesti nemačkog komandanta iz Šabca, javno sa njim sedeo obilazio Kupinski kut naravno da su u ovom pogledu sudelovali đeneral Đukić i major Orelj. Major Orelj je potpuno zabrljao. Nezgodno je što se svuda prestavlja za Vašeg Delegata te u ime Vaše onako pijan naređuje i govori. Sve ovo vide ovi naši mladi komandanti koji vode ljude i koji treba da nose ceo teret borbe na svojim leđima. Oni nemogu da dozvole da im neko prebaci da su saradnici Nemaca. Kapetan Lapčević, đeneral Đukić i major Orelj mogli su i trebali da rade, ali samo tajno, a nikako javno svakog dana sedeti u kafani u s. [[Ušće (Obrenovac)|Ušće]] pored puta [[Obrenovac]]—Šabac, još đeneral Đukić sa đeneralskom kapom i t.d. Da umirim ove mlade ljude i da im objasnim da će se ovo zabraniti i da će se ako se šta radi, u buduće tajno raditi, trebalo je dosta vremena i muke.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_37.htm Izveštaj delegata Vrhovne komande za Vojvodinu od 22. avgusta 1944. Draži Mihailoviću o akcijama protiv NOV i POJ u Sremu i o saradnji sa nemačkim trupama]</ref>}} Iz Armijske grupe »F« javljeno je 13. septembra 1944. godine da Mihailovićevi četnici pomažu okupacionoj sili i prilikom defanzivnih akcijâ u zapadnoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Sjeverozapadna Srbija: Noćni napad crvenih bandi na [[Valjevo]] odbijen od strane četnika i vlastitih snaga.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=553&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000550.] <br /> ({{jez-njem|"NW–Serbien: <br /> Nachtangriff roter Banden auf Valjevo durch Cetniks und eig. Kräfte abgeschlagen."}})</ref>|Tajni dnevni izvještaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«) za 13. IX 1944.}} U [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]] četnici su asistirali okupatoru pri zaštiti objekata od strateškog značaja za ratnu privredu Trećeg Reicha, čime je Nijemcima znatno olakšavana eksploatacija rudnih bogatstava u zemlji: {{izdvojeni citat|Napad bandi na rudnik uglja [[Bogovina]] odbijen od strane DM–jedinicâ i mešovite borbene grupe (Landesschützen iz [[Bor]]a i delovi 1. policijskog dobrov. bataljona).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=403&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289656.] <br /> ({{jez-njem|"BANDENANGRIFF AUF KOHLENBERGWERK BOGOVINA DURCH DM–VERBAENDE UND GEMISCHTE KGR (LDS AUS BOR UND TLE. POL. FREIW.BTL. 1) ABGEWIESEN."}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«), 27. VIII 1944. godine}} Načelnik štaba Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO kapetan [[Neško Nedić]] je 13. septembra izdao naredbu kapetanu Vojislavu Markoviću da u najtješnjoj vezi sa njemačkim okupacionim snagama odbace [[1. proleterska divizija|Prvu proletersku diviziju]] prilikom napada na Valjevo: {{izdvojeni citat|Tvoj korpus za sada ostaje za akciju prema Valjevu — prema komunističkoj grupi dejstvuje u Kolubari. Pošto ovu akciju vode uglavnom Nemci to će tvoja uloga biti da naslonom naših i u sporazumu sa njima izvršiš tučenje crvenih sugerišući Nemcima najpogodnija rešenja. Od Nemaca ćeš neposredno da se snabdevaš municijom, a glavni zadatak ti je da prisustvom uz nemačke trupe goniš i hvataš komuniste koje oni razbijaju.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_69.htm Naređenje načelnika štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 13. septembra 1944. komandantu 7. jurišnog korpusa da sadejstvuje s nemačkim trupama u odbijanju napada 1. proleterske divizije NOVJ na Valjevo]</ref>}} Istovremeno, Nijemci otpočinju s izvođenjem [[Operacija Cirkus|operacije »Cirkus«]] ({{jez-njem|Zirkus}}), čiji je cilj bio ovlađivanje [[Kolubara|kolubarskim]] pobrđem. Operacija je počela 24. septembra 1944, uz učešće [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS-divizije »Prinz Eugen«]], [[Brandenburger|1. puka »Brandenburg«]] (bez 1. bataljona), 202. tenkovskog bataljona, dijelova 5. policijskog puka i pripadnikâ Šumadijske i Kolubarske grupe korpusa JVuO.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.pdf Pregled dejstava potčinjenih jedinica vojnoupravnog komandanta Jugoistoka (Armijske grupe »Srbija«) od 23. avgusta do 4. novembra 1944. godine]</ref> Prethodnog dana, ispred Komande Jugoistoka je načelnik štaba Armijske grupe »F« general [[Arthur Winter]] uputio izvještaj kojim najavljuje početak operacije, napominjući da će se i brojne četničke jedinice boriti na strani Wehrmachta: {{izdvojeni citat|Početak "Cirkusa" 24. septembra. [...] Sve naše snage u sjeverozapadnoj Srbiji potčinjene su Borbenoj grupi fon Jungenfeld. U kruševačkom kraju uspješno napredovanje većih četničkih snaga, uz podršku 12. bataljona iz sastava [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]], protiv crvenih bandi u području sjeverozapadno od Kruševca. Pothvat će biti nastavljen sa 6.000 četnika.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=941&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000931.] <br /> ({{jez-njem|"Beginn "Zirkus" 24.9. Durch Aufkl.– Vorstoss 1. Rgt. Brandenburg Arandjelovac stark feindbesetzt festgestellt. Sämtl. eig. Kräfte in NW–Serbien Kgr. v. Jungenfeld unterstellt. Raum Krusevac erfolgreicher Vorstoss stärkerer Cetnik–Kräfte, unterstützt durch 2./Pz.Abt.z.b.V.12 gegen rote Banden Raum NW Krusevac. Unternehmen wird mit 6000 Cetniks fortgeführt."}})</ref>|Povjerljivi izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 23. IX 1944.}} 1. oktobra 1944. godine, potpukovnik Dragoslav Račić i kapetan Neško Nedić naređuju potčinjenim zapovjednicima korpusâ iz sastava Četvrte grupe da, skupa sa njemačkim jedinicama, krenu u pomoć okupatorskom garnizonu u Šapcu koji je blokiran: {{izdvojeni citat|Drugoga oktobra u šest časova polaze u napad nemačke trupe: — Iz Šapca bataljon Brandenburga sa deset bornih kola, koji će se prikupiti na drumu šest kilometara severozapadno od Debrca (no ako most na Oridu bude porušen, ovaj bataljon krenuće na Vladimirce) odakle u 7,30 časova napada u pravcu sela Jalovik. — Iz Obrenovca ojačana četa pešadije sa tri tenka biće spremna za napad u 7,30 časova na Ušću i napašće preko Beljina ka selu Mesarci — Debrcu a potom selu Krniću. — Kolona iz Uba od dve čete pešadije i dva tenka, stoji spremna u sedam časova u Banjanima za napad pravcem selo Kožur — Krnić. Naše trupe će učestvovati sa jedinicama u napadu dok se ne očisti prostor Debrc — Jalovik — Krnić — Kožur, da bi potom produžile marš po zapovesti za prodor od prvog oktobra. NAREĐUJEM: 1. — Drugi jurišni korpus u sedam časova spreman u selu Ušće stupa u vezu sa nemačkom kolonom iz Obrenovca i napada sa njom zajedno. 2. — Treći korpus u sedam časova prikupljen u Banjanima stupa u vezu sa nemačkom kolonom sa Uba i napada sa njom zajedno. 3. — Valjevski korpus sa štabom grupe polazi iz Skele u 7 časova pravac Debrc, gde će se zadržati u rezervi. Radio vezu održavaće jedinice sa Štabom svakog časa.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_79.htm Zapovest Štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 1. oktobra 1944. komandantima 2, 3. i 7. jurišnog korpusa za sadejstvo s nemačkim trupama u deblokadi Šapca]</ref>}} U septembru su kvislinške formacije [[Srpska državna straža|Srpska državna]] i [[Srpska granična straža|granična straža]] preformirane u [[Srpski udarni korpus]] (jačine 6.800), stavljen pod Mihailovićevu komandu.<ref>[http://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.htm Izveštaj komandanta Armijske grupe "Srbija" od 4. novembra 1944] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230714172817/https://znaci.org/00001/4_12_4_168.htm |date=2023-07-14 }}, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 168</ref> U prvoj polovini septembra, četničko-nemačka odbrana [[Srbija|Srbije]] sa zapada doživela je slom usled prodora [[NOVJ]]. Bitka za [[Srbija|Srbiju]] definitivno je rešena tokom oktobra [[Beogradska operacija 1944.|Beogradskom operacijom]], uz sadejstvo [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] sa oklopnim snagama [[Crvena armija|Crvene armije]]. No, i pored toga, JVuO je nastavila sadejstvovati sa Vermahtom: {{izdvojeni citat|Glavni štab DM-a premješten je u Bosnu usljed napredovanja komunista u Srbiji; međutim, povlačenje četničkih snaga iz Srbije u Bosnu još uvijek nije sprovedeno. Uprkos slabijoj borbenoj efikasnosti, Račićevi četnici nastavljaju borbu protiv komunista. Pod jakim komunističkim pritiskom, još se četničkih vođâ, uključujući i one iz ist. Srbije, izjasnilo spremnim za borbu protiv komunista zajedno s njemačkim Wehrmachtom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=101&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame 000095: Izvještaj o neprijatelju u Srbiji, Hrvatskoj, Crnoj Gori i Albaniji (Dodatak za savjetovanje kod načelnika štaba jugoistoka od 2. oktobra 1944.)] <br /> ({{jez-njem|"Der Hpt.Stab DM ist infolge Vorrückens der Kommunisten in Serbien nach Bosnien verlegt worden, ein Abzug von Cetnik–Kräften aus dem Serbischen Raum nach Bosnien hat dagegen noch nicht stattgefunden. Trotz ihrer Unterlegenheit an Kampfwert stehen die Cetniks des Racic weiterhin im Kampf gegen die Kommunisten. <br /> Unter dem starken kommunistischen Druck haben sich weitere Cetnik–Führer, auch aus O–Serbien bereit erklärt, gemeinsam mit der Deutschen Wehrmacht gegen die Kommunisten zu kämpfen."}})</ref>|Izvještaj [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 2. oktobra 1944.}} {{izdvojeni citat|Četnička grupa [[Siniša Ocokoljić|Ocokoljića]] iz istočne Srbije osiguravala je pozadinu Müllerovom korpusu prilikom borbi protiv Rusa u rejonu okuka Dunava–Zaječar.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=568&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000562-000564: Držanje D.M.-četnika u Srbiji (dodatak za izvještaj o neprijateljskim namjerama od 19. oktobra 1944.)] <br /> ({{jez-njem|"Die ostserbische Cetnikgruppe des Ocokoljic hat dem Korps Müller bei den Verteidigungskämpfen gegen die Russen im Raum Donauschleife–Zajecar Dienste zur Freihaltung der rückwärtigen Verbindungen geleistet."}})</ref>|Njemački izvještaj od 19. oktobra 1944.}} Opšta (pozitivna) ocjena o doprinosu četničkih snaga u borbi na strani njemačkog Wehrmachta tokom bitke za Srbiju, data je u izvještaju štaba [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], poslatom 21. avgusta 1944. godine Vojnom zapovjedniku Jugoistoka generalu [[Hans Felber|Felberu]]: {{izdvojeni citat|Njemačko vođstvo u Srbiji je stoga moralo tražiti pomoć većih dijelova četnika Draže Mihailovića. Oni su slabo naoružani i nedavno su teško pogođeni usljed izostanka obuke pojedinačnih boraca. Ipak, dobro su se borili, pretrpjeli su znatne krvave gubitke i mogu se označiti kao bezuslovno antikomunistički.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=985&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000975.] ({{jez-njem|"Die deutsche Führung in Serbien mußte sich daher schon bisher der Mithilfe stärkerer Teile der DM–Cetniks bedienen. Diese sind schlecht bewaffnet und infolge geringer Ausbildung des Einzelkämpfers in der letzten Zeit stark angeschlagen worden. Sie haben sich aber gut geschlagen, erhebliche blutige Verluste zu verzeichnen und können als unbedingt antikommunistisch bezeichnet werden."}})</ref>|Njemačka procjena brojnosti partizanskih, njemačkih i kvislinških jedinica u Srbiji (21. august 1944).}} === Proboj četnika i Nijemaca iz Srbije (1944) === {{Poseban članak|Proboj četnika i Nijemaca iz Srbije|Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)}} [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-J28413, Jugoslawien, deutscher Rückzug.jpg|thumb|Nemački vojnici se povlače iz Srbije.]] Tokom septembra [[1944]]. glavna četnička mobilna formacija u centralnoj i zapadnoj Srbiji, [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa]] pod komandom [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]], skupa sa drugim pridruženim jedinicama, poražena je od nadirućih snaga [[NOVJ]] i potisnuta prema [[Beograd]]u. Ove su jedinice Nemci tokom [[3. oktobra|3]], [[4. oktobra|4.]] i [[5. oktobra]] 1944. vozovima prebacili sa željezničkih stanica Topčider i Ripanj do [[Kraljevo|Kraljeva]].<ref name="ReferenceC">Ratko Parežanin; MOJA MISIJA U CRNOJ GORI, Rim, 1974, str. 17-18.</ref><ref>Radomir Milošević-Čeda: ZAKASNELI RAPORT, Interprint, Beograd, 1996, str. 78-79.</ref> {{izdvojeni citat|Noću, iza ponoći, između 3. i 4. oktobra 1944, krenuli smo iz Beograda, sa železničke stanice u Topčideru... Uveče sam se oprostio sa komandantom Korpusa, generalom Kostom Mušickim... Kod Mušickog je u tom trenutku bio [[Nikola Kalabić]], a u štabu Dobrovoljačkog Korpusa sam primetio i Neška Nedića... Došli su da se dogovaraju sa Dobrovoljačkom komandom i da traže opremu i ostalo. Na brzinu progovorio sam nekoliko reči sa Neškom Nedićem. U vozu su s nama putovali i Kalabićevi četnici. Rekoše nam da idu do Kraljeva, gde se vrši koncentracija četnika za borbu.<ref name="ReferenceC"/>|Nedićev ministar [[Ratko Parežanin]]}} O oštrini borbi koje su se vodile između snaga NOVJ, s jedne, te okupatorsko-kolaboracionističkih jedinica s druge strane, svjedoči i jedan njemački izvještaj neposredno pred [[Beogradska operacija|pad Beograda]]. U izvještaju se apostofira strateški značaj koji je, za odbranu glavnog grada Srbije, predstavljala bojišnica u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]], koju su držale jedinice Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO kojom je komandovao potpukovnik Račić: {{izdvojeni citat|Račićeva jurišna grupa korpusa, koja je u septembru u teškim borbama na savskom zavoju bila potisnuta iz područja Čačak–Požega–Užice zbog napredovanja Titovih snaga u zapadnoj Srbiji ka severu, probila se natrag u područje Užice–Požega–Čačak zapadno ka Drini u pojedinačnim grupama, trpeći velike gubitke, nakon što su nemačke snage raspoređene u ovom području povučene na [[Istočni front]]. Usled nedostatka municije i oružja te u odsustvu nemačkih snaga koje bi ga poduprle, Račić je od tada mogao izvoditi samo manje operacije protiv komunističkih grupa. <br /> Brzo napredovanje Rusa preko doline Morave do saobraćajnice Beograd–Kraljevo potpuno je promenilo situaciju kod četnika. Čini se da je bliski kontakt s nemačkim trupama bio poremećen brzim pokretima nemačkih trupa uzrokovanim borbama, tako da se s te strane teško mogao vršiti bilo kakav kontinuirani uticaj na četnike.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=568&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame no. 000562.] <br /> ({{jez-njem|"Die im September durch den Nordvormarsch der Tito–Kräfte im westserbischen Gebiet aus dem Raum Cacak–Pozega–Uzice in harten Kämpfen gegen den Savabogen zurückgedrückte Sturmkorpsgruppe Racic hat sich nach Abzug der in diesem Raum eingesetzten deutschen Kräfte an die Ostfront wiederum unter starken Verlusten in Einzelgruppen in das Gebiet westlich der Drina und den Ausgangsraum Uzice–Pozega–Cacak durchgekämpft. Wegen Mangel an Munition und Waffen und im Hinblick auf das Fehlen deutscher Kräfte als Rückhalt hat Racic seitdem nur kleinere Aktionen gegen komm. Gruppen durchführen können. <br /> Das rasche Vordringen der Russen über das Moravatal bis zur Straße Belgrad–Kraljevo hat die Lage der Cetniks völlig verändert. Die Tuchfühlung mit der deutschen Truppe scheint durch die im Kampfverlauf notwendig gewordenen raschen deutschen Truppenverschiebungen unterbrochen zu sein, sodass von dieser Seite die Möglichkeit zu laufender Einwirkung auf die Cetniks kaum mehr bestand."}})</ref>|Držanje D.M.-četnika u Srbiji (dodatak za izvještaj o neprijateljskim namjerama od 19. oktobra 1944.)}} U večernjem izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] za 23. oktobar 1944. godine ponovo se pominje da je povučena nova linija [[Istočni front|Istočnog fronta]], kao i da ona prolazi preko teritorije okupirane Srbije i [[Balkan]]a. Iz dokumenta se može zaključiti kako četnička formacija potpukovnika Dragoslava Račića sudjeluje u frontu kao dio osovinskih snagâ, što je njemačkom Wehrmachtu svakako olakšalo povlačenje jedinicâ iz Grčke: {{izdvojeni citat|Istočni front: <br /> Pokušaj očigledno slabijih snaga [neprijatelja] da sa juga opkole našu borbenu grupu zapadno od [[Kriva Palanka|Krive Palanke]]. Uništenje neprijateljske grupe 24 km severoistočno od [[Priština|Prištine]] (300 poginulih neprijateljskih vojnika; uništeno ili zaplenjeno brojno oružje, vozila i vojna oprema). Vazdušno izviđanje ukazuje na pokret jakih snaga iz područja [[Kragujevac|Kragujevca]] ka [[Gornji Milanovac|Gor. Milanovcu]]. Četnička grupa Račića blokira rejon [[Čačak]]–[[Kraljevo]]–[[Požega (Srbija)|Požega]]. Pokreti naših snaga radi povlačenja u oblast severozapadno od [[Beograd]]a i dalje se odvijaju bez ometanja od strane neprijatelja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=655&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame no. 000649.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Abendmeldung vom 23.10.1944. <br /> Ostfront: <br /> Umfassungsversuch eigener Kampfgruppe W Kriva Palanka mit anscheinend schwachen Kräften von S. Vernichtung einer Feindgruppe 24 NO Pristina (300 Feindtote, zahlreiche Waffen, Fahrzeuge und Kriegsgerät vernichtet oder erbeutet). <br /> Aus Raum Kragujevac nach Luftaufklärung Bewegung starker Kräften gegen Grn. Milanovac. Cetnik–Gruppe Racic blockiert Raum Cacak, Kraljevo, Pozega. Eigene Absetzbewegungen Raum NW Belgrad auch weiterhin von Feind nicht verstört."}})</ref>}} O »formiranju novog istočnog fronta« pišu 4. novembra 1944. i feldmaršal [[Maximilian von Weichs]] i general [[Hans Felber]]. U izvještaju koji predstavlja svojevrsni pregled najvažnijih događaja za period avgust—novembar 1944, najviši oficiri Wehrmachta na teritoriji okupirane Jugoslavije računaju da se, pored četnika Draže Mihailovića, na strani Nijemaca u ovom »frontu« bore i [[Ruski zaštitni korpus|RZK]], [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] i [[Srpska državna straža|SDS]], zaključujući da je situacija kritična za okupatora i kolaboracioniste: {{izdvojeni citat|Uprkos mobilizaciji jedinica za uzbunu i koncentraciju neznatnih rezervi, uz bezobzirno ostavljanje otkrivenih širih delova zemlje, prodor Titovih snaga preko Ibarske doline prema jugoistoku Srbije u žestokim borbama nije mogao da bude sprečen. Grupa armija »F« je protiv Titovih snaga, pripremljenih u Crnoj Gori, bacila u borbu 1. brd. div.[iziju]. Izmičući njenom pritisku, druge Titove jedinice su početkom avgusta prešle jugozapadnu granicu Srbije. Isprva je namera vojnoupravnog komandanta Srbije bila da otkloni glavno ugrožavanje u jugoistočnoj Srbiji. U tu svrhu je 28. avgusta Komandi Grupe »Auleb« povereno komandovanje nad svima jedinicama koje su bile angažovane u jugoistočnoj Srbiji. Trebalo je da napad počne posle dovođenja 1. brd. div. iz Crne Gore. Tada je kapitulacija Rumunije od 23. 8. iz temelja izmenila situaciju u političkom i vojničkom pogledu. Na Dunavu i na granici Banata nastao je novi istočni front, a podređene bugarske snage otpale su i koncentrisale su se, napuštajući prostore koje su obezbeđivale, krajem meseca, duž glavne pruge od Velike Plane do Leskovca, u cilju odlaska za Bugarsku. Rus[ke] i srpske, kao i pol.[icijske] dobr.[ovoljačke] jedinice i četničke jedinice, koje su se do tada, uprkos svih razočarenja, borile na strani nemačkog Vermahta, postale su nesigurne, poslednje čak i delom neprijateljske. Situacija je zahtevala momentalnu mobilizaciju svih snaga koje su u tom prostoru stajale na raspolaganju, kao i dovođenje drugih nemačkih snaga iz ostalog jugoistočnog područja i njihovo angažovanje za formiranje novog istočnog fronta.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.htm Pregled dejstava potčinjenih jedinica vojnoupravnog komandanta Jugoistoka (Armijske grupe »Srbija«) od 23. avgusta do 4. novembra 1944. godine]</ref>}} U mjesečnom izvještaju Armijske grupe »F« ({{jez-njem|Heeresgruppe F}}) za oktobar 1944, poslatom Komandi Jugoistoka, konstatuje se da četnici u Srbiji nijesu u stanju održati svoje pozicije bez prisustva njemačkih okupacionih trupâ. Oficiri Wehrmachta tvrde da je „prebacivanje najvećeg dijela četničkih jedinica koje su se nalazile u sjevernoj i istočnoj Srbiji u suštini izvršeno da bi se izbjegli sukobi sa Rusima“, na čiju ih je „podmuklost“ upozorila Vrhovna komanda JVuO: {{izdvojeni citat|U borbi sa snagama 1. komun. korpusa koje su napredovale ka Beogradu, krajem septembra je Rudnički korpus [JVuO] u rejonu Lazarevca (32 km si. od Valjeva) potpuno uništen, dok je Kosmajski korpus uspio da se održi u rejonu sjeverno od Mladenovca (4 km j–ji. od Beograda). Nakon povlačenja njemačkih trupa, budući u nemogućnosti da zadrže dotadašnja operativna područja zbog premoći Rusa i komunista, četničke jedinice koje su se borile u sjeverozapadnoj i centralnoj Srbiji prebačene su do sredine oktobra na područje južno od Zapadne Morave.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&rec=311&roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001138.] <br /> ({{jez-njem|"Die Verlegung des grössten Teiles der in Nord– und Ostserbien befindlichen Cetnik–Einheiten wurde im wesentlichen zur Vermeidung von Zusammenstössen mit den Russen vorgenommem, vor deren Hinterlist das Obkdo. die Stäbe dringend warnte. <br /> Im Kampf mit den auf Belgrad vorgehenden Kräften des I.komm.Korps wurde Ende September das im Raum Lazarevac (32 NO Valjevo) stehende Rudnik–Korps völlig zerschlagen, während das Kosmaj–Korps sich im Raum Nord Mladenovac (4 SSO Belgrad) behaupten könnte. <br /> Angesichts der Unmöglichket, nach dem Abzug der deutschen Truppen die bisherigen Einsatzräume gegen die Übermacht der Russen und Kommunisten zu halten, wurden die in Nordwest– und Mittel– Serbien kämpfenden Cetnik–Einheiten biss Mitte Oktober in den Raum südlich der Westl. Morava verlegt."}})</ref>}} Izbijanje [[Crvena armija|Crvene armije]] na severoistočnu granicu Jugoslavije izazvalo je pometnju u četničkim redovima. Znatan deo četničkih trupa tokom septembra razbijen je od strane NOVJ u zapadnoj Srbiji. Sam [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]] sa manjom grupom boraca je nateran na povlačenje u Bosnu. Neki su pokušali da napadom na Nemce pred sam dolazak Crvene armije ponovo steknu saveznički status ([[Predrag Raković|Raković]], [[Dragutin Keserović|Keserović]], [[Dragoslav Račić|Račić]]), ali je i ovaj pokušaj bio kratkotrajan. Nakon neuspeha, glavnina se krajem oktobra koncentrisala u oblasti Ivanjice. Upravo u tom periodu vrh Armijske grupe E iz Grčke izbio je do [[Novi Pazar|Novog Pazara]]. Četnici su se priključili [[Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak|prodoru Armijske grupe E kroz Sandžak]] u istočnu [[Bosna|Bosnu]]. {{Wikisource|Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.}} {{izdvojeni citat|Draža Mihailović će nastaviti borbu protiv komunizma. Njegove jedinice se već bore sa Titovim trupama i imaju djelomično vezu sa njemačkim jedinicama (pukovnik v. Jungfeld, general Müller). Sada je stvar u tome, kako upotrebiti četničke jedinice kao prethodnice i osiguranje za komunikacije prilikom predstojećeg izmještanja njemačkih trupa iz Srbije. Pritom se neće moći izbjeći da četnici, prateći moguće pokrete njemačkih trupa ka zapadu, ne dospiju na tlo Hrvatske.<ref name="sr.wikisource.org">[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=51&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000045—000046.] ({{jez-njem|"D.M. wird weiterhin Kampf gegen den Kommunismus führen. Seine Verbände stehen nach wie vor gegen den Titobanden und haben zum Teil auch die notwendige Bindung an die deutsche Truppe (Oberst von Jungfeld, General Müller). Es wird nunmehr darauf ankommen, die Cetniks bei den zu erwartenden Absatzbewegungen der deutschen Truppe in Serbien als eine Art Vorhut einzusetzen, die die rückwärtigen Verbindungen durch Kampf gegen die dortständigen kommunistischen Banden öffnen. Dabei ist nicht zu vermeiden, dass die Cetniks im Zuge möglicher Rückverlegung der deutschen Kräfte in Serbien nach Westen auf kroatisches Gebiet übertreten."}})</ref>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} Prvog dana oktobra 1944, u Komandi Jugoistoka je održano savjetovanje na kojem je upozoreno na promjenljivo raspoloženje četnika prema njemačkoj oružanoj sili u okupiranoj Jugoslaviji: {{izdvojeni citat|Srbija: [...] Četničko držanje i dalje različito. Srbijanski četnici se bore zajedno sa Wehrmachtom protiv komunista. Čak je i sam Draža Mihailović tražio njemačko osiguranje za planirano prebacivanje svog štaba iz sjeverozapadne Srbije u područje jugozapadno od Beograda. Ovaj plan se ipak nije ostvario. Suprotno tome, četnici u Istočnoj Bosni, Hercegovini i južnoj Crnoj Gori su neprijateljski nastrojeni. Kreću se ka obali, kako bi u slučaju savezničkog iskrcavanja s njima uspostavili kontakt i dobili savezničku zaštitu od crvenih. Iz sigurnog izvora se doznaje da D.M. izričito osudio njihovo protivnjemačko držanje.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=111&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000105—000106.] ({{jez-njem|"Cetnik–Haltung weiterhin uneinheitlich. Serbische Cetniks kämpfen zusammen mit deutscher Truppe gegen komm. Banden. DM. selbst bat sogar um deutsche Hilfe zur Sicherung beabsichtigter Verlegung seines Hauptstabes von NW–Serbien in Raum SW Belgrad. Diese Absicht jedoch nicht durchgeführt. Demgegenüber feindselige Haltung der Cetniks im O–Bosnien, Herzegovina und S–Montenegro und Bewegung dieser Kräfte zur Küste in den Raum Dubrovnik mit dem Ziel, bei erwarteter engl.Landung Verbindung mit Allierten aufzunehmen und Schutz gegen Rote zu suchen. Nach S.Qu. bekannt, dass DM. die deutschfeidliche Haltung dieser Cetniks aussdrücklich missbilligt."}})</ref>|Izvještaj sa savjetovanja kod načelnika štaba Jugoistoka od 2. oktobra 1944 (1. oktobar 1944.).}} Koliki je stepen kontrole nad četničkim snagama u Srbiji uspjela ostvariti njemačka Komanda Jugoistoka, vidljivo je i iz zapisnika sa sastanka na vrhu, održanog neposredno pred početak [[Beogradska operacija|Beogradske operacije]] (8. X 1944), kada su zabilježene i riječi Višeg SS i policijskog vođe [[Hermanna Behrendsa]]: {{izdvojeni citat|Na pitanje g-dina feldmaršala [tj. [[Maximilian von Weichs|von Weichs]]a — prim.] postoji li mogućnost komunističkog ustanka u Beogradu, Viši SS i policijski vođa Obergruppenführer Behrends je odgovorio odrečno, ističući da su stalnim pročešljavanjem u posljednje vrijeme uklonjeni svi oni komunisti koji bi na bilo koji način mogli učestvovati u takvoj akciji. Na pitanje gdje se nalaze komunisti zatvoreni u koncentracioni logor, Behrends je odgovorio da su svi pobijeni. Na kraju je skrenuo pažnju na to da je u četničke redove uspio ubaciti dovoljno jake grupe Službe sigurnosti [SD-Sicherheitsdienst], koje imaju ostati sa četnicima i ubuduće. Na to je glavnokomandujući primijetio da je samo to dovoljan razlog zašto bi se vodstvo nad četnicima trebalo povjeriti isključivo Višem SS i policijskom vođi.<ref name="sr.wikisource.org">[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=52&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000045—000046.] ({{jez-njem|"Die Frage des Herrn Feldmarschall an den Obergruppenführer Behrends, ob er mit einem kommunistischen Aufstand in Belgrad rechne, verneinte dieser unter Hinweis darauf, dass er in letzter Zeit durch dauernde Durchkämmungen alle irgendwie für einen Putsch infrage kommenden Kommunisten beseitigt habe. Die Frage nach dem Verbleib der im Konzentrationslager erfassten Kommunisten beantwortete er dahingehend, dass diese alle umgelegt seien. Abschliessend wies Obergruppenführer Behrends noch daraufhin, dass er bei den Cetniks ausreichend starke SD—Kommandos eingebaut habe, die bei den Cetniks verbleiben würden. Von seiten O.B.Südost wurde daraufhin festgestellt, dass allein schon durch diese Tatsache die weitere Führung der Cetnikverbände durch den Höh.SS und Pol.Führer gegeben sei."}})</ref>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} Nakon poraza u [[Bitka na Jelovoj gori|bici na Jelovoj gori]], Vrhovna komanda JVuO na čelu sa Dražom Mihailovićem obrela se u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]]. Potpukovnik [[Zaharije Ostojić]], komandant Istaknutog dela štaba Vrhovne komande, šalje 30. septembra 1944. komandantu Zlatiborskog korpusa kapetanu Dušanu Radoviću (pseudonim »Kondor«) upozoravajuću depešu: {{izdvojeni citat| ''Za Kondora — ultra urgent'' Imam obaveštenje da ste Vi, [Miloš] Marković i [Filip] Ajdačić upućeni u [[Višegrad|višegradski]] srez sa specijalnim zadatkom i da ćete isti izvršiti u punoj vezi sa [[Gestapo]]m i Švabama. Vaši ljudi pričaju da su kaznena ekspedicija. Još u toku današnjeg dana očekujem Vaše objašnjenje, jer ću u protivnom preduzeti potrebno, a narod i istorija reći će ko je izdajnik?<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_133.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša Istaknutog dela štaba Vrhovne komande od 7. avgusta 1944. do 7. januara 1945. godine]</ref>}} Jedinice [[Crvena armija|Crvene armije]] i [[NOVJ]] u prvoj polovini oktobra [[1944]]. zaposele su komunikaciju dolinom [[Morava (reka)|Morave]] između [[Vranje|Vranja]] i [[Velika Plana|Velike Plane]], što je otežalo [[Proboj Armijske grupe "E" iz Grčke 1944|proboj Armijske grupe "E" iz Grčke]]. Ova formacija time je bila usmerena na komunikaciju [[Skoplje]] - [[Kosovska Mitrovica]] - [[Raška]], odnosno dolinom [[Ibar (reka)|Ibra]], i zatim na otvaranje puteva prema [[Sarajevo|Sarajevu]] pod borbom. Tokom ovog četvoromesečnog proboja saradnja između Armijske grupe "E" i četnika iz [[Srbija|Srbije]] i [[Crna Gora|Crne Gore]] imala je više vidova. U izvještaju [[91. armijskog korpusa]] Wehrmachta od 25. oktobra 1944. godine, što ga je potpisao general [[Werner von Erdmannsdorf]],<ref>NARA, T314, Roll 1360, frame no. 000889.</ref> odato je svojevrsno priznanje generalu Mihailoviću i njegovim četnicima kao najvrjednijim antikomunističkim (sa)borcima na čitavom okupiranom području [[Jugoistočna Evropa|jugoistočne Evrope]]: {{izdvojeni citat|Među antikomunističke grupe u Srbiji spadaju i sljedbenici srpskog pukovnika Draže Mihailovića [Mihailović je unaprijeđen u čin generala još decembra 1941. — prim.] i neke nezavisne četničke jedinice (četnik — borac za slobodu). Pukovnik Draža Mihailović igra u Srbiji ulogu sličnu onoj koju igra general [[EDES]]-a [[Napoleon Zervas|Zervas]] u Grčkoj. On jeste anglofil, ali i apsolutno antikomunistički nastrojen. Na osnovu njegova antikomunističkog stava, saradnja [četnika i Nijemaca] u borbi protiv Titovih komunističkih bandi bila je uglavnom zadovoljavajuća. Srbin je dobar vojnik i u tom pogledu nalazi se na prvom mjestu na Balkanu. Disciplinovan je, žilav i uporan, te stoga stoji iznad prosječnog Grka. Srpske bande se bore žešće od Grka i imaju se više cijeniti od grčkih bandita. Njihovo naoružanje je dobro.|Uputstvo za srpsko-albansku teritoriju, izdato od strane Obavještajnog odjeljenja 91. armijskog korpusa, 25. X 1944.}} Prilikom proboja od [[Sjenica|Sjenice]] prema [[Prijepolje|Prijepolju]] [[24. oktobra|24]]-[[31. oktobra]] [[1944]]. Nemci su nastupali zajedno sa borcima [[Srpski udarni korpus|Srpskog udarnog korpusa]] protiv snaga [[37. sandžačka divizija|37. sandžačke divizije]]. Od Prijepolja se glavnina [[Armijska grupe "E"|Armijske grupe "E"]] kroz Sandžak usmerila na pravac Prijepolje — Višegrad — Rogatica — Sarajevo. Jednim motorizovanim bataljonom Nemci su 1. novembra otvorili su put Prijepolje - Pljevlja, i usmerili celokupne četničke snage iz [[Srbija|Srbije]] na pravac [[Sjenica]] — [[Prijepolje]] — [[Pljevlja]] — [[Goražde]]. Time su iskoristili snage [[JVUO]] iz Srbije kao svoju levu pobočnicu. Nakon toga, svojim napadom na NOVJ u pravcu Tuzle ([[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944]]) sadejstvovale su snagama [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] u njihovom proboju na sever. U dnevnom izvještaju za 13. novembar 1944. o situaciji na teritoriji okupirane Jugoslavije iz štaba Armijske grupe »F«, u paragrafu naslovljenom “Njemačke i savezničke trupe“, navodi se, očigledno na osnovu presretnute komunikacije snaga NOVJ, da se general Dragoljub Mihailović nalazi u rejonu [[Sjenica|Sjenice]] sa „aktivnim jugoslovenskim generalom” (moguće da je riječ o [[Miroslav Trifunović|Miroslavu Trifunoviću]]).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=719&rec=311&roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001217.] <br /> ({{jez-njem|"I. Deutsche und verbündete Truppen. <br /> Draza Mihajlovic befindet sich mit einem aktiven jugosl. General im Sjenica. (VII.mont.Brig. an 3.Div. 4.11.)"}})</ref> Dok komandant [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] general [[Aleksander Ler|Ler]] u svom pregledu brojnog stanja od [[16. novembra]] [[1944]]. ubraja 10.000 četnika Pavla Đurišića u vlastite (njemačke) trupe,<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_174.htm Pregled brojnog stanja jedinica potčinjenih Grupi armija »E« na dan 16. 11. 1944. godine, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII — dokumenti Nemačkog rajha, knjiga 4], Vojnoistorijski institut, Beograd — dokument br. 174.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=382&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frames no. 000376—000377.]</ref> dotle se za četnike iz Srbije u izveštaju poslatom Vrhovnoj komandi u [[Berlin]]u kaže da se "drže u senci Vermahta". Nevoljno savezništvo veoma dobro ilustruje i sljedeći izveštaj: {{izdvojeni citat|[General] [[Miroslav Trifunović|Trifunović]] sa oko 18.000 četnika [[Dragoslav Račić|Račića]] i [[Dragutin Keserović|Keserovića]], uporedno sa nem. pokretima u rejonu [[Prijepolje]]. Pravac marša [[Foča]]. U početku učešće u borbenim dejstvima na nemačkoj strani (zaštita bokova). U poslednje vreme samo saputnici. Utisak: dokle god postoje zajednički interesi — uopšte mir. Ako vide mogućnost uspeha, bezuslovno treba očekivati prepade na nemački [[Vermaht]], naročito na odvojene grupe. <br /> Moli se da se dostavi rezultat pregovora DM — [[Hermann Neubacher|zastupnik Ministarstva spoljnih poslova]].<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Izvod iz ratnog dnevnika komande Grupe armija »E« za period od 1. oktobra do 31. decembra 1944. godine]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=507&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000501.] <br/> ({{jez-njem|"2.) Trifunovic mit ca. 18000 Cetniks des Racic und Keserovic gleichlaufend mit dt. Bewegungen im Raum Prijepolje Marschrichtung Foca. Anfangs Teilnahme an Kampfhandlungen auf deutscher Seite (Flankenschutz). Neuerdings nur Mitläufer. Eindruck: Solange gleichlaufende Interessen im allgemeinen Ruhe. Wenn erfolgversprechend, Überfälle gegen deutsche Wehrmacht, besonders Splittergruppen, unbedingt zu erwarten. <br /> 3.) Um Übermittlung des Verhandlungsergebnisses DM – Vertreter AA wird gebeten."}})</ref>}} Načelnik štaba Armijske grupe »E« general-major [[Erich Schmidt-Richberg]] piše 5. decembra 1944. godine o pokušajima da se s četnicima Draže Mihailovića nađe, u vrijeme zajedničkog povlačenja, obostrano korisno rješenje u smislu nastavka saradnje u borbi protiv snagâ [[NOV i POJ]]: {{izdvojeni citat| ''Borbenoj grupi pukovnika Bemera <br /> Glavni štab [[V SS brdskog korpusa]]'': 1) Pošto nemačka Vrhovna komanda sa opunomoćenicima DM već pregovara (preko izaslanika pukovnika [[Gojko Borota|Borote]]), molimo da se generalu Trifunoviću predoči da sačeka uputstva od svog pretpostavljenog starešine. 2) Utvrđivanje neke neutralne zone ist. od [[Sokolac|Sokolca]] ne može se dovesti u sklad sa nemačkim planovima. 3) Ostali predlozi DM već su dostavljeni. 4) U držanju nemačkog Vermahta, koje je ranije utvrđeno, prema četnicima ništa se nije promenilo. Nemački Vermaht ima nameru da zadovolji potrebe četnika u što većoj meri uzimajući u obzir i pružanje materijalne pomoći.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »E« ZA PERIOD OD 1. OKTOBRA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=868&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000862.] <br/> ({{jez-njem|"An Kampfgruppe Oberst Böhmer nachrichtl.: <br /> Gen.Kdo.V.SS-Geb. Korps (durch Schreiben, 2. Ausf.) <br /> 1.) Da deutsches Okdo. nur mit einer DM Vertretung verhandeln kann, und dies bereits geschiet (von entsandter Oberst Borota), wird gebeten, dass General Trifunovic nahezulegen, Weisungen seiner vorgesetzten Stelle abzuwarten. <br /> 2.) Festlegung eines neutralen Raumes ostw. Sokolac läst sich mit deutschen Planungen nicht in Einklang bringen. Entsprechende andere Vorschläge wurden bereits DM übermittelt. <br /> 3.) An dem ursprünglich festgelegten Verhalten der deutschen Wehrmacht gegenüber den Cetniks hat sich nichts geändert. <br /> 4.) Die deutsche Wehrmacht wird versuchen, den Bedürfnissen der Cetniks weitgehend gerecht zu werden und beabsichtigt hierzu auch materielle Hilfeleistung."}})</ref>}} U posljednjim mjesecima okupacije Jugoslavije, dužnosnici njemačkog Wehrmachta mogli su dati konačni i zaokruženi sud o karakteru kolaboracije JVuO sa okupacionim snagama. Tako uputstvo iz štaba 91. armijskog korpusa od 26. decembra 1944. godine sadrži veoma iznijansirano tumačenje kvaliteta dosadašnje njemačko-četničke saradnje, prvenstveno uslovljene spoznajom da [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] predstavlja zajedničkog neprijatelja. Pored toga, oficiri iz štaba 91. koprusa analiziraju kako se može proći s najmanje političke štete usljed stalno prisutnog antagonizma između vlasti NDH i četnikâ, preporučajući oprez u odnosima s potonjima zbog njihovih neprekinutih veza sa [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|Saveznicima]]: {{izdvojeni citat|Srpski četnici: <br /> Upotreba četničkih jedinica dala je u raznim oblastima dobre rezultate. Poznavanje zemljišta od strane četnikâ i njihove izviđačke aktivnosti protiv Titovih snaga od koristi su njemačkom Wehrmachtu. Međutim, oslanjanje četnika na njemački Wehrmacht proizilazi isključivo iz činjenice da su inferiorni u odnosu na Titove snage — [[Angloamerika|angloamerička]] oružana intervencija bi ih navela da odmah promijene kurs. Njihovi pokušaji da se svrstaju uz angloameričkog neprijatelja se nastavljaju. Stoga se savjetuje veliki oprez kada se postupa sa četnicima. Za vlastiti stav prema četnicima presudno je sljedeće: <br /> 1) Upotreba četničkih jedinica mora se sprovesti na način tako da, u slučaju nagle promjene kursa, šteta ostane u granicama podnošljivog; <br /> 2) Nijemci moraju iskoristiti neprijateljstvo između četnika i boljševičkih bandi; <br /> 3) Saradnja s četnicima od slučaja do slučaja u zamjenu za opskrbu borbenom municijom, zdravstvenu njegu i snabdijevanje namirnicama, ukoliko su dostupne; <br /> 4) Cjelokupno hrvatsko stanovništvo mrzi četnike; kompromis između njih i hrvatskih vlasti (posebno ustaša) teško da je moguć. Stoga, moramo spriječiti njihov upad na hrvatski teritorij, posebno između [[Drina|Drine]] i [[Bosna (rijeka)|Bosne]]. Prelazak [natrag] preko Drine u Srbiju, naročito od strane četnika iz Stare Srbije [misli se na teritoriju Nedićeve Srbije — prim.], treba podržati, jer se time izbjegava konflikt s NDH. Na hrvatskom tlu, taktički nužan kontakt s četnicima tokom operacija protiv Titovih snaga treba održati što je moguće više neprimjetnijim, s obzirom na odnos s ustašama; <br /> 5) Postojeća mržnja između srpskih četnika i [[Bošnjaci|Muslimana]] zahtijeva poseban oprez tokom pregovora s obje strane i njihovog upošljavanja, jer će se i jedna i druga strana ili povući ili odmah zauzeti neprijateljski stav ako se za takve pregovore sazna; <br /> Da li se četnici mogu iskoristiti u njemačku svrhu u borbi protiv Titovih bandi, '''čime bi se uštedjela njemačka krv''', zavisiće od razumnog i vještog pregovaranja s njima.<ref>[https://znaci.org/ok/T317.php?sta1=etni&sta2=D.M&idem=1404 NARA, T314, Roll 1630, frame no. 000770.] <br /> ({{jez-njem|"Die serbischen Cetniks. <br /> Der Einsatz von Cetnik–Verbänden hat in verschiedenen Gebieten guten Ergebnissen geführt. Von Nutzen für die Deutsche Wehrmacht ist die Landeskenntnis der Cetniks und ihre Aufklärungstätigkeit den Titobanden gegenüber. <br /> Anlehnung der Cetniks an die Deutsche Wehrmacht beruht jedoch nur auf die Tatsache, daß sie den Titokräften unterlegen sind: ein bewaffnetes angloameriknisches Eingreifen wird ihr sofortiges Umschwenken veranlassen, Ihre Versuche, sich dem angloamerikanischen Gegner zu nähern, laufen weiter. Große Vorsicht den Cetniks gegenüber ist daher angebracht. <br /> Für die eigene Haltung den Cetniks gegenüber ist maßgebend: <br /> 1.) Der Einsatz der Cetnik–Verbände ist so durchzuführen, daß bei plötzlichem Umschwenken der Schaden in erträglichen Grenzen bleibt. <br /> 2.) Die Feindschaft zwischen den Cetniks und bolschewistischen Banden muß deutscherseits ausgenützt werden. <br /> 3.) Zusammenarbeit mit Cetniks von Fall zu Fall gegen Bereitstellung von Gefechtsmunition, sanitäre Betreuung und Verpflegung, soweit diese vorhanden. <br /> 4.) Die Cetniks sind bei der gesamten kroatischen Bevölkerung verhasst, ein Ausgleich zwischen ihnen und den kroatischen Dienststellen (bes. Ustascha) ist kaum möglich, daher muss ein Eindringen in den innerkroatischen Raum insbesondere zwischen Drina und Bosna unsererseits verhindert werden. Ein Übertritt insbesondere der altserbischen Cetniks über die Drina nach Serbien ist zu unterstützen, da so Konflikt mit Kroatien vermieden wird. Auf kroatischem Boden ist taktisch notwendige Fühlung mit Cetniks bei Einsatz gegen Titobanden im Hinblick auf Verhältnis zur Ustascha möglichst wenig in Erscheinung treten zu lassen. <br /> 5.) Der bestehende Haß zwischen serbischen Cetniks und Muselmanen verpflichtet bei Verhandlungen und Einsatz beider Teile zu besonderer Vorsicht, da bei Bekanntwerden solcher Verhandlungen beide Parteien entweder abspringen oder sofort eine feindselige Haltung einnehmen werden. <br /> Von einer verständnisvoll und geschickt geführten Verhandlung mit den Cetniks wird es abhängen, ob diese durch Einsatz gegen Titobanden für deutsche Zwecke nutzbar gemacht werden können, somit also deutsches Blut gespart werden kann."}})</ref>|Uputstvo načelnika štaba 91. armijskog korpusa o „srpskim četnicima“ iz decembra 1944.}} === Proboj četnika i Nijemaca iz Crne Gore (1944) === {{Poseban članak|Proboj četnika i Nijemaca iz Crne Gore|Pavle Đurišić|Crnogorski dobrovoljački korpus}} [[File:Spisak vlastitih trupa njemačke Armijske grupe E 1944, decembra 1944.jpg|thumb|Spisak trupa njemačke Armijske grupe »E« iz decembra 1944.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=382&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000376.]</ref> Na spisku se nalazi i “10.000 Crnogoraca“ ({{jez-njem|"10.000 Montenegriner"}}). Riječ je o četnicima [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]] (tj. CDK), koji su se povlačili zajedno sa okupacionim snagama.]] Dok su srbijanski četnici sadjejstvovali snagama Armijske grupe »E« u njihovom proboju na sjever, četnici iz Crne Gore uzeli su učešća u [[Proboj XXI brdskog korpusa iz okruženja|proboju XXI brdskog korpusa iz okruženja]]. Jedinice crnogorskih četnika, koje su od Njemaca takođe preformirane u dobrovoljačke pukove ("[[Crnogorski dobrovoljački korpus]]"), borile su se u sastavu njemačkog [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. brdskog korpusa]] između [[Danilovgrad]]a i [[Cetinje|Cetinja]] rame uz rame sa njemačkim vojnicima. Ove snage učestvovale su zajedno sa njemačkim snagama u operacijama protiv NOVJ ([[Operacija Frilingservahen aprila 1944|Frilingservahen]], [[Operacija Ribecal avgusta 1944|Ribecal]]). Komandant [[Armijska grupa E|Armijske grupe "E"]] je u svom izvještaju od ove četnike ubrojao u brojno stanje svojih jedinica: {{izdvojeni citat|C. D. K. od 3 puka, pod komandom potpukovnika [[Pavle Đurišić|Đurišića]], formiran neposredno od strane K-de 2. OkA ([[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druga oklopna armija]]), bio je do sada u službenom pogledu potčinjen K-di 2. OkA a u snabdevačkom i taktičkom pogledu 181. peš. div., koja je trebalo da se obimno uključi u obuku. [...] C.D.K. se do sada dokazao u borbi protiv komunista, ali je upitna njegova pouzdanost prema njemačkom Wehrmachtu zbog Đurišićeva kontradiktornog stava.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=825&rec=314&roll=664 NARA, T314, Roll 664, frame 000817.] <br /> ({{jez-njem|"M.F.K. zu 3 Rgt. unter Führung Oberstleutnant Djurisic, wurde von Pz.AOK 2 unmittelbar aufgestellt, unterstand bisher truppendienstlich Pz.AOK, versorgungsmässig und taktisch 181.Inf.Div., die sich ausbildungsmässig weitgehend einzuschalten hatte. <br /> M.F.K. im Kampf gegen Kommunisten bisher bewährt, jedoch in seiner Zuverlässigskeit gegenüber der deutschen Wehrmacht durch widerspruchsvolle Haltung Djurisic fragwürdig."}})</ref>|Izvještaj Komande 21. brdskog korpusa Komandi Grupe armija "E" od 23. septembra 1944. godine}} O odluci komandanta Crne Gore, Boke i Sandžaka JVuO potpukovnika Pavla Đurišića da slijedi kolonu njemačkih armijâ pri povlačenju s Balkana, te o značajnoj pomoći pruženoj okupatoru od strane crnogorskih četnika tom prilikom, piše u svojim ratnim memoarima i [[Hermann Neubacher]]: {{izdvojeni citat|On je bio opasan nemački saveznik. Meni je uvek bilo savršeno jasno da bismo mi za Pavla Đurišića, u slučaju invazije zapadnih sila na Balkan, ponovo postali njegov najveći neprijatelj. Kada je započelo povlačenje nemačkih trupa iz Crne Gore, Pavle Đurišić je krenuo sa njima. Tokom napornih marševa po planinskom terenu, tokom operacije povlačenja prolazili smo i kroz područja koja su kontrolisali partizani. Njegove trupe vodile su borbu sa partizanima i time nemačkim trupama olakšale evakuaciju sa tog prostora. Kasnije je Pavle Đurišić sklopio ugovor sa ustaškim trupama Ante Pavelića, da bi mogao da prođe sa svojim jedinicama kroz Hrvatsku i Istru. Tamo su se već nalazile i druge četničke jedinice, kao i Ljotićevi dobrovoljci.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], str. 176—177.</ref>|[[Hermann Neubacher]]}} === Prelazak sa Nemcima u Bosnu (1944-1945) === {{main|Proboj Armijske grupe E kroz istočnu Bosnu|Četnička ofanziva u istočnoj Bosni 1944.|Bosanska golgota}} [[File: Četnički oficir Dinarske divizije, SS-Sturmbannführer Ernst Lerch i neidentificirani SS-Hautsturmführer tokom ofanzive protiv IX. korpusa.jpg|thumb|Oficir [[Dinarska četnička divizija|Dinarske divizije JVuO]], SS-Sturmbannführer [[Ernst Lerch]] i neidentificirani SS-Hauptsturmführer tokom ofanzive protiv [[9. korpus NOVJ|9. korpusa NOVJ]] u Sloveniji, mart 1945. godine<ref>[http://bandenkampf.blogspot.com/2016/05/bk0164.html Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0164 | Photo | Höherer SS- und Polizeiführer Adriatisches Küstenland]</ref>]] [[Armijska grupa "E"]] imala je u planu otvaranje komunikacija kroz istočnu Bosnu, pa je krajem novembra jedna njena divizija ([[11. poljska vazduhoplovna divizija (Nemačka)|11. poljska vazduhoplovna divizija]]) započela napad pravcem od [[Rogatica|Rogatice]] prema [[Zvornik]]u, protiv snaga [[Treći udarni korpus NOVJ|Trećeg udarnog korpusa]] [[NOVJ]]. Međutim, kako su tokom ofanzive [[NOVJ]] i Crvene armije od 3. decembra nemačke pozicije na [[Sremski front|Sremskom frontu]] ozbiljno ugrožene, ova divizija hitno je izvučena i transportovana prugom [[Sarajevo]] - [[Slavonski Brod]] na [[Sremski front]]. Na njeno mesto usmerena je glavnina četnika iz [[Srbija|Srbije]]. U izvještaju Operativnog odjeljenja u [[Sarajevo|Sarajevu]] Armijske grupe »E« od 10. decembra 1944, koji potpisuje potpukovnik Warnstorff, istaknuto je: {{izdvojeni citat| Telegram 34. i 91. arm. korpusu, 5. SS-brd. arm. korpusu i Korpusnoj grupi »Kibler«: 1) Četnici na maršu u širi rejon Valjeva privremeno će preći preko područja Rogatica — Ljubovija — Zvornik — Kladanj. 2) DM garantuje najlojalnije držanje prema nemačkim jedinicama i nudi saradnju. Znak raspoznavanja za saradnju između nemačkih jedinica i četnika je: Mitrovica. 3) Četnike u što većoj meri koristiti za službu izviđanja. Materijalna pomoć može im se obezbediti u ograničenim razmerama ukoliko se stave na raspolaganje za borbu protiv bandi. 4) K-da Grupe armija obavestila je hrvatske vlasti o navedenom kretanju.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »E« ZA PERIOD OD 1. OKTOBRA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=998&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000992.] ({{jez-njem| <br /> "1.) Cetniks überschreiten auf dem Marsch in den Großraum Valjevo vorübergehend das Gebiet Rogatica – Ljubovija – Zvornik – Kladanj. <br /> 2.) DM hat loyalste Haltung gegenüber deutscher Truppe zugesichert und bietet Zusammenarbeit an. Kennwort zwischen deutscher Truppe und Cetniks für Zusammenarbeit ist "Mitrovica". <br /> 3.) Die Cetniks sind weitgehend für Erkundungsaufträge zu verwenden. Materielle Hilfe darf ihnen in beschränktem Ausmaß gewährt werden, soweit sie sich zum Kampf gegen die Banden zur Verfügung stellen. <br /> 4.) Die kroatischen Behörden sind über obige Bewegung durch Okdo. unterrichtet worden."}})</ref>}} U izvještaju njemačkog opunomoćenog generala u [[NDH]] od 24. decembra 1944. godine,<ref>[https://znaci.org/00001/40_82.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje POSLJEDNJI DANI NA VUČJAKU]</ref> navodi se da je general Draža Mihailović izrazio spremnost za suradnju i sa formacijama NDH u borbi protiv NOVJ: {{izdvojeni citat|Prema izvješću pouzdanog agenta, Draža Mihajlović je izrazio namjeru da se bori skupa sa ustašama i domobranima, jer je njihov zajednički glavni cilj uništenje komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=443&rec=311&roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000427.] <br /> ({{jez-njem|"Nach zuverlässiger V–Mann–Meldung soll Draza Mihajlovic geäussert haben, er wolle mit den Ustascha und Domobranen zusammen kämpfen, da das gemeinsame Hauptziel die Vernichtung des Kommunismus sei."}})</ref>|Izvještaj njemačkog opunomoćenog generala u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj od 24. XII 1944.}} Četnici su, pod ličnom komandom [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]], nakon koncentrisanja unutar nemačko-ustaških linija, izvršili [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944|napad na snage NOVJ]]. 8. decembra [[1944]]. ujutro sa nemačko-ustaških položaja u okolini [[Rogatica|Rogatice]] krenuli u silovit napad prema [[Zvornik]]u. Ovaj napad bio je usklađen sa napadom nemačkog 34. armijskog korpusa sa druge strane, pravcem [[Užice]] - [[Ljubovija]] - [[Zvornik]]. Ovom prilikom četnicima su Nemci obezbedili snabdevanje municijom, kao i zbrinjavanje ranjenika u nemačkim bolnicama u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Pošto je prodor četnika prema [[Zvornik]]u odbijen, njihova glavnina usmerila se prema oslobođenoj [[Tuzla|Tuzli]]. U [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944|neizvesnim borbama od 24. do 28. decembra]] [[Treći udarni korpus NOVJ]] krajnjim naporom odbio je ovaj napad. Nakon ovog poraza, glavnina [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] snaga razmestila se u [[Modriča|Modriči]] i okolini, gde su nakon kraćeg sukoba uspostavili sporazum sa snagama NDH. Tako su se našli na za Nemce vitalnoj komunikaciji Sarajevo - Brod, vodeći zajedno sa Nemcima teške dvomesečne borbe protiv [[Druga armija JA|Druge jugoslovenske armije]], koja je nastojala da je prekine. Preko pukovnika Borote, komandanta Romanijskog korpusa JVuO, uspostavljena je saradnja sa nemačkim štabom u [[Sarajevo|Sarajevu]], od kojeg je obezbeđeno snabdevanje municijom i bolničko zbrinjavanje ranjenika.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_130.htm Opšti uslovi sporazuma o saradnji između četnika i nemačkih jedinica pripremljeni za pregovore decembra 1944. godine], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 130</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Ratni dnevnik Armijske grupe E 1.10.1944-31.12.1944], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - prilog broj 2, (10. decembar 1944)</ref> [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićeva]] grupacija takođe je uspostavila vezu sa Štefanom Hedrihom ({{jez-nem|Stefan Hedrich}}), SS-oberfirerom i inspektorom u glavnom štabu SS, komandantom SS-oblasti Severozapadna Bosna.<ref>[https://www.znaci.org/00001/181.htm Roland Kaltenegger: TOTENKOPF & EDELWEIß], četvrti deo: Das Kriegsjahr 1944 (Ares verlag, Graz), strana 268.</ref> [[3. april]]a 1945. godine, kada su nemačke trupe napuštale Bijeljinu i okolinu, Mihailović je pokušao da ih pridobije da ostanu pod njegovom komandom kao jugoslovenski državljani.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_192.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša štaba Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 7. aprila 1945. godine]</ref> [[Schutzstaffel|SS]]-Sturmbannführer (major) [[Ernst Lerch]], u izvještaju od 8. marta 1945. godine, piše da je [[Aleksandar Nikolić (četnik)|Aleksandar Nikolić]], zapovjednik Sremsko-slavonske komande JVuO, zajedno sa svojim trupama (za koje navodi da broje oko 80 ljudi, ali i da bi po pristizanju ostatka jedinice ta cifra mogla dostići i 400) došao u [[Istra|Istru]], tj. u [[Operativna zona Jadransko primorje|Operativnu zonu Jadransko primorje]], gdje se stavlja na raspolaganje njemačkim vlastima. Ernst Lerch moli nadređene da naznače rejon u kojem bi »grupa pukovnika Nikolića« mogla da bude »upotrebljena«: {{izdvojeni citat|1.) U prostor [[Jurdani]], prov. [[Rijeka (grad)|Rijeka]], stigli su delovi četničke grupe pukovnika Nikoliča u jačini oko 80 ljudi. 2.) Prema telegr. Glavnog ureda SS od 7. 2. 45, delovodn. pov. br. 375/45, grupa Nikolić potčinjena je komandantu SS i policije u [Operativnoj zoni] Jadr. primorje. [...] 6.) Pukovnik Nikolić je samostalni četnički komandant i njegov načelnik Štaba major Miladinović je izjavio da ova grupa ne želi nikakvu zavisnost od ministra [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]a, odn. od drugih četničkih grupa. <br /> Oni obećavaju da će se stoprocentno zajedno s Nemcima boriti kako protiv komunista tako i protiv regularnih engleskih trupa koje oni navodno preziru iz dubine duše. <br /> Ovaj osnovni stav oni će zadržati u svakoj situaciji pa ma šta se desilo.<ref>[https://znaci.org/zb/4_6_19.htm Zbornik NOR-a – tom VI – Borbe u Sloveniji – knjiga 19. – 1. III – 15. V 1945. godine, Vojnoistorijski institut], Beograd, 1975, dokument br. 161, str. 822–823.</ref>|Obaveštenje komandanta SS i policije u Operativnoj zoni Jadransko primorje od 8. marta 1945. o pristizanju četnika pukovnika Nikolića u Istru}} [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za [[Jugoistočna Evropa|jugoistočnu Evropu]], u svojim poslijeratnim memoarima ističe da je sa četničkim komandantom održavao vezu sve do aprila 1945, tj. do [[Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)|zajedničkog povlačenja Nijemaca i četnika]] pred jedinicama NOVJ i [[Crvena armija|Crvene armije]]. Neubacher navodi da je postojala i zamisao o susretu između njega i generala Mihailovića, ali [[Joachim von Ribbentrop]] nije dao dopuštenje za taj sastanak: {{izdvojeni citat|Tokom sukoba četnika sa Englezima, stiglo je do mene pitanje da li bih bio spreman da razgovaram sa Dražom Mihailovićem. Ovu sam molbu prosledio ministru spoljnih poslova Ribentropu, tražeći od njega da mi dozvoli da do takvog susreta dođe. U principu, nije mi bilo zabranjeno da uspostavim kontakt. Ali, za vođenje razgovora morao sam da dobijem specijalnu dozvolu. Bilo mi je, međutim, zabranjeno da stupim na teren koji kontroliše Draža Mihailović. Moja spremnost i želja da se sretnem sa njim bili su veliki, te sam uskoro morao da sam sebi priznam da je moj glavni motiv bio – radoznalost. Da se sretnem sa četničkim vođom, a da se prethodno ne izvrše potrebne pripreme, razgovor bi bio besmislen, i jedino bi doneo neugodnost i neprilike za Dražu Mihailovića, jer bi dobio etiketu „kolaboratera“. Trebalo je susret dobro organizovati, kako bi bilo sigurno da će doneti senzacionalan rezultat. Verovatno je i sam Draža Mihailović tako razmišljao, pa zato, najzad, nije nikada ni došlo do našeg susreta. Ali, ostali smo u vezi preko naših posrednika. I jedna i druga strana bila je u tim kontaktima veoma oprezna. Jedan moj poverljiv čovek čak je tri puta bio u Dražinom glavnom štabu. Da ne bih bio suviše opširan, zadovoljiću se samo tvrdnjom da Draža Mihailović svoju politiku sve do kraja rata nije menjao. Tek početkom 1945, u vreme naših poslednjih borbi u Hrvatskoj, kada je povlačenje naših trupa sa tog prostora bilo samo pitanje dana, Draža Mihailović mi se obratio direktnom molbom – i to preko svojih poverljivih ljudi u Beču – da mu pružim pomoć u vezi sa naoružanjem njegovih jedinica. Tokom nekoliko dana ja sam čak imao direktnu radio-vezu sa njegovim glavnim štabom u Bosni. Moj poverljiv čovek bio je poslednji put kod Draže u aprilu 1945.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 161–162.</ref>}} General Mihailović je odbijao da osobno uđe u bilo kakav aranžman s okupatorom, i od ove je politike odstupio samo u četiri ili pet navrata tokom rata. Riječ je o [[Sastanak u Divcima|sastanku u Divcima]] sredinom novembra 1941. godine, zatim o dva sastanka s predstavnikom Hermanna Neubachera, [[Rudolfom Stärkerom]], u jesen 1944 (prvi u zapadnoj Srbiji na kojem je Mihailovića pratio pukovnik [[Robert H. McDowell]], šef američke vojne misije pri njegovu štabu, a drugi u sjeveroistočnoj Bosni), kao i o posljednjem sastanku sa Stärkerom na planini [[Vučjak]], početkom aprila 1945. Neubacher pokušava u svojoj knjizi ekskulpirati Mihailovića od odgovornosti za kolaboraciju.<ref>[https://znaci.org/00001/40_62.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNIČKO-NJEMAČKI SPORAZUMI O KOLABORACIJI U SRBIJI]</ref> == Nemci o generalu Mihailoviću i JVuO == [[Datoteka:Draža pred sudom.jpg|mini|desno|Optuženi [[Dragoljub Mihailović]] na [[Beogradski proces|suđenju u Beogradu]] [[1946]].]] {{izdvojeni citat|'''Njemačka je za D.M.-a neprijatelj br. 2 – neprijatelj br. 1 su komunisti'''.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=695&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000686.] <br /> ({{jez-njem|"Deutschland ist für D.M. nur noch der Feind No. 2. Feind No. 1 sind die Kommunisten."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka Armijske grupe »F« sa izaslanikom Neubacherom održanog 30. jula 1944.}} Jedna od najrječitijih evaluacijâ komandne sposobnosti načelnika štaba Jugoslovenske vojske u Otadžbini, a koja potiče iz primarnih izvora njemačke provenijencije, sadržana je u mjesečnom izvještaju Komande Jugoistoka za mart 1943. godine<ref>[https://znaci.org/00001/40_51.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje BITKA NA NERETVI I NJENE POSLJEDICE]</ref>: {{izdvojeni citat|Dosadašnje borbe pokazuju da je Mihailović kao vojni komandant zatajio. Mihailović snosi glavnu krivnju za dosadašnje neuspjehe zbog nepravilne procjene vremena, prostora i zemljišta i zbog toga što nije iskoristio opće date mogućnosti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=813&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame 6290063.] <br /> ({{jez-njem|"Die bisherigen Kämpfe zeigen, daß Mihailovic als militärischer Führer versagte. Die gegebenen Möglichkeiten infolge Unkenntnis von Zeitbedarf, Raum und Gelände nicht erkennend, trägt er die Hauptschuld an den bisherigen Mißerfolgen."}})</ref>|Procjena situacije Komande Jugoistoka za mart 1943. (1. april 1943.)}} Prilikom ispitivanja od strane istražitelja 7. američke armije avgusta 1945. godine, pisanu izjavu o svojim aktivnostima u ratnom periodu sastavio je i [[feldmaršal]] [[Maximilian von Weichs]], koji je avgusta 1943. naslijedio generala Löhra na mjestu glavnokomandujućeg Jugoistoka. U odjeljku naslovljenom »Grupe koje pomažu Njemačkoj«, von Weichs o četnicima Draže Mihailovića piše sljedeće: {{izdvojeni citat|Mihailovićeve trupe su se nekada borile protiv naših okupacionih trupa iz lojalnosti prema svome kralju. U isto vreme su se borile protiv Tita, zbog svojih antikomunističkih ubeđenja. Ovaj rat na dva fronta nije mogao dugo potrajati, posebno kada je britanska podrška počela favorizovati Tita. Sledstveno, Mihailović je pokazao pronemačka stremljenja. Bilo je angažmana tokom kojih su se srpski četnici borili protiv Tita zajedno sa nemačkim trupama. Sa druge strane, dešavalo se da neprijateljski raspoložene četničke grupe napadnu nemačke vozove za snabdevanje da bi popunili sopstvene zalihe. Mihailović je voleo da ostane u pozadini, i prepusti takve poslove svojim podređenima. On se nadao da će dočekati svoje vreme ovom igrom moći, dok mu anglo-američko iskrcavanje ne obezbedi dovoljnu podršku protiv Tita. Nemačka je prigrlila njegovu podršku, koliko god privremenu. Četničke izviđačke aktivnosti naši komandanti su visoko cenili.<ref>http://znaci.org/00002/318_4.htm ({{jez-eng|"MIHAILOVIC's troops once fought against our occupation troops out of loyalty to their King. At the same time they fought against TITO, because of anti—Communist convictions. This two front war could not last long, particularly when British support favored TITO. Consequently MIHAILOVIC showed pro-German leanings. There were engagements during which Serbian Chetniks fought TITO alongside German troops. On the other hand, hostile Chetnik groups were known to attack German supply trains in order to replenish their own stocks. ''MIHAILOVIC liked to remain in the background, and leave such affairs up to his subordinates. He hoped to bide his time with this play of power until an Anglo—American landing would provide sufficient support against TITO. Germany welcomed his support, however temporary. Chetnik reconnaissance activities were valued highly by our commanders''."}})</ref>}} Takođe, feldmaršal von Weichs na drugom mjestu podcrtava da, dok se general Mihailović nastojao držati po strani, taktička je njemačko-četnička kolaboracija na terenu poprimala sve veći obim: {{izdvojeni citat|Iako se on sâm [Mihailović] oštroumno suzdržavao od iznošenja svog ličnog stava u javnosti, bez sumnje kako bi imao odriješene ruke za svaku eventualnost (npr. savezničko iskrcavanje na Balkanu), dopustio je svojim komandantima da pregovaraju s Nijemcima te da s njima sarađuju. I oni su to činili, sve više i više...<ref>Röhr, Werner, ed. (1994). Europa unterm Hakenkreuz: Okkupation und Kollaboration (1938–1945). Berlin: Hüthig. s. 358. <br/ > ({{jez-eng|"Though he himself [Draža Mihailović] shrewdly refrained from giving his personal view in public, no doubt to have a free hand for every eventuality (e.g. Allied landing on the Balkans), he allowed his commanders to negotiate with Germans and to co-operate with them. And they did so, more and more..."}})</ref>|[[Maximilian von Weichs]]}} Specijalni [[Adolf Hitler|Hitler]]ov izaslanik [[Hermann Neubacher]] u svojim memoarima tumači politiku Draže Mihailovića. On piše da je Mihailović „ostao neprijatelj okupatoru, koji je, zbog Titovog uspona, postao njegov neprijatelj broj dva”. Neubacher primjećuje da su Mihailovićevi komandanti sarađivali sa Nijemcima, dočim je on nastavio voditi antiokupatorsku propagandu: {{izdvojeni citat|Politiku Draže Mihailovića nije bilo teško razumeti. On je bio impresioniran nemačkim vojnim podvizima. Pa ipak, sa sigurnošću je računao na to da će Nemačka izgubiti rat. Dovoljno sam čuo od pouzdanih izvora, koji su me obavestili o Dražinom stavu prema Rajhu. On je ostao neprijatelj okupatoru, koji je, zbog Titovog uspona, postao njegov neprijatelj broj dva. Saveznici su Dražu ostavili na cedilu, pa je zato pokušao da od Nemaca – koji su za njega sada bili samo neprijatelj broj dva – dobije što je moguće više oružja. Namera četničkog vođe bila je ova: da se, kada započne nemačko povlačenje, bez borbe dokopa nemačkih strateških pozicija i da se na njima utvrdi. On se spremao za konačan obračun sa Titom, koji je trebalo da se vodi beskompromisno, na život ili smrt, a u pitanju je bila budućnost Jugoslavije. Dok su, dakle, Dražini podređeni komandanti tu i tamo sarađivali sa Nemcima, on je sam nastavio da i dalje vodi propagandu protiv Nemaca.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 160–161.</ref>}} Čak i kada je odobravao kolaboraciju svojih komandanata sa okupatorima, general Mihailović je strogo vodio računa da se na taj način lično ne kompromituje, prvenstveno iz straha od negativne reakcije stanovništva okupirane Jugoslavije. Presretanjem komunikacije između Mihailovića i vojvode Đujića ujesen 1943, njemački nadležni organi su registrovali ovu tendenciju kod četničkog vođstva: {{izdvojeni citat|18.11. Radio-naređenje D.M. Đujiću da još više nego do sada ratuje zajedno sa njemačkim Wehrmachom protiv komunista, jer su oni izdali srpsku nacionalnu stvar. On sam ne može tako postupiti zbog stava naroda.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=235&roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000223.] <br /> ({{jez-njem|"18. 11. FUNKBEFEHL D. M. AN DJUJIC, MIT DEUTSCHER WEHRMACHT GEGEN KOMMUNISTEN MEHR ALS BISHER ZU KAEMPFEN, DA NATIONALE SACHE SERBIENS VERRATEN. ER SELBST KOENNE WEGEN VOLKSMEINUNG NICHT MITMACHEN."}})</ref>|Depeša komande Druge oklopne armije komandi [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 21. novembra 1943. godine}} General [[Schutzstaffel|SS]]-a [[Otto Kumm]], treći komandant [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS dobrovoljačke brdske divizije »Prinz Eugen«]], u knjizi ratnih memoara naslovljenoj ''Vorwärts, Prinz Eugen! Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"'' („Naprijed, Prinz Eugen! Istorija 7. SS dobrovoljačke divizije Prinz Eugen”), ostavio je svoje tumačenje prirode odnosâ između JVuO i njemačkog okupatora: {{izdvojeni citat|Kao ostatak „u šumi“ regularne armije nakon okupacije Jugoslavije, oni su nosili stare uniforme – i nove brade, jer su se zakleli da se neće brijati dok okupator ne bude isteran iz zemlje. Oni su bili verni kraljevini i borili su se za svog mladog kralja Petra II, ali radije su se držali udaljenih sela i oblasti, ne napadajući naše jedinice, osim ako se nisu osećali dovoljno nadmoćnim. Disciplina i naoružanje bilo im je relativno dobro, a u odnosu prema drugim jugoslovenskim narodnim i verskim grupama bili su nepredvidljivi – što je često išlo do napada na hrvatska sela i muslimanske žene. Kao prijatelje još su imali Engleze – i njihov radio. Na volovskim kolima ili na konjskim leđima oni su se povremeno prebacivali u druge oblasti, najčešće neuzdrmani, jer smo ih mi puštali, smatrajući da ih dugoročno možemo pridobiti za nas – kao '''braću po oružju protiv komunizma'''. To je donekle nejasna situacija, oni nisu prijatelji, ali ni neprijatelji, i situacija se menja s vremena na vreme.<ref>[http://www.znaci.org/00001/200.htm Otto Kumm: VORWÄRTS, PRINZ EUGEN! - Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"], [http://www.znaci.org/00001/200_5.pdf Aufstellung der Division "Prinz Eugen"] str. 52. <br /> ({{jez-njem|"Als Reste der nach der Besetzung Jugoslawiens 'in den Wald' gegangenen regulären Armee tragen sie die alte Uniform – und neue Bärte, da sie geschworen haben, sich nicht früher zu rasieren, bevor nicht der Okkupator aus dem Land gejagt ist. Sie sind königstreu und kämpfen für ihren Jung-König Peter II., doch weichen sie lieber aus in abseits gelegene Dörfer und Gebiete und stellen sich nur selten unseren Verbänden, es sei denn, sie fühlen sich in ausreichender Ubermacht. Disziplin und Bewaffnung sind relativ gut, gegenüber den anderen jugoslawischen Volks- und Glaubensgruppen sind sie unberechenbar, weshalb es oft zu Ubergriffen gegen kroatische Dörfer oder muselmanische Frauen kommt. Als stille Freunde haben sie die Engländer – und ihre Funkgeräte. Auf Ochsenkarren oder hoch zu Roß verlegen sie manchmal in eine andere Gegend, meist ungeschoren, da wir sie ziehen lassen und sie auf lange Sicht für uns gewinnen wollen – als Waffengefährten gegen den Kommunismus. Es ist eine etwas unklare Situation, sie sind nicht Freund, auch nicht Feind, die Lage wechselt von mal zu mal."}})</ref>}} Saradnju sa četničkim formacijama generala Mihailovića u borbi protiv zajedničkog neprijatelja pominje u svojim memoarima i [[Schutzstaffel|SS]]-potpukovnik [[Otto Skorzeny]], vođa njemačkih komandosa, zaslužan za izvođenje brojnih specijalnih operacija tokom rata. Neposredno pred [[Kapitulacija Nacističke Njemačke|kapitulaciju nacističke Njemačke]], ''Obersturmbannführer'' Skorzeny je tri dana (od 5. do 8. maja [[1945]]. godine) vršio dužnost šefa njemačke vojno-obavještajne službe ''[[Abwehr]]''. Po osobnom ''[[Adolf Hitler|Führer]]ovom'' naređenju, potpukovnik Skorzeny biva upućen proljeća 1944. godine u okupiranu Jugoslaviju, kako bi koordinirao [[Operacija Konjićev skok|operacijom uništenja]] [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOVJ]] i zarobljavanja [[Josip Broz Tito|maršala Tita]]: {{izdvojeni citat|U proljeće 1944. dobio sam naredbu Vrhovne komande Wehrmachta da lociram [[Josip Broz Tito|Titov]] štab, uništim ga i uhvatim Tita, koji je, prema [[Winston Churchill|Churchill]]ovoj volji, već bio zamijenio generala Mihailovića. Mihailović, ratni ministar mladog kralja [[Petar II Karađorđević|Petra II]] od Jugoslavije, koji je živio u egzilu u [[London]]u, bio je uplašen sve većim uticajem komunizma. Na njegovo zaprepaštenje, njegovi su se četnici ponekad borili zajedno čak s mađarskim trupama, Hrvatima [[Ante Pavelić]]a, pa čak i sa našim vojnicima protiv Titovih trupâ.<ref>Otto Skorzeny, ''Meine Kommandounternehmen. Krieg ohne Fronten'', Universitas Verlag in F.A. Herbig Verlagsbuchhandlung GmbH, München, 1993, s. 201. <br /> ({{jez-njem|"Im Frühjahr 1944 bekam ich den Befehl vom OKW, das Hauptquartier Titos ausfindig zu machen, es zu zerstören und Tito gefangenzunehmen, der nach dem Willen Churchills schon den General Mihailowitsch abgelöst hatte. Der Kriegsminister des im Exil in London lebenden jungen Königs Peter II. von Jugoslawien, Mihailowitsch, war über den fortschreitenden Einfluß des Kommunismus erschreckt. Seine Tschetniks schlugen sich zu seinem Erstaunen manchmal sogar gemeinsam mit den ungarischen Truppen, den Kroaten des Ante Pawelitsch und selbst unseren Soldaten gegen die Truppen Titos."}})</ref>}} == Reference == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Kolaboracija četnika sa silama Osovine]] * [[Saradnja četnika sa fašističkom Italijom]] == Vanjske veze == {{commonscat|Chetnik collaboration with Axis occupation}} * [https://www.znaci.org/00001/40.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945 (Stanford University Press 1975)] {{Kolaboracija u Jugoslaviji}} {{Authority control}} [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu| ]] cazuon6wokpph22b4gqyxtb2ijz5x7f 42711179 42711178 2026-10-15T18:22:56Z ~2026-52047-51 396422 42711179 wikitext text/x-wiki {{Sređivanje|razlog=Preterana upotreba citata}} [[File:Lukačević i Nemci.jpg|thumb|Četnički potpukovnik [[Vojislav Lukačević]], dvojica nemačkih oficira i neidentifikovani četnički komandant. Fotografija je verovatno nastala tokom [[Bitka za Konjic 1943.|bitke za Konjic]], od 19. do 26. februara 1943. godine, kada su snage pod Lukačevićevom komandom sadejstvovale s Nemcima.]] [[File:Četnici i Nemci u okupiranoj Jugoslaviji.jpg|thumb|Četnici i Nijemci u okupiranoj Jugoslaviji.]] {{TranslitN|Kolaboracija četnika s Trećim Reichom|Колаборација четника с Трећим Рајхом}} '''Kolaboracija četnika s Nemcima''' odvijala se, sa manjim ili većim intenzitetom, tokom većeg dijela perioda [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupacije Jugoslavije u Drugom svetskom ratu]]. Glavna usluga koju su četnici vršili Nemcima bila je borba protiv [[Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Jugoslavije|partizanskih jedinica]], hvatanje pripadnika [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|pokreta otpora]] po naseljenim mestima, te njihovo likvidiranje ili slanje u logore pod kontrolom okupacionih ili kvislinških vlasti. Zbog njegovog inicijalnog učešća u [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanku u Srbiji 1941]], Nemci su [[Draža Mihailović|Dražu Mihailovića]] dugo smatrali neprijateljem, za kojim je raspisana poternica.<ref>https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D0%BC_%D0%B8%D0%B7_%D0%B4%D0%B5%D1%86%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941.</ref><ref>https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D0%BC_%D0%B8%D0%B7_%D1%98%D1%83%D0%BB%D0%B0_1943.</ref> Istovremeno, njegovi odredi širom okupiranog područja sarađivali su sa nemačkom vlašću na razne načine (npr. [[legalizacija četnika u Srbiji]] 1941–1943). Saradnja četnika sa Vermahtom postala je sveobuhvatna nakon novembra 1943. godine, kada je politički vrh u [[Berlin]]u konačno odlučio da prihvati Dražu Mihailovića za saradnika, što je rezultiralo potpisivanjem niza [[Ugovori o saradnji četnika i Vermahta|ugovora o saradnji]] sa njegovim glavnim komandantima u Srbiji. Nakon potpisivanja ugovora o primirju i saradnji, okupator je počeo isporučivati municiju i vojnu opremu četničkim jedinicama koje su se, zajedno sa njemačkim trupama i pod nadzorom njemačkih oficira, borile protiv jedinica [[NOVJ]] u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]] i [[Sandžak]]u.<ref>AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 12058.</ref> U [[NDH]], četnici su služili Nemcima za razne namene: dostavljanje obaveštenja o komunistima, pomoć nemačkim nabavkama stoke, pomoć trupama u svojstvu vodiča, pomoć u ljudstvu, učestvovanje u osovinskim operacijama (na primer [[operacija Citen|operacija Ziethen]], [[operacija Bora]]), i druge potrebne radnje za gušenje ustaničkog pokreta.<ref name="ReferenceA">[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_259.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. novembra 1943. Štabu 2. oklopne armije o saradnji četnika sa nemačkim trupama u Dalmaciji i zapadnoj Bosni]</ref> Nemci su četnike snabdevali oružjem i opremom i dozvoljavali im da po potrebi koriste njihove garnizone za smeštaj i motorizaciju za transport. Partizanske pokrete po Bosni i Hercegovini te Hrvatskoj Nijemci su u mnogo navrata doznavali na osnovu četničkih dojava.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1071&rec=314&roll=563 NAW, T-314, Roll 563, frames 001061-1062: Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa (31. januar 1944.)]</ref> Prve dve godine rata, četnici su formalno bili deo [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|savezničke]] koalicije, ali zbog stavljanja [[Četnički odredi Jugoslovenske vojske|četničkih odreda Jugoslovenske vojske]] pod komandu Vermahta, krajem 1943. je došlo do konačnog napuštanja Draže Mihailovića od strane Saveznika, a potom 1944. godine i do napuštanja i osude četnika od strane jugoslovenskog kralja.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D0%B2_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%99%D0%B0_%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B0_II_%D0%BD%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BF%D0%B0%D1%9A%D0%B5_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D1%98_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D1%81%D1%86%D0%B8_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%98%D0%B5 Poziv kralja Petra II na pristupanje Narodnooslobodilačkoj vojsci Jugoslavije]</ref> Zbog kolaboracije sa nemačkim okupatorom, mnogim je četničkim vođama, uključujući samog Dražu Mihailovića, suđeno u [[Beogradski proces|beogradskom]] i drugim procesima. Pored kolaboracije sa Nemcima, četnici na teritoriji italijanske okupacione zone su tesno [[Kolaboracija četnika s fašističkom Italijom|sarađivali sa fašističkom Italijom]]. == Nemačka politika prema četnicima == Česte njemačke promjene kursa u odnosu prema četnicima Draže Mihailovića (npr. [[Sastanak u Divcima|pregovori u Divcima]] u novembru, pa [[Operacija Mihailović|napad na štab Draže Mihailovića]] u decembru 1941, zatim ponovna obustava progona Mihailovićevih četnika i skidanje ucjene na njegovu glavu u proljeće 1942. godine, itd.) tokom čitavog ratnog perioda, bile su u potpunosti u skladu sa politikom koja je vođena u okupiranim zemljama. Najplastičniji prikaz ovakvog pristupa prezentovao je [[Felix Benzler]], opunomoćenik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova u [[Beograd]]u, u izvještaju koji je poslao u [[Berlin]] 11. marta 1942. godine ministru vanjskih poslova [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]]: {{izdvojeni citat|To što nemačka vojna mesta vode pregovore s pojedinim četničkim vođama, nije ništa neobično u srpskom prostoru. To se zbiva svesno, u okviru naše politike, uslovljene slabošću naših vojn[ičk]ih snaga i dosad ne bez uspeha vođene, da Srbe, a naročito ustanike usmeri jedne protiv drugih (komuniste protiv četnika, četnike među sobom, vladine dobrovoljce protiv komunista i četnika) i da se time po mogućnosti omete obrazovanje jednog jedinstvenog fronta.<ref>AVII, NAV, N-T-120, 200/153555-58.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. I/272.</ref><ref>Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 90.</ref>}} Njemačko konstantno opiranje uspostavi saradnje s četnicima Draže Mihailovića bilo je generirano sa samog političkog vrha. U ratnom dnevniku Vrhovne komande Wehrmachta prenesena je informacija da je 23. septembra 1942. održan sastanak vođe Trećeg Reicha [[Adolf Hitler|Adolfa Hitler]]a s predsjednikom [[Rumunija|rumunjske]] vlade [[Ion Antonescu|Ionom Antonescuom]] i poglavnikom [[NDH]] [[Ante Pavelić|Antom Pavelićem]]. Na sastanku se uglavnom raspravljalo „o hrvatskim problemima“. Pored njemačkog veleposlanika u [[Zagreb]]u [[Siegfried Kasche|Siegfrieda Kaschea]], sastanku je prisustvovao i opunomoćeni general u NDH [[Edmund Glaise von Horstenau]] koji se nije ustručavao da „otvoreno kritikuje hrvatsku vlast“, ali je i „skrenuo pažnju na četnike, koje su naoružali Italijani“. General von Horstenau je predložio da bi četnike trebalo „upotrebiti da na svom području [tj. u njemačkoj okupacionoj zoni] postanu organi reda“: {{izdvojeni citat|Hitler je na taj predlog negativno odgovorio, jer da mu se čini veoma opasno da se četnicima pruži podrška. Četnici su pre svega srpske patriote, koji zastupaju [[Velika Srbija|velikosrpsku]] misao. Time hranimo zmiju koja će jednoga dana da poraste. Istina, danas je ona još mala, ali jednog dana mogla bi da bude opasna.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Nakon sagledavanja situacije na Balkanu u jesen 1943, Nemci su jugoslovenske partizane proglasili najvećim neprijateljima.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_3_156.htm PROCENA KOMANDANTA JUGOISTOKA FELDMARŠALA VAJKSA OD 1. NOVEMBRA 1943. VOJNO-POLITIČKE SITUACIJE NA BALKANU KRAJEM OKTOBRA 1943. GODINE</ref> U cilju borbe protiv partizana, tolerisali su i koristili četnike kao antikomunističku miliciju, iako im je bilo dobro poznato da oni održavaju veze sa [[London]]om. == Hronologija == === Mihailovićeva ponuda Nemcima i pregovori u Divcima (jesen 1941) === {{main|Ustanak u Srbiji 1941.|Sastanak u Divcima}} {{izdvojeni citat|Četnički odredi jugoslovenske vojske pod komandom pukovnika Draže Mihailovića stavljaju se na raspolaganje za borbu protiv komunista u saradnji sa nemačkim Vermahtom.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%99%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_30._%D0%BE%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941._%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0 Извештај капетана Матла претпостављенима од 30. октобра 1941. о разговорима са представницима Драже Михаиловића]</ref>|Ponuda Draže Mihailovića Nemcima iz oktobra 1941.}} {{Wikisource|Izjava pukovnika Branislava Pantića o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima}} {{Wikisource|Izveštaj kapetana Matla pretpostavljenima od 30. oktobra 1941. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića}} {{Wikisource|Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.}} Nemci su za gušenje [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji 1941.]] angažovali dodatne trupe i sproveli drastične represalije nad stanovništvom, što je Mihailovića navelo da se povuče iz ustanka, napadne partizane i zatraži kontakt sa nemačkom upravom radi prekida neprijateljstva. Vezu je uspostavio preko pukovnika [[Branislav Pantić|Branislava Pantića]], njegovog predstavnika i obaveštajca u [[Beograd]]u. Pukovnik Pantić je nakon rata svjedočio da je odluka o pregovorima s predstavnicima njemačkih okupacionih snagâ donijeta krajem oktobra 1941. godine, i to na sastanku održanom u kući [[Živojin Mišić|vojvode Mišića]] u [[Struganik]]u. Sastanku su, pored Draže Mihailovića i Branislava Pantića, prisustvovali i [[Dragiša Vasić]], potpukovnik [[Dragoslav Pavlović]], major [[Aleksandar Mišić]] i kapetan [[Nenad Mitrović]]. Pukovnik Pantić piše: {{izdvojeni citat|O potrebi pregovora nije bilo reči. Situacija je svima bila jasna. Ona ih je neodstupno zahtevala. Sporno je bilo: sa kime treba razgovarati, da li sa Nemcima ili sa Nedićem? Posle duže diskusije većina se složila da treba pregovarati sa Nedićem. Ovome se odsudno usprotivio Draža i major Mišić. Njegov zaključak po ovom pitanju bio je izražen rečima: – KAD JE SITUACIJA TAKVA DA MORAM DA PREGOVARAM, ONDA ĆU DA PREGOVARAM SA NEPRIJATELJEM. NA TO ME OVLAŠĆUJE I MEĐUNARODNO RATNO PRAVO. UOSTALOM, ŠTA MI MOŽEMO DA DOBIJEMO OD NEDIĆA? SVE ŠTO NAMA TREBA, ORUŽJE I MUNICIJA, NEDIĆ MORA TRAŽITI OD NEMACA. JER OVDE NISU U PITANJU MALE I SITNE KOLIČINE. ZAŠTO IĆI POSREDNO, KAD MOŽEMO NEPOSREDNO? Njegovo odsudno držanje, po ovom pitanju, odnelo je prevagu... Isto tako bilo je sporno pitanje da li da se o pregovorima obavesti Nedić. Posle kraće diskusije, a pošto sam ja izložio da kapetan g. dr. Matl nalazi da Nedića treba obavestiti, doneta je odluka da se tako i učini. Tako je doneta odluka da se pregovara sa Nemcima.<ref>[https://sr.m.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D1%98%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BE_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D1%98_%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%B8_%D0%B4%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81_%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0 Izjava pukovnika Branislava Pantića o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima]</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 138.</ref><ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 115.</ref>|Izjava pukovnika [[Branislava Pantića]] o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima}} 1. novembra 1941. godine, pukovnik Draža Mihailović je uputio generalu [[Walteru Hinghoferu]], komandantu [[342. divizija|342. pješadijske divizije]], ponudu sljedeće sadržine: {{izdvojeni citat|1) Na kolubarskom frontu nema komunista. Ukoliko ih je bilo oni su postali bezopasni. <br /> 2) Organizacija četnika je u stanju da održava red na području zapadne Srbije. <br /> 3) Komunistička opasnost će prestati od momenta kada se četničkoj organizaciji pruži mogućnost da neometano radi. Broj nacionalista je tako veliki da komunista ima samo 5%. Uz pomoć svoje brojne nadmoćnosti nacionalni elemenat pod komandom četnika može rešiti komunistička pitanja bez obostrane borbe. <br /> Uslov je: dovoljno naoružanje, koje nedostaje. <br /> 4) Ulazak u pojedine gradove je bio neophodan da se ne bi komunističke jedinice predstavljale kao oslobodioci i da ne bi povukle za sobom narodne mase. To se moralo događati i radi toga da bi se sprečili komunisti da vrše teror nad stanovništvom. <br /> 5) Četnička akcija nije usmerena protiv nemačkih jedinica, ukoliko one ne napadaju četnike i narod. <br /> 6) Naš narod voli slobodu i radovao bi se kada se na njegovoj teritoriji ne bi nalazile nemačke jedinice. To odgovara četničkom načinu vođenja rata, bez obzira na žrtve koje donosi. Oblast zapadne Srbije nema nikakav vojni značaj za nemačke jedinice, i trebalo bi da bude slobodna zona, u kojoj četnici održavaju red, pod uslovom da ih se u tome ne sprečava i da su dovoljno naoružani.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_240.htm Izjava Draže Mihailovića od 1. novembra 1941. komandi nemačke 342. pešadijske divizije]</ref>}} Prethodno, general Hinghofer je 30. X 1941. obavijestio njemačkog opunomoćenog generala i zapovjednika u Srbiji [[Franz Böhme|Franza Böhmea]] da lokalni četnički komandanti u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]] nude saradnju, očekujući zauzvrat pomoć u oružju od okupatora: „Četničke vođe iz [[Valjevo|Valjeva]], [[Slovac|Slovca]] i [[Lajkovac|Lajkovca]] daju važne podatke o organizaciji i izjavljuju spremnost da se sa nemačkim trupama bore protiv komunista. Traže oružje.“<ref>BA-MA, RH 26-342/14, 10-odnevni Hinghoferov izvještaj Bemeu, 30. 10. 1941.</ref> Odmah po pristizanju Mihailovićeve ponude, štab 342. pješadijske divizije je istoga dana (1. XI) dostavio izvještaj svojoj pretpostavljenoj komandi u kome, između ostalog, stoji i sljedeće: {{izdvojeni citat|Masa četnika, koja se nalazi u rejonu Valjeva, do sada se držala potpuno lojalno. Oni su prema komunistima zauzeli jasan odbijajući, takoreći, neprijateljski stav i može se reći uspešno se protiv njih borili. Oni su spremni i voljni da zajedno sa Vermahtom razbiju komuniste, kao i da u zemlji ponovo uspostave red i mir i zato traže nemačku pomoć.<ref>AVII, NAV—N—T—315, rolna 2130, snimci 626—632.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_10.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje MIHAILOVIĆ TRAŽI POMOĆ OD OKUPATORA]</ref>}} No, na samom početku sastanka sa nemačkim predstavnicima u selu [[Divci]] 11.11.1941. pukovniku Mihailoviću je rečeno: {{izdvojeni citat|Pre dve nedelje poručili ste nam preko Vaših poverenika u Beogradu da je Vaša namera "da nećete više dozvoliti da se srpska krv beskorisno proliva i srpska imovina dalje uništava". Istovremeno ste ponudili da se zajedno sa nemačkim Vermahtom i organima Nedićeve vlade borite protiv komunizma. Ponuda je od strane Glavne komande odbijena jer: 1) Nemački Vermaht će sam u najkraćem vremenu okončati sa komunizmom i 2) glavni komandant ne može imati poverenja prema Vama kao savezniku.}} Nemci su procenili da Draža zna za dolazak njihovih oklopnih trupa, da kao generalštabni oficir pravilno ocenjuje da će se nastavak nemačkih operacija rđavo završiti po njega, i stoga "nemački Vermaht ne može da se optereti takvim saveznicima koji mu se privremeno priključuju iz razloga oportuniteta".<ref name="Divci">[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BC_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%83_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%83_%D0%94%D0%B8%D0%B2%D1%86%D0%B8_11.11.1941. Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.]</ref> U daljem razgovoru pukovnik Mihailović se pravdao nacistima zbog učešća u ustanku: {{izdvojeni citat|Nije moja namera da ratujem protiv okupatora, jer kao generalštabni oficir poznajem snage obeju snaga.<ref name="Divci"/>}} Pukovnik Mihailović se pravdao da je morao uzeti neke gradove od Nemaca da ih komunisti ne bi uzeli,<ref>„Moji ljudi su [[Bitka za Loznicu 1941.|krenuli na Loznicu]] zato da je komunisti ne zauzmu.”</ref> tvrdeći da nije na strani ustanika, tj. „onih koji žele da isteraju Nemce”.<ref name="Divci"/> Mihailović je izjavljivao Nemcima lojalnost i tražio da mu daju municiju kako bi nastavio borbu protiv Titovih partizana.<ref>„Neophodno je imati municiju! Računajući s tim, došao sam ovamo.”</ref> Međutim, on je želio da njegovo „delovanje na nacionalnoj osnovi” ostane skriveno od javnosti kako ne bi prošao poput vojvode [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]], koji je sklopio otvoreni sporazum sa okupatorom, čime je izgubio ugled u narodu i dobio žig izdajnika.<ref name="Divci"/> Nakon opetovanih zahtjeva okupatoru za isporukom municije, pukovniku Mihailoviću je nedvosmisleno stavljeno do znanja da je jedina opcija za njega i njegove trupe bezuslovna kapitulacija. I pored nepopustljivog njemačkog stava, Mihailović, kao i major Mišić, pokušali su u više navrata uvjeriti svoje sagovornike da uvaže njihove prijedloge, pružajući Nijemcima čvrsta uvjeravanja da im ne prijeti nikakva opasnost sa četničke strane: „Nećemo se boriti protiv Nemaca, pa ni onda ako nam ova borba bude nametnuta... '''Mi vam nećemo biti neverni'''... Mi idemo tako daleko da Vas molimo da do nas uputite oficire za vezu da biste se, uz punu garanciju, mogli uveriti u našu borbu protiv komunista.” Uprkos svim četničkim pokušajima, njemački su pregovarači ostali rezolutni: {{izdvojeni citat|„Ponuda pukovnika Mihailovića da stavi svoje snage na raspolaganje za borbu protiv komunista je odbijena i zatražena je bezuslovna predaja. Mihailović je tražio da se konsultuje sa svojim komandatima. Mihailović također tražio oružje za borbu protiv komunista. Ovo je igra, borba između bandi za izvor oružja. Ipak, čini se da jedan dio Mihailovićevih bandi iskreno želi da se bori protiv komunista.“<ref>NAW, T-311, Roll 175, 000121-2: Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka</ref>|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka 17.11.41.}} Među brojnim njemačkim dokumentima u kojima se pominje sastanak u Divcima, izdvaja se bilješka potpukovnika [[Rudolfa Kogarda]] (koji je prisustvovao sastanku) o četničkom komandantu, kao i o razgovorima vođenim sa Mihailovićevim oficirima pri povratku za [[Beograd]]. Potpukovnik Kogard zapisuje da je „pukovniku Mihailoviću (je) mnogo stalo do toga da se vrhovni komandant u Srbiji [general [[Franz Böhme]] — prim.] uveri u iskrenost njegovih namera”: {{izdvojeni citat|Obustaviti borbu protiv nemačkog Vermahta i povesti je samo protiv komunista. Na samo vođenje borbe druga strana ne sme da utiče. Izuzimajući to što sâm ne želi da se potčini, živi u ubeđenju da komuniste u njihovom gerilskom načinu ratovanja regularne trupe ne mogu da poraze. On, dakle, želi da preuzme specijalni zadatak i garantuje uspeh... U izlaganju pukovnika Mihailovića samo uzgred je nagovešteno da pre uništenja komunista ne može ni da pomišlja na polaganje oružja. Pri povratku u Beograd njegovi poverenici su naglasili da je pukovnik Mihailović spreman da položi oružje čim uništi komuniste. A za uspešno okončanje ove borbe potrebna mu je municija, jer je komunisti imaju u ogromnim količinama... Potpukovnik Kogard je pitao srpskog kapetana [Nenada — prim.] Mitrovića šta Mihailovićeva grupa radi sa zarobljenim komunistima. Odgovoreno mu je da se ubeđeni komunisti ubijaju, a oni koji su samo pošli s njima odvode se u koncentracione logore. [...] Mihailović izjavljuje da mu nikada nije bila namera da se bori protiv nemačkih trupa i saopštava da će i sada naložiti svojim trupama da se ne bore protiv nemačkog Vermahta.<ref>NAW, Mikrofilm T—314, Roll 1457, snimci 1332—1335.</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 161—162.</ref>}} Obavještajni oficiri, raspoređeni u njemačkim ustanovama u Srbiji, registrovali su da je s jeseni 1941. godine došlo do raspada jedinstvenog ustaničkog fronta, kao i da je pukovnik Mihailović naredio [[Napad četnika na Užičku Republiku|napad]] na [[Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|partizansku slobodnu teritoriju]]. U skladu s novonastalom situacijom, Wehrmachtovi oficiri predlažu svojim pretpostavljenim u [[Berlin]]u koordinaciju okupatorskih dejstava s onima četničkih odredâ, što bi doprinijelo efikasnijem gušenju partizanskog otpora, čiji je centar bilo [[Užice]]: {{izdvojeni citat|Mihailović treba da sada pokrene akciju protiv Užica, gde se navodno nalazi celokupno rukovodstvo komunista, a zbog čega treba da se stavi u izgled i bombardovanje sa nemačke strane. U kontaktima sa nemačkim okupacionim vlastima koji su niže opisani, Mihailović je navodno molio da mu se stavi na raspolaganje 100.000 metaka da bi mogao nastupiti protiv Užica.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 1, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova Nemačkog Rajha: 18. april — 31. decembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1973, dok. 236, str. 630.</ref>|IZVEŠTAJ OBAVEŠTAJNOG CENTRA VERMAHTA U BEOGRADU OD 14. NOVEMBRA 1941. VRHOVNOJ KOMANDI VERMAHTA O ODNOSU ČETNIKA DRAŽE MIHAILOVIĆA PREMA NOP-u, O PREGOVORIMA PREDSTAVNIKA VERMAHTA I DRAŽE MIHAILOVIĆA I O VOJNO-POLITICKOJ SITUACIJI U SRBIJI}} Nakon rata, pukovnik [[Branislav Pantić]] je u pisanoj izjavi jednom [[ZBOR|ljotićevskom]] autoru u emigraciji detaljno objasnio okolnosti u kojima je došlo do odluke da se vode pregovori sa Nijemcima. Pukovnik Pantić se prisjeća da je prethodno održan sastanak u Mihailovićevom štabu, na kom je sačinjen spisak uslovâ koje je trebalo postaviti pred okupatora. Međutim, osnovni razlog pregovora je bio da se četnicima daju odriješene ruke i pruži pomoć za »borbu protiv komunista«, tj. Titovih partizana: {{izdvojeni citat|Posle duže diskusije složili smo se da Nemcima treba podneti ove zahteve: 1. Moja [Mihailovićeva — prim.] akcija ima se posmatrati isključivo kao borba protivu komunizma. A kako je ta borba u neposrednom interesu i Nemaca, potrebno je, da se mojim oružanim odredima ostavi sloboda akcije i da se oni, svim sredstvima, pomognu. 2. Spremni smo da kooperišemo u svakoj borbi protivu komunista, koju bi izvodile nemačke oružane snage. 3. Kako su za borbu protivu komunista potrebna sredstva to, da mi se iz nemačkog ratnog plena, za prvi momenat, stavi na raspoloženje: <br /> — 20.000 pušaka; <br /> — 200 mitraljeza; <br /> — 2.000 puškomitraljeza; <br /> — 100 lakih bacača; <br /> — 100.000 ručnih bombi; <br /> — municija: 500 metaka na pušku; po 2.000 metaka na mitraljez i puškomitraljez i po 100 bombi na svaki bacač. <br /> Celokupno naoružanje, po vrstama, da bude istog modela i kalibra. <br /> — 20.000 jugoslovenskih vojničkih uniformi <br /> — 20.000 pari vojničkih cipela. [...] Iz prednjih izlaganja jasno se vidi, da je glavni i jedini cilj sastanka i razgovora sa Nemcima bio: DA NAM OMOGUĆE ODSUDNU BORBU SA KOMUNISTIMA, DAKLE NJIHOVO UNIŠTENJE, A TIME I OBUSTAVU KRVAVIH NEMAČKIH ODMAZDA. DAKLE ONO ŠTO JE ZAHTEVAO CEO NAROD.<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 115—116.</ref>}} Za Dražom Mihailovićem je decembra 1941. godine raspisana poternica, nakon čega je bio u bekstvu. === Predaja zarobljenih partizana Nijemcima (1941) === {{main|Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.}} [[File:Nemci odvode na streljanje četu partizana koje su četnici na prevaru uhvatili i predali Nemcima.jpg|thumb|Nemci odvode na streljanje četu partizana koje su četnici na prevaru uhvatili i predali Nemcima]] Iako je njegov prijedlog okupacionim vlastima u Divcima odbijen, pukovnik Mihailović je želio pružiti njemačkom okupatoru dokaz četničke gotovosti za saradnju. Stoga su četnici Draže Mihailovića, uz posredstvo samozvanog vojvode [[Jovan Škavović|Jovana Škavovića]], predali 13. novembra 1941. Njemcima oko [[Predaja zarobljenih partizana Nemcima novembra 1941.|365 zarobljenih partizana]]. [[Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.|Predaja zarobljenih partizana Nemcima]] se desila tokom [[ustanak u Srbiji 1941|ustanka u Srbiji]] novembra [[1941]]. godine. Tokom [[Četničko-partizanski sukob|sukoba]] između [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] četnika i partizana u zapadnoj [[Srbija|Srbiji]] početkom novembra [[1941]], četnici su zarobili više stotina partizana. Jednu veću grupu od oko 500 zarobljenika, među kojima su bili partizani na prevaru zarobljeni u [[Gornji Milanovac|Gornjem Milanovcu]],<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_110.htm Relacija Takovskog četničkog odreda od 17. juna 1942, Zbornik NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, dokument 110]</ref> Kosjeriću,<ref>[https://www.znaci.org/00001/59_2_124.pdf Užička republika, Zapisi i sećanja, Narodni muzej, Užice 1981]</ref> Karanu i Planinici, četnici su prikupili na [[Ravna Gora|Ravnoj Gori]]. Oko [[13. novembar|13. novembra]] [[1941]]. četnici su grupu od 365 zarobljenika odveli u [[Mionica|Mionicu]], i zatim u [[Slovac]]. Tu su prihvaćeni od [[Milan Nedić|Nedićevih]] i nemačkih snaga i prebačeni kamionima u [[Valjevo]]. Transport zarobljenika do [[Valjevo|Valjeva]] je pratio četnički vođ Jovan Škavović Škava, koji je prethodno bio [[Kosta Pećanac|Pećančev]] četovođa, dok je u tom periodu priznavao [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevu]] komandu. U predaji zarobljenika učestvovao je i ravnogorski oficir [[Pavle Mešković]]. Predaji partizana prethodio je [[Sastanak u Divcima 1941.|sastanak Draže sa Nemcima u selu Divci]]. Od ove grupe zarobljenika, Nemci su 263 streljali dana [[27. novembar|27. novembra]] [[1941]]. godine na Krušiku u Valjevu.<ref>[https://www.znaci.org/00001/38_21.htm Radoslav S. Nedović, Pantelija Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006: Streljanja na Krušiku u Valjevu]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/44_4.pdf Radoslav S. Nedović: ČAČANSKI KRAJ I NOB - SLOBODARI NA STRATIŠTIMA, Čačak 2009: Krušik, Valjevo streljanje po grupama]</ref> Ostali zarobljenici su delom streljani naknadno, delom deportovani u [[Koncentracioni logor|logore]], a delom pušteni na slobodu. Predaja zarobljenih partizana nastavila se i posle ovoga, i bila je naročito intenzivna u decembru 1941.<ref>[https://www.znaci.org/00001/38_24.htm Radoslav S. Nedović, Pantelija Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006: Decembarski pokolj]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/44.htm Radoslav S. Nedović: ČAČANSKI KRAJ I NOB - SLOBODARI NA STRATIŠTIMA, Čačak 2009]</ref> === Legalizacija četnika i hvatanje ustanika (1941-1942) === {{main|Legalizovani četnici}} [[Datoteka:Legalizovani četnici u Srbiji 1942.jpg|minijatura|Legalizovani četnici Draže Mihailovića čuvaju [[Logor Metino brdo|logor na Metinom brdu]] kod [[Kragujevac|Kragujevca]] [[1942]].]] Četnički odredi u Srbiji su delom raspustili regrute kućama i ostali u ilegali na kadrovskom sastavu, a delom se legalizovali kao pripadnici zvaničnih Nedićevih formacija. Krajem 1941. i početkom 1942. godine, pripadnici [[Legalizovani četnici|legalizovanih ravnogorskih odreda]] pružili su najznačajniji doprinos u hvatanju nekoliko hiljada odbjeglih ili pasiviziranih partizana i njihovih saradnika u [[Zapadna Srbija|zapadnoj]] i djelovima [[Centralna Srbija|centralne Srbije]], kao i u njihovoj predaji Njemcima. Učešćem u masovnom hvatanju i likvidaciji pripadnika partizanskih odreda i njihovih saradnika, čak i ako se zanemari aktivna borba protiv partizana, legalizovani ravnogorski četnici su učinili krupne usluge njemačkom okupatoru u uništenju partizanskog pokreta na području dotadašnje [[Užička Republika|Užičke republike]].<ref name="yuhistorija.com">[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]</ref> Već krajem novembra 1941. godine na Metinom brdu kod Kragujevca je formiran [[Logor na Metinom brdu|logor]] za zarobljene srpske ustanike i civilne taoce. Prvi dovedeni u logor bili su taoci iz Kragujevca, komunisti, odbornici narodnooslobodilačkog odbora, Romi, Jevreji i svi oni koji su nemačkim fašistima bili sumnjivi. Osim svakodnevnih likvidacija, veća masovna streljanja su vršena 2. i 19. marta 1942. godine.<ref>[http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1322 Metino brdo]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hvatani borci su predavani nemačkom sudu, ili prekom sudu [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]]. Većina pohvatanih je bila iz okoline Rače, Topole i Aranđelovca. 2. marta 1942. godine na Metinom brdu je streljano 173 rodoljuba i simpatizera oslobodilačkog pokreta sa teritorije Kragujevca i okolnih opština.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1248 |access-date=2014-05-01 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304191846/http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1248 |deadurl=yes }}</ref> Logor je rasformiran u junu 1942. Preostali logoraši su transportovani u [[Koncentracijski logor Banjica|logor na Banjici]], gde je većina streljana, kao i u logore u Nemačkoj, Norveškoj i Grčkoj.<ref>{{Cite web |url=http://www.ikragujevac.com/kultura/15517-istorija-zrtve-fasizma-na-metinom-brdu-i-deo.html |title=Archive copy |access-date=2024-07-08 |archive-date=2024-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240708214249/https://www.ikragujevac.com/kultura/15517-istorija-zrtve-fasizma-na-metinom-brdu-i-deo.html |url-status=dead }}</ref> Nakon likvidacije partizanskih ostataka, četnici Draže Mihailovića su stekli faktičku kontrolu nad ruralnim područjima Srbije, dok je okupator držao gradove. Mihailovićev stav u odnosu na njemačkog okupatora jasno je izražen u depeši, koju je opunomoćeni poslanik Ministarstva inostranih poslova Trećeg Rajha u Beogradu [[Felix Benzler]], 31. marta 1942. godine, uputio centrali u Berlinu: {{izdvojeni citat|Sve dosad se nije postiglo da se ličnost pukovnika Mihailovića stavi pod kontrolu. Po svoj prilici ni on nije u stanju ili nije voljan da na srpskom području nešto preduzme, već je, naprotiv, preko jednog posrednika ovih dana ponudio vladi Nedića da prihvata da se objavi: 1) da on ne namerava da se bori protiv Nemaca; 2) da neće ništa da preduzima protiv Nedićeve vlade; 3) da se zalaže za održanje mira i reda u zemlji; 4) da poziva na borbu protiv komunista. Posredniku je ponovo odgovoreno da za Mihailovića jedino u obzir dolazi da se bezuslovno potčini.<ref>[https://znaci.org/00001/11_18.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje POD ZAŠTITOM LEGALIZOVANIH ODREDA]</ref>}} Nemački dokument od [[15. maj]]a 1942. godine navodi četničkog majora [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubu Jovanovića]] kao jednog od njihovih lokalnih saradnika za [[Zaječar]].<ref>NAW, T501, roll 248 frames 0121-0126; dostupno na http://znaci.net/temp/T-501_R-248-0126.jpg</ref> [[Datoteka:SS-Obergruppenführer Werner Lorenz accompanied with unknown chetnik officer in NE Bosnia.JPG|mini|[[SS]]-[[Obergruppenführer]] [[Werner Lorenz]] u društvu neimenovanog četničkog oficira u sjeveroistočnoj [[Bosna (oblast)|Bosni]], jesen 1942. godine]] U junu 1942. Mihailović je prešao u Crnu Goru, italijansku okupacionu zonu, na teritoriju koju su držali crnogorski četnici [[Saradnja četnika sa fašističkom Italijom|uz dopuštenje Italijana]]. Aktivnosti četničkih odreda u Srbiji svedene su na najmanju meru da se ne bi izazivao okupator, i uglavnom su ograničene na organizacionu i obaveštajnu delatnost i sitnije diverzije. Uprkos tome, nemački okupator je veoma ozbiljno shvatao četničku aktivnost i povremeno organizovao racije protiv preostalih Mihailovićevih odreda, koji su se trudili da izbegnu dodir sa neprijateljem. U Srbiji, znatan broj Mihailovićevih snaga se legalizovao. Nemački popis glavnih vladinih legalnih odreda od [[15. maj]]a 1942, pod rednim brojevima 1 do 18 navodi Ljotićeve odrede, od 19 do 39 su Mihailovićevi, a od 40 do 100 Pećančevi. Tu na okupatorskom spisku snaga su neki od glavnih Mihailovićevih četnika: [[Predrag Raković]], [[Miloje Mojsilović]], [[Dušan Smiljanić]], [[Vučko Ignjatović]], [[Miloš Glišić]], [[Ljuba Jovanović]]... Do početka 1942. godine "ravnogorski pokret istopio se u redovima Nedićeve milicije i konačno se ponovo pojavio, umanjen, u Crnoj Gori."<ref name="Deakin2">[https://www.znaci.org/00001/5_3.htm William Deakin, BOJOVNA PLANINA]</ref> Kako ne bi izgubio podršku naroda kao saradnik okupatora, Mihailović je odsustvo oružane borbe u Srbiji sredinom [[1942]]. godine nastojao da nadoknadi činjenjem smicalica nemačkim vojnicima po gradovima, ubacivanjem "smrdljivih bombi", "svrabećih praškova", "praškova za kijanje", upućivanjem pretećih pisama, uznemiravanjem telefonom...<ref name="Kosta Nikolić 2004"/> Ovo nije ostalo neprimećeno. Britanski kapetan Bil Hadson je u drugoj polovini 1942. ponovo uspostavio vezu i javio da "Mihailović još sarađuje s Osovinom u Crnoj Gori i Sandžaku i miruje u Srbiji", da su "u Dalmaciji Trifunovićevi četnici legalizovani" te, podsticani od Italijana, sanjaju o nekoj "Srbo-Sloveniji i Dalmaciji". Na osnovu stanja na terenu on izvlači zaključak: {{izdvojeni citat|U trenutku kada je Mihailović u velikom stepenu igrao ulogu kvislinga bio je nagrađen najjačom britanskom propagandom.... Mihailoviću bi trebalo konačno reći da Britanci pretpostavljaju komuniste kvislinzima.<ref name="Deakin2"/>|Britanski kapetan Bil Hadson}} [[Datoteka:Chetniks and Germans in Lopare 1942.jpg|mini|[[Radivoje Kerović]] (u sredini u bijeloj košulji) sa njemačkim tenkistima, [[Lopare]] 1942.]] 27. avgusta 1942, komandant Bosanskih četničkih odreda kapetan [[Rade Radić]] naređuje načelniku štaba (»poručniku bratu«) [[Vukašin Marčetić|Vukašinu Marčetiću]] sljedeće: {{izdvojeni citat|Ova komanda stavila ti je u dužnost, da odmah stupiš u vezu sa Nemačkim vojnim vlastima u B. Luci, povodom zauzimanja Mrkonjić-Grada od strane komunista i njihovim daljim nadiranjem ka Manjači, a u cilju organizovanja zajedničke akcije protiv komunista. Kako iz primljenog izveštaja ne vidimo, šta si po ovome do sada uradio, naređuje ti se, da se odmah vratiš u B. Luku, da stupiš u vezu sa komandantom Nemačkih trupa radi izvršenja zadatka koji ti je stavljen u dužnost... Nemačkog komandanta isto tako upozori na činjenicu, da se danas u Bos. Krajini nalaze komunisti, koji su proterani iz svih srpskih zemalja: Srbije, Crne Gore, Hercegovine, Istočne i srednje Bosne sa celokupnim vođstvom i naoružanjem. Krajina im služi kao glavno uporište. Srpski narod u Krajini isto tako kao i u ostalim pokrajinama srpstva je u ogromnoj većini protivkomunistički raspoložen, ali ovaj srpski narod nije dovoljno naoružan, da bi suzbio ovu komunističku najezdu... Na osnovu svega ovoga zahtevaj od Nemačkog komandanta, ako slučajno [ne] bi bilo dovoljno pušaka, municije a naročito automatskog oružja u njihovim magacinima, da se razoružaju Hrvatske jedinice, a naročito ustaške formacije i da se oružje preda u naše ruke, a mi ćemo naoružati svoje rezerve u ljudstvu i voditi uspešne borbe protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_153.htm Naređenje komandanta bosanskih četničkih odreda od 27. avgusta 1942. načelniku štaba za organizaciju sadejstva nemačkim snagama u sprečavanju prodora partizana ka Banjaluci]</ref>}} Posljednjeg dana kolovoza 1942, održan je sastanak kod načelnika štaba Komande Jugoistoka. Ovom prilikom je podijeljena informacija da se oko [[Banja Luka|Banje Luke]] vode žestoke borbe s partizanima, u kojima okupatoru pomažu četnici (“srpski nacionalisti“), bez preciziranja o kom odredu JVuO iz [[Bosna (oblast)|Bosne]] je riječ: {{izdvojeni citat|Velike borbe su izbile u blizini Banje Luke. Ustanici su upotrijebili teško naoružanje, topove, minobacače itd., kao i tenkove. Hiljadu srpskih nacionalista je sudjelovalo u borbi protiv ustanika na našoj strani.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=490&roll=175 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000485.] <br /> ({{jez-njem|"Bei Banja Luka größeres Gefecht, Aufständische traten mit schweren Waffen, Geschützten, Minenwerfern u.sw. auf, auch mit Panzer. 1000 serbische Nationalisten haben sich dort auf unserer Seite im Kampfe gegen die Aufständischen beteiligt."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka kod načelnika štaba Jugoistoka održanog 31. augusta 1942.}} U drugom njemačkom izvještaju iz istog perioda se navodi da je 26. augusta jedan bataljun Wehrmachta južno od Banje Luke bio priklješten od strane nadmoćnijeg neprijatelja (i ovdje se napominje da su partizani raspolagali teškim naoružanjem), kao i da je Nijemcima u pomoć priskočilo čak „2000 bosanskih četnikâ“, što će rezultirati potiskivanjem jedinicâ [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOP i DVJ]] prema jugu do kraja mjeseca.<ref>BA/MA, RH 19 XI/81 (Die Bekämpfung der Aufstandsbewegung im Südostraum, Teil I), S. 244.</ref><ref>Klaus Schmider, ''Partisanenkrieg in Jugoslawien 1941-1944'', Verlag E.S. Mittler & Sohn GmbH, Hamburg/Berlin/Bonn, 2002, s. 155. <br /> ({{jez-njem|"Bereits am 26. August sah sich ein deutsches Bataillon bei dem Versuch, südlich von Banja Luka den ersten dieser Einfälle abzublocken, weit überlegenen, auch mit erbeuteten Panzern und Geschützen bewaffneten Verbänden gegenüber; nur mit Hilfe von 2.000 bosnischen Cetniks, die den Deutschen zu Hilfe eilten, gelang es bis Ende des Monats, die Partisanen wieder nach Süden abzudrängen."}})</ref> Takođe, u jednom izvještaju upućenom iz štaba njemačkih trupa u [[NDH]] od 18. novembra 1942. o četnicima se, između ostalog, navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|U zoni 714. pješadijske divizije nalazi se 6-8.000 četnika, naoružanih puškama i nešto automatskog oružja. Diviziji su dosad pružili vrijedne usluge time što su branili svoju teritoriju od partizana i time oslobodili njemačke i trupe NDH za dejstvo na drugim sektorima. K tome obezbjeđuju i željeznicu i pribavljaju važna obavještenja njemačkim trupama. Četnici su pri zajedničkim akcijama snabdjevani od strane NDH; također im pripada i naknada od otprilike 3 Rajshsmarke dnevno, čiju isplatu oni, međutim, dosad nisu tražili.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=361&rec=314&roll=566 Nacionalni arhiv Vašington, T-314, rolna 566, frejm 000357; Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj-/Veza sa neprijateljski orijentisanim krugovima u Srbiji/ (18. novembar 1942.).] <br /> ({{jez-njem|"Bei 714.Div. haben die im Div.–Bereich beheimateten Cetnikverbände eine ungefähre Stärke von 6–8000 Mann. Sie sind mit Gewehren und verhältnissmässig wenig automatischen Waffen ausgestattet. Sie leisten der Div. wertvolle Dienste, indem sie ihr Heimatgebiet gegen Einfälle der Partisanen schützen, sodass, von grösseren Unternehmen abgesehen, in diesem Raume weder deutsche noch kroatische Truppen gebunden werden. Sie entlasten hiedurch den Bahnschutz und versorgen die deutsche Führung mit wertvollen Feindnachrichten. <br /> Die Cetnikverbände werden durch den kroatischen Staat bei Einsätzen mit Munition versorgt und verpflegt. Vertragsmässig steht ihnen neben anderen Zusagen /z.B. Versorgungsansprüchen/ auch Wehrsold von etwa RM 3.— täglich zu, den sie jedoch bisher nicht beansprucht haben."}})</ref>|Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj (18. novembar 1942. godine)}} === Operacija Weiss i bitka na Neretvi (1943) === {{main|Operacija Weiss|Bitka za Konjic 1943.}} [[File:Četnici i Nemci na Neretvi.jpg|thumb|Četnici i Nemci tokom [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]] 1943.]] Van Srbije, postojala je intenzivna saradnja četnika i Nemaca. Iako su mnogi četnici na lokalu pomagali nemačkim trupama protiv partizana, [[Hitler]] je do sredine 1943. godine strogo branio svojim jedinicama svaku saradnju sa četnicima.<ref>Nacionalni arhiv Vašington, Mikrofilm T-311, rolna 175, snimka 378: Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka za novembar 1942 (30. novembar 1942.). „Svaka, pa i privremena, veza sa antikomunistički nastrojenim četnicima u Hrvatskoj je protivna naređenju Fuehrera, Ia 3071/42 o borbi protiv bandi.“</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=383 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000378.] <br /> ({{jez-njem|"Haltung gegenüber feindlich eingestellten Kreisen in Serbien/Kroatien: An Bev.Kmdr.Gen. in Serbien, Befehlshaber der dt. Truppen in Kroatien, Kdr.Gen. in Kroatien und Dt.Verb.Kdo. bei Supersloda ergeht ein Befehl betreffend klarer und eindeutiger militärischer Haltung gegenüber allen uns feindlich eingestellten Kreisen. Jede – wenn auch nur vorübergehende – Bindung mit antikommunistisch eingestellten Cetniks in Kroatien steht im Widerspruch zu den bzgl. Bandenkämpfung gegebenen Befehlen des Führers Ia Nr. 3071/42 g.K."}})</ref> Za vrijeme izvođenja [[Operacija Weiss|operacije Weiss]], njemački komandanti na terenu su bili u nedoumici da li da se povinuju naređenjima svojih viših vojnih komandi, ali i političkih instanci, ili da nastave sarađivati s četnicima Draže Mihailovića: {{izdvojeni citat|Uprkos borbenoj pomoći hrabrih četnika, koja je doprinijela deblokadi opkoljenih dijelova 718. pješadijske divizije, njemačke trupe imaju zadatak da se brzo probiju do boksitne oblasti. One imaju instrukcije da smatraju četnike neprijateljima. Sada se ispostavilo da se situacija kod mjesta Dobro (?), čija se posada sastojala od Nijemaca, Italijana i četnika, poboljšala zahvaljujući četničkom prodoru.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=549 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000544.] <br /> ({{jez-njem|"Trotz der Waffenhilfe tapferer Cetnik, die auch zur Befreiung der eingeschlossenen Gruppe der 718.I.D. mit beigetragen haben, ergibt sich für die deutschen Truppen die Aufgabe, möglichst schnell in das Bauxitgebiet von Mostar vorzustoßen. Die deutschen Truppen haben den Auftrag die Cetniks als Feind anzusehen. Es ergab sich nun das Bild, daß die Besatzung von Dobro (?), die aus Deutschen, Italiener und Cetniks bestand durch den Vorstoß der Cetniks Luft bekam."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka kod načelnika štaba Jugoistoka (1. mart 1943.).}} Major [[Slavoljub Vranješević]], komandant Zapadne Bosne JVuO, šalje 2. marta 1943. godine dopis »bratu« [[Uroš Drenović|Urošu Drenoviću]] kojim ga obavještava da je od strane njemačke komande u [[Banja Luka|Banjoj Luci]] zakazana konferencija na koju su pozvani najvažniji četnički zapovjednici s teritorije [[Bosanska krajina|Bosanske Krajine]]: {{izdvojeni citat|Pre nekoliko časova primio sam izveštaj od Komandanta Bosanskih četničkih odreda brata Rade Radića, u kome mi javlja, da su Nemci pozvali na konferenciju u Banja Luci sve Komandante i to: Radića, Tešanovića, Drenovića, Marčetića, Mišića radi rešavanja važnih pitanja. Konferencija će se održati u nemačkoj komandi u B. Luci. Ovoj konferenciji neće prisustvovati pretstavnici hrvatskih ni vojnih ni civilnih vlasti. Komandant mi je naredio, da pozovem sve Komandante na predkonferenciju, koja će se održati u Karanovcu na dan 4 o.m. u 12 časova.— Prema napred izloženom pozivam te, da bez ikakvog izgovora i odlaganja bez obzira na situaciju na položaju, dođeš 4 o.m. do određenog časa u Karanovac.— Ovo smatraj vrlo važnim i NAJHITNIJIM. Molim Te koristi sva moguća prevozna sredstva, pa i motorcikl i na vreme dođi na predkonferenciju.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 31, str. 64.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_64.htm Naređenje Komande bosanskih četničkih odreda od 2. marta 1943. komandantu odreda »Kočić« za prisustvovanje konferenciji radi usaglašavanja stavova o saradnji sa nemačkim trupama]</ref>}} Već 3. februara 1943. godine, major Vranješević je upoznao Vrhovnu komandu JVuO o činjenici da se bosanski četnici nalaze u službi njemačkog okupatora, ali i da su potpisali [[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|sporazume o saradnji sa kvislinškim vlastima Nezavisne Države Hrvatske]]: {{izdvojeni citat| NEMCI Četnički odredi učestvuju u borbi zajedno sa Nemcima češće puta, ali na zasebnim sektorima. Pre našeg dolaska, Nemci su uspeli da u borbu protiv komunista uvode četnike tako, da im ovi osiguravaju krila i da se mešaju u komandovanje. Ovome se je odmah stalo na put, ma da sa dosta poteškoća. Po sebi se razume da se mnogo interesuju o tome, da li mi imamo kakve veze sa Dražom Mihailovićem — što mi odbijamo, navodeći da je to samo komunistička propaganda kako bi izazvali Nemce protiv nas, pa nas tako priklještene, uveli u svoje redove. Ipak, često puta Nemci čuju kako svi četnici pevaju »Od Topole pa do Ravne Gore« ili »Od Manjače pa do Ravne Gore«, »sve su straže generala Draže« itd., dakle jasno primećuju, ali moraju da trpe. Njihova nemoć oseća se. HRVATI Ovi se redovno predaju komunistima, gde god ovi na njih udare. Hrvatski oficiri nalaze spas u komunizmu. Zbog sporazuma sa Hrvatima, koji su ovi [četnički — prim.] odredi sklopili pre našeg dolaska, borbe sa Hrvatima ne vode se. Naprotiv, za većinu starešina i boraca može se reći, da su taj sporazum shvatili kao definitivan svršetak rata, pa i otuda javašluk i slaba disciplina. Sada, dok se ne raščisti sa komunistima, ovakvo stanje mora da ostane.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_27.htm Izveštaj majora Slavoljuba Vranješevića od 3. februara 1943. majoru Zahariju Ostojiću o vojno-političkoj situaciji u četničkim odredima zapadne Bosne i saradnji sa nemačkim i ustaško-domobranskim jedinicama]</ref>}} Vojvoda [[Vukašin Marčetić]], komandant puka »Manjača«, bio je takođe jedan od potpisnikâ sporazuma sa vlastima satelitske NDH. Tokom operacije »Weiss«, vojvoda Marčetić se povezuje i sa njemačkim okupatorom, konkretno sa [[117. lovačka divizija (Nemačka)|117. divizijom]]: {{izdvojeni citat|Posebno: [...] [[369. legionarska divizija|369. pješ. div.]] će prvo dovršiti borbe na [[Grmeč]]u. Uspostavljena veza sa četničkom grupom Marčetića, koja će preuzeti osiguranje vlastitog istočnog boka.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&rec=315&roll=2263 NARA, T315, Roll 2263, frame no. 000670.] <br /> ({{jez-njem|"369. J.D. führt vorerst Kampfhandlungen in der Grmec durch. Verbindung mit Cetnikgruppe Marcetic aufgenommem, die Schutz der eigenen Ostflanke übernehmen will."}})</ref>|Ratni dnevnik 117. divizije, unos za 5. februar 1943.}} O (prinudnom) sadjejstvu 117. divizije sa četničkim odredima pod komandom kapetana [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] u [[Bitka za Konjic 1943.|bici za Konjic]], februara 1943. godine, nakon rata će posvjedočiti i general [[Alexander Löhr]]: {{izdvojeni citat|117. lovačka divizija, koja je prodirala od Ivan-sedla ka severozapadu, vodila je od početka teške borbe, pa je na kraju odbijena i odbačena. Jedan njen deo morao je da se spasava u Konjicu, koji je bio utvrđen i posednut od Italijana i četnika. Ovo mesto su partizani okružili i tako je došlo do toga da su se ovde, pod pritiskom događaja, borili na istom frontu Nemci i četnici – doduše odvojeni jedni od drugih italijanskim jedinicama. Konjic je doduše bio oslobođen iz okruženja sa trupama iz [[Sarajevo|Sarajeva]], ali je partizanima uspelo da se probiju preko Neretve i povuku svi bez izuzetka u severnu [[Crna Gora|Crnu Goru]].<ref>{{cite web|url=http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html | title = Записи Александра Лера, часопис СРПСКО НАСЛЕЂЕ, број 7/1998 | publisher = Srpsko-nasledje.co.rs |date=3. 1. 1943. | accessdate=4. 1. 2023. | archive-url = https://web.archive.org/web/20130216202528/http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html# | archive-date=16. 2. 2013 |url-status=dead | df = }}</ref>|General [[Alexander Löhr]], komandant Jugoistoka}} Pored 117. divizije, četnici generala Mihailovića će sarađivati i sa ostalim njemačkim divizijama koje su uzele učešća u operaciji »Weiss«, što se može zaključiti i na osnovu podataka iz ratnog dnevnika [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]] od 12. marta 1943. godine: {{izdvojeni citat|12. III 1943. (00,30 sati) — Izvještaji divizijskih jedinicâ: Operativno odjeljenje (Ia) Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj Operativnom odjeljenju [369. divizije] (telefonski): <br /> 1.) Snažne neprijateljske snage opkoljene su od strane [četnikâ] D.M., 717., [[118. lovačka divizija (Njemačka)|718]]., 369. i [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS-divizije]]. 717. divizija započinje potjeru takođe 12. marta i doseže crtu [[Prozor (BiH)|Rama]] — [[Ostrožac (Jablanica)|Ostrožac]]. 718. divizija napreduje od Ivan-sedla opštim smjerom ka [[Mostar]]u.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=404&rec=315&roll=2154 NARA, T315, Roll 2154, frame no. 000399.] <br /> ({{jez-njem|"12.3.1943. 00,30 Uhr <br /> Meldungen der Div. Einheiten <br /> Ia des Befh.d.dt.Tr.i.Kr. an Ia fernmündl.: <br /> 1.) Starke feindl. Kräfte sind durch D.M. 717., 718., 369. und SS–Div. umstellt. <br /> 717. tritt 12.3. ebenfalls zur Verfolgung an und gewinnt Linie Rama–Ostovac [sic]. <br /> 718. geht von Ivan–Sattel [sic] in allgemeiner Richtung auf Mostar vor."}})</ref>|Ratni dnevnik [[369. legionarska divizija|369. divizije]]}} Tokom [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]], četnici su bili obilno snabdijevani streljivom i hranom iz italijanskih i njemačkih magacina. Kapetan Vojislav Lukačević, koji se zajedno sa svojim četnicima tukao uz borbenu grupu »Anacker«, [[5. mart]]a iz [[Konjic]]a je javio majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] da mu »11« (tj. Nijemci) daju municiju, kao i da je vojvoda [[Dobroslav Jevđević]], sa svoje strane, zadužen za obezbjeđivanje logistike: {{izdvojeni citat|Vidim da je glavna tvoja briga kako ćemo sa 11. Verujem da si o njima dobio preterane izveštaje. Svaka njihova kolona koja nastupa ima najviše jednu trećinu Nemaca a ostalo su domobrani i po nešto ustaša. Oni sami ne mogu ništa da urade, toga su svesni. Ja mislim da je nama najpreči za sada cilj uništenje komunista i to što brže. Ne sme nas zateći iskrcavanje u borbi sa komunistima, a isto tako ne smemo početi borbu sa 11 dok komunisti nisu likvidirani a oni nisu likvidirani i pored uspeha koje smo postigli. Čvrsto sam ubeđen da nas 11 neće napasti sve dok se vode borbe sa komunistima te je strahovanje u tom pravcu preterano... Najvažnije i najbolje snabdevanje preko [[Sarajevo|Sarajeva]] koje neka Jevđo forsira. Dobio sam sinoć preko 11, 30.000 metaka obećali još čim im stigne neki transport koji očekuju u Sarajevo.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_71.htm IZVEŠTAJ KOMANDANTA KONJIČKE GRUPE OD 5. MARTA 1943. KOMANDANTU ISTAKNUTOG DELA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA O BORBENOM RASPOREDU ČETNIKA I NEMACA NA SEKTORU KONJIC—JABLANICA]</ref>}} O isporuci municije jedinicama JVuO (najvjerovatnije o onoj koja je data kapetanu Lukačeviću), Komanda Jugoistoka je 7. marta javila vojnom vrhu u [[Berlin]]u: {{izdvojeni citat|– 7. mart 1943: Municija za četnike. Vrhovna komanda je obaviještena telegramom o isporuci 30.000 metaka četničkim jedinicama.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=453 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000448.] <br /> ({{jez-njem|"Munition für die Cetniks: <br /> An OKW/WFSt. ergeht eine Meldung betraf. der Übergabe von 30.000 Schuß Inft. Munition an Cetnikverbände."}})</ref>|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja Komande Jugostoka za mart 1943. godine (31.3.43.)}} [[File:Chetniks and German Officers meet in Bosnia, 1943.jpg|thumb|Sastanak njemačkih oficira sa četnicima u [[Bosna (regija)|Bosni]], [[1943]]. godina]] 9. [[Mart|ožujka]] 1943. godine, [[Fašizam|fašistički]] [[Poglavnik|duce]] [[Benito Mussolini]] šalje pismo [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]],<ref>''Tajna pisma Hitler – Mussolini (1940—1943)'', edicija Dokumenti i svjedočanstva (priredio i preveo: Dr Bogdan Krizman), Novinarsko izdavačko poduzeće (NIP), Zagreb, 1953, str. 78.</ref> vođi [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]], u kom navodi da je upoznat sa suradnjom njemačkih okupacionih trupa s četnicima: {{izdvojeni citat|Više tisuća četnika naoružali su, na lokalnoj bazi, komandanti talijanskih jedinica, da vode gerilu, za koju imaju, kao svi stanovnici Balkana, naročite sklonosti. Do danas su ti četnici suzbijali partizane vrlo odlučno. Upravo sam primio izvještaj. U njemu mi javljaju, da su njemačke snage, koje su uspostavile dodir sa četnicima u dolini gornje Neretve, pristale da surađuju s njima i da su naoružale četnike metcima i ručnim bombama.|[[Benito Mussolini]] u pismu [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]] (9. III 1943)}} O pristizanju Mussolinijeva pisma istog je dana javila i Vrhovna komanda njemačkih oružanih snaga: {{izdvojeni citat|''9. mart'' <br /> Duče poslao pismo Hitleru, u kome zastupa mišljenje da su četnici i partizani neprijatelji Osovine. O tome je razgovarao i sa nemačkim ministrom spoljnih poslova. Priznaje da su Italijani do sada naoružali nekoliko hiljada četnika za gerilski rat protiv komunista i oni su se do sada energično borili protiv partizana. Ali, sada je Duče izdao energičnu naredbu, da se četnicima više ne daje oružje i da njih, nakon što se partizani poraze, treba razoružati. Na osnovu poslednjih vesti, na prostoru gornje Neretve Nemci su takođe stupili u kontakt sa četnicima i ostavili im patrone i ručne granate.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2024-07-08 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 9. marta 1943.}} Pošto је za katastrofalni poraz četnika u bici na Neretvi optužio Jevđevića, [[Petar Baćović|Baćovića]] i [[Bajo Stanišić|Baja Stanišića]] a istakao za primjer Vojislava Lukačevića, major Ostojić im је 10. marta naredio da se kod Italijana zauzmu za dozvolu o prebacivanju četnika na zapadnu obalu Neretve. Odgovarajući na optužbe, Jevđević i Ваćоvić istoga dana izvještavaju Mihailovića da је za proboj operativne grupe NOVJ kriv upravo Lukačević, te da Ostojić, komandujući iz [[Kalinovik]]a, nema pravu predstavu о toku događaja. Jevđević navodi: „Kada sam zvao delove Vrhovne komande da komanduju nа licu mesta, odgovorili su neljubazno da neće da radе sa okupatorom, tražeći u isto doba hranu, municiju, topove i vojsku od okupatora.“ Као argument da četnici moraju bespogovorno slušati naređenja okupatorskih oficirâ, vojvoda Jevđević navodi podatak da Nijemci i Italijani hrane i snabdijevaju municijom cjelokupnu masu četnikâ od 13.200 ljudi. Riječ je o 2000 četnika pod komandom Вајa Stanišića, 4.000 iz Lukačevićeve konjičke gruре, 6.000 pod komandom majora Petra Baćovića (hercegovački četnici) i 1.200 četnika kojima komanduje major Andrija Vesković. Jevđević Mihailoviću piše i da su okupatori dali toliko hrane da је on, na osnovu lažnog brojnog stanja, uspio da uštedi 110.000 obroka, kao i da su mu za posljednjih nekoliko dana isporučili 1.100.000 metaka.<ref>AVII, reg. br. 3/1, kut. 293, dep. 2248.</ref><ref>Branko Latas, Saradnja četnika i Nemaca u borbama protiv Glavne operativne grupe divizija NOVJ u dolini Neretve (februar — mart 1943), Prilozi Instituta za istoriju (br. 17), Sarajevo, 1980, str. 214.</ref> General [[Rudolf Lüters]], zapovjednik njemačkih trupa u NDH, piše u procjeni situacije od 16. marta 1943. da je „neprijateljski otpor protiv nemačkih divizija koje su napadale uglavnom slomljen“, te da je „operacija „[[Operacija Weiss|Vajs II]]“ u suštini završena“. O četničkim snagama u njemačkoj zoni operacija, general Lüters navodi: {{izdvojeni citat|Četničko pitanje nije se dalje zaoštrilo. U području [[114. lovačka divizija (Njemačka)|714. divizije]] nisu zabeležena nikakva prekoračenja u tuđu nadležnost. Četničko rukovodstvo se potčinilo naređenjima nemačkog Vermahta i potvrdilo svoju lojalnost. Četnici koji se nalaze na području [[118. lovačka divizija (Njemačka)|718. pešadijske divizije]], naročito u rejonu [[Zenica|Zenice]] i [[Han-Pijesak|Han-Pijeska]], neprijateljski se suprotstavljaju hrvatskoj državi i nemačkom Vermahtu i pokušavaju da izazovu nemire putem sabotaža i razoružavanja hrvatskih odreda. Divizije koje su učestvovale u operaciji „Vajs II“ jedinstveno se povoljno izražavaju o držanju četničkih jedinica. Dragocenim izviđačkim podacima i napadima za rasterećenje pomagali su našim jedinicama, mada ni u jednom slučaju nije sa nemačke strane tražena podrška.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_3_38.htm Procena vojno-političke situacije komandanta nemačkih trupa u NDH od 16. marta 1943. za period od 1. do 15. marta 1943. godine]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=372&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frames no. 000366—000367.] <br /> ({{jez-njem|"Die Cetnikfrage hat sich nicht weiter zugespitzt. Im Bereich der 714.J.D. sind keine Übergriffe zu verzeichen. Die Cetnikführung hat sich den Befehlen der deutschen Wehrmacht untergeordnet und ihre Loyalität versichert. Die im Bereich der 718.J.D. befindlichen Cetniks, besonders im Raum ZENICA und HAN PIJESAK stehen kroat. Staat und deutscher Wehrmacht feindlich gegenüber und versuchen durch Sabotageakte und Entwaffnung kroat. Abteilungen Unruhe zu stiften. Die im "Weiss II"–Einsatz befindlichen Divisionen äussern sich übereinstimmend günstig über das Verhalten der Cetnikverbände. Durch wortwolle Kundschafterdienste und Entlastungsangriffe haben sie der Truppe geholfen, obwohl in keinem Falle deutscherseits Unterstützung erbeten worden war."}})</ref>}} General Lüters zapaža i kako je, u tom trenutku, situacija u partizanskom taboru gotovo bezizlazna: {{izdvojeni citat| II. NEPRIJATELJSKA SITUACIJA Neprijateljski otpor protiv nemačkih divizija koje su napadale uglavnom je slomljen. [...] Ostaci ustanika, bez izuzetka teško tučene jedinice sa malo municije i ishrane, deprimirane nemačkim udarima i zadržavane mnogobrojnim ranjenicima i bolesnicima, stoje za sada južno od linije Konjic — Rama. Oni su na severu pritisnuti nemačkim jedinicama, na jugu četnicima, i pokušavaju da se izvuku prema jugoistoku, dolinom Neretve, na teritoriju Crne Gore.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_3_38.htm Procena vojno-političke situacije komandanta nemačkih trupa u NDH od 16. marta 1943. za period od 1. do 15. marta 1943. godine]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=373&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 000367.] <br /> ({{jez-njem|"II.) FEINDLAGE: </br> Der feindliche Widerstand gegenüber den deutschen angreifenden Divisionen ist im wesentlichen zerschlagen. </br> Reste der Aufständischen, durchweg schwer angeschlagene Verbände mit wenig Munition und Verpflegung, durch die deutschen Schläge deprimiert und durch zahlreiche Verwundete und Kranke behindert, stehen z.Zt. südlich der Linie KONJIC–RAMA. Sie werden im Norden durch deutsche Verbände und im Süden durch Cetniks bedrängt und versuchen nach SO durch das NARENTA–Tal in montenegrinisches Gebiet auszuweichen."}})</ref>}} U iscrpnom izvještaju<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 1015—1018.</ref> koji je [[5. maj]]a 1943. godine podnio [[SAD|američki]] [[Ured za strateške usluge]] (preteča današnje [[Centralna obaveštajna agencija|Centralne obavještajne agencije]]), sumiraju se rezultati netom završene operacije »Weiss«: {{izdvojeni citat|Krajem januara 1943. godine zajedničke nemačke, hrvatske, italijanske i četničke snage povele su veliku ofanzivu protiv jugoslovenske oslobodilačke armije. Neprijatelj je potpomognut od Drenovićevih četnika uspeo da potisne jugoslovenske patriote u Hercegovini i jugoistočnoj Bosni. Glavni udar u sadašnjoj neprijateljskoj ofanzivi vrše kombinovane četničke snage u Hercegovini (V.[ojislav] Lukačević, član Mihailovićevog glavnog štaba), u Crnoj Gori (Bajo Stanišić) i u Sandžaku (Pavle Đurišić, član Mihailovićevog glavnog štaba). Ishod ove borbe je još neizvestan. Partizani govore da su oni odneli pobedu, dok četnici insistiraju na tome da su gotovo potpuno očistili ove jugoslovenske krajeve od antifašističkih snaga. Tačno je, međutim, da su jugoslovenski antifašistički gerilci pretrpeli teške teritorijalne gubitke, ali daleko je od toga da su njihove snage uništene ili razbijene. Na drugoj strani, mnogo slavljeni četnici generala Mihailovića danas su angažovani u jednoj od najžešćih ofanziva za uništenje jugoslovenskih demokratskih snaga.}} === Četnički teror u Srbiji (1943) === {{main|Srbija u Drugom svetskom ratu|Zločini četnika u Drugom svjetskom ratu}} Mihailovićeva taktika u Srbiji se početkom 1943. sastojala u tome da organizuje i štedi svoje snage za "planirani narodni ustanak". Nemci navode da je izbjegavao svaki konflikt sa okupacionim trupama.<ref>NAW, T-78, Roll 332, 6289915, 919: Procjena situacije komande Jugoistoka za feburar 1943 (2. mart 1943.).</ref> Izveštaji Nedićeve vlade konstatuju da je četnička akcija gotovo svuda upravljena na obračunavanje sa komunistima, koje se sprovodi beskompromisno, do istrebljenja. Inače, četnici na sastancima sa narodom naređuju lojalno držanje prema domaćim vlastima i okupatorskoj vojnoj sili kao i "odricanje svake pomoći partizansko-komunističkim bandama".<ref>Kopija originala (pisana na mašini, ćirilicom) u Arhivu V.I.I., reg. br. 59/1—1, k. 22.</ref><ref>Kopija originala (pisana na mašini, ćirilicom) u Arhivu V.I.I., reg. br. 54/5—1, k. 22.</ref> 12. februara 1943. godine, kapetan [[Miloš B. Marković]], komandant Ariljske brigade iz sastava Požeškog korpusa JVuO, prenosi Mihailoviću ideju poručnika [[Zvonimir Vučković|Zvonka Vučkovića]] da iskoristi vezu sa njemačkim oficirom u cilju »gonjenja komunista«: {{izdvojeni citat|Po povratku sa puta iz štaba 1a sastao sam se sa Vučkovićem koji me je zamolio da Vas izvestim o sledećem: <br /> U srezu Kačerskom nalaze se dve komunističke grupe, prva jačine 60 a druga oko 150 ljudi. Ove se grupe prebacuju i u Oplenački srez. Za likvidaciju ovih grupa potrebno mu je oko 300 ljudi, no kada bi ih skupio izazvao bi potere od strane okupatora. Ima jednu drugu mogućnost a to je da uputi Nemce da gone ove grupe. Posredno, no obazrivo ima vezu sa jednim od nemačkih komandanata, koji je izjavio gotovost za usluge svake vrste a naročito u gonjenju komunista. Zvonko će ga upotrebiti no ne uspeli to preduzeće sam potrebno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_33.htm Izveštaj komandanta Ariljske brigade od 12. februara 1943. Draži Mihailoviću o borbama protiv pripadnika NOP-a u zimu 1942. godine i dostignutoj organizaciji u brigadi]</ref>}} Poručnik [[Predrag Raković]], u svojstvu komandanta 2. ravnogorskog korpusa JVuO, informiše 3. marta 1943. generala Mihailovića o tajnom sastanku sa nemačkim potporučnikom Krigerom: {{izdvojeni citat|Okupator, kako Nemci tako i Bugari svu svoju akciju uputili su na komuniste, na njihovo gonjenje i istrebljenje. U smislu depeše koju sam podneo G. Ministru, sastao sam se 2 marta t.g. na Savincu u jednoj šumi sa Nemačkim komandantom potporučnikom Krigerom iz Gor. Milanovca. Sastanak je izveden potpuno tajno. Na sastanak je od strane Nemaca došao potporučnik Kriger i njegov tumač. A sa naše strane bio sam ja i moj Načelnik štaba p.por. Lazarević. Tema razgovora bila je isključivo uništenje komunističkih bandi, na teritoriji koju obezbeđuje Nemačka jedinica iz Gor. Milanovca. Uglavnom dolazi u obzir komunistički vođa [[Milorad Labudović|Labud]] koji ima oko 150 komunista pod svojom komandom u okolini Rudnika, u srezovima: Kačerskom i Orašačkom. Utvrdili smo plan za ovaj rad. O izvođenju ove akcije detaljno sam se dogovorio sa Zvonkom noću između 2/3 - III t.g., u čemu smo postigli potpunu saglasnost.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 127, reg. br. 7/3 (S-X-12/4).</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_67.htm Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 3. marta 1943. Draži Mihailoviću o borbi protiv pripadnika NOP-a i pregovora sa predstavnicima nemačkih okupacionih trupa]</ref>}} I u depeši od 23. marta, Raković piše da se ponovo sastao sa nemačkim komandantom iz G. Milanovca, te je dogovoreno da se za ubijene Nemce neće više paliti kuće redom, već "samo po našem spisku", partizanske, i samo će se partizani ubijati: {{izdvojeni citat|Hapšenje naših ljudi više neće biti na reonu nemačke komande G. Milanovac. Ako pogine okupatorski vojnik na ovome terenu neće se paliti redom kuće, već samo po našem spisku i to partizanske i samo će se partizani ubijati. [...] Dobio sam 5000 metaka za čišćenje moga reona od komunista.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova četničkog pokreta Draže Mihailovića: 1. januar — 8. septembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 113, str. 550.</ref>}} [[Datoteka:Četnici batinaju narod.jpg|thumb|Četnici batinaju seljaka u Srbiji.]] Koliki je bio teror koji su četnici sprovodili nad pristalicama [[NOP|pokreta otpora]] u području doline Zapadne Morave, Dragačeva i Takova, svedoči konstatacija u biltenu kvislinškog Ministarstva unutrašnjih poslova: {{izdvojeni citat|Ilegalni odredi poručnika Vlaste Antonijevića, Dače Simovića, Milutina Jankovića, poručnika Vasića i kapetana Rakovića nemilosrdno ubijaju sve one koji su makar i jedan dan bili i sarađivali sa partizanima. Neki od ovih odreda vode tako bezumnu akciju da se njihova delatnost može ravnati sa radom običnih odmetnika.<ref>http://www.e-novine.com/srbija/srbija-tema/102680-aak-Gornji-Milanovac-Luani.html</ref>|Izveštaj kvislinškog Ministarstva unutrašnjih poslova (april 1943)}} Četnici su, poput okupatora, prema partizanima, njihovim simpatizerima i porodicama, primenjivali najsvirepije mere: {{izdvojeni citat|1) Protiv zaludele, potpuno obezglavljene i pomahnitale komunističke bande u šumi, sve određene starešine i svo nacionalno naoružano ljudstvo ima povesti beskompromisnu borbu za njihovo potpuno uništenje. Izuzetka u ovome pogledu ne može biti. 4) Ko se uhvati da nosi hranu ili druge potrebe komunistima, a to se tačno utvrdi, komandant brigade sa čije bi teritorije bio takav krivac, odmah će ga streljati i porodicu potpuno uništiti. Kuću spaliti, a stoku zapleniti za izdržavanje gorskih jedinica. 5) Ko se uhvati, a to se od strane komandanta brigade utvrdi, da je krio komuniste, primio u svoju kuću ili im slao makakva obaveštenja, biće najstrožije kažnjen. 6) Ko se uhvati i bude dokazano, da je neko lice videlo komuniste, a nije na najbrži način izvestilo najbližu četničku komandu, biće takođe kažnjeno, u čemu se komandantima brigada ostavlja puna inicijativa. 7) '''Ako u nekom selu bude ubijen makoji četnik, komandant brigade dotične teritorije odmah će streljati deset simpatizera'''.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%92%D0%B5%D1%9A%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D1%80%D0%B4%D0%BD%D0%BE_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%B8_%D1%9A%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%85_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B0_4.9.1943. Naređenje komandanta Komskog korpusa za nemilosrdno uništavanje pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta i njihovih porodica 4.9.1943.]</ref>|Naređenje komandanta Komskog korpusa za nemilosrdno uništavanje pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta i njihovih porodica (4.9.1943).}} Zbog svega navedenog, mnogi ljudi koji su prišli četnicima na početku ustanka protiv sila Osovine, bili su razočarani preusmerenjem dejstava u borbu protiv partizana. Tako je britanski oficir za vezu Hadson zabeležio: "Nekoliko četničkih jedinica tražilo je da bude oslobođeno zadatka borbe protiv partizana".<ref name="Deakin2"/> === Zabrana sabotaža u Srbiji i učvršćivanje vezâ s Nijemcima na području NDH (1943) === {{main|Sabotaže u Srbiji u Drugom svjetskom ratu|Neil Selby}} [[Datoteka:Plakat o streljanju DM pristalica iz 1942.jpg|mini|Plakat o streljanju „50 DM pristalica“ zbog rušenja mosta na pruzi Požarevac - Petrovac na Mlavi iz decembra [[1942]].]] U Srbiji, iako su neke četničke pristalice vršile sabotaže, trpeći nemačke odmazde zbog toga, četničko vođstvo je posebno branilo ozbiljnije sabotaža na bitnim saobraćajnicama, pa su čak sprečavali britanske komandose na terenu da ih vrše: {{izdvojeni citat|[[Neil Selby|Major Selby]] imao zadatak da organizuje sabotaže i dotur materijala za iste; „Prema Selbyevim navodima, '''do sabotaža nije došlo zato što ih D.M., odn. njegovi komandanti na terenu na terenu još nisu odobrili'''.“<ref>NAW, T-313, Roll 482, 000544: Izvještaj obavještajnog odjeljenja Vojnog komandanta Jugoistoka o rezultatima istrage nad zarobljenim britanskim majorom Selbyem, uhvaćenim kod Žitkovca u noći 18./19. augusta 1943 (26. august 1943.).</ref>|Izvještaj nemačkog obavještajnog odjeljenja o rezultatima istrage nad zarobljenim britanskim majorom Selbyem, uhvaćenim kod Žitkovca (26. august 1943).}} U izvještaju potpukovnika Klamrotha iz Generalštaba njemačkih oružanih snaga, nakon inspekcijskog putovanja po Balkanu u avgustu 1943. godine,<ref>[https://znaci.org/00001/40_62.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNIČKO-NJEMAČKI SPORAZUMI O KOLABORACIJI U SRBIJI]</ref> konstatuje se da je general Mihailović najstrožije zabranio izvođenje sabotažâ protiv okupacione sile prije eventualnog [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkog]] iskrcavanja. Pored toga, pominje se i to da su njemačke obavještajne strukture detaljno upoznate sa kretanjem četničkog komandanta i Vrhovne komande JVuO po Srbiji: {{izdvojeni citat|Pokret Draže Mihailovića: U Srbiji tinja latentni ustanak. Draža Mihailović je liderska priroda i veoma je aktivan. Svaki preuranjeni napad protiv okupacionih snaga u startu je strogo zabranjen. Trenutno se jedino vodi borba protiv komunista. Mora se očekivati jedinstveni napad na okupacione snage, uključujući sabotaže i prepade. Pretpostavlja se da je angloameričko iskrcavanje na Jadranu trenutak za to. Stav Draže Mihailovića prema Angloamerikancima opisan je na sledeći način: „Kao pomagači ste dobrodošli, ali ja ću sâm obnoviti Jugoslaviju!“ Nadzor nad Dražom Mihailovićem je dobar. Nemačke službe vrlo brzo saznaju za njegova boravišta koja neprestano menja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=638&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289888.] <br /> ({{jez-njem|"b) Draga [sic!] Mihailowitsch Bewegung: <br /> In Serbien schwelt der latente Aufstand. Draga Mihailowitsch ist eine Führernatur und sehr aktiv. Jedes vorzeitige Losschlagen gegen die Besatzungstruppen ist zunächst streng verboten. Zur Zeit nur Kampf gegen Kommunisten. <br /> Mit dem einheitlichen Beginn von Sabotage, Überfallen usw. auf Besatzungstruppen muss gerechnet werden. Als Zeitpunkt dafür wird die Landung der Anglo–Amerikaner in der Adria vermutet. Die Einstellung des Draga Mihailowitsch den Anglo–Amerikanern gegenüber wird geschildert: "Als Helfer willkommen, aber ich selbst baue Jugoslawien wieder auf!" Die Überwachung des Draga Mihailowitsch ist gut. Die deutschen Dienststellen kennen sehr bald seine ständig wechselnden Standorte."}})</ref>}} Ipak, kako bi i dalje stvarao privid otpora i zadržao status saveznika, povremeno je inicirao bezazlene diverzije, koje neće izazvati nemačku odmazdu: {{citiranje|Udružite se sa apotekarima. Uzmite od njih praškova za kijanje, suzavce i supervodonik. Na igrankama svrabeće praškove. Upućujte preteća pisma, uznemiravajte telefonom, stvarajte svuda strah i zabunu.<ref name="Kosta Nikolić 2004">Bojan Dimitrijević - Kosta Nikolić: Đeneral Mihailović - biografija, Beograd : Institut za savremenu istoriju, 2004, str 378-9.</ref>|[[Draža Mihailović]] naređuje „misteriozne” sabotaže po gradovima septembra 1943.}} 1. avgusta 1943. godine, komandant njemačkih trupa u Hrvatskoj ([[NDH]]) general [[Rudolf Lüters]] na sljedeći način interpretira držanje Mihailovićevih četnika (mahom onih koji su bili obuhvaćeni [[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|ugovorima sa vlastima NDH]]) po okončanju [[Operacija Schwarz|operacije »Schwarz«]]: {{izdvojeni citat|Stav četnika s obje strane [[Bosna (rijeka)|rijeke Bosne]] te na području između rijekâ Bosne i [[Una|Une]] i [[Sana|Sane]] i dalje se može opisati kao lojalan, iako ustaška politika — koju je hrvatska vlada u posljednje vrijeme iznova naglasila — nije ostala bez povratnog dejstva na njihovo držanje, što se pokazalo uzdržanošću prema komunističkim bandama.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=357&rec=314&roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000352.] <br /> ({{jez-njem|"Die Haltung der Cetniks beiderseits der Bosna und zwischen Bosna und Una–Sana kann noch als loyal bezeichnet werden, obwohl der wohl der in letzter Zeit seitens der kroat. Regierung wieder betonte Ustascha–Kurs nicht ohne Rückwirkung auf ihre Haltung geblieben ist und sich Zurückhaltung gegen die kommunistischen Banden zeigte."}})</ref>|Izvještaj komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj za mjesec jul 1943. upućen štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]]}} Kao paradigmatične za držanje spram nastupajućih njemačkih trupa mogu se uzeti preporuke iz naređenja kapetana Jovana Dabovića, komandanta Ličko-kordunaške četničke oblasti, upućene 6. septembra 1943. godine kapetanu Dušanu Đakoviću: {{izdvojeni citat|NAREĐUJEM 1) Svi komandanti narediće svima svojim jedinicama i patrolama da, ako Nemci budu naišli na njihov reon dejstva, ne otvaraju vatru i da se drže pasivno sve do mog daljeg naređenja. 2) Kada bude primećen dolazak Nemaca da se jedinice povlače u šume i da sa njima izbegavaju dodir. 3) Ako se desi da se neka jedinica, patrola ili pojedinac nađe u takvoj situaciji da Nemce ne može izbeći pri dodiru sa njima da kaže da se bori protivu komunizma. Napominjem ovom prilikom da su se Nemci prema četnicima u Hercegovini poneli vrlo korektno.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dok. br. 42, str. 81.</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dokument br. 202, strane 942—943.</ref>}} 18. rujna 1943. godine, poručnik Lippert iz Obavještajnog odjela [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] sastavlja izvještaj o posjetu poručnika [[Milana Cvjetićanina]], komandanta Bosanskog korpusa „[[Gavrilo Princip]]” [[Dinarska četnička divizija|Dinarske četničke divizije]] JVuO, kojega je [[Kapitulacija Italije|kapitulacija Italije]] zatekla na liječenju u [[Split]]u. Tom prilikom, Cvjetićanin nedvosmisleno poentira: {{izdvojeni citat|Mi četnici znamo da se samo uz pomoć njemačkih trupa može postići efikasno uništenje bandita, jer smo mi četnici za to isuviše slabi.<ref>[https://znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.], str. 273.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=984&rec=313&roll=483 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000981.] <br /> ({{jez-njem|"Wir Cetniks wissen, dass nur durch die deutschen Truppen eine wirksame Vernichtung der Banditen erfolgen kann, da wir Cetniks hierzu zu schwach sind."}})</ref><ref>[https://pescanik.net/pismo-citateljima-blica-i-gledateljima-serije-ravna-gora/ Boris Dežulović: Pismo čitateljima Blica i gledateljima serije “Ravna gora”]</ref>}} [[Datoteka:Marsz wojsk niemieckich w Dalmacji (2-515).jpg|mini|Četnici Dinarske divizije u mimohodu pored motorizovane kolone njemačke 114. divizije (Dalmacija, septembar 1943).<ref>[https://bandenkampf.blogspot.com/2018/01/bk0306.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0306 | Photo | 114. Jäger-Division]</ref>]] Nakon [[Kapitulacija Italije u Jugoslaviji|kapitulacije Italije]] [[8. septembar|8. septembra]] [[1943]]. sve četničke snage iz italijanske okupacione zone su, nakon [[Antiosovinska ofanziva JVuO 1943.|sporadičnih sukoba]], uspostavile punu saradnju sa novouspostavljenim nemačkim okupacionim vlastima.<ref>Vidi: [[s:Uputstvo komandanta nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu konjičke brigade|Uputstvo komandanta nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu konjičke brigade]], [[s:Izveštaj majora JVUO Vasilija Marovića od 17. februara 1944.|Izveštaj majora JVUO Vasilija Marovića od 17. februara 1944.]], [[s:Izveštaj kapetana JVUO Franca Kovača od 23. februara 1944.|Izveštaj kapetana JVUO Franca Kovača od 23. februara 1944.]], itd.</ref> Mihailović je 7. oktobra 1943. naređivao svojim četnicima borbu protiv partizana u Sandžaku "po svaku cenu" i nesukobljavanje sa Nemcima "po svaku cenu".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_9.htm Naređenje Draže Mihailovića od 7. oktobra 1943. komandantima kopusa u zapadnoj Srbiji za mobilizaciju ljudstva i borbu protiv NOVJ u Sandžaku]</ref> Poručnik [[Jovan Pupavac]] pojašnjava u pismu upućenom 10. februara 1944. komandantu Zapadne Bosne JVuO majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]] kako je tekao proces prilaženja četnikâ pod komandom vojvode Momčila Đujića njemačkoj okupacionoj sili: {{izdvojeni citat|Dinarsku oblast sam napustio iz sledećih razloga: 1) Posle propasti Italije u Dalmaciju su došli Nemci. Komandant Dinarske oblasti pop Đujić stupio je u saradnju sa njima, najpre preko [[Mane Rokvić|Mane Rokvića]] koji je došao sa njima iz [[Bosanski Petrovac|Bosanskog Petrovca]]. Kasnije je delegirao kod štaba 114. Nemačke divizije svoga načelnika štaba kapetana Mijovića Novaka. Ljudstvo je postalo Nemačka milicija, primajući od njih redovnu hranu, municiju i dopunu oružja. Nemci su vrlo rado primili saradnju četnika.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_73.htm Izveštaj komandanta 1. brigade Bosanskokrajiškog četničkog korpusa od 10. februara 1944. komandantu korpusa o saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji]</ref>}} U odgovoru koje je 4. oktobra 1943. poslalo Obavještajno odjeljenje 114. lovačke divizije, odbacuju se navodi iz telegrama poslatog od strane štaba 15. brdskog korpusa, u kojem se vojvoda [[Momčilo Đujić]] optužuje za prepade na njemačke trupe i u kojem se traži njegovo hapšenje. Nasuprot takvom zahtjevu, za komandanta [[Dinarska divizija JVuO|Dinarske divizije JVuO]] se tvrdi sljedeće: „Uvjerljiva obavještenja i dokumenti nedvojbeno ukazuju da se Đujićeva četnička grupa u dosadašnjoj borbi protiv komunizma pokazala kao pouzdana... Sabotažni akti i prepadi na njemačke trupe dosad se nijesu događali.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=792&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000788.] <br /> ({{jez-njem|"Nach hiesigen sicheren Nachrichten und einwandfreien Unterlagen ist die Cetnikgruppe des Vojvoden Djujic im Kampf gegen die kommunistische Aufstandsbewegung bisher als zuverlässig zu bezeichnen. <br /> Sabotageakte und Überfälle gegen die Deutsche Wehrmacht sind bisher nicht erfolgt."}})</ref> U poređenju sa oružanim snagama NDH, obavještajni oficiri 114. divizije Wehrmachta daju i mnogo povoljniju ocjenu za učinkovitost četnika: „Hrvatske trupe i ustaše, već zbog svoje brojnosti, ne mogu predstavljati značajniju podršku; osim toga, njihova borbena vrijednost je poznata. Četnički odredi su se dosad svuda pokazali kao izuzetno aktivni i pouzdani.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=793&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000789.] <br /> ({{jez-njem|"Die kroatische Wehrmacht und Ustaschaverbände im Bereich sind schon rein zahlenmässig keine nennenswerte Unterstützung; darüber hinaus ist deren Kampfwert hinreichend bekannt. Die Cetnikverbände erweisen sich bisher überall als äusserst rege und zuverlässig."}})</ref> [[File:Četnički komandant u zapadnoj Bosni Uroš Drenović s nemačkim oficirima na terenu.jpg|thumb|Vojvoda [[Uroš Drenović]] (desno), četnički zapovjednik u [[Zapadna Bosna|zapadnoj Bosni]], zajedno sa njemačkim oficirima na terenu.]] U jesen 1943. godine, Vrhovna komanda Vermahta konstatuje prestanak bilo kakve aktivnosti DM protiv njih: {{izdvojeni citat|U jesen 1943. Titov pokret sve je više uzimao maha, a Mihailovićev pokret bio je potisnut na teritoriju Srbije. Komunisti nisu primali samo pomoć od sovjetske Rusije, nego sve više i od Engleza. Italijanska armija je kapitulirala. U ovakvoj novonastaloj situaciji četnički pokret bio je prisiljen da preispita svoj stav prema nemačkoj okupacionoj sili… Bilo kako, od tog vremena prestali su svi napadi Mihailovićevih ljudi protiv nemačke okupacione sile.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2024-07-08 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Četnici u Hercegovini su počeli sarađivati sa njemačkim nadležnim komandama odmah po ulasku njihovih trupa u bivšu italijansku okupacionu zonu: {{izdvojeni citat|Banda koja je napadala u području sjeverno od [[Bileća|Bileće]] i ojačana na oko 1200 ljudi ([[10. hercegovačka udarna brigada|X herceg. brigada]]), uz potporu 800 četnika je odbačena natrag na sjever.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1081&rec=313&roll=190 NARA, T311, Roll 195, frame no. 7450860.] <br /> ({{jez-njem|"Die im Raum N Bileca angreifende und auf etwa 1200 Mann verstärkte Bande (X.He.Brig.) mit Unterstützung von 800 Cetniks nach N zurückgeworfen."}})</ref>|Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 18. septembar 1943. godine}} {{izdvojeni citat|SS-divizija „Prinz Eugen“: Komunistička grupa (jačine 1.200 ljudi), koja je sa sjevera nastupala ka Bileći, odbačena je ka sjeveru akcijom 6. čete 2. SS brdskog puka ojačane sa 800 četnika.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&roll=483&broj=293 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000290.] <br /> ({{jez-njem|"Von Norden gegen Bileca vordringende komm. Gruppe (1200) durch herangeführte 6./SS 2 und 800 Cetniks nach Norden zurückgeworfen."}})</ref>|Dnevni izvještaj 15. brdskog korpusa za 18. septembar 1943.}} {{izdvojeni citat|U oblasti [[Stolac|Stoca]], kao što je već napomenuto, Stolačka i [[Ljubinje|Ljubinjska]] četnička brigada su u saradnji sa našim trupama postigle uspjeh protiv glavnine Desete herceg. brigade.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=636&rec=314&roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000631.] <br /> ({{jez-njem|"b.) Cetniks: <br /> Im Raum von STOLAC hat, wie bereits erwähnt, im Zusammengehen mit eigenen Truppen die Cetnikbrig. von STOLAC und LUBINJE gegen die Hauptkräfte der X-herzeg.Brig. Erfolge erzielt."}})</ref>|Komanda 21. brdskog korpusa, Obaveštajno odeljenje, izveštaj o stanju, 27. septembar 1943.}} U izvještaju [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS brdske divizije Prinz Eugen]] od 10. oktobra 1943. godine, poslatom štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], pohvaljuje se lojalno držanje koje su, do tog trenutka, formacije [[Hercegovina|hercegovačkih]] četnikâ pokazale spram njemačkih okupacionih jedinica: {{izdvojeni citat|Četnici: Za borbu protiv komunista u istočnoj Hercegovini mobilisane su jače snage u okruzima [[Trebinje]], [[Bileća]], [[Stolac]] i [[Nevesinje]]. Dosadašnja iskustva s hercegovačkim četnicima mogu se ocijeniti dobrim, a njihovo držanje prema vlastitim trupama lojalnim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1335&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001329.] <br /> ({{jez-njem|"Cetniks: Zur Bekämpfung der Kommunisten in der Ost–Herzegowina wurden in den Bezirken Trebinje, Bileca, Stolac u. Nevesinje stärkere Kräfte mobilisiert. Die bisherigen Erfahrungen mit den herzegowinischen Cetniks können als gut, das Verhalten gegenüber der eigenen Truppe kann als loyal bezeichnet werden."}})</ref>}} U odlomku iz mjesečnog izvješća SS divizije »Prinz Eugen«, inače njemačke elitne postrojbe na teritoriji okupirane Jugoslavije, sastavljenog 5. septembra 1943, blagonaklon stav četnika na divizijskom području (Hercegovina) opisan je na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Srbi [četnici — prim.] su se, djelimično, nastavili dokazivati ​​kao '''najpouzdaniji saveznici u borbi protiv crvenih bandi''', a time i protiv komunizma. U borbi protiv bandita uvijek su spremni sarađivati ​​s njemačkim Wehrmachtom, pa čak i podvrgnuti se njegovoj komandi.<ref>Klaus Schmider, ''Partisanenkrieg in Jugoslawien 1941-1944'', Verlag E.S. Mittler & Sohn GmbH, Hamburg/Berlin/Bonn, 2002, s. 307.</ref><ref>[https://www.znaci.org/NARA/T315.php?broj=1272&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001266.] <br /> ({{jez-njem|"Die Serben haben sich z.T. weiterhin als die zuverlässigsten Verbündeten im Kampf gegen die roten Banden und damit gegen den Kommunismus erwiesen. Im Kampf gegen die Banditen sind sie jederzeit bereit, mit der deutschen Wehrmacht zusammenzugehen und sich ihr sogar zu unterstellen."}})</ref>|Mjesečni izvještaj 7. SS divizije XV brdskom armijskom korpusu za avgust 1943. godine}} U četničkim izvorima se potvrda ovih navodâ nalazi u naređenju koje je kapetanu Dušanu Đakoviću 6. septembra 1943. uputio potpukovnik [[Slavko Bjelajac]] (pseudonim »Nikola Dekić«), komandant Ličko-kordunaške četničke oblasti. Informišući svog podređenog oficira o ogromnim partizanskim gubicima u [[Bitka na Sutjesci|bici na Sutjesci]], Bjelajac zapisuje: {{izdvojeni citat|Po podatcima koje imamo partizani su kod Sutjeske strašno tučeni. Tvrdi se da su imali 5.000 mrtvih te da su samo naši s mrtvih lješeva partizanskih skinuli oko 200 puškomitraljeza. Četnici u Hercegovini drže pored ostalih mjesta i [[Kalinovik]], [[Foča|Foču]], i [[Čajniče]]. Ustaše su u [[Goražde|Goraždu]]. Njemci se također nalaze u Hercegovini. Dozvolili su bez ikakovih uslova da se na reonu svakog sreza može nalaziti i kretati 400 četnika (jednoj četničkoj grupi dali su 300 pušaka). <br /> U opšte izuzev situacija Hercegovine, Crne Gore, i Istočne Bosne stoji vrlo dobro. <br /> Ove podatke iz Hercegovine javljam Vam radi orjentacije. A u koliko se tiče Njemaca tek da naše stanovništvo zna da ih se ne treba plašiti i da neće vršiti represalije nad mirnim stanovništvom. <br /> Njemci govore u Hercegovini protiv Italijana i kažu da su oni spriječili širenje Srbije do rijeke Bosne protiv volje Njemaca. Optužuju Italiju da je ona dovela Pavelića na vlast. (To sve može i nemora biti tačno). <br /> Naši su zarobili čuvenog [[Nurija Pozderac|Nuriju Pozderca]] i [[Simo Milošević|Simu Miloševića]] u Hercegovini i streljali ih.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knj. 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. br. 203, str. 946.</ref>}} Detaljna analiza stava koje su četničke jedinice s teritorije hrvatske marionetske države pokazale prema okupatoru tokom jeseni 1943. sadržana je u izvještaju [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]] od 28. X: {{izdvojeni citat|Držanje četnika ostalo je ambivalentno. Pojedine manje grupe su prešle komunistima. Opasnost od saradnje [sa komunistima], kako se pokazalo ovog mjeseca, postoji ondje gdje su male četničke grupe vezane uz određeno područje (npr. područja Olova i Vareša); u takvim slučajevima nedostaje trajne volje za otporom tokom sukoba. S druge strane, zatvorene operativne četničke jedinice bez porodičnih veza i bez straha od odmazde usuđuju se da se suoče sa većim komunističkim jedinicama. U oblasti j. od Višegrada četnici su prvi put uspjeli poraziti jednu od Titovih brigada (1. krajišku). U jugoistočnoj Bosni četnici su djelovali otvoreno neprijateljski prema njemačkim trupama; krajem mjeseca pripadnici 1. sarajevske brigade izveli su sabotažu na željeznici. U čitavoj preostaloj bivšoj zoni odgovornosti Korpusa veće četničke grupe (jedinice Drenovića, Đujića, Ozrenski odred, kao i one u Hercegovini) zadržale su lojalan stav, dijelom uspješno sarađujući sa njem. trupama protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=560&broj=95 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000090.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. XV G.A.K: Ic Lagebericht vom 27.9.43 bis 27.10.43. <br /> 2.) Cetniks <br /> Die Haltung der Cetniks ist nach wie vor zwiespältig geblieben. Einzelne kleinere Gruppen sind in den Kommunisten aufgegangen. Die Gefahr eines Zusammenwirkens besteht, wie der Verlauf dieses Monats gezeigt hat, dort, wo die kleineren Cetnikgruppen ortsgebunden sind (Umgebung Olovo, Vares). Überall dort fehlt bei Zusammenstössen der nachhaltige Widerstandswille. Wo dagegen geschlossene operative Cetnikeinheiten ohne Familienbindung und also ohne Furcht vor Racheakten in dem Befehlsbereich eingedrungen sind, lassen sie es auch auf Kämpfe mit grösseren Kommunisteneinheiten ankommen. Im Raum S Visegrad ist es dabei den Cetniks erstmalig gelungen, eine der Brigaden Titos (I.Kraj.Brig.) zu schlagen. <br /> Die Cetniks sind in Südost–Bosnien offen feindselig auch gegen deutsche Truppen vorgegangen; gegen Ende des Monats haben Angehörige der I.Sarajevo–Brig. Bahnsabotage betrieben. <br /> Im gesamten übrigen früheren Korpsbereich haben die grösseren Cetnik–Gruppen (Drenovic –, Djujic –, Ozren–Verbände, in der Herzegovina) eine loyale Haltung bewahrt, z.T. auch erfolgreich im Kampf gegen die Kommunisten mit der deutschen Truppe zusammengewirkt."}})</ref>|Komanda 15. brd. arm. korpusa, Obavještajno odjeljenje, izvještaj o stanju od 27. septembra do 27. oktobra 1943. godine}} Novembra 1943, Nijemci nabrajaju koje su se sve četničke vojvode u NDH upustile u saradnju s njima, kao npr.: [[Mane Rokvić]] („izjašnjava se za Nemačku i u slučaju neprijateljskog iskrcavanja stoji sigurno na našoj strani“), [[Momčilo Đujić]] („Ljotićev pristalica“ čijim „prisluškivanjem je više puta dokazano da je slao lažne izveštaje D. M. kako bi se izvukao ispod njegovog uticaja“), [[Uroš Drenović]] („nepomirljiv protivnik komunista“; „više od godinu dana sarađuje otvoreno sa nemačkim Vermahtom“) i drugi.<ref name="ReferenceA"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=347&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikführer, mit denen zusammengearbeitet wurde: <br /> Vojvode Rokvic. Energischer Führer der ohne Unterbrechung rückhaltlos mit der deutschen Truppe zusammenarbeitet. Bekennt sich zu Deutschland und steht im Falle einer feindlichen Landung sicher auf unsere Seite. <br /> Vojvode Djujic, Ljotic–Anhänger. DM. sucht ihn durch ständigen Druck zu beeinflussen. Durch Überwachung ist bereits mehrfach nachgewiesen, dass Djujic falsche Meldungen an DM. abgesetzt hat, um sich seinem Einfluss zu entziehen. Djujic wird seitens der. Div. im bewusster Übertreibung als besonders aktiver Kämpfer gegen den Kommunismus in Verbindung mit der deutschen Wehrmacht herausgestellt. <br /> Vojvode Drenovic. Gerade Persönlichkeit, unversöhnlicher Kommunistengegner (kommunistische Untaten an seiner Ehefrau, die den Tod herbeiführten), bezeichnet sich als Beschützer seiner pravoslavischen Volksgenossen. Arbeitet länger als 1 Jahr offen mit deutscher Wehrmacht zusammen. Von DM. angestrebte Beeinflussung bisher ohne Erfolg."}})</ref> U ovom strogo povjerljivom izvještaju, obavještajni oficiri XV brdskog armijskog korpusa dopisuju još i sljedeće: „Čitav niz drugih četničkih vođâ na području južno od [[Bihać]]a, neumoljivi su protivnici komunizma i dobri vojnici. Svi su se istakli u saradnji sa [našim] trupama, a kao svoj zadatak označavaju zaštitu pravoslavnog stanovništva od uništenja.“<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 44, str. 86.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=347&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] <br /> ({{jez-njem|"Eine Reihe weiterer Cetnikführer im Raum südl. Bihac unerbittliche Kommunistengegner und gute Soldaten haben sich in der Zusammenarbeit mit der Truppe bewährt, und sehen es als ihr Ziel an, den pravoslavischen Volksteil vor der Ausrottung zu bewahren."}})</ref> U izvještaju [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] od 5. novembra 1943. godine zaključuje se da bi osiguranje dugih linija snabdijevanja bez četnika bilo „nezamislivo“.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=343&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000339.] <br /> ({{jez-njem|"Die Sicherung der langen Nachschubwege der Division ist ohne Unterstützung det zugeteilten Cetnik–Stützpunkte, wenn nicht ausreichend deutsche Kräfte oder kampffähige kroatische Truppen zur Verfügung gestellt werden, undenkbar."}})</ref> 19. novembra 1943. potpisani su i na snagu stupaju prvi [[Ugovori o saradnji četnika i Vermahta|ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta]], koji četnicima nameću obavezu "da prekinu sve veze sa silama koje se nalaze u ratu sa Nemačkom i da izruče štabove za vezu tih sila koji se nalaze kod njih".<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm</ref> 30. novembra 1943. godine [[Dragoljub Draža Mihailović|general Mihailović]] naređuje [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubi Patku]], komandantu Timočkog korpusa, da protera britanskog majora Erika Grinvuda koji hoće da vrši akcije protiv Nemaca bez njegovog dopuštenja: {{izdvojeni citat|Kod vas je tamo engleski major Grinvud sa telegrafistom. To je posledica prosjačenja materijala. Nije došao da vas pomogne u materijalu već da uništi naša sela za neku sitnu sabotažu. '''Naređujem da Grinvuda sa celom pratnjom najurite kao kučku''' po mom naređenju jer je pošao na teren bez mog odobrenja. Ponavljam najurite ga kao kučku i izvestite.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm</ref>|Depeša generala Mihailovića Ljubi Patku od 30. novembra 1943.}} Saveznički komandant Sredozemlja uskoro i sam uviđa da se Mihailović bavi sporednim aktivnostima, uz izbegavanje da preduzme nešto na komunikacijama vitalnim za [[Saveznici|Saveznike]] i za Nemce. Stoga je [[9. decembar|9. decembra]] [[1943]]. poslao [[Dragoljub Mihailović|Mihailoviću]] telegram kojim zahteva izvršenje specifikovanih napada na komunikacije, a koji počinje rečima: {{izdvojeni citat|Sloboda kojom se Nemci služe železničkim prugama od Grčke do Beograda za prevoz i izdržavanje trupa nepodnošljiva je.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_250.htm, Obaveštenje brigadira Armstronga od 9. decembra 1943. Draži Mihailoviću o zahtevu Komande britanskih trupa na Srednjem istoku da četnici izvrše dve sabotaže protiv Nemaca]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd - prilog II</ref>}} === Potpisivanje ugovora o saradnji četnika i Vermahta u Srbiji (1943—1944) === {{Poseban članak|Ugovori o saradnji četnika i Vermahta}} [[Datoteka:Zone odgovornosti četnika, prema sporazumu sa Nemcima.png|thumb|Zone odgovornosti četničkih komandanata u okupiranoj Srbiji, prema sporazumu sa Nemcima 1943. [[Jevrem Simić]] i [[Nikola Kalabić]] (roze), [[Vojislav Lukačević]] (plavo), [[Ljuba Jovanović Patak]] (zeleno) i [[Mihailo Čačić]] (sivo).]] [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za Jugoistok, inicirao je pregovore koji će rezultirati potpisivanjem [[Ugovori o saradnji između JVuO i komande Jugoistoka|ugovora o zajedničkoj borbi]]. Mihailović je polovinom novembra 1943. svojim komandantima naredio da sarađuju sa Nemcima; on sam nije mogao javno da stupi u saradnju "zbog raspoloženja naroda".<ref>https://www.znaci.org/images/ktb_okw_III_6_1304.jpg KTB OKW (Kriegstagebuch des Oberkommando der Wehrmacht) - Ratni dnevnik vrhovne komande Vermahta, šesta knjiga</ref> Ugovore su to potpisivali ovlašćeni Mihailovićevi komandanti i ljudi iz vojnog rukovodstva. Prvi ugovor o saradnji potpisan je 19. 11. 1943. između [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]], komandanta Mileševskog korpusa JVuO i nemačkog komandanta Jugoistoka koga je predstavljao fon Frede, glasio je: {{Wikisource|Sporazum inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića i vojnoupravnog zapovednika Jugoistoka od 23.1.1944.}} {{izdvojeni citat| 2) Primirje treba da bude pretpostavka za zajedničku borbu protiv komunista. 4) Obaveza Lukačevića da nijedan pripadnik njemu potčinjenih jedinica neće delovati na strani sila koje su u ratu sa Nemačkom. 5) Prepuštanje područja borbenih dejstava četničkim odredima radi samostalnog vođenja borbe, koju vodi i nemački Vermaht. 6) Uključivanje četničkih odreda prilikom većih zajedničkih operacija pod nemačko zapovedništvo. U tom periodu nemačko vodstvo izdaje borbene naloge četničkim odredima. 8) Razmena štabova za vezu. 9) Isporuke nemačke municije radi sprovođenja zajedničkih borbenih zadataka u skladu sa vojnim potrebama. 10) Sporazum se mora držati u tajnosti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_260.htm SPORAZUM IZMEĐU KOMANDANTA JUGOISTOKA I MAJORA VOJISLAVA LUKAČEVIĆA OD 19. NOVEMBRA 1943. O SARADNJI ČETNIKA SA NEMAČKIM TRUPAMA U BORBAMA PROTIV NARODNOOSLOBODILACKE VOJSKE JUGOSLAVIJE]</ref>|Sporazum Nemaca i majora [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] (19. 11. 43.)}} 21. novembra 1943, feldmaršal [[Maximilian von Weichs]] daje svojevrsno objašnjenje potčinjenim njemačkim komandama o logici vođenja pregovora i sklapanja sporazuma sa četničkim odredima u Srbiji. Prva tačka ovog strogo povjerljivog dokumenta glasi: {{izdvojeni citat|Kao rezultat pregovora koje duže vremena vode, u najužoj saradnji, specijalni opunomoćenik Ministarstva spoljnih poslova i komandant Jugoistoka sa vođama četničkih odreda, sklopljen je sporazum koji predviđa oružano primirje ograničeno na određeni prostor i povremeno zajedničko vođenje borbe protiv komunizma.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm Objašnjenje komandanta Jugoistoka od 21. novembra 1943. o sklapanju sporazuma s komandantima četničkih odreda Draže Mihailovića]</ref>}} 27. novembra je potpisan ugovor sa [[Nikola Kalabić|Nikolom Kalabićem]].<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_262.htm Sporazum od 27. novembra 1943. između pukovnika Jevrema Simića i kapetana Nikole Kalabića sa nemačkim predstavnikom o saradnji u borbama protiv NOVJ]</ref> U narednim nedeljama ugovori su potpisani i sa drugim komandantima korpusa od operativne važnosti. Iako Mihailović lično nije potpisao ni jedan ugovor, ovim ugovorima je bio pokriven veći deo nemačke okupacione zone u Srbiji. {{izdvojeni citat|Ovaj ugovor, kao i buduće mjere, trebalo bi da se baziraju na međusobnom povjerenju i volji da se komunizam uništi, zemlja umiri a Srbiji omogući stabilna budućnost u okvirima Evrope oslobođene od komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=974&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frames no. 000969—000970: Sporazum između Krajskomandanture Zaječar i potpukovnika Ljube Jovanovića Patka o nenapadanju i saradnji u borbi protiv NOVJ (23./25. decembar 1943.)] <br /> ({{jez-njem|"Diese Vereinbarung sowie die zukünftigen Massnahmen sollen getragen sein vom gegenseitigen Vertrauen und dem Willen, den Kommunismus zu vernichten, das Land zu befrieden und Serbien einer geordneten Zukunft im Rahmen eines vom Kommunismus befreiten Europas entgegenzuführen."}})</ref>|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Ljuba Jovanović Patak|Ljube Jovanovića Patka]] o borbi protiv partizana u Srbiji (decembar [[1943]]).}} Generalna tendencija priklanjanja Mihailovićevih četnikâ okupacionoj vojnoj sili bila je primijećena 28. XI 1943. i od strane njemačke Komande Jugoistoka: {{izdvojeni citat|Srbija: U oblasti Kruševca borbe između [četnika] DM i komunista. Kod četnika znaci približavanja Vermahtu, verovatno zbog nestašice municije.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&broj=639&roll=485 NARA, T313, Roll 485, frame no. 000636.] <br /> ({{jez-njem|"3.) Serbien: <br /> Raum Krusevac: Kampf zwischen DM u. Komm. Bei Cetniks Anzeichen für Annäherung an dt. Wehrmacht vermutl. Mun. Mangel."}})</ref>|Dnevni izveštaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«), 28. novembar 1943.}} 30. novembra 1943. godine i poručnik Milorad Vasić moli generala Mihailovića da mu odobri vezu sa Nijemcima, u cilju opskrbe streljivom, garantujući mu potpunu diskreciju u radu: {{izdvojeni citat|Molim da mi dozvolite da ovu priliku iskoristim i dobijem municiju i ostalo, što mi je neophodno potrebno, a da pritom čast organizacije i Vaš autoritet u narodu ne bude ničim povređen.<ref>AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 11690—11691.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943-1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 344.</ref>}} Ugovori su bili u znatnoj meri tipizirani, nalik na sporazum između vojnog zapovednika Jugoistoka i inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića: {{izdvojeni citat|Cilj sporazuma je zajednička borba protiv komunističkih partizana, pa će stoga sve jedinice DM-četnika, potčinjene pukovniku Jevremu Simiću, biti uključene u borbu nemačke i bugarske vojske, kao i srpskih vladinih trupa, protiv komunista. U vezi s tim predviđa se uspostavljanje zajedničke obaveštajne službe kao i uzajamna podrška.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%83%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D0%BE%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%88%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B0_%D0%A1%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%B8_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D0%BD%D0%BE%D1%83%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_23.1.1944 Sporazum inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića i vojnoupravnog zapovednika Jugoistoka od 23.1.1944.]</ref>|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Jevrem Simić|Jevrema Simića]] (januara [[1944]]).}} Komandant Jugoistoka i [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] [[Maksimilijan fon Vajhs|fon Vajhs]] izdao je [[21. novembra]] [[1943]]. uputstvo o saradnji sa četnicima koje, između ostalog, predviđa izručenje članova [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkih]] misijâ pri JVuO (tj. da četnici prekinu "sve veze sa silama koje se nalaze u ratu sa Nemačkom i da izruče štabove za vezu tih sila koji se nalaze kod njih"). Fon Vajhs upozorava da se "lojalna orijentacija pojedinih četničkih odreda ne sme uopštiti", jer neki još uvek izvode prepade i sabotaže, ali "propagandu protiv četničkog pokreta treba obustaviti", do daljnjeg.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm Objašnjenje komandanta Jugoistoka od 21. novembra 1943. o cilju i načinu sklapanja sporazuma sa četničkim komandantima]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/291.htm Karl Hnilicka: DAS ENDE AUF DEM BALKAN 1944/45], Musterschmidt-Verlag Göttingen, strana 268</ref> Sporazum između Vermahta i četničkog komandanta [[Mihajlo Čačić|Mihajla Čačića]], komandanta Ravaničke brigade JVuO, uključuje i hvatanje [[rudar]]a koji su pobegli u šumu, i njihovo vraćanje u [[rudnik]]e uglja.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_264.htm Sporazum komandanta Jugoistoka sa komandantom Ravaničke brigade od 14. decembra 1943. o saradnji četnika sa nemačkim trupama u borbama protiv NOVJ]</ref> Sporazum Vermahta i [[Jevrem Simić|Jevrema Simića]], inspektora odreda Draže Mihailovića, predviđa da "četnici DM stavljaju na raspolaganje snagama poretka svoje podatke i svoju obaveštajnu službu" za borbu protiv partizanskog pokreta.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_267.htm Izveštaj Abver-grupe od 23. januara 1944. o sklopljenom sporazumu između vojnoupravnog komandanta Jugoistoka i inspektora četničkih jedinica u Srbiji]</ref> Sporazum Vermahta i potpukovnika Ljube Jovanovića, vođe Dražinih odreda u okrugu [[Zaječar]], četnicima omogućuje punu sloboda kretanja "danju i noću na celom području na koje se odnosi sporazum".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_266.htm Sporazum između Krajskomandanture u Zaječaru i komandanta Timočkog korpusa od 25. decembra 1943. o saradnji u borbama protiv NOVJ]</ref> {{izdvojeni citat|Srbija i Hrvatska: kao i ranije, na ovom prostoru stoje dva suprotstavljena tabora — komunistički pod Titom i nacionalistički pod generalom Mihailovićem. Zbog brojčane premoći i veće borbene vrijednosti, komunisti su u posljednje vrijeme zadali nacionalistima niz teških udaraca. To je rezultiralo u traženju njemačke pomoći od strane nekoliko DM-komandanata. Već je došlo i do niza sporazuma, kojima se DM-jedinice obavezuju na obustavljanje neprijateljstava protiv Wehrmachta, čime im se omogućuje nesmetana borba protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=900&rec=311&roll=175 NARA, T-311, r. 175, s. 895: Prikaz neprijateljskog stanja u Sredozemlju od strane generalštabnog majora Varnstorfa (Warnstorff) – dodatak zabelešci sa sastanka kod načelnika štaba Grupe armija „E“ od 9. decembra 1943.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien–Kroatien: Hier stehen sich nach wie vor die nationalen Kräfte des Draca Michaylovic [sic!] und die kommunistischen Kräfte des Tito gegenüber. Infolge der zahlenmässigen und in Bezug auf die Kampfstärke starken Uberlegenheit der kommunistischen Verbände ist in der letzten Zeit DM mit seinen Kräften stark angeschlagen worden. Dies hatte zur Folge, dass verschiedene DM–Führer mit ihren Verbänden Anlehnung an die deutsche Besatzungsmacht suchten. Es sind bereits Abmachungen zu Stande gekommen, auf Grund deren DM–Verbände ihre Kampfhandlungen der deutschen Wehrmacht gegenüber einstellen und ihnen ungestörte Kampfführung den Kommunisten gegenüber zugesichert wurde."}})</ref>|Nemački prikaz stanja u Sredozemlju od 9. decembra 1943.}} Njemački opunomoćeni general u [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] [[Edmund Glaise von Horstenau]] opisuje u ratnom dnevniku kontekst u kom dolazi do potpisivanja ovih ugovorâ: {{izdvojeni citat|Izgleda da je Srbija najmirnija zemlja na Balkanu, a neko reče da je ona čak i najmirnija zemlja u Evropi. Činjenica je da stanje u NDH ne može da se uporedi sa stanjem u Srbiji iako se i u Srbiji događaju neprijatne stvari... Draža Mihailović je iskoristio opšte stanje, pa su naši oblasni komandanti sklopili ugovore sa pojedinim četničkim vođama.<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 412.</ref>}} I prije nego je došlo do parafiranja ugovorâ, kapetan [[Dušan Radović (četnik)|Dušan Radović]], komandant Zlatiborskog korpusa JVuO, obavijestio je 18. novembra 1943. generala Mihailovića da njemačke i bugarske okupacione trupe, uz velike poteškoće, nastoje zaustaviti ofanzivu snaga NOVJ nadomak [[Užice|Užica]], kao i da im četničke jedinice pod njegovom komandom pružaju značajnu borbenu pomoć, tj. napadaju partizane kako bi oslabili njihov pritisak na okupatora. Iz izvještaja se vidi i da je ravnogorski kapetan Milorad Mitić bio zadužen za održavanje kontakatâ s Nijemcima: {{izdvojeni citat|Noću, 17/18 ov.m-ca oko 21,30 časova, komunisti su jačim snagama napali Bugare i Nemce u Kremnima i posle osmočasovne borbe komunisti su potpuno razbili oko 1800 Bugara i 200 Nemaca... Bugari se u najvećem neredu i bez oružja povlače za Užice. Beže glavom bez obzira. Tenkove su odvukli za Užice, dok je izgleda bugarska artilerija pala u ruke partizanima. U momentu pisanja ovog izveštaja jedan izvesni deo Bugara, koji se organizovano povlači, vodi borbu sa komunistima u Biosci. Naši delovi stupili su u borbu kod Bioske iz pravca s. Kneževići. Mišljenja sam da će u toku današnjeg dana pasti i Bioska i da će komunisti navaliti za Užice. Ja gde god mogu napadaću. Stanje je vrlo ozbiljno! Kapetan Mitić, presvučen u civilno odelo, viđen je u Užicu sa Nemcima. Posle je u jednom nemačkom automobilu otišao kako kažu za Beograd kamo ga Vi šaljete radi hvatanja neke veze i sporazuma. Ova se vest širi naglo.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_34.htm Izveštaj komandanta Zlatiborskog korpusa od 18. novembra 1943. Draži Mihailoviću o borbama četnika i nemačkih i bugarskih jedinica protiv NOVJ kod Kremana]</ref>}} Neposredni rezultati potpisanih sporazuma mogli su se uočiti učešćem četničkih jedinica u [[Operacija Kugelblitz|operaciji »Kugelblitz«]], gdje se, uz jednog od potpisnika ugovorâ (majora Vojislava Lukačevića, naime), s njemačkim i bugarskim trupama borio i poručnik [[Filip Ajdačić]], komandant Crnogorske brigade JVuO: {{izdvojeni citat|Stanje operacijâ „Kugelblic” i „Citen” na dan 13. 12. 1943. u 24:00 časa. „Kugelblic” (1. brdska divizija): [...] Namjera: prebacivanje grupe Lukačevića u rejon Pljevlja–Prijepolje 16/17. decembra. [...] Vojni zapovjednik Jugoistoka: 24. bugarska divizija (3 bataljona) i četnička grupa Ajdačića sporo napreduju iz rejona Bajine Bašte, krećući se uzvodno Drinom, bez kontakta sa neprijateljem, ka određenoj odbrambenoj liniji.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=78&broj=80&roll=331 NARA, T78, Roll 331, frames no. 6287983—6287984.] <br /> ({{jez-njem|"LAGE "KUGELBLITZ" UND "ZIETHEN" STAND VOM 13.12.43. 2400 UHR <br /> "KUGELBLITZ" <br /> 1. GEB. DIV. <br /> ABSICHT: ZUFUEHRUNG GRUPPE LUKACEVIC 16./17. 12 RAUM PL[J]EVLJA – PRIJEPOLJE. <br /> MIL. BFH. SUEDOST: <br /> 24. BULG. DIV. 3 BTL. U. CETNIK–GRUPPE AIDACIC IM SCHLEPENDEN VORGEHEN AUS RAUM BANJA [sic] BASTA DRINA AUFWAERTS OHNE FEINDBERUEHRUNG IN BEFOHLENE ABWEHRFRONT."}})</ref>|Izvještaj Vrhovne komande Wehrmachta o operacijama »Kugelblitz« i »Ziethen« od 14. decembra 1943. godine}} 14. decembra 1943, u Vrhovnu komandu JVuO stigla je depeša od majora [[Siniša Ocokoljić|Siniše Ocokoljića]] (pseudonim »Ev-Ev«), komandanta Mlavskog korpusa JVuO, kojom se kapetan Mitić još jednom imenuje osobom koja je lično involvirana u pregovore s njemačkim okupatorom: „Tufegdžić [Vojislav, komandant Cerskog korpusa JVuO — prim.] danas je doneo sledeći izveštaj: [...] 2. — Kapetan Mitić, koji je ranije u Užicu pregovarao za naš račun sa komunistima, bio je poslednjih dana na pregovorima i sa Nemcima gde je sa njima ručao u Mažestiku. Pregovore je javno sa Nemcima vršio neki kapetan Nešković, poslat od Kalabića. 3. — Nemci su povodom toga štampali letke blizu 2.000.000 primeraka sledeće sadržine: Narodni borci četnici, u radosti pozdravljam prestanak besmislenog međusobnog prolivanja krvi i zdrav razum koji je zavladao u vašim redovima. Sada možemo da se zajednički borimo protivu komunizma, tog smrtnog neprijatelja Evrope i ja vas ubrajam u nacionalne borce zato što smo i mi sami nacionalni borci. Mi ćemo udruženim silama da odbranimo Vašu lepu Otadžbinu, da je ne bi uništile komunističke bande. Primamo u svoje redove Vašu narodnu organizaciju kao čeličnu. Nije potrebno da vam ubrizgavamo narodni duh. Herojstvo je Vama u krvi i sa vama zajedno koji dobro poznajete svoju lepu zemlju poćiće nam za rukom da je oslobodimo. Stavom koga vi zauzimate osigurana je vaša budućnost. Pozdravljam vas kao svoje ratne drugove i želim vam istu vojničku sreću kao i našim vojnicima. Komandant nemačkih trupa. br. 1243. Ovaj letak Nemci su rasturili i već se pojedini primerci nalaze i kod nas. 4. — Tufegdžić javlja dalje, da je puk. Simić naveo hotimično Kalabića da se ovim vezama sa Nemcima naša organizacija kompromituje u narodu što koriste mošinovci [tj. partizani — prim.].“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16. do 23. decembra 1943. godine]</ref> U depeši od 28. decembra 1943. poslatoj Vrhovnoj komandi JVuO od strane potpukovnika [[Petar Baćović|Petra Baćovića]], govori se o sastanku koji je [[Todor Perović]], predstavnik Komande operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine, održao u [[Sarajevo|Sarajevu]] sa njemačkim generalom Wernerom Frommom: {{izdvojeni citat|Perović se vratio iz Sarajeva. U Sarajevu bio je kod generala Froma, komandanta pozadine celog Balkana. Između ostalog rekao mu je: »Srbi su istinski borci protivu partizana, mi Nemci cenimo borbu vaših ljudi. U tome se ističe naročito vaš kraj. Naročito cenimo saradnju majora Lukačevića. U kratko vreme prisajediniće se srpski krajevi Srbiji i u tom slučaju srpski će narod dobiti punu ekonomsku pomoć. U najkraćem roku dolazi još 12 divizija naših na teritoriju Jugoslavije radi potpunog likvidiranja partizana. Imamo jedan letak koji je izdao potpukovnik Borota za istočnu Bosnu, gde poziva narod da ga sluša kao novog komandanta, ali mi znamo da je komandant Baćović. Budite uvereni da će do proleća biti raščišćeno sa partizanima«.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]</ref>}} Iako je Draža Mihailović sugerisao svojim komandantima da »koriste jedne neprijatelje protiv drugih«,<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 1a/1, depeša br. 361.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref> u praksi se ova floskula isključivo odnosila na borbu četnika protiv partizana, skupa sa okupatorima i kvislinzima. U depeši majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] (pseudonim »Sto-Sto«) od 30. januara 1944. godine, poslatoj u povodu pokušaja snagâ [[NOV i POJ]] da prodru u [[Sandžak]], general Dragoljub Mihailović otkriva što je zapravo pravi cilj četničke kolaboracije: {{izdvojeni citat|Vodite računa o Nemcima i Bugarima i iskoristite njihovu akciju protiv crvenih do krajnjih mogućnosti. Napad na [[Pljevlja|Pljevlje]] iskoristite za napad s leđa na komuniste.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>}} Vrlo moguće da je general Mihailović samo usvojio prijedloge koje mu je major Ostojić uputio u pismu od 6. decembra 1943. godine, gdje apostrofira sljedeće: {{izdvojeni citat|Koristeći se akcijom okupatora protiv komunista, mi ćemo verovatno u roku od mesec-dva dana opet imati situaciju u Sandžaku, Crnoj Gori, Hercegovini i Bosni u našim rukama. [...] Učeći se na sopstvenim greškama, smatram da se mora najhitnije preduzeti sledeće: 1) Stvoriti u najkraćem roku što jače pokretne borbene snage — leteće brigade i korpuse — a naročito tamo gde se za to ima mogućnosti. 2) '''Koristeći se akcijom okupatora i satelita, upotrebiti sve raspoložive snage za potpuno čišćenje od komunista svih srpskih pokrajina'''. 3) U radu pod 2) ostvariti međusobno potpomaganje iz susednih pokrajina do maksimuma.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_43.htm Pismo majora Zaharija Ostojića od 6. decembra 1943. Draži Mihailoviću o potrebi većeg angažovanja četnika s okupatorskim trupama radi sprečavanja prodora jedinica NOVJ u Srbiju]</ref>|Pismo majora Ostojića generalu Mihailoviću od 6. decembra 1943. godine}} Četničko-njemački odnosi bili su opterećeni međusobnim nepovjerenjem i sviješću o suprotstavljenosti ciljeva i interesa dviju stranâ. U telegramu koji je 29. januara [[1944]]. godine [[Joachim von Ribbentrop]], njemački ministar vanjskih poslova, uputio specijalnom opunomoćeniku za Jugoistočnu Evropu [[Hermann Neubacher|Hermannu Neubacheru]], reflektuje se jasan stav političkog i vojnog vrha u [[Berlin]]u o generalu Draži Mihailoviću, dok su podređenima date precizne smjernice za držanje prema četničkom pokretu: {{izdvojeni citat|Jedino se mogu ćuteći trpeti privremeni aranžmani nižih vojnih komandi sa Dražom Mihailovićem s ciljem suzbijanja zajedničkog neprijatelja Tita. On i njegovi ljudi ostaju i dalje, na kraju, naši neprijatelji. Zato je sada, kao i do sada, potrebno biti krajnje oprezan prema Draži Mihailoviću i njegovim četnicima, a naročito se ne sme nijednog trenutka izgubiti iz vida da će pomoć koju mu mi sada direktno ili indirektno pružamo radi vođenja borbe protiv Tita, kasnije najverovatnije biti upotrebljena protiv nas... Rat na Balkanu Nemačka je vodila zato da bi jednom zauvek uništila srpsko žarište nemira... Mi nemamo, otud, nikakvog interesa da ponovo razbuktavamo velikosrpski duh.<ref>Akten zur deutschen auswartigen Politik — ADAP/E/VII, s. 374–375.</ref><ref>Vasa Kazimirović, NDH u svetlosti dokumenata, Nova knjiga/Narodna knjiga, Beograd, 1987, str. 169.</ref><ref>Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN — Službeni list SCG, Beograd, 2005. str. 20.</ref>}} Izveštaje o sklapanju ugovora četnika sa Wehrmachtom presrele su i dešifrovale savezničke obaveštajne službe, što je imalo bitnu ulogu u konačnom opredeljivanju [[Čerčil]]a za Tita, a protiv Mihailovića.<ref>Cripps, John (2001). "Mihailović or Tito? How the Codebreakers Helped Churchill Choose". {{ISBN|0593 049101}}</ref> No, Nemci nisu bili zadovoljni primenom nekih sporazuma, jer je uprkos njima dolazilo do incidenata, odnosno diverzija i napada na pripadnike [[Srpska Državna Straža|Srpske Državne Straže]] od strane četnika, usled čega je general [[Hans Felber]] pokrenuo nekoliko hapšenja i racija protiv četnika počev od februara [[1944]]. === Borbe pod nemačkom komandom (1943) === {{main|Operacija Kugelblic}} [[Datoteka:Chetniks and Germans in Herzegovina in 1943.jpg|minijatura|Četnici i Nemci u Hercegovini 1943.]] [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 101I-005-0018-07, Jugoslawien, Polizeieinsatz mit Spähpanzer.jpg|thumb|Nemačka lokalna milicija sa italijanskim bornim kolima (izvor: ''Bundesarchiv'', [[1943]]).]] {{izdvojeni citat|„Borbeno sadejstvo sa četničkim grupama duž glavne saobraćajnice [[Bihać]] — [[Gračac]] — [[Knin]] — [[Drniš]] — [[Šibenik]] sastoji se u tome što su četnici okupljeni u posebnim uporištima uz oslonac na nemačke trupe. Četničke vođe primaju naloge i uputstva o vršenju zadataka obezbeđenja i izviđanja od zapovednika nemačkih uporišta.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=346&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] <br /> ({{jez-njem|"Kampfgemeinschaften mit Cetnikgruppen bestehen entlang der Hauptversorgungsstrasse Bihac – Gracac – Knin – Drnis – Sibenik derart, dass die Cetniks in besonderen Stützpunkten in Anlehnung an deutsche Truppen zusammengefasst sind. Die Cetnikführer erhalten Aufträge und Weisungen für Sicherungs– und Aufklärungsaufgaben durch deutsche Stützpunktführer."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_259.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. novembra 1943. Štabu 2. oklopne armije o saradnji četnika sa nemačkim trupama u NDH]</ref>|Njemački izveštaj o saradnji sa četnicima protiv partizana u Dalmaciji i Bosni (19. novembar [[1943]]).}} Kratko po zauzimanju italijanske okupacione zone od strane njemačkih trupâ, četnici s teritorije [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] stupaju u borbeno savezništvo sa njima. Kako javlja obavještajno odjeljenje [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]], u blizini [[Plitvička Jezera (općina)|Plitvičkih Jezera]] došlo je krajem septembra 1943. godine do prvog krupnijeg angažiranja lokalnih četničkih jedinicâ na njemačkoj strani. Ovom prilikom su četnici nanijeli partizanima ozbiljne gubitke: {{izdvojeni citat|Agent za vezu javlja o izviđanju od 27. IX: Jaka skupina lojalnih četnika s njemačkom opremom provalila je 20. septembra na područje [[Korenica|Korenice]], [[Prijeboj (Plitvička jezera)|Prijeboj]]a (16 km zap. od [[Bihać]]a), Babinog Potoka (28 km z. od Bihaća), [[Krbavica|Krbavice]] (23 km jz. do Bihaća), te uništila sve komunističke prometne veze. Četnici su nanijeli velike gubitke komunistima kod Mirić Štropine (3 sjz. od Prijeboja), 350 mrtvih.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&roll=196&broj=390 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7457118.] <br /> ({{jez-njem|"29.9. V–Mann meldet Beobachtung vom 27.9.: <br /> Starke Gruppe loyaler Cetniks mit deutscher Ausrüstung an 20.9. in Raum Korenica (1558), Prijeboj (16 W), Babin Potok (28 W), Krbavica (23 SW), alles Bihac, eingebrochen und haben alle Verkehrsverbindungen der Kommunisten vernichtet. Cetniks haben bei Miric Stropina (3 NW Prijeboj) den Kommunisten große Verluste, 350 Tote, beigebracht."}})</ref>|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 3. oktobar 1943.}} U izvorima njemačke provenijencije iz ovog perioda navodi se da su četničke jedinice asistirale okupatoru i pri izbacivanju partizana iz [[Bosansko Grahovo|Bosanskog Grahova]]: {{izdvojeni citat|Četnici na putu za snabdijevanje Gospić — Gračac, Knin — Vrlika i Knin — Drniš, i pored oprečnih poruka DM-u, nikad ne pokazuju neprijateljstvo; naprotiv, dobro su sarađivali sa 114. lovačkom divizijom u zasjedama i [zajedno] zauzeli Bos. Grahovo.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=98&rec=314&roll=560 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000093.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Lagebericht vom 27.9. bis 27.10.1943. <br /> Die Cetniks an den Nachschubstrassen Gospic – Gracac, Knin – Vrlika und Knin – Drnis sind bisher trotz abweichender Meldungen an DM. nirgends feindselig aufgetreten, haben vielmehr in Hinterhalten mit der 114.Jäg.Div. gut zusammengearbeitet und Bos.Grahovo genommen."}})</ref>|Obavještajno odjeljenje [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], izvještaj za period od 27. septembra do 27. oktobra 1943.}} U naređenju poslatom 23. oktobra 1943. iz [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] Wehrmachta, koja je bila smještena na teritoriji kvislinške NDH, navodi se sljedeće: {{izdvojeni citat|Od 1. novembra 1943. svi pripadnici domaćih jedinica (četnici, ustaše i hrvatska žandarmerija) moraju biti u posjedu njemačkih propusnicâ.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=315&roll=1295&broj=606 NARA, T315, Roll 1295, frame no. 000600.] <br /> ({{jez-njem|"7.) Ausweispflicht landeseigener Verbände. <br /> Ab 1.11.43 müssen sämtliche Cetnik–, Ustascha–, und kroatische Gendarmerie–Angehörige im Besitz von Ausweisen der Abteilung Ic sein."}})</ref>|Divizijska naredba br. 122 od 23. X 1943. godine}} U jednoj procjeni stanja snabdijevanja, poslatoj 25. oktobra 1943. štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]] iz 114. divizije, razmotreni su modaliteti „skladištenja zalihâ [hrane] tokom zime i opskrbe za 9.500 četnika, ustaša, zarobljenika i civilnog stanovništva“, i data je projekcija da bi tovarni prostor zapremine 12 [[Tona|tona]] bio dovoljan za podmirenje dnevnih potrebâ ove grupe („9.500 ustaša, četnika, itd.“).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1362&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frames no. 001356—001357.] <br /> ({{jez-njem|"Anlage 1 zur Beurteilung der Versorgungslage vom 25. Oktober 1943. <br /> a.) Berücksichtigung der Winterbevorratung und Versorgung der 9500 Cetniks, Ustaschen, Gefangenen und Zivilbevölkerung; <br /> Dabei ist die Versorgung der 9.500 Ustaschen, Cetniks usw. im hiesigen Raum nicht in Rechnung gestellt. Es würden also hierfür noch täglich 12 to Laderaum möglich sein."}})</ref> Takođe, u naredbi o snabdijevanju iz 114. divizije Wehrmachta s početka decembra 1943. godine, precizno je određeno dnevno sljedovanje četničkih jedinicâ u zoni odgovornosti divizije (najvjerovatnije je riječ o [[Dinarska divizija JVuO|Dinarskoj diviziji JVuO]] pod [[Momčilo Đujić|Đujićevom]] komandom): {{izdvojeni citat|Od sada se četnicima izdaje sljedovanje koje se sastoji od: <br /> 1 porcija hljeba; 1 porcija povrća; 1 porcija namaza (mast ili marmelada); 1 porcija soli; 2 porcije napitka; 1 porcija duhana.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=822&rec=315&roll=1295 NARA, T315, Roll 1295, frames no. 000815—000816.] <br /> ({{jez-njem|"Verpflegung der Cetniks: <br /> Als Verpflegung für Cetniks sind ab sofort nur folgende Portionen auszugeben bezw. zu empfangen: <br /> 1 Brotportion, <br /> 1 Gemüseportion, <br /> 1 Brotaufstrichportion (Fett oder Marmelade), <br /> 1 Salzportion, <br /> 2 Getränkeportionen, <br /> 1 Tabakportion."}})</ref>|Posebna direktiva za snabdijevanje br. 65/43 (2.12.43)}} {{izdvojeni citat|Četnici dobijaju snabdijevanje u skladu sa listama imena koje se stalno kontrolišu; municija za pješadijsko naoružanje se izdaje povremeno, uz strogu kontrolu potrošnje; svaki četnik nosi zvaničnu iskaznicu – oni bez iskaznice se hapse i razoružavaju.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=342&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000338.] ({{jez-njem|"Die Division gewährt den nach eigenen Wünschen beweglich und abseits ihrer Wohnorte eingesetzten Cetniks Verpflegungszuschüsse. Der Verpflegungsempfang wird nach namentlichen Listen getätigt, die Verteilung wird überwacht. Nach den gleichen Richtlinien werden von Zeit zu Zeit Gewehr– und MG–Munition im Rahmen des nachgewiesenen Verschusses ausgegeben. Der Verbrauch wird nach der jeweiligen Lage auch einigermassen genau überprüft. Jeder Cetnik muss einen namentlichen Ausweis mit der Nummer seiner Handwaffe (Gewehr– oder Pistolen–Nr.), der Unterschrift des zuständigen Kommandanten und des Ic der Division versehen, besitzen. Ohne Ausweis angetroffene Cetniks werden im Einvernehmen mit den Cetnik–Führern festgenommen und entwaffnet."}})</ref>|Izvještaj 114. lovačke divizije o rezultatima saradnje sa četnicima (5. novembar 1943).}} U izvještaju [[114. lovačka divizija|114. lovačke divizije]] od 5. novembra 1943. detaljno se opisuje saradnja jedinica [[Wehrmacht]]a sa snagama pod komandom vojvodâ [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]], [[Mane Rokvić|Maneta Rokvića]] i [[Radomira Ðekića Ðeda]]. Njemački oficiri zaključuju da okupator ima veliku korist od četnika: {{izdvojeni citat|Četnički vojvoda Mane Rokvić može se opisati kao apsolutno pouzdan. Već je pružio vrijedne usluge u oblasti [[Bosanski Petrovac|Bos. Petrovca]] gdje je bio raspoređen u prethodnici tokom čitavog napredovanja divizije, svuda uspostavljajući kontakt sa lokalnim četničkim jedinicama i značajno doprinoseći uspostavljanju povjerenja civilnog stanovništva u njemački Vermaht. Njegove mjere za održavanje discipline među četnicima i njegov oštar obračun sa sumnjivim [licima] i banditima dobro su poznati. [...] Iako se Đujić ne može smatrati potpuno pouzdanim, njegova podrška u borbi protiv komunizma trenutno je dragocjena. Divizija će učiniti sve što je u njenoj moći da ga u javnosti prikaže toliko pronjemački nastrojenim kako bi njegov povratak u neprijateljski tabor jednog dana bio onemogućen. [...] Četnički vojvoda Ðedo potiče iz Crne Gore i pristalica je pokreta Koste Pećanca, koji je, na osnovu prethodnog iskustva, održavao jasnu distancu od pokreta DM. Ðedo ostavlja veoma dobar lični utisak, izrazito je drzak [u borbi] protiv bandita i sumnjivih, i jasno je naklonjen njemačkom Vermahtu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=341&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000337—000341.] <br /> ({{jez-njem|"Der Cetnik–Vojvode Mane Rockvic [sic!] ist als unbedingt zuverlässig zu bezeichnen. Er hat bereits im Raum Bos. Petrovac wertvolle Dienst geleistet und war auch während des ganzen Vormarsches der Division bei der Spitze eingesetzt, stellte überall die Verbindung mit den örtlichen Cetnik–Einheiten her und hat in starken Masse für die Begründung des Vertrauens der Zivilbevölkerung zur deutschen Wehrmacht beigetragen. Seine Massnahmen zur Erhaltung der Disziplin unter den Cetniks, sein scharfes Durchgreifen gegen Verdächtige und Banditen, sind bekannt. <br /> Wenn auch Djujic als nicht voll zuverlässig angesehen werden kann, so ist aber seine Unterstützung im Kampf gegen den Kommunismus z.Zt. wertvoll. Seitens der Division wird alles versucht werden, um ihm in der Öffentlichkeit soweit als deutschfreundlich herauszustellen, dass ihm eines Tages der Rückzug in das feindliche Lager unmöglich gemacht wird. <br /> Der Cetnik–Vojvode Dzedo stammt aus Montenegro, ist Anhänger Richtung Kosta Pecanac, die nach bisherigen Erfahrungen klaren Abstand zur D.M.–Bewegung gehalten hat. Dzedo macht persönlich einen sehr guten Eindruck, ist ein ausgesprochener Draufgänger gegen Banditen wie Verdächtige und der Deutschen Wehrmacht eindeutig zugeneigt."}})</ref>|Izvještaj 114. lovačke divizije o rezultatima saradnje sa četnicima od 5. novembra 1943.}} {{izdvojeni citat|Glavna komanda predlaže stvaranje oficirske ispostave pri štabu XV brd. korpusa za nadzor i vođenje četničkih grupâ koje se koriste za zaštitu cesta za snabdijevanje, željezničkih pruga i važnijih ratnih pogona.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=554&broj=90 NARA, T314, Roll 554, frame no. 000084.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. beantragt Schaffung einer Offz.–Planstelle beim Stab XV.Geb.A.K. zur Überwachung und Anleitung der Cetnikverbände, die zur Sicherung von Nachschubstrassen, Eisenbahnen und kriegswichtiger Anlagen eingesetzt sind."}})</ref>}} Jedan od četničkih komandanata koji se dosljedno isticao kontinuiranom kolaboracijom sa njemačkim okupatorom bio je vojvoda [[Uroš Drenović]]. Nadležni okupacioni organi bili su zadovoljni ostvarenim stepenom saradnje s Drenovićem, što se vidi i iz izvještaja XV brdskog armijskog korpusa od 26. XI 1943, u kom se pohvaljuje njegovo „lojalno držanje“: {{izdvojeni citat|Predmet: <br /> Nemačka komanda za vezu kod četničkog vođe Drenovića: <br /> Četnička grupa Drenović z. i j-z od Banje Luke od jedno 1500 ljudi ima već godinu i po prema nemačkom Vermahtu i prema hrvatskoj državi lojalno držanje, i naše izviđačke i bezbednosne akcije korisno podržava. U nekim slučajeva bili su podržani sa nešto municije. Hrvatska vlada razmatrala je ideju da dovede Drenovića u Sabor za predstavnika svih pravoslavnih. Komanda Kirhner (puk Brandenburg) poslala je u dogovoru sa obaveštajnim odeljenjem [korpusa] Drenoviću komandu za vezu, i postigla je značajne rezultate u pogledu specijalnih misija.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=560&broj=390 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000384.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. XV G.A.K, Abt.Ic, Betr.: Dtsch.Verb.Kdo. bei Cetnikführer Drenovic. An Pz.A.O.K.2.Ic/AO, 26.11.43: Die Cetnikgruppe Drenovic w. u. sw. Banja Luka mit etwa 1500 Mann hat seit über 1 1/2 Jahre der deutschen Wehmacht und dem kroat. Staat gegenüber eine loyale Haltung eingenommen und die eigene Aufklärung und Sicherung stets wertvoll unterstützt. In einzelnen Fällen wurde sie mit Inf.Mun. unterstützt. Die kroatische Regierung hat die Berufung des Drenovic in den Sabor (Landtag) als Vertreter aller Pravoslaven erwogen. Das Kdo. Kirchner (Rgt.Brandenburg) hat im Einvernehmen mit der Abt.Ic für seine Zwecke ein Verbindungs–Kommando zu Drenovic entsandt und in kürzester Zeit wertvolle Ergebnisse im Sinne des Sonder–Auftrages erzielt."}})</ref>|Komanda 15. brd. korpusa, Obaveštajno odeljenje, za obav. odeljenje komande 2. okl. armije, 26.11.43.}} Četnički su odredi na teritoriji marionetske NDH pružali veoma značajnu potporu njemačkim vlastima, bez koje ove ne bi uspjele efikasno održavati okupacioni sistem. U izvještaju [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pješadijske divizije]] [[Wehrmacht]]a iz prve nedjelje decembra 1943. provijava upravo ovakvo gledište; istaknuto je, pak, da bi četnike trebalo (zbog „ispadâ prema hrvatskom stanovništvu“) ograničiti „na rad u srpskim selima“: {{izdvojeni citat|Budući da vlastite snage i ustaše nisu dovoljne da same umire i osiguraju golemo područje, divizija se ne može odreći suradnje četnika. Trenutačno, drugačije rješenje ne bi bilo moguće zbog nedostatka dodatnih snaga. No, ne zanemaruje se da se suradnja s četnicima ne čini dugoročno održivom zbog njihovih političkih ciljeva. Stoga će se i dalje jačati utjecaj ustaša, a time i hrvatske države, kako bi se postupno udaljili od četničkih snaga i deportirali oni [četnici] koji nisu mještani.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=788&rec=314&roll=555 NARA, T314, Roll 555, frames no. 000782—000783.] <br /> ({{jez-njem|"Da die eigene Kräfte und die Ustascha allein zur Befriedung und Sicherung des weiten Raumes nicht ausreichen, kann auf eine Mitarbeit der Cetniks noch nicht verzichtet werden. Im Augenblick wäre eine Lösung von ihnen mangels anderer Kräfte nicht möglich. Es wird jedoch nicht verkannt, dass auf die Dauer eine Zusammenarbeit mit den Cetniks auf Grund ihrer politischen Zielsetzung nicht tragbar orscheint. Es wird daher der Einfluss der Ustascha und damit des kroatischen Staates weiterhin gestärkt werden, um allmählich von den Cetnik–Verbänden abrücken zu können, die nicht ortsansässigen abzuschieben. Der Anfang hierzu ist gemacht. Um die Unzuträglichkeiten zu beenden, die sich daraus ergeben, dass in rein kroatischen Gegenden die eingesetaten Cetnik–Verbände die Bevölkerung belästigen und auch ausplündern, ist in Durchführung, sie aus diesen Gebieten herauszuziehen und nur noch in Orten mit pravoslavischer Bevölkerung zu Sicherungszwecken einzusetzen."}})</ref>|Procjena situacije 264. pješadijske divizije (7.12.43)}} Komanda Jugoistoka je istog dana izvijestila Vrhovnu komandu njemačkog Wehrmachta o sadjejstvu [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114. lovačke divizije]] i četnika u borbi protiv snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]: {{izdvojeni citat|114. lovačka divizija: čišćenje prostora oko [[Vrlika|Vrlike]] u saradnji sa četnicima završeno; neprijatelj je izgubio 22 mrtva i 20 zarobljenih; veliki plen.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=78&broj=89&roll=331 NARA, T78, Roll 331, frame no. 6287993.] <br /> ({{jez-njem|"114. JG. DIV: SAEUBERUNG IN RAUMES VRLIKA IM ZUSAMMENWIRKEN MIT CETNIKS NACH WEITEREN 22 FEINDTOTEN U. 20 GEFANGENEN BEI EINBRINGUNG GROESSERER BEUTE ABGESCHLOSSEN."}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 6. decembra 1943 (7. decembar 1943.).}} === Borbe pod njemačkom komandom u Crnoj Gori (1943—1944) === {{main|Operacija Frühlingserwachen (1944)}} [[File:Collaborationist Jakov Jovović with Germans on Cetinje.jpg|thumb|Četnički komandant [[Jakov Jovović]] sa svojim saborcima i Nemcima na [[Cetinje|Cetinju]], jesen 1943.]] Od 17. do 24. oktobra [[1943]]. godine, njemačke okupacione snage su organizovale [[Operacija Balkanski klanac|operaciju Balkanski klanac]] (njem. ''Balkanschlucht''). Osnovni cilj operacije je bio likvidacija snagâ [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i [[Divizija Garibaldi|Italijana]] koji su prešli na stranu partizana u Crnoj Gori, kao i ovladavanje [[Jadransko more|jadranskim]] zaleđem. Pored sopstvenih snaga, njemački okupator je za ovu priliku angažovao dva italijanska fašistička puka (oko devet bataljona), čiji su štabovi bili u [[Bar]]u i [[Podgorica|Podgorici]], kao i muslimansku fašističku miliciju i ostatke četnika Draže Mihailovića.<ref>https://www.znaci.org/00001/151_5.pdf</ref> Dakle, pored dvije divizije [[Wehrmacht]]a, u operaciji je učestvovalo i oko 5.000 [[Balli Kombëtar|balista]], talijanskih fašista i četnika.<ref>https://www.znaci.org/00001/33_9.pdf</ref> U depeši Vrhovnoj komandi JVuO od 20. oktobra 1943,<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, Knjiga predatih depeša CG—3, Depeša br. 211.</ref><ref>Др Радоје Пајовић, Контрареволуција у Црној Гори: Четнички и федералистички покрет 1941—1945, Обод, Цетиње, 1977, стр. 408.</ref> delegat VK JVuO u Crnoj Gori i [[Sandžak]]u major [[Rudolf Perhinek]] piše o učešću crnogorskih četnika na strani okupatora u ovoj [[Sile Osovine|osovinskoj]] operaciji: {{izdvojeni citat|Žalosno ali tačno. Da nisu Nemci angažovali ovolike snage, nas ovde više ne bi bilo, jer se više niko nije hteo boriti, već samo begati, ali nije se više imalo kud... Mi se izvlačimo i gledamo da smo pozadi njih, da bi iskoristili njihovu borbu sa komunistima i uništavanje istih.}} Informacija o potpunoj potčinjenosti četničkih jedinica u okupiranoj Crnoj Gori njemačkim vlastima, kao i tijesnim vezama sa kvislinškom ''Narodnom upravom'' koju je okupator formirao, Draži Mihailoviću je bila dostavljena 1. decembra 1943. godine iz štaba majora [[Petar Baćović|Petra Baćovića]] (pseudonim »Nav-Nav«): {{izdvojeni citat|Nemci daju oružje i odelo s a s d j k a c a m a [nedešifrovana riječ; moguće "žandarmima" — prim.] i nešto plate. Milicija će biti formirana kao prava vojska. Za komandanta cetinjskog bataljona major Zdravko Kasalović. Za nikšićki bataljon Boško Pavić, a mene su naimenovali za komandanta žandarmerijskog bataljona za srez šavnički. Pojava Narodne uprave i svega ovoga što se sada stvara, nije izraz želje niti naroda niti naša, već je ovo nužno zlo, između dva zla, jer drugog izlaza nema. Mi nismo u stanju samo pomoću naroda da ma šta učinimo bez pomoći Nemaca.<ref>AVII, kut. 276, reg. br. 7/1-35.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 47, str. 89.</ref>}} [[Ljubomir Lazarević]], inženjer iz [[Kolašin]]a (pseudonim »Bene«), 28. januara 1944. godine obavještava Dražu Mihailovića da četnici u Crnoj Gori sarađuju sa njemačkim okupacionim vlastima u svakom obliku: {{izdvojeni citat|Svi komandanti u Crnoj Gori primili su saradnju sa Nemcima, potpisali obavezu a sa ostatcima vojske nalaze se u žici, ili u neposrednoj blizini nje. Nema ni jedne grupe u šumi koja bi pretstavljala našu borbu, oko koje bi se moglo okupljati. Vukadinović isto tako nalazi se u Podgorici ili u okolini. Nagovešteni dolazak Srbijanske vojske pozdravljen je burno svuda, ali dolazak Ljotićevaca učinio je Ljotićevce vrlo aktivnim i prete da ko god ne bude s njima, on je komunista. Po varošima teško će se iko održati jer ta formula svakoga će staviti pod udar okupatora kao komunistu. Ovaka saradnja sa njima je nemoguća, jer ovi traže prilazak njima, ne saradnju. Po selima Crne Gore gospodare komunisti. Naše akcije vrše se samo u cilju osiguranja ili odbrane nemačkih kolona. Nemačke snage na ovom terenu vrlo su male i nesposobne za ma kakvu širu akciju. Do sada nema ni izgleda na akciju. Svako dalje čekanje, pogoršava našu situaciju. Narod gubi veru u našu dobru volju i našu sposobnost.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} Koliko su četnici u Crnoj Gori i [[Sandžak]]u bili od koristi njemačkom okupatoru za zaustavljanje partizanske ofanzive ka Srbiji, svjedoče i navodi iz izvještaja Komande Jugoistoka polovinom februara 1944. godine.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=15 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000011.] <br /> ({{jez-njem|"In einer Aussprache mit General Foertsch (H.Gr.F) wird festgestellt, dass der Vertrag mit Lukacevic in Geltung bleiben muß, weil dessen Cetniks in Montenegro zur Bekämpfung der Roten benötigt werden."}})</ref> Naime, i nakon stavljanja van snage [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|ugovorâ]] potpisanih krajem 1943. i početkom 1944, major [[Vojislav Lukačević]] je ostao jedini četnički komandant s kojim sporazum nije raskinut: {{izdvojeni citat|U razgovoru sa načelnikom štaba Armijske grupe »F« generalom (Hermannom) Foertschom, zaključeno je da sporazum sa Lukačevićem ostane na snazi, zato što su četnici u Crnoj Gori potrebni za borbu protiv crvenih.|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi njemačkih oružanih snaga od 16. februara 1944. godine}} Četnički odredi s teritorije Crne Gore i Sandžaka su, tokom zime i proljeća 1944. godine, njemačkom okupatoru bili krucijalno važni u smislu zatvaranja jugozapadne granice [[Nedićeva Srbija|Nedićeve Srbije]] od [[Prodor Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije u Srbiju|upada partizanskih jedinicâ]]. Iz strogo povjerljive naredbe od 17. III 1944. vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] (upućene i Feldkomandanturi 610 za teritoriju Crne Gore) ovo postaje bjelodano: {{izdvojeni citat|1.— 2. i 5. crvena div. približavaju se s prethodnicama jugozapadnoj granici Srbije. Prednji delovi na liniji Zmajevac (12 km ji. od Vardišta) — visovi južno od Vardišta. Dalje snage u nastupanju preko Strmice (10 km jz. od Višegrada). 2.— Potrebno je što pre tačno ustanoviti grupisanje snaga i jačinu četničkih odredâ Đurišića i [[Vuk Kalaitović|Kalaitovića]], koji se nalaze duž granice. 3.— 1. bug. okup. korpus povući će svoje isturene snage ispred nadmoćnog neprijateljskog pritiska na liniju Mokra Gora — Semegnjevo — Palisad. Ovu treba po svaku cenu držati blagovremenim angažovanjem rezervi. 4.— Ojačani peš. p. i art. divizion, koji su određeni za rezervu vojnoupr. k-ta Jugoistoka prebaciće se železnicom u rejon Užice—Požega. Angažovanje i delova istog samo uz saglasnost vojnoupr. k-ta Jugoistoka. 5.— Naročito je važno blagovremeno saznati težište neprijateljskog napada. U tu svrhu treba stalno vršiti izviđanja.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_34.htm Naređenje vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 17. marta 1944. nemačkom štabu za vezu pri 1. bugarskom okupacionom korpusu za preduzimanje mera u vezi pokreta 2. proleterske i 5. NOU divizije prema jugozapadnoj Srbiji]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=281&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000277.] <br /> ({{jez-njem|"Dt.Verb.Stab b.I.Bulg.Okk.Korps <br /> Nachr. 24.Bulg.Division über Dt.Verb.Offz. <br /> F.K. 610 <br /> 1.) Rote 2. und 5. Div. nähern sich mit Anfängen der Südwestgrenze Serbiens. Vorderste Teile in Linie Zmajevac (12 SO Vardiste), Höhen südlich Vardiste. Weitere Kräfte im Nachziehen über Strmica. (10 SW Visegrad) <br /> 2.) Baldige Klarheit über Kräftegruppierung und Stärke längs der Grenze stehenden Cetnikverbände des Djuirisic [sic] und Kalaitovic ist erforderlich. <br /> 3.) I.Bulg.Okk.Korps nimmt seine vorgeschobenen Kräfte vor überlegenem Feindruck auf die Linie Mokragora–Semegnjevo–Palisat zurück. Diese ist unter allen Umständen unter rechtzeitigem Einsatz von Reserven zu halten. <br /> 4.) Das als Reserve des Mil.Befh.Südost bestimmte verstärkte Inf.Rgt. einschl. Art.Abt. wird mit Eisenbahn in den Raum Uzice – Pozega herangeführt. Einsatz auch von Teilen nur mit Zustimmung des Mil.Befh.Südost. <br /> 5.) Rechtzeitiges Erkennen des Schwerpunktes des feindl. Angriffs ist besonders wichtig. Hierzu ständige Aufklärung geboten."}})</ref>}} [[File:Chetniks and Germans in Podgorica 1944.jpg|thumb|Četnički komandanti i njemački okupatori u [[Crna Gora|Crnoj Gori]]. [[Đorđije Lašić]] (prvi zdesna), šef njemačke uprave za Crnu Goru pukovnik Hajnke (treći zdesna) i Jakov Jovović (drugi slijeva) u [[Podgorica|Podgorici]], proljeće 1944.]] Krajem februara i početkom marta 1944. godine, u tzv. [[staroj Crnoj Gori]] (preciznije u [[Katunska nahija|Katunskoj nahiji]]) organizovana je [[Operacija Bura (1944)|operacija »Bura«]]. Specifičnost ove operacije ogleda se u činjenici da su za njeno izvođenje većinu ljudstva obezbijedili četnici, dok su oficiri iz Feldkomandanture na [[Cetinje|Cetinju]] i komandant mjesta [[Podgorica|Podgorice]] rukovodili borbenim djejstvima: {{izdvojeni citat|1.) Sumarni i iskustveni izveštaj: Operacija »Bora« od 27. 2. do 3. 3. 44. Sprovedena je četnička operacija »Bora«, pod nemačkom komandom, radi čišćenja rejona Danilovgrad — Čevo — Cetinje — Podgorica. 2.) Jedinice koje su učestvovale: 4000 ljudi nacionalne žandarmerije, milicije, 215. abver-trup, jedna brdska baterija iz ratnog plena, lovačko poterno odeljenje 181. peš. div. [...] 5.) Sprovođenje: U delom. oštrim borbama, kolone, koje su nastupale od i,, ji., i j., polako su osvajale teren. 29. 2. zauzeto je Čevo. Neprijatelj (jačine 250 ljudi) izvukao se prema sz. Posle odlaska nemačkih snaga i započinjanja neprij. protivnapada, četnici su se delom, u paničnom strahu, povukli na svoje polazne položaje. Neprijatelj je ponovo zauzeo teren očišćen operacijom. 6.) Gubici neprijatelja: 32 mrtva, 68 ranjenih, 23 zarobljena. Plen: 2 p. mitr., 1 mitr., 15 pušaka, 1 radio-stanica, propagandni materijal i hrana. Sopstveni gubici: 20 mrtvih, 31 ranjen, 46 nestalih. 7.) Iskustva: a) Građanska zaštita, usled nedovoljne opremljenosti i slabog borbenog morala, nije pogodna za izvršavanje borbenih zadataka; žandarmi, milicija, četnici, uz učešće nemačkih trupa, podesni za borbene zadatke i zadatke osiguranja... e) Prilikom sličnih operacija preduslovi za uspeh su učešće nemačkih trupa, podrška teškim naoružanjem i veza do pojedinih borbenih grupa.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_30.htm Izveštaj Komande 21. brdskog armijskog korpusa od 9. marta 1944. Komandi 2. oklopne armije o zajedničkoj nemačko-četničkoj operaciji »Bora« protiv jedinica 2. korpusa NOVJ na prostoru Danilovgrad — Cetinje — Podgorica]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&broj=72&roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000065.] <br /> ({{jez-njem|"Fernschreiben An Pz.AOK.2 <br /> 1.) Abschluss– und Erfahrungsbericht Unternehmen "Bora": <br /> Vom 27.2. bis 3.3.44 wurde Cetnik–Unternehmen "Bora" unter deutscher Führung zur Säuberung des Raumes Danilovgrad – Cevo – Cetinje – Podgorica durchgeführt. <br /> 2.) Beteiligte Truppen: <br /> 4000 Mann nationaler Gendarmerie, Miliz, Abwehrtrupp 215, 1 Beutegebirgsbatterie, Bandenjägertrupp 181.Inf.Div. <br /> Bewaffnung: Gewehre, 60 le.M.G. <br /> 3.) Leitung: <br /> Selbst.Feldkdtr. 1040 Cetinje <br /> 4.) Führung: <br /> Platzkdt. Podgorica <br /> 5.) Durchführung: <br /> In zum Teil harten Kämpfen gewannen die von O, SO u. S vorrückenden Kolonnen langsam Boden. Am 29.3. Cevo genommen. Feind (Stärke 250 Mann) nach NW ausgewichen. Nach Abrücken deutscher Kräfte und Einsetzen feindl. Gegenangriffe zogen sich Cetniks in z.T. panikartiger Flucht auf ihre Ausgangsstellungen zurück. Feind besetzte erneut das im Unternehmen gesäuberte Gebiet. <br /> 6.) Feindverluste: <br /> 32 Tote, 88 Verwundete, 23 Gefangene. <br /> Beute: <br /> 2 le.MG., 1 s.MG., 15 Gewehre, 1 Funkgerät, Propagandamaterial und Verpflegung. <br /> Eigene Verluste: <br /> 20 Tote, 31 Verwundete, 46 Vermisste. <br /> 7.) Erfahrungen: <br /> a) Einwohnerwehren infolge mangelhafter Ausrüstung und geringer Kampfmoral zu Kampfaufgaben nicht geeignet; Gendarmen, Miliz, Cetniks bei Beteiligung deutscher Truppen für Kampf– u. Sicherungsaufgaben geiegnet. <br /> b) Kaukasische Freiwillige des Abwehrtr. 215 gut bewährt. <br /> c) Mitnahme schwerer Waffennur mit deutscher Sicherung. <br /> d) Truppenverpflegung für einheimische Verbände ungeignet, Marschverpflegung zweckmässig. <br /> e) Bei derartigen Unternehmungen sind Beteiligung deutscher Truppen, Unterstützungen durch schwere Waffen und Nachrichtenverbindung zu den einzelnen Kampfgruppen Voraussetzungen für den Erfolg."}})</ref>|Izvještaj komande 21. brdskog korpusa o rezultatima operacije »Bura« od 9. marta 1944. godine}} Prilikom jedne manje akcije u blizini granice sa [[Hercegovina|Hercegovinom]] došlo je do oružanog okršaja lokalnih četnika i snagâ [[NOVJ]]. U izvještaju 21. brdskog armijskog korpusa Wehrmachta za 16. mart 1944. godine, četnički se gubici računaju kao sopstveni: {{izdvojeni citat|[[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181. pješadijska divizija]]: Četnici, koji su napredovali 4 km sjeverno od [[Grahovo (Nikšić)|Grahova]], povukli su se u Grahovo pred neprijateljskim napadom. Gubici neprijatelja: 8 poginulih (izbrojano), 20 poginulih i ranjenih (procijenjeno). Sopstveni gubici (četnici): 1 poginuo, 8 ranjenih. Namjera: nastavak nasilnog izviđanja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=663&broj=137 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000130.] <br /> ({{jez-njem|"Tagesmeldung von 16.3.44. <br /> 2.) 181.Inf.Div.: Bis 4 N Grahovo vorgegangene Cetniks vor angreifenden Feind wieder auf Grahovo zurückgegangen. <br /> Feindverluste 8 gezählte Tote, 20 geschäzte Tote und Verwundete. <br /> Eigene Verluste (Cetniks) 1 Toter, 8 Verwundete. <br /> Absicht: Fortsetzung der gewaltsamen Aufklärung."}})</ref>}} [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. nemački korpus]] u Crnoj Gori pokrenuo je [[10. april]]a [[1944]]. [[Operacija "Frilingservahen" (april-maj 1944)|operaciju "Frilingservahen"]], uz masovno učešće četnika. Operacija je pripremljena u saradnji sa [[Pavle Đurišić|Pavlom Đurišićem]] i započeta tako što su četnici zajedno sa Nemcima iz nemačkih garnizona napali na slobodnu teritoriju. Plan napada je bio sledeći: {{izdvojeni citat|'''Đurišićeve snage''': Prva borbena grupa, 700 ljudi, iz si. pravca preko rejona 5 km j. Bijelo Polje za Mojkovac. Druga borbena grupa, 1200 ljudi, pod komandom Đurišićevog Operativnog štaba, od Brodareva preko Šahovića za Mojkovac — Kolašin. Treća borbena grupa, 1000 ljudi, od sredine puta Pljevlja — Prijepolje pravcem Mojkovac. Četvrta borbena grupa, 1500 ljudi, od Pljevalja pravcem Mojkovac. Mojkovac treba da bude dostignut za 2 dana. Posle toga skretanje glavnine u rejon z. Tara — sz. Kolašin — Mojkovac. '''Nemačke snage''': 1 ojač. mot. č. prodire od Brodareva do Bijelog Polja. 1 ojač. mot. č. od Pljevalja do prelaza preko Tare 22 jjz. Pljevlja. Bat. [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]], 600 ljudi, sledi nemačke snage za Bijelo Polje, onda skreće za Mojkovac. Milicija iz Brodareva, 700 ljudi, čisti svoj rejon i prodire od Brodareva ka jjz. Početak napada: 10. 4. 44. [[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181. peš. div.]] obezbediće odgovarajuće informisanje četničke Grupe "Jug" (major Lašić i Bukatonović [pogreška; vjerovatno je u pitanju major [[Savo Vukadinović]] — prim.] u Podgorici) kao i Grupe "Nikšić".<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=364&rec=314&roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000357.] <br /> ({{jez-njem|"Fernschreiben An 181.Inf.Div. <br /> Betr.: Unternehmen "Frühlingserwachen". <br /> 1.) Nachstehende Plannung des Major Djurisic für Durchführung des Unternehmens "Frühlingserwachen" zur Kenntnis: <br /> Erste Kampfgruppe 700 Mann aus NO Richtung über Raum 5 km S Bijelopolje nach Mojkovac (16 km NNO Kolasin). <br /> Zweite Kampfgruppe 1200 Mann unter Führung Stab Djurisic von Brodarevo über Sahovici nach Mojkovac – Kolasin. <br /> Dritte Kampfgruppe 1000 Mann von Mitte Strasse Pljevlja – Prijepolje Richtung Mojkovac. <br /> Vierte Kampfgruppe 1500 Mann von Pljevlja Richtung Mojkovac. Mojkovac soll in 2 Tagen erreicht werden. Anschliessend Abdrehen der Masse in den Raum W Tara NW Kolasin – Mojkovac. <br /> Deutsche Kräfte: 1 verst.mot.Kp. stösst von Brodarevo bis Bijelopolje. <br /> 1 verst.mot.Kp. von Pljevlja bis Taraübergang 22SW Pljevlja SFK–Btl. 600 Mann folgt deutschen Kräften nach Bijelopolje, dann Abdrehen nach Mojkovac. <br /> Miliz Brodarevo 700 Mann säubert eigenen Raum und stösst von Brodarevo nach SSW. <br /> Angriffsbeginn: 10.4.44. <br /> 2.) 181.Inf.Div stellt entsprechende Unterrichtung der Cetnikgruppe Süd (Major Lasic und Bukatonovic in Podgorica) sowie der Gruppe Niksic sicher. <br /> Absichten für Beteiligung an den Unternehmen sind Gen.Kdo.XII.Geb.A.K. zu melden."}})</ref><ref>Obaveštenje Komande 21. brdskog korpusa Komandi 181. brdske divizije od 08.04.1944., Vojnoistorijski institut, NAV--T-314, r. 663, s. 357.</ref>}} U dijelu dnevnog izvještaja za 28. april 1944. godine koji se odnosi na Crnu Goru, vojnoupravni komandant Jugoistoka [[Hans-Gustav Felber]] (dokument potpisuje general Kurt von Geitner, načelnik štaba) zabilježio je: {{izdvojeni citat|Ustrajni pritisak crvenih na vlastite i četničke snage u centralnoj C. Gori.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=633&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000629.] <br /> ({{jez-njem|"Montenegro. Anhaltender roter Druck auf eigene und Cetnik–Kräfte in Mittel–Montenegro."}})</ref>}} === Borbe pod nemačkom komandom u NDH (1944) === [[File:August Šmidhuber, komandant 7. SS divizije, Todor Perović, lekar Trebinjskog korpusa i kapetan Milorad Vidačić, komandant Trebinjskog korpusa JVuO.jpg|thumb|Žena u crnini moli za milost Milorada Vidačića, komandanta Trebinjskog korpusa JVuO. Prisutni su još [[August Schmidhuber]], komandant 2. puka [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizije]] (prvi lijevo), Todor Perović, predstavnik četničke komande istočne Bosne i Hercegovine (drugi lijevo) i neimenovani oficir [[Schutzstaffel|SS]]-a. Fotografija je nastala tokom njemačke [[Operacija Gama|operacije Gama]] protiv partizana u [[Istočna Hercegovina|istočnoj Hercegovini]] (ljeto/jesen 1943. godine).<ref>[http://bandenkampf.blogspot.com/2015/08/bk0034.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0034 | Photo | SS-Freiwilligen-Gebirgs-Division "Prinz Eugen"]</ref>]] Kolaboracija četnika u [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] sa njemačkim okupacionim snagama postala je intenzivnija tokom zime 1943-1944, makar u slučaju hrvatskih kvislinških snaga i četnika bila pod neprestanom tenzijom. Podaci navedeni u izvještaju generala [[Edmund Glaise von Horstenau|Glaisea von Horstenaua]] od 26. februara 1944.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=236&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000236.]</ref> zasnovani na službenim podacima NDH otkrivaju opseg kolaboracije: 11. februara bilo je na teritoriju NDH trideset i pet posebno imenovanih četničkih grupa sa procijenjenih 23.300 ljudi pod oružjem. Neke manje jedinice su brojale od 200 do 400 pripadnika, dok su ostale, poput [[Momčilo Đujić|Đujić]]eve grupe, imale i do 2.500 vojnika i oficira. Od toga je s Nijemcima i vlastima NDH kolaboriralo devetnaest grupa (ukupno 17.500 ljudi); šesnaest ostalih grupa s oko 5.800 ljudi ubrajane su u pobunjene četnike.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=237&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000237—000240.]</ref> S iznimkom odreda vojvode [[Uroš Drenović|Uroša Drenovića]] u sjeverozapadnoj Bosni (oko 400 ljudi), kojeg su vlasti NDH smatrale potpuno lojalnim, za sve druge četničke kolaborirajuće grupe ustaške su vlasti držale da se prema Nijemcima odnose osobito prijateljski kako bi od njih izvukle što više oružja i municije, dok se istovremeno drže neprijateljski prema NDH.<ref>[https://znaci.org/00001/40_64.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje KOLABORACIJA IZVAN SRBIJE DO OKTOBRA 1944.]</ref> Iako se vojvoda [[Radivoje Kerović]], komandant [[Majevica|majevičkih]] četnika, u Horstenauovom izvještaju ubraja među »pobunjene četnike« (i to kao prvi na spisku, dok se za njegov odred tvrdi da ima 1000 ljudi, tj. da je najbrojniji), u dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 18. februar 1944. godine njegova lojalnost uopšte nije dovedena u pitanje: {{izdvojeni citat|Upit kod [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]] u vezi snabdijevanja municijom Kerovića koji se smatra lojalnim, i 200 ljudi tzv. [[Zeleni kadar|zelenog kadra]], koji se bore protiv crvenih zapadno od [[Koviljača|Koviljače]].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=17&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000013.] <br /> ({{jez-njem|"Beim Pz.AOK. 2 wird angefragt, ob Bedenken bestehen gegen Unterstützung mit Munition der im Raume westlich Koviljaca stehenden Cetniks des Kerovic, die als loyal angesehen werden und 200 Mann des sog. "Grünen Kaders" in Kampf gegen die Roten."}})</ref>|Ratni dnevnik Vojnog zapovjednika Jugoistoka (18. februar 1944.)}} Od 23. do 25. januara 1944. godine, na području između [[Knin]]a i [[Kistanje|Kistanja]] organizovana je [[Operacija Frühlingswetter|operacija »Frühlingsgewitter«]]. Vodeći borbe protiv jedinicâ iz sastava [[19. sjevernodalmatinska divizija NOVJ|19. divizije NOVJ]], operaciju su izveli dijelovi [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pješadijske divizije]] Wehrmachta, zatim 92. motorizovani grenadirski puk i 3. bataljon 98. brdskog lovačkog puka [[1. brdska divizija (Njemačka)|1. brdske divizije]]. Njemačkom okupatoru pridružile su se snage lokalnih četnikâ, najvjerovatnije iz [[Dinarska divizija JVuO|Dinarske divizije JVuO]]. U izvještaju 264. pješadijske divizije od 25. januara 1944, poslatom Komandi [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|15. brdskog armijskog korpusa]], njemačkim gubicima tokom operacije pribrojani su oni iz četničkih redovâ: {{izdvojeni citat| Sumarni izveštaj »Frilingsgeviter«: 1.) Delimičan ogorčeni otpor neprijatelja kod Ervenika, Bratiškovaca, Kistanja, Radučića slomljen je energičnim zahvatom. Banditi iznenađeni prodorom 92. gren. p. (mot.) od sz. prema Kistanju. 2.) Gubici: A.) sopstveni: 1 poginuo, 3 ranjena, 1 četnik poginuo. B.) neprijatelj: 66 poginulih izbrojano, procenjuje se daljih 60 do 70 poginulih i ranjenih. 35 zarobljenika u eng. uniformama iz Štaba 19. dalm. div. i 5. brig. C.) Zaplenjeno: 1 mitr., 3 puš. mitr., 42 autom., 2 pt puške, 1 l. minob., 1 telefon, 46 karab., 30 eng. mina, 10.000 metaka peš. mun., 60 kom. mina za 1. minob., 3 engl. bicikla.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_21.htm Izveštaj 264. pešadijske divizije od 25. januara 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o sopstvenim i neprijateljskim gubicima u operaciji »Frilingsgeviter« na prostoru Knin — Kistanje]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=293&rec=314&roll=561 NARA, T314, Roll 561, frame no. 000287.] <br /> ({{jez-njem|"ABSCHLUSSMELDUNG ”FRUEHLINGSGEWITTER”: <br /> 1.) TEILWEISE HEFTIGER FEINDWIDERSTAND BEI ERVENIK, BRATISKOVCI, KISTANJE, RADUCIC WURDE IM ENERGISCHEN ZUGREIFEN GEBROCHEN. BANDITEN DURCH EINBRUCH GREN. RGT. (MOT) 92 VON NW NACH KISTANJE UEBERRASCHT. <br /> 2.) VERLUSTE: <br /> A.) EIGENE: 1 TOTER, 3 VERWUNDETE, 1 CETNIK TOT. <br /> B.) FEIND: 66 GEZAEHLTE TOTE, 60 BIS 70 WEITERE TOTE UND VERWUNDETE GESCHAETZT. 35 GEFANGENE IN ENGL. UNIFORM VON STAB 19. DALM. DIV. UND ROEM. 5. BRIG. <br /> C.) BEUTE: 1 S.MG., 3 LE. MG., 42 MP., 2 PZ. BUECHSEN, 1 LE. GR. W., 1 FERNSCHRECHGERAET, 46 KARAB., 30 ENGL. MINEN, 10000 SCHUSS INF. MUN., 60 SCHUSS LE. GR.W. MUN., 3 ENGL. FAHRRAEDER."}})</ref>}} [[File:Hercegovački četnici i njemački vojnici s narodnim herojem Miletom Okiljevićem uoči njegovog strijeljanja juna 1944.jpg|thumb|Pripadnici [[369. legionarska divizija|369. „Vražje“ divizije]] i četnici Gatačke brigade Nevesinjskog korpusa JVuO sa vezanim [[Miletom Okiljevićem]], zamjenikom političkog komesara II čete I bataljona XI hercegovačke brigade, zarobljenim u borbama za Gat 15. maja 1944. godine (istog mjeseca je i strijeljan). Okiljević je proglašen 1951. godine za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja Jugoslavije]].<ref>[https://bandenkampf.blogspot.com/2017/10/bk0272.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0272 | Photo | 369. (kroatische) Infanterie-Division]</ref>]] Vojvoda [[Dobroslav Jevđević]] je, pored Momčila Đujića i [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]], vjerovatno najdalje otišao u kolaboraciji s njemačkim okupatorom, kada su u pitanju četničke jedinice van teritorije okupirane Srbije. Nakon kapitulacije Italije, boravio je u Rimu okupiranom od nacista. Nakon toga, našao se u Trstu, gdje je uspostavio čvrste veze s njemačkom obaveštajnom službom: {{izdvojeni citat|Ja sam javio Đujiću da preko naših ljudi u Sušaku i Trstu prihvate naše oficire koji idu iz Italije i upućuje u Liku i zap. Bosnu. Ovo sam javio i našima u Rim. Kap. Đaković javlja da su Nemci pobili oko 14000 partizana na prostoriji Crikvenica — Sušak — Rijeka, od kapitulacije Italije do danas.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>}} U izvještaju od 20. februara 1944, poslatom majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]], komandantu Zapadne Bosne JVuO, kapetan [[Ilija Jevtić]] piše o totalnoj subordinaciji [[Dinarska divizija|Dinarske divizije]] Nijemcima, koji u potpunosti kontrolišu četnike pod komandom vojvode Đujića: {{izdvojeni citat|Sem samog vojvode Đujića i jednog malog broja četnika, svi četnici Dinarske oblasti (oko hiljadu devet stotina i nekoliko) nalaze se pod nemačkom komandom. Hranu, odeću, obuću, cigarete i novac svaki četnik i njegov starešina prima kao i nemački vojnik odn. oficir. Svu municiju i oružje primaju takođe od Nemaca. Četnici pod nemačkom komandom nalaze se po bunkerima počev od Knina do Šibenika i Splita. U pojedinim bunkerima su izmešani, pola četnici pola ustaše. Nemački oficiri dolaze na Kosovo polje u četničku diviziju, a isto tako naši četnički oficiri i ostale starešine na čelu sa Đujićevim načelnikom štaba odlaze u Nemačku diviziju. Voze se na nemačkim automobilima kroz Knin i t.d. Jednom rečju između četnika i Nemaca postoji najtešnja saradnja i nemačka puna kontrola nad radom četnika. Jedino se pop Đujić, kao komandant divizije, sa svojom užom pratnjom ne pojavljuje pred njima.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_78.htm Izveštaj kapetana Ilije Jevtića od 20. februara 1944. komandantu zapadne Bosne o svom radu i saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji i Lici]</ref>}} Njemački poručnik [[Reinhard Kopps]], poznatiji kao ''Konrad'', bio je šef jedne obavještajne grupe [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]]. Kada je 3. marta 1944. došao iz [[Beograd]]a u [[Dalmacija|Dalmaciju]], sobom je doveo nekoliko [[ZBOR|ljotićevaca]], između ostalih i Roka Kaleba, pripadnika antikomunističke organizacije »[[Beli Orlovi]]«. Od ostataka Đačkog bataljona (ranije: Splitsko-šibenska četa), koji su uglavnom bili ljotićevci, i dijela četnika koje mu je ustupio vojvoda Đujić, poručnik Kopps je formirao odred »Konrad« čiji je zadatak bio da vrši diverzije na partizanske štabove, organe narodne vlasti, ubija simpatizere NOP-a i da spriječi veze iz unutrašnjosti sa jedinicama i štabovima NOVJ na otocima. Grupa »Konrad« brojila je oko 30 ljudi — četnika i Nijemaca, sa sjedištem u selu [[Zablaće]], pokraj [[Šibenik]]a.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_167.htm Izveštaj Štaba Dinarske četničke oblasti od 29. maja 1944. komandantu oblasti o akciji Grupe "Konrad" protiv pripadnika NOP-a na području Dalmacije]</ref> U izvještaju koji je 11. marta 1944. godine uputio komandi [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]], o suradnji sa četnicima vojvode Đujića Kopps je zapisao sljedeće: {{izdvojeni citat|''Predmet: Četničke jedinice u sjevernoj Dalmaciji.'' Četnici su u sjevernoj Dalmaciji grupisani u jednu [[Dinarska divizija JVuO|diviziju »Dinara«]], čiji se štab nalazi u [[Kosovo polje (Dalmacija)|Kosovu]], 11 km južno od Knina. Komandovanje je u rukama vojvode Momčila Đujića, uz podršku majora Kapetanovića i kapetana Mijovića. Jačina grupâ, podređenih ovoj komandi, trenutno iznosi oko 6500 ljudi. Utjecajna zona se poklapa sa rajonom naseljenim Srbima unutar trokuta [[Knin]]—[[Šibenik]]—[[Zadar]] i doseže do zone [[Lika|Like]]. Operaciona zona je cijeli ovaj trokut, a naročito veće komunističke, partizanske oblasti, koje su naseljene Hrvatima. Do sada su vojne operacije izvođene u suradnji sa njemačkim divizijama, o čijim su rezultatima ove izvještavane. Znatni dijelovi ovih četničkih jedinica angažirani su na osiguranju njemačkih puteva za dotur. Posmatrano s vojne strane, trenutno se četnička suradnja sa njemačkim jedinicama ocjenjuje kao pozitivna. Na osnovu snaga, koje nam se ovdje nude, može se zaključiti da ona nije iskorištena u potpunosti, ali i ono što je do sada učinjeno upućuje na činjenicu, da bi njihovo dalje angažiranje u vojnom pogledu za nas bilo povoljno.<ref>[https://znaci.org/zb/4_21_10.pdf#page=1414 Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu, Narodnooslobodilačka borba u Dalmaciji, knjiga 10: siječanj—ožujak 1944. godine (tom 21, dokument br. 402, str. 1414—1418.)]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=696&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000692.] <br /> ({{jez-njem|"Betr. Cetnik–Verbaende Norddalmatien. <br /> In Norddalmatien sind die Cetniks in einer Division "Dinara" zusammengefasst, deren Hauptquartier in Kosovo, 11 km s. Knin, liegt. Die Fuehrung liegt in den Haenden des Wojwoden Momcilo Djujitsch, der seinerseits unterstuetzt wird von Major Kapetanowitsch und Hauptmann Miowitsch. Die Staerke der diesem Kommando unterstellten Gruppen belaeuft sich z.Zt. auf etwa 6500 Mann. Das Einflussgebiet stimmt ueberein mit dem serbischen Siedlungsraum innerhalb des Dreiecks Knin–Sibenik–Zara und reicht bis ins Lika–Gebiet hinein. Operationsgebiet ist dieses gesamte Dreieck, insbesondere die in ihm liegenden groesseren, kroatisch besiedelten kommunistischen Partisanbereiche. Militaerische Operationen wurden bislang in Zusammenarbeit mit deutschen Divisionen durchgefuehrt und deren Ergebnisse dorthin gemeldet. Darueber hinaus sind wesentliche Teile dieser Cetnik–Verbaende zur Sicherung deutscher Nachschubstrassen eingesetzt. <br /> Militaerisch gesehen ist somit die Zusammenarbeit der Cetniks mit deutschen Verbaenden zur Zeit positiv zu beurteilen. Sie fuehrt wohl noch keineswegs zu voller Ausnutzung der sich hier uns anbietenden Kraefte, doch berechtigt das bisher Geleistete zu der Auffassung, dass ein weiterer Einsatz sich fuer uns militaerisch guenstig auswirken muss."}})</ref>|Izvještaj jedinice »Konrad« od 11. ožujka 1944. Komandi Druge oklopne armije o četničkim jedinicama u sjevernoj Dalmaciji}} Na osnovu svega iznesenog, poručnik Konrad predlaže nadređenim: „Što se tiče upotrebe četničkih jedinica sjeverne Dalmacije u vojne svrhe, treba reći da one predstavljaju samo nastavak prakse talijanskih jedinica. Uz to se prije svega mora dodati i to, da se Talijani nikada nisu usuđivali — i pored svih hrvatskih suprotnih tvrdnji — da u većem obimu sprovedu vojnu suradnju, jer oni nisu željeli da se ojačaju četnici, tada još neoprobani u težoj političkoj situaciji. Dok su Talijani sprovodili samo djelomične operacije, danas je, uz strogu kontrolu i rukovođenje, moguća mnogo obimnija mobilizacija četničkih jedinica. Đujić nam je rekao da će se njegove jedinice, nakon čišćenja partizanskih oblasti u dalmatinskom području, angažirati tako što će u suradnji sa njemačkim komandama izvršiti zapriječavanja Titovih kanala za snabdijevanje. Na osnovu ovdje poznatih činjenica ovo izgleda apsolutno moguće.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=700&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000696.] <br /> ({{jez-njem|"Zur militaerischen Verwendung der Cetnikverbaende Norddalmatiens ist zu sagen, dass sie nur eine Fortsetzung der italienischen Verbindungen darstellen wuerde. Dazu muss allerdings hinzugefuegt werden, dass die Italiener es niemals gewagt haben – trotz aller gegenteiligen wiederholten kroatischen Behauptungen – in grossem Stil militaerische Zusammenarbeit durchzufuehren, da sie die damals noch nicht erprobten Cetniks in einer im uebrigen noch unreiferen groesseren politischen Lage nicht zu stark werden lassen wollten. Waehrend somit die Italiener nur Teilunternehmen durchfuehrten, waere bei straffer Kontrolle und Steuerung der Cetnikverbaende heute ein Heranziehen in weit groesserem Umfang moeglich. Djujitsch hat sich uns gegenueber bereiterklaert, seine Verbaende nach Saeuberung der Partisanengebiete im dalmatinischen Raum so einzusetzen, dass in Zusammenarbeit mit deutschen Dienststellen eine Sperrung der Versorgungskanaele Titos erfolgt. Auf Grund der hier bekannten Unterlagen erscheint dies vollkommen moeglich."}})</ref> [[File:Helmuth von Pannwitz and Chetniks.jpg|thumb|Njemački general [[Helmuth von Pannwitz]], zapovjednik [[15. SS kozački konjanički korpus|15. SS kozačkog korpusa]], u društvu četničkih oficirâ s teritorije NDH.]] U izvještaju Višeg SS i policijskog vođe u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj ''[[Gruppenführer]]a'' [[Konstantina Kammerhofera]] za mjesec mart 1944. godine, iskazano je stanovito nezadovoljstvo učinkovitošću četnikâ u Bosni i Hercegovini u borbi protiv NOVJ: {{izdvojeni citat|Policijska oblast II ([[Sarajevo]]): [...] <br /> Borbena vrijednost četnika stacioniranih u policijskoj oblasti Sarajevo nastavila je opadati; borbe u okolici [[Višegrad]]a i [[Trebinje|Trebinja]] pokazale su da se oni mogu uspješno oduprijeti [neprijatelju] samo uz njemačku podršku. U [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]], četnici nisu pokazali nikakvu vlastitu inicijativu tijekom izvještajnog perioda.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=228&rec=314&roll=1548 NARA, T314, Roll 1548, frame no. 000222.] <br /> ({{jez-njem|"Polizeigebiet II (Sarajevo): <br /> Der Kampfwert der im Polizeigebiet Sarajevo stehenden Cetniks ist weiter gesunken, bei den Kämpfen im Raum von Visegrad und Trebinje hat sich gezeigt, daß sie sich nur mit deutscher Unterstützung erfolgreich zur Wehr setzen können. In Ostbosnien zeigten sich die Cetniks im Berichtsmonat ohne eigene Initiative."}})</ref>|Mjesečni izvještaj za mart 1944. godine Višeg SS i policijskog vođe u Hrvatskoj (6. IV 1944).}} Konverzacija vođena između njemačkog opunomoćenog generala u NDH [[Edmund Glaise von Horstenau|Edmunda Glaisea von Horstenaua]] i feldmaršala [[Wilhelm Keitel|Wilhelma Keitela]], prilikom posjete Hitlerovom glavnom štabu početkom marta 1944, otkriva kakva je bila percepcija statusa četnika u NDH od strane vojnog vrha Trećeg Reicha: „U [[Berchtesgaden|Berhtesgaden]]u ljubazno me je primio Kajtel. Informisao me je o toku razgovora sa [[Nikola Mandić|Mandić]]em i Perićem [predsjednik vlade i ministar vanjskih poslova NDH, respektivno — prim.]. U više navrata morao sam da ga prekinem kako bih ga ispravio, a pre svega u pogledu četničkog pitanja. On je mislio da se četnici sastoje samo od nekoliko dobrovoljaca (skraćeno „Hiwis“, dolazi od nemačke reči „Hilfswilligen“, prim. prev.), koji služe u nemačkim divizijama.“<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 456.</ref> Njemački nadležni organi su ukazivali svojim višim komandama i na vidljivu diskrepanciju u domaćem antikomunističkom taboru u kontekstu »borbe protiv bandi«. Tako se u izvještaju 264. pješadijske divizije od 10. aprila 1944. na jednoj strani tvrdi da „hrvatske vlasti očigledno poseduju vrlo malo poverenja u trajno postojanje vlastite vlade“,<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_43.htm Izveštaj 264. pešadijske divizije od 10. aprila 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o vojno-političkoj situaciji u srednjoj Dalmaciji]</ref> dok se za četnike Dinarske divizije pod Đujićevom komandom navodi: {{izdvojeni citat|Nasuprot ovom, četnike treba ceniti kao jedini pouzdani faktor borbe protiv komunističkih bandi. Oni raspolažu, pored jednog boljeg rukovođenja i organizacije, i potrebnom inicijativom u borbi protiv bandi za sopstvena obaveštavanja i poduhvate i redovno javljaju upotrebljive rezultate izviđanja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=494&rec=314&roll=562 NARA, T314, Roll 562, frames no. 000489—000490.] <br /> ({{jez-njem|"Die kroat. Behoerden besitzen anscheinend nur geringes Vertrauen in der dauernden Bestand der eigenen Regierung. <br /> Im Gegensatz hierzu sind die Cetniks als einzig zuverlaessiger Faktor im Kampf gegen die kommunistischen Banden zu werten. Sie verfuegen neben einer besseren Fuehrung und Organisation ueber die im Bandenkampf notwendige Initiative zu eigenen Erkundungen und Unternehmen und melden regelmaessig brauchbare Aufklaerungsergebnisse."}})</ref>|Izveštaj 264. pešadijske divizije od 10. aprila 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o vojno-političkoj situaciji u srednjoj Dalmaciji}} U telegramu poslatom 5. maja 1944. [[V SS korpusu]] iz [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], o držanju vojvode Momčila Đujića je data veoma povoljna ocjena: {{izdvojeni citat|Đujić neupitni pristalica DM. Hrvatski državljanin, lojalno radi sa vlastitim trupama protiv komunista, nasilno mobiliše pravoslavce. Prema povjerljivom izvještaju, nedavno je više puta izrazio antibritanska osjećanja. Jačina: 7000. Jesu li Đujićeve jedinice na području V SS korpusa?<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1208&rec=314&roll=565 NARA, T314, Roll 565, frame no. 001203.] <br /> ({{jez-njem|"Djujic einwandfrei DM Anhänger. Kroat. Staatsangehöriger, arbeitet mit eigener Truppe gegen Kommunisten loyal zusammen, zwangsmobilisiert Pravoslaven. In letzter Zeit nach V—Meldungen wiederholt englandfeindlich geäussert. Stärke 7000. Sind Djujic—Verbände im Bereich V. SS—Korps?"}})</ref>}} U izvještaju od 10. maja 1944, oficiri 15. brdskog korpusa navode da Nijemci snabdijevaju ukupno 6.318 četnika u NDH („Hrvatska borbena zajednica“). Za skrb 4.421 četnika starala se [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. divizija]], dok se o ostalih 1.897 brinula [[373. legionarska divizija|373. divizija]] Wehrmachta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=828&rec=314&roll=565 NAW, T-314, Roll 565, frame 000823: Zabilješka o broju četnika koje snabdijeva 15. brdski korpus (10. maj 1944.).]</ref> Sredinom srpnja 1944. godine, u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]] je organizirana [[Operacija Muholovka|operacija »Muholovka«]] ({{jez-njem|Fliegenfänger}}). U ratnom dnevniku [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] zabilježeno je da je izvođenje operacije povjereno [[13. SS oružana brdska divizija Handžar|13. SS brdskoj diviziji »Handžar«]] i lokalnim četnicima: {{izdvojeni citat|14. 7. 1944: <br /> ''SS-brdska divizija »Handžar«'': <br /> Za operaciju »Fligenfenger«, čišćenje prostora [[Osmaci]] (25 km jugoistočno od [[Tuzla|Tuzle]] — aerodrom bandi), krenula su 2 ojačana bataljona i četnici.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_218.htm ZBORNIK DOKUMENATA VOJNOISTORIJSKOG INSTITUTA: TOM XII — DOKUMENTI NEMAČKOG RAJHA — KNJIGA 4]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=960&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000820.] <br /> ({{jez-njem|"W–SS–Geb.Div. Handschar: <br /> Zum Unternehmen "Fliegenfänger" Säuberung Raum Osmaci (25 SO Tuzla) (Bandenflugplatz) 2 verst. Btlne. und Cetniks angetreten."}})</ref>}} Pored operacije »Fliegenfänger«, četnici u sjevernoj i istočnoj Bosni (koji su brojali oko 13.000 ljudi) uzeli su, tokom proljeća i ljeta 1944. godine, učešća u više poduvhata koje je predvodila 13. SS brdska divizija »Handžar« (kao npr. [[Operacija Maiglöckchen|»Maiglöckchen«]], [[Operacija Vollmond|»Vollmond«]], [[Operacija Heiderose|»Heiderose«]] ili [[Operacija Röslein|»Röslein«]]). Visoki oficiri [[Sicherheitsdienst|SS]]-a bili su u velikoj mjeri zadovoljni obostrano izgrađenim povjerenjem. Dok je ''Hauptsturmführer'' Hermann Schifferdecker, zapovjednik 27. brdske lovačke pukovnije iz sastava divizije, decenijama nakon rata tvdio da je „saradnja između divizije i četnika bila (je) veoma labava”, kao i da su se četnici „javljali našem obavještajnom oficiru onda kada im je bila potrebna hrana ili municija”, u junu 1944. komandant 13. SS brdske divizije general [[Karl-Gustav Sauberzweig]] je pohvaljivao iskreno savezničko držanje pripadnikâ JVuO (najvjerovatnije vojvode Radivoja Kerovića): {{izdvojeni citat|Nakon što ih naše trupe razbiju, partizani u povlačenju često upadaju u zasjede četničkih jedinica koje traže oružje... Tokom posljednjih operacija, četničke snage su se dobro pokazale u borbi. Uspostavljena je prihvatljiva, gotovo drugarska saradnja [Nijemaca — prim.] sa četnicima. Srpsko pravoslavno stanovništvo (sigurnosne zone) predstavlja jedini marljivi, konstruktivni i vitalni element na ovoj teritoriji. Kada je divizija tek stigla u (sjeveroistočnu Bosnu), među četnicima je zavladala panika zbog straha od [[Bošnjaci|muslimanske]] osvete. U međuvremenu, konstruktivniji među Srbima su shvatili da će divizija uključiti sve dijelove stanovništva u svoju misiju oslobađanja [od partizana — prim.]. To je, u određenom smislu, dovelo do svojevrsne saradnje.<ref>George Lepre, Himmler's Bosnian Division: The Waffen-SS Handschar Division 1943–1945. Atlgen, PA: Schiffer Military History, 1997, pp. 198–199. <br /> ({{jez-eng|"With an estimated strength of over 13,000 effectives, the Četniks of northeastern Bosnia were divided into four large groups, with one each operating in the Posavina, Bijeljina, Tuzla, and Zvornik areas. "The cooperation between the division and the Četniks was very loose," wrote one critical SS officer. "Most of the time they simply reported to our intelligence officer when they needed food or ammunition." Sauberzweig was more optimistic: "After being routed by our troops, retreating Partisans are often ambushed by Četnik units seeking weapons... During the latest operations, the Četnik forces have fought well. An acceptable, almost comradely cooperation with the Četniks has emerged. The Serbian-Orthodox population of the (security zone) is the sole industrious, constructive, and vital element in the territory. When the division first arrived in (northeastern Bosnia), the Četniks panicked, fearing Muslim revenge. In the meantime, the constructive-minded Serbians have realized that the division shall include all portions of the population in its mission of liberation. This has led, in a certain sense, to a sort of cooperation.""}})</ref>}} Nemački izveštaj iz jula 1944. godine ocenjuje da četnici Momčila Đujića broje oko 8.000 ljudi, od čega 7.000 naoružanih; ovi su dobro organizovani te neprijateljski orijentisani prema Englezima i bez engleske pomoći. Nijemci zaključuju da im oni zamjenjuju jednu do dvije divizije u Jugoslaviji: {{izdvojeni citat|Jedinica Konrad [srednja Dalmacija]: Saradnja sa četnicima izvanredna. '''Oni zamenjuju jednu do dve divizije'''. Samo se oni bore — ustaše manje aktivne.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=195&broj=790 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000781.] <br /> ({{jez-njem|"Zusammenarbeit der Truppe mit Cetniks hervorragend. Cetniks ersetzen 1 — 2 Divisionen. Nur sie kämpfen. Ustascha wenig aktiv. <br /> In Norddalmatien (serbischer Volksraum) Cetnikführer Djujic. Etwa 8 000 Mann, davon 6–7 000 Bewaffnete. Gut organisiert. Englandfeindliche Stimmung. Keine englische Unterstützung. Zweifel, ob diese Cetniks bei englische Landung gegen deutsche Besatzungsmacht kämpfen werden."}})</ref>|Izveštaj kapetana Merrema, drugog obaveštajnog oficira Komande Jugoistoka (Armijske grupe F) o inspekcijskom putu po Srbiji, Bosni i Hercegovini i Hrvatskoj u periodu 20. jun — 4. juli 1944.}} Kapetan Merrem, njemački oficir koji je sastavio ovaj izvještaj, imao je samo riječi hvale na račun četnikâ Dinarske divizije JVuO i vojvode Momčila Đujića: {{izdvojeni citat|[[373. legionarska divizija|373. pešadijska divizija]]: Saradnja sa četnicima vrlo dobra (1. lički korpus sa sedištem u [[Gračac]]u). Oni nemaju direktnu vezu sa Đujićem. Rukovođenje njima direktno od strane obaveštajnog odjeljenja divizije. Njihovim akcijama uvek prisustvuje nekoliko Nemaca koji kontrolišu isporuke municije i snabdevanja. [...] '''Oni su jedini stvarno korisni saborci''' [podvučeno u originalu — prim.]. Jedino od njih dolaze korisna obaveštenja o neprijatelju. [...] Jedan četnički komandant odaje utisak potpuno pouzdanog saborca, koji je i neprijateljski nastrojen prema Englezima. [...] Četnici su vrlo častoljubivi i drago im je kada Nemci primete njihove podvige. [...] Podoficir Bartl poznaje lično vojvodu Đujića. Đujić mu šalje čak i sopstvene naredbe u vezi s područjem [[Donji Lapac|Lapca]]. [Najbolja taktika protiv partizana sastoji se u upotrebi specijalnih jedinica] i kombinovanju četnika u jedinice snage jednog bataljona sa jednim nemačkim vodom sa radio stanicom i, po mogućstvu, teškim oružjem.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=195&broj=793 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000784.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Aussenstelle der 373. (kroat.) Div. – Uffz. Bartl. <br /> Sehr gute Zusammenarbeit mit Cetniks. (1. Lika–Korps Sitz Gracac.) Kein unmittelbarer Einfluss Djuic. Direkte Führung durch Ic–Aussenstelle. Bei Cetnik–Einsatz nehmen meist einige deutsche Soldaten teil. Dadurch Kontrolle der Munitions– und Verpflegungslieferung gewährleistet. "Kroatische Kampfgemeinschaft" bezeichnet Bartl nur als Ausdruck im deutschen Schriftverkehr. Cetniks können diesen Begriff nicht und würden bei Bekanntgabe feindselige Haltung einnehmen. Cetniks sind die einzigen brauchbaren Mitkämpfer. Diese allein liefern auch brauchbare Feindmeldungen. <br /> Kurze Rücksprache mit einem örtlichen Cetnik–Führer ergab den Eindruck eines absolut zuverlässigen, sogar englandfeindlichen Mitkämpfer. <br /> Cetniks sind sehr ehrgeizig und sehen es gerne, wann ihre Taten von Deutschen beobachtet werden. Geschriebenes Wort (Flugblätter) gilt bei ihnen wenig. Das gesprochene Wort ist alles. Gute Flüsterpropaganda hat grossen Einfluss. <br /> Von Invasion sprechen Cetniks kaum. <br /> Uffz. Bartl kennt den Vojvoden Djuic persönlich. Djuic schickt ihm sogar die den Raum Lapac berührenden eigenen Befehle. <br /> Auf die Frage, wie man nach seiner Ansicht der kommunistischen Banden Herr werden könne, antwortete Uffz. Bartl: "Durch andauerndes Jagen mit kleinen Jagdkommandos (Kleinkrieg nach Bandenart), durch Einsatz von Tarneinheiten und durch Zusammenfassen der Cetniks in Batl.–Stärke, dabei etwa 1 deutscher Zug mit Funk und möglichst mit schweren Waffen." <br /> Uffz. Bartl macht einen sehr guten Eindruck, scheint sich aber doch sehr viel zuzutrauen, wenn er behauptet, er könne die gesamten Djuic–Cetniks dahin bringen, wo wir sie haben wollen, falls er an die entsprechende Stelle gesetzt werden wurde."}})</ref>}} Visoka ocjena za doprinos četničkih formacijâ s teritorije marionetske NDH ratnim naporima njemačkog okupatora data je 25. jula 1944. godine i od strane nadležnih instanci iz [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]]: {{izdvojeni citat|Hrvatska: [...] Četnici su, s obzirom na vlastitu slabost, naši prirodni saveznici u borbi protiv komunizma. '''Samo se oni bore'''! “Hrvatska borbena zajednica” postoji samo na papiru.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=716&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000707.] <br /> ({{jez-njem|"Cetniks unter Berücksichtigung eigener Schwäche im Kampf gegen Kommunisten unsere natürlichen Verbündeten. Sie allein kämpfen! "Kroatische Kampfgemeinschaft" steht nur auf dem Papier."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka od 25. jula 1944.}} U izvještaju od 11. avgusta 1944, nakon proputovanja koje je Vojni zapovjednik Jugoistoka poduzeo u zoni odgovornosti V SS brdskog korpusa na teritoriju NDH, o tamošnjim četnicima te suradnji s njima kazano je: {{izdvojeni citat|Dobro iskorištavanje četničkih komandanata. Zahtjev za premještaj [[369. legionarska divizija|369. pješadijske divizije]] zbog sve češćih incidenata između četnika, o čijoj suradnji divizija apsolutno ovisi, i hrvatskih pripadnika divizije. 369. pješadijska divizija se sastoji od otprilike 70% Hrvata. Zapovjednik divizije napominje da se najmanje 40% njih smatra nepouzdanim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=192&broj=445 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000440.] <br /> ({{jez-njem|"Gute Ausnutzung der Cetnikführer. Antrag auf Herauslösung der 369.I.D. da sich Zwischenfälle zwischen Cetniks, auf deren Zusammenarbeit Division unbedingt angewiesen, und kroat.Div.Angehörigen mehren. (Siehe Ic–Bericht). 369.I.D. besteht aus ca. 70 % Kroaten. Div.Kdr. bemerkt, dass hiervon minderstens 40 % als unzuverlässig anzusehen sei."}})</ref>|Izvještaj o posjeti OBSO-a zoni odgovornosti 5. SS brdskog korpusa od 7. do 11. avgusta 1944. godine (11.8.44).}} Major Adolf von Ernsthausen je bio zapovjednikom 392. artiljerijske pukovnije iz sastava [[392. legionarska divizija|392. (hrvatske) pješačke divizije]], jedne od tri njemačko-hrvatske divizije (pored [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]] i [[373. pješadijska divizija|373. pješadijske divizije]]). Kao veteran [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] sa iskustvom ratovanja na [[balkanskom bojištu]], major von Ernsthausen biva upućen [[1944]]. godine u okupiranu Jugoslaviju. Von Ernsthausen će [[1959]]. godine objaviti ratne memoare pod naslovom ''Die Wölfe der Lika. Mit Legionären, Ustaschi, Domobranen und Tschetniks gegen Titos Partisanen. Erlebnisse in Kroatien 1944'' (“Vukovi [[Lika|Like]]. Sa legionarima, ustašama, domobranima i četnicima protiv Titovih partizana. Doživljaji u Hrvatskoj 1944.”).<ref>[https://winkelried-verlag.de/buecher/landser-am-feind/744/die-woelfe-der-lika Winkelried Verlag: Adolf von Ernsthausen, Die Wölfe der Lika]</ref><ref>[https://www.booklooker.de/B%C3%BCcher/Adolf-von-Ernsthausen+Die-W%C3%B6lfe-der-Lika-Mit-Legion%C3%A4ren-Ustaschi-Domobranen-und-Tschetniks-gegen/id/A02Iwx5I01ZZ3 Ernsthausen, Adolf von — Die Wölfe der Lika. Mit Legionären, Ustaschi, Domobranen und Tschetniks gegen Titos Partisanen. Erlebnisse in Kroatien 1944 — Landser am Feind, Band 5 (www.booklooker.de)]</ref> O sveobuhvatnoj saradnji Dobroslava Jevđevića s okupacionim vlastima bio je general Mihailović, u više navrata, obaviješten i od strane Jovanke Krištof (pseudonim »Mira«), četničke obavještajke u [[Slovenija|Sloveniji]]. U veoma opširnom izvještaju od 29. juna 1944, Krištof o Jevđeviću (pseudonim »Aero«) daje nedvosmislenu ocjenu: „Aero je drugi [[Milan Nedić|Nedić]].“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_198.htm Izveštaj obaveštajnog organa od 29. juna 1944. Draži Mihailoviću o stanju četničkih organizacija u Sloveniji, Hrvatskom primorju, Gorskom kotaru i Lici i saradnji sa nemačkim okupatorima]</ref> Pored toga, Krištof karakteriše Jevđevića kao „vrlo kompromitovanu osobu“ (najprije zbog „jakog sudelovanja sa okupatorom“), te zaključuje da ovaj ne bi mogao organizovati četničku ilegalu. Iz izvještaja Krištof može se zaključiti kako su vojvoda Dobroslav Jevđević i kapetan [[Dušan Đaković]], komandant 4. brigade iz sastava Ličko-kordunaške oblasti JVuO, bili podređeni okupatoru i suštinski i u simboličkoj ravni: {{izdvojeni citat|Odred u Ab.[aciji, tj. [[Opatija|Opatiji]] — prim.] likvidiran. 19 ljudi otišlo u [[Postojna|Postojnu]], a 10 ih ide u Nem.[ačku] kom. na [[Rijeka|Reci]], gde će služiti kao [[Gestapo]]. Tu će biti sa njima i Aero i kap. Đak., pa čak i r. stanica. [...] Svi su ti odredi pod Nem. kom. i bez međusobne veze, razbacani po [[Istra|Istri]], da se pokaže celom narodu, kako su Srbi Nem. sluge. Plaćeni su — vojnici 360 L.[ira] mesečno, podnar. 450 naredn. 525 podpor. mislim 3.000 a kap. Đak. 5.800 L. [...] U Josipdol je poslao Aero 11 ljudi, navodno da osnuju tamo četničku komandu. Međutim ti su ljudi Nem. tajna policija, a od četnika iz šume, koji su im dolazili u vezi, da je to četn. komanda, napravili Nem. radni bataljon, koji vode Nem. Tu je oko 40 ljudi, ostali su prestali dolaziti kad su videli šta se sa ovima desilo. [...] Kud ćemo veće poniženje za našu vojsku nego da komanduje Nem. poručnik našem kapetanu, pa i vojvodi, samo sreća, da je taj vojv. surogat, inače propadosmo od bruke... Sve ove i slične akcije vodi kap. Đaković, naravno pod komandom Nem. poručnika. Odluke o njima donosi Aero u dogovoru sa Nem. Upravo je gnusno gledati, kako se obojica klanjaju pred Nem. potpor. i por., pa kaplarima. Đak. sve pozdravlja fašistički uzdignutom rukom, a Aero samo veće činove oficire, inače našim pozdravom. [...] U Lici saradnja sa okupatorom je na čisto drugoj bazi — tamo mora okupator popuštati, jer inače odoše ljudi u šumu, a vođe su potpuno Nem. sluge i nemaju kamo bežati. [...] '''U krvi im je šurovanje sa okupatorom, a nama prikazuju kako vode vele politiku i kolike žrtve za narod s tim pridonašaju — dok u stvari nisu ništa drugo nego ponizne Nem. sluge'''. [...] Potrebno je već jednom započeti sa ozbiljnim i poštenim radom, jer će nas katastrofa preteći. Saradnju sa okupatorom trebalo bi napraviti na čisto drugoj bazi i ne sme biti vidna. Bar ovde.}} Na drugoj strani, Jovanka Krištof izdvaja kao pozitivan primjer vojvodu Momčila Ðujića: „Ovi ljudi ovde vide jedini spas u vojv. Đujiću, jer ga smatraju poštenim i iskrenim borcem za našu stvar. Isto ima org. dobro sprovedenu. Pljačkati i krasti ne dozvoljava o čemu su se uverili iz njegove prop. gde su imena poubijanih ljudi zbog nediscipline i raznih prekršaja. To ljudima imponira — pošten rad i samo to žele, a i zaslužuju, jer ih nepoštenje tuče već 3 1/2 god. I pored svega toga, ostali su verni našoj ideji. Isto saradnja sa okupatorom je na čisto drugoj bazi i ne vodi se trgovina sa ljudima, kao ovde. Ovo vodstvo se jako boji Đujića i gaji mržnju prema njemu zato hoće ljudima dokazati, da Đujić nema ništa odnosno samo par sto vojnika bez oružja koji kao čudo gledaju mitraljez. A isto, da su pod Nem. kao ovi ovde.“ U pokušaju da prebaci teret odgovornosti za sopstvenu kolaboraciju s okupatorom na komandanta Dinarske divizije JVuO, vojvoda Jevđević piše Mihailoviću 8. avgusta 1944. godine: „Garantujem i imam stotine dokaza da trupe Đujića u velikom delu stoje u tešnjoj vezi od mene, ali to niko ne vidi. Vi bi se začudili, kad bi vam sve ispričao kakve mi izveštaje pokazuju Nemci o svojim vezama sa našim jedinicama, naročito kod [[Uroš Drenović|Drenovića]] i ostalih, prebacujući mi da ih mi sabotiramo i podmuklo rušimo.“<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 156, reg. br. 51/1—1.</ref> I u izvještaju od 10. avgusta 1944, Jovanka Krištof je upozorila Mihailovića na činjenicu da se [[Lika|lički]] četnici pod komandom vojvode Jevđevića nalaze u [[Istra|Istri]] u službi okupatora, kao i da su pred [[Nacionalsocijalistička njemačka radnička partija|nacistima]] (»broj 11«) dužni salutirati [[Rimski pozdrav|fašističkim pozdravom]]: {{izdvojeni citat|Kolben [potpukovnik [[Karl Novak]] — prim.] se povratio 3 ov. meseca. Zgrozio se nad ovim radom. Nije mogao svega verovati kad su mu referisali oficiri i vojnici, dok nije neke stvari i na vlastite oči video. Mislim, da je dosta ako Vam kažem da stalno uzdiše i govori pri svakoj prilici: »Jadni Čiča, kako ga upropastiše, zar [[Vermaht]] i [[Gestapo]], da predstavlja Čičinu vojsku.« Prebleđuje slušajući i gledajući ovo. 3. mu referiraše četnici da su dobili naređenje da moraju svi nacistički pozdravljati. A jučer se sam uverio da ima oficira, koji profaniraju našu uniformu, te u njoj putuju iz [[Postojna|Postojne]] u Trst i daju povoda komun. za prop. Isti oficir Korać je tako i u Ab.[aciju] došao samo da je još imao natpis na rukavu i kapi »Lika« što po naređenju moraju svi u Postojni nositi. Ja sam ga napala zbog toga, a isto tako i Jovanovog brata, te su jučer svi na putu skinuli te sramotne natpise. [...] Čujem da Jovan sad ostaje kod Vas. Neka Vam ispriča kako su part.[izani] u okolici Post.[ojne] natiskali plakate o četn. banditima sa natpisom »Lika« na rukavu i kapi, koji su pljačkali selo sa br. 11 i odveli x ljudi i t.d. [...] Nadam se da će sad sigurno uspeti četnicima, da se odele od br. 11. Samo mnogi su od njih mišljenja da su ovim radom upropas[ti]li i ovde i Liku.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_21.htm Izveštaj Jovanke Krištof od 10. avgusta 1944. Draži Mihailoviću o stanju ličkih četnika u Istri, njihovoj saradnji sa Nemcima i ponašanju Dobrosava Jevđevića u vezi sa problemom vraćanja četnika u Liku]</ref>}} === Saradnja JVuO sa njemačkim okupatorom na Kosovu (1944) === {{main|Kosovo i Metohija u Narodnooslobodilačkoj borbi}} Proljeća 1944. godine, u vrijeme [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodora Udarne grupe divizije NOVJ u dolinu Ibra]], dolazi do čvrste saradnje između četnika na [[Kosovo|Kosovu]] i njemačkog okupatora u borbi protiv [[NOP]]. 8. aprila 1944. godine, kapetan [[Živojin Marković]], komandant Drugog kosovskog korpusa JVuO, obavještava<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref> generala Dragoljuba Mihailovića da se sastao sa njemačkim šefom SD policije iz [[Kosovska Mitrovica|Mitrovice]], koji mu je obećao hvatanje komunista sa Kosova (i [[Srbi|Srba]] i [[Albanci|Albanaca]]): {{izdvojeni citat|Obećao je da će da pohvata sve komuniste sa Kosova, bilo Srbe bilo Arnaute o čemu smo dali dokaze i podatke... Učinio sam pokušaj da dobijem i municiju od Nemaca. Obećali su, jer sam im predstavio strašno stanje u vezi sa partizanima.}} Kapetan Živojin Marković upozoravao je generala Mihailovića na posljedice javne i otvorene saradnje sa okupatorima, tj. na četničku kompromitaciju pred stanovništvom. Kapetan Marković piše 23. aprila 1944. kako je nastupila potpuna konfuzija, budući kako se protiv snagâ NOVJ zajedno bore: „Mi [tj. JVuO — prim.], Nemci, Bugari, nedićevci, dobrovoljci, [[Albanci|Arnauti]] dobrovoljci, Albanska legija.“<ref>AVII, ČA, kut. 246a, reg. br. 1/1-23.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943—1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 358.</ref> 11. juna 1944. kapetan Marković izveštava komandanta [[Sicherheitsdienst|SD policije]] u [[Kosovska Mitrovica|Kosovskoj Mitrovici]] o borbama koje vodi protiv jedinica NOP. Pored toga, kapetan Živojin Marković izvještava njemačkog oficira o spuštanju engleskih i američkih padobranaca na teren pod kontrolom snagâ JVuO: {{izdvojeni citat|Nastojaću da proverim tačno gde su pali i ko ih je uhvatio i gde će se nalaziti, pa ću vas izvestiti. Ja sam na položaju sa celim korpusom. Noćas sam blokirao dva srpska sela i uhvatio jednu komunističku trojku koju sam odmah likvidirao... Ako me sada ne pomognete u najtežoj situaciji u borbi sa partizanima, biću prinuđen da se povučem.<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref>}} Sjutradan, 12. juna 1944, uslijedio je odgovor njemačkog komandanta SD policije iz Mitrovice: {{izdvojeni citat|Mnogo Vam hvala za Vaša dva izveštaja. Juče sam imao duži razgovor sa Vašim oficirom za vezu koji Vas je sigurno već sada o svemu što smo razgovarali izvestio. Raduje me mnogo što imate takve uspehe u borbi protiv komunista i čestitam Vam na tome... Primite puno pozdrava i moje želje da postignete još mnogo uspeha i slave u borbi protiv komunista.<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref>}} Polovinom septembra 1944. godine, saradnja kosovskih četnika sa njemačkim okupatorom postaje legalna. Štab 2. kosovskog korpusa JVuO dobija od Nijemaca 10. septembra 1944. „tri vagona municije i ukupno 800.000 metaka od 7,9 mm”. U [[Raška|Raškoj]] su se mogli vidjeti njemački vojnici skupa sa četnicima. Krajem oktobra 1944. godine u [[Zvečan]]u pregovaraju predstavnici četnika, Nijemaca i [[Balli Kombëtar|albanskih kvislinga]] o zajedničkoj borbi protiv NOV i PO Jugoslavije.<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref><ref>Ненад Миодраг Антонијевић, Ратни злочини на Косову и Метохији 1941—1945. годинe. Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, Београд, 2015, стр. 453—454.</ref> Komanda [[Armijska grupa E|Armijske grupe »E«]] javljala je 29. oktobra 1944. godine o susretu generalštabnog potpukovnika Warnstorffa sa kapetanom Markovićem, vjerovatno radi dogovora o zajedničkom povlačenju na zapad: {{izdvojeni citat| ''29. 10. 1944. Operat. odeljenje (Kos. Mitrovica)'' Sastanak 20. 10. načelnika Obaveštajnog odeljenja potpukovnika Varnštorfa sa komandantom 4. četničkog korpusa Markovićem.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Izvod iz ratnog dnevnika komande Grupe armija »E« za period od 1. oktobra do 31. decembra 1944. godine]</ref>}} Iz iste je komande javljano 11. novembra 1944. da su Markovićevi četnici, kao i oni s teritorije [[Nedićeva Srbija|Nedićeve Srbije]], »samo saputnici« njemačkog Wehrmachta. Međutim, nepovjerenje je i dalje postojalo među dvjema stranama, pa je preporučen određeni oprez: {{izdvojeni citat|Grupa Marković (2500—3000), u sporazumu sa nem. vojskom, osigurava odsek Mitrovica — Raška (mesta uklj.) — Novi Pazar. Izviđanje protiv Bugara, Tita i Sovjeta. Do sada nije bilo ozbiljnijih incidenata. Potrebna je opreznost.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%B5_%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%98%D0%B0_%22%D0%95%22_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%83_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_11.11.1944. Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.], Vojnoistorijski institut, NAV--T-311, r. 184, s. 501.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=507&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000501.] <br/> ({{jez-njem|"1.) Gruppe Markovic (2500–3000) sichert im Einvernehmen mit dt. Truppe Abschnitt Mitrovica – Raska (Orte ausschl.) – Novi Pazar. Aufklärung gegen Bulgaren, Tito und Sowjets. Bis jetzt keine ernsteren Zwischenfälle. Vorsicht geboten."}})</ref>}} === Borbe pod nemačkom komandom u Srbiji (1944) === {{main|Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|Topličko-jablanička operacija}} [[File:Nemci predaju minobacač četnicima.jpg|thumb|Nemci predaju minobacač četnicima u Srbiji 1944.]] {{Quote box | citat = „D.M.-bande dosada nisu nikad napale okupacione trupe.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1115&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001111: Izvještaj o bandama u okolini katarakti Dunava (bez datuma, približno mart 1944).] <br /> ({{jez-njem|"Bisher haben die D.M.Banden die Besatzungstruppen noch nie angegriffen."}})</ref> | izvor = Nemački izvještaj o četnicima u okolini katarakti Dunava od marta 1944. | width = 40% | align = right}} {{Quote box | citat = „Titove bande imaju se napasti i uništiti, odn. zarobiti. Pristalice D.M.-a (četnici) ne smatrati neprijateljima.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1264&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001260: Naredba 923. Landeschuetzen-bataljonu za akciju „Dunav“ (29. Juli 1944.).] <br /> ({{jez-njem|"Angetroffene Titobanden sind anzugreifen und zu vernichten bzw. gefangen zu nehmen. DM—Anhänger (Cetniks) sind nicht als Feind anzusehen."}})</ref> | izvor = Naredba 923. Landesschuetzen-bataljonu za akciju „Dunav“ od 29. jula 1944. | width = 40% | align = right}} Oko [[Nova godina|Nove godine]] po [[Julijanski kalendar|julijanskom kalendaru]] 1944. dolazi do žestokih [[Bitka za Ivanjicu (januar 1944.)|borbi za Ivanjicu]]. Ovom prilikom, četnici Draže Mihailovića stupaju u borbu protiv snagâ NOVJ skupa sa Nijemcima, [[Bugari|Bugarima]] i kvislinškim formacijama (Državna i Poljska straža). 11. januara 1944, u Vrhovnu komandu JVuO stiže depeša kapetana [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]] (pseudonimi »Švarc« i »Ras-Rasa«), u kojoj se navodi: „Nemci i Bugari uz pomoć četnika ušli u Ivanjicu, a tenkovi produžili dalje. Komunisti otstupaju u pravcu Javor — Kušići. Od naših u borbi [[Vuk Kalaitović|Kalait]] i Marković. Gubici nisu još utvrđeni. Nemci danas prošli kroz [[Kosjerić]] i sutra stižu na bojište. Od komunista učestvuju u borbi muslimanska i dalmatinska brigada.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref> Kapetan [[Predrag Raković]] (»Kar-Kar« i »Pre-Pre«) šalje 13. januara dvije depeše kojima obavještava VK JVuO i generala Mihailovića o stanju na terenu: {{izdvojeni citat|Primio sam sva Vaša naređenja za prikupljanje snaga za dejstvo prema Ivanjici protivu komunista. Situacija kod Ivanjice 12-I uveče: partizani su izbačeni iz Ivanjice i odbačeni prema Mučnju, a štab mi je još u Katićima. Partizani tamo imaju 1, 2 i 5 proletersku brigadu i srbijansku proletersku brigadu. Ukupno oko 3000 ljudi. Odlično naoružani sa dosta municije. Od okupatora: Nemaca vrlo malo sa 5 tenkova, a Bugara 1000. Nemci ne nameravaju da dovedu u ovu oblast jače snage za borbu, jer su radi da ove partizane likvidiraju sa Bugarima, srpskom državnom stražom i da im pomognu četnici D. M. I jedna i druga strana drže se u toku 13-I pasivno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} Kad je sredinom marta 1944. operativna grupa sastavljena od [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge]] i [[Peta krajiška divizija NOVJ|Pete divizije]] NOVJ iz [[Sandžak]]a [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodrla u zapadnu Srbiju]], nesuglasice između četnika i Nijemaca u Srbiji potisnute su u drugi plan. Trupe sastavljene od jedinica [[Vermaht]]a i [[Vafen-SS|SS]], korpusâ JVUO, bugarskog okupacionog korpusa, [[Srpska državna straža|SDS]], [[Srpski Doborvoljački Korpus|SDK]] i [[Ruski Zaštitni Korpus|Ruskog zaštitnog korpusa]] pod objedinjenom nemačkom komandom generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] funkcionisale su kao jedinstvena operativna grupa u [[Operacija Kamerjeger|operaciji »Kammerjäger«]]. Kod nadležne je četničke komande majora [[Neško Nedić|Neška Nedića]] bio akreditovan nemački kapetan Vajel kao oficir za vezu. Zajedničke operacije trajale su nešto duže od dva meseca.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj Vojnoupravnog komandanta jugoistoka od 13. maja 1944.]</ref> Kao znak otopljavanja odnosa na liniji četnici–okupator, nakon unilateralnog raskidanja (sa njemačke strane) [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|sporazuma potpisanih]] u zimu 1943/1944. godine te organiziranja [[Operacija Treibjagd|operacije »Hajka«]] protiv [[Nikola Kalabić|Kalabićevih]] četnika, u drugoj polovini marta 1944. upriličen je sastanak komandanta Drugog ravnogorskog korpusa kapetana [[Predrag Raković|Predraga Rakovića]] sa oficirom [[Schutzstaffel|SS]]-a Biermannom, inače njemačkim zapovjednikom [[Čačak|Čačka]]. Tom prilikom je kapetan Raković garantovao „da ne postoje ni najmanje namere da se planira opšti ustanak ili da se sprovedu sabotažne akcije“ protiv Nijemaca, odnosno da će „na teritoriji Srbije“ iznova nastupiti primirje. U Mihailovićevo ime, četnički komandant je iskazao spremnost „za borbu protiv komunista i izvan Srbije, uz isporuke municije“, a nije čak odbacio ni mogućnost angažovanja „na drugim evropskim frontovima“.<ref>[https://web.archive.org/web/20221206140940/https://znaci.org/00001/4_14_3_269.htm Izveštaj Feldkomandanture u Čačku od 25. marta 1944. komandantu Jugoistoka o pregovorima sa komandantom 2. ravnogorskog korpusa]</ref> U izvještaju Komandi Jugoistoka, [[obersturmführer]] Biermann navodi da Draža Mihailović od njemačke strane očekuje diskretnost u održavanju kontakata, naročito stoga što bi srpske kvislinške vlasti u JVuO mogle vidjeti konkurenciju: {{izdvojeni citat|Kapetan Raković mi je kazao lično, takoreći u povjerenju kao prijatelju, da sve što mi je do sada rekao i sve što sam ja zapisao, on rekao po nalogu Draže Mihailovića, s kojim je imao svakodnevnu radio-vezu i od koga je dobivao stalna uputstva o predmetu prethodnih razgovora. Pritom me uvjerava da će sa strane Mihailovića, naravno, sve biti demantirano, ukoliko se o sadržaju razgovorâ ponovno dozna u [[Beograd|beogradskim]] krugovima ([[Milan Nedić|Nedić]], [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]). Sasvim je prirodno da ovi krugovi pokušavaju svim sredstvima osujetiti sporazum između njemačke okupacijske vlasti i Draže Mihailovića, jer trenutno su oni legalni predstavnici srpskog naroda te bi možda mogli strahovati za svoje pozicije. Pregovore između DM–pokreta i njemačkih vlasti ovi bi krugovi odmah iskoristili u propagandne svrhe i predstavili ih kao kraj ili slabost DM–pokreta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=281&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000268—000269.] <br /> ({{jez-njem|"Hauptmann Rakovic sagte mit persönlich, sozusagen vetraulich zu einem Freund, dass alles, was er mir bisher gesagt und ich aufgeschrieben habe, von ihm im Auftrage von DM gesagt worden sei, mit dem er tägliche Funkverbindung habe und von dem er laufend Anweisungen für den Stoff der bisherigen Besprechungen erhalten habe. Er versichert mir gleichzeitig dass selbverstandlich von DM–Seite alles abgestritten werde, falls wieder der Inhalt der Besprechungen in Belgrader Kreisen (Nedic, Ljotic) bekannt werde. Es sei zu natürlich, dass diese Kreise mit allen Mitteln eine Verständigung zwischen der deutschen Besatzungsmacht und DM zu hintertreiben versuchen, denn sie seien ja gegenwärtig die legalen Vertreter des serbischen Volkes und müssten evtl. um ihren Posten fürchten. Verhandlungen der DM–Bewegung mit deutschen Behörden würden sofort von diesen Kreisen propagandistisch aufgeschlachtet und als Ende bezw. Schwäche der DM–Bewegung hingestellt."}})</ref>|Njemački izvještaj od 25. marta 1944. o pregovorima šefa [[Sicherheitsdienst]]a u Čačku obersturmführera Biermanna sa kapetanom [[Predrag Raković|Predragom Rakovićem]], komandantom 2. ravnogorskog korpusa JVuO}} Kapetan Predrag Raković, jedan od glavnih četničkih komandanata zaduženih za održavanje [[Saradnja četnika sa Nedićevom vladom|veze s Milanom Nedićem]] i Nijemcima, ponovo se sastaje sa Biermannom u Čačku 26. aprila.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=331&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000314.]</ref> Raković je tada naveo da mu je general Mihailović povukao punomoć za obavljanje poslovâ s Nijemcima i da zbog toga na ovom sastanku ne sudjeluje kao njegov predstavnik. Očigledno da je Draža Mihailović bio sasvim upoznat sa ovim kontaktima i davao je za njih odobrenja, dok je Raković održavao kontakte i obavljao poslove s Nijemcima, iako su mu ovlaštenja bila povučena.<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> Ubrzo je uslijedilo potčinjavanje Rakovićevog Drugog ravnogorskog korpusa JVuO (kao i Javorskog korpusa pod komandom majora [[Radomir Cvetić|Radomira Cvetića]]) njemačkim trupama u jugozapadnoj Srbiji, što se može zaključiti iz jednog izvještaja Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka s početka aprila 1944: {{izdvojeni citat|Cvetićevi četnici osiguravaju lijevi bok grupe Jug i izviđaju u pravcu [[Golija|Golije]] od Drinića ka sjeveru. Zadatak Rakovićeve grupe nepromijenjen.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=413 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000408—000409.] <br /> ({{jez-njem|"Die Cvetic–Cetniks sind zum Schutz der linken Flanke der Angriffsgruppe Süd und zur Aufklärung über das Golija–Gebirge über Dramici nach Norden vorzuführen. Auftrag für Rakovic–Cetniks bleibt unverändert."}})</ref>|Izvještaj opunomoćenog komandanta Jugoistoka svim potčinjenim jedinicama za 3. april 1944. godine}} Kapetan Raković javlja 30. marta 1944. Vrhovnoj komandi JVuO kako okupator, bez pomoći njegovih snagâ, ne može zatvoriti liniju odbrane u dolini [[Ibar|Ibra]]: {{izdvojeni citat|Nemci kažu da se na dan 29 ov. m. u 2 časa ujutru pojavila veća grupa komunista u blizini s. Biljanovca kod ušća Jošaničke reke u Ibar. Kažu da su uhvatili i dešifrovali depešu koju je [[Tito]] poslao [[Peko Dapčević|Peku]] da Peko ima zadatak da što pre poruši mostove na pruzi i putu [[Kraljevo]] — [[Raška]] — [[Mitrovica]] — [[Skoplje]] i da mu je to i bio cilj prodiranja ka toj pruzi. Nemci su bacili dosta svojih snaga u Ibarsku dolinu da sačuvaju prugu. '''Vapiju za našom pomoći'''. Ovu prugu su do sada čuvali Rusi [tj. [[Ruski zaštitni korpus|RZK]] — prim.], sada su oni smenjeni i u bunkerima su [[Srpski dobrovoljački korpus|Ljotićevci]]. Verovatno da će komuniste zaustaviti na ovoj liniji okupator. Ja ću danas biti sa celim korpusom na mestu kako mi je naređeno, sa štabom u Roćevićima. Uputio sam manja odelenja u daljno izviđanje prema Studenici. Čim nešto dobijem izveštavaću Vas.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_104.htm Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 30. marta 1944. četničkoj Vrhovnoj komandi o dobijenim podacima od Nemaca za dejstvo NOVJ u dolini r. Ibra]</ref>}} U dnevnom izvještaju iz Komande Jugoistoka za 18. april 1944, predviđa se koji će sektor zauzeti jedinice pod Rakovićevom komandom u vrijeme izvođenja operacije »Kammerjäger«, kojom prilikom je okupator s uspjehom osujetio [[Drugi prodor NOVJ u Srbiju|drugi prodor NOVJ u Srbiju]]: {{izdvojeni citat|Rakovićeva grupa dobila zadatak da postavi osiguranja prema jugu na sjevernoj obali Studenice.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=514&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000510.] <br/> ({{jez-njem|"Unternehmen Kamerjägger. II. Eigene Lage: <br /> F/ Cetnik–Gruppe Rakovic erhielt Auftrag zur Abschirmung nach S gegen Feind auf dem nördl. Studenica–Ufer."}})</ref>|Dnevni izvještaj opunomoćenog komandanta Jugoistoka tokom operacije Kammerjäger, 18. april 1944.}} Jedan od prvih dokumenata gdje se pominje učešće četnika na strani [[Sile Osovine|snaga Osovine]] tokom operacije »Kammerjäger« predstavlja dnevni izvještaj Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka za 27. mart 1944. godine. Neuspjeh snagâ NOV i POJ u pokušaju da pređu rijeku Ibar ogleda se i u činjenici da su im ovom prilikom naneseni značajni gubici u ljudstvu: {{izdvojeni citat| SRBIJA: Operacija »Kamerjeger«: 2. i 5. crvena div. prekinule su borbe u rejonu Ivanjice i posle probijanja slabijeg bug. odbrambenog fronta j. od Ivanjice glavninom snaga prešle put Ivanjica — Sjenica u pravcu planina Golija — dolina Ibra. Dosadašnji gubici kod neprijatelja navodno preko 340 mrtvih i ranjenih. Kao protivmere otpočeto je: 1.) Gonjenje od strane 4 oj.[ačana] bug. bat., uz sadejstvo četničkih odredâ. Preostali delovi 24. bug. div. čiste dosadašnje bojište uz osiguranje doline Moravice. 2.) Formiranje Borbene grupe »Šreder« u cilju zaprečavanja doline Ibra. Ovoj su potčinjeni: 4. puk [[Ruski zaštitni korpus|RZK]], koji je tamo angažovan za osiguranje pruge, nem. i srp. jedinice koje se tamo nalaze, kao i alarmne jedinice [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|2. okl. armije]] iz pozadinskih jedinica. Spremaju se za dovlačenje: 2. puk [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]], 4. puk SDK, 1 bat. 1. puka SDK (ukupno 5 bataljona), 696 (mot.) bat. polj. žand. i 1 nem. pol. dobr. bat. Za dolinu Ibra naređen je 1. stepen bojne gotovosti, a za mesto Rašku — 2. stepen bojne gotovosti. Otežani su pokreti usled stalnih snežnih padavina.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_37.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 27. marta 1944. Grupi armija »F« o prodoru 2. i 5. NOU divizije i preduzetim protivmerama u operaciji »Kamerjeger« kao i o odbijanju zahteva kvislinške crnogorske vlade za pripajanje Sandžaka Crnoj Gori]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=361&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000357.] <br/> ({{jez-njem|"Tagesmeldung von 27.3.1944 </br> Serbien. </br> Unternehmen "Kamerjägger": </br> 2. u. 5. rote Div. haben Kämpfe im Raum Ivanjica abgebrochen und nach Durchstossen der unterlegenen bulg. Abwehrfront S Ivanjica mit Masse die Strasse Ivanjica–Sijenica [sic] in Richtung Golija–Gebirge–Ibartal überschritten. Bisherige Feindverluste angeblich über 340 Tote und Verwundete. </br> Als Gegenmassnahmen sind eingeleitet: </br> 1.) Verfolgung durch 4. verst.bulg.Btle. unter Mitwirkung von Cetnik–Abteilungen. Uebrige Teile 24.bulg.Div. säubern bisheriges Kampffeld unter Sicherung des Moravica–Tales. </br> 2.) Bildung einer Kampfgruppe Schröder zur Sperrung des Ibartales. Dieser sind unterstellt: </br> das zur Bahnsicherung dort eingesetzte 4.Rgt. RSK </br> die dort befindlichen dt. u. serb. Einheiten sowie </br> Alarmeinheiten der 2.Pz.Armee aus Versorgungstruppen. </br> In Zuführung begriffen: </br> 2.Rgt. SFK, 4.Rgt. SFK, 1 Btl.1.Rgt. SFK (ingesamt 5 Btle.) </br> Feld.Abt.(mot) 696 u. 1 dt. Pol.Frw.Btl. </br> Für Ibartal Alarmstufe 1, den Ort Raska Alarmstufe 2 befohlen. Bewegungen durch anhaltende Schneefälle erschwert."}})</ref>}} Iz jednog razgovora na visokom nivou (prisutni: general [[Hans Felber]], vojni zapovjednik Jugoistoka i [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova), održanom 11. aprila 1944. godine, može se nazrijeti koliko su okupacioni dužnosnici bili zadovoljni saradnjom sa četnicima i ostalim [[Kolaboracija|kolaboracionističkim]] snagama na [[Balkan]]u: {{izdvojeni citat|Neubacherovo mišljenje o vrijednosti srpskih formacijâ: [[Srpska državna straža|SDS]] loša, Hipo (pomoćna policija) isto, [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] dobar, četnici veoma različito. U Crnoj Gori se dobro tuku [[Crnogorski dobrovoljački korpus|dobrovoljci pod njemačkim vođstvom]]. Kosovski Albanci se bore s nama. Evzoni u Grčkoj nijesu za odbranu obale, ali su korisni u unutrašnjosti zemlje i sigurno neće pucati na nas.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=462&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000458.] <br/> ({{jez-njem|"Auffassung Neubacher über den Wert der serbischen Verbände: SSW schlecht, Hipo desgleichen, SFK gut, Cetniks sehr unterschiedlich. In Montenegro schlügen sich die Freiwilligen unter deutscher Führung gut. Die Kosovoalbaner kämpfen mit uns. Evzonen in Griechenland sind nichts für Küstenverteidigung, brauchbar wohl aber im Innern des Landes, werden bestimmt nicht auf uns schiessen."}})</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/294.</ref>|Vojni zapovjednik Jugoistoka (Razgovor Felber-Neubacher, 11. april 1944.)}} U izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera (u odjeljku naslovljenom „Stanje kod neprijatelja“), sačinjenom 22. aprila iste godine, ambivalento držanje jedinicâ JVuO prema okupatorskim vlastima smatra se glavnom karakteristikom četničkog pokreta u Srbiji: {{izdvojeni citat|Srbija: <br /> Pokret DM je podijeljen unutar sebe. Dok se neki aktivno bore na strani njemačkog Wehrmachta protiv komunista — a da nijesu odustali od temeljnih rezervi prema svakom okupatoru — manje bande DM u centralnoj i istočnoj Srbiji spremne su činiti štetu. Izvještaji koji se stalno pojavljuju o pregovorima Draže Mihailovića i Tita nijesu potvrđeni i takođe se doimaju nevjerovatnim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=556 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000552.] <br /> ({{jez-njem|"Die DM–Bewegung ist in sich aufgespalten. Während ein Teil aktiv an der Seite der deutschen Wehrmacht gegen die Kommunisten kampft – ohne dadurch die grundsätzlichen gegen jeden Okkupator vorhandenen Vorbehalte aufgegeben zu haben – treiben kleinere DM–Banden in Mittel–und Ostserbien nach wir vor ihr Unwesen. Immer wieder auftauchende Meldungen über Verhandlungen zwischen DM und Tito bestätigen sich nicht und erscheinen auch unglaubwürdig."}})</ref>|Izvještaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka o stanju u periodu od 16. marta do 15. aprila 1944. godine}} 12. aprila 1944. godine, pukovnik [[Jevrem Simić]] izdaje jednom četničkom nižem oficiru objavu o kretanju na terenu brigade kojom komanduje, kako bi ovaj mogao što efikasnije uništavati jatake i simpatizere [[Narodnooslobodilački pokret|NOP]]-a: {{izdvojeni citat|OBJAVA Za G. Milića Majstorovića p.poručnika, komandanta II bataljona III leteće kosmajske brigade, koja mu se izdaje s tim da može slobodno da se kreće sam ili sa svojom vojskom po terenu koji je ugovoren sa našim saveznicima Nemcima i Bugarima i da u ime Kralja Petra II Karađorđevića oduzima svu rekviziciju i kolje sve partizanske jatake i simpatizere zbog čega će dobiti čin majora.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_115.htm Objava komandanta četničke oblasti u Srbiji od 12. aprila 1944. komandantu 2. bataljona 3. kosmajske brigade za nesmetano kretanje od okupatora i klanje simpatizera narodnooslobodilačkog pokreta]</ref>}} 1. maja 1944. godine, u dnevnom izvještaju Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka, koji potpisuje načelnik štaba general [[Kurt Geitner]], navodi se cifra od nekoliko hiljada pripadnika JVuO koji pomažu okupatoru u zaustavljanju ofenzive NOVJ: {{izdvojeni citat|Srbija — Stanje u sopstvenim redovima: <br /> Borbena grupa Weyel: 500. SS padobranski lovački bataljon, sa otprilike 1.000 četnika, odbacio je neprijatelja kod [[Seča Reka|Seče Reke]] (6 km zap. od [[Kosjerić]]a) i sa manjom borbenom grupom vrši napad na neprijatelja kod Varde. Izbrojano 10 mrtvih neprijatelja; vjerovatni veći gubici. [...] <br /> Četnici su raspoređeni duž linije [[Požega]]—Kosjerić—[[Ražana]]—[[Povlen]], sa ukupnom jačinom od približno 5.000 ljudi. Pojedine grupe su poslale oficire za vezu. Draža Mihailović, koji je preuzeo jedinstveno zapovjedništvo, namjerava uspostaviti radio-vezu s njemačkom komandom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=673&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000669—000670.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien. Eigene Lage. <br /> B. Kampfgruppe Weyel. Fg.Abt. 696 bis Kostojevici an Straße 4 OSO Rogacica durchgestossen. SS–Fallschirmjäger–Btl. hat mit etwa 1000 Cetniks Feind bei Sjecareka [sic!] (6 W Kosjerici) geworfen und steht mit einer schwächeren Kampfgruppe im Angriff gegen Feind bei Varda. 10 gezählte Feindtote, weitere Feindverluste wahrscheinlich. <br /> F. Cetniks stehen im allg. Linie Pozega–Kosjerici–Razana–Povlen in Gesamtstärke ca. 5000 Mann. Einzelen Gruppen haben V.Offz. abgestellt. DM., der Gesamtführung übernommen hat, will Funkverbindung zu deutschem Kommando herstellen."}})</ref>}} U monografiji “Četnici u Drugom svjetskom ratu 1941—1945” [[Jozo Tomašević]] zaključuje: „Ne mogu ipak dati nikakvu potvrdu toj slutnji da je Mihailović održavao direktnu radio-vezu s Nijemcima, a uzimajući u obzir njegov način ponašanja u cijelom ratu, malo je vjerojatno da jest.“<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> Međutim, Hermann Neubacher svjedoči u memoarima kako je, makar tokom nekoliko dana u zimu [[1945]], održavao izravnu radio-vezu s Mihailovićevim štabom.<ref>Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN — Službeni list SCG, Beograd, 2005, str. 161—162.</ref> U dnevniku Vojnog zapovjednika Jugoistoka od 2. maja 1944,<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=677&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000673.] <br /> ({{jez-njem|"Kampfgruppe Weyel. SS–Fallschirmjägger–Btl. hat mit Cetniks bei Varda Tross der 5.Div. zerschlagen. Hohe blutige Feindverluste. Cetniks haben sämtl. Gefangene erschossen. Zahlen werden nachgemeldet."}})</ref> sa pohvalom se ističe kooperacija onih snagâ JVuO u zapadnoj Srbiji koje sačinjavaju taktički sklop pod komandom majora [[Ericha Weyela]]: {{izdvojeni citat|Borbena grupa Weyel: SS padobranski lovački bataljon, zajedno sa četnicima, uništio komoru [[Peta krajiška divizija|Pete divizije]] kod [[Varda (selo)|Varde]]. Veliki neprijateljski gubici. Četnici postrijeljali sve zarobljenike. Brojke će biti objavljene naknadno.}} U izvodu iz ratnog dnevnika generala Hansa-Gustava Felbera za 3. maj 1944. godine, navodi se da je načelnik štaba Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka general Kurt Geitner išao u posjetu njemačkim trupama na ratištu u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]]: {{izdvojeni citat|(3.5.44) 6,00: Putovanje do Parišta [svakako je riječ o [[Donje Vardište|Vardištu]] — prim.] zbog razgovora sa majorom Weyelom i nekim četničkim vođama o formiranju zajedničkog štaba za borbu protiv komunista. Povratak za Beograd 3. maja u 15 časova.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=807&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000803.] <br /> ({{jez-njem|"3.5.44 6.oo Uhr Fahrt nach Pariste zur Besprechung mit Major Weyel und einigen Cetnik–Führern über Bildung eines gemeinsamen Stabes zur Bekämpfung der Kommunisten. Rückkehr nach Belgrad am 3.5., nachmittags 15.oo Uhr."}})</ref>|Ratni dnevnik Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka, 3. maj 1944. godine}} Kolike je razmjere poprimila kolaboracija četnikâ Draže Mihailovića sa njemačkim okupatorom i srpskim kvislinškim jedinicama u proljeće 1944. godine, postaje očigledno i iz navodâ u izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja, u kom su snage JVuO ubrojane u vlastite formacije: {{izdvojeni citat| I. Sopstvene snage A) Grupa “Holman” 696. bat. feldžand. krenuo je jutros sa četnicima u napad duž puta Nova Varoš — Ljubiš. 11/4. p. “Brand.” na maršu Sjenica — Maskova. Komandno mesto grupe “Holman” — Nova Varoš. I I/4. p. “Brand.” na maršu Užice — Ivanjica — Maskova. B) Grupa “Vajel” Napad Severne četničke grupe na jakog neprijatelja jugoistočno od Rožanstva nije uspeo uprkos visokih gubitaka i na strani četnika i na strani neprijatelja, pa će jutros biti ponovljen sa I/“Brand.”. Podređeni 1. bataljon 63. puka u obezbeđenju na visovima između Čajetine i Rožanstva. C) 24. bug. div. I I /64. nije uspeo u noći 11/12. 5. da kod Mokre Gore spreči neprijateljske zaštitnice da izmaknu ka jugu. Danas je sa 1/1. srp. puka i 1.000 četnika počelo čišćenje prostora Semegnjevo — Čajetina. 8. bataljon teških mitraljeza na maršu Požega — Arilje. 11/63. biće naknadno privučen. D) Grupa “Tatalović” Srpski dobrovoljački korpus uključio se kod Ljubovije u borbe na hrvatskoj obali Drine i prihvatio četnike koji su se povlačili. Kod Rogačice 4 prebeglice.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o borbama sa 2. i 5. NOU divizijom na komunikaciji Užice — Višegrad]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=736&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000732—000733.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien. II. Eigene Lage. <br /> A) Gruppe Hollmann. Fg.Abt.696 heute morgen mit Cetniks zum Angriff entlang Str. Nova Varos–Ljubis angetreten. II./4.Brdbg. auf Marsch Sjenica–Maskovo. Gefechtsstand Gruppe Hollmann Nova Varos. III./4.Brdbg. auf Marsch Uzice–Ivanjica–Maskovo. <br /> B) Gruppe Weyel. Angriff nördl. Cetnik–Gruppe gegen starken Feind SO Rozanstvo drang bei hohen Cetnik–u. Feindverlusten nicht durch und wird seit heute morgen mit I./Brdbg. wiederholt. Unterstelltes I./63 sichert auf Höhen zwischen Cajetina u. Rozanstvo. <br /> C) 24.bulg.Div. III./64 konnte in der Nacht 11./12.5. bei Mokra Gora Ausweichen feindl. Nachhuten nach S nicht verhindern und tritt heute mit I./Serb.Rgt.1 u. 1000 Cetniks zur Säuberung des Raumes Semegnjevo–Cajetina an. 8.sMG.Btl. auf Marsch Pozega–Arilje. II./63 wird nachgezogen. <br /> D) Gruppe Tatalovic. Bei Ljubovija griff SFK in Kämpfe auf kroat.Drina–Ufer ein u. nahm ausweichende Cetniks auf. Bei Rogacica 4 Überläufer."}})</ref>}} U istom izvještaju je prenijeta i sljedeća informacija: {{izdvojeni citat|Prema pouzdanom izvoru, četnički komandant [[Dragoslav Račić|Račić]], koji je učestvovao u borbi protiv Grupe “[[Milutin Morača|Morača]]” u [[Valjevo|valjevskom]] kraju, zatražio je da se vrati u svoje dotadašnje operacijsko područje, jer ne želi više da se „prlja“ saradnjom sa okupatorom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=736&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000732.] <br /> ({{jez-njem|"Nach s.Qu. hat Cetnikführer Racic, der im Kampf gegen Gruppe Moraca im Raume Valjevo beteiligt war, die Rückkehr in sein bisheriges Einsatzgebiet beantragt, da er sich durch Zusammenarbeit mit der Okkupator nicht länger "beschmutzen" wolle."}})</ref>}} Istog dana, u izvještaju koji je poslao Glavnom komandantu Jugoistoka feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|von Weichsu]], general Felber zapaža kako formiranje ''Borbene grupe Weyel'' označava novu etapu u četničko-njemačkim odnosima s ciljem saradnje u borbi protiv NOVJ, koja u tom obimu nije bila izvodiva u prethodnom periodu: {{izdvojeni citat|Utisak o upotrebljivosti pojedinih potčinjenih narodâ i jedinicâ: [...] Četnici uvjeravaju da će se uzdržati od bilo kakvog neprijateljstva prema njemačkim trupama i da će učestvovati u borbi protiv komunista do konačne pobjede. U operacijama četničke jedinice predvodi [[Neško Nedić]], a s njemačke strane major Weyel. Razgovori na bojnom polju pokazuju da su četničke vođe poput Kalabića i Rakovića spremne sarađivati sa Nijemcima. Kod ljudstva preovlađuje prijateljski pristup, uz samo nekoliko neprijateljskih lica. Naoružanje im je skromno; manjak mitraljeza. Situacija sa zalihama municije, kao i dosad, nejasna.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=727&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000723—000724.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Eindruck über die Brauchbarkeit der einzelnen unterstellten Nationen und Verbände: <br /> f) Cetniks versichern jede Feindseligkeit mit deutschen Truppen auszugeben und sich am Kampf gegen die Kommunisten bis zum Endsieg zu beteiligen. Leitung der Cetnik–Verbände durch Nesko Neditsch, deutscherseits durch Major Weyel. Besprechungen auf dem Gefechtsfeld zeigen, daß die Führer der Cetniks wie Kalabic und Rakovic gewillt sind, mit den Deutschen zusammenzuarbeiten. Unter den Leuten vielfach freundliches Entgegenkommen, nur zum Teil feindselige Gesichter. Ausrüstung mit Waffen mäßig, wenig Maschinenwaffen. Über Munitionslage nach wie vor Unklarheit."}})</ref>|Raport generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|Maximilianu von Weichsu]] od 13. maja 1944. godine}} Draža Mihailović je imenovao [[Milorad Mitić|Milorada Mitića]] za oficira za vezu između svojih jedinica i njemačke komande, kako bi saradnja četničkih komandanata sa okupatorom dobila organizovaniju formu. General Mihailović je preko kapetana Mitića dostavljao svoje zahtjeve njemačkoj komandi koja je snabdijevala municijom i hranom njegove jedinice, angažovane u borbi protiv NOVJ. Mitić je o situaciji na frontovima, o svome radu i o količini pomoći primljenoj od okupatora gotovo svakodnevno izvještavao generala Mihailovića. U depeši od 28. marta 1944, između ostalog, kapetan Mitić piše: {{izdvojeni citat|O nekoj akciji Bugara ili Br. 11 (šifra koja označava Njemce — nap.) protivu crvenih dublje na terenu nema ni govora. Doručak i večera su uvek u garnizonu. Ako se hoće uništenje komunista, onda to moramo mi da uradimo. Možemo da računamo na pomoć uzduž komunikacija, na municiju i avijaciju, mada ona ne može mnogo da pomogne. Ali moraju biti hitno bačene masovne snage i lično da vodite operacije, naravno kao 'siva eminencija', inače [[Peko Dapčević|Peko]] ode u Toplicu i dalje... Moral kod naših ljudi u reonima gde su prošli komunisti je mnogo opao. Sve veća sumnja u snagu naših i Br. 11 i sve veći respekt prema crvenima... Pred svim ovim mi ne možemo da zatvorimo oči. Ovoga puta opasnost je stvarno velika, skoro ogromna...<ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, S—X—57/2.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_62.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje KORPUSI DRAŽE MIHAILOVIĆA POLAŽU ISPIT PRED OKUPATOROM U SRBIJI]</ref>}} 18. aprila 1944. godine, glavni inspektor Vrhovne komande JVuO pukovnik Jevrem Simić izvještava generala Mihailovića da se kapetan [[Zvonimir Vučković]], komandant Prvog ravnogorskog korpusa, nalazi pod izravnom komandom njemačkih oficira: {{izdvojeni citat|Zvonkov odred pod komandom poručnika Nenadića zajedno sa Nemcima je u Negbini.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_120.htm Pismo delegata Vrhovne komande od 18. aprila 1944. Draži Mihailoviću o saradnji četnika sa nemačkim i bugarskim trupama u borbama protiv NOVJ u jugozapadnom delu Srbije]</ref>}} U telegramu od 20. IV 1944. pukovnik Simić piše generalu Mihailoviću: {{izdvojeni citat|Vučković sa 130 odabranih četnika stavio se pod komandu nemačkog poručnika Kerpera i nalazi se južno od Jasenova na Beloj Glavi.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 277, registarski broj 4/1—56.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 99—100.</ref>}} U proljeće 1944. godine, prilikom njemačke kontraofanzive protiv partizana u jugozapadnoj Srbiji u kojoj su učestvovale i značajne četničke snage, zabilježena je i fotografija komandanta 1. ravnogorskog korpusa JVuO sa njemačkim oficirom, vjerovatno iz Wehrmachtove divizije [[Brandenburger|''Brandenburg'']].<ref name="yuhistorija.com"/> [[Datoteka:Zvonimir_Vuckovic_i_Nemci.jpg|minijatura|Kapetan [[Zvonimir Vučković]] (desno), komandant 1. ravnogorskog korpusa JVuO, pozira sa njemačkim oficirom tokom [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|partizanskog prodora u Srbiju]] (april/maj 1944. godine)]] Istog dana kada je došlo do formiranja ''Borbene grupe Weyel'' (28. april 1944), u dnevnom izvještaju Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka zapisano je: {{izdvojeni citat|Srbija — I. Stanje kod neprijatelja: <br /> A) Divizijska grupa “Morača” nalazi se sa istočnom kolonom u oblasti južno od Kosjerića u borbi sa vlastitim snagama i četnicima, koji su, navodno, lično bili vođeni od strane DM-a.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=632&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000628.] <br /> ({{jez-njem|"Tagesmeldung von 28.4.1944. <br /> Serbien. <br /> I. Feindlage. <br /> A) Div.Gruppe Moraca steht mit O–Kollone im Raum S Kosjerici im Kampf mit eigenen Kräften u. Cetniks, die von DM angeblich persönlich geführt werden."}})</ref>}} Pored ovoga, u izvještaju se pominje traženje veze s njemačkim okupatorom i u drugim dijelovima zemlje: {{izdvojeni citat|Ostatak Srbije: Slabija lokalna aktivnost bandi. Grupe DM-a u centralnoj Srbiji, pod pritiskom crvenih, ponovo traže kontakt sa okupacionom silom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=633&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000629.] <br /> ({{jez-njem|"Übriges Serbien: <br /> Geringe örtliche Bandentätigkeit. DM–Gruppen in Mittelserbien suchen unter rotem Druck erneut Fühlung mit Besatzungsmacht."}})</ref>}} U telegramu poslatom 5. maja 1944. godine generalu Mihailoviću, kapetan [[Neško Nedić]] piše o uspostavljanju fronta prema snagama NOVJ u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]], odnosno da je stvoren jedinstveni borbeni sklop koji sačinjavaju četnici, [[Srpski dobrovoljački korpus|srpski dobrovoljci]] i njemačke okupacione trupe: {{izdvojeni citat|Snage potčinjene meni prešle su trenutno u odbranu na liniji Bačevci—Kosjerić i to: valjevski korpus sa delom Nemaca drži levo obalu Graca u visini Lipa—Ravan. Juče su na ovom odseku odbijeni svi napadi komunista. Ajdačić sa delom Nemaca zatvara položaj Bukovi—Ražana. Na prostoru Ražana—Kosjerić ima jedan bataljon Nemaca. Brigada Negovanova kao rezerva drži Divčibare. Rakovićev korpus u Kosjeriću sa ofanzivnom ulogom. Moja težnja je da sa naslonom na Nemce, stvorim čvrstu odbranu linije Bačevci—Kosjerić, dok se snage ne prikupe i ne stvore preduslovi za uništavajući udar, a tada uništi prva, druga a potom peta divizija. U ovom cilju front ostaje prema drugoj diviziji danas u odbrani dok na ovu diviziju sa zapada napadaju jedan bataljon Nemaca i tri bataljona ljotićevaca a mi je dočekujemo. Prema petoj diviziji preduzima se napad danas sa angažovanjem.<ref>AVII, Ča, kut. 276, reg. br. 2/1—11.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 100.</ref>}} U svojstvu komandanta Valjevskog korpusa JVuO, u depešama od 17. maja 1944. kapetan Nedić je poslao Vrhovnoj komandi i Mihailoviću sljedeće informacije: „Peta divizija uglavnom na prostoru Mučanj i južno... Prema ovima snagama u pokretu su Nemci sa juga i jugoistoka tri bataljona Nemaca. Bugari sa Rakovićem i sa javorcima [Javorski korpus JVuO pod komandom majora Radomira Cvetića — prim.] u pokretu su sa istoka. Ja sa Gardom i valjevskim korpusom napadam danas sa severa sa težnjom da ovladam sa Okruglicom... Požeški korpus i Ajdačić [Filip, komandant Crnogorske brigade Požeškog korpusa JVuO — prim.] zatvaraju otstupanje Crvenih na sever na položaju: Vranjevina, Crveni Vrh, Treštena Stena. Užička brigada sa jednim bataljonom Nemaca napada od Kokinog Broda na sever. Druga komunistička divizija na Zlataru: Jablanica, Dobroselica, Negbina, Draglica. Sa juga je napadaju Nemci i Zlatiborski korpus [pod komandom kapetana Dušana Radovića Kondora — prim.].“<ref>AVII, ČA, kut. 276, reg. br. 2/1—38.</ref> U prvoj polovini maja 1944. godine, Vrhovna komanda JVuO je javljala o zajedničkim borbama četnikâ i Nijemaca širom okupirane Jugoslavije: „Naši i nemački delovi zatvorili put [[Užice]] — [[Kokin Brod]]. Isto tako zatvorena i [[Lim (rijeka)|Limska dolina]]. Od strane Nemaca i naših 2. maja počela ofanziva od [[Podgorica|Podgorice]]. Komunisti u oblasti [[Bijelo Polje|Bijelog Polja]]. Nemci u [[Šavnik]]u, [[Žabljak]]u i [[Brodarevo|Brodarevu]]. U [[Istočna Bosna|Istočnoj Bosni]] šesnaesta, sedamnaesta i tridesetšesta komunistička divizija pri uništenju od dve nemačke divizije.“ General Mihailović je naređivao i majoru Dragiši Rakiću (pseudonim »Gis-Gis«), komandantu Vojvodine JVuO, da pokuša dobiti municiju od okupatora, koristeći se pritom i srpskim kvislinškim strukturama, budući da je [[Banat]] formalno bio dijelom [[Vojna uprava u Srbiji|Nedićeve Srbije]]: „Postarajte se za nabavku municije kako ste predvideli. Iskoristite raspoloženje Nemaca u Banatu za jačanje naše organizacije. Isto tako iskoristite i Nacionalnu službu rada.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref> 11. maja 1944, general Mihailović (pseudonim »Hans«) piše da je naredio »Viktoru« (major [[Mladen Mladenović]], komandant Čegarskog korpusa JVuO), »Hermanu« (potpukovnik [[Radoslav Đurić]], komandant Južne Srbije JVuO), »Orelu« (potpukovnik [[Dragutin Keserović]], komandant Rasinsko-topličkog korpusa JVuO) i »Minču« (major [[Branivoj Petrović]], komandant Deligradskog korpusa JVuO) da „iskoriste akciju“ okupatora protiv snaga NOVJ u [[Južna Srbija|južnoj Srbiji]], kao i da „na pogodan način“ nabave naoružanje i municiju: {{izdvojeni citat|Po podacima od Viktora, Hermana i Georgija [potpukovnik Milutin Radojević, delegat VK JVuO za područje Jablanice i Toplice — prim.] jedna nemačka divizija jačine oko 15.000 nalazi se u [[Kuršumlija|Kuršumliji]], [[Prokuplje|Prokuplju]], [[Žitorađa|Žitorađi]], [[Pukovac|Pukovcu]] i [[Leskovac|Leskovcu]]. Ima 70 tenkova. Pripremaju se za akciju protiv komunista. [[Gestapo]]vci iz [[Niš]]a traže Viktora i nude oružje i municiju i da ne diraju naše. Keserović 8 i 9 napadao na komuniste u okolini [[Ribarska Banja|Ribarske Banje]] sa [[Jastrebac|Jastrepca]] i od sela Zdravinja. Crveni dobili pojačanje i Orel se povukao na polazni položaj [[Zdravinje]] — [[Veliki Šiljegovac]]. Orel se sprema za ponovni napad. Naredio sam: Viktoru: Da Knjaževački korpus uputi Orelu za akciju na Jastrepcu i Moravskom srezu, ako ga već nije uputio. Sa ostalim snagama da zatvori prelaze na [[Morava|Moravi]] od Niša do Leskovca. Da iskoristi na pogodan način ponudu oružja i municije, jer sada moramo tući komuniste i treba iskoristiti nemačku akciju. 2. — Hermanu: Treba iskoristiti akciju Nemaca za rasčišćavanje Toplice i Jablanice. Da prikupi svoje snage u Jablanici i da dejstvuje najpogodnijim pravcem protivu komunista imajući u vidu akciju Nemaca. Na pogodan način da dođe do municije. 3. — Orelu: Da iskoristi akciju Nemaca za rasčišćavanje Toplice i Jablanice i da mu se stavlja pod komandu Knjaževački i Deligradski korpus. Na pogodan način da dođe do municije. 4. — Minču: Da odmah pomogne Orela u akciji na Jastrepcu i Moravskom srezu kako je već naređeno i da je pod komandom Orela.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref>}} 12. maja 1944, Draža Mihailović obavještava potpukovnika [[Zaharije Ostojić|Zaharija Ostojića]] (pseudonim »Sto-Sto«) sljedeće: „2 i 5 divizija su sada u srezu Zlatiborskom. Napadi se vrše sa svih strana.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref> Napad su vršile njemačke i bugarske trupe, zajedno sa ljotićevcima i četnicima. U depešama<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 2/1—28.</ref> koje je komandant Cersko-majevičke grupe korpusa major [[Dragoslav Račić]] poslao Mihailoviću prethodnog dana o saradnji četnika i Njemaca, između ostalog, stoji: {{izdvojeni citat|Saznajem da su [[Užice]] pune Jankovićevih [Milutin — prim.] četnika i da [[Predrag Raković|Raković]], [[Neško Nedić|Neško]], Ajdačić, Janković i Mitić drže neke konferencije sa Nemcima. Ako boga znate sprečavajte ovo... Ako dalje budem vodio borbu protiv komunista zajedno sa Nemcima, ja ću duboko zaglaviti... Zbog ovoga molim da mi odobrite da se vratim na moj teren i povedem samo štabnu akciju u [[Istočna Bosna|Istočnoj Bosni]] i [[Srem]]u. Neko od nas mora ostati čist.}} General [[Hans Felber]], vojni zapovjednik Jugoistoka, 16. maja 1944. godine podvlači svojim potčinjenim: „'''Pokret DM bio je i ostaje neprijateljski.'''”<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=758&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000754.] <br /> ({{jez-njem|"Die DM–Bewegung ist und bleibt Feind."}})</ref> Felber podsjeća kako četnička saradnja u borbi protiv »crvenih« proističe samo iz činjenice da su komunisti njihov neprijatelj br. 1, ali neprijatelj br. 2 i dalje ostaje okupaciona sila. General Felber stoga preporučuje da se »borba protiv partizanskih bandi« oprezno nastavi voditi skupa s jedinicama generala Mihailovića: {{izdvojeni citat|Četničke grupe koje se nalaze u borbi protiv komunista, ne treba nikako ometati niti ih napadati, već ih podupirati u borbi. Saradnja s četnicima u borbi protiv komunista, uz najštedljiviju isporuku municije i pod nadzorom okupacione sile, može biti samo lokalna i radi akutne borbe protiv partizanskih bandi. U tom slučaju potrebno je isporučivati i sanitetski materijal i negovati ranjenike. Za svaku isporuku potrebno je odobrenje Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka. Preporučujemo da se u svim prilikama obraća nesmanjena pažnja pokretu DM i njegovim postupcima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=759&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000755.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikgruppen, die sich im Kampf mit Ko. befinden, sind dagegen nicht zu hindern und nicht anzugreifen, sondern in ihrem Kampf zu fördern. Ein Zusammengehen mit Cetniks im Kampf gegen die Ko. unter sparsamter Lieferung von Munition unter Aufsicht der Besatzungsmacht darf nur örtlich und nur zum Zwecke des akuten Kampfes gegen die Partisanenbanden erfolgen. In diesem Falle ist auch Lieferung von Sanitätsmaterial und Pflege der Verwundeten erforderlich. Munitionslieferung bedarf in jedem Falle der Zustimmung des Mil.Befh. Südost. Ungeschwächte Aufmerksamkeit gegenüber der DM–Bewegung und deren Maßnahmen ist nach wie vor überall geboten."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_272.htm Informacije Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 16. maja 1944. potčinjenim komandama i štabovima o držanju prema četnicima]</ref>}} Komanda Jugoistoka će, takođe, u mjesečnom izvještaju iz druge polovine maja 1944. konstatovati rastrzanost Mihailovićevog pokreta između osnovnog antiokupatorskog usmjerenja i saradnje s njim u antikomunističkom frontu, kao i strah od gubitka [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničke]] podrške i naklonosti najširih slojeva stanovništva okupirane Srbije, s obzirom na to da je kolaboraciju bilo gotovo nemoguće sakriti: {{izdvojeni citat|II. Situacija kod neprijatelja <br /> a) Srbija <br /> Uprkos saradnji između jakih četničkih jedinica i nemačkog Vermahta — koju je odobrio sam DM — radi borbe protiv nadirućih Titovih snagâ, pokret DM je u svom stavu ostao suštinski neprijateljski nastrojen. Popuštanje pritiska od strane crvenih odmah je dovelo do pojačane aktivnosti usmerene protiv okupatorskih snaga i SDK-a. Tvrdnje područnih komandanata — da je većinu napada podstakao neodgovoran starešinski kadar nižeg ranga — tek treba dokazati. Psihološka osnova za ovu obnovljenu aktivnost može se pronaći u želji da se povrati politički ugled, koji je praktično izgubljen u očima Saveznika, a navodno i u očima srpskog naroda, usled iznuđene saradnje sa nemačkim Vermahtom. U tom smislu, ovi nacionalistički aktivisti su nesumnjivo u suprotnosti sa opštim javnim mnjenjem, koje bi pozdravilo nagodbu između okupacione sile, srpske vlade i pokreta DM.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=784&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000780.] <br /> ({{jez-njem|"II. Feindlage. <br /> a) Serbien <br /> Die DM–Bewegung ist trotz der von DM gebilligsten Zusammenarbeit starker Cetnik–Verbände mit der deutschen Wehrmacht im Kampf gegen die eingebrochenen Tito–Kräfte in ihrem grundsätzlichen Haltung unverändert Feind geblieben. Dass Nachlassen des roten Drucks hat auch sofort eine verschärfte Aktivität gegenüber der Besatzungsmacht und dem SFK zur Folge gehabt. Es muss sich die Behauptung der Gebietsführer, dass die Mehrzahl der Überfalle durch unverantwortliche Unterführer hervorgerufen ist, erst noch beweisen. Der psychologische Grund für die neuerliche Aktivität könnte darin gefunden werden, das durch die notgedrungene Zusammenarbeit mit der deutschen Wehrmacht vor den Allierten tatsächlich und vor dem serbischen Volke vermeintlich verlorengegangene politische Prestige wiederzugewinnen. Damit stehen diese nationalen Aktivisten zweifellos im Gegensatz zur allgemeinen Volksmeinung, die einen Ausgleich zwischen der Besatzungsmacht, der serbischen Regierung und der DM–Bewegung begrüssen wurde."}})</ref>|Mjesečni izvještaj Komande Jugoistoka za period od 16.4 do 15.5.44. (23. maj 1944. godine)}} Major Erich Weyel se vrlo povoljno izjašnjavao o saradnji sa Mihailovićevim četnicima, zapažajući da su oni naklonjeniji oficirima Wehrmachta nasuprot policijskim službenicima ili političkim ličnostima: {{izdvojeni citat|Major Vajel izveštava o svojim iskustvima pri rukovođenju četničkim jedinicama. Oni [četnici] nameravaju da nastave borbu protiv komunista nakon kraćeg perioda oporavka. Žele da pregovaraju isključivo sa nemačkim oficirima, a ne sa [[Gestapo]]om ili diplomatama. [[Pavle Đurišić]] je bliski saveznik DM-a.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=661 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000657.] <br /> ({{jez-njem|"Major Weyel berichtet über seine Erfahrungen bei der Führung von Cetnikverbänden. Sie wollen weiterkämpfen gegen die Kommunisten nach einer gewissen Erholungszeit. Sie wollen nur mit deutschen Offizieren verhandeln und nicht mit de Gestapo und nicht mit Diplomate. Pavle Đurišić ist stark DM-[A]liiert."}})</ref>|Izvod iz ratnog dnevnika Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 27. maja 1944.}} U zapisniku generala Felbera s kraja maja 1944, apostofira se korištenje Mihailovićevih četnika i Ljotićevih dobrovoljaca za odbranu jugozapadne granice okupirane Srbije od partizanskog prodora: {{izdvojeni citat|Predviđeno je da se veći dio četnikâ Draže Mihailovića pošalje kući, da se najpouzdaniji koriste kao izviđači na granici, i da se dobrovoljci (SDK), poslije apsolutno neophodnog odmora i osvježenja, kasnije iskoriste kao graničari.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=817&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000813.] <br /> ({{jez-njem|"Es ist beabsichtigt, von den DM–Cetniks einen größeren Teil nach Hause zu schicken, die Zuverlässigsten als Aufklärer an der Grenze zu verwenden, und später das SFK nach einer unbedingt notwendigen Ruhepause und Auffrischung als Grenzschutz einzusetzen."}})</ref>|Zapisnik o putovanju za Niš i Sofiju 25-28.05.1944.}} General [[Edmund Glaise von Horstenau]], vršio je od 15. juna do 25. juna 1944. dužnost komandanta Jugoistoka, zamjenjujući generala Hansa Felbera, koji se po službenom zadatku nalazio u Njemačkoj. Opisujući u svom ratnom dnevniku stanje u Srbiji, tj. odnose između njemačkih i bugarskih okupacionih trupa, s jedne, kao i četnika i kvislinga, s druge strane, Horstenau navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|'''Nemci gotovo da nemaju svojih trupa u Srbiji'''. Postoji samo nekoliko policijskih jedinica. Najveći deo Srbije nalazi se pod kontrolom bugarskog okupacionog korpusa. Bugarskih vojnika nema samo u severozapadnom delu Srbije i Banata. No, bugarske trupe u Srbiji jesu najlošije bugarske jedinice. Tek što sam na kratko vreme preuzeo Vrhovnu komandu u Beogradu, dve bugarske čete, zajedno sa svojim oficirima, prebegle su partizanima kod Leskovca. Jedine trupe na koje je čovek mogao da se osloni u borbi protiv partizana bili su srpski dobrovoljci, a donekle i ruski. Upotrebljivi za borbu protiv partizana bili su i ljudi Draže Mihailovića. Vezu sa njim za mene je održavao jedan nemački major [Erich Weyel], nosilac odlikovanja „viteškog krsta“.<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 508.</ref>}} U vrijeme izvođenja [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Trumpf«]], u kojoj se [[4. grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]] pridružila njemačkim trupama u borbi protiv partizana, došlo je 14. jula 1944. u [[Kruševac|Kruševcu]] do sastanka vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera sa kapetanom [[Neško Nedić|Neškom Nedićem]], načelnikom štaba ove četničke formacije. Tom prilikom, Nedić je istaknuo da su „četnici u Englesku izgubili svako poverenje, pošto su ih Englezi izdali“, ponudivši svoje usluge u „borbi protiv komunizma“. General Felber je ocijenio da je riječ „o potpuno ozbiljnoj ponudi četnika koju treba prihvatiti“, s čim se složio i major Erich Weyel, oficir za vezu kod kapetana Nedića: {{izdvojeni citat|Neško Nedić je sada načelnik štaba četničke grupe koja se sa nama bori u akciji »Trumpf« i čija se jačina može proceniti na oko 10.000 ljudi. [...] Pošto su oni sami u borbi protiv komunizma i suviše slabi, uvideli su da moraju tražiti oslonac u nemačke oružane snage, ''kojima će se bezuslovno potčiniti sa puno poverenja''. Oni su spremni da se bore protiv komunizma svuda tamo gde bih ih ja postavio. Na drugoj strani, Nedić je molio ponovnu pomoć u vidu ''isporuke municije i naoružanja, a naročito teškog naoružanja''. Četnici su spremni da daju svaku garanciju da će se isporučeno naoružanje i municija upotrebiti samo protiv komunizma. [...] Neško Nedić je još jednom molio za poverenje ne samo ovdašnjih nemačkih komandi nego i čitavog nemačkog naroda, kao i za priznanje srpskog naroda kao najvećeg neprijatelja komunizma na Balkanu. ''Kao dokaz svog unutarnjeg raspoloženja ponudio je da se lično dalje bori na [[Istočni front|istočnom frontu]] posle čišćenja Srbije od komunizma'' i siguran je da bi to, slično njemu, učinio i jedan veliki broj četnika.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_93.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 15. jula 1944. Komandi Grupe armija »F« o razgovoru vođenom 14. jula 1944. u Kruševcu, sa četničkim komandantom Neškom Nedićem u vezi zajedničkih dejstava protiv jedinica NOV i POJ]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=734&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frames no. 000725—000726.] <br /> ({{jez-njem|"Nesko Nedić ist z.Zt. Chef des Stabes der beim Unternehmen "Trumpf" mit uns kämpfenden Cetnikgruppe, deren Stärke auf etwa 10 000 Mann zu schätzen ist. <br /> Da sie im Kampf gegen den Kommunismus alleine zu schwach seien, sähen sie ein, dass sie Anlehnung an die deutsche Wehrmacht suchen müssten, der sie sich voller Vertrauen bedingungslos unterstellten. Sie seien bereit, gegen den Kommunismus zu kämpfen überall da, wo ich sie hinstellen würde. Auf der anderen Seite erbat Nedić erneut Unterstützung durch Lieferung von Munition und Waffen, insbesondere schweren Waffen. Die Cetniks seien bereit, jegliche Garantie zu bieten, dass das Gelieferte nur gegen den Kommunismus verwendet würde. <br /> Nesko Nedić bat nochmals um Vertrauen nicht nur der hiesigen deutschen Stellen, sondern des ganzen deutschen Volkes und um Anerkennung des serbischen Volkes als stärksten Feind des Kommunismus auf dem Balkan. Als Beweis seiner inneren Haltung bot er sich an, nach Säuberung Serbiens vom Kommunismus für seine Person an der Ostfront weiterzukämpfen, und er sei sicher, dass auch eine grosse Anzahl Cetniks es ihm gleich tun würde."}})</ref>|Izvještaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka Komandi Grupe armija »F« od 15. jula 1944. godine}} Oportuni stav generala Draže Mihailovića i njegovih komandanata, sračunat na skoro njemačko povlačenje, dok bi u međuvremenu okupatora trebalo što više iskoristiti za uništenje glavnog neprijatelja ([[NOVJ]]), zapažen je od strane oficirâ Armijske grupe »F«, prilikom savjetovanja sa specijalnim izaslanikom Ministarstva vanjskih poslova [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Hermann Neubacher|Hermannom Neubacherom]], krajem jula 1944. godine: {{izdvojeni citat|Četničko pitanje: Njemačka je za DM neprijatelj br. 2 — neprijatelj br. 1 su komunisti. DM računa — uostalom, kao i ostale banditske vođe — na skoro povlačenje Nijemaca iz zemlje. Nastojanje za očuvanjem snage četničkih jedinica je prvenstveno sračunato na trenutnu i docniju borbu protiv komunizma. U cilju ostvarivanja ove namjere, DM je tražio velike količine oružja, što je, naravno, bilo odbijeno. Pojedinačni ugovori sa četničkim komandantima (npr. Neško Nedić, Keserović itd.), koji osiguravaju ograničenu lokalnu i taktičku saradnju u borbi protiv komunista, nisu rizični i mogu se nastaviti. Oni su u ovom momentu — i samo u ovom — povoljni za nas, jer odgovaraju našim interesima. Oni ne znače podršku za veliki obračun između nacionalnih Srba i Titovih komunista, koji se ima tek odigrati u daljnoj budućnosti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=695&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000686.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikfrage: <br /> Deutschland ist für D.M. nur noch der Feind No. 2. Feind No. 1 sind die Kommunisten. D.M. rechnet – wie auch andere Bandenführer – mit einem baldigen Abzug des Okkupators. Das Interesse an Erhaltung der Kampfkraft aller Cetnik–Banden gilt in erster Linie der derzeitigen und späteren Auseinandersetzung mit dem kommunistischen Widerpart. <br /> D.M.s Forderungen nach grossen Mengen von Waffen, die vorstehende Absicht praktisch ermöglich sollen, kann selbstverständlich nicht ersprochen werden. Einzelabmachungen mit Unterführern (z.B. Nesko Nedic, Keserovic usw.), die dem gemeinsamen örtlichen und durch die Lage bedingten jeweiligen Kampf gegen die Tito–Banden dienen, können ohne Risiko eingegangen werden, da sie für den Augenblick – und nur für diesen – zugleich deutschen Interessen entgegenkommen, eine Unterstützung für den Kampf von übermorgen, d.h. für die grosse Auseinandersetzung der nationalen Serben mit dem Kommunisten Titos jedoch nicht bedeuten."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka Armijske grupe »F« (Heeresgruppe F) sa izaslanikom Neubacherom održanog 30. jula 1944. godine}} Major Weyel je još od kraja aprila 1944. godine tijesno surađivao s kapetanom Neškom Nedićem (general Kurt von Geitner je 28. IV zabilježio da je formirana „nova Borbena grupa major[a] Vajel[a]“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=632&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000628—000629.] <br /> ({{jez-njem|"Neue Kampfgruppe Major Weyel."}})</ref>) u koordiniranju njemačko-četničkih operacija protiv partizana.<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> U izvodu iz ratnog dnevnika Armijske grupe »F« za 18. jul 1944.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=978&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000837.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Major v.Geitner unterrichtet Oberst i.G. Selmayr über neue Lage in Serbien: Am 17.7. eröffneten rote Kräfte südl. Korsumlja [sic!] (S–Serbien) Angriff gegen Cetnikverband. unter Major Weyel. Cetnik zum Ausweichen in NW–Richtung gezwungen. Zielsetzung der Kommunisten wahrscheinlich lokale Verschiebung einer Division, da für Offensive Richtung Ibartal, vorherige Versammlung stärkerer Kräfte notwendig gewesen wäre. Abwehr nur durch Cetnik, nach Ibartal ein weiteres Russenbtl. als Sicherheitskoeffizient unter Schwächung der neu aufgebauten Drinaverteidigung verschoben."}})</ref> navedeno je da je ovo savezništvo, makar taktičko, još uvijek na snazi: {{izdvojeni citat|''General fon Gajtner obaveštava generalštabnog pukovnika Zelmajera o novoj situaciji u Srbiji'': <br /> Dana 17. 7. crvene snage otpočele su napad južno od Kuršumlije (južni deo Srbije) na četničke jedinice pod komandom majora Vajela. Četnici su bili prinuđeni da se povuku u pravcu severozapada. Cilj komunista je verovatno lokalno pomeranje jedne divizije, pošto bi za ofanzivu u pravcu Ibarske doline bilo potrebno prethodno prikupljanje jačih snaga. Odbrana počiva samo na četnicima, a upućen je još jedan bataljon Rusa kao koeficijent sigurnosti, uz slabljenje organizovane odbrane na Drini.}} U dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 26. jul 1944. godine, četničkim se jedinicama odaje priznanje za krupne usluge koje su u vrijeme [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Kehraus«]] učinili okupatoru defanzivnim dejstvima pri zadržavanju glavnine snagâ NOVJ: {{izdvojeni citat|''Srbija: Operacija »Kehraus«'' [Čistka]: <br /> Očigledno da je glavnina neprijateljskih snaga snažno potučena i kao takva povukla se preko srpsko-albanske demarkacione linije. Dodir sa neprijateljem održava se samo sa zaštitnicama. Operacija je time završena, naknadno čišćenje se produžava borbenim grupama koje učestvuju. Mada se u toku operacije nije uspelo u razbijanju glavnine neprijateljskih snaga, ipak je pošlo za rukom, naročito masovnom upotrebom četnika, da se osujeti namera neprijatelja da prodre u pravcu Ibra. U prostoru Sokobanje, pod pritiskom naših i četničkih snaga, delovi bandi prešli su, pod borbom sa jedinicama iz pripravnosti za zaštitu železnice, prugu Zaječar — Knjaževac u pravcu bugarske granice, dok je glavnina, uz velike gubitke u borbama sa četnicima, prodrla u prostor Aleksinca. Od 23. 7. četničke grupe su prodrle preko Save u Srem i tamo se od tog vremena nalaze u borbi sa komunistima. U ostalim delovima Srbije lokalna delatnost bandi, dok se u Banatu vrše neprekidne sabotaže u žetvi.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=204&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6289457—6289458.] <br /> ({{jez-njem|"SERBIEN: ”KEHRAUS” MASSE FD–KRAEFTE ANSCHEIN. STARK ANGESCHLAGEN, UEBER SERB–ALB. DEMARKATIONSLINIE AUSGEWICHEN. FD–BERUEHRUNG NUR NOCH MIT NACHHUTEN. UNTERNEHMEN DAMIT ABGESCHLOSSEN, NACHSAEUBERUNG DURCH BETEILIGTE KGRN. FORTGESETZT. WENN ES IM VERLAUF DES UNTERNEHMENS NICHT GELANG MASSE FD–KRAEFTE ZU SCHLAGEN, SO IST ES DOCH, INSBESOND. DURCH MASSENEINSATZ DER CETNIKS GELUNGEN, FD–ABSICHT, IN RICHTUNG IBAR VORZUSTOSSEN, ZU VEREITELN. UNTER DRUCK EIG. UND CETNIK KRAEFTE BANDEN RAUM SOKOBANJA MIT TLN. UNTER KAMPF MIT ALARMEINHEITEN BAHNLINIE ZAJEZAR KNJAZEVAC RICHTUNG BULGAR GRENZE UEBERSCHRITTEN, MIT MASSE UNTER VERLUSTREICHEN KAEMPFEN MIT CETNIKS BIS IN RAUM ALEKSINAC VORGEDRUNGEN. SEIT 23.7. CETNIKS–GRUPPEN UEBER SAVE NACH SYRMIEN VORGEDRUNGEN UND DORT SEITDEM IM KAMPF MIT KOMM. IM UEBRIGEN SERBIEN OERTL. BANDENTAETIGKEIT, BANAT ANHALTENDE ERNSTSABOTAGE.}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga (26. VII 1944)}} Nakon dva dana, poslat je iz Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Wehrmachta sljedeći dopis: {{izdvojeni citat|Srbija: <br /> Završni izvještaj [o operaciji] „Kehraus“: Uz približno 70 sopstvenih mrtvih iz svih borbenih grupa koje su učestvovale (uključujući četnike), izbrojano 363 mrtva neprijatelja, 464 zarobljenika i dezertera.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=247&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000242.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: <br /> Abschlussmeldung "Kehraus": Bei etwa 70 eig. Toten aller beteiligten Kgrn. (einschl. Cetniks) 363. gez. Fd.–Tote, 464 Gefangene und Überläufer.}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga (28. VII 1944)}} 27. jula 1944, centrali u Berlinu javljali su iz komande Grupe armija »F«: „Srbija: Glavnina snažno potučenih neprijateljskih snaga u operaciji »Keraus«, koja se povukla ka jugu, ponovo je, posle neuspelog pokušaja da se povuče u oblast Albanije, napadnuta od strane Borbene grupe »Dizener« i četnika u prostoru jugoistočno od [[Medveđa|Medveđe]]. Gubici neprijatelja u akciji »Keraus« na dan 24. i 25. 7.: 29 mrtvih, 302 zarobljena, 8 mitraljeza, 2 minobacača i preko 200 pušaka.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=210&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289463.] <br /> ({{jez-njem|3.) SERBIEN <br /> MASSE DER BEI ”KEHRAUS” STARK ANGESCHLAGENEN UND NACH S AUSGEWICHENEN FD.– KRAEFTE NACH MISSLUNGEN VERSUCH IN ALBAN. GEBIET AUSZUWEICHEN, IM RAUM SO MEDVEDJA DURCH. KGR. DIESENER UND CETNIKS ERNEUT ANGEGRIFFEN. FEINDVERLUSTE ”KEHRAUS” AM 24. U. 25.7.: 29 GEZ. TOTE, 302 GEFANGENE, 8 M. G., 2 GR. W. UEBER 200 GEWEHR.}})</ref> Sjutradan, sumirani su rezultati ove operacije: „U Srbiji operacija »Keraus« je postigla potpuni uspeh; neprijatelj je bio prinuđen da izmakne u pravcu juga. Pošlo nam je za rukom da prodorom u pravcu Ibarske doline osujetimo njegovu nameru.“<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/> Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka za 30. jul 1944, takođe upućen Vrhovnoj komandi njemačkog Wehrmachta, bilježi da jedinice JVuO nastavljaju davati doprinos naporima okupatora u slamanju ofanzive koju je NOVJ poduzela u južnoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Prilikom nastavljanja čišćenja u operaciji »Keraus«, dijelovi neprijateljskih snaga istočno od [[Lebane|Lebana]] prodrli su u pravcu sjevera. Glavnina je napadnuta u prostoru Lebana od strane Borbene grupe »Dizener« i četnikâ. 5. policijski puk (bez III bataljona) stupio je u akciju sa istoka. Borbene grupe 27. bugarske divizije (5 bataljona) ponovo će stupiti u akciju 31. 7. u cilju naknadnog čišćenja iz doline Toplice u pravcu juga. Neprijateljski gubici — 27. 29. 7. Kod Borbene grupe »Dizener« i četničke grupe »Vajel«: 117 izbrojanih mrtvih [neprijatelja], 604 zarobljenih; zaplijenjeno 9 mitraljeza, 5 automobila, 5 minobacača, 560 pušaka, 6 radio-uređaja, velike količine municije i [vojne] opreme svake vrste.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=221&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6289474—6289475.] <br /> ({{jez-njem|"3.) SERBIEN: <br /> BEI NACHSAEUBERUNG ”KEHRAUS” TLE. FD–KRAEFTE O LEBANE NACH N VORGEDRUNGEN. MASSE RAUM S LEBANE DURCH KGR. DIESENER UND CETNIKS ANGEGRIFFEN. POL. RGT. 5 OHNE ROEM 3. ) VN O ANGESETZT. <br /> KGR. 27. BULG. DIV. (5 BTLNE) ANTRITT 31. 7. ERNEUT ZUR NACHSAEUBERUNG AUS TOPLICA – TAL NACH S. FEINDVERLUSTE 27.<br /> 29.7.: BEI KGR. DIESENER UND CETNIK–GRUP[P]E WEYEL: 117 GEZ. TOTE, 604 GEFANGENE, 9 MG, 5 M PI, 5 GR W., 560 GEWEHRE, 6 FUNKGERAETE, GROSZE [sic!] MENGEN MUN. UND GERAET ALLER ART.}})</ref>}} Nakon što je krajem jula i početkom avgusta 1944. došlo do »naknadnog čišćenja«<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1028&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000886.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: <br /> Nachsäuberung "Kehraus" Fd.–Kräfte beiderseits Lebane gegen Bulgaren, die hohe Verluste an Waffen und Vermissten, nach N vorgedrungen. <br /> Absicht: Zerschlagen Fd.–Kräfte beiderseits Strasse Medvedja – Lebane mit Kgr. Diesener, Tln. Cetnikgruppe Weyel und 5 Btln. 27.bulg.Div."}})</ref> u ovoj operaciji, 6. VIII Vrhovna komanda Wehrmachta zaključuje: {{izdvojeni citat|Srbija: Protiv neprijateljskih raštrkanih grupa koje su prodrle prema istoku i na mnogim mestima prešle Ibar upućeni su delovi četničke grupe »Vajel« iz prostora Brus u pravcu planine Kopaonik. Operacija »Keraus« je završena.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=266&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289519.] <br /> ({{jez-njem|"3.) SERBIEN: GEGEN DIE AN MEHREREN STELLEN UEBER IBAR NACH O VORGEDRUNGENE FDL. SPLITTERGRUPPE TLE. CETNIKGRUPPE WEYEL AUS RAUM BRUS RICHTUNG KOPAONIK– GEBIRGE IM VORGEHEN. <br /> ”KEHRAUS” BEENDET.}})</ref>}} Komanda Jugoistoka obavještava 11. avgusta 1944. da se Rasinsko-toplička grupa korpusa JVuO, pod komandom potpukovnika Dragutina Keserovića, i formalno stavila pod komandu njemačkog Wehrmachta tokom [[Topličko-jablanička operacija 1944|Topličko-jablaničke operacije]]: {{izdvojeni citat|Situacija kod Borbene grupe Diesener mirna. Četnička grupa Keserovića se dobrovoljno stavila pod komandu Borbene grupe Diesener. Obnovljen napad na neprijateljske snage južno od Lebana uslijediće 13. VIII.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=288&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289541: Dnevni izvještaj komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 10. augusta 1944 (11. august 1944.).] <br /> ({{jez-njem|"C ) LAGE BEI KGR. DIESENER RUHIG. <br /> CETNIK–GRUPPE KESEROVIC FREIW. UNTER BEFEHL KGR. DIESENER GETRETEN. <br /> ERNEUTER ANGRIFF GEGEN FD– KRAEFTE S LEBANE LAEUFT AM 13.8. AN."}})</ref>|Izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Vermahta za 10. avgust 1944. godine}} Neposredna četničko-nemačka operativna saradnja ponovila se i prilikom nemačkih operacija [[Operacija "Trumpf"|"Trumpf"]] i [[Operacija "Halali"|"Hallali"]] u jablaničko-topličkoj oblasti protiv [[21. srpska divizija NOVJ|21]]. [[22. srpska divizija NOVJ|22]]. [[24. srpska divizija NOVJ|24]]. i [[25. srpska divizija NOVJ|25]]. divizije NOVJ tokom jula i avgusta 1944. {{izdvojeni citat|Ministar [[Nojbaher]] konstatuje da je premijer [[Milan Nedić|Nedić]] — ukazujući na neudovoljene zahteve za oružjem ponovno izrazio nameru da demisionira — verno služio nemačkim interesima. Slično je i s Mihailovićem, koji se do danas trudio da ne zauzme neprijateljsko držanje prema okupatoru. To isto Važi i za ostale vodeće Srbe, koji su se, pod parolom »Dajte nam oružje — onda pripadamo Vama«, lojalno držali.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_231.htm Zabeleška obaveštajne grupe nemačkih komandi na Jugoistoku od 30. avgusta 1944. sa savetovanja u štabu komande Jugoistoka o aktuelnim pitanjima saradnje sa Dražom Mihailovićem i razvoju celokupne situacije na području Jugoistoka]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=980&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000974—000978.] <br /> ({{jez-njem|"Hierzu stellt Minister Neubacher fest, dass Ministerpräsident Nedic – der unter Hinweis auf die unerfüllten Waffenwünsche erneut Rücktrittsabsichten geäussert habe – in gutem Glauben zur deutschen Sache handelte. Ähnlich verhält es sich bei DM, der sich bis heute bemüht habe, keine feindselige Haltung dem Okkupator gegenüber einzunehmen. Das gleiche gilt für die anderen führenden Serben, die sich unter dem Motto: "Gebt uns Waffen – dann gehören wir zu Euch!" loyal verhalten hätten."}})</ref>|Nemački obaveštajni izveštaj od 30. avgusta 1944.}} Ove tri operacije (»Kehraus«, »Trumpf« i »Halali«) poznate su u jugoslovenskoj vojnoj istoriografiji pod objedinjenim nazivom '''Topličko-jablanička operacija'''. Cilj antipartizanske koalicije bio je sprječavanje prodora Operativne grupe divizija NOVJ preko masiva [[Kopaonik]]a i njenog spajanja sa partizanima u Toplici i Jablanici. Budući da njemački okupator na tlu Srbije nije raspolagao frontovskim, već policijskim i teritorijalnim trupama, najznačajniju ulogu okupator je namijenio četnicima generala Mihailovića (4. grupa jurišnih korpusa JVuO, Rasinsko-toplička grupa korpusa, Južnomoravska grupa korpusa). Major Erich Weyel je za vrijeme izvođenja operacije boravio u štabu potpukovnika Račića. U okviru operacije bilo je angažovano između 10.000 i 14.000 četnika.<ref>Gaj Trifković, ''The Key to the Balkans: The Batlle for Serbia 1944.'', str. 537.</ref> Ovo predstavlja najveći broj do tada angažovanih srbijanskih četnika u nekom vojnom poduhvatu.<ref name="yuhistorija.com"/> === Desant na Drvar (1944) === {{main|Desant na Drvar}} Za [[Desant na Drvar]] (operacija »Rösselsprung«), preduzet maja i juna 1944, komanda [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]] je angažirala oko 16.000 njemačkih vojnika i tri hiljade [[Momčilo Đujić|Đujićevih]] četnika.<ref name="Pop izdaje">[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.]</ref> Četnici su bili dragoceni kao nemački informatori, pa su upravo oni doneli Nemcima tačan podatak o lokaciji Titovog štaba: {{izdvojeni citat|Prema četničkim podacima, Tito se nalazi u drvarskoj pećini, prema drugim izvorima u Oštrelju sjeverno od Drvara.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=459&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000455.] <br /> ({{jez-njem|"IIc: Tito nach Cetnikmeldg. in Höhle Drvarska Pecina bei Drvar, nach anderer Meldg. in Ostrelj N Drvar."}})</ref>|Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog korpusa]] za 10. mart 1944.}} U izvještaju 2. oklopnoj armiji iz [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], poslatom 19. maja 1944. godine, navedeno je da će četničke jedinice biti u potpunosti podređene njemačkom Wehrmachtu u ovoj operaciji: {{izdvojeni citat|''Telegram K-di 2. okl. armije'' Tiče se: »Reselšprunga« [...] 7) Ojačani 105. SS-izv. bat. sa potčinjenim 369. izv. bat. napada X-dana, nastupajući od Livna duž Livanjskog polja preko Bosanskog Grahova na Drvar, sprečava neprijateljske proboje prema jugoistoku i razbija neprijateljski komandni aparat. U Bosanskom Grahovu naši četnici, u Drvaru naši padobranci.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_63.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. maja 1944. Komandi 2. oklopne armije o izvršenim pripremama i zadacima potčinjenih jedinica za operaciju »Reselšprung«]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=724&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frames no. 000715—000716.] <br /> ({{jez-njem|"Fernschreiben An PzAOK 2 <br /> Betr. Rösselsprung <br /> 7.) Verstärkte SS–AA 105 mit unterstellter AA 369 stösst am X–Tag antretend von Livno entlang Livanskopolje über Bosn.Grahovo auf Drvar vor, verhindet feindl. Ausbruch nach Südosten und zerschlägt feindl. Führungsapparat. In Bosn.Grahovo eigene Cetniks, in Drvar eigene Fallschirmjäger."}})</ref>}} Komanda Druge oklopne armije je uzvratila XV brdskom armijskom korpusu dopisom od 21. maja 1944. iz kojeg se zaključuje da se četnici nalaze pod komandom majora Ernsta Benescha iz divizije [[Brandenburger]], kao i da se za njih počeo koristiti službeni naziv »[[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|Hrvatska borbena zajednica]]«: {{izdvojeni citat|1) Crveni komandni centar u Drvaru (po svoj prilici Vrhovni štab Tito, u Drvaru, na staroj stočnoj pijaci, Američka vojna misija Trninić Breg, u Prnjavoru Engleska vojna misija, preostala Ruska misija neotkrivena). Treba računati sa mesnim obezbeđenjem, pre svega na visovima severoistočno, istočno i zapadno od Drvara, u datom slučaju i na protivvazdušnu odbranu. Dalji podaci o neprijatelju postepeno se saopštavaju komandantu 500. padobranskog lov. bat. od strane Ic K-de 2 okl. armije i majora Beneša. 2) Operacija »Reselšprung« treba da ukloni crveni komandni centar oko Drvara. Komandovanje »Reselšprung«: XV brd. AK, istaknuto komandno mesto Bihać. Za operaciju »Reselšprung« nastupaju X-dana (spuštanje padobranskog lov. bat.) na Drvar: [...] d) Ojačana Borbena grupa 1. puka »Brandenburg« (bez 1. bat.) sa potčinjenom Hrvat. borbenom zajednicom, od Knina na Bosansko Grahovo, odatle u više borbenih grupa protiv linije Prekaja (14 km ji. od Drvara) — Drvar. Zadatak: Doček bandi i štabova koji se povlače prema jugu. Grupe nose maskirno odelo. 3) 500. SS-padobranski lov. bat., komandant šturmbanfirer Ribka, sa potčinjenom SS-padob. nast[avnom] četom (očekuje se konačno odobrenje [[Heinrich Himmler|rajhsfirera SS]]), 40 ljudi odreda »Beneš« i 6 ljudi kontraobaveštajne službe spuštaju se X-dana, u trenutku što je moguće ranije, u crveni komandni centar Drvar i uklanjaju munjevitim napadom naročito Vrhovni štab Tito, kao i ostale crvene komandne štabove i savezničke, odnosno ruske vojne misije.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_66.htm Naređenje Komande 2. oklopne armije od 21. maja 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa za dejstva u operaciji »Reselšprung«]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=698&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frame no. 000690.] <br /> ({{jez-njem|"1.) Rotes Führungszentrum in DRVAR (voraussichtlich Hauptstab TITO DRVAR am alten Viehmarkt, amerik.Mil.Missionen TRNIC BREG, in PRNJAVOR engl.Mil.Mission, Verbleib russ.Mission nicht geklärt). Mit örtlichen Sicherungen, vor allem auch auf den Höhen NO, O und W DRVAR, gegebenenfalls auch mit Flak, ist zu rechnen. Weitere Feindfeststellungen werden an Kdr. Fallschirmjäg.Btl.500 durch Pz.AOK.2 I c und Major BENESCH laufend übermittelt. <br /> 2.) Das rote Führungszentrum um DRVAR soll durch das Unternehmen "RÖSSELSPRUNG" ausgeschaltet werden. <br /> Führung "RÖSSELSPRUNG": XV.Geb.AK., vorgeschobener Gefechtsstand BIHAC. <br /> Zu "RÖSSELSPRUNG" treten am x–Tag (Absprungtag des Fallschirmjäg–Btl.) auf DRVAR an: <br /> d) Kampfgruppe verst. 1.Rgt.Brandenburg (ohne I.Btl.) mit unterstellten kroat. Kampfgemeinschaften von KNIN auf BOS.GRAHOVO, von dort in mehreren Kampfgruppen gegen Linie PREKAJA (14 SO DRVAR) – DRVAR. Auftrag: Auffangen von nach Süd ausweichenden Banden und Stäben. Gruppe trägt Tarnbekleidung. <br /> 3.) SS–Fallschirmjäg.Btl.500, Führer Sturmbannführer RYBKA mit unterstellter SS–Fallsch.Ausb.Komp. (endgültige Genehmigung Reichsführer SS steht noch aus), 40 Mann Abt. BENESCH und 6 Mann Abwehr landet am X–Tag zum frühest möglichen Zeitpunkt in roten Führungszentrum DRVAR und schaltet in blitzatrigem Zugriff insbesondere den Hauptstab TITO sowie weitere rote Führungsstäbe und allierte bzw. russ.Mil.Missionen aus."}})</ref>}} U izvještaju poslatom 12. juna 1944, oficiri 1. puka »Brandenburg« kritički su se osvrnuli na doprinos u borbi četničkih jedinicâ (i ovdje nazvanih »Hrvatska borbena zajednica« — ''Kroatische Kampfgemeinschaft (KKG'')) tokom operacije »Rösselsprung«. I pored toga, njemački oficiri, što je čest običaj tokom okupacije Jugoslavije, ističu vrijednost davanja pravovremenih i kvalitetnih informacija od strane pripadnika JVuO: {{izdvojeni citat|10.) Saradnja sa jedinicama K.K.G. neprestano nailazi na poteškoće usljed nedisciplinovanosti njihovog ljudstva, haotične unutrašnje političke situacije i problema sa snabdijevanjem hranom i — prije svega — municijom. Njihova velika brojnost nema nikakvog značaja prilikom ozbiljnih borbenih dejstava. Jedina korist koju je puk imao od prisustva ovih jedinicâ ogledala se u tome što je bio stalno obavještavan o kretanju neprijatelja i njegovoj približnoj jačini, čime mu je bilo omogućeno da pojača vlastite mjere sigurnosti. Stoga se prilikom planiranja ofanzivnih dejstava [puk] mora isključivo osloniti na sopstvene borbene snage.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=739&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frame no. 000731.] <br /> ({{jez-njem|"10.) Die Zusammenarbeit mit den K.K.G. stösst immer wieder auf Schwierigkeiten auf Grund der Undiszipliniertheit ihrer Angehörigen, Verwirrung der innerpolitischen Verhältnisse und in Fragen der Versorgung mit Verpflegung und vor allem mit Munition. Die hohe Zahl ihrer Kopfstärke hat keinerlei Bedeutung bei ernsthaften Kampfhandlungen. Den einzigen Nutzen, den das Regiment durch die Anwesenheit dieser Verbände hatte, bestand darin, daß das Regiment laufend über den Stand der Feindbewegungen und die ungefähre Stärke des Gegners orientiert war und die eigenen Sicherungen damit verdichten konnte. Beim Ansatz eigener Angriffs–Unternehmen darf deshalb nur mit eigener Gefechtsstärke gerechnet werden."}})</ref>}} Nemci su nakon operacije ocenili da četnici izviđačke zadatke izvršavaju besprijekorno, vođstvo im je dobro, ljudstvo naviklo na fizičke napore. Nemci zaključuju da su im četnici "neophodni su pri osiguranju komunikacija, posebno zbog pomanjkanja vlastitih trupa".<ref>NAW, T-314, Roll 566, 000048-9: Izvještaj obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa o rezultatima formiranja „Hrvatskih borbenih grupa“ (30. juni 1944).</ref> === Mihailovićeva ponuda Nemcima (1944) === {{Poseban članak|Ponuda Draže Mihailovića Adolfu Hitleru}} [[Datoteka:First Vrede sa četnicima.jpg|thumb|Nemački kapetan von Wrede i četnički komandanti kapetan [[Nikola Kalabić]], major [[Dragoslav Račić]] i kapetan [[Neško Nedić]], nakon potpisanog sporazuma o zajedničkoj borbi protiv partizana, u Topoli 11. avgusta 1944. (''nemački izvor'')<ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_536.jpg Wredeova zabeleška str.1]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_537.jpg Wredeova zabeleška str.2]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_538.jpg Wredeova zabeleška str.3]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_539.jpg Wredeova zabeleška str.4]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>]] Tokom jula i avgusta [[1944]]. intenzivirani su kontakti između predstavnika nemačke komande Jugoistoka [[Herman Nojbaher|Nojbahera]], predsednika vlade [[Milan Nedić|Nedića]] i predstavnika Mihailovića.<ref>[http://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B8%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%83_%D1%81_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_14.7.1944. Nemački izveštaj o razgovoru s četnicima od 14.7.1944]</ref> Njemačka strana je nakon sastanka između predstavnika Obavještajnog odjeljenja komandanta Jugoistoka i trojice visokih oficira JVuO, Mihailovićevih izaslanika ([[Dragoslav Račić]], [[Neško Nedić]] i [[Nikola Kalabić]]), održanom u Topoli 11. avgusta 1944, na osnovu ponude JVuO zaključila da se „političko zauzimanje stava Draže Mihailovića i njegovog pokreta potpuno izmenilo. Oni su spremni da u potpunosti sa nama sarađuju“. Mihailovićevi izaslanici su stavili do znanja da je za JVuO najvažnije objedinjavanje domaćih antikomunističkih snaga, opšta mobilizacija i „stvaranje jedne srpske nacionalne armije za uništenje komunizma u Srbiji“. Pošto je za ostvarenje tog cilja bila neophodna njemačka dozvola i naoružanje, JVuO je bila spremna da se obaveže na lojalnost i vjernost okupatoru.<ref name="yuhistorija.com"/> Rittmeister Fürst von Wrede citira riječi četničkih oficira sa sastanka: {{izdvojeni citat|»Srbi, koje vi niste poznavali, ipak se bore za vas. Mi se obavezujemo našom časnom oficirskom rečju da ćemo biti verni. Pokret Draže Mihailovića je spreman da dâ sve garancije koje Nemci budu zahtevali. '''Naše smrtno neprijateljstvo protiv komunizma je najbolja garancija naše vernosti'''. Nas ne interesuje budućnost, svejedno kako će se rat završiti, mi smo odlučili, ako tako mora biti, da viteški propadamo.«<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_227.htm Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 11. avgusta 1944. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića o uslovima za sastanak Draže Mihailovića sa Nojbaherom]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000502.] <br /> ({{jez-njem|"Die Serben, die Ihr nicht bekannt habt, aber kämpfen für Euch. Wir verpflichten uns mit unserem Offz.Ehrenwort, dass wir treu sein werden. Die DM—Bewegung ist bereit, sämtliche von den Deutschen verlangten Garantien zu geben. Unser Todfeindschaft gegen den Kommunismus ist die beste Garantie für unsere Treue. Die Zukunft interessiert uns nicht, gleichgültig wie der Krieg ausgehen mag, wir sind entschlossen, wenn es sein muss, ritterlich zugrunde zu gehen."}})</ref>}} Rittmeister Fürst Wrede je sumirao predloge predstavnika Draže Mihailovića na sledeći način: {{izdvojeni citat| 1. DM želi da razgovara sa opunomoćenikom [[Hitler|firera]] za jugoistočni prostor. 2. On teži okupljanju svih nacionalnih srpskih snaga. 3. Mobilizacija i naoružavanje svih za oružje sposobnih Srba za borbu protiv komunizma. Naoružavanje i vođstvo pod nemačkim Vermahtom. 4. DM moli da sam ostane u ilegali. 5. Pripadnici DM—pokreta ne treba da budu u nemačkim uniformama. 6) Mesto sastanka ne treba ni u kom slučaju da bude Beograd ili neki veći grad.<ref name="B0_11 1944">[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_11.8.1944. Nemački zapisnik sa pregovora sa četnicima 11.8.1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000502—000503.] <br /> ({{jez-njem|"1.) DM wünscht mit dem Bevollm. des Führers für den Südostraum zu sprechen. <br /> 2.) Er fordert Zusammenschluss aller nat. serb. Kräfte. <br /> 3.) Mobilisierung und Bewaffnung aller waffenfähigen nat. Serben zum Kampf gegen den Kommunismus. Ausrüstung und Führung durch die deutsche Wehrmacht. <br /> 4.) DM bittet selbst illegal bleiben zu können <br /> 5.) Die Angeh. der DM–Bewegung sollen nicht in dt. Uniform gekleidet werden. <br /> 6.) Ort der Zusammenkunft soll keinesfalls Belgrad oder eine grössere Stadt sein."}})</ref>}} O saradnji sa četnicima Draže Mihailovića u jednoj se njemačkoj preporuci s početka avgusta 1944. navodi: {{izdvojeni citat| ''Saradnja sa četničkim bandama'' Komandantu Jugoistoka upućen je dopis Ob. od./oficir Abvera str. pov. br. 6161/44, u vidu naređenja, o isporuci oružja i municije četničkim bandama i o saradnji između nemačkih operativnih jedinica i pojedinih lojalnih četničkih bandi u cilju zajedničke borbe protiv komunističkog neprijatelja. Postavljanjem oficira za vezu u četničkim bandama treba njihovo držanje stalno nadzirati.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1035&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000893.] ({{jez-njem|"Zusammenarbeit mit Cetnik—Banden. An den Mil.Befh. Südost ergeht mit Ic/AO Nr. 6161/44 g. Kdos. v. 2.8.44 ein Befehlschreiben über die Belieferung der Cetnikbanden mit Waffen und Munition und über die Zusammenarbeit zwischen deutschen Verbänden und einzelnen lojal erscheinen den Cetnik—Banden für Zwecke des gemeinsamen Kampfes gegen den kommunistischen Feind. Durch Abstellung von Verbindungsoffzen.zu den Cetnik—Banden ist deren Verhalten laufend zu überwachen."}})</ref>}} U večernjem izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 16. avgusta 1944, prenosi se vijest da je general Draža Mihailović, u koordinaciji sa predsjednikom srpske vlade generalom Milanom Nedićem, pred okupacione vlasti iznio ponudu o »potpunom potčinjavanju četničkih jedinica«: {{izdvojeni citat| Srbija: Sporazumno sa Nedićem, Draža Mihailović je ponudio nemačkom komandovanju potpuno potčinjavanje četničkih jedinica. Pored postojanja problema davanja talaca, unutrašnjih srpskih suprotnosti i ponude za lični dogovor Draže Mihailovića sa specijalnim opunomoćenikom Ministarstva inostranih poslova, sada postoji samo zahtev za oružje za zajedničku borbu. Srpska vlada je jednovremeno zamolila prijem kod komandanta Jugoistoka i verovatno će tom prilikom biti iznesena i namera o njenoj ostavci.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1090&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000948.] <br /> ({{jez-njem|"In Übereinstimmung mit Nedic hat DM dtsch. Führung volle Unterstellung der Cetnik Verbände angeboten. Bei Geiselgestellung, Einstellung alle Innerserbischen Gegensätze und Angebot persönlicher Aussprache DM mit Sonderbevollm.Ausw.Amtes liegt allein Waffenforderung für den gemeinsamen Kampf vor. Serbische Regierung hat zugleich um Empfang bei Mil.Befh. Südost ersucht und wird dabei voraussichtl. Rücktrittsabsicht vortragen."}})</ref>}} Povodom Mihailovićevog predloga, 17. i 18. avgusta je održan sastanak na najvišem nivou u nemačkoj komandi Jugoistoka. Tu su još jednom sumirani Dražini predlozi: {{izdvojeni citat| a) Bezuslovno obećanje, da nijedan nemački vojnik neće biti napadnut od četnika. Davanje talaca. b) Zajednička borba isključivo protiv komunista u cilju uspostavljanja mira i reda. Nemci i četnici ne moraju biti neprijatelji. c) Neprijatelj br. 1 su komunisti i svi oni koji ih podržavaju ili ne sadejstvuju u borbi protiv komunista. d) Draža Mihajlović moli da ga se privuče organizovanju Srpskog dobrovoljačkog korpusa i organizovanju Dobrovoljačkog korpusa. e) Bilo kakva veza s partizanima je nemoguća. f) Draža Mihailović moli da se stvori prijateljskije raspoloženje, da bi se oslobodilo četnike, koji su uhapšeni u Srbiji, bez posredovanja četnika. g) U slučaju invazije nema borbe protiv Nemaca. Borba protiv komunista će se produžiti. Četnici hoće da spreče vezu partizana s invazionim trupama. h) Draža Mihajlović nema veze s Englezima. On i ne želi više da je ima, odgovarajući engleskom držanju prema srpskom narodu.<ref name="ReferenceB">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVICA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=581&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000576—000577.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Das Verhandlungsangebot des DM sieht folgende wesentlichen Punkte vor: <br /> a) Unbedingtes Versprechen, kein deutscher Soldat werde von Cetniken überfällen. Geiselgestellung. <br /> b) Gemeinsamer Kampf ausschliesslich gegen Kommunisten zur Herstellung von Ruhe und Ordnung. Deutsche und Cetniken brauchen nicht Feinde zu sein. <br /> c) Feind Nr. 1 sind Kommunisten und alle, die sie unterstützen oder im Kampfe gegen Kommunisten nicht mitwirken. <br /> d) DM bittet, ihn zu Ausbau des SFK und Aufbau Freikorps heranzuziehen. <br /> e) Irgendeine Verbindung mit Partisanen ist unmöglich. <br /> f) DM bittet zur Hebung freundschaftlicher Stimmung um Freilassung der in Serbien verhafteten Cetniken ohne Vermittlung der Cetniken. <br /> g) Im Invasionsfall kein Kampf gegen Deutsche. Kampf gegen Kommunisten wird weitergeführt. Verbindung der Partisanen zu Invasionstruppen wollen Cetniken verhindern. <br /> h) DM ohne Verbindung zu Engländern. Er will auch keine mehr haben, entsprechend engl. Verhalten gegen serb. Volk."}})</ref>}} Jedan iskaz<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=585&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000580.] ({{jez-njem|"Durchführung der Zusammenarbeit mit dem Cetnik–Banden, Ausbildung und Führung im Kampf wird den in erster Linie hierfür zuständigen Sicherheitsdienst und SD übertragen. Dieser ist allein für die politische Kampfführung vorgesehen, hat die engsten Verbindungen zu den Cetniks und führt in einem Raume, der als eine Art Heeresgebiet Domäne des Sicherheitsdienstes und des SD ist."}})</ref> sa ovog sastanka ubjedljivo svjedoči o uspostavljenim tijesnim vezama između [[Sicherheitsdienst|njemačkih obavještajnih struktura]] i četničke Vrhovne komande: {{izdvojeni citat|Sprovođenje sadejstva s četničkim bandama, obuka i komandovanje u borbi biće preneti Službi obezbeđenja i SD koji su u prvom redu nadležni za ovo. Ta je služba isključivo predviđena za političko vođenje rata, '''ima najuže veze s četnicima''' i komanduje na jednom određenom području, koje je, kao neka vrsta vojnog područja, domen Službe obezbeđenja i SD.<ref name="ReferenceB">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVICA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ]</ref>|Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 18. avgusta 1944. povodom ponude Draže Mihailovića za saradnju u borbi protiv NOVJ}} U izvještaju poslatom 20. avgusta 1944. godine iz Operativnog odjeljenja [[Beograd]] [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], navodi se da je za prijem kod vođe [[Treći Reich|Reich]]a [[Adolf Hitler|Adolfa Hitlera]] pripremljen zajednički referat feldmaršala [[Maximilian von Weichs|Maximiliana von Weichsa]], komandanta Jugoistoka i specijalnog opunomoćenika Ministarstva inostranih poslova na Jugoistoku [[Hermann Neubacher|Hermanna Neubachera]], na temu ''saradnje sa Dražom Mihailovićem i buduće politike u Srbiji'', kao i da je sa ovim upoznat feldmaršal [[Wilhelm Keitel]].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1114&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frames no. 000971—000972.]</ref> Tog je dana sačinjena i službena bilješka u kojoj je sadržan sljedeći prijedlog: {{izdvojeni citat|Po predmetu ponude Nedić — Draža Mihailović, ministar Nojbaher predlaže da se organizacija četničkih jedinica prenese u nadležnost Višeg SS i policijskog vođe u Srbiji. Načelnik štaba komandanta Jugoistoka se saglasio s ovim predlogom.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1114&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000972.] <br /> ({{jez-njem|"In der Angelegenheit Angebot Nedic – DM schlagt Minister Neubacher vor, die Organisation der Cetnik–Verbände dem Höh.SS–Pol.Führer in Serbien zu übertragen. Chef des Gen.Stabes–O.B.Südost ist mit diesem Vorschlag einverstanden."}})</ref>}} Sâm Neubacher je 20. avgusta uputio opširan izvještaj ministru vanjskih poslova Velikonjemačkog Reicha [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]], u kojem je urgirao za prihvatanje ponude Nedić—Mihailović, navodeći da je Nedić garantirao da će se „pokret DM uzdržati od svake neprijateljske radnje protiv Nemaca i da ni u slučaju povlačenja Nemaca iz Srbije neće na Nemce biti ispaljen nijedan metak“. O odnosu Mihailovića i JVuO prema okupatoru od trenutka kada ga je Hitler imenovao ''Specijalnim izaslanikom Ministarstva vanjskih djela za Jugoistok'', Hermann Neubacher piše: {{izdvojeni citat|U pogledu Draže Mihailovića, upućujem na svoje mnogobrojne ranije telegrame. Svoje dosledno antikomunističko držanje dokazao je nedvosmisleno, uprkos najvećem pritisku od strane Engleza, odrekavši se njihove pomoći u naoružanju dok su Englezi istovremeno, preteći naoružavali Tita. Iskustva poslednjih 12 meseci u pogledu njegovog držanja prema nemačkim oružanim snagama, dosadašnje zajedničke borbe na antikomunističkom frontu i dosadašnja ozbiljna ugroženost srpske nacije, koju on priznaje u punom opsegu, smatram dovoljnim osnovom za to da će D. M. održati reč koju nam je dao ako u ovom odlučujućem trenutku budemo pružili preko Nedića odlučujuću pomoć. Spreman sam, posle jednog ličnog razgovora sa D. M., da preuzmem odgovornost za to da nas taj čovek neće napasti s leđa i da će on sam učiniti bezopasnim one elemente svoga pokreta koji su nepouzdani u pogledu nas.<ref>AVII, Mikroteka, NAV, N—T—312, rol. 780, f. 371746.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]</ref>}} Nakon [[Sporazum Nedića i Mihailovića 1944.|sastanka Draže Mihailovića i Milana Nedića]], ugovorenog 13. avgusta 1944. između majora [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]] i [[Dragomir Jovanović|Dragog Jovanovića]] i održanog iste večeri u selu [[Ražani]] kod [[Kosjerić]]a,<ref>Радосав Р. Туцовић, Полицијски репресивни апарат нацистичке Немачке и његови домаћи инструменти: Анализа делатности Драгомира Јовановића и Аугуста Мајснера у окупираној Србији (1941–1944). Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, 2021, стр. 291—292.</ref> stvoreni su uslovi da se sve srpske nacionalističke oružane formacije ''de facto'' stave pod zajedničku komandu. Najviše vojne instance u [[Berlin]]u obavještavaju 25. avgusta 1944. Ministarstvo vanjskih poslova Trećeg Reicha da njihov specijalni izaslanik Neubacher u ujedinjenju „najboljih nacionalnih snaga Jugoistoka“ vidi posljednju šansu da se „nacionalno srpstvo u srcu Balkana suprotstavi boljševicima“, tj. partizanima: {{izdvojeni citat|Srpske nacionalne jedinice su pod Nedićevom komandom, koga priznaje pokret Draže Mihajlovića, spremne za odlučnu borbu protiv komunizma. [...] d) Specijalni opunomoćenik sa punom odgovornošću veruje u Nedićevu lojalnost i u toj prilici vidi poslednju mogućnost da se nacionalno srpstvo suprotstavi boljševicima, e) Davanje odlučujuće pomoći Nediću, specijalni opunomoćenik je uslovio time da se posle ličnog dogovora sa D. Mihajlovićem preuzme odgovornost da ovaj neće udariti Nemcima u leđa. f) Na osnovu Firerovog naređenja od 29. 10. 43. o potrebi borbenog jedinstva protiv komunizma na Jugoistoku, specijalni opunomoćenik zamolio je opštu punomoć za političku mobilizaciju nacionalnog srpstva i istovremeno zatražio od vojnog rukovodstva da se bezodložno da pomoć u naoružanju. [...] Specijalni opunomoćenik zaključuje na osnovu informacije sa grčkog, albanskog i srpskog prostora da je moguća preorijentacija engleske partizanske politike... Zbog toga bi mogao pokret Draže Mihajlovića, koji se danas nudi Nemcima, ponovo da se orijentiše na Engleze. Ovo zahteva vezivanje Draže Mihajlovića i najboljih nacionalnih snaga Jugoistoka na Nemačku, pre no što se Engleska na tom prostoru suprostavi sovjetskom napredovanju sredstvima građanskog rata. Ovo vezivanje je u ovom trenutku najveće izloženosti ovih snaga moguće pa izgleda da je opravdano preuzeti i rizik koji iz toga proizilazi.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_230.htm Obaveštenje generalštaba Vrhovne komande Vermahta od 25. avgusta 1944. ministarstvu inostranih poslova o razgovorima Milana Nedića sa komandantom Jugoistoka o saradnji Draže Mihailovića sa Nemcima u borbi protiv NOVJ]</ref>}} Specijalni nemački izaslanik Hermann Neubacher je ocenio da obećanja Draže Mihajlovića u pogledu lojalnog držanja treba uzeti ozbiljno, pošto je dokazao on "da je toliki antikomunista, da je '''usprkos engleskim ponudama dao prednost prosjačenju kod okupatora''' pred slogom s crvenom stranom".<ref name="ReferenceB"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=575&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000570.] <br /> ({{jez-njem|"D.M. habe zweifellos bewiesen, dass er <br /> 1. Burgfrieden mit Besatzungsmacht halten will und <br /> 2. So sehr Antikommunist ist, dass er trotz Angeboten von englischer Seite einen Bettelgang beim Okkupator der Einigung mit der roten Seite vorgezegen hat. <br /> Zusicherungen D.M.'s auf loyale Einstellung sind ernst zu nehmen, da D.M. in antikommunistischer Frage stets konsequente Haltung eingenommen hat."}})</ref> Ovi pregovori završili su formulisanjem inicijative za formiranje srpske armije od 50.000 ljudi za borbu protiv komunizma kojom bi rukovodio [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]], a koju bi opremila nacistička Nemačka. Pored toga, Hitleru su specijalni izaslanik Neubacher i feldmaršal von Weichs prezentirali situaciju u Srbiji: „Četnici su u Srbiji od marta do avgusta 1944. izgubili u borbama sa komunistima oko 5.000 boraca, a prema nemačkoj okupacionoj sili u poslednje vreme nisu više neprijateljski raspoloženi. Oko 10.000 četnika bore se zajedno sa nemačkim trupama u južnoj Srbiji i to pod komandom nemačkog majora Vajela“.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref> Uz naglasak da će dato oružje „jednom kasnijom prilikom biti upravljeno protiv Nemaca“, vođa [[Treći Reich|Velikonjemačkog Reicha]] je odbacio ovu inicijativu, formulisavši konačnu svoju odluku na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Zaključujući, Führer je ustanovio, da on a) nema ništa protiv “malih taktičkih manevara“ s pokretom DM, b) da zatraženo formiranje armije, koja bi bila jačine 50.000 ljudi, nikako ne bi moglo doći u obzir.<ref name="znaci.org">[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm Službena beleška sa referisanja Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22.8.1944]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=814&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000811.] <br /> ({{jez-njem|"Abschliessend, stellte der Führer fest, daß er <br /> a) gegen "kleine taktische Manöver" mit der DM–Bewegung keine Bedenke habe, <br /> b) daß die Aufstellung der gefordeten 50 000 Mann starken Armee auf keinen Fall in Frage kommen könne."}})</ref>|Službena beleška sa referisanja komandanta Jugoistoka Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22. avgusta 1944. godine}} Ipak, u skladu sa idejom o formiranju srpskog korpusa pod komandom [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]] koji bi se borio na strani Nemaca, [[6. septembra]] [[1944]]. [[Srpska državna straža]] i [[Srpska granična straža]] (ukupno oko 13.000 ljudi) stavljene su pod komandu Mihailovićevog komandanta Srbije generala [[Miroslav Trifunović|Trifunovića]]. Potom su jedinice [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]] i [[Srpska granična straža|Srpske granične straže]] 6. oktobra [[1944]]. sabrane su u Jagodini gde je od njih formiran [[Srpski udarni korpus]] sa tri divizije, koji je brojao oko 6.800 ljudi. Komanda Srpske straže i Granične straže predana je naredbom generala Felbera generalu [[Miodrag Damjanović|Miodragu Damjanoviću]], šefu Nedićevog kabineta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=875&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000871.] <br /> ({{jez-njem|"An den Präsidenten den serbischen Ministerrates Herrn Generaloberst Nedić. Herr Ministerpräsident! <br /> Ich bin damit einverstanden, dass der Generalmajor Damjanović mit der Führung der serbischen bewaffneten Verbände mit Ausnahme des SFK betraut wird. Dieses Korps muss meiner Auffassung noch in den bewährten Händen des General Mušićki [sic] bleiben. Mit dem Ausdruck meiner vorzüglichen Hochachtung."}})</ref> Damjanović je bio i glavni Mihailovićev pouzdanik u Nedićevoj upravi, te su se on i komandanti Straže odmah stavili pod Mihailovićevu komandu. Ove jedinice, preimenovane u Srpski udarni korpus Jugoslovenske vojske u otadžbini, pridružile su se tako drugim četnicima u povlačenju prema Sandžaku. Njihovo je savezništvo ipak bilo nesigurno i ubrzo će se raspasti.<ref>[https://znaci.org/00001/40_74.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNICI SE POVLAČE IZ SRBIJE]</ref> === Bitka za Srbiju (1944) === {{Poseban članak|Bitka za Srbiju 1944.}} [[Datoteka:Četnici i Nemci u Srbiji 1944.jpg|minijatura|Grupa nemačkih vojnika i četnika Draže Mihailovića u vreme proboja u Srbiju 2. proleterske i 5. krajiške divizije NOVJ.]] U povjerljivom izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 26. avgusta 1944. godine, analizirano je stanje na [[Balkansko poluostrvo|Balkanu]] nakon objave rata Trećem Reichu od strane [[Bugarska|Bugarske]] te proglašenja neutralnosti [[Rumunija|Rumunjske]] (i jedna i druga su do tada bile potpisnicama [[Trojni pakt|Trojnog pakta]]), neposredno po ulasku jedinica [[Crvena armija|Crvene armije]] na teritorij dvije države. Oficiri Wehrmachta anticipiraju držanje četnika Draže Mihailovića u novonastaloj, kompliciranoj situaciji: {{izdvojeni citat|Ustanički pokreti na području Balkana – izuzev pokreta Draže Mihailovića – dobit će pojačan zamah, tako da ubrzo treba očekivati prekid svih vlastitih veza s cijelim južnim Balkanom. '''Pokret Draže Mihailovića predstavlja jedinu antiboljševičku organizaciju koja, uz odgovarajuću potporu, može biti dugoročno korisna našim interesima u borbi protiv boljševizma'''.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=874&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000870—000871.] ({{jez-njem|"Darüber hinaus werden die Aufstandsbewegungen im Balkan–Raum – abgesehen von der DM–Bewegung – verstärkten Auftrieb erhalten, so dass in Kürze mit einer Unterbrechung sämtlicher eigenen Verbindungen nach gesamtem Süd–Balkan gerechnet werden muss. Die DM–Bewegung stellt bei entsprechender Unterstüzung die einzige antibolschewistische Organisation dar, die im Kampf gegen den Bolschewismus auf längere Sicht unseren Interessen nutzbar gemacht werden kann."}})</ref>}} [[Bitka za Srbiju 1944.]] je bila zajednički saveznički poduhvat sa ciljem ovladavanja središnjim komunikacijskim prostorom nemačkih snaga na Balkanu. Dejstva na tlu izvršavala je [[NOVJ]], a [[Saveznici]] su obezbeđivali borbeno sadejstvo, snabdevanje i pomoć iz vazduha. Četnici su se u ovim borbama našli direktno na strani [[Wehrmacht]]a. U to vreme, Saveznici su već promenili odnos prema [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevim]] snagama, a njihov prioritet u Jugoslaviji postalo je jačanje snaga [[NOVJ]] u Srbiji.<ref>{{Cite web |title=Ficroj Meklejn: RAT NA BALKANU, glava 11 - NOVI DOGOVOR |url=http://www.znaci.org/00001/1_11.htm |access-date=2023-08-14 |archive-date=2023-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230902100016/https://www.znaci.org/00001/1_11.htm }}</ref> Vrhovni štab NOVJ nameravao je da partizanske snage u Srbiji pomogne prodorom jačih snaga iz [[Bosna|Bosne]] i [[Crna Gora|Crne Gore]]. Nemačka komanda, kao i Mihailović, bili su rešeni da to spreče. Ključnu fazu bitke za Srbiju predstavlja [[Durmitorska operacija|operacija »Rübezahl«]]. Njemačka Komanda Jugoistoka prikupila je za ovu operaciju sljedeće raspoložive snage: {{izdvojeni citat|''Predmet'': Planiranje »Ribecal«,  1.) Snage koje učestvuju: a) Južna grupa: glavni deo 1. brd. div., albanska milicija i delovi SS-divizije »Skenderbeg«, b) Bor[bena] grupa »Jugozapad«: 2 ojačana bataljona 181. peš. divizije sa III/13. SS-puka, c) S[evero] z[apadna] grupa: 2. puk Brandenburg (bez 1 bat.), 3/12. tenk. bat. z. b. V., CDK i četnici (Drinski korpus), d) S[everna] grupa: 14. SS-puk (bez III), e) I[stočna] grupa: Viša k-da III/363. puka, 696. bat. feldžandarmerije, delovi 297. izv. bat., 2/201. brig. jur. topova, f) Grupa »Krempler«, g) Padobranski lov. bat. »Brandenburg«<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=491&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000486.] <br /> ({{jez-njem|"Betr.: Plannung "Rübezahl". <br /> 1.) Beteiligte Kräfte: <br /> a) Südgruppe: Masse 1. Geb. Div., alban. Milizen und Tle. SS–Div. Skanderbeg. <br /> b) Kgr. Südwest: 2 verst. Btlne. 181 J.D. mit III./SS–13 <br /> c) NW–Gruppe: 2. Rgt. Brandenburg (o. 1 Btln.) 3./Pz. Abt. z.b.V. 12, MFK, und Cetniks (Drina–Korps). <br /> d) N–Gruppe: SS–Rgt. 14 (ohne III.). <br /> e) O–Gruppe: Höh. Kdo. mit III./363, Feld Gend.Abt. 696, Tle. A.A. 297, 2./Stu. Gesch.Brig 201. <br /> f) Gruppe Krempler. <br /> g) Fallschirm–Jg.Btl. Brandenburg."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_108.htm Izveštaj Komandanta Jugoistoka od 12. avgusta 1944. Vrhovnoj Komandi Vermahta o sastavu borbenih grupa i njihovim pravcima napada u operaciji »Ribecal«], Zbornik NOR-a, tom XII, knjiga 4, dokument br. 108.</ref>}} [[NOVJ]] je nastojala da koncentriše snage na levoj strani [[Lim (reka)|Lima]] za proboj u [[Srbija|Srbiju]]. Nemačka [[Komanda Jugoistoka (Nemačka)|Komanda Jugoistoka]] je rešila da brani [[Srbija|Srbiju]] aktivnim dejstvima - sprečavanjem pokreta jedinica [[NOVJ]] kroz [[Bosna|Bosnu]] prema zapadu, kao i nizom krupnih i ambicioznih operacija u [[Sandžak]]u i istočnoj [[Bosna|Bosni]] sračunatih na razbijanje koncentracija [[NOVJ]] i njihovo onesposobljavanje za ofanzivna dejstva. Snage [[JVuO]] sa velikim entuzijazmom učestvovale su u ovim operacijama, kao i u onim koje je organizovao nemački komandant [[Srbija|Srbije]] protiv lokalnih partizana i povremenih prodora. Vrhunac ovog sadejstva nastupio je u avgustu [[1944]],<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[Službena beleška oficira Abvera Komande Jugoistoka od 22. avgusta 1944. sa referisanja komandanta Jugoistoka Adolfu Hitleru, http://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230814062743/https://znaci.org/00001/4_12_4_112.htm |date=2023-08-14 }}] Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 112</ref> kada su se odvijala najintenzivnija i najmasovnija dejstva. U izvještaju Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. godine upućenom Vojnoupravnom komandantu Jugoistoka, konstatuje se ozbiljna političko-bezbjednosna kriza uzrokovana uspješnim partizanskim manevrom, tj. prodorom u Srbiju: {{izdvojeni citat|Započeo je očekivani veliki Titov napad na Srbiju. Dok su u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]], na [[Drina|Drini]], pripremljene jedinice bile tako desetkovane našim akcijama da mu tamo samo slabe snage stoje na raspolaganju, dotle je jačim delovima Titovih jedinica, koje su bile u centralnom delu [[Crna Gora|Crne Gore]], oko 3 divizije, pošlo za rukom da upadnu u [[Južna Srbija|južnu Srbiju]] i da pređu dolinu [[Ibar|Ibra]]. One sada u rejonu između Ibra i [[Južna Morava|Južne Morave]], po sjedinjavanju sa tamošnje 3 srpske crvene divizije, ugrožavaju obe glavne saobraćajne arterije prema jugu. Slobodu pokreta ovih, oko 10.000 ljudi jakih i dobro naoružanih, združenih jedinica uspeli smo, istina u teškim borbama i uz mnogo gubitaka, pomoću nemačkih, bugarskih i srpskih snaga (četnici i [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]]) da suzimo; ipak, one su preslabe da bi, s obzirom na otkazivanje bugarskih jedinica, izborile odlučujuće uspehe.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_109.htm Izveštaj Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. komandantu Jugoistoka o vojno-političkoj i privrednoj situaciji u Srbiji]</ref>}} Koliki su značaj najviši okupacioni dužnosnici u Jugoslaviji pridavali upotrebi četničkih jedinicâ u borbi protiv snaga NOVJ, može se zaključiti i na osnovu jedne naredbe od 26. avgusta 1944. godine, koju potpisuje feldmaršal [[Maximilian von Weichs]]: {{izdvojeni citat| ''Naređenje komandanta Jugoistoka'' Suštinski zadatak [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]] i Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od sada pa nadalje jeste dovesti i držati sve četničke jedinice u Srbiji i Crnoj Gori u borbenom dodiru s crvenim snagama, kako im ne bi bilo dopušteno preuzimanje vlastite inicijative, koja bi zbog cjelokupne situacije mogla biti uperena i protiv Njemačke. Odbijanje borbe protiv komunista mora se odmah prijaviti kao prijeteći simptom.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=13&rec=311&roll=191 NARA, T311, Roll 191, frame no. 000007.] <br /> ({{jez-njem|"Befehle OB.Südost <br /> Eine wesentl. Aufgabe Pz.AOk 2 und Mil.Befh.Südost ist ab sofort sämtl. in Serbien und Montenegro stehenden Cetnikverbände in Gefechtsberührung mit roten Kräften zu bringen und zu halten, um sie nicht zu einer eigenen Initiative die in Auswirkung der Gesamtlage auch gegen Deutschland gerichtet sein könnte gelangen zu lassen. Weigerung, dem Kampf gegen den Komm. aufzunehmen, ist als bedrohliches Symptom sofort zu melden."}})</ref>}} Uoči bitke sa partizanima, nemački Wehrmacht je snabdeo četnike svim raspoloživim zalihama italijanskog pešadijskog oružja i municije: {{izdvojeni citat|U nadovezi na dogovor od 15. 8. saopštava se, da se za izdavanje četničkim jedinicama mogu staviti na raspolaganje, u najboljem slučaju, sledeća oružja: 7.000 pušaka 6,5 mm (ital.) sa po 100 metaka, <br /> 50 teš. mitraljeza 8 mm (ital.) sa po 13.000 metaka, <br /> 42 laka bacača 4,5 mm (ital.) sa po 250 metaka. Upozorava se na to, da je time iscrpljena celokupna zaliha italijanske pešadijske municije u domenu Komandanta Jugoistoka i da se nove pošiljke mogu očekivati tek od oktobra 1944. godine i to u ograničenom obimu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=587&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000582.] <br /> ({{jez-njem|"Im Nachgang zur Besprechung vom 15.8. wird mitgeteilt, dass für Ausgabe an Cetnik–Einheiten äusserstenfalls folgende Waffen zur Verfügung gestellt werden können: <br /> 7 000 Gewehre 6,5 mm (i) mit je 100 Schuss, <br /> 50 s.M.G. 8 mm (i) mit je 13 000 Schuss, <br /> 42 le.Gr.W. 4,5 cm (i) mit je 250 Schuss. <br /> Es wird darauf aufmerksam gemacht, dass damit der gesamte Bestand an ital. Inf. Munition im Bereich O.B.Südost erschöpft ist und Neulieferung in beschränktem Maße erst ab Oktober 44 erwartet werden darf."}})</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/4_14_4_228.htm Obaveštenje operativnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 16. avgusta 1944. obaveštajnom odeljenju o odobrenim količinama oružja i municije četničkim jedinicama]</ref>|Obaveštenje komande Jugoistoka o odobravanju oružja i municije četnicima (16. avgust 1944.)}} U nacrtu jednog izvještaja, sastavljenog od strane oficirâ Armijske grupe »F« u ljeto 1944. godine, sumira se iskustvo njemačkih okupacionih organa sa Mihailovićevim četnicima u [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupiranoj Jugoslaviji]]: {{izdvojeni citat|Dosadašnje držanje D.M.-a ima sljedeće karakteristike: a) Aktivna borba protiv komunista u Srbiji, Crnoj Gori i Hrvatskoj, s tim što je ova borba zbog brojčane, a naročito materijalno-tehničke nadmoći komunista, uvijek rizična za snage D.M.-a, b) Neispunjavanje od Saveznika postavljenih specijalnih zadataka, c) Lokalna, ponekad vrlo aktivna saradnja sa njemačkim trupama, obavještajnim i ostalim okupacionim organima, d) Potpuna spremnost za izvršavanje taktičkih instrukcija izdatih od strane njemačkih oficira za vezu, e) Stalno ponavljanje zahtjeva za municijom i oružjem radi borbe protiv komunista, kao nagrada za dokazanu lojalnost.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=970&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000960.] <br /> ({{jez-njem|"Das bisherige Verhalten der DM–Bewegung ist gekennzeichnet: <br /> a) durch eine aktive Kampfführung gegen den kommunistischen Feind in Serbien, Kroatien und Montenegro, die bei zahlenmässiger und vor allem waffentechnischer Überlegenheit der kommunistischen Banden in jedem Falle mit einem besonderen Risiko für die DM–Kräfte verbunden ist, <br /> b) durch die Nichtausführung der von den Allierten generell und im Form von Spezialaufgaben gegebenen Sabotageaufträge, <br /> c) durch eine örtliche, z.Zt. sehr rege Zusammenarbeit der DM–Cetniks mit der deutschen Sicherungstruppe, den Abwehrorganen und den für Ausnutzung des Landes eingesetzten deutschen Dienststellen bezw. deren Organisationen, <br /> d) durch eine absolute Bereitwilligkeit, sich den taktischen Weisungen der deutschen Verbindungsoffiziere zu unterwerfen, <br /> e) durch die wiederholten Versuche, für bewiesene Loyalität Munition und Waffen zum Kampf gegen den kommunistischen Feind zu erhalten."}})</ref>}} Kada su partizani konačno uspeli da se probiju u Srbiju i krenu ka Beogradu, nastupila je panika u redovima okupatora i kvislinga/kolaboracionista: {{izdvojeni citat|Titovi partizani upali su u septembru 1944. u Srbiju i to na više mesta. Zapadni deo Srbije bio je potpuno nezaštićen. Tamo je bio stacioniran samo mali broj nemačkih policijskih jedinica, koje su, zajedno sa četnicima, tu i tamo još vodile borbe. Sa svih strana neprijatelj je krenuo ka Beogradu. U gradu je vladao mir. '''Mi smo sedeli u Beogradu ne na buretu baruta, nego smo se nalazili u njemu'''.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 164–165.</ref>|[[Hermann Neubacher]], “Sonderauftrag Südost”}} U izveštaju od 18. septembra 1944, komandant Jugoistoka feldmaršal Maximilian von Weichs jasno sagledava težinu situacije u kojoj su se našle okupacione snage u Srbiji usljed nezadržive partizanske ofanzive. Von Weichs smatra da se njemačkom vođstvu poput imperativa nameće nastavak saradnje sa Mihailovićevim četnicima: {{izdvojeni citat|Loša situacija u Srbiji: zbog pomanjkanja vlastitih snaga, napredovanje partizana se može još samo usporiti; politika upotrebe četnika pri tome je od nesmanjene važnosti, te će biti nastavljena svim sredstvima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=763&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000758.] <br /> ({{jez-njem|"Es kommt also darauf an, gegenüber den Banden in Serbien weiterhin mit unterlegenen Kräften eine Verzögerungstaktik zu betreiben in der Hoffnung, daß durch innerpolit. Gegensätze oder Versorgungsschwierigkeiten ihre Stoßkraft geschwächt wird. Ein Einspannen noch kampfbereiter Cetniks ist dabei von unverminderter Bedeutung u. wird mit allem Mitteln betrieben."}})</ref>|V. Weichs-ova ocjena situacije od 17.9.44 (18.9.44)}} Četnici su nudili okupatoru sadjejstvo u borbi protiv snaga NOVJ u zamjenu za municiju i naoružanje: {{izdvojeni citat|Više četničkih vođa s područja Beograda nudi se za borbu protiv komunista pri isporuci oružja i municije od strane Nijemaca.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=789&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000784.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: Kampfangebote mehrerer Cetnik–Führer Raum Belgrad gegen Kommunisten bei Waffen– und Munitionslieferung durch Deutsche."}})</ref>|Večernji izvještaj obavještajnog odjeljenja Armijske grupe »F« za 19. septembar 1944. godine}} Krajem septembra 1944, četnici učestvuju s njemačkim jedinicama u borbi protiv partizana u raznim dijelovima Srbije. Tako u zapadnoj Srbiji, [[4. grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]] pod komandom potpukovnika [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]] i trupe Wehrmachta pokušavaju spriječiti prodor snaga NOVJ: {{izdvojeni citat|Zapadna i centralna Srbija: [...] Dijelovi Borbene grupe fon Jungenfeld prebačeni u Šabac, odakle su 26. septembra, u sadejstvu sa četničkom formacijom Račića, vršili napad na [[12. vojvođanski korpus NOVJ|12. korpus NOVJ]] koji nadire s juga.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1027&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 001015.] <br /> ({{jez-njem|"West– und Mittel– Serbien: <br /> Tle. Kgr. v. Jungenfeld nach Sabac verlegt, von dort 26.9. im Zusammenwirken mit Cetnik–Verband Racic Angriff auf von Süd vordringendes XII. rotes Korps."}})</ref>|Tajni dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Wehrmachta od 25. septembra 1944. godine}} Ova elitna četnička formacija pomagala je okupatoru u zapadnoj Srbiji već početkom septembra te godine: {{izdvojeni citat|[[Požega (Srbija)|Požegu]] zauzele vlastite trupe u sadejstvu sa četnicima (Račića).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=247&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000246.] <br /> ({{jez-njem|"Pozega durch eigene Truppe in Zusammenwirken mit Cetniks (Racic) genommen."}})</ref>|Večernji izvještaj Obavještajnog odjeljenja Armijske grupe »F« za 6. septembar 1944. godine}} Pukovnik von Jungenfeld se nalazio na čelu 5. policijskog puka, sa štabom u [[Šabac|Šapcu]]. O saradnji visokih četničkih oficira sa Jungenfeldom, poput komandanta Kolubarskog korpusa JVuO kapetana Milorada Lapčevića, generala [[Svetomira Đukića]], komandanta Severnih pokrajina JVuO (tj. [[Vojvodina|Vojvodine]] i [[Slavonija|Slavonije]]) ili majora Ilije Orelja, u vezi sa planiranjem krupnije operacije protiv snagâ [[NOV i POJ]] u [[Srem]]u avgusta 1944. godine, general Dragoljub Mihailović je bio obaviješten od strane pukovnika Dragomira Radovanovića, delegata Vrhovne komande Jugoslovenske vojske u otadžbini za Vojvodinu: {{izdvojeni citat|Dobro je što je kapetan Lapčević postavljen za komandanta Sremske jurišne grupe, no on je svojim radom za poslednji mesec dana stalno radio sa nemačkim komandantom iz [[Šabac|Šapca]]. On — kapetan Lapčević je izvodio akciju u [[Kupinovo|Kupinskom]] kutu po zapovesti nemačkog komandanta iz Šabca, javno sa njim sedeo obilazio Kupinski kut naravno da su u ovom pogledu sudelovali đeneral Đukić i major Orelj. Major Orelj je potpuno zabrljao. Nezgodno je što se svuda prestavlja za Vašeg Delegata te u ime Vaše onako pijan naređuje i govori. Sve ovo vide ovi naši mladi komandanti koji vode ljude i koji treba da nose ceo teret borbe na svojim leđima. Oni nemogu da dozvole da im neko prebaci da su saradnici Nemaca. Kapetan Lapčević, đeneral Đukić i major Orelj mogli su i trebali da rade, ali samo tajno, a nikako javno svakog dana sedeti u kafani u s. [[Ušće (Obrenovac)|Ušće]] pored puta [[Obrenovac]]—Šabac, još đeneral Đukić sa đeneralskom kapom i t.d. Da umirim ove mlade ljude i da im objasnim da će se ovo zabraniti i da će se ako se šta radi, u buduće tajno raditi, trebalo je dosta vremena i muke.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_37.htm Izveštaj delegata Vrhovne komande za Vojvodinu od 22. avgusta 1944. Draži Mihailoviću o akcijama protiv NOV i POJ u Sremu i o saradnji sa nemačkim trupama]</ref>}} Iz Armijske grupe »F« javljeno je 13. septembra 1944. godine da Mihailovićevi četnici pomažu okupacionoj sili i prilikom defanzivnih akcijâ u zapadnoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Sjeverozapadna Srbija: Noćni napad crvenih bandi na [[Valjevo]] odbijen od strane četnika i vlastitih snaga.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=553&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000550.] <br /> ({{jez-njem|"NW–Serbien: <br /> Nachtangriff roter Banden auf Valjevo durch Cetniks und eig. Kräfte abgeschlagen."}})</ref>|Tajni dnevni izvještaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«) za 13. IX 1944.}} U [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]] četnici su asistirali okupatoru pri zaštiti objekata od strateškog značaja za ratnu privredu Trećeg Reicha, čime je Nijemcima znatno olakšavana eksploatacija rudnih bogatstava u zemlji: {{izdvojeni citat|Napad bandi na rudnik uglja [[Bogovina]] odbijen od strane DM–jedinicâ i mešovite borbene grupe (Landesschützen iz [[Bor]]a i delovi 1. policijskog dobrov. bataljona).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=403&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289656.] <br /> ({{jez-njem|"BANDENANGRIFF AUF KOHLENBERGWERK BOGOVINA DURCH DM–VERBAENDE UND GEMISCHTE KGR (LDS AUS BOR UND TLE. POL. FREIW.BTL. 1) ABGEWIESEN."}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«), 27. VIII 1944. godine}} Načelnik štaba Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO kapetan [[Neško Nedić]] je 13. septembra izdao naredbu kapetanu Vojislavu Markoviću da u najtješnjoj vezi sa njemačkim okupacionim snagama odbace [[1. proleterska divizija|Prvu proletersku diviziju]] prilikom napada na Valjevo: {{izdvojeni citat|Tvoj korpus za sada ostaje za akciju prema Valjevu — prema komunističkoj grupi dejstvuje u Kolubari. Pošto ovu akciju vode uglavnom Nemci to će tvoja uloga biti da naslonom naših i u sporazumu sa njima izvršiš tučenje crvenih sugerišući Nemcima najpogodnija rešenja. Od Nemaca ćeš neposredno da se snabdevaš municijom, a glavni zadatak ti je da prisustvom uz nemačke trupe goniš i hvataš komuniste koje oni razbijaju.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_69.htm Naređenje načelnika štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 13. septembra 1944. komandantu 7. jurišnog korpusa da sadejstvuje s nemačkim trupama u odbijanju napada 1. proleterske divizije NOVJ na Valjevo]</ref>}} Istovremeno, Nijemci otpočinju s izvođenjem [[Operacija Cirkus|operacije »Cirkus«]] ({{jez-njem|Zirkus}}), čiji je cilj bio ovlađivanje [[Kolubara|kolubarskim]] pobrđem. Operacija je počela 24. septembra 1944, uz učešće [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS-divizije »Prinz Eugen«]], [[Brandenburger|1. puka »Brandenburg«]] (bez 1. bataljona), 202. tenkovskog bataljona, dijelova 5. policijskog puka i pripadnikâ Šumadijske i Kolubarske grupe korpusa JVuO.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.pdf Pregled dejstava potčinjenih jedinica vojnoupravnog komandanta Jugoistoka (Armijske grupe »Srbija«) od 23. avgusta do 4. novembra 1944. godine]</ref> Prethodnog dana, ispred Komande Jugoistoka je načelnik štaba Armijske grupe »F« general [[Arthur Winter]] uputio izvještaj kojim najavljuje početak operacije, napominjući da će se i brojne četničke jedinice boriti na strani Wehrmachta: {{izdvojeni citat|Početak "Cirkusa" 24. septembra. [...] Sve naše snage u sjeverozapadnoj Srbiji potčinjene su Borbenoj grupi fon Jungenfeld. U kruševačkom kraju uspješno napredovanje većih četničkih snaga, uz podršku 12. bataljona iz sastava [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]], protiv crvenih bandi u području sjeverozapadno od Kruševca. Pothvat će biti nastavljen sa 6.000 četnika.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=941&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000931.] <br /> ({{jez-njem|"Beginn "Zirkus" 24.9. Durch Aufkl.– Vorstoss 1. Rgt. Brandenburg Arandjelovac stark feindbesetzt festgestellt. Sämtl. eig. Kräfte in NW–Serbien Kgr. v. Jungenfeld unterstellt. Raum Krusevac erfolgreicher Vorstoss stärkerer Cetnik–Kräfte, unterstützt durch 2./Pz.Abt.z.b.V.12 gegen rote Banden Raum NW Krusevac. Unternehmen wird mit 6000 Cetniks fortgeführt."}})</ref>|Povjerljivi izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 23. IX 1944.}} 1. oktobra 1944. godine, potpukovnik Dragoslav Račić i kapetan Neško Nedić naređuju potčinjenim zapovjednicima korpusâ iz sastava Četvrte grupe da, skupa sa njemačkim jedinicama, krenu u pomoć okupatorskom garnizonu u Šapcu koji je blokiran: {{izdvojeni citat|Drugoga oktobra u šest časova polaze u napad nemačke trupe: — Iz Šapca bataljon Brandenburga sa deset bornih kola, koji će se prikupiti na drumu šest kilometara severozapadno od Debrca (no ako most na Oridu bude porušen, ovaj bataljon krenuće na Vladimirce) odakle u 7,30 časova napada u pravcu sela Jalovik. — Iz Obrenovca ojačana četa pešadije sa tri tenka biće spremna za napad u 7,30 časova na Ušću i napašće preko Beljina ka selu Mesarci — Debrcu a potom selu Krniću. — Kolona iz Uba od dve čete pešadije i dva tenka, stoji spremna u sedam časova u Banjanima za napad pravcem selo Kožur — Krnić. Naše trupe će učestvovati sa jedinicama u napadu dok se ne očisti prostor Debrc — Jalovik — Krnić — Kožur, da bi potom produžile marš po zapovesti za prodor od prvog oktobra. NAREĐUJEM: 1. — Drugi jurišni korpus u sedam časova spreman u selu Ušće stupa u vezu sa nemačkom kolonom iz Obrenovca i napada sa njom zajedno. 2. — Treći korpus u sedam časova prikupljen u Banjanima stupa u vezu sa nemačkom kolonom sa Uba i napada sa njom zajedno. 3. — Valjevski korpus sa štabom grupe polazi iz Skele u 7 časova pravac Debrc, gde će se zadržati u rezervi. Radio vezu održavaće jedinice sa Štabom svakog časa.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_79.htm Zapovest Štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 1. oktobra 1944. komandantima 2, 3. i 7. jurišnog korpusa za sadejstvo s nemačkim trupama u deblokadi Šapca]</ref>}} U septembru su kvislinške formacije [[Srpska državna straža|Srpska državna]] i [[Srpska granična straža|granična straža]] preformirane u [[Srpski udarni korpus]] (jačine 6.800), stavljen pod Mihailovićevu komandu.<ref>[http://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.htm Izveštaj komandanta Armijske grupe "Srbija" od 4. novembra 1944] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230714172817/https://znaci.org/00001/4_12_4_168.htm |date=2023-07-14 }}, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 168</ref> U prvoj polovini septembra, četničko-nemačka odbrana [[Srbija|Srbije]] sa zapada doživela je slom usled prodora [[NOVJ]]. Bitka za [[Srbija|Srbiju]] definitivno je rešena tokom oktobra [[Beogradska operacija 1944.|Beogradskom operacijom]], uz sadejstvo [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] sa oklopnim snagama [[Crvena armija|Crvene armije]]. No, i pored toga, JVuO je nastavila sadejstvovati sa Vermahtom: {{izdvojeni citat|Glavni štab DM-a premješten je u Bosnu usljed napredovanja komunista u Srbiji; međutim, povlačenje četničkih snaga iz Srbije u Bosnu još uvijek nije sprovedeno. Uprkos slabijoj borbenoj efikasnosti, Račićevi četnici nastavljaju borbu protiv komunista. Pod jakim komunističkim pritiskom, još se četničkih vođâ, uključujući i one iz ist. Srbije, izjasnilo spremnim za borbu protiv komunista zajedno s njemačkim Wehrmachtom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=101&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame 000095: Izvještaj o neprijatelju u Srbiji, Hrvatskoj, Crnoj Gori i Albaniji (Dodatak za savjetovanje kod načelnika štaba jugoistoka od 2. oktobra 1944.)] <br /> ({{jez-njem|"Der Hpt.Stab DM ist infolge Vorrückens der Kommunisten in Serbien nach Bosnien verlegt worden, ein Abzug von Cetnik–Kräften aus dem Serbischen Raum nach Bosnien hat dagegen noch nicht stattgefunden. Trotz ihrer Unterlegenheit an Kampfwert stehen die Cetniks des Racic weiterhin im Kampf gegen die Kommunisten. <br /> Unter dem starken kommunistischen Druck haben sich weitere Cetnik–Führer, auch aus O–Serbien bereit erklärt, gemeinsam mit der Deutschen Wehrmacht gegen die Kommunisten zu kämpfen."}})</ref>|Izvještaj [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 2. oktobra 1944.}} {{izdvojeni citat|Četnička grupa [[Siniša Ocokoljić|Ocokoljića]] iz istočne Srbije osiguravala je pozadinu Müllerovom korpusu prilikom borbi protiv Rusa u rejonu okuka Dunava–Zaječar.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=568&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000562-000564: Držanje D.M.-četnika u Srbiji (dodatak za izvještaj o neprijateljskim namjerama od 19. oktobra 1944.)] <br /> ({{jez-njem|"Die ostserbische Cetnikgruppe des Ocokoljic hat dem Korps Müller bei den Verteidigungskämpfen gegen die Russen im Raum Donauschleife–Zajecar Dienste zur Freihaltung der rückwärtigen Verbindungen geleistet."}})</ref>|Njemački izvještaj od 19. oktobra 1944.}} Opšta (pozitivna) ocjena o doprinosu četničkih snaga u borbi na strani njemačkog Wehrmachta tokom bitke za Srbiju, data je u izvještaju štaba [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], poslatom 21. avgusta 1944. godine Vojnom zapovjedniku Jugoistoka generalu [[Hans Felber|Felberu]]: {{izdvojeni citat|Njemačko vođstvo u Srbiji je stoga moralo tražiti pomoć većih dijelova četnika Draže Mihailovića. Oni su slabo naoružani i nedavno su teško pogođeni usljed izostanka obuke pojedinačnih boraca. Ipak, dobro su se borili, pretrpjeli su znatne krvave gubitke i mogu se označiti kao bezuslovno antikomunistički.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=985&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000975.] ({{jez-njem|"Die deutsche Führung in Serbien mußte sich daher schon bisher der Mithilfe stärkerer Teile der DM–Cetniks bedienen. Diese sind schlecht bewaffnet und infolge geringer Ausbildung des Einzelkämpfers in der letzten Zeit stark angeschlagen worden. Sie haben sich aber gut geschlagen, erhebliche blutige Verluste zu verzeichnen und können als unbedingt antikommunistisch bezeichnet werden."}})</ref>|Njemačka procjena brojnosti partizanskih, njemačkih i kvislinških jedinica u Srbiji (21. august 1944).}} === Proboj četnika i Nijemaca iz Srbije (1944) === {{Poseban članak|Proboj četnika i Nijemaca iz Srbije|Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)}} [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-J28413, Jugoslawien, deutscher Rückzug.jpg|thumb|Nemački vojnici se povlače iz Srbije.]] Tokom septembra [[1944]]. glavna četnička mobilna formacija u centralnoj i zapadnoj Srbiji, [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa]] pod komandom [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]], skupa sa drugim pridruženim jedinicama, poražena je od nadirućih snaga [[NOVJ]] i potisnuta prema [[Beograd]]u. Ove su jedinice Nemci tokom [[3. oktobra|3]], [[4. oktobra|4.]] i [[5. oktobra]] 1944. vozovima prebacili sa željezničkih stanica Topčider i Ripanj do [[Kraljevo|Kraljeva]].<ref name="ReferenceC">Ratko Parežanin; MOJA MISIJA U CRNOJ GORI, Rim, 1974, str. 17-18.</ref><ref>Radomir Milošević-Čeda: ZAKASNELI RAPORT, Interprint, Beograd, 1996, str. 78-79.</ref> {{izdvojeni citat|Noću, iza ponoći, između 3. i 4. oktobra 1944, krenuli smo iz Beograda, sa železničke stanice u Topčideru... Uveče sam se oprostio sa komandantom Korpusa, generalom Kostom Mušickim... Kod Mušickog je u tom trenutku bio [[Nikola Kalabić]], a u štabu Dobrovoljačkog Korpusa sam primetio i Neška Nedića... Došli su da se dogovaraju sa Dobrovoljačkom komandom i da traže opremu i ostalo. Na brzinu progovorio sam nekoliko reči sa Neškom Nedićem. U vozu su s nama putovali i Kalabićevi četnici. Rekoše nam da idu do Kraljeva, gde se vrši koncentracija četnika za borbu.<ref name="ReferenceC"/>|Nedićev ministar [[Ratko Parežanin]]}} O oštrini borbi koje su se vodile između snaga NOVJ, s jedne, te okupatorsko-kolaboracionističkih jedinica s druge strane, svjedoči i jedan njemački izvještaj neposredno pred [[Beogradska operacija|pad Beograda]]. U izvještaju se apostofira strateški značaj koji je, za odbranu glavnog grada Srbije, predstavljala bojišnica u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]], koju su držale jedinice Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO kojom je komandovao potpukovnik Račić: {{izdvojeni citat|Račićeva jurišna grupa korpusa, koja je u septembru u teškim borbama na savskom zavoju bila potisnuta iz područja Čačak–Požega–Užice zbog napredovanja Titovih snaga u zapadnoj Srbiji ka severu, probila se natrag u područje Užice–Požega–Čačak zapadno ka Drini u pojedinačnim grupama, trpeći velike gubitke, nakon što su nemačke snage raspoređene u ovom području povučene na [[Istočni front]]. Usled nedostatka municije i oružja te u odsustvu nemačkih snaga koje bi ga poduprle, Račić je od tada mogao izvoditi samo manje operacije protiv komunističkih grupa. <br /> Brzo napredovanje Rusa preko doline Morave do saobraćajnice Beograd–Kraljevo potpuno je promenilo situaciju kod četnika. Čini se da je bliski kontakt s nemačkim trupama bio poremećen brzim pokretima nemačkih trupa uzrokovanim borbama, tako da se s te strane teško mogao vršiti bilo kakav kontinuirani uticaj na četnike.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=568&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame no. 000562.] <br /> ({{jez-njem|"Die im September durch den Nordvormarsch der Tito–Kräfte im westserbischen Gebiet aus dem Raum Cacak–Pozega–Uzice in harten Kämpfen gegen den Savabogen zurückgedrückte Sturmkorpsgruppe Racic hat sich nach Abzug der in diesem Raum eingesetzten deutschen Kräfte an die Ostfront wiederum unter starken Verlusten in Einzelgruppen in das Gebiet westlich der Drina und den Ausgangsraum Uzice–Pozega–Cacak durchgekämpft. Wegen Mangel an Munition und Waffen und im Hinblick auf das Fehlen deutscher Kräfte als Rückhalt hat Racic seitdem nur kleinere Aktionen gegen komm. Gruppen durchführen können. <br /> Das rasche Vordringen der Russen über das Moravatal bis zur Straße Belgrad–Kraljevo hat die Lage der Cetniks völlig verändert. Die Tuchfühlung mit der deutschen Truppe scheint durch die im Kampfverlauf notwendig gewordenen raschen deutschen Truppenverschiebungen unterbrochen zu sein, sodass von dieser Seite die Möglichkeit zu laufender Einwirkung auf die Cetniks kaum mehr bestand."}})</ref>|Držanje D.M.-četnika u Srbiji (dodatak za izvještaj o neprijateljskim namjerama od 19. oktobra 1944.)}} U večernjem izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] za 23. oktobar 1944. godine ponovo se pominje da je povučena nova linija [[Istočni front|Istočnog fronta]], kao i da ona prolazi preko teritorije okupirane Srbije i [[Balkan]]a. Iz dokumenta se može zaključiti kako četnička formacija potpukovnika Dragoslava Račića sudjeluje u frontu kao dio osovinskih snagâ, što je njemačkom Wehrmachtu svakako olakšalo povlačenje jedinicâ iz Grčke: {{izdvojeni citat|Istočni front: <br /> Pokušaj očigledno slabijih snaga [neprijatelja] da sa juga opkole našu borbenu grupu zapadno od [[Kriva Palanka|Krive Palanke]]. Uništenje neprijateljske grupe 24 km severoistočno od [[Priština|Prištine]] (300 poginulih neprijateljskih vojnika; uništeno ili zaplenjeno brojno oružje, vozila i vojna oprema). Vazdušno izviđanje ukazuje na pokret jakih snaga iz područja [[Kragujevac|Kragujevca]] ka [[Gornji Milanovac|Gor. Milanovcu]]. Četnička grupa Račića blokira rejon [[Čačak]]–[[Kraljevo]]–[[Požega (Srbija)|Požega]]. Pokreti naših snaga radi povlačenja u oblast severozapadno od [[Beograd]]a i dalje se odvijaju bez ometanja od strane neprijatelja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=655&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame no. 000649.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Abendmeldung vom 23.10.1944. <br /> Ostfront: <br /> Umfassungsversuch eigener Kampfgruppe W Kriva Palanka mit anscheinend schwachen Kräften von S. Vernichtung einer Feindgruppe 24 NO Pristina (300 Feindtote, zahlreiche Waffen, Fahrzeuge und Kriegsgerät vernichtet oder erbeutet). <br /> Aus Raum Kragujevac nach Luftaufklärung Bewegung starker Kräften gegen Grn. Milanovac. Cetnik–Gruppe Racic blockiert Raum Cacak, Kraljevo, Pozega. Eigene Absetzbewegungen Raum NW Belgrad auch weiterhin von Feind nicht verstört."}})</ref>}} O »formiranju novog istočnog fronta« pišu 4. novembra 1944. i feldmaršal [[Maximilian von Weichs]] i general [[Hans Felber]]. U izvještaju koji predstavlja svojevrsni pregled najvažnijih događaja za period avgust—novembar 1944, najviši oficiri Wehrmachta na teritoriji okupirane Jugoslavije računaju da se, pored četnika Draže Mihailovića, na strani Nijemaca u ovom »frontu« bore i [[Ruski zaštitni korpus|RZK]], [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] i [[Srpska državna straža|SDS]], zaključujući da je situacija kritična za okupatora i kolaboracioniste: {{izdvojeni citat|Uprkos mobilizaciji jedinica za uzbunu i koncentraciju neznatnih rezervi, uz bezobzirno ostavljanje otkrivenih širih delova zemlje, prodor Titovih snaga preko Ibarske doline prema jugoistoku Srbije u žestokim borbama nije mogao da bude sprečen. Grupa armija »F« je protiv Titovih snaga, pripremljenih u Crnoj Gori, bacila u borbu 1. brd. div.[iziju]. Izmičući njenom pritisku, druge Titove jedinice su početkom avgusta prešle jugozapadnu granicu Srbije. Isprva je namera vojnoupravnog komandanta Srbije bila da otkloni glavno ugrožavanje u jugoistočnoj Srbiji. U tu svrhu je 28. avgusta Komandi Grupe »Auleb« povereno komandovanje nad svima jedinicama koje su bile angažovane u jugoistočnoj Srbiji. Trebalo je da napad počne posle dovođenja 1. brd. div. iz Crne Gore. Tada je kapitulacija Rumunije od 23. 8. iz temelja izmenila situaciju u političkom i vojničkom pogledu. Na Dunavu i na granici Banata nastao je novi istočni front, a podređene bugarske snage otpale su i koncentrisale su se, napuštajući prostore koje su obezbeđivale, krajem meseca, duž glavne pruge od Velike Plane do Leskovca, u cilju odlaska za Bugarsku. Rus[ke] i srpske, kao i pol.[icijske] dobr.[ovoljačke] jedinice i četničke jedinice, koje su se do tada, uprkos svih razočarenja, borile na strani nemačkog Vermahta, postale su nesigurne, poslednje čak i delom neprijateljske. Situacija je zahtevala momentalnu mobilizaciju svih snaga koje su u tom prostoru stajale na raspolaganju, kao i dovođenje drugih nemačkih snaga iz ostalog jugoistočnog područja i njihovo angažovanje za formiranje novog istočnog fronta.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.htm Pregled dejstava potčinjenih jedinica vojnoupravnog komandanta Jugoistoka (Armijske grupe »Srbija«) od 23. avgusta do 4. novembra 1944. godine]</ref>}} U mjesečnom izvještaju Armijske grupe »F« ({{jez-njem|Heeresgruppe F}}) za oktobar 1944, poslatom Komandi Jugoistoka, konstatuje se da četnici u Srbiji nijesu u stanju održati svoje pozicije bez prisustva njemačkih okupacionih trupâ. Oficiri Wehrmachta tvrde da je „prebacivanje najvećeg dijela četničkih jedinica koje su se nalazile u sjevernoj i istočnoj Srbiji u suštini izvršeno da bi se izbjegli sukobi sa Rusima“, na čiju ih je „podmuklost“ upozorila Vrhovna komanda JVuO: {{izdvojeni citat|U borbi sa snagama 1. komun. korpusa koje su napredovale ka Beogradu, krajem septembra je Rudnički korpus [JVuO] u rejonu Lazarevca (32 km si. od Valjeva) potpuno uništen, dok je Kosmajski korpus uspio da se održi u rejonu sjeverno od Mladenovca (4 km j–ji. od Beograda). Nakon povlačenja njemačkih trupa, budući u nemogućnosti da zadrže dotadašnja operativna područja zbog premoći Rusa i komunista, četničke jedinice koje su se borile u sjeverozapadnoj i centralnoj Srbiji prebačene su do sredine oktobra na područje južno od Zapadne Morave.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&rec=311&roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001138.] <br /> ({{jez-njem|"Die Verlegung des grössten Teiles der in Nord– und Ostserbien befindlichen Cetnik–Einheiten wurde im wesentlichen zur Vermeidung von Zusammenstössen mit den Russen vorgenommem, vor deren Hinterlist das Obkdo. die Stäbe dringend warnte. <br /> Im Kampf mit den auf Belgrad vorgehenden Kräften des I.komm.Korps wurde Ende September das im Raum Lazarevac (32 NO Valjevo) stehende Rudnik–Korps völlig zerschlagen, während das Kosmaj–Korps sich im Raum Nord Mladenovac (4 SSO Belgrad) behaupten könnte. <br /> Angesichts der Unmöglichket, nach dem Abzug der deutschen Truppen die bisherigen Einsatzräume gegen die Übermacht der Russen und Kommunisten zu halten, wurden die in Nordwest– und Mittel– Serbien kämpfenden Cetnik–Einheiten biss Mitte Oktober in den Raum südlich der Westl. Morava verlegt."}})</ref>}} Izbijanje [[Crvena armija|Crvene armije]] na severoistočnu granicu Jugoslavije izazvalo je pometnju u četničkim redovima. Znatan deo četničkih trupa tokom septembra razbijen je od strane NOVJ u zapadnoj Srbiji. Sam [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]] sa manjom grupom boraca je nateran na povlačenje u Bosnu. Neki su pokušali da napadom na Nemce pred sam dolazak Crvene armije ponovo steknu saveznički status ([[Predrag Raković|Raković]], [[Dragutin Keserović|Keserović]], [[Dragoslav Račić|Račić]]), ali je i ovaj pokušaj bio kratkotrajan. Nakon neuspeha, glavnina se krajem oktobra koncentrisala u oblasti Ivanjice. Upravo u tom periodu vrh Armijske grupe E iz Grčke izbio je do [[Novi Pazar|Novog Pazara]]. Četnici su se priključili [[Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak|prodoru Armijske grupe E kroz Sandžak]] u istočnu [[Bosna|Bosnu]]. {{Wikisource|Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.}} {{izdvojeni citat|Draža Mihailović će nastaviti borbu protiv komunizma. Njegove jedinice se već bore sa Titovim trupama i imaju djelomično vezu sa njemačkim jedinicama (pukovnik v. Jungfeld, general Müller). Sada je stvar u tome, kako upotrebiti četničke jedinice kao prethodnice i osiguranje za komunikacije prilikom predstojećeg izmještanja njemačkih trupa iz Srbije. Pritom se neće moći izbjeći da četnici, prateći moguće pokrete njemačkih trupa ka zapadu, ne dospiju na tlo Hrvatske.<ref name="sr.wikisource.org">[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=51&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000045—000046.] ({{jez-njem|"D.M. wird weiterhin Kampf gegen den Kommunismus führen. Seine Verbände stehen nach wie vor gegen den Titobanden und haben zum Teil auch die notwendige Bindung an die deutsche Truppe (Oberst von Jungfeld, General Müller). Es wird nunmehr darauf ankommen, die Cetniks bei den zu erwartenden Absatzbewegungen der deutschen Truppe in Serbien als eine Art Vorhut einzusetzen, die die rückwärtigen Verbindungen durch Kampf gegen die dortständigen kommunistischen Banden öffnen. Dabei ist nicht zu vermeiden, dass die Cetniks im Zuge möglicher Rückverlegung der deutschen Kräfte in Serbien nach Westen auf kroatisches Gebiet übertreten."}})</ref>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} Prvog dana oktobra 1944, u Komandi Jugoistoka je održano savjetovanje na kojem je upozoreno na promjenljivo raspoloženje četnika prema njemačkoj oružanoj sili u okupiranoj Jugoslaviji: {{izdvojeni citat|Srbija: [...] Četničko držanje i dalje različito. Srbijanski četnici se bore zajedno sa Wehrmachtom protiv komunista. Čak je i sam Draža Mihailović tražio njemačko osiguranje za planirano prebacivanje svog štaba iz sjeverozapadne Srbije u područje jugozapadno od Beograda. Ovaj plan se ipak nije ostvario. Suprotno tome, četnici u Istočnoj Bosni, Hercegovini i južnoj Crnoj Gori su neprijateljski nastrojeni. Kreću se ka obali, kako bi u slučaju savezničkog iskrcavanja s njima uspostavili kontakt i dobili savezničku zaštitu od crvenih. Iz sigurnog izvora se doznaje da D.M. izričito osudio njihovo protivnjemačko držanje.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=111&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000105—000106.] ({{jez-njem|"Cetnik–Haltung weiterhin uneinheitlich. Serbische Cetniks kämpfen zusammen mit deutscher Truppe gegen komm. Banden. DM. selbst bat sogar um deutsche Hilfe zur Sicherung beabsichtigter Verlegung seines Hauptstabes von NW–Serbien in Raum SW Belgrad. Diese Absicht jedoch nicht durchgeführt. Demgegenüber feindselige Haltung der Cetniks im O–Bosnien, Herzegovina und S–Montenegro und Bewegung dieser Kräfte zur Küste in den Raum Dubrovnik mit dem Ziel, bei erwarteter engl.Landung Verbindung mit Allierten aufzunehmen und Schutz gegen Rote zu suchen. Nach S.Qu. bekannt, dass DM. die deutschfeidliche Haltung dieser Cetniks aussdrücklich missbilligt."}})</ref>|Izvještaj sa savjetovanja kod načelnika štaba Jugoistoka od 2. oktobra 1944 (1. oktobar 1944.).}} Koliki je stepen kontrole nad četničkim snagama u Srbiji uspjela ostvariti njemačka Komanda Jugoistoka, vidljivo je i iz zapisnika sa sastanka na vrhu, održanog neposredno pred početak [[Beogradska operacija|Beogradske operacije]] (8. X 1944), kada su zabilježene i riječi Višeg SS i policijskog vođe [[Hermanna Behrendsa]]: {{izdvojeni citat|Na pitanje g-dina feldmaršala [tj. [[Maximilian von Weichs|von Weichs]]a — prim.] postoji li mogućnost komunističkog ustanka u Beogradu, Viši SS i policijski vođa Obergruppenführer Behrends je odgovorio odrečno, ističući da su stalnim pročešljavanjem u posljednje vrijeme uklonjeni svi oni komunisti koji bi na bilo koji način mogli učestvovati u takvoj akciji. Na pitanje gdje se nalaze komunisti zatvoreni u koncentracioni logor, Behrends je odgovorio da su svi pobijeni. Na kraju je skrenuo pažnju na to da je u četničke redove uspio ubaciti dovoljno jake grupe Službe sigurnosti [SD-Sicherheitsdienst], koje imaju ostati sa četnicima i ubuduće. Na to je glavnokomandujući primijetio da je samo to dovoljan razlog zašto bi se vodstvo nad četnicima trebalo povjeriti isključivo Višem SS i policijskom vođi.<ref name="sr.wikisource.org">[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=52&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000045—000046.] ({{jez-njem|"Die Frage des Herrn Feldmarschall an den Obergruppenführer Behrends, ob er mit einem kommunistischen Aufstand in Belgrad rechne, verneinte dieser unter Hinweis darauf, dass er in letzter Zeit durch dauernde Durchkämmungen alle irgendwie für einen Putsch infrage kommenden Kommunisten beseitigt habe. Die Frage nach dem Verbleib der im Konzentrationslager erfassten Kommunisten beantwortete er dahingehend, dass diese alle umgelegt seien. Abschliessend wies Obergruppenführer Behrends noch daraufhin, dass er bei den Cetniks ausreichend starke SD—Kommandos eingebaut habe, die bei den Cetniks verbleiben würden. Von seiten O.B.Südost wurde daraufhin festgestellt, dass allein schon durch diese Tatsache die weitere Führung der Cetnikverbände durch den Höh.SS und Pol.Führer gegeben sei."}})</ref>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} Nakon poraza u [[Bitka na Jelovoj gori|bici na Jelovoj gori]], Vrhovna komanda JVuO na čelu sa Dražom Mihailovićem obrela se u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]]. Potpukovnik [[Zaharije Ostojić]], komandant Istaknutog dela štaba Vrhovne komande, šalje 30. septembra 1944. komandantu Zlatiborskog korpusa kapetanu Dušanu Radoviću (pseudonim »Kondor«) upozoravajuću depešu: {{izdvojeni citat| ''Za Kondora — ultra urgent'' Imam obaveštenje da ste Vi, [Miloš] Marković i [Filip] Ajdačić upućeni u [[Višegrad|višegradski]] srez sa specijalnim zadatkom i da ćete isti izvršiti u punoj vezi sa [[Gestapo]]m i Švabama. Vaši ljudi pričaju da su kaznena ekspedicija. Još u toku današnjeg dana očekujem Vaše objašnjenje, jer ću u protivnom preduzeti potrebno, a narod i istorija reći će ko je izdajnik?<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_133.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša Istaknutog dela štaba Vrhovne komande od 7. avgusta 1944. do 7. januara 1945. godine]</ref>}} Jedinice [[Crvena armija|Crvene armije]] i [[NOVJ]] u prvoj polovini oktobra [[1944]]. zaposele su komunikaciju dolinom [[Morava (reka)|Morave]] između [[Vranje|Vranja]] i [[Velika Plana|Velike Plane]], što je otežalo [[Proboj Armijske grupe "E" iz Grčke 1944|proboj Armijske grupe "E" iz Grčke]]. Ova formacija time je bila usmerena na komunikaciju [[Skoplje]] - [[Kosovska Mitrovica]] - [[Raška]], odnosno dolinom [[Ibar (reka)|Ibra]], i zatim na otvaranje puteva prema [[Sarajevo|Sarajevu]] pod borbom. Tokom ovog četvoromesečnog proboja saradnja između Armijske grupe "E" i četnika iz [[Srbija|Srbije]] i [[Crna Gora|Crne Gore]] imala je više vidova. U izvještaju [[91. armijskog korpusa]] Wehrmachta od 25. oktobra 1944. godine, što ga je potpisao general [[Werner von Erdmannsdorf]],<ref>NARA, T314, Roll 1360, frame no. 000889.</ref> odato je svojevrsno priznanje generalu Mihailoviću i njegovim četnicima kao najvrjednijim antikomunističkim (sa)borcima na čitavom okupiranom području [[Jugoistočna Evropa|jugoistočne Evrope]]: {{izdvojeni citat|Među antikomunističke grupe u Srbiji spadaju i sljedbenici srpskog pukovnika Draže Mihailovića [Mihailović je unaprijeđen u čin generala još decembra 1941. — prim.] i neke nezavisne četničke jedinice (četnik — borac za slobodu). Pukovnik Draža Mihailović igra u Srbiji ulogu sličnu onoj koju igra general [[EDES]]-a [[Napoleon Zervas|Zervas]] u Grčkoj. On jeste anglofil, ali i apsolutno antikomunistički nastrojen. Na osnovu njegova antikomunističkog stava, saradnja [četnika i Nijemaca] u borbi protiv Titovih komunističkih bandi bila je uglavnom zadovoljavajuća. Srbin je dobar vojnik i u tom pogledu nalazi se na prvom mjestu na Balkanu. Disciplinovan je, žilav i uporan, te stoga stoji iznad prosječnog Grka. Srpske bande se bore žešće od Grka i imaju se više cijeniti od grčkih bandita. Njihovo naoružanje je dobro.|Uputstvo za srpsko-albansku teritoriju, izdato od strane Obavještajnog odjeljenja 91. armijskog korpusa, 25. X 1944.}} Prilikom proboja od [[Sjenica|Sjenice]] prema [[Prijepolje|Prijepolju]] [[24. oktobra|24]]-[[31. oktobra]] [[1944]]. Nemci su nastupali zajedno sa borcima [[Srpski udarni korpus|Srpskog udarnog korpusa]] protiv snaga [[37. sandžačka divizija|37. sandžačke divizije]]. Od Prijepolja se glavnina [[Armijska grupe "E"|Armijske grupe "E"]] kroz Sandžak usmerila na pravac Prijepolje — Višegrad — Rogatica — Sarajevo. Jednim motorizovanim bataljonom Nemci su 1. novembra otvorili su put Prijepolje - Pljevlja, i usmerili celokupne četničke snage iz [[Srbija|Srbije]] na pravac [[Sjenica]] — [[Prijepolje]] — [[Pljevlja]] — [[Goražde]]. Time su iskoristili snage [[JVUO]] iz Srbije kao svoju levu pobočnicu. Nakon toga, svojim napadom na NOVJ u pravcu Tuzle ([[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944]]) sadejstvovale su snagama [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] u njihovom proboju na sever. U dnevnom izvještaju za 13. novembar 1944. o situaciji na teritoriji okupirane Jugoslavije iz štaba Armijske grupe »F«, u paragrafu naslovljenom “Njemačke i savezničke trupe“, navodi se, očigledno na osnovu presretnute komunikacije snaga NOVJ, da se general Dragoljub Mihailović nalazi u rejonu [[Sjenica|Sjenice]] sa „aktivnim jugoslovenskim generalom” (moguće da je riječ o [[Miroslav Trifunović|Miroslavu Trifunoviću]]).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=719&rec=311&roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001217.] <br /> ({{jez-njem|"I. Deutsche und verbündete Truppen. <br /> Draza Mihajlovic befindet sich mit einem aktiven jugosl. General im Sjenica. (VII.mont.Brig. an 3.Div. 4.11.)"}})</ref> Dok komandant [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] general [[Aleksander Ler|Ler]] u svom pregledu brojnog stanja od [[16. novembra]] [[1944]]. ubraja 10.000 četnika Pavla Đurišića u vlastite (njemačke) trupe,<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_174.htm Pregled brojnog stanja jedinica potčinjenih Grupi armija »E« na dan 16. 11. 1944. godine, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII — dokumenti Nemačkog rajha, knjiga 4], Vojnoistorijski institut, Beograd — dokument br. 174.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=382&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frames no. 000376—000377.]</ref> dotle se za četnike iz Srbije u izveštaju poslatom Vrhovnoj komandi u [[Berlin]]u kaže da se "drže u senci Vermahta". Nevoljno savezništvo veoma dobro ilustruje i sljedeći izveštaj: {{izdvojeni citat|[General] [[Miroslav Trifunović|Trifunović]] sa oko 18.000 četnika [[Dragoslav Račić|Račića]] i [[Dragutin Keserović|Keserovića]], uporedno sa nem. pokretima u rejonu [[Prijepolje]]. Pravac marša [[Foča]]. U početku učešće u borbenim dejstvima na nemačkoj strani (zaštita bokova). U poslednje vreme samo saputnici. Utisak: dokle god postoje zajednički interesi — uopšte mir. Ako vide mogućnost uspeha, bezuslovno treba očekivati prepade na nemački [[Vermaht]], naročito na odvojene grupe. <br /> Moli se da se dostavi rezultat pregovora DM — [[Hermann Neubacher|zastupnik Ministarstva spoljnih poslova]].<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Izvod iz ratnog dnevnika komande Grupe armija »E« za period od 1. oktobra do 31. decembra 1944. godine]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=507&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000501.] <br/> ({{jez-njem|"2.) Trifunovic mit ca. 18000 Cetniks des Racic und Keserovic gleichlaufend mit dt. Bewegungen im Raum Prijepolje Marschrichtung Foca. Anfangs Teilnahme an Kampfhandlungen auf deutscher Seite (Flankenschutz). Neuerdings nur Mitläufer. Eindruck: Solange gleichlaufende Interessen im allgemeinen Ruhe. Wenn erfolgversprechend, Überfälle gegen deutsche Wehrmacht, besonders Splittergruppen, unbedingt zu erwarten. <br /> 3.) Um Übermittlung des Verhandlungsergebnisses DM – Vertreter AA wird gebeten."}})</ref>}} Načelnik štaba Armijske grupe »E« general-major [[Erich Schmidt-Richberg]] piše 5. decembra 1944. godine o pokušajima da se s četnicima Draže Mihailovića nađe, u vrijeme zajedničkog povlačenja, obostrano korisno rješenje u smislu nastavka saradnje u borbi protiv snagâ [[NOV i POJ]]: {{izdvojeni citat| ''Borbenoj grupi pukovnika Bemera <br /> Glavni štab [[V SS brdskog korpusa]]'': 1) Pošto nemačka Vrhovna komanda sa opunomoćenicima DM već pregovara (preko izaslanika pukovnika [[Gojko Borota|Borote]]), molimo da se generalu Trifunoviću predoči da sačeka uputstva od svog pretpostavljenog starešine. 2) Utvrđivanje neke neutralne zone ist. od [[Sokolac|Sokolca]] ne može se dovesti u sklad sa nemačkim planovima. 3) Ostali predlozi DM već su dostavljeni. 4) U držanju nemačkog Vermahta, koje je ranije utvrđeno, prema četnicima ništa se nije promenilo. Nemački Vermaht ima nameru da zadovolji potrebe četnika u što većoj meri uzimajući u obzir i pružanje materijalne pomoći.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »E« ZA PERIOD OD 1. OKTOBRA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=868&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000862.] <br/> ({{jez-njem|"An Kampfgruppe Oberst Böhmer nachrichtl.: <br /> Gen.Kdo.V.SS-Geb. Korps (durch Schreiben, 2. Ausf.) <br /> 1.) Da deutsches Okdo. nur mit einer DM Vertretung verhandeln kann, und dies bereits geschiet (von entsandter Oberst Borota), wird gebeten, dass General Trifunovic nahezulegen, Weisungen seiner vorgesetzten Stelle abzuwarten. <br /> 2.) Festlegung eines neutralen Raumes ostw. Sokolac läst sich mit deutschen Planungen nicht in Einklang bringen. Entsprechende andere Vorschläge wurden bereits DM übermittelt. <br /> 3.) An dem ursprünglich festgelegten Verhalten der deutschen Wehrmacht gegenüber den Cetniks hat sich nichts geändert. <br /> 4.) Die deutsche Wehrmacht wird versuchen, den Bedürfnissen der Cetniks weitgehend gerecht zu werden und beabsichtigt hierzu auch materielle Hilfeleistung."}})</ref>}} U posljednjim mjesecima okupacije Jugoslavije, dužnosnici njemačkog Wehrmachta mogli su dati konačni i zaokruženi sud o karakteru kolaboracije JVuO sa okupacionim snagama. Tako uputstvo iz štaba 91. armijskog korpusa od 26. decembra 1944. godine sadrži veoma iznijansirano tumačenje kvaliteta dosadašnje njemačko-četničke saradnje, prvenstveno uslovljene spoznajom da [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] predstavlja zajedničkog neprijatelja. Pored toga, oficiri iz štaba 91. koprusa analiziraju kako se može proći s najmanje političke štete usljed stalno prisutnog antagonizma između vlasti NDH i četnikâ, preporučajući oprez u odnosima s potonjima zbog njihovih neprekinutih veza sa [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|Saveznicima]]: {{izdvojeni citat|Srpski četnici: <br /> Upotreba četničkih jedinica dala je u raznim oblastima dobre rezultate. Poznavanje zemljišta od strane četnikâ i njihove izviđačke aktivnosti protiv Titovih snaga od koristi su njemačkom Wehrmachtu. Međutim, oslanjanje četnika na njemački Wehrmacht proizilazi isključivo iz činjenice da su inferiorni u odnosu na Titove snage — [[Angloamerika|angloamerička]] oružana intervencija bi ih navela da odmah promijene kurs. Njihovi pokušaji da se svrstaju uz angloameričkog neprijatelja se nastavljaju. Stoga se savjetuje veliki oprez kada se postupa sa četnicima. Za vlastiti stav prema četnicima presudno je sljedeće: <br /> 1) Upotreba četničkih jedinica mora se sprovesti na način tako da, u slučaju nagle promjene kursa, šteta ostane u granicama podnošljivog; <br /> 2) Nijemci moraju iskoristiti neprijateljstvo između četnika i boljševičkih bandi; <br /> 3) Saradnja s četnicima od slučaja do slučaja u zamjenu za opskrbu borbenom municijom, zdravstvenu njegu i snabdijevanje namirnicama, ukoliko su dostupne; <br /> 4) Cjelokupno hrvatsko stanovništvo mrzi četnike; kompromis između njih i hrvatskih vlasti (posebno ustaša) teško da je moguć. Stoga, moramo spriječiti njihov upad na hrvatski teritorij, posebno između [[Drina|Drine]] i [[Bosna (rijeka)|Bosne]]. Prelazak [natrag] preko Drine u Srbiju, naročito od strane četnika iz Stare Srbije [misli se na teritoriju Nedićeve Srbije — prim.], treba podržati, jer se time izbjegava konflikt s NDH. Na hrvatskom tlu, taktički nužan kontakt s četnicima tokom operacija protiv Titovih snaga treba održati što je moguće više neprimjetnijim, s obzirom na odnos s ustašama; <br /> 5) Postojeća mržnja između srpskih četnika i [[Bošnjaci|Muslimana]] zahtijeva poseban oprez tokom pregovora s obje strane i njihovog upošljavanja, jer će se i jedna i druga strana ili povući ili odmah zauzeti neprijateljski stav ako se za takve pregovore sazna; <br /> Da li se četnici mogu iskoristiti u njemačku svrhu u borbi protiv Titovih bandi, '''čime bi se uštedjela njemačka krv''', zavisiće od razumnog i vještog pregovaranja s njima.<ref>[https://znaci.org/ok/T317.php?sta1=etni&sta2=D.M&idem=1404 NARA, T314, Roll 1630, frame no. 000770.] <br /> ({{jez-njem|"Die serbischen Cetniks. <br /> Der Einsatz von Cetnik–Verbänden hat in verschiedenen Gebieten guten Ergebnissen geführt. Von Nutzen für die Deutsche Wehrmacht ist die Landeskenntnis der Cetniks und ihre Aufklärungstätigkeit den Titobanden gegenüber. <br /> Anlehnung der Cetniks an die Deutsche Wehrmacht beruht jedoch nur auf die Tatsache, daß sie den Titokräften unterlegen sind: ein bewaffnetes angloameriknisches Eingreifen wird ihr sofortiges Umschwenken veranlassen, Ihre Versuche, sich dem angloamerikanischen Gegner zu nähern, laufen weiter. Große Vorsicht den Cetniks gegenüber ist daher angebracht. <br /> Für die eigene Haltung den Cetniks gegenüber ist maßgebend: <br /> 1.) Der Einsatz der Cetnik–Verbände ist so durchzuführen, daß bei plötzlichem Umschwenken der Schaden in erträglichen Grenzen bleibt. <br /> 2.) Die Feindschaft zwischen den Cetniks und bolschewistischen Banden muß deutscherseits ausgenützt werden. <br /> 3.) Zusammenarbeit mit Cetniks von Fall zu Fall gegen Bereitstellung von Gefechtsmunition, sanitäre Betreuung und Verpflegung, soweit diese vorhanden. <br /> 4.) Die Cetniks sind bei der gesamten kroatischen Bevölkerung verhasst, ein Ausgleich zwischen ihnen und den kroatischen Dienststellen (bes. Ustascha) ist kaum möglich, daher muss ein Eindringen in den innerkroatischen Raum insbesondere zwischen Drina und Bosna unsererseits verhindert werden. Ein Übertritt insbesondere der altserbischen Cetniks über die Drina nach Serbien ist zu unterstützen, da so Konflikt mit Kroatien vermieden wird. Auf kroatischem Boden ist taktisch notwendige Fühlung mit Cetniks bei Einsatz gegen Titobanden im Hinblick auf Verhältnis zur Ustascha möglichst wenig in Erscheinung treten zu lassen. <br /> 5.) Der bestehende Haß zwischen serbischen Cetniks und Muselmanen verpflichtet bei Verhandlungen und Einsatz beider Teile zu besonderer Vorsicht, da bei Bekanntwerden solcher Verhandlungen beide Parteien entweder abspringen oder sofort eine feindselige Haltung einnehmen werden. <br /> Von einer verständnisvoll und geschickt geführten Verhandlung mit den Cetniks wird es abhängen, ob diese durch Einsatz gegen Titobanden für deutsche Zwecke nutzbar gemacht werden können, somit also deutsches Blut gespart werden kann."}})</ref>|Uputstvo načelnika štaba 91. armijskog korpusa o „srpskim četnicima“ iz decembra 1944.}} === Proboj četnika i Nijemaca iz Crne Gore (1944) === {{Poseban članak|Proboj četnika i Nijemaca iz Crne Gore|Pavle Đurišić|Crnogorski dobrovoljački korpus}} [[File:Spisak vlastitih trupa njemačke Armijske grupe E 1944, decembra 1944.jpg|thumb|Spisak trupa njemačke Armijske grupe »E« iz decembra 1944.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=382&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000376.]</ref> Na spisku se nalazi i “10.000 Crnogoraca“ ({{jez-njem|"10.000 Montenegriner"}}). Riječ je o četnicima [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]] (tj. CDK), koji su se povlačili zajedno sa okupacionim snagama.]] Dok su srbijanski četnici sadjejstvovali snagama Armijske grupe »E« u njihovom proboju na sjever, četnici iz Crne Gore uzeli su učešća u [[Proboj XXI brdskog korpusa iz okruženja|proboju XXI brdskog korpusa iz okruženja]]. Jedinice crnogorskih četnika, koje su od Njemaca takođe preformirane u dobrovoljačke pukove ("[[Crnogorski dobrovoljački korpus]]"), borile su se u sastavu njemačkog [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. brdskog korpusa]] između [[Danilovgrad]]a i [[Cetinje|Cetinja]] rame uz rame sa njemačkim vojnicima. Ove snage učestvovale su zajedno sa njemačkim snagama u operacijama protiv NOVJ ([[Operacija Frilingservahen aprila 1944|Frilingservahen]], [[Operacija Ribecal avgusta 1944|Ribecal]]). Komandant [[Armijska grupa E|Armijske grupe "E"]] je u svom izvještaju od ove četnike ubrojao u brojno stanje svojih jedinica: {{izdvojeni citat|C. D. K. od 3 puka, pod komandom potpukovnika [[Pavle Đurišić|Đurišića]], formiran neposredno od strane K-de 2. OkA ([[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druga oklopna armija]]), bio je do sada u službenom pogledu potčinjen K-di 2. OkA a u snabdevačkom i taktičkom pogledu 181. peš. div., koja je trebalo da se obimno uključi u obuku. [...] C.D.K. se do sada dokazao u borbi protiv komunista, ali je upitna njegova pouzdanost prema njemačkom Wehrmachtu zbog Đurišićeva kontradiktornog stava.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=825&rec=314&roll=664 NARA, T314, Roll 664, frame 000817.] <br /> ({{jez-njem|"M.F.K. zu 3 Rgt. unter Führung Oberstleutnant Djurisic, wurde von Pz.AOK 2 unmittelbar aufgestellt, unterstand bisher truppendienstlich Pz.AOK, versorgungsmässig und taktisch 181.Inf.Div., die sich ausbildungsmässig weitgehend einzuschalten hatte. <br /> M.F.K. im Kampf gegen Kommunisten bisher bewährt, jedoch in seiner Zuverlässigskeit gegenüber der deutschen Wehrmacht durch widerspruchsvolle Haltung Djurisic fragwürdig."}})</ref>|Izvještaj Komande 21. brdskog korpusa Komandi Grupe armija "E" od 23. septembra 1944. godine}} O odluci komandanta Crne Gore, Boke i Sandžaka JVuO potpukovnika Pavla Đurišića da slijedi kolonu njemačkih armijâ pri povlačenju s Balkana, te o značajnoj pomoći pruženoj okupatoru od strane crnogorskih četnika tom prilikom, piše u svojim ratnim memoarima i [[Hermann Neubacher]]: {{izdvojeni citat|On je bio opasan nemački saveznik. Meni je uvek bilo savršeno jasno da bismo mi za Pavla Đurišića, u slučaju invazije zapadnih sila na Balkan, ponovo postali njegov najveći neprijatelj. Kada je započelo povlačenje nemačkih trupa iz Crne Gore, Pavle Đurišić je krenuo sa njima. Tokom napornih marševa po planinskom terenu, tokom operacije povlačenja prolazili smo i kroz područja koja su kontrolisali partizani. Njegove trupe vodile su borbu sa partizanima i time nemačkim trupama olakšale evakuaciju sa tog prostora. Kasnije je Pavle Đurišić sklopio ugovor sa ustaškim trupama Ante Pavelića, da bi mogao da prođe sa svojim jedinicama kroz Hrvatsku i Istru. Tamo su se već nalazile i druge četničke jedinice, kao i Ljotićevi dobrovoljci.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], str. 176—177.</ref>|[[Hermann Neubacher]]}} === Prelazak sa Nemcima u Bosnu (1944-1945) === {{main|Proboj Armijske grupe E kroz istočnu Bosnu|Četnička ofanziva u istočnoj Bosni 1944.|Bosanska golgota}} [[File: Četnički oficir Dinarske divizije, SS-Sturmbannführer Ernst Lerch i neidentificirani SS-Hautsturmführer tokom ofanzive protiv IX. korpusa.jpg|thumb|Oficir [[Dinarska četnička divizija|Dinarske divizije JVuO]], SS-Sturmbannführer [[Ernst Lerch]] i neidentificirani SS-Hauptsturmführer tokom ofanzive protiv [[9. korpus NOVJ|9. korpusa NOVJ]] u Sloveniji, mart 1945. godine<ref>[http://bandenkampf.blogspot.com/2016/05/bk0164.html Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0164 | Photo | Höherer SS- und Polizeiführer Adriatisches Küstenland]</ref>]] [[Armijska grupa "E"]] imala je u planu otvaranje komunikacija kroz istočnu Bosnu, pa je krajem novembra jedna njena divizija ([[11. poljska vazduhoplovna divizija (Nemačka)|11. poljska vazduhoplovna divizija]]) započela napad pravcem od [[Rogatica|Rogatice]] prema [[Zvornik]]u, protiv snaga [[Treći udarni korpus NOVJ|Trećeg udarnog korpusa]] [[NOVJ]]. Međutim, kako su tokom ofanzive [[NOVJ]] i Crvene armije od 3. decembra nemačke pozicije na [[Sremski front|Sremskom frontu]] ozbiljno ugrožene, ova divizija hitno je izvučena i transportovana prugom [[Sarajevo]] - [[Slavonski Brod]] na [[Sremski front]]. Na njeno mesto usmerena je glavnina četnika iz [[Srbija|Srbije]]. U izvještaju Operativnog odjeljenja u [[Sarajevo|Sarajevu]] Armijske grupe »E« od 10. decembra 1944, koji potpisuje potpukovnik Warnstorff, istaknuto je: {{izdvojeni citat| Telegram 34. i 91. arm. korpusu, 5. SS-brd. arm. korpusu i Korpusnoj grupi »Kibler«: 1) Četnici na maršu u širi rejon Valjeva privremeno će preći preko područja Rogatica — Ljubovija — Zvornik — Kladanj. 2) DM garantuje najlojalnije držanje prema nemačkim jedinicama i nudi saradnju. Znak raspoznavanja za saradnju između nemačkih jedinica i četnika je: Mitrovica. 3) Četnike u što većoj meri koristiti za službu izviđanja. Materijalna pomoć može im se obezbediti u ograničenim razmerama ukoliko se stave na raspolaganje za borbu protiv bandi. 4) K-da Grupe armija obavestila je hrvatske vlasti o navedenom kretanju.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »E« ZA PERIOD OD 1. OKTOBRA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=998&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000992.] ({{jez-njem| <br /> "1.) Cetniks überschreiten auf dem Marsch in den Großraum Valjevo vorübergehend das Gebiet Rogatica – Ljubovija – Zvornik – Kladanj. <br /> 2.) DM hat loyalste Haltung gegenüber deutscher Truppe zugesichert und bietet Zusammenarbeit an. Kennwort zwischen deutscher Truppe und Cetniks für Zusammenarbeit ist "Mitrovica". <br /> 3.) Die Cetniks sind weitgehend für Erkundungsaufträge zu verwenden. Materielle Hilfe darf ihnen in beschränktem Ausmaß gewährt werden, soweit sie sich zum Kampf gegen die Banden zur Verfügung stellen. <br /> 4.) Die kroatischen Behörden sind über obige Bewegung durch Okdo. unterrichtet worden."}})</ref>}} U izvještaju njemačkog opunomoćenog generala u [[NDH]] od 24. decembra 1944. godine,<ref>[https://znaci.org/00001/40_82.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje POSLJEDNJI DANI NA VUČJAKU]</ref> navodi se da je general Draža Mihailović izrazio spremnost za suradnju i sa formacijama NDH u borbi protiv NOVJ: {{izdvojeni citat|Prema izvješću pouzdanog agenta, Draža Mihajlović je izrazio namjeru da se bori skupa sa ustašama i domobranima, jer je njihov zajednički glavni cilj uništenje komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=443&rec=311&roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000427.] <br /> ({{jez-njem|"Nach zuverlässiger V–Mann–Meldung soll Draza Mihajlovic geäussert haben, er wolle mit den Ustascha und Domobranen zusammen kämpfen, da das gemeinsame Hauptziel die Vernichtung des Kommunismus sei."}})</ref>|Izvještaj njemačkog opunomoćenog generala u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj od 24. XII 1944.}} Četnici su, pod ličnom komandom [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]], nakon koncentrisanja unutar nemačko-ustaških linija, izvršili [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944|napad na snage NOVJ]]. 8. decembra [[1944]]. ujutro sa nemačko-ustaških položaja u okolini [[Rogatica|Rogatice]] krenuli u silovit napad prema [[Zvornik]]u. Ovaj napad bio je usklađen sa napadom nemačkog 34. armijskog korpusa sa druge strane, pravcem [[Užice]] - [[Ljubovija]] - [[Zvornik]]. Ovom prilikom četnicima su Nemci obezbedili snabdevanje municijom, kao i zbrinjavanje ranjenika u nemačkim bolnicama u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Pošto je prodor četnika prema [[Zvornik]]u odbijen, njihova glavnina usmerila se prema oslobođenoj [[Tuzla|Tuzli]]. U [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944|neizvesnim borbama od 24. do 28. decembra]] [[Treći udarni korpus NOVJ]] krajnjim naporom odbio je ovaj napad. Nakon ovog poraza, glavnina [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] snaga razmestila se u [[Modriča|Modriči]] i okolini, gde su nakon kraćeg sukoba uspostavili sporazum sa snagama NDH. Tako su se našli na za Nemce vitalnoj komunikaciji Sarajevo - Brod, vodeći zajedno sa Nemcima teške dvomesečne borbe protiv [[Druga armija JA|Druge jugoslovenske armije]], koja je nastojala da je prekine. Preko pukovnika Borote, komandanta Romanijskog korpusa JVuO, uspostavljena je saradnja sa nemačkim štabom u [[Sarajevo|Sarajevu]], od kojeg je obezbeđeno snabdevanje municijom i bolničko zbrinjavanje ranjenika.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_130.htm Opšti uslovi sporazuma o saradnji između četnika i nemačkih jedinica pripremljeni za pregovore decembra 1944. godine], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 130</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Ratni dnevnik Armijske grupe E 1.10.1944-31.12.1944], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - prilog broj 2, (10. decembar 1944)</ref> [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićeva]] grupacija takođe je uspostavila vezu sa Štefanom Hedrihom ({{jez-nem|Stefan Hedrich}}), SS-oberfirerom i inspektorom u glavnom štabu SS, komandantom SS-oblasti Severozapadna Bosna.<ref>[https://www.znaci.org/00001/181.htm Roland Kaltenegger: TOTENKOPF & EDELWEIß], četvrti deo: Das Kriegsjahr 1944 (Ares verlag, Graz), strana 268.</ref> [[3. april]]a 1945. godine, kada su nemačke trupe napuštale Bijeljinu i okolinu, Mihailović je pokušao da ih pridobije da ostanu pod njegovom komandom kao jugoslovenski državljani.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_192.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša štaba Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 7. aprila 1945. godine]</ref> [[Schutzstaffel|SS]]-Sturmbannführer (major) [[Ernst Lerch]], u izvještaju od 8. marta 1945. godine, piše da je [[Aleksandar Nikolić (četnik)|Aleksandar Nikolić]], zapovjednik Sremsko-slavonske komande JVuO, zajedno sa svojim trupama (za koje navodi da broje oko 80 ljudi, ali i da bi po pristizanju ostatka jedinice ta cifra mogla dostići i 400) došao u [[Istra|Istru]], tj. u [[Operativna zona Jadransko primorje|Operativnu zonu Jadransko primorje]], gdje se stavlja na raspolaganje njemačkim vlastima. Ernst Lerch moli nadređene da naznače rejon u kojem bi »grupa pukovnika Nikolića« mogla da bude »upotrebljena«: {{izdvojeni citat|1.) U prostor [[Jurdani]], prov. [[Rijeka (grad)|Rijeka]], stigli su delovi četničke grupe pukovnika Nikoliča u jačini oko 80 ljudi. 2.) Prema telegr. Glavnog ureda SS od 7. 2. 45, delovodn. pov. br. 375/45, grupa Nikolić potčinjena je komandantu SS i policije u [Operativnoj zoni] Jadr. primorje. [...] 6.) Pukovnik Nikolić je samostalni četnički komandant i njegov načelnik Štaba major Miladinović je izjavio da ova grupa ne želi nikakvu zavisnost od ministra [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]a, odn. od drugih četničkih grupa. <br /> Oni obećavaju da će se stoprocentno zajedno s Nemcima boriti kako protiv komunista tako i protiv regularnih engleskih trupa koje oni navodno preziru iz dubine duše. <br /> Ovaj osnovni stav oni će zadržati u svakoj situaciji pa ma šta se desilo.<ref>[https://znaci.org/zb/4_6_19.htm Zbornik NOR-a – tom VI – Borbe u Sloveniji – knjiga 19. – 1. III – 15. V 1945. godine, Vojnoistorijski institut], Beograd, 1975, dokument br. 161, str. 822–823.</ref>|Obaveštenje komandanta SS i policije u Operativnoj zoni Jadransko primorje od 8. marta 1945. o pristizanju četnika pukovnika Nikolića u Istru}} [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za [[Jugoistočna Evropa|jugoistočnu Evropu]], u svojim poslijeratnim memoarima ističe da je sa četničkim komandantom održavao vezu sve do aprila 1945, tj. do [[Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)|zajedničkog povlačenja Nijemaca i četnika]] pred jedinicama NOVJ i [[Crvena armija|Crvene armije]]. Neubacher navodi da je postojala i zamisao o susretu između njega i generala Mihailovića, ali [[Joachim von Ribbentrop]] nije dao dopuštenje za taj sastanak: {{izdvojeni citat|Tokom sukoba četnika sa Englezima, stiglo je do mene pitanje da li bih bio spreman da razgovaram sa Dražom Mihailovićem. Ovu sam molbu prosledio ministru spoljnih poslova Ribentropu, tražeći od njega da mi dozvoli da do takvog susreta dođe. U principu, nije mi bilo zabranjeno da uspostavim kontakt. Ali, za vođenje razgovora morao sam da dobijem specijalnu dozvolu. Bilo mi je, međutim, zabranjeno da stupim na teren koji kontroliše Draža Mihailović. Moja spremnost i želja da se sretnem sa njim bili su veliki, te sam uskoro morao da sam sebi priznam da je moj glavni motiv bio – radoznalost. Da se sretnem sa četničkim vođom, a da se prethodno ne izvrše potrebne pripreme, razgovor bi bio besmislen, i jedino bi doneo neugodnost i neprilike za Dražu Mihailovića, jer bi dobio etiketu „kolaboratera“. Trebalo je susret dobro organizovati, kako bi bilo sigurno da će doneti senzacionalan rezultat. Verovatno je i sam Draža Mihailović tako razmišljao, pa zato, najzad, nije nikada ni došlo do našeg susreta. Ali, ostali smo u vezi preko naših posrednika. I jedna i druga strana bila je u tim kontaktima veoma oprezna. Jedan moj poverljiv čovek čak je tri puta bio u Dražinom glavnom štabu. Da ne bih bio suviše opširan, zadovoljiću se samo tvrdnjom da Draža Mihailović svoju politiku sve do kraja rata nije menjao. Tek početkom 1945, u vreme naših poslednjih borbi u Hrvatskoj, kada je povlačenje naših trupa sa tog prostora bilo samo pitanje dana, Draža Mihailović mi se obratio direktnom molbom – i to preko svojih poverljivih ljudi u Beču – da mu pružim pomoć u vezi sa naoružanjem njegovih jedinica. Tokom nekoliko dana ja sam čak imao direktnu radio-vezu sa njegovim glavnim štabom u Bosni. Moj poverljiv čovek bio je poslednji put kod Draže u aprilu 1945.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 161–162.</ref>}} General Mihailović je odbijao da osobno uđe u bilo kakav aranžman s okupatorom, i od ove je politike odstupio samo u četiri ili pet navrata tokom rata. Riječ je o [[Sastanak u Divcima|sastanku u Divcima]] sredinom novembra 1941. godine, zatim o dva sastanka s predstavnikom Hermanna Neubachera, [[Rudolfom Stärkerom]], u jesen 1944 (prvi u zapadnoj Srbiji na kojem je Mihailovića pratio pukovnik [[Robert H. McDowell]], šef američke vojne misije pri njegovu štabu, a drugi u sjeveroistočnoj Bosni), kao i o posljednjem sastanku sa Stärkerom na planini [[Vučjak]], početkom aprila 1945. Neubacher pokušava u svojoj knjizi ekskulpirati Mihailovića od odgovornosti za kolaboraciju.<ref>[https://znaci.org/00001/40_62.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNIČKO-NJEMAČKI SPORAZUMI O KOLABORACIJI U SRBIJI]</ref> == Nemci o generalu Mihailoviću i JVuO == [[Datoteka:Draža pred sudom.jpg|mini|desno|Optuženi [[Dragoljub Mihailović]] na [[Beogradski proces|suđenju u Beogradu]] [[1946]].]] {{izdvojeni citat|'''Njemačka je za D.M.-a neprijatelj br. 2 – neprijatelj br. 1 su komunisti'''.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=695&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000686.] <br /> ({{jez-njem|"Deutschland ist für D.M. nur noch der Feind No. 2. Feind No. 1 sind die Kommunisten."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka Armijske grupe »F« sa izaslanikom Neubacherom održanog 30. jula 1944.}} Jedna od najrječitijih evaluacijâ komandne sposobnosti načelnika štaba Jugoslovenske vojske u Otadžbini, a koja potiče iz primarnih izvora njemačke provenijencije, sadržana je u mjesečnom izvještaju Komande Jugoistoka za mart 1943. godine<ref>[https://znaci.org/00001/40_51.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje BITKA NA NERETVI I NJENE POSLJEDICE]</ref>: {{izdvojeni citat|Dosadašnje borbe pokazuju da je Mihailović kao vojni komandant zatajio. Mihailović snosi glavnu krivnju za dosadašnje neuspjehe zbog nepravilne procjene vremena, prostora i zemljišta i zbog toga što nije iskoristio opće date mogućnosti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=813&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame 6290063.] <br /> ({{jez-njem|"Die bisherigen Kämpfe zeigen, daß Mihailovic als militärischer Führer versagte. Die gegebenen Möglichkeiten infolge Unkenntnis von Zeitbedarf, Raum und Gelände nicht erkennend, trägt er die Hauptschuld an den bisherigen Mißerfolgen."}})</ref>|Procjena situacije Komande Jugoistoka za mart 1943. (1. april 1943.)}} Prilikom ispitivanja od strane istražitelja 7. američke armije avgusta 1945. godine, pisanu izjavu o svojim aktivnostima u ratnom periodu sastavio je i [[feldmaršal]] [[Maximilian von Weichs]], koji je avgusta 1943. naslijedio generala Löhra na mjestu glavnokomandujućeg Jugoistoka. U odjeljku naslovljenom »Grupe koje pomažu Njemačkoj«, von Weichs o četnicima Draže Mihailovića piše sljedeće: {{izdvojeni citat|Mihailovićeve trupe su se nekada borile protiv naših okupacionih trupa iz lojalnosti prema svome kralju. U isto vreme su se borile protiv Tita, zbog svojih antikomunističkih ubeđenja. Ovaj rat na dva fronta nije mogao dugo potrajati, posebno kada je britanska podrška počela favorizovati Tita. Sledstveno, Mihailović je pokazao pronemačka stremljenja. Bilo je angažmana tokom kojih su se srpski četnici borili protiv Tita zajedno sa nemačkim trupama. Sa druge strane, dešavalo se da neprijateljski raspoložene četničke grupe napadnu nemačke vozove za snabdevanje da bi popunili sopstvene zalihe. Mihailović je voleo da ostane u pozadini, i prepusti takve poslove svojim podređenima. On se nadao da će dočekati svoje vreme ovom igrom moći, dok mu anglo-američko iskrcavanje ne obezbedi dovoljnu podršku protiv Tita. Nemačka je prigrlila njegovu podršku, koliko god privremenu. Četničke izviđačke aktivnosti naši komandanti su visoko cenili.<ref>http://znaci.org/00002/318_4.htm ({{jez-eng|"MIHAILOVIC's troops once fought against our occupation troops out of loyalty to their King. At the same time they fought against TITO, because of anti—Communist convictions. This two front war could not last long, particularly when British support favored TITO. Consequently MIHAILOVIC showed pro-German leanings. There were engagements during which Serbian Chetniks fought TITO alongside German troops. On the other hand, hostile Chetnik groups were known to attack German supply trains in order to replenish their own stocks. ''MIHAILOVIC liked to remain in the background, and leave such affairs up to his subordinates. He hoped to bide his time with this play of power until an Anglo—American landing would provide sufficient support against TITO. Germany welcomed his support, however temporary. Chetnik reconnaissance activities were valued highly by our commanders''."}})</ref>}} Takođe, feldmaršal von Weichs na drugom mjestu podcrtava da, dok se general Mihailović nastojao držati po strani, taktička je njemačko-četnička kolaboracija na terenu poprimala sve veći obim: {{izdvojeni citat|Iako se on sâm [Mihailović] oštroumno suzdržavao od iznošenja svog ličnog stava u javnosti, bez sumnje kako bi imao odriješene ruke za svaku eventualnost (npr. savezničko iskrcavanje na Balkanu), dopustio je svojim komandantima da pregovaraju s Nijemcima te da s njima sarađuju. I oni su to činili, sve više i više...<ref>Röhr, Werner, ed. (1994). Europa unterm Hakenkreuz: Okkupation und Kollaboration (1938–1945). Berlin: Hüthig. s. 358. <br/ > ({{jez-eng|"Though he himself [Draža Mihailović] shrewdly refrained from giving his personal view in public, no doubt to have a free hand for every eventuality (e.g. Allied landing on the Balkans), he allowed his commanders to negotiate with Germans and to co-operate with them. And they did so, more and more..."}})</ref>|[[Maximilian von Weichs]]}} Specijalni [[Adolf Hitler|Hitler]]ov izaslanik [[Hermann Neubacher]] u svojim memoarima tumači politiku Draže Mihailovića. On piše da je Mihailović „ostao neprijatelj okupatoru, koji je, zbog Titovog uspona, postao njegov neprijatelj broj dva”. Neubacher primjećuje da su Mihailovićevi komandanti sarađivali sa Nijemcima, dočim je on nastavio voditi antiokupatorsku propagandu: {{izdvojeni citat|Politiku Draže Mihailovića nije bilo teško razumeti. On je bio impresioniran nemačkim vojnim podvizima. Pa ipak, sa sigurnošću je računao na to da će Nemačka izgubiti rat. Dovoljno sam čuo od pouzdanih izvora, koji su me obavestili o Dražinom stavu prema Rajhu. On je ostao neprijatelj okupatoru, koji je, zbog Titovog uspona, postao njegov neprijatelj broj dva. Saveznici su Dražu ostavili na cedilu, pa je zato pokušao da od Nemaca – koji su za njega sada bili samo neprijatelj broj dva – dobije što je moguće više oružja. Namera četničkog vođe bila je ova: da se, kada započne nemačko povlačenje, bez borbe dokopa nemačkih strateških pozicija i da se na njima utvrdi. On se spremao za konačan obračun sa Titom, koji je trebalo da se vodi beskompromisno, na život ili smrt, a u pitanju je bila budućnost Jugoslavije. Dok su, dakle, Dražini podređeni komandanti tu i tamo sarađivali sa Nemcima, on je sam nastavio da i dalje vodi propagandu protiv Nemaca.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 160–161.</ref>}} Čak i kada je odobravao kolaboraciju svojih komandanata sa okupatorima, general Mihailović je strogo vodio računa da se na taj način lično ne kompromituje, prvenstveno iz straha od negativne reakcije stanovništva okupirane Jugoslavije. Presretanjem komunikacije između Mihailovića i vojvode Đujića ujesen 1943, njemački nadležni organi su registrovali ovu tendenciju kod četničkog vođstva: {{izdvojeni citat|18.11. Radio-naređenje D.M. Đujiću da još više nego do sada ratuje zajedno sa njemačkim Wehrmachom protiv komunista, jer su oni izdali srpsku nacionalnu stvar. On sam ne može tako postupiti zbog stava naroda.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=235&roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000223.] <br /> ({{jez-njem|"18. 11. FUNKBEFEHL D. M. AN DJUJIC, MIT DEUTSCHER WEHRMACHT GEGEN KOMMUNISTEN MEHR ALS BISHER ZU KAEMPFEN, DA NATIONALE SACHE SERBIENS VERRATEN. ER SELBST KOENNE WEGEN VOLKSMEINUNG NICHT MITMACHEN."}})</ref>|Depeša komande Druge oklopne armije komandi [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 21. novembra 1943. godine}} General [[Schutzstaffel|SS]]-a [[Otto Kumm]], treći komandant [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS dobrovoljačke brdske divizije »Prinz Eugen«]], u knjizi ratnih memoara naslovljenoj ''Vorwärts, Prinz Eugen! Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"'' („Naprijed, Prinz Eugen! Istorija 7. SS dobrovoljačke divizije Prinz Eugen”), ostavio je svoje tumačenje prirode odnosâ između JVuO i njemačkog okupatora: {{izdvojeni citat|Kao ostatak „u šumi“ regularne armije nakon okupacije Jugoslavije, oni su nosili stare uniforme – i nove brade, jer su se zakleli da se neće brijati dok okupator ne bude isteran iz zemlje. Oni su bili verni kraljevini i borili su se za svog mladog kralja Petra II, ali radije su se držali udaljenih sela i oblasti, ne napadajući naše jedinice, osim ako se nisu osećali dovoljno nadmoćnim. Disciplina i naoružanje bilo im je relativno dobro, a u odnosu prema drugim jugoslovenskim narodnim i verskim grupama bili su nepredvidljivi – što je često išlo do napada na hrvatska sela i muslimanske žene. Kao prijatelje još su imali Engleze – i njihov radio. Na volovskim kolima ili na konjskim leđima oni su se povremeno prebacivali u druge oblasti, najčešće neuzdrmani, jer smo ih mi puštali, smatrajući da ih dugoročno možemo pridobiti za nas – kao '''braću po oružju protiv komunizma'''. To je donekle nejasna situacija, oni nisu prijatelji, ali ni neprijatelji, i situacija se menja s vremena na vreme.<ref>[http://www.znaci.org/00001/200.htm Otto Kumm: VORWÄRTS, PRINZ EUGEN! - Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"], [http://www.znaci.org/00001/200_5.pdf Aufstellung der Division "Prinz Eugen"] str. 52. <br /> ({{jez-njem|"Als Reste der nach der Besetzung Jugoslawiens 'in den Wald' gegangenen regulären Armee tragen sie die alte Uniform – und neue Bärte, da sie geschworen haben, sich nicht früher zu rasieren, bevor nicht der Okkupator aus dem Land gejagt ist. Sie sind königstreu und kämpfen für ihren Jung-König Peter II., doch weichen sie lieber aus in abseits gelegene Dörfer und Gebiete und stellen sich nur selten unseren Verbänden, es sei denn, sie fühlen sich in ausreichender Ubermacht. Disziplin und Bewaffnung sind relativ gut, gegenüber den anderen jugoslawischen Volks- und Glaubensgruppen sind sie unberechenbar, weshalb es oft zu Ubergriffen gegen kroatische Dörfer oder muselmanische Frauen kommt. Als stille Freunde haben sie die Engländer – und ihre Funkgeräte. Auf Ochsenkarren oder hoch zu Roß verlegen sie manchmal in eine andere Gegend, meist ungeschoren, da wir sie ziehen lassen und sie auf lange Sicht für uns gewinnen wollen – als Waffengefährten gegen den Kommunismus. Es ist eine etwas unklare Situation, sie sind nicht Freund, auch nicht Feind, die Lage wechselt von mal zu mal."}})</ref>}} Saradnju sa četničkim formacijama generala Mihailovića u borbi protiv zajedničkog neprijatelja pominje u svojim memoarima i [[Schutzstaffel|SS]]-potpukovnik [[Otto Skorzeny]], vođa njemačkih komandosa, zaslužan za izvođenje brojnih specijalnih operacija tokom rata. Neposredno pred [[Kapitulacija Nacističke Njemačke|kapitulaciju nacističke Njemačke]], ''Obersturmbannführer'' Skorzeny je tri dana (od 5. do 8. maja [[1945]]. godine) vršio dužnost šefa njemačke vojno-obavještajne službe ''[[Abwehr]]''. Po osobnom ''[[Adolf Hitler|Führer]]ovom'' naređenju, potpukovnik Skorzeny biva upućen proljeća 1944. godine u okupiranu Jugoslaviju, kako bi koordinirao [[Operacija Konjićev skok|operacijom uništenja]] [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOVJ]] i zarobljavanja [[Josip Broz Tito|maršala Tita]]: {{izdvojeni citat|U proljeće 1944. dobio sam naredbu Vrhovne komande Wehrmachta da lociram [[Josip Broz Tito|Titov]] štab, uništim ga i uhvatim Tita, koji je, prema [[Winston Churchill|Churchill]]ovoj volji, već bio zamijenio generala Mihailovića. Mihailović, ratni ministar mladog kralja [[Petar II Karađorđević|Petra II]] od Jugoslavije, koji je živio u egzilu u [[London]]u, bio je uplašen sve većim uticajem komunizma. Na njegovo zaprepaštenje, njegovi su se četnici ponekad borili zajedno čak s mađarskim trupama, Hrvatima [[Ante Pavelić]]a, pa čak i sa našim vojnicima protiv Titovih trupâ.<ref>Otto Skorzeny, ''Meine Kommandounternehmen. Krieg ohne Fronten'', Universitas Verlag in F.A. Herbig Verlagsbuchhandlung GmbH, München, 1993, s. 201. <br /> ({{jez-njem|"Im Frühjahr 1944 bekam ich den Befehl vom OKW, das Hauptquartier Titos ausfindig zu machen, es zu zerstören und Tito gefangenzunehmen, der nach dem Willen Churchills schon den General Mihailowitsch abgelöst hatte. Der Kriegsminister des im Exil in London lebenden jungen Königs Peter II. von Jugoslawien, Mihailowitsch, war über den fortschreitenden Einfluß des Kommunismus erschreckt. Seine Tschetniks schlugen sich zu seinem Erstaunen manchmal sogar gemeinsam mit den ungarischen Truppen, den Kroaten des Ante Pawelitsch und selbst unseren Soldaten gegen die Truppen Titos."}})</ref>}} == Reference == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Kolaboracija četnika sa silama Osovine]] * [[Saradnja četnika sa fašističkom Italijom]] == Vanjske veze == {{commonscat|Chetnik collaboration with Axis occupation}} * [https://www.znaci.org/00001/40.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945 (Stanford University Press 1975)] {{Kolaboracija u Jugoslaviji}} {{Authority control}} [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu| ]] clniifp2tp4qildbvhe42jvfrld3co4 42711217 42711179 2026-10-16T07:36:06Z ~2026-52047-51 396422 42711217 wikitext text/x-wiki {{Sređivanje|razlog=Preterana upotreba citata}} [[File:Lukačević i Nemci.jpg|thumb|Četnički potpukovnik [[Vojislav Lukačević]], dvojica nemačkih oficira i neidentifikovani četnički komandant. Fotografija je verovatno nastala tokom [[Bitka za Konjic 1943.|bitke za Konjic]], od 19. do 26. februara 1943. godine, kada su snage pod Lukačevićevom komandom sadejstvovale s Nemcima.]] [[File:Četnici i Nemci u okupiranoj Jugoslaviji.jpg|thumb|Četnici i Nijemci u okupiranoj Jugoslaviji.]] {{TranslitN|Kolaboracija četnika s Trećim Reichom|Колаборација четника с Трећим Рајхом}} '''Kolaboracija četnika s Nemcima''' odvijala se, sa manjim ili većim intenzitetom, tokom većeg dijela perioda [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupacije Jugoslavije u Drugom svetskom ratu]]. Glavna usluga koju su četnici vršili Nemcima bila je borba protiv [[Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Jugoslavije|partizanskih jedinica]], hvatanje pripadnika [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|pokreta otpora]] po naseljenim mestima, te njihovo likvidiranje ili slanje u logore pod kontrolom okupacionih ili kvislinških vlasti. Zbog njegovog inicijalnog učešća u [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanku u Srbiji 1941]], Nemci su [[Draža Mihailović|Dražu Mihailovića]] dugo smatrali neprijateljem, za kojim je raspisana poternica.<ref>https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D0%BC_%D0%B8%D0%B7_%D0%B4%D0%B5%D1%86%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941.</ref><ref>https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D0%BC_%D0%B8%D0%B7_%D1%98%D1%83%D0%BB%D0%B0_1943.</ref> Istovremeno, njegovi odredi širom okupiranog područja sarađivali su sa nemačkom vlašću na razne načine (npr. [[legalizacija četnika u Srbiji]] 1941–1943). Saradnja četnika sa Vermahtom postala je sveobuhvatna nakon novembra 1943. godine, kada je politički vrh u [[Berlin]]u konačno odlučio da prihvati Dražu Mihailovića za saradnika, što je rezultiralo potpisivanjem niza [[Ugovori o saradnji četnika i Vermahta|ugovora o saradnji]] sa njegovim glavnim komandantima u Srbiji. Nakon potpisivanja ugovora o primirju i saradnji, okupator je počeo isporučivati municiju i vojnu opremu četničkim jedinicama koje su se, zajedno sa njemačkim trupama i pod nadzorom njemačkih oficira, borile protiv jedinica [[NOVJ]] u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]] i [[Sandžak]]u.<ref>AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 12058.</ref> U [[NDH]], četnici su služili Nemcima za razne namene: dostavljanje obaveštenja o komunistima, pomoć nemačkim nabavkama stoke, pomoć trupama u svojstvu vodiča, pomoć u ljudstvu, učestvovanje u osovinskim operacijama (na primer [[operacija Citen|operacija Ziethen]], [[operacija Bora]]), i druge potrebne radnje za gušenje ustaničkog pokreta.<ref name="ReferenceA">[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_259.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. novembra 1943. Štabu 2. oklopne armije o saradnji četnika sa nemačkim trupama u Dalmaciji i zapadnoj Bosni]</ref> Nemci su četnike snabdevali oružjem i opremom i dozvoljavali im da po potrebi koriste njihove garnizone za smeštaj i motorizaciju za transport. Partizanske pokrete po Bosni i Hercegovini te Hrvatskoj Nijemci su u mnogo navrata doznavali na osnovu četničkih dojava.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1071&rec=314&roll=563 NAW, T-314, Roll 563, frames 001061-1062: Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa (31. januar 1944.)]</ref> Prve dve godine rata, četnici su formalno bili deo [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|savezničke]] koalicije, ali zbog stavljanja [[Četnički odredi Jugoslovenske vojske|četničkih odreda Jugoslovenske vojske]] pod komandu Vermahta, krajem 1943. je došlo do konačnog napuštanja Draže Mihailovića od strane Saveznika, a potom 1944. godine i do napuštanja i osude četnika od strane jugoslovenskog kralja.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D0%B2_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%99%D0%B0_%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B0_II_%D0%BD%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BF%D0%B0%D1%9A%D0%B5_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D1%98_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D1%81%D1%86%D0%B8_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%98%D0%B5 Poziv kralja Petra II na pristupanje Narodnooslobodilačkoj vojsci Jugoslavije]</ref> Zbog kolaboracije sa nemačkim okupatorom, mnogim je četničkim vođama, uključujući samog Dražu Mihailovića, suđeno u [[Beogradski proces|beogradskom]] i drugim procesima. Pored kolaboracije sa Nemcima, četnici na teritoriji italijanske okupacione zone su tesno [[Kolaboracija četnika s fašističkom Italijom|sarađivali sa fašističkom Italijom]]. == Nemačka politika prema četnicima == Česte njemačke promjene kursa u odnosu prema četnicima Draže Mihailovića (npr. [[Sastanak u Divcima|pregovori u Divcima]] u novembru, pa [[Operacija Mihailović|napad na štab Draže Mihailovića]] u decembru 1941, zatim ponovna obustava progona Mihailovićevih četnika i skidanje ucjene na njegovu glavu u proljeće 1942. godine, itd.) tokom čitavog ratnog perioda, bile su u potpunosti u skladu sa politikom koja je vođena u okupiranim zemljama. Najplastičniji prikaz ovakvog pristupa prezentovao je [[Felix Benzler]], opunomoćenik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova u [[Beograd]]u, u izvještaju koji je poslao u [[Berlin]] 11. marta 1942. godine ministru vanjskih poslova [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]]: {{izdvojeni citat|To što nemačka vojna mesta vode pregovore s pojedinim četničkim vođama, nije ništa neobično u srpskom prostoru. To se zbiva svesno, u okviru naše politike, uslovljene slabošću naših vojn[ičk]ih snaga i dosad ne bez uspeha vođene, da Srbe, a naročito ustanike usmeri jedne protiv drugih (komuniste protiv četnika, četnike među sobom, vladine dobrovoljce protiv komunista i četnika) i da se time po mogućnosti omete obrazovanje jednog jedinstvenog fronta.<ref>AVII, NAV, N-T-120, 200/153555-58.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. I/272.</ref><ref>Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 90.</ref>}} Njemačko konstantno opiranje uspostavi saradnje s četnicima Draže Mihailovića bilo je generirano sa samog političkog vrha. U ratnom dnevniku Vrhovne komande Wehrmachta prenesena je informacija da je 23. septembra 1942. održan sastanak vođe Trećeg Reicha [[Adolf Hitler|Adolfa Hitler]]a s predsjednikom [[Rumunija|rumunjske]] vlade [[Ion Antonescu|Ionom Antonescuom]] i poglavnikom [[NDH]] [[Ante Pavelić|Antom Pavelićem]]. Na sastanku se uglavnom raspravljalo „o hrvatskim problemima“. Pored njemačkog veleposlanika u [[Zagreb]]u [[Siegfried Kasche|Siegfrieda Kaschea]], sastanku je prisustvovao i opunomoćeni general u NDH [[Edmund Glaise von Horstenau]] koji se nije ustručavao da „otvoreno kritikuje hrvatsku vlast“, ali je i „skrenuo pažnju na četnike, koje su naoružali Italijani“. General von Horstenau je predložio da bi četnike trebalo „upotrebiti da na svom području [tj. u njemačkoj okupacionoj zoni] postanu organi reda“: {{izdvojeni citat|Hitler je na taj predlog negativno odgovorio, jer da mu se čini veoma opasno da se četnicima pruži podrška. Četnici su pre svega srpske patriote, koji zastupaju [[Velika Srbija|velikosrpsku]] misao. Time hranimo zmiju koja će jednoga dana da poraste. Istina, danas je ona još mala, ali jednog dana mogla bi da bude opasna.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Nakon sagledavanja situacije na Balkanu u jesen 1943, Nemci su jugoslovenske partizane proglasili najvećim neprijateljima.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_3_156.htm PROCENA KOMANDANTA JUGOISTOKA FELDMARŠALA VAJKSA OD 1. NOVEMBRA 1943. VOJNO-POLITIČKE SITUACIJE NA BALKANU KRAJEM OKTOBRA 1943. GODINE</ref> U cilju borbe protiv partizana, tolerisali su i koristili četnike kao antikomunističku miliciju, iako im je bilo dobro poznato da oni održavaju veze sa [[London]]om. == Hronologija == === Mihailovićeva ponuda Nemcima i pregovori u Divcima (jesen 1941) === {{main|Ustanak u Srbiji 1941.|Sastanak u Divcima}} {{izdvojeni citat|Četnički odredi jugoslovenske vojske pod komandom pukovnika Draže Mihailovića stavljaju se na raspolaganje za borbu protiv komunista u saradnji sa nemačkim Vermahtom.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%99%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_30._%D0%BE%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941._%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0 Извештај капетана Матла претпостављенима од 30. октобра 1941. о разговорима са представницима Драже Михаиловића]</ref>|Ponuda Draže Mihailovića Nemcima iz oktobra 1941.}} {{Wikisource|Izjava pukovnika Branislava Pantića o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima}} {{Wikisource|Izveštaj kapetana Matla pretpostavljenima od 30. oktobra 1941. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića}} {{Wikisource|Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.}} Nemci su za gušenje [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji 1941.]] angažovali dodatne trupe i sproveli drastične represalije nad stanovništvom, što je Mihailovića navelo da se povuče iz ustanka, napadne partizane i zatraži kontakt sa nemačkom upravom radi prekida neprijateljstva. Vezu je uspostavio preko pukovnika [[Branislav Pantić|Branislava Pantića]], njegovog predstavnika i obaveštajca u [[Beograd]]u. Pukovnik Pantić je nakon rata svjedočio da je odluka o pregovorima s predstavnicima njemačkih okupacionih snagâ donijeta krajem oktobra 1941. godine, i to na sastanku održanom u kući [[Živojin Mišić|vojvode Mišića]] u [[Struganik]]u. Sastanku su, pored Draže Mihailovića i Branislava Pantića, prisustvovali i [[Dragiša Vasić]], potpukovnik [[Dragoslav Pavlović]], major [[Aleksandar Mišić]] i kapetan [[Nenad Mitrović]]. Pukovnik Pantić piše: {{izdvojeni citat|O potrebi pregovora nije bilo reči. Situacija je svima bila jasna. Ona ih je neodstupno zahtevala. Sporno je bilo: sa kime treba razgovarati, da li sa Nemcima ili sa Nedićem? Posle duže diskusije većina se složila da treba pregovarati sa Nedićem. Ovome se odsudno usprotivio Draža i major Mišić. Njegov zaključak po ovom pitanju bio je izražen rečima: – KAD JE SITUACIJA TAKVA DA MORAM DA PREGOVARAM, ONDA ĆU DA PREGOVARAM SA NEPRIJATELJEM. NA TO ME OVLAŠĆUJE I MEĐUNARODNO RATNO PRAVO. UOSTALOM, ŠTA MI MOŽEMO DA DOBIJEMO OD NEDIĆA? SVE ŠTO NAMA TREBA, ORUŽJE I MUNICIJA, NEDIĆ MORA TRAŽITI OD NEMACA. JER OVDE NISU U PITANJU MALE I SITNE KOLIČINE. ZAŠTO IĆI POSREDNO, KAD MOŽEMO NEPOSREDNO? Njegovo odsudno držanje, po ovom pitanju, odnelo je prevagu... Isto tako bilo je sporno pitanje da li da se o pregovorima obavesti Nedić. Posle kraće diskusije, a pošto sam ja izložio da kapetan g. dr. Matl nalazi da Nedića treba obavestiti, doneta je odluka da se tako i učini. Tako je doneta odluka da se pregovara sa Nemcima.<ref>[https://sr.m.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D1%98%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BE_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D1%98_%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%B8_%D0%B4%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81_%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0 Izjava pukovnika Branislava Pantića o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima]</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 138.</ref><ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 115.</ref>|Izjava pukovnika [[Branislava Pantića]] o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima}} 1. novembra 1941. godine, pukovnik Draža Mihailović je uputio generalu [[Walteru Hinghoferu]], komandantu [[342. divizija|342. pješadijske divizije]], ponudu sljedeće sadržine: {{izdvojeni citat|1) Na kolubarskom frontu nema komunista. Ukoliko ih je bilo oni su postali bezopasni. <br /> 2) Organizacija četnika je u stanju da održava red na području zapadne Srbije. <br /> 3) Komunistička opasnost će prestati od momenta kada se četničkoj organizaciji pruži mogućnost da neometano radi. Broj nacionalista je tako veliki da komunista ima samo 5%. Uz pomoć svoje brojne nadmoćnosti nacionalni elemenat pod komandom četnika može rešiti komunistička pitanja bez obostrane borbe. <br /> Uslov je: dovoljno naoružanje, koje nedostaje. <br /> 4) Ulazak u pojedine gradove je bio neophodan da se ne bi komunističke jedinice predstavljale kao oslobodioci i da ne bi povukle za sobom narodne mase. To se moralo događati i radi toga da bi se sprečili komunisti da vrše teror nad stanovništvom. <br /> 5) Četnička akcija nije usmerena protiv nemačkih jedinica, ukoliko one ne napadaju četnike i narod. <br /> 6) Naš narod voli slobodu i radovao bi se kada se na njegovoj teritoriji ne bi nalazile nemačke jedinice. To odgovara četničkom načinu vođenja rata, bez obzira na žrtve koje donosi. Oblast zapadne Srbije nema nikakav vojni značaj za nemačke jedinice, i trebalo bi da bude slobodna zona, u kojoj četnici održavaju red, pod uslovom da ih se u tome ne sprečava i da su dovoljno naoružani.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_240.htm Izjava Draže Mihailovića od 1. novembra 1941. komandi nemačke 342. pešadijske divizije]</ref>}} Prethodno, general Hinghofer je 30. X 1941. obavijestio njemačkog opunomoćenog generala i zapovjednika u Srbiji [[Franz Böhme|Franza Böhmea]] da lokalni četnički komandanti u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]] nude saradnju, očekujući zauzvrat pomoć u oružju od okupatora: „Četničke vođe iz [[Valjevo|Valjeva]], [[Slovac|Slovca]] i [[Lajkovac|Lajkovca]] daju važne podatke o organizaciji i izjavljuju spremnost da se sa nemačkim trupama bore protiv komunista. Traže oružje.“<ref>BA-MA, RH 26-342/14, 10-odnevni Hinghoferov izvještaj Bemeu, 30. 10. 1941.</ref> Odmah po pristizanju Mihailovićeve ponude, štab 342. pješadijske divizije je istoga dana (1. XI) dostavio izvještaj svojoj pretpostavljenoj komandi u kome, između ostalog, stoji i sljedeće: {{izdvojeni citat|Masa četnika, koja se nalazi u rejonu Valjeva, do sada se držala potpuno lojalno. Oni su prema komunistima zauzeli jasan odbijajući, takoreći, neprijateljski stav i može se reći uspešno se protiv njih borili. Oni su spremni i voljni da zajedno sa Vermahtom razbiju komuniste, kao i da u zemlji ponovo uspostave red i mir i zato traže nemačku pomoć.<ref>AVII, NAV—N—T—315, rolna 2130, snimci 626—632.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_10.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje MIHAILOVIĆ TRAŽI POMOĆ OD OKUPATORA]</ref>}} No, na samom početku sastanka sa nemačkim predstavnicima u selu [[Divci]] 11.11.1941. pukovniku Mihailoviću je rečeno: {{izdvojeni citat|Pre dve nedelje poručili ste nam preko Vaših poverenika u Beogradu da je Vaša namera "da nećete više dozvoliti da se srpska krv beskorisno proliva i srpska imovina dalje uništava". Istovremeno ste ponudili da se zajedno sa nemačkim Vermahtom i organima Nedićeve vlade borite protiv komunizma. Ponuda je od strane Glavne komande odbijena jer: 1) Nemački Vermaht će sam u najkraćem vremenu okončati sa komunizmom i 2) glavni komandant ne može imati poverenja prema Vama kao savezniku.}} Nemci su procenili da Draža zna za dolazak njihovih oklopnih trupa, da kao generalštabni oficir pravilno ocenjuje da će se nastavak nemačkih operacija rđavo završiti po njega, i stoga "nemački Vermaht ne može da se optereti takvim saveznicima koji mu se privremeno priključuju iz razloga oportuniteta".<ref name="Divci">[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BC_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%83_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%83_%D0%94%D0%B8%D0%B2%D1%86%D0%B8_11.11.1941. Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.]</ref> U daljem razgovoru pukovnik Mihailović se pravdao nacistima zbog učešća u ustanku: {{izdvojeni citat|Nije moja namera da ratujem protiv okupatora, jer kao generalštabni oficir poznajem snage obeju snaga.<ref name="Divci"/>}} Pukovnik Mihailović se pravdao da je morao uzeti neke gradove od Nemaca da ih komunisti ne bi uzeli,<ref>„Moji ljudi su [[Bitka za Loznicu 1941.|krenuli na Loznicu]] zato da je komunisti ne zauzmu.”</ref> tvrdeći da nije na strani ustanika, tj. „onih koji žele da isteraju Nemce”.<ref name="Divci"/> Mihailović je izjavljivao Nemcima lojalnost i tražio da mu daju municiju kako bi nastavio borbu protiv Titovih partizana.<ref>„Neophodno je imati municiju! Računajući s tim, došao sam ovamo.”</ref> Međutim, on je želio da njegovo „delovanje na nacionalnoj osnovi” ostane skriveno od javnosti kako ne bi prošao poput vojvode [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]], koji je sklopio otvoreni sporazum sa okupatorom, čime je izgubio ugled u narodu i dobio žig izdajnika.<ref name="Divci"/> Nakon opetovanih zahtjeva okupatoru za isporukom municije, pukovniku Mihailoviću je nedvosmisleno stavljeno do znanja da je jedina opcija za njega i njegove trupe bezuslovna kapitulacija. I pored nepopustljivog njemačkog stava, Mihailović, kao i major Mišić, pokušali su u više navrata uvjeriti svoje sagovornike da uvaže njihove prijedloge, pružajući Nijemcima čvrsta uvjeravanja da im ne prijeti nikakva opasnost sa četničke strane: „Nećemo se boriti protiv Nemaca, pa ni onda ako nam ova borba bude nametnuta... '''Mi vam nećemo biti neverni'''... Mi idemo tako daleko da Vas molimo da do nas uputite oficire za vezu da biste se, uz punu garanciju, mogli uveriti u našu borbu protiv komunista.” Uprkos svim četničkim pokušajima, njemački su pregovarači ostali rezolutni: {{izdvojeni citat|„Ponuda pukovnika Mihailovića da stavi svoje snage na raspolaganje za borbu protiv komunista je odbijena i zatražena je bezuslovna predaja. Mihailović je tražio da se konsultuje sa svojim komandatima. Mihailović također tražio oružje za borbu protiv komunista. Ovo je igra, borba između bandi za izvor oružja. Ipak, čini se da jedan dio Mihailovićevih bandi iskreno želi da se bori protiv komunista.“<ref>NAW, T-311, Roll 175, 000121-2: Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka</ref>|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka 17.11.41.}} Među brojnim njemačkim dokumentima u kojima se pominje sastanak u Divcima, izdvaja se bilješka potpukovnika [[Rudolfa Kogarda]] (koji je prisustvovao sastanku) o četničkom komandantu, kao i o razgovorima vođenim sa Mihailovićevim oficirima pri povratku za [[Beograd]]. Potpukovnik Kogard zapisuje da je „pukovniku Mihailoviću (je) mnogo stalo do toga da se vrhovni komandant u Srbiji [general [[Franz Böhme]] — prim.] uveri u iskrenost njegovih namera”: {{izdvojeni citat|Obustaviti borbu protiv nemačkog Vermahta i povesti je samo protiv komunista. Na samo vođenje borbe druga strana ne sme da utiče. Izuzimajući to što sâm ne želi da se potčini, živi u ubeđenju da komuniste u njihovom gerilskom načinu ratovanja regularne trupe ne mogu da poraze. On, dakle, želi da preuzme specijalni zadatak i garantuje uspeh... U izlaganju pukovnika Mihailovića samo uzgred je nagovešteno da pre uništenja komunista ne može ni da pomišlja na polaganje oružja. Pri povratku u Beograd njegovi poverenici su naglasili da je pukovnik Mihailović spreman da položi oružje čim uništi komuniste. A za uspešno okončanje ove borbe potrebna mu je municija, jer je komunisti imaju u ogromnim količinama... Potpukovnik Kogard je pitao srpskog kapetana [Nenada — prim.] Mitrovića šta Mihailovićeva grupa radi sa zarobljenim komunistima. Odgovoreno mu je da se ubeđeni komunisti ubijaju, a oni koji su samo pošli s njima odvode se u koncentracione logore. [...] Mihailović izjavljuje da mu nikada nije bila namera da se bori protiv nemačkih trupa i saopštava da će i sada naložiti svojim trupama da se ne bore protiv nemačkog Vermahta.<ref>NAW, Mikrofilm T—314, Roll 1457, snimci 1332—1335.</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 161—162.</ref>}} Obavještajni oficiri, raspoređeni u njemačkim ustanovama u Srbiji, registrovali su da je s jeseni 1941. godine došlo do raspada jedinstvenog ustaničkog fronta, kao i da je pukovnik Mihailović naredio [[Napad četnika na Užičku Republiku|napad]] na [[Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|partizansku slobodnu teritoriju]]. U skladu s novonastalom situacijom, Wehrmachtovi oficiri predlažu svojim pretpostavljenim u [[Berlin]]u koordinaciju okupatorskih dejstava s onima četničkih odredâ, što bi doprinijelo efikasnijem gušenju partizanskog otpora, čiji je centar bilo [[Užice]]: {{izdvojeni citat|Mihailović treba da sada pokrene akciju protiv Užica, gde se navodno nalazi celokupno rukovodstvo komunista, a zbog čega treba da se stavi u izgled i bombardovanje sa nemačke strane. U kontaktima sa nemačkim okupacionim vlastima koji su niže opisani, Mihailović je navodno molio da mu se stavi na raspolaganje 100.000 metaka da bi mogao nastupiti protiv Užica.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 1, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova Nemačkog Rajha: 18. april — 31. decembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1973, dok. 236, str. 630.</ref>|IZVEŠTAJ OBAVEŠTAJNOG CENTRA VERMAHTA U BEOGRADU OD 14. NOVEMBRA 1941. VRHOVNOJ KOMANDI VERMAHTA O ODNOSU ČETNIKA DRAŽE MIHAILOVIĆA PREMA NOP-u, O PREGOVORIMA PREDSTAVNIKA VERMAHTA I DRAŽE MIHAILOVIĆA I O VOJNO-POLITICKOJ SITUACIJI U SRBIJI}} Nakon rata, pukovnik [[Branislav Pantić]] je u pisanoj izjavi jednom [[ZBOR|ljotićevskom]] autoru u emigraciji detaljno objasnio okolnosti u kojima je došlo do odluke da se vode pregovori sa Nijemcima. Pukovnik Pantić se prisjeća da je prethodno održan sastanak u Mihailovićevom štabu, na kom je sačinjen spisak uslovâ koje je trebalo postaviti pred okupatora. Međutim, osnovni razlog pregovora je bio da se četnicima daju odriješene ruke i pruži pomoć za »borbu protiv komunista«, tj. Titovih partizana: {{izdvojeni citat|Posle duže diskusije složili smo se da Nemcima treba podneti ove zahteve: 1. Moja [Mihailovićeva — prim.] akcija ima se posmatrati isključivo kao borba protivu komunizma. A kako je ta borba u neposrednom interesu i Nemaca, potrebno je, da se mojim oružanim odredima ostavi sloboda akcije i da se oni, svim sredstvima, pomognu. 2. Spremni smo da kooperišemo u svakoj borbi protivu komunista, koju bi izvodile nemačke oružane snage. 3. Kako su za borbu protivu komunista potrebna sredstva to, da mi se iz nemačkog ratnog plena, za prvi momenat, stavi na raspoloženje: <br /> — 20.000 pušaka; <br /> — 200 mitraljeza; <br /> — 2.000 puškomitraljeza; <br /> — 100 lakih bacača; <br /> — 100.000 ručnih bombi; <br /> — municija: 500 metaka na pušku; po 2.000 metaka na mitraljez i puškomitraljez i po 100 bombi na svaki bacač. <br /> Celokupno naoružanje, po vrstama, da bude istog modela i kalibra. <br /> — 20.000 jugoslovenskih vojničkih uniformi <br /> — 20.000 pari vojničkih cipela. [...] Iz prednjih izlaganja jasno se vidi, da je glavni i jedini cilj sastanka i razgovora sa Nemcima bio: DA NAM OMOGUĆE ODSUDNU BORBU SA KOMUNISTIMA, DAKLE NJIHOVO UNIŠTENJE, A TIME I OBUSTAVU KRVAVIH NEMAČKIH ODMAZDA. DAKLE ONO ŠTO JE ZAHTEVAO CEO NAROD.<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 115—116.</ref>}} Za Dražom Mihailovićem je decembra 1941. godine raspisana poternica, nakon čega je bio u bekstvu. === Predaja zarobljenih partizana Nijemcima (1941) === {{main|Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.}} [[File:Nemci odvode na streljanje četu partizana koje su četnici na prevaru uhvatili i predali Nemcima.jpg|thumb|Nemci odvode na streljanje četu partizana koje su četnici na prevaru uhvatili i predali Nemcima]] Iako je njegov prijedlog okupacionim vlastima u Divcima odbijen, pukovnik Mihailović je želio pružiti njemačkom okupatoru dokaz četničke gotovosti za saradnju. Stoga su četnici Draže Mihailovića, uz posredstvo samozvanog vojvode [[Jovan Škavović|Jovana Škavovića]], predali 13. novembra 1941. Njemcima oko [[Predaja zarobljenih partizana Nemcima novembra 1941.|365 zarobljenih partizana]]. [[Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.|Predaja zarobljenih partizana Nemcima]] se desila tokom [[ustanak u Srbiji 1941|ustanka u Srbiji]] novembra [[1941]]. godine. Tokom [[Četničko-partizanski sukob|sukoba]] između [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] četnika i partizana u zapadnoj [[Srbija|Srbiji]] početkom novembra [[1941]], četnici su zarobili više stotina partizana. Jednu veću grupu od oko 500 zarobljenika, među kojima su bili partizani na prevaru zarobljeni u [[Gornji Milanovac|Gornjem Milanovcu]],<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_110.htm Relacija Takovskog četničkog odreda od 17. juna 1942, Zbornik NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, dokument 110]</ref> Kosjeriću,<ref>[https://www.znaci.org/00001/59_2_124.pdf Užička republika, Zapisi i sećanja, Narodni muzej, Užice 1981]</ref> Karanu i Planinici, četnici su prikupili na [[Ravna Gora|Ravnoj Gori]]. Oko [[13. novembar|13. novembra]] [[1941]]. četnici su grupu od 365 zarobljenika odveli u [[Mionica|Mionicu]], i zatim u [[Slovac]]. Tu su prihvaćeni od [[Milan Nedić|Nedićevih]] i nemačkih snaga i prebačeni kamionima u [[Valjevo]]. Transport zarobljenika do [[Valjevo|Valjeva]] je pratio četnički vođ Jovan Škavović Škava, koji je prethodno bio [[Kosta Pećanac|Pećančev]] četovođa, dok je u tom periodu priznavao [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevu]] komandu. U predaji zarobljenika učestvovao je i ravnogorski oficir [[Pavle Mešković]]. Predaji partizana prethodio je [[Sastanak u Divcima 1941.|sastanak Draže sa Nemcima u selu Divci]]. Od ove grupe zarobljenika, Nemci su 263 streljali dana [[27. novembar|27. novembra]] [[1941]]. godine na Krušiku u Valjevu.<ref>[https://www.znaci.org/00001/38_21.htm Radoslav S. Nedović, Pantelija Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006: Streljanja na Krušiku u Valjevu]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/44_4.pdf Radoslav S. Nedović: ČAČANSKI KRAJ I NOB - SLOBODARI NA STRATIŠTIMA, Čačak 2009: Krušik, Valjevo streljanje po grupama]</ref> Ostali zarobljenici su delom streljani naknadno, delom deportovani u [[Koncentracioni logor|logore]], a delom pušteni na slobodu. Predaja zarobljenih partizana nastavila se i posle ovoga, i bila je naročito intenzivna u decembru 1941.<ref>[https://www.znaci.org/00001/38_24.htm Radoslav S. Nedović, Pantelija Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006: Decembarski pokolj]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/44.htm Radoslav S. Nedović: ČAČANSKI KRAJ I NOB - SLOBODARI NA STRATIŠTIMA, Čačak 2009]</ref> === Legalizacija četnika i hvatanje ustanika (1941-1942) === {{main|Legalizovani četnici}} [[Datoteka:Legalizovani četnici u Srbiji 1942.jpg|minijatura|Legalizovani četnici Draže Mihailovića čuvaju [[Logor Metino brdo|logor na Metinom brdu]] kod [[Kragujevac|Kragujevca]] [[1942]].]] Četnički odredi u Srbiji su delom raspustili regrute kućama i ostali u ilegali na kadrovskom sastavu, a delom se legalizovali kao pripadnici zvaničnih Nedićevih formacija. Krajem 1941. i početkom 1942. godine, pripadnici [[Legalizovani četnici|legalizovanih ravnogorskih odreda]] pružili su najznačajniji doprinos u hvatanju nekoliko hiljada odbjeglih ili pasiviziranih partizana i njihovih saradnika u [[Zapadna Srbija|zapadnoj]] i djelovima [[Centralna Srbija|centralne Srbije]], kao i u njihovoj predaji Njemcima. Učešćem u masovnom hvatanju i likvidaciji pripadnika partizanskih odreda i njihovih saradnika, čak i ako se zanemari aktivna borba protiv partizana, legalizovani ravnogorski četnici su učinili krupne usluge njemačkom okupatoru u uništenju partizanskog pokreta na području dotadašnje [[Užička Republika|Užičke republike]].<ref name="yuhistorija.com">[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]</ref> Već krajem novembra 1941. godine na Metinom brdu kod Kragujevca je formiran [[Logor na Metinom brdu|logor]] za zarobljene srpske ustanike i civilne taoce. Prvi dovedeni u logor bili su taoci iz Kragujevca, komunisti, odbornici narodnooslobodilačkog odbora, Romi, Jevreji i svi oni koji su nemačkim fašistima bili sumnjivi. Osim svakodnevnih likvidacija, veća masovna streljanja su vršena 2. i 19. marta 1942. godine.<ref>[http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1322 Metino brdo]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hvatani borci su predavani nemačkom sudu, ili prekom sudu [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]]. Većina pohvatanih je bila iz okoline Rače, Topole i Aranđelovca. 2. marta 1942. godine na Metinom brdu je streljano 173 rodoljuba i simpatizera oslobodilačkog pokreta sa teritorije Kragujevca i okolnih opština.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1248 |access-date=2014-05-01 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304191846/http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1248 |deadurl=yes }}</ref> Logor je rasformiran u junu 1942. Preostali logoraši su transportovani u [[Koncentracijski logor Banjica|logor na Banjici]], gde je većina streljana, kao i u logore u Nemačkoj, Norveškoj i Grčkoj.<ref>{{Cite web |url=http://www.ikragujevac.com/kultura/15517-istorija-zrtve-fasizma-na-metinom-brdu-i-deo.html |title=Archive copy |access-date=2024-07-08 |archive-date=2024-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240708214249/https://www.ikragujevac.com/kultura/15517-istorija-zrtve-fasizma-na-metinom-brdu-i-deo.html |url-status=dead }}</ref> Nakon likvidacije partizanskih ostataka, četnici Draže Mihailovića su stekli faktičku kontrolu nad ruralnim područjima Srbije, dok je okupator držao gradove. Mihailovićev stav u odnosu na njemačkog okupatora jasno je izražen u depeši, koju je opunomoćeni poslanik Ministarstva inostranih poslova Trećeg Rajha u Beogradu [[Felix Benzler]], 31. marta 1942. godine, uputio centrali u Berlinu: {{izdvojeni citat|Sve dosad se nije postiglo da se ličnost pukovnika Mihailovića stavi pod kontrolu. Po svoj prilici ni on nije u stanju ili nije voljan da na srpskom području nešto preduzme, već je, naprotiv, preko jednog posrednika ovih dana ponudio vladi Nedića da prihvata da se objavi: 1) da on ne namerava da se bori protiv Nemaca; 2) da neće ništa da preduzima protiv Nedićeve vlade; 3) da se zalaže za održanje mira i reda u zemlji; 4) da poziva na borbu protiv komunista. Posredniku je ponovo odgovoreno da za Mihailovića jedino u obzir dolazi da se bezuslovno potčini.<ref>[https://znaci.org/00001/11_18.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje POD ZAŠTITOM LEGALIZOVANIH ODREDA]</ref>}} Nemački dokument od [[15. maj]]a 1942. godine navodi četničkog majora [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubu Jovanovića]] kao jednog od njihovih lokalnih saradnika za [[Zaječar]].<ref>NAW, T501, roll 248 frames 0121-0126; dostupno na http://znaci.net/temp/T-501_R-248-0126.jpg</ref> [[Datoteka:SS-Obergruppenführer Werner Lorenz accompanied with unknown chetnik officer in NE Bosnia.JPG|mini|[[SS]]-[[Obergruppenführer]] [[Werner Lorenz]] u društvu neimenovanog četničkog oficira u sjeveroistočnoj [[Bosna (oblast)|Bosni]], jesen 1942. godine]] U junu 1942. Mihailović je prešao u Crnu Goru, italijansku okupacionu zonu, na teritoriju koju su držali crnogorski četnici [[Saradnja četnika sa fašističkom Italijom|uz dopuštenje Italijana]]. Aktivnosti četničkih odreda u Srbiji svedene su na najmanju meru da se ne bi izazivao okupator, i uglavnom su ograničene na organizacionu i obaveštajnu delatnost i sitnije diverzije. Uprkos tome, nemački okupator je veoma ozbiljno shvatao četničku aktivnost i povremeno organizovao racije protiv preostalih Mihailovićevih odreda, koji su se trudili da izbegnu dodir sa neprijateljem. U Srbiji, znatan broj Mihailovićevih snaga se legalizovao. Nemački popis glavnih vladinih legalnih odreda od [[15. maj]]a 1942, pod rednim brojevima 1 do 18 navodi Ljotićeve odrede, od 19 do 39 su Mihailovićevi, a od 40 do 100 Pećančevi. Tu na okupatorskom spisku snaga su neki od glavnih Mihailovićevih četnika: [[Predrag Raković]], [[Miloje Mojsilović]], [[Dušan Smiljanić]], [[Vučko Ignjatović]], [[Miloš Glišić]], [[Ljuba Jovanović]]... Do početka 1942. godine "ravnogorski pokret istopio se u redovima Nedićeve milicije i konačno se ponovo pojavio, umanjen, u Crnoj Gori."<ref name="Deakin2">[https://www.znaci.org/00001/5_3.htm William Deakin, BOJOVNA PLANINA]</ref> Kako ne bi izgubio podršku naroda kao saradnik okupatora, Mihailović je odsustvo oružane borbe u Srbiji sredinom [[1942]]. godine nastojao da nadoknadi činjenjem smicalica nemačkim vojnicima po gradovima, ubacivanjem "smrdljivih bombi", "svrabećih praškova", "praškova za kijanje", upućivanjem pretećih pisama, uznemiravanjem telefonom...<ref name="Kosta Nikolić 2004"/> Ovo nije ostalo neprimećeno. Britanski kapetan Bil Hadson je u drugoj polovini 1942. ponovo uspostavio vezu i javio da "Mihailović još sarađuje s Osovinom u Crnoj Gori i Sandžaku i miruje u Srbiji", da su "u Dalmaciji Trifunovićevi četnici legalizovani" te, podsticani od Italijana, sanjaju o nekoj "Srbo-Sloveniji i Dalmaciji". Na osnovu stanja na terenu on izvlači zaključak: {{izdvojeni citat|U trenutku kada je Mihailović u velikom stepenu igrao ulogu kvislinga bio je nagrađen najjačom britanskom propagandom.... Mihailoviću bi trebalo konačno reći da Britanci pretpostavljaju komuniste kvislinzima.<ref name="Deakin2"/>|Britanski kapetan Bil Hadson}} [[Datoteka:Chetniks and Germans in Lopare 1942.jpg|mini|[[Radivoje Kerović]] (u sredini u bijeloj košulji) sa njemačkim tenkistima, [[Lopare]] 1942.]] 27. avgusta 1942, komandant Bosanskih četničkih odreda kapetan [[Rade Radić]] naređuje načelniku štaba (»poručniku bratu«) [[Vukašin Marčetić|Vukašinu Marčetiću]] sljedeće: {{izdvojeni citat|Ova komanda stavila ti je u dužnost, da odmah stupiš u vezu sa Nemačkim vojnim vlastima u B. Luci, povodom zauzimanja Mrkonjić-Grada od strane komunista i njihovim daljim nadiranjem ka Manjači, a u cilju organizovanja zajedničke akcije protiv komunista. Kako iz primljenog izveštaja ne vidimo, šta si po ovome do sada uradio, naređuje ti se, da se odmah vratiš u B. Luku, da stupiš u vezu sa komandantom Nemačkih trupa radi izvršenja zadatka koji ti je stavljen u dužnost... Nemačkog komandanta isto tako upozori na činjenicu, da se danas u Bos. Krajini nalaze komunisti, koji su proterani iz svih srpskih zemalja: Srbije, Crne Gore, Hercegovine, Istočne i srednje Bosne sa celokupnim vođstvom i naoružanjem. Krajina im služi kao glavno uporište. Srpski narod u Krajini isto tako kao i u ostalim pokrajinama srpstva je u ogromnoj većini protivkomunistički raspoložen, ali ovaj srpski narod nije dovoljno naoružan, da bi suzbio ovu komunističku najezdu... Na osnovu svega ovoga zahtevaj od Nemačkog komandanta, ako slučajno [ne] bi bilo dovoljno pušaka, municije a naročito automatskog oružja u njihovim magacinima, da se razoružaju Hrvatske jedinice, a naročito ustaške formacije i da se oružje preda u naše ruke, a mi ćemo naoružati svoje rezerve u ljudstvu i voditi uspešne borbe protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_153.htm Naređenje komandanta bosanskih četničkih odreda od 27. avgusta 1942. načelniku štaba za organizaciju sadejstva nemačkim snagama u sprečavanju prodora partizana ka Banjaluci]</ref>}} Posljednjeg dana kolovoza 1942, održan je sastanak kod načelnika štaba Komande Jugoistoka. Ovom prilikom je podijeljena informacija da se oko [[Banja Luka|Banje Luke]] vode žestoke borbe s partizanima, u kojima okupatoru pomažu četnici (“srpski nacionalisti“), bez preciziranja o kom odredu JVuO iz [[Bosna (oblast)|Bosne]] je riječ: {{izdvojeni citat|Velike borbe su izbile u blizini Banje Luke. Ustanici su upotrijebili teško naoružanje, topove, minobacače itd., kao i tenkove. Hiljadu srpskih nacionalista je sudjelovalo u borbi protiv ustanika na našoj strani.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=490&roll=175 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000485.] <br /> ({{jez-njem|"Bei Banja Luka größeres Gefecht, Aufständische traten mit schweren Waffen, Geschützten, Minenwerfern u.sw. auf, auch mit Panzer. 1000 serbische Nationalisten haben sich dort auf unserer Seite im Kampfe gegen die Aufständischen beteiligt."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka kod načelnika štaba Jugoistoka održanog 31. augusta 1942.}} U drugom njemačkom izvještaju iz istog perioda se navodi da je 26. augusta jedan bataljun Wehrmachta južno od Banje Luke bio priklješten od strane nadmoćnijeg neprijatelja (i ovdje se napominje da su partizani raspolagali teškim naoružanjem), kao i da je Nijemcima u pomoć priskočilo čak „2000 bosanskih četnikâ“, što će rezultirati potiskivanjem jedinicâ [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOP i DVJ]] prema jugu do kraja mjeseca.<ref>BA/MA, RH 19 XI/81 (Die Bekämpfung der Aufstandsbewegung im Südostraum, Teil I), S. 244.</ref><ref>Klaus Schmider, ''Partisanenkrieg in Jugoslawien 1941-1944'', Verlag E.S. Mittler & Sohn GmbH, Hamburg/Berlin/Bonn, 2002, s. 155. <br /> ({{jez-njem|"Bereits am 26. August sah sich ein deutsches Bataillon bei dem Versuch, südlich von Banja Luka den ersten dieser Einfälle abzublocken, weit überlegenen, auch mit erbeuteten Panzern und Geschützen bewaffneten Verbänden gegenüber; nur mit Hilfe von 2.000 bosnischen Cetniks, die den Deutschen zu Hilfe eilten, gelang es bis Ende des Monats, die Partisanen wieder nach Süden abzudrängen."}})</ref> Takođe, u jednom izvještaju upućenom iz štaba njemačkih trupa u [[NDH]] od 18. novembra 1942. o četnicima se, između ostalog, navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|U zoni 714. pješadijske divizije nalazi se 6-8.000 četnika, naoružanih puškama i nešto automatskog oružja. Diviziji su dosad pružili vrijedne usluge time što su branili svoju teritoriju od partizana i time oslobodili njemačke i trupe NDH za dejstvo na drugim sektorima. K tome obezbjeđuju i željeznicu i pribavljaju važna obavještenja njemačkim trupama. Četnici su pri zajedničkim akcijama snabdjevani od strane NDH; također im pripada i naknada od otprilike 3 Rajshsmarke dnevno, čiju isplatu oni, međutim, dosad nisu tražili.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=361&rec=314&roll=566 Nacionalni arhiv Vašington, T-314, rolna 566, frejm 000357; Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj-/Veza sa neprijateljski orijentisanim krugovima u Srbiji/ (18. novembar 1942.).] <br /> ({{jez-njem|"Bei 714.Div. haben die im Div.–Bereich beheimateten Cetnikverbände eine ungefähre Stärke von 6–8000 Mann. Sie sind mit Gewehren und verhältnissmässig wenig automatischen Waffen ausgestattet. Sie leisten der Div. wertvolle Dienste, indem sie ihr Heimatgebiet gegen Einfälle der Partisanen schützen, sodass, von grösseren Unternehmen abgesehen, in diesem Raume weder deutsche noch kroatische Truppen gebunden werden. Sie entlasten hiedurch den Bahnschutz und versorgen die deutsche Führung mit wertvollen Feindnachrichten. <br /> Die Cetnikverbände werden durch den kroatischen Staat bei Einsätzen mit Munition versorgt und verpflegt. Vertragsmässig steht ihnen neben anderen Zusagen /z.B. Versorgungsansprüchen/ auch Wehrsold von etwa RM 3.— täglich zu, den sie jedoch bisher nicht beansprucht haben."}})</ref>|Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj (18. novembar 1942. godine)}} === Operacija Weiss i bitka na Neretvi (1943) === {{main|Operacija Weiss|Bitka za Konjic 1943.}} [[File:Četnici i Nemci na Neretvi.jpg|thumb|Četnici i Nemci tokom [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]] 1943.]] Van Srbije, postojala je intenzivna saradnja četnika i Nemaca. Iako su mnogi četnici na lokalu pomagali nemačkim trupama protiv partizana, [[Hitler]] je do sredine 1943. godine strogo branio svojim jedinicama svaku saradnju sa četnicima.<ref>Nacionalni arhiv Vašington, Mikrofilm T-311, rolna 175, snimka 378: Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka za novembar 1942 (30. novembar 1942.). „Svaka, pa i privremena, veza sa antikomunistički nastrojenim četnicima u Hrvatskoj je protivna naređenju Fuehrera, Ia 3071/42 o borbi protiv bandi.“</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=383 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000378.] <br /> ({{jez-njem|"Haltung gegenüber feindlich eingestellten Kreisen in Serbien/Kroatien: An Bev.Kmdr.Gen. in Serbien, Befehlshaber der dt. Truppen in Kroatien, Kdr.Gen. in Kroatien und Dt.Verb.Kdo. bei Supersloda ergeht ein Befehl betreffend klarer und eindeutiger militärischer Haltung gegenüber allen uns feindlich eingestellten Kreisen. Jede – wenn auch nur vorübergehende – Bindung mit antikommunistisch eingestellten Cetniks in Kroatien steht im Widerspruch zu den bzgl. Bandenkämpfung gegebenen Befehlen des Führers Ia Nr. 3071/42 g.K."}})</ref> Za vrijeme izvođenja [[Operacija Weiss|operacije Weiss]], njemački komandanti na terenu su bili u nedoumici da li da se povinuju naređenjima svojih viših vojnih komandi, ali i političkih instanci, ili da nastave sarađivati s četnicima Draže Mihailovića: {{izdvojeni citat|Uprkos borbenoj pomoći hrabrih četnika, koja je doprinijela deblokadi opkoljenih dijelova 718. pješadijske divizije, njemačke trupe imaju zadatak da se brzo probiju do boksitne oblasti. One imaju instrukcije da smatraju četnike neprijateljima. Sada se ispostavilo da se situacija kod mjesta Dobro (?), čija se posada sastojala od Nijemaca, Italijana i četnika, poboljšala zahvaljujući četničkom prodoru.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=549 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000544.] <br /> ({{jez-njem|"Trotz der Waffenhilfe tapferer Cetnik, die auch zur Befreiung der eingeschlossenen Gruppe der 718.I.D. mit beigetragen haben, ergibt sich für die deutschen Truppen die Aufgabe, möglichst schnell in das Bauxitgebiet von Mostar vorzustoßen. Die deutschen Truppen haben den Auftrag die Cetniks als Feind anzusehen. Es ergab sich nun das Bild, daß die Besatzung von Dobro (?), die aus Deutschen, Italiener und Cetniks bestand durch den Vorstoß der Cetniks Luft bekam."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka kod načelnika štaba Jugoistoka (1. mart 1943.).}} Major [[Slavoljub Vranješević]], komandant Zapadne Bosne JVuO, šalje 2. marta 1943. godine dopis »bratu« [[Uroš Drenović|Urošu Drenoviću]] kojim ga obavještava da je od strane njemačke komande u [[Banja Luka|Banjoj Luci]] zakazana konferencija na koju su pozvani najvažniji četnički zapovjednici s teritorije [[Bosanska krajina|Bosanske Krajine]]: {{izdvojeni citat|Pre nekoliko časova primio sam izveštaj od Komandanta Bosanskih četničkih odreda brata Rade Radića, u kome mi javlja, da su Nemci pozvali na konferenciju u Banja Luci sve Komandante i to: Radića, Tešanovića, Drenovića, Marčetića, Mišića radi rešavanja važnih pitanja. Konferencija će se održati u nemačkoj komandi u B. Luci. Ovoj konferenciji neće prisustvovati pretstavnici hrvatskih ni vojnih ni civilnih vlasti. Komandant mi je naredio, da pozovem sve Komandante na predkonferenciju, koja će se održati u Karanovcu na dan 4 o.m. u 12 časova.— Prema napred izloženom pozivam te, da bez ikakvog izgovora i odlaganja bez obzira na situaciju na položaju, dođeš 4 o.m. do određenog časa u Karanovac.— Ovo smatraj vrlo važnim i NAJHITNIJIM. Molim Te koristi sva moguća prevozna sredstva, pa i motorcikl i na vreme dođi na predkonferenciju.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 31, str. 64.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_64.htm Naređenje Komande bosanskih četničkih odreda od 2. marta 1943. komandantu odreda »Kočić« za prisustvovanje konferenciji radi usaglašavanja stavova o saradnji sa nemačkim trupama]</ref>}} Već 3. februara 1943. godine, major Vranješević je upoznao Vrhovnu komandu JVuO o činjenici da se bosanski četnici nalaze u službi njemačkog okupatora, ali i da su potpisali [[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|sporazume o saradnji sa kvislinškim vlastima Nezavisne Države Hrvatske]]: {{izdvojeni citat| NEMCI Četnički odredi učestvuju u borbi zajedno sa Nemcima češće puta, ali na zasebnim sektorima. Pre našeg dolaska, Nemci su uspeli da u borbu protiv komunista uvode četnike tako, da im ovi osiguravaju krila i da se mešaju u komandovanje. Ovome se je odmah stalo na put, ma da sa dosta poteškoća. Po sebi se razume da se mnogo interesuju o tome, da li mi imamo kakve veze sa Dražom Mihailovićem — što mi odbijamo, navodeći da je to samo komunistička propaganda kako bi izazvali Nemce protiv nas, pa nas tako priklještene, uveli u svoje redove. Ipak, često puta Nemci čuju kako svi četnici pevaju »Od Topole pa do Ravne Gore« ili »Od Manjače pa do Ravne Gore«, »sve su straže generala Draže« itd., dakle jasno primećuju, ali moraju da trpe. Njihova nemoć oseća se. HRVATI Ovi se redovno predaju komunistima, gde god ovi na njih udare. Hrvatski oficiri nalaze spas u komunizmu. Zbog sporazuma sa Hrvatima, koji su ovi [četnički — prim.] odredi sklopili pre našeg dolaska, borbe sa Hrvatima ne vode se. Naprotiv, za većinu starešina i boraca može se reći, da su taj sporazum shvatili kao definitivan svršetak rata, pa i otuda javašluk i slaba disciplina. Sada, dok se ne raščisti sa komunistima, ovakvo stanje mora da ostane.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_27.htm Izveštaj majora Slavoljuba Vranješevića od 3. februara 1943. majoru Zahariju Ostojiću o vojno-političkoj situaciji u četničkim odredima zapadne Bosne i saradnji sa nemačkim i ustaško-domobranskim jedinicama]</ref>}} Vojvoda [[Vukašin Marčetić]], komandant puka »Manjača«, bio je takođe jedan od potpisnikâ sporazuma sa vlastima satelitske NDH. Tokom operacije »Weiss«, vojvoda Marčetić se povezuje i sa njemačkim okupatorom, konkretno sa [[117. lovačka divizija (Nemačka)|117. divizijom]]: {{izdvojeni citat|Posebno: [...] [[369. legionarska divizija|369. pješ. div.]] će prvo dovršiti borbe na [[Grmeč]]u. Uspostavljena veza sa četničkom grupom Marčetića, koja će preuzeti osiguranje vlastitog istočnog boka.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&rec=315&roll=2263 NARA, T315, Roll 2263, frame no. 000670.] <br /> ({{jez-njem|"369. J.D. führt vorerst Kampfhandlungen in der Grmec durch. Verbindung mit Cetnikgruppe Marcetic aufgenommem, die Schutz der eigenen Ostflanke übernehmen will."}})</ref>|Ratni dnevnik 117. divizije, unos za 5. februar 1943.}} O (prinudnom) sadjejstvu 117. divizije sa četničkim odredima pod komandom kapetana [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] u [[Bitka za Konjic 1943.|bici za Konjic]], februara 1943. godine, nakon rata će posvjedočiti i general [[Alexander Löhr]]: {{izdvojeni citat|117. lovačka divizija, koja je prodirala od Ivan-sedla ka severozapadu, vodila je od početka teške borbe, pa je na kraju odbijena i odbačena. Jedan njen deo morao je da se spasava u Konjicu, koji je bio utvrđen i posednut od Italijana i četnika. Ovo mesto su partizani okružili i tako je došlo do toga da su se ovde, pod pritiskom događaja, borili na istom frontu Nemci i četnici – doduše odvojeni jedni od drugih italijanskim jedinicama. Konjic je doduše bio oslobođen iz okruženja sa trupama iz [[Sarajevo|Sarajeva]], ali je partizanima uspelo da se probiju preko Neretve i povuku svi bez izuzetka u severnu [[Crna Gora|Crnu Goru]].<ref>{{cite web|url=http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html | title = Записи Александра Лера, часопис СРПСКО НАСЛЕЂЕ, број 7/1998 | publisher = Srpsko-nasledje.co.rs |date=3. 1. 1943. | accessdate=4. 1. 2023. | archive-url = https://web.archive.org/web/20130216202528/http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html# | archive-date=16. 2. 2013 |url-status=dead | df = }}</ref>|General [[Alexander Löhr]], komandant Jugoistoka}} Pored 117. divizije, četnici generala Mihailovića će sarađivati i sa ostalim njemačkim divizijama koje su uzele učešća u operaciji »Weiss«, što se može zaključiti i na osnovu podataka iz ratnog dnevnika [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]] od 12. marta 1943. godine: {{izdvojeni citat|12. III 1943. (00,30 sati) — Izvještaji divizijskih jedinicâ: Operativno odjeljenje (Ia) Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj Operativnom odjeljenju [369. divizije] (telefonski): <br /> 1.) Snažne neprijateljske snage opkoljene su od strane [četnikâ] D.M., 717., [[118. lovačka divizija (Njemačka)|718]]., 369. i [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS-divizije]]. 717. divizija započinje potjeru takođe 12. marta i doseže crtu [[Prozor (BiH)|Rama]] — [[Ostrožac (Jablanica)|Ostrožac]]. 718. divizija napreduje od Ivan-sedla opštim smjerom ka [[Mostar]]u.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=404&rec=315&roll=2154 NARA, T315, Roll 2154, frame no. 000399.] <br /> ({{jez-njem|"12.3.1943. 00,30 Uhr <br /> Meldungen der Div. Einheiten <br /> Ia des Befh.d.dt.Tr.i.Kr. an Ia fernmündl.: <br /> 1.) Starke feindl. Kräfte sind durch D.M. 717., 718., 369. und SS–Div. umstellt. <br /> 717. tritt 12.3. ebenfalls zur Verfolgung an und gewinnt Linie Rama–Ostovac [sic]. <br /> 718. geht von Ivan–Sattel [sic] in allgemeiner Richtung auf Mostar vor."}})</ref>|Ratni dnevnik [[369. legionarska divizija|369. divizije]]}} Tokom [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]], četnici su bili obilno snabdijevani streljivom i hranom iz italijanskih i njemačkih magacina. Kapetan Vojislav Lukačević, koji se zajedno sa svojim četnicima tukao uz borbenu grupu »Anacker«, [[5. mart]]a iz [[Konjic]]a je javio majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] da mu »11« (tj. Nijemci) daju municiju, kao i da je vojvoda [[Dobroslav Jevđević]], sa svoje strane, zadužen za obezbjeđivanje logistike: {{izdvojeni citat|Vidim da je glavna tvoja briga kako ćemo sa 11. Verujem da si o njima dobio preterane izveštaje. Svaka njihova kolona koja nastupa ima najviše jednu trećinu Nemaca a ostalo su domobrani i po nešto ustaša. Oni sami ne mogu ništa da urade, toga su svesni. Ja mislim da je nama najpreči za sada cilj uništenje komunista i to što brže. Ne sme nas zateći iskrcavanje u borbi sa komunistima, a isto tako ne smemo početi borbu sa 11 dok komunisti nisu likvidirani a oni nisu likvidirani i pored uspeha koje smo postigli. Čvrsto sam ubeđen da nas 11 neće napasti sve dok se vode borbe sa komunistima te je strahovanje u tom pravcu preterano... Najvažnije i najbolje snabdevanje preko [[Sarajevo|Sarajeva]] koje neka Jevđo forsira. Dobio sam sinoć preko 11, 30.000 metaka obećali još čim im stigne neki transport koji očekuju u Sarajevo.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_71.htm IZVEŠTAJ KOMANDANTA KONJIČKE GRUPE OD 5. MARTA 1943. KOMANDANTU ISTAKNUTOG DELA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA O BORBENOM RASPOREDU ČETNIKA I NEMACA NA SEKTORU KONJIC—JABLANICA]</ref>}} O isporuci municije jedinicama JVuO (najvjerovatnije o onoj koja je data kapetanu Lukačeviću), Komanda Jugoistoka je 7. marta javila vojnom vrhu u [[Berlin]]u: {{izdvojeni citat|– 7. mart 1943: Municija za četnike. Vrhovna komanda je obaviještena telegramom o isporuci 30.000 metaka četničkim jedinicama.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=453 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000448.] <br /> ({{jez-njem|"Munition für die Cetniks: <br /> An OKW/WFSt. ergeht eine Meldung betraf. der Übergabe von 30.000 Schuß Inft. Munition an Cetnikverbände."}})</ref>|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja Komande Jugostoka za mart 1943. godine (31.3.43.)}} [[File:Chetniks and German Officers meet in Bosnia, 1943.jpg|thumb|Sastanak njemačkih oficira sa četnicima u [[Bosna (regija)|Bosni]], [[1943]]. godina]] 9. [[Mart|ožujka]] 1943. godine, [[Fašizam|fašistički]] [[Poglavnik|duce]] [[Benito Mussolini]] šalje pismo [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]],<ref>''Tajna pisma Hitler – Mussolini (1940—1943)'', edicija Dokumenti i svjedočanstva (priredio i preveo: Dr Bogdan Krizman), Novinarsko izdavačko poduzeće (NIP), Zagreb, 1953, str. 78.</ref> vođi [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]], u kom navodi da je upoznat sa suradnjom njemačkih okupacionih trupa s četnicima: {{izdvojeni citat|Više tisuća četnika naoružali su, na lokalnoj bazi, komandanti talijanskih jedinica, da vode gerilu, za koju imaju, kao svi stanovnici Balkana, naročite sklonosti. Do danas su ti četnici suzbijali partizane vrlo odlučno. Upravo sam primio izvještaj. U njemu mi javljaju, da su njemačke snage, koje su uspostavile dodir sa četnicima u dolini gornje Neretve, pristale da surađuju s njima i da su naoružale četnike metcima i ručnim bombama.|[[Benito Mussolini]] u pismu [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]] (9. III 1943)}} O pristizanju Mussolinijeva pisma istog je dana javila i Vrhovna komanda njemačkih oružanih snaga: {{izdvojeni citat|''9. mart'' <br /> Duče poslao pismo Hitleru, u kome zastupa mišljenje da su četnici i partizani neprijatelji Osovine. O tome je razgovarao i sa nemačkim ministrom spoljnih poslova. Priznaje da su Italijani do sada naoružali nekoliko hiljada četnika za gerilski rat protiv komunista i oni su se do sada energično borili protiv partizana. Ali, sada je Duče izdao energičnu naredbu, da se četnicima više ne daje oružje i da njih, nakon što se partizani poraze, treba razoružati. Na osnovu poslednjih vesti, na prostoru gornje Neretve Nemci su takođe stupili u kontakt sa četnicima i ostavili im patrone i ručne granate.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2024-07-08 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 9. marta 1943.}} Pošto је za katastrofalni poraz četnika u bici na Neretvi optužio Jevđevića, [[Petar Baćović|Baćovića]] i [[Bajo Stanišić|Baja Stanišića]] a istakao za primjer Vojislava Lukačevića, major Ostojić im је 10. marta naredio da se kod Italijana zauzmu za dozvolu o prebacivanju četnika na zapadnu obalu Neretve. Odgovarajući na optužbe, Jevđević i Ваćоvić istoga dana izvještavaju Mihailovića da је za proboj operativne grupe NOVJ kriv upravo Lukačević, te da Ostojić, komandujući iz [[Kalinovik]]a, nema pravu predstavu о toku događaja. Jevđević navodi: „Kada sam zvao delove Vrhovne komande da komanduju nа licu mesta, odgovorili su neljubazno da neće da radе sa okupatorom, tražeći u isto doba hranu, municiju, topove i vojsku od okupatora.“ Као argument da četnici moraju bespogovorno slušati naređenja okupatorskih oficirâ, vojvoda Jevđević navodi podatak da Nijemci i Italijani hrane i snabdijevaju municijom cjelokupnu masu četnikâ od 13.200 ljudi. Riječ je o 2000 četnika pod komandom Вајa Stanišića, 4.000 iz Lukačevićeve konjičke gruре, 6.000 pod komandom majora Petra Baćovića (hercegovački četnici) i 1.200 četnika kojima komanduje major Andrija Vesković. Jevđević Mihailoviću piše i da su okupatori dali toliko hrane da је on, na osnovu lažnog brojnog stanja, uspio da uštedi 110.000 obroka, kao i da su mu za posljednjih nekoliko dana isporučili 1.100.000 metaka.<ref>AVII, reg. br. 3/1, kut. 293, dep. 2248.</ref><ref>Branko Latas, Saradnja četnika i Nemaca u borbama protiv Glavne operativne grupe divizija NOVJ u dolini Neretve (februar — mart 1943), Prilozi Instituta za istoriju (br. 17), Sarajevo, 1980, str. 214.</ref> General [[Rudolf Lüters]], zapovjednik njemačkih trupa u NDH, piše u procjeni situacije od 16. marta 1943. da je „neprijateljski otpor protiv nemačkih divizija koje su napadale uglavnom slomljen“, te da je „operacija „[[Operacija Weiss|Vajs II]]“ u suštini završena“. O četničkim snagama u njemačkoj zoni operacija, general Lüters navodi: {{izdvojeni citat|Četničko pitanje nije se dalje zaoštrilo. U području [[114. lovačka divizija (Njemačka)|714. divizije]] nisu zabeležena nikakva prekoračenja u tuđu nadležnost. Četničko rukovodstvo se potčinilo naređenjima nemačkog Vermahta i potvrdilo svoju lojalnost. Četnici koji se nalaze na području [[118. lovačka divizija (Njemačka)|718. pešadijske divizije]], naročito u rejonu [[Zenica|Zenice]] i [[Han-Pijesak|Han-Pijeska]], neprijateljski se suprotstavljaju hrvatskoj državi i nemačkom Vermahtu i pokušavaju da izazovu nemire putem sabotaža i razoružavanja hrvatskih odreda. Divizije koje su učestvovale u operaciji „Vajs II“ jedinstveno se povoljno izražavaju o držanju četničkih jedinica. Dragocenim izviđačkim podacima i napadima za rasterećenje pomagali su našim jedinicama, mada ni u jednom slučaju nije sa nemačke strane tražena podrška.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_3_38.htm Procena vojno-političke situacije komandanta nemačkih trupa u NDH od 16. marta 1943. za period od 1. do 15. marta 1943. godine]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=372&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frames no. 000366—000367.] <br /> ({{jez-njem|"Die Cetnikfrage hat sich nicht weiter zugespitzt. Im Bereich der 714.J.D. sind keine Übergriffe zu verzeichen. Die Cetnikführung hat sich den Befehlen der deutschen Wehrmacht untergeordnet und ihre Loyalität versichert. Die im Bereich der 718.J.D. befindlichen Cetniks, besonders im Raum ZENICA und HAN PIJESAK stehen kroat. Staat und deutscher Wehrmacht feindlich gegenüber und versuchen durch Sabotageakte und Entwaffnung kroat. Abteilungen Unruhe zu stiften. Die im "Weiss II"–Einsatz befindlichen Divisionen äussern sich übereinstimmend günstig über das Verhalten der Cetnikverbände. Durch wortwolle Kundschafterdienste und Entlastungsangriffe haben sie der Truppe geholfen, obwohl in keinem Falle deutscherseits Unterstützung erbeten worden war."}})</ref>}} General Lüters zapaža i kako je, u tom trenutku, situacija u partizanskom taboru gotovo bezizgledna: {{izdvojeni citat| II. NEPRIJATELJSKA SITUACIJA Neprijateljski otpor protiv nemačkih divizija koje su napadale uglavnom je slomljen. [...] Ostaci ustanika, bez izuzetka teško tučene jedinice sa malo municije i ishrane, deprimirane nemačkim udarima i zadržavane mnogobrojnim ranjenicima i bolesnicima, stoje za sada južno od linije [[Konjic]] — [[Prozor (BiH)|Rama]]. Oni su na severu pritisnuti nemačkim jedinicama, na jugu četnicima, i pokušavaju da se izvuku prema jugoistoku, dolinom Neretve, na teritoriju Crne Gore.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_3_38.htm Procena vojno-političke situacije komandanta nemačkih trupa u NDH od 16. marta 1943. za period od 1. do 15. marta 1943. godine]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=373&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 000367.] <br /> ({{jez-njem|"II.) FEINDLAGE: </br> Der feindliche Widerstand gegenüber den deutschen angreifenden Divisionen ist im wesentlichen zerschlagen. </br> Reste der Aufständischen, durchweg schwer angeschlagene Verbände mit wenig Munition und Verpflegung, durch die deutschen Schläge deprimiert und durch zahlreiche Verwundete und Kranke behindert, stehen z.Zt. südlich der Linie KONJIC–RAMA. Sie werden im Norden durch deutsche Verbände und im Süden durch Cetniks bedrängt und versuchen nach SO durch das NARENTA–Tal in montenegrinisches Gebiet auszuweichen."}})</ref>}} U iscrpnom izvještaju<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 1015—1018.</ref> koji je [[5. maj]]a 1943. godine podnio [[SAD|američki]] [[Ured za strateške usluge]] (preteča današnje [[Centralna obaveštajna agencija|Centralne obavještajne agencije]]), sumiraju se rezultati netom završene operacije »Weiss«: {{izdvojeni citat|Krajem januara 1943. godine zajedničke nemačke, hrvatske, italijanske i četničke snage povele su veliku ofanzivu protiv jugoslovenske oslobodilačke armije. Neprijatelj je potpomognut od Drenovićevih četnika uspeo da potisne jugoslovenske patriote u Hercegovini i jugoistočnoj Bosni. Glavni udar u sadašnjoj neprijateljskoj ofanzivi vrše kombinovane četničke snage u Hercegovini (V.[ojislav] Lukačević, član Mihailovićevog glavnog štaba), u Crnoj Gori (Bajo Stanišić) i u Sandžaku (Pavle Đurišić, član Mihailovićevog glavnog štaba). Ishod ove borbe je još neizvestan. Partizani govore da su oni odneli pobedu, dok četnici insistiraju na tome da su gotovo potpuno očistili ove jugoslovenske krajeve od antifašističkih snaga. Tačno je, međutim, da su jugoslovenski antifašistički gerilci pretrpeli teške teritorijalne gubitke, ali daleko je od toga da su njihove snage uništene ili razbijene. Na drugoj strani, mnogo slavljeni četnici generala Mihailovića danas su angažovani u jednoj od najžešćih ofanziva za uništenje jugoslovenskih demokratskih snaga.}} === Četnički teror u Srbiji (1943) === {{main|Srbija u Drugom svetskom ratu|Zločini četnika u Drugom svjetskom ratu}} Mihailovićeva taktika u Srbiji se početkom 1943. sastojala u tome da organizuje i štedi svoje snage za "planirani narodni ustanak". Nemci navode da je izbjegavao svaki konflikt sa okupacionim trupama.<ref>NAW, T-78, Roll 332, 6289915, 919: Procjena situacije komande Jugoistoka za feburar 1943 (2. mart 1943.).</ref> Izveštaji Nedićeve vlade konstatuju da je četnička akcija gotovo svuda upravljena na obračunavanje sa komunistima, koje se sprovodi beskompromisno, do istrebljenja. Inače, četnici na sastancima sa narodom naređuju lojalno držanje prema domaćim vlastima i okupatorskoj vojnoj sili kao i "odricanje svake pomoći partizansko-komunističkim bandama".<ref>Kopija originala (pisana na mašini, ćirilicom) u Arhivu V.I.I., reg. br. 59/1—1, k. 22.</ref><ref>Kopija originala (pisana na mašini, ćirilicom) u Arhivu V.I.I., reg. br. 54/5—1, k. 22.</ref> 12. februara 1943. godine, kapetan [[Miloš B. Marković]], komandant Ariljske brigade iz sastava Požeškog korpusa JVuO, prenosi Mihailoviću ideju poručnika [[Zvonimir Vučković|Zvonka Vučkovića]] da iskoristi vezu sa njemačkim oficirom u cilju »gonjenja komunista«: {{izdvojeni citat|Po povratku sa puta iz štaba 1a sastao sam se sa Vučkovićem koji me je zamolio da Vas izvestim o sledećem: <br /> U srezu Kačerskom nalaze se dve komunističke grupe, prva jačine 60 a druga oko 150 ljudi. Ove se grupe prebacuju i u Oplenački srez. Za likvidaciju ovih grupa potrebno mu je oko 300 ljudi, no kada bi ih skupio izazvao bi potere od strane okupatora. Ima jednu drugu mogućnost a to je da uputi Nemce da gone ove grupe. Posredno, no obazrivo ima vezu sa jednim od nemačkih komandanata, koji je izjavio gotovost za usluge svake vrste a naročito u gonjenju komunista. Zvonko će ga upotrebiti no ne uspeli to preduzeće sam potrebno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_33.htm Izveštaj komandanta Ariljske brigade od 12. februara 1943. Draži Mihailoviću o borbama protiv pripadnika NOP-a u zimu 1942. godine i dostignutoj organizaciji u brigadi]</ref>}} Poručnik [[Predrag Raković]], u svojstvu komandanta 2. ravnogorskog korpusa JVuO, informiše 3. marta 1943. generala Mihailovića o tajnom sastanku sa nemačkim potporučnikom Krigerom: {{izdvojeni citat|Okupator, kako Nemci tako i Bugari svu svoju akciju uputili su na komuniste, na njihovo gonjenje i istrebljenje. U smislu depeše koju sam podneo G. Ministru, sastao sam se 2 marta t.g. na Savincu u jednoj šumi sa Nemačkim komandantom potporučnikom Krigerom iz Gor. Milanovca. Sastanak je izveden potpuno tajno. Na sastanak je od strane Nemaca došao potporučnik Kriger i njegov tumač. A sa naše strane bio sam ja i moj Načelnik štaba p.por. Lazarević. Tema razgovora bila je isključivo uništenje komunističkih bandi, na teritoriji koju obezbeđuje Nemačka jedinica iz Gor. Milanovca. Uglavnom dolazi u obzir komunistički vođa [[Milorad Labudović|Labud]] koji ima oko 150 komunista pod svojom komandom u okolini Rudnika, u srezovima: Kačerskom i Orašačkom. Utvrdili smo plan za ovaj rad. O izvođenju ove akcije detaljno sam se dogovorio sa Zvonkom noću između 2/3 - III t.g., u čemu smo postigli potpunu saglasnost.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 127, reg. br. 7/3 (S-X-12/4).</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_67.htm Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 3. marta 1943. Draži Mihailoviću o borbi protiv pripadnika NOP-a i pregovora sa predstavnicima nemačkih okupacionih trupa]</ref>}} I u depeši od 23. marta, Raković piše da se ponovo sastao sa nemačkim komandantom iz G. Milanovca, te je dogovoreno da se za ubijene Nemce neće više paliti kuće redom, već "samo po našem spisku", partizanske, i samo će se partizani ubijati: {{izdvojeni citat|Hapšenje naših ljudi više neće biti na reonu nemačke komande G. Milanovac. Ako pogine okupatorski vojnik na ovome terenu neće se paliti redom kuće, već samo po našem spisku i to partizanske i samo će se partizani ubijati. [...] Dobio sam 5000 metaka za čišćenje moga reona od komunista.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova četničkog pokreta Draže Mihailovića: 1. januar — 8. septembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 113, str. 550.</ref>}} [[Datoteka:Četnici batinaju narod.jpg|thumb|Četnici batinaju seljaka u Srbiji.]] Koliki je bio teror koji su četnici sprovodili nad pristalicama [[NOP|pokreta otpora]] u području doline Zapadne Morave, Dragačeva i Takova, svedoči konstatacija u biltenu kvislinškog Ministarstva unutrašnjih poslova: {{izdvojeni citat|Ilegalni odredi poručnika Vlaste Antonijevića, Dače Simovića, Milutina Jankovića, poručnika Vasića i kapetana Rakovića nemilosrdno ubijaju sve one koji su makar i jedan dan bili i sarađivali sa partizanima. Neki od ovih odreda vode tako bezumnu akciju da se njihova delatnost može ravnati sa radom običnih odmetnika.<ref>http://www.e-novine.com/srbija/srbija-tema/102680-aak-Gornji-Milanovac-Luani.html</ref>|Izveštaj kvislinškog Ministarstva unutrašnjih poslova (april 1943)}} Četnici su, poput okupatora, prema partizanima, njihovim simpatizerima i porodicama, primenjivali najsvirepije mere: {{izdvojeni citat|1) Protiv zaludele, potpuno obezglavljene i pomahnitale komunističke bande u šumi, sve određene starešine i svo nacionalno naoružano ljudstvo ima povesti beskompromisnu borbu za njihovo potpuno uništenje. Izuzetka u ovome pogledu ne može biti. 4) Ko se uhvati da nosi hranu ili druge potrebe komunistima, a to se tačno utvrdi, komandant brigade sa čije bi teritorije bio takav krivac, odmah će ga streljati i porodicu potpuno uništiti. Kuću spaliti, a stoku zapleniti za izdržavanje gorskih jedinica. 5) Ko se uhvati, a to se od strane komandanta brigade utvrdi, da je krio komuniste, primio u svoju kuću ili im slao makakva obaveštenja, biće najstrožije kažnjen. 6) Ko se uhvati i bude dokazano, da je neko lice videlo komuniste, a nije na najbrži način izvestilo najbližu četničku komandu, biće takođe kažnjeno, u čemu se komandantima brigada ostavlja puna inicijativa. 7) '''Ako u nekom selu bude ubijen makoji četnik, komandant brigade dotične teritorije odmah će streljati deset simpatizera'''.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%92%D0%B5%D1%9A%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D1%80%D0%B4%D0%BD%D0%BE_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%B8_%D1%9A%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%85_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B0_4.9.1943. Naređenje komandanta Komskog korpusa za nemilosrdno uništavanje pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta i njihovih porodica 4.9.1943.]</ref>|Naređenje komandanta Komskog korpusa za nemilosrdno uništavanje pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta i njihovih porodica (4.9.1943).}} Zbog svega navedenog, mnogi ljudi koji su prišli četnicima na početku ustanka protiv sila Osovine, bili su razočarani preusmerenjem dejstava u borbu protiv partizana. Tako je britanski oficir za vezu Hadson zabeležio: "Nekoliko četničkih jedinica tražilo je da bude oslobođeno zadatka borbe protiv partizana".<ref name="Deakin2"/> === Zabrana sabotaža u Srbiji i učvršćivanje vezâ s Nijemcima na području NDH (1943) === {{main|Sabotaže u Srbiji u Drugom svjetskom ratu|Neil Selby}} [[Datoteka:Plakat o streljanju DM pristalica iz 1942.jpg|mini|Plakat o streljanju „50 DM pristalica“ zbog rušenja mosta na pruzi Požarevac - Petrovac na Mlavi iz decembra [[1942]].]] U Srbiji, iako su neke četničke pristalice vršile sabotaže, trpeći nemačke odmazde zbog toga, četničko vođstvo je posebno branilo ozbiljnije sabotaža na bitnim saobraćajnicama, pa su čak sprečavali britanske komandose na terenu da ih vrše: {{izdvojeni citat|[[Neil Selby|Major Selby]] imao zadatak da organizuje sabotaže i dotur materijala za iste; „Prema Selbyevim navodima, '''do sabotaža nije došlo zato što ih D.M., odn. njegovi komandanti na terenu na terenu još nisu odobrili'''.“<ref>NAW, T-313, Roll 482, 000544: Izvještaj obavještajnog odjeljenja Vojnog komandanta Jugoistoka o rezultatima istrage nad zarobljenim britanskim majorom Selbyem, uhvaćenim kod Žitkovca u noći 18./19. augusta 1943 (26. august 1943.).</ref>|Izvještaj nemačkog obavještajnog odjeljenja o rezultatima istrage nad zarobljenim britanskim majorom Selbyem, uhvaćenim kod Žitkovca (26. august 1943).}} U izvještaju potpukovnika Klamrotha iz Generalštaba njemačkih oružanih snaga, nakon inspekcijskog putovanja po Balkanu u avgustu 1943. godine,<ref>[https://znaci.org/00001/40_62.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNIČKO-NJEMAČKI SPORAZUMI O KOLABORACIJI U SRBIJI]</ref> konstatuje se da je general Mihailović najstrožije zabranio izvođenje sabotažâ protiv okupacione sile prije eventualnog [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkog]] iskrcavanja. Pored toga, pominje se i to da su njemačke obavještajne strukture detaljno upoznate sa kretanjem četničkog komandanta i Vrhovne komande JVuO po Srbiji: {{izdvojeni citat|Pokret Draže Mihailovića: U Srbiji tinja latentni ustanak. Draža Mihailović je liderska priroda i veoma je aktivan. Svaki preuranjeni napad protiv okupacionih snaga u startu je strogo zabranjen. Trenutno se jedino vodi borba protiv komunista. Mora se očekivati jedinstveni napad na okupacione snage, uključujući sabotaže i prepade. Pretpostavlja se da je angloameričko iskrcavanje na Jadranu trenutak za to. Stav Draže Mihailovića prema Angloamerikancima opisan je na sledeći način: „Kao pomagači ste dobrodošli, ali ja ću sâm obnoviti Jugoslaviju!“ Nadzor nad Dražom Mihailovićem je dobar. Nemačke službe vrlo brzo saznaju za njegova boravišta koja neprestano menja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=638&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289888.] <br /> ({{jez-njem|"b) Draga [sic!] Mihailowitsch Bewegung: <br /> In Serbien schwelt der latente Aufstand. Draga Mihailowitsch ist eine Führernatur und sehr aktiv. Jedes vorzeitige Losschlagen gegen die Besatzungstruppen ist zunächst streng verboten. Zur Zeit nur Kampf gegen Kommunisten. <br /> Mit dem einheitlichen Beginn von Sabotage, Überfallen usw. auf Besatzungstruppen muss gerechnet werden. Als Zeitpunkt dafür wird die Landung der Anglo–Amerikaner in der Adria vermutet. Die Einstellung des Draga Mihailowitsch den Anglo–Amerikanern gegenüber wird geschildert: "Als Helfer willkommen, aber ich selbst baue Jugoslawien wieder auf!" Die Überwachung des Draga Mihailowitsch ist gut. Die deutschen Dienststellen kennen sehr bald seine ständig wechselnden Standorte."}})</ref>}} Ipak, kako bi i dalje stvarao privid otpora i zadržao status saveznika, povremeno je inicirao bezazlene diverzije, koje neće izazvati nemačku odmazdu: {{citiranje|Udružite se sa apotekarima. Uzmite od njih praškova za kijanje, suzavce i supervodonik. Na igrankama svrabeće praškove. Upućujte preteća pisma, uznemiravajte telefonom, stvarajte svuda strah i zabunu.<ref name="Kosta Nikolić 2004">Bojan Dimitrijević - Kosta Nikolić: Đeneral Mihailović - biografija, Beograd : Institut za savremenu istoriju, 2004, str 378-9.</ref>|[[Draža Mihailović]] naređuje „misteriozne” sabotaže po gradovima septembra 1943.}} 1. avgusta 1943. godine, komandant njemačkih trupa u Hrvatskoj ([[NDH]]) general [[Rudolf Lüters]] na sljedeći način interpretira držanje Mihailovićevih četnika (mahom onih koji su bili obuhvaćeni [[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|ugovorima sa vlastima NDH]]) po okončanju [[Operacija Schwarz|operacije »Schwarz«]]: {{izdvojeni citat|Stav četnika s obje strane [[Bosna (rijeka)|rijeke Bosne]] te na području između rijekâ Bosne i [[Una|Une]] i [[Sana|Sane]] i dalje se može opisati kao lojalan, iako ustaška politika — koju je hrvatska vlada u posljednje vrijeme iznova naglasila — nije ostala bez povratnog dejstva na njihovo držanje, što se pokazalo uzdržanošću prema komunističkim bandama.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=357&rec=314&roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000352.] <br /> ({{jez-njem|"Die Haltung der Cetniks beiderseits der Bosna und zwischen Bosna und Una–Sana kann noch als loyal bezeichnet werden, obwohl der wohl der in letzter Zeit seitens der kroat. Regierung wieder betonte Ustascha–Kurs nicht ohne Rückwirkung auf ihre Haltung geblieben ist und sich Zurückhaltung gegen die kommunistischen Banden zeigte."}})</ref>|Izvještaj komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj za mjesec jul 1943. upućen štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]]}} Kao paradigmatične za držanje spram nastupajućih njemačkih trupa mogu se uzeti preporuke iz naređenja kapetana Jovana Dabovića, komandanta Ličko-kordunaške četničke oblasti, upućene 6. septembra 1943. godine kapetanu Dušanu Đakoviću: {{izdvojeni citat|NAREĐUJEM 1) Svi komandanti narediće svima svojim jedinicama i patrolama da, ako Nemci budu naišli na njihov reon dejstva, ne otvaraju vatru i da se drže pasivno sve do mog daljeg naređenja. 2) Kada bude primećen dolazak Nemaca da se jedinice povlače u šume i da sa njima izbegavaju dodir. 3) Ako se desi da se neka jedinica, patrola ili pojedinac nađe u takvoj situaciji da Nemce ne može izbeći pri dodiru sa njima da kaže da se bori protivu komunizma. Napominjem ovom prilikom da su se Nemci prema četnicima u Hercegovini poneli vrlo korektno.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dok. br. 42, str. 81.</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dokument br. 202, strane 942—943.</ref>}} 18. rujna 1943. godine, poručnik Lippert iz Obavještajnog odjela [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] sastavlja izvještaj o posjetu poručnika [[Milana Cvjetićanina]], komandanta Bosanskog korpusa „[[Gavrilo Princip]]” [[Dinarska četnička divizija|Dinarske četničke divizije]] JVuO, kojega je [[Kapitulacija Italije|kapitulacija Italije]] zatekla na liječenju u [[Split]]u. Tom prilikom, Cvjetićanin nedvosmisleno poentira: {{izdvojeni citat|Mi četnici znamo da se samo uz pomoć njemačkih trupa može postići efikasno uništenje bandita, jer smo mi četnici za to isuviše slabi.<ref>[https://znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.], str. 273.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=984&rec=313&roll=483 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000981.] <br /> ({{jez-njem|"Wir Cetniks wissen, dass nur durch die deutschen Truppen eine wirksame Vernichtung der Banditen erfolgen kann, da wir Cetniks hierzu zu schwach sind."}})</ref><ref>[https://pescanik.net/pismo-citateljima-blica-i-gledateljima-serije-ravna-gora/ Boris Dežulović: Pismo čitateljima Blica i gledateljima serije “Ravna gora”]</ref>}} [[Datoteka:Marsz wojsk niemieckich w Dalmacji (2-515).jpg|mini|Četnici Dinarske divizije u mimohodu pored motorizovane kolone njemačke 114. divizije (Dalmacija, septembar 1943).<ref>[https://bandenkampf.blogspot.com/2018/01/bk0306.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0306 | Photo | 114. Jäger-Division]</ref>]] Nakon [[Kapitulacija Italije u Jugoslaviji|kapitulacije Italije]] [[8. septembar|8. septembra]] [[1943]]. sve četničke snage iz italijanske okupacione zone su, nakon [[Antiosovinska ofanziva JVuO 1943.|sporadičnih sukoba]], uspostavile punu saradnju sa novouspostavljenim nemačkim okupacionim vlastima.<ref>Vidi: [[s:Uputstvo komandanta nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu konjičke brigade|Uputstvo komandanta nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu konjičke brigade]], [[s:Izveštaj majora JVUO Vasilija Marovića od 17. februara 1944.|Izveštaj majora JVUO Vasilija Marovića od 17. februara 1944.]], [[s:Izveštaj kapetana JVUO Franca Kovača od 23. februara 1944.|Izveštaj kapetana JVUO Franca Kovača od 23. februara 1944.]], itd.</ref> Mihailović je 7. oktobra 1943. naređivao svojim četnicima borbu protiv partizana u Sandžaku "po svaku cenu" i nesukobljavanje sa Nemcima "po svaku cenu".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_9.htm Naređenje Draže Mihailovića od 7. oktobra 1943. komandantima kopusa u zapadnoj Srbiji za mobilizaciju ljudstva i borbu protiv NOVJ u Sandžaku]</ref> Poručnik [[Jovan Pupavac]] pojašnjava u pismu upućenom 10. februara 1944. komandantu Zapadne Bosne JVuO majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]] kako je tekao proces prilaženja četnikâ pod komandom vojvode Momčila Đujića njemačkoj okupacionoj sili: {{izdvojeni citat|Dinarsku oblast sam napustio iz sledećih razloga: 1) Posle propasti Italije u Dalmaciju su došli Nemci. Komandant Dinarske oblasti pop Đujić stupio je u saradnju sa njima, najpre preko [[Mane Rokvić|Mane Rokvića]] koji je došao sa njima iz [[Bosanski Petrovac|Bosanskog Petrovca]]. Kasnije je delegirao kod štaba 114. Nemačke divizije svoga načelnika štaba kapetana Mijovića Novaka. Ljudstvo je postalo Nemačka milicija, primajući od njih redovnu hranu, municiju i dopunu oružja. Nemci su vrlo rado primili saradnju četnika.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_73.htm Izveštaj komandanta 1. brigade Bosanskokrajiškog četničkog korpusa od 10. februara 1944. komandantu korpusa o saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji]</ref>}} U odgovoru koje je 4. oktobra 1943. poslalo Obavještajno odjeljenje 114. lovačke divizije, odbacuju se navodi iz telegrama poslatog od strane štaba 15. brdskog korpusa, u kojem se vojvoda [[Momčilo Đujić]] optužuje za prepade na njemačke trupe i u kojem se traži njegovo hapšenje. Nasuprot takvom zahtjevu, za komandanta [[Dinarska divizija JVuO|Dinarske divizije JVuO]] se tvrdi sljedeće: „Uvjerljiva obavještenja i dokumenti nedvojbeno ukazuju da se Đujićeva četnička grupa u dosadašnjoj borbi protiv komunizma pokazala kao pouzdana... Sabotažni akti i prepadi na njemačke trupe dosad se nijesu događali.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=792&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000788.] <br /> ({{jez-njem|"Nach hiesigen sicheren Nachrichten und einwandfreien Unterlagen ist die Cetnikgruppe des Vojvoden Djujic im Kampf gegen die kommunistische Aufstandsbewegung bisher als zuverlässig zu bezeichnen. <br /> Sabotageakte und Überfälle gegen die Deutsche Wehrmacht sind bisher nicht erfolgt."}})</ref> U poređenju sa oružanim snagama NDH, obavještajni oficiri 114. divizije Wehrmachta daju i mnogo povoljniju ocjenu za učinkovitost četnika: „Hrvatske trupe i ustaše, već zbog svoje brojnosti, ne mogu predstavljati značajniju podršku; osim toga, njihova borbena vrijednost je poznata. Četnički odredi su se dosad svuda pokazali kao izuzetno aktivni i pouzdani.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=793&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000789.] <br /> ({{jez-njem|"Die kroatische Wehrmacht und Ustaschaverbände im Bereich sind schon rein zahlenmässig keine nennenswerte Unterstützung; darüber hinaus ist deren Kampfwert hinreichend bekannt. Die Cetnikverbände erweisen sich bisher überall als äusserst rege und zuverlässig."}})</ref> [[File:Četnički komandant u zapadnoj Bosni Uroš Drenović s nemačkim oficirima na terenu.jpg|thumb|Vojvoda [[Uroš Drenović]] (desno), četnički zapovjednik u [[Zapadna Bosna|zapadnoj Bosni]], zajedno sa njemačkim oficirima na terenu.]] U jesen 1943. godine, Vrhovna komanda Vermahta konstatuje prestanak bilo kakve aktivnosti DM protiv njih: {{izdvojeni citat|U jesen 1943. Titov pokret sve je više uzimao maha, a Mihailovićev pokret bio je potisnut na teritoriju Srbije. Komunisti nisu primali samo pomoć od sovjetske Rusije, nego sve više i od Engleza. Italijanska armija je kapitulirala. U ovakvoj novonastaloj situaciji četnički pokret bio je prisiljen da preispita svoj stav prema nemačkoj okupacionoj sili… Bilo kako, od tog vremena prestali su svi napadi Mihailovićevih ljudi protiv nemačke okupacione sile.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2024-07-08 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Četnici u Hercegovini su počeli sarađivati sa njemačkim nadležnim komandama odmah po ulasku njihovih trupa u bivšu italijansku okupacionu zonu: {{izdvojeni citat|Banda koja je napadala u području sjeverno od [[Bileća|Bileće]] i ojačana na oko 1200 ljudi ([[10. hercegovačka udarna brigada|X herceg. brigada]]), uz potporu 800 četnika je odbačena natrag na sjever.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1081&rec=313&roll=190 NARA, T311, Roll 195, frame no. 7450860.] <br /> ({{jez-njem|"Die im Raum N Bileca angreifende und auf etwa 1200 Mann verstärkte Bande (X.He.Brig.) mit Unterstützung von 800 Cetniks nach N zurückgeworfen."}})</ref>|Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 18. septembar 1943. godine}} {{izdvojeni citat|SS-divizija „Prinz Eugen“: Komunistička grupa (jačine 1.200 ljudi), koja je sa sjevera nastupala ka Bileći, odbačena je ka sjeveru akcijom 6. čete 2. SS brdskog puka ojačane sa 800 četnika.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&roll=483&broj=293 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000290.] <br /> ({{jez-njem|"Von Norden gegen Bileca vordringende komm. Gruppe (1200) durch herangeführte 6./SS 2 und 800 Cetniks nach Norden zurückgeworfen."}})</ref>|Dnevni izvještaj 15. brdskog korpusa za 18. septembar 1943.}} {{izdvojeni citat|U oblasti [[Stolac|Stoca]], kao što je već napomenuto, Stolačka i [[Ljubinje|Ljubinjska]] četnička brigada su u saradnji sa našim trupama postigle uspjeh protiv glavnine Desete herceg. brigade.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=636&rec=314&roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000631.] <br /> ({{jez-njem|"b.) Cetniks: <br /> Im Raum von STOLAC hat, wie bereits erwähnt, im Zusammengehen mit eigenen Truppen die Cetnikbrig. von STOLAC und LUBINJE gegen die Hauptkräfte der X-herzeg.Brig. Erfolge erzielt."}})</ref>|Komanda 21. brdskog korpusa, Obaveštajno odeljenje, izveštaj o stanju, 27. septembar 1943.}} U izvještaju [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS brdske divizije Prinz Eugen]] od 10. oktobra 1943. godine, poslatom štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], pohvaljuje se lojalno držanje koje su, do tog trenutka, formacije [[Hercegovina|hercegovačkih]] četnikâ pokazale spram njemačkih okupacionih jedinica: {{izdvojeni citat|Četnici: Za borbu protiv komunista u istočnoj Hercegovini mobilisane su jače snage u okruzima [[Trebinje]], [[Bileća]], [[Stolac]] i [[Nevesinje]]. Dosadašnja iskustva s hercegovačkim četnicima mogu se ocijeniti dobrim, a njihovo držanje prema vlastitim trupama lojalnim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1335&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001329.] <br /> ({{jez-njem|"Cetniks: Zur Bekämpfung der Kommunisten in der Ost–Herzegowina wurden in den Bezirken Trebinje, Bileca, Stolac u. Nevesinje stärkere Kräfte mobilisiert. Die bisherigen Erfahrungen mit den herzegowinischen Cetniks können als gut, das Verhalten gegenüber der eigenen Truppe kann als loyal bezeichnet werden."}})</ref>}} U odlomku iz mjesečnog izvješća SS divizije »Prinz Eugen«, inače njemačke elitne postrojbe na teritoriji okupirane Jugoslavije, sastavljenog 5. septembra 1943, blagonaklon stav četnika na divizijskom području (Hercegovina) opisan je na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Srbi [četnici — prim.] su se, djelimično, nastavili dokazivati ​​kao '''najpouzdaniji saveznici u borbi protiv crvenih bandi''', a time i protiv komunizma. U borbi protiv bandita uvijek su spremni sarađivati ​​s njemačkim Wehrmachtom, pa čak i podvrgnuti se njegovoj komandi.<ref>Klaus Schmider, ''Partisanenkrieg in Jugoslawien 1941-1944'', Verlag E.S. Mittler & Sohn GmbH, Hamburg/Berlin/Bonn, 2002, s. 307.</ref><ref>[https://www.znaci.org/NARA/T315.php?broj=1272&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001266.] <br /> ({{jez-njem|"Die Serben haben sich z.T. weiterhin als die zuverlässigsten Verbündeten im Kampf gegen die roten Banden und damit gegen den Kommunismus erwiesen. Im Kampf gegen die Banditen sind sie jederzeit bereit, mit der deutschen Wehrmacht zusammenzugehen und sich ihr sogar zu unterstellen."}})</ref>|Mjesečni izvještaj 7. SS divizije XV brdskom armijskom korpusu za avgust 1943. godine}} U četničkim izvorima se potvrda ovih navodâ nalazi u naređenju koje je kapetanu Dušanu Đakoviću 6. septembra 1943. uputio potpukovnik [[Slavko Bjelajac]] (pseudonim »Nikola Dekić«), komandant Ličko-kordunaške četničke oblasti. Informišući svog podređenog oficira o ogromnim partizanskim gubicima u [[Bitka na Sutjesci|bici na Sutjesci]], Bjelajac zapisuje: {{izdvojeni citat|Po podatcima koje imamo partizani su kod Sutjeske strašno tučeni. Tvrdi se da su imali 5.000 mrtvih te da su samo naši s mrtvih lješeva partizanskih skinuli oko 200 puškomitraljeza. Četnici u Hercegovini drže pored ostalih mjesta i [[Kalinovik]], [[Foča|Foču]], i [[Čajniče]]. Ustaše su u [[Goražde|Goraždu]]. Njemci se također nalaze u Hercegovini. Dozvolili su bez ikakovih uslova da se na reonu svakog sreza može nalaziti i kretati 400 četnika (jednoj četničkoj grupi dali su 300 pušaka). <br /> U opšte izuzev situacija Hercegovine, Crne Gore, i Istočne Bosne stoji vrlo dobro. <br /> Ove podatke iz Hercegovine javljam Vam radi orjentacije. A u koliko se tiče Njemaca tek da naše stanovništvo zna da ih se ne treba plašiti i da neće vršiti represalije nad mirnim stanovništvom. <br /> Njemci govore u Hercegovini protiv Italijana i kažu da su oni spriječili širenje Srbije do rijeke Bosne protiv volje Njemaca. Optužuju Italiju da je ona dovela Pavelića na vlast. (To sve može i nemora biti tačno). <br /> Naši su zarobili čuvenog [[Nurija Pozderac|Nuriju Pozderca]] i [[Simo Milošević|Simu Miloševića]] u Hercegovini i streljali ih.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knj. 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. br. 203, str. 946.</ref>}} Detaljna analiza stava koje su četničke jedinice s teritorije hrvatske marionetske države pokazale prema okupatoru tokom jeseni 1943. sadržana je u izvještaju [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]] od 28. X: {{izdvojeni citat|Držanje četnika ostalo je ambivalentno. Pojedine manje grupe su prešle komunistima. Opasnost od saradnje [sa komunistima], kako se pokazalo ovog mjeseca, postoji ondje gdje su male četničke grupe vezane uz određeno područje (npr. područja Olova i Vareša); u takvim slučajevima nedostaje trajne volje za otporom tokom sukoba. S druge strane, zatvorene operativne četničke jedinice bez porodičnih veza i bez straha od odmazde usuđuju se da se suoče sa većim komunističkim jedinicama. U oblasti j. od Višegrada četnici su prvi put uspjeli poraziti jednu od Titovih brigada (1. krajišku). U jugoistočnoj Bosni četnici su djelovali otvoreno neprijateljski prema njemačkim trupama; krajem mjeseca pripadnici 1. sarajevske brigade izveli su sabotažu na željeznici. U čitavoj preostaloj bivšoj zoni odgovornosti Korpusa veće četničke grupe (jedinice Drenovića, Đujića, Ozrenski odred, kao i one u Hercegovini) zadržale su lojalan stav, dijelom uspješno sarađujući sa njem. trupama protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=560&broj=95 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000090.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. XV G.A.K: Ic Lagebericht vom 27.9.43 bis 27.10.43. <br /> 2.) Cetniks <br /> Die Haltung der Cetniks ist nach wie vor zwiespältig geblieben. Einzelne kleinere Gruppen sind in den Kommunisten aufgegangen. Die Gefahr eines Zusammenwirkens besteht, wie der Verlauf dieses Monats gezeigt hat, dort, wo die kleineren Cetnikgruppen ortsgebunden sind (Umgebung Olovo, Vares). Überall dort fehlt bei Zusammenstössen der nachhaltige Widerstandswille. Wo dagegen geschlossene operative Cetnikeinheiten ohne Familienbindung und also ohne Furcht vor Racheakten in dem Befehlsbereich eingedrungen sind, lassen sie es auch auf Kämpfe mit grösseren Kommunisteneinheiten ankommen. Im Raum S Visegrad ist es dabei den Cetniks erstmalig gelungen, eine der Brigaden Titos (I.Kraj.Brig.) zu schlagen. <br /> Die Cetniks sind in Südost–Bosnien offen feindselig auch gegen deutsche Truppen vorgegangen; gegen Ende des Monats haben Angehörige der I.Sarajevo–Brig. Bahnsabotage betrieben. <br /> Im gesamten übrigen früheren Korpsbereich haben die grösseren Cetnik–Gruppen (Drenovic –, Djujic –, Ozren–Verbände, in der Herzegovina) eine loyale Haltung bewahrt, z.T. auch erfolgreich im Kampf gegen die Kommunisten mit der deutschen Truppe zusammengewirkt."}})</ref>|Komanda 15. brd. arm. korpusa, Obavještajno odjeljenje, izvještaj o stanju od 27. septembra do 27. oktobra 1943. godine}} Novembra 1943, Nijemci nabrajaju koje su se sve četničke vojvode u NDH upustile u saradnju s njima, kao npr.: [[Mane Rokvić]] („izjašnjava se za Nemačku i u slučaju neprijateljskog iskrcavanja stoji sigurno na našoj strani“), [[Momčilo Đujić]] („Ljotićev pristalica“ čijim „prisluškivanjem je više puta dokazano da je slao lažne izveštaje D. M. kako bi se izvukao ispod njegovog uticaja“), [[Uroš Drenović]] („nepomirljiv protivnik komunista“; „više od godinu dana sarađuje otvoreno sa nemačkim Vermahtom“) i drugi.<ref name="ReferenceA"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=347&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikführer, mit denen zusammengearbeitet wurde: <br /> Vojvode Rokvic. Energischer Führer der ohne Unterbrechung rückhaltlos mit der deutschen Truppe zusammenarbeitet. Bekennt sich zu Deutschland und steht im Falle einer feindlichen Landung sicher auf unsere Seite. <br /> Vojvode Djujic, Ljotic–Anhänger. DM. sucht ihn durch ständigen Druck zu beeinflussen. Durch Überwachung ist bereits mehrfach nachgewiesen, dass Djujic falsche Meldungen an DM. abgesetzt hat, um sich seinem Einfluss zu entziehen. Djujic wird seitens der. Div. im bewusster Übertreibung als besonders aktiver Kämpfer gegen den Kommunismus in Verbindung mit der deutschen Wehrmacht herausgestellt. <br /> Vojvode Drenovic. Gerade Persönlichkeit, unversöhnlicher Kommunistengegner (kommunistische Untaten an seiner Ehefrau, die den Tod herbeiführten), bezeichnet sich als Beschützer seiner pravoslavischen Volksgenossen. Arbeitet länger als 1 Jahr offen mit deutscher Wehrmacht zusammen. Von DM. angestrebte Beeinflussung bisher ohne Erfolg."}})</ref> U ovom strogo povjerljivom izvještaju, obavještajni oficiri XV brdskog armijskog korpusa dopisuju još i sljedeće: „Čitav niz drugih četničkih vođâ na području južno od [[Bihać]]a, neumoljivi su protivnici komunizma i dobri vojnici. Svi su se istakli u saradnji sa [našim] trupama, a kao svoj zadatak označavaju zaštitu pravoslavnog stanovništva od uništenja.“<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 44, str. 86.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=347&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] <br /> ({{jez-njem|"Eine Reihe weiterer Cetnikführer im Raum südl. Bihac unerbittliche Kommunistengegner und gute Soldaten haben sich in der Zusammenarbeit mit der Truppe bewährt, und sehen es als ihr Ziel an, den pravoslavischen Volksteil vor der Ausrottung zu bewahren."}})</ref> U izvještaju [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] od 5. novembra 1943. godine zaključuje se da bi osiguranje dugih linija snabdijevanja bez četnika bilo „nezamislivo“.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=343&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000339.] <br /> ({{jez-njem|"Die Sicherung der langen Nachschubwege der Division ist ohne Unterstützung det zugeteilten Cetnik–Stützpunkte, wenn nicht ausreichend deutsche Kräfte oder kampffähige kroatische Truppen zur Verfügung gestellt werden, undenkbar."}})</ref> 19. novembra 1943. potpisani su i na snagu stupaju prvi [[Ugovori o saradnji četnika i Vermahta|ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta]], koji četnicima nameću obavezu "da prekinu sve veze sa silama koje se nalaze u ratu sa Nemačkom i da izruče štabove za vezu tih sila koji se nalaze kod njih".<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm</ref> 30. novembra 1943. godine [[Dragoljub Draža Mihailović|general Mihailović]] naređuje [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubi Patku]], komandantu Timočkog korpusa, da protera britanskog majora Erika Grinvuda koji hoće da vrši akcije protiv Nemaca bez njegovog dopuštenja: {{izdvojeni citat|Kod vas je tamo engleski major Grinvud sa telegrafistom. To je posledica prosjačenja materijala. Nije došao da vas pomogne u materijalu već da uništi naša sela za neku sitnu sabotažu. '''Naređujem da Grinvuda sa celom pratnjom najurite kao kučku''' po mom naređenju jer je pošao na teren bez mog odobrenja. Ponavljam najurite ga kao kučku i izvestite.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm</ref>|Depeša generala Mihailovića Ljubi Patku od 30. novembra 1943.}} Saveznički komandant Sredozemlja uskoro i sam uviđa da se Mihailović bavi sporednim aktivnostima, uz izbegavanje da preduzme nešto na komunikacijama vitalnim za [[Saveznici|Saveznike]] i za Nemce. Stoga je [[9. decembar|9. decembra]] [[1943]]. poslao [[Dragoljub Mihailović|Mihailoviću]] telegram kojim zahteva izvršenje specifikovanih napada na komunikacije, a koji počinje rečima: {{izdvojeni citat|Sloboda kojom se Nemci služe železničkim prugama od Grčke do Beograda za prevoz i izdržavanje trupa nepodnošljiva je.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_250.htm, Obaveštenje brigadira Armstronga od 9. decembra 1943. Draži Mihailoviću o zahtevu Komande britanskih trupa na Srednjem istoku da četnici izvrše dve sabotaže protiv Nemaca]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd - prilog II</ref>}} === Potpisivanje ugovora o saradnji četnika i Vermahta u Srbiji (1943—1944) === {{Poseban članak|Ugovori o saradnji četnika i Vermahta}} [[Datoteka:Zone odgovornosti četnika, prema sporazumu sa Nemcima.png|thumb|Zone odgovornosti četničkih komandanata u okupiranoj Srbiji, prema sporazumu sa Nemcima 1943. [[Jevrem Simić]] i [[Nikola Kalabić]] (roze), [[Vojislav Lukačević]] (plavo), [[Ljuba Jovanović Patak]] (zeleno) i [[Mihailo Čačić]] (sivo).]] [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za Jugoistok, inicirao je pregovore koji će rezultirati potpisivanjem [[Ugovori o saradnji između JVuO i komande Jugoistoka|ugovora o zajedničkoj borbi]]. Mihailović je polovinom novembra 1943. svojim komandantima naredio da sarađuju sa Nemcima; on sam nije mogao javno da stupi u saradnju "zbog raspoloženja naroda".<ref>https://www.znaci.org/images/ktb_okw_III_6_1304.jpg KTB OKW (Kriegstagebuch des Oberkommando der Wehrmacht) - Ratni dnevnik vrhovne komande Vermahta, šesta knjiga</ref> Ugovore su to potpisivali ovlašćeni Mihailovićevi komandanti i ljudi iz vojnog rukovodstva. Prvi ugovor o saradnji potpisan je 19. 11. 1943. između [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]], komandanta Mileševskog korpusa JVuO i nemačkog komandanta Jugoistoka koga je predstavljao fon Frede, glasio je: {{Wikisource|Sporazum inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića i vojnoupravnog zapovednika Jugoistoka od 23.1.1944.}} {{izdvojeni citat| 2) Primirje treba da bude pretpostavka za zajedničku borbu protiv komunista. 4) Obaveza Lukačevića da nijedan pripadnik njemu potčinjenih jedinica neće delovati na strani sila koje su u ratu sa Nemačkom. 5) Prepuštanje područja borbenih dejstava četničkim odredima radi samostalnog vođenja borbe, koju vodi i nemački Vermaht. 6) Uključivanje četničkih odreda prilikom većih zajedničkih operacija pod nemačko zapovedništvo. U tom periodu nemačko vodstvo izdaje borbene naloge četničkim odredima. 8) Razmena štabova za vezu. 9) Isporuke nemačke municije radi sprovođenja zajedničkih borbenih zadataka u skladu sa vojnim potrebama. 10) Sporazum se mora držati u tajnosti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_260.htm SPORAZUM IZMEĐU KOMANDANTA JUGOISTOKA I MAJORA VOJISLAVA LUKAČEVIĆA OD 19. NOVEMBRA 1943. O SARADNJI ČETNIKA SA NEMAČKIM TRUPAMA U BORBAMA PROTIV NARODNOOSLOBODILACKE VOJSKE JUGOSLAVIJE]</ref>|Sporazum Nemaca i majora [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] (19. 11. 43.)}} 21. novembra 1943, feldmaršal [[Maximilian von Weichs]] daje svojevrsno objašnjenje potčinjenim njemačkim komandama o logici vođenja pregovora i sklapanja sporazuma sa četničkim odredima u Srbiji. Prva tačka ovog strogo povjerljivog dokumenta glasi: {{izdvojeni citat|Kao rezultat pregovora koje duže vremena vode, u najužoj saradnji, specijalni opunomoćenik Ministarstva spoljnih poslova i komandant Jugoistoka sa vođama četničkih odreda, sklopljen je sporazum koji predviđa oružano primirje ograničeno na određeni prostor i povremeno zajedničko vođenje borbe protiv komunizma.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm Objašnjenje komandanta Jugoistoka od 21. novembra 1943. o sklapanju sporazuma s komandantima četničkih odreda Draže Mihailovića]</ref>}} 27. novembra je potpisan ugovor sa [[Nikola Kalabić|Nikolom Kalabićem]].<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_262.htm Sporazum od 27. novembra 1943. između pukovnika Jevrema Simića i kapetana Nikole Kalabića sa nemačkim predstavnikom o saradnji u borbama protiv NOVJ]</ref> U narednim nedeljama ugovori su potpisani i sa drugim komandantima korpusa od operativne važnosti. Iako Mihailović lično nije potpisao ni jedan ugovor, ovim ugovorima je bio pokriven veći deo nemačke okupacione zone u Srbiji. {{izdvojeni citat|Ovaj ugovor, kao i buduće mjere, trebalo bi da se baziraju na međusobnom povjerenju i volji da se komunizam uništi, zemlja umiri a Srbiji omogući stabilna budućnost u okvirima Evrope oslobođene od komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=974&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frames no. 000969—000970: Sporazum između Krajskomandanture Zaječar i potpukovnika Ljube Jovanovića Patka o nenapadanju i saradnji u borbi protiv NOVJ (23./25. decembar 1943.)] <br /> ({{jez-njem|"Diese Vereinbarung sowie die zukünftigen Massnahmen sollen getragen sein vom gegenseitigen Vertrauen und dem Willen, den Kommunismus zu vernichten, das Land zu befrieden und Serbien einer geordneten Zukunft im Rahmen eines vom Kommunismus befreiten Europas entgegenzuführen."}})</ref>|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Ljuba Jovanović Patak|Ljube Jovanovića Patka]] o borbi protiv partizana u Srbiji (decembar [[1943]]).}} Generalna tendencija priklanjanja Mihailovićevih četnikâ okupacionoj vojnoj sili bila je primijećena 28. XI 1943. i od strane njemačke Komande Jugoistoka: {{izdvojeni citat|Srbija: U oblasti Kruševca borbe između [četnika] DM i komunista. Kod četnika znaci približavanja Vermahtu, verovatno zbog nestašice municije.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&broj=639&roll=485 NARA, T313, Roll 485, frame no. 000636.] <br /> ({{jez-njem|"3.) Serbien: <br /> Raum Krusevac: Kampf zwischen DM u. Komm. Bei Cetniks Anzeichen für Annäherung an dt. Wehrmacht vermutl. Mun. Mangel."}})</ref>|Dnevni izveštaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«), 28. novembar 1943.}} 30. novembra 1943. godine i poručnik Milorad Vasić moli generala Mihailovića da mu odobri vezu sa Nijemcima, u cilju opskrbe streljivom, garantujući mu potpunu diskreciju u radu: {{izdvojeni citat|Molim da mi dozvolite da ovu priliku iskoristim i dobijem municiju i ostalo, što mi je neophodno potrebno, a da pritom čast organizacije i Vaš autoritet u narodu ne bude ničim povređen.<ref>AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 11690—11691.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943-1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 344.</ref>}} Ugovori su bili u znatnoj meri tipizirani, nalik na sporazum između vojnog zapovednika Jugoistoka i inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića: {{izdvojeni citat|Cilj sporazuma je zajednička borba protiv komunističkih partizana, pa će stoga sve jedinice DM-četnika, potčinjene pukovniku Jevremu Simiću, biti uključene u borbu nemačke i bugarske vojske, kao i srpskih vladinih trupa, protiv komunista. U vezi s tim predviđa se uspostavljanje zajedničke obaveštajne službe kao i uzajamna podrška.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%83%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D0%BE%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%88%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B0_%D0%A1%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%B8_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D0%BD%D0%BE%D1%83%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_23.1.1944 Sporazum inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića i vojnoupravnog zapovednika Jugoistoka od 23.1.1944.]</ref>|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Jevrem Simić|Jevrema Simića]] (januara [[1944]]).}} Komandant Jugoistoka i [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] [[Maksimilijan fon Vajhs|fon Vajhs]] izdao je [[21. novembra]] [[1943]]. uputstvo o saradnji sa četnicima koje, između ostalog, predviđa izručenje članova [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkih]] misijâ pri JVuO (tj. da četnici prekinu "sve veze sa silama koje se nalaze u ratu sa Nemačkom i da izruče štabove za vezu tih sila koji se nalaze kod njih"). Fon Vajhs upozorava da se "lojalna orijentacija pojedinih četničkih odreda ne sme uopštiti", jer neki još uvek izvode prepade i sabotaže, ali "propagandu protiv četničkog pokreta treba obustaviti", do daljnjeg.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm Objašnjenje komandanta Jugoistoka od 21. novembra 1943. o cilju i načinu sklapanja sporazuma sa četničkim komandantima]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/291.htm Karl Hnilicka: DAS ENDE AUF DEM BALKAN 1944/45], Musterschmidt-Verlag Göttingen, strana 268</ref> Sporazum između Vermahta i četničkog komandanta [[Mihajlo Čačić|Mihajla Čačića]], komandanta Ravaničke brigade JVuO, uključuje i hvatanje [[rudar]]a koji su pobegli u šumu, i njihovo vraćanje u [[rudnik]]e uglja.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_264.htm Sporazum komandanta Jugoistoka sa komandantom Ravaničke brigade od 14. decembra 1943. o saradnji četnika sa nemačkim trupama u borbama protiv NOVJ]</ref> Sporazum Vermahta i [[Jevrem Simić|Jevrema Simića]], inspektora odreda Draže Mihailovića, predviđa da "četnici DM stavljaju na raspolaganje snagama poretka svoje podatke i svoju obaveštajnu službu" za borbu protiv partizanskog pokreta.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_267.htm Izveštaj Abver-grupe od 23. januara 1944. o sklopljenom sporazumu između vojnoupravnog komandanta Jugoistoka i inspektora četničkih jedinica u Srbiji]</ref> Sporazum Vermahta i potpukovnika Ljube Jovanovića, vođe Dražinih odreda u okrugu [[Zaječar]], četnicima omogućuje punu sloboda kretanja "danju i noću na celom području na koje se odnosi sporazum".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_266.htm Sporazum između Krajskomandanture u Zaječaru i komandanta Timočkog korpusa od 25. decembra 1943. o saradnji u borbama protiv NOVJ]</ref> {{izdvojeni citat|Srbija i Hrvatska: kao i ranije, na ovom prostoru stoje dva suprotstavljena tabora — komunistički pod Titom i nacionalistički pod generalom Mihailovićem. Zbog brojčane premoći i veće borbene vrijednosti, komunisti su u posljednje vrijeme zadali nacionalistima niz teških udaraca. To je rezultiralo u traženju njemačke pomoći od strane nekoliko DM-komandanata. Već je došlo i do niza sporazuma, kojima se DM-jedinice obavezuju na obustavljanje neprijateljstava protiv Wehrmachta, čime im se omogućuje nesmetana borba protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=900&rec=311&roll=175 NARA, T-311, r. 175, s. 895: Prikaz neprijateljskog stanja u Sredozemlju od strane generalštabnog majora Varnstorfa (Warnstorff) – dodatak zabelešci sa sastanka kod načelnika štaba Grupe armija „E“ od 9. decembra 1943.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien–Kroatien: Hier stehen sich nach wie vor die nationalen Kräfte des Draca Michaylovic [sic!] und die kommunistischen Kräfte des Tito gegenüber. Infolge der zahlenmässigen und in Bezug auf die Kampfstärke starken Uberlegenheit der kommunistischen Verbände ist in der letzten Zeit DM mit seinen Kräften stark angeschlagen worden. Dies hatte zur Folge, dass verschiedene DM–Führer mit ihren Verbänden Anlehnung an die deutsche Besatzungsmacht suchten. Es sind bereits Abmachungen zu Stande gekommen, auf Grund deren DM–Verbände ihre Kampfhandlungen der deutschen Wehrmacht gegenüber einstellen und ihnen ungestörte Kampfführung den Kommunisten gegenüber zugesichert wurde."}})</ref>|Nemački prikaz stanja u Sredozemlju od 9. decembra 1943.}} Njemački opunomoćeni general u [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] [[Edmund Glaise von Horstenau]] opisuje u ratnom dnevniku kontekst u kom dolazi do potpisivanja ovih ugovorâ: {{izdvojeni citat|Izgleda da je Srbija najmirnija zemlja na Balkanu, a neko reče da je ona čak i najmirnija zemlja u Evropi. Činjenica je da stanje u NDH ne može da se uporedi sa stanjem u Srbiji iako se i u Srbiji događaju neprijatne stvari... Draža Mihailović je iskoristio opšte stanje, pa su naši oblasni komandanti sklopili ugovore sa pojedinim četničkim vođama.<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 412.</ref>}} I prije nego je došlo do parafiranja ugovorâ, kapetan [[Dušan Radović (četnik)|Dušan Radović]], komandant Zlatiborskog korpusa JVuO, obavijestio je 18. novembra 1943. generala Mihailovića da njemačke i bugarske okupacione trupe, uz velike poteškoće, nastoje zaustaviti ofanzivu snaga NOVJ nadomak [[Užice|Užica]], kao i da im četničke jedinice pod njegovom komandom pružaju značajnu borbenu pomoć, tj. napadaju partizane kako bi oslabili njihov pritisak na okupatora. Iz izvještaja se vidi i da je ravnogorski kapetan Milorad Mitić bio zadužen za održavanje kontakatâ s Nijemcima: {{izdvojeni citat|Noću, 17/18 ov.m-ca oko 21,30 časova, komunisti su jačim snagama napali Bugare i Nemce u Kremnima i posle osmočasovne borbe komunisti su potpuno razbili oko 1800 Bugara i 200 Nemaca... Bugari se u najvećem neredu i bez oružja povlače za Užice. Beže glavom bez obzira. Tenkove su odvukli za Užice, dok je izgleda bugarska artilerija pala u ruke partizanima. U momentu pisanja ovog izveštaja jedan izvesni deo Bugara, koji se organizovano povlači, vodi borbu sa komunistima u Biosci. Naši delovi stupili su u borbu kod Bioske iz pravca s. Kneževići. Mišljenja sam da će u toku današnjeg dana pasti i Bioska i da će komunisti navaliti za Užice. Ja gde god mogu napadaću. Stanje je vrlo ozbiljno! Kapetan Mitić, presvučen u civilno odelo, viđen je u Užicu sa Nemcima. Posle je u jednom nemačkom automobilu otišao kako kažu za Beograd kamo ga Vi šaljete radi hvatanja neke veze i sporazuma. Ova se vest širi naglo.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_34.htm Izveštaj komandanta Zlatiborskog korpusa od 18. novembra 1943. Draži Mihailoviću o borbama četnika i nemačkih i bugarskih jedinica protiv NOVJ kod Kremana]</ref>}} Neposredni rezultati potpisanih sporazuma mogli su se uočiti učešćem četničkih jedinica u [[Operacija Kugelblitz|operaciji »Kugelblitz«]], gdje se, uz jednog od potpisnika ugovorâ (majora Vojislava Lukačevića, naime), s njemačkim i bugarskim trupama borio i poručnik [[Filip Ajdačić]], komandant Crnogorske brigade JVuO: {{izdvojeni citat|Stanje operacijâ „Kugelblic” i „Citen” na dan 13. 12. 1943. u 24:00 časa. „Kugelblic” (1. brdska divizija): [...] Namjera: prebacivanje grupe Lukačevića u rejon Pljevlja–Prijepolje 16/17. decembra. [...] Vojni zapovjednik Jugoistoka: 24. bugarska divizija (3 bataljona) i četnička grupa Ajdačića sporo napreduju iz rejona Bajine Bašte, krećući se uzvodno Drinom, bez kontakta sa neprijateljem, ka određenoj odbrambenoj liniji.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=78&broj=80&roll=331 NARA, T78, Roll 331, frames no. 6287983—6287984.] <br /> ({{jez-njem|"LAGE "KUGELBLITZ" UND "ZIETHEN" STAND VOM 13.12.43. 2400 UHR <br /> "KUGELBLITZ" <br /> 1. GEB. DIV. <br /> ABSICHT: ZUFUEHRUNG GRUPPE LUKACEVIC 16./17. 12 RAUM PL[J]EVLJA – PRIJEPOLJE. <br /> MIL. BFH. SUEDOST: <br /> 24. BULG. DIV. 3 BTL. U. CETNIK–GRUPPE AIDACIC IM SCHLEPENDEN VORGEHEN AUS RAUM BANJA [sic] BASTA DRINA AUFWAERTS OHNE FEINDBERUEHRUNG IN BEFOHLENE ABWEHRFRONT."}})</ref>|Izvještaj Vrhovne komande Wehrmachta o operacijama »Kugelblitz« i »Ziethen« od 14. decembra 1943. godine}} 14. decembra 1943, u Vrhovnu komandu JVuO stigla je depeša od majora [[Siniša Ocokoljić|Siniše Ocokoljića]] (pseudonim »Ev-Ev«), komandanta Mlavskog korpusa JVuO, kojom se kapetan Mitić još jednom imenuje osobom koja je lično involvirana u pregovore s njemačkim okupatorom: „Tufegdžić [Vojislav, komandant Cerskog korpusa JVuO — prim.] danas je doneo sledeći izveštaj: [...] 2. — Kapetan Mitić, koji je ranije u Užicu pregovarao za naš račun sa komunistima, bio je poslednjih dana na pregovorima i sa Nemcima gde je sa njima ručao u Mažestiku. Pregovore je javno sa Nemcima vršio neki kapetan Nešković, poslat od Kalabića. 3. — Nemci su povodom toga štampali letke blizu 2.000.000 primeraka sledeće sadržine: Narodni borci četnici, u radosti pozdravljam prestanak besmislenog međusobnog prolivanja krvi i zdrav razum koji je zavladao u vašim redovima. Sada možemo da se zajednički borimo protivu komunizma, tog smrtnog neprijatelja Evrope i ja vas ubrajam u nacionalne borce zato što smo i mi sami nacionalni borci. Mi ćemo udruženim silama da odbranimo Vašu lepu Otadžbinu, da je ne bi uništile komunističke bande. Primamo u svoje redove Vašu narodnu organizaciju kao čeličnu. Nije potrebno da vam ubrizgavamo narodni duh. Herojstvo je Vama u krvi i sa vama zajedno koji dobro poznajete svoju lepu zemlju poćiće nam za rukom da je oslobodimo. Stavom koga vi zauzimate osigurana je vaša budućnost. Pozdravljam vas kao svoje ratne drugove i želim vam istu vojničku sreću kao i našim vojnicima. Komandant nemačkih trupa. br. 1243. Ovaj letak Nemci su rasturili i već se pojedini primerci nalaze i kod nas. 4. — Tufegdžić javlja dalje, da je puk. Simić naveo hotimično Kalabića da se ovim vezama sa Nemcima naša organizacija kompromituje u narodu što koriste mošinovci [tj. partizani — prim.].“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16. do 23. decembra 1943. godine]</ref> U depeši od 28. decembra 1943. poslatoj Vrhovnoj komandi JVuO od strane potpukovnika [[Petar Baćović|Petra Baćovića]], govori se o sastanku koji je [[Todor Perović]], predstavnik Komande operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine, održao u [[Sarajevo|Sarajevu]] sa njemačkim generalom Wernerom Frommom: {{izdvojeni citat|Perović se vratio iz Sarajeva. U Sarajevu bio je kod generala Froma, komandanta pozadine celog Balkana. Između ostalog rekao mu je: »Srbi su istinski borci protivu partizana, mi Nemci cenimo borbu vaših ljudi. U tome se ističe naročito vaš kraj. Naročito cenimo saradnju majora Lukačevića. U kratko vreme prisajediniće se srpski krajevi Srbiji i u tom slučaju srpski će narod dobiti punu ekonomsku pomoć. U najkraćem roku dolazi još 12 divizija naših na teritoriju Jugoslavije radi potpunog likvidiranja partizana. Imamo jedan letak koji je izdao potpukovnik Borota za istočnu Bosnu, gde poziva narod da ga sluša kao novog komandanta, ali mi znamo da je komandant Baćović. Budite uvereni da će do proleća biti raščišćeno sa partizanima«.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]</ref>}} Iako je Draža Mihailović sugerisao svojim komandantima da »koriste jedne neprijatelje protiv drugih«,<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 1a/1, depeša br. 361.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref> u praksi se ova floskula isključivo odnosila na borbu četnika protiv partizana, skupa sa okupatorima i kvislinzima. U depeši majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] (pseudonim »Sto-Sto«) od 30. januara 1944. godine, poslatoj u povodu pokušaja snagâ [[NOV i POJ]] da prodru u [[Sandžak]], general Dragoljub Mihailović otkriva što je zapravo pravi cilj četničke kolaboracije: {{izdvojeni citat|Vodite računa o Nemcima i Bugarima i iskoristite njihovu akciju protiv crvenih do krajnjih mogućnosti. Napad na [[Pljevlja|Pljevlje]] iskoristite za napad s leđa na komuniste.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>}} Vrlo moguće da je general Mihailović samo usvojio prijedloge koje mu je major Ostojić uputio u pismu od 6. decembra 1943. godine, gdje apostrofira sljedeće: {{izdvojeni citat|Koristeći se akcijom okupatora protiv komunista, mi ćemo verovatno u roku od mesec-dva dana opet imati situaciju u Sandžaku, Crnoj Gori, Hercegovini i Bosni u našim rukama. [...] Učeći se na sopstvenim greškama, smatram da se mora najhitnije preduzeti sledeće: 1) Stvoriti u najkraćem roku što jače pokretne borbene snage — leteće brigade i korpuse — a naročito tamo gde se za to ima mogućnosti. 2) '''Koristeći se akcijom okupatora i satelita, upotrebiti sve raspoložive snage za potpuno čišćenje od komunista svih srpskih pokrajina'''. 3) U radu pod 2) ostvariti međusobno potpomaganje iz susednih pokrajina do maksimuma.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_43.htm Pismo majora Zaharija Ostojića od 6. decembra 1943. Draži Mihailoviću o potrebi većeg angažovanja četnika s okupatorskim trupama radi sprečavanja prodora jedinica NOVJ u Srbiju]</ref>|Pismo majora Ostojića generalu Mihailoviću od 6. decembra 1943. godine}} Četničko-njemački odnosi bili su opterećeni međusobnim nepovjerenjem i sviješću o suprotstavljenosti ciljeva i interesa dviju stranâ. U telegramu koji je 29. januara [[1944]]. godine [[Joachim von Ribbentrop]], njemački ministar vanjskih poslova, uputio specijalnom opunomoćeniku za Jugoistočnu Evropu [[Hermann Neubacher|Hermannu Neubacheru]], reflektuje se jasan stav političkog i vojnog vrha u [[Berlin]]u o generalu Draži Mihailoviću, dok su podređenima date precizne smjernice za držanje prema četničkom pokretu: {{izdvojeni citat|Jedino se mogu ćuteći trpeti privremeni aranžmani nižih vojnih komandi sa Dražom Mihailovićem s ciljem suzbijanja zajedničkog neprijatelja Tita. On i njegovi ljudi ostaju i dalje, na kraju, naši neprijatelji. Zato je sada, kao i do sada, potrebno biti krajnje oprezan prema Draži Mihailoviću i njegovim četnicima, a naročito se ne sme nijednog trenutka izgubiti iz vida da će pomoć koju mu mi sada direktno ili indirektno pružamo radi vođenja borbe protiv Tita, kasnije najverovatnije biti upotrebljena protiv nas... Rat na Balkanu Nemačka je vodila zato da bi jednom zauvek uništila srpsko žarište nemira... Mi nemamo, otud, nikakvog interesa da ponovo razbuktavamo velikosrpski duh.<ref>Akten zur deutschen auswartigen Politik — ADAP/E/VII, s. 374–375.</ref><ref>Vasa Kazimirović, NDH u svetlosti dokumenata, Nova knjiga/Narodna knjiga, Beograd, 1987, str. 169.</ref><ref>Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN — Službeni list SCG, Beograd, 2005. str. 20.</ref>}} Izveštaje o sklapanju ugovora četnika sa Wehrmachtom presrele su i dešifrovale savezničke obaveštajne službe, što je imalo bitnu ulogu u konačnom opredeljivanju [[Čerčil]]a za Tita, a protiv Mihailovića.<ref>Cripps, John (2001). "Mihailović or Tito? How the Codebreakers Helped Churchill Choose". {{ISBN|0593 049101}}</ref> No, Nemci nisu bili zadovoljni primenom nekih sporazuma, jer je uprkos njima dolazilo do incidenata, odnosno diverzija i napada na pripadnike [[Srpska Državna Straža|Srpske Državne Straže]] od strane četnika, usled čega je general [[Hans Felber]] pokrenuo nekoliko hapšenja i racija protiv četnika počev od februara [[1944]]. === Borbe pod nemačkom komandom (1943) === {{main|Operacija Kugelblic}} [[Datoteka:Chetniks and Germans in Herzegovina in 1943.jpg|minijatura|Četnici i Nemci u Hercegovini 1943.]] [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 101I-005-0018-07, Jugoslawien, Polizeieinsatz mit Spähpanzer.jpg|thumb|Nemačka lokalna milicija sa italijanskim bornim kolima (izvor: ''Bundesarchiv'', [[1943]]).]] {{izdvojeni citat|„Borbeno sadejstvo sa četničkim grupama duž glavne saobraćajnice [[Bihać]] — [[Gračac]] — [[Knin]] — [[Drniš]] — [[Šibenik]] sastoji se u tome što su četnici okupljeni u posebnim uporištima uz oslonac na nemačke trupe. Četničke vođe primaju naloge i uputstva o vršenju zadataka obezbeđenja i izviđanja od zapovednika nemačkih uporišta.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=346&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] <br /> ({{jez-njem|"Kampfgemeinschaften mit Cetnikgruppen bestehen entlang der Hauptversorgungsstrasse Bihac – Gracac – Knin – Drnis – Sibenik derart, dass die Cetniks in besonderen Stützpunkten in Anlehnung an deutsche Truppen zusammengefasst sind. Die Cetnikführer erhalten Aufträge und Weisungen für Sicherungs– und Aufklärungsaufgaben durch deutsche Stützpunktführer."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_259.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. novembra 1943. Štabu 2. oklopne armije o saradnji četnika sa nemačkim trupama u NDH]</ref>|Njemački izveštaj o saradnji sa četnicima protiv partizana u Dalmaciji i Bosni (19. novembar [[1943]]).}} Kratko po zauzimanju italijanske okupacione zone od strane njemačkih trupâ, četnici s teritorije [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] stupaju u borbeno savezništvo sa njima. Kako javlja obavještajno odjeljenje [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]], u blizini [[Plitvička Jezera (općina)|Plitvičkih Jezera]] došlo je krajem septembra 1943. godine do prvog krupnijeg angažiranja lokalnih četničkih jedinicâ na njemačkoj strani. Ovom prilikom su četnici nanijeli partizanima ozbiljne gubitke: {{izdvojeni citat|Agent za vezu javlja o izviđanju od 27. IX: Jaka skupina lojalnih četnika s njemačkom opremom provalila je 20. septembra na područje [[Korenica|Korenice]], [[Prijeboj (Plitvička jezera)|Prijeboj]]a (16 km zap. od [[Bihać]]a), Babinog Potoka (28 km z. od Bihaća), [[Krbavica|Krbavice]] (23 km jz. do Bihaća), te uništila sve komunističke prometne veze. Četnici su nanijeli velike gubitke komunistima kod Mirić Štropine (3 sjz. od Prijeboja), 350 mrtvih.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&roll=196&broj=390 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7457118.] <br /> ({{jez-njem|"29.9. V–Mann meldet Beobachtung vom 27.9.: <br /> Starke Gruppe loyaler Cetniks mit deutscher Ausrüstung an 20.9. in Raum Korenica (1558), Prijeboj (16 W), Babin Potok (28 W), Krbavica (23 SW), alles Bihac, eingebrochen und haben alle Verkehrsverbindungen der Kommunisten vernichtet. Cetniks haben bei Miric Stropina (3 NW Prijeboj) den Kommunisten große Verluste, 350 Tote, beigebracht."}})</ref>|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 3. oktobar 1943.}} U izvorima njemačke provenijencije iz ovog perioda navodi se da su četničke jedinice asistirale okupatoru i pri izbacivanju partizana iz [[Bosansko Grahovo|Bosanskog Grahova]]: {{izdvojeni citat|Četnici na putu za snabdijevanje Gospić — Gračac, Knin — Vrlika i Knin — Drniš, i pored oprečnih poruka DM-u, nikad ne pokazuju neprijateljstvo; naprotiv, dobro su sarađivali sa 114. lovačkom divizijom u zasjedama i [zajedno] zauzeli Bos. Grahovo.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=98&rec=314&roll=560 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000093.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Lagebericht vom 27.9. bis 27.10.1943. <br /> Die Cetniks an den Nachschubstrassen Gospic – Gracac, Knin – Vrlika und Knin – Drnis sind bisher trotz abweichender Meldungen an DM. nirgends feindselig aufgetreten, haben vielmehr in Hinterhalten mit der 114.Jäg.Div. gut zusammengearbeitet und Bos.Grahovo genommen."}})</ref>|Obavještajno odjeljenje [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], izvještaj za period od 27. septembra do 27. oktobra 1943.}} U naređenju poslatom 23. oktobra 1943. iz [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] Wehrmachta, koja je bila smještena na teritoriji kvislinške NDH, navodi se sljedeće: {{izdvojeni citat|Od 1. novembra 1943. svi pripadnici domaćih jedinica (četnici, ustaše i hrvatska žandarmerija) moraju biti u posjedu njemačkih propusnicâ.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=315&roll=1295&broj=606 NARA, T315, Roll 1295, frame no. 000600.] <br /> ({{jez-njem|"7.) Ausweispflicht landeseigener Verbände. <br /> Ab 1.11.43 müssen sämtliche Cetnik–, Ustascha–, und kroatische Gendarmerie–Angehörige im Besitz von Ausweisen der Abteilung Ic sein."}})</ref>|Divizijska naredba br. 122 od 23. X 1943. godine}} U jednoj procjeni stanja snabdijevanja, poslatoj 25. oktobra 1943. štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]] iz 114. divizije, razmotreni su modaliteti „skladištenja zalihâ [hrane] tokom zime i opskrbe za 9.500 četnika, ustaša, zarobljenika i civilnog stanovništva“, i data je projekcija da bi tovarni prostor zapremine 12 [[Tona|tona]] bio dovoljan za podmirenje dnevnih potrebâ ove grupe („9.500 ustaša, četnika, itd.“).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1362&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frames no. 001356—001357.] <br /> ({{jez-njem|"Anlage 1 zur Beurteilung der Versorgungslage vom 25. Oktober 1943. <br /> a.) Berücksichtigung der Winterbevorratung und Versorgung der 9500 Cetniks, Ustaschen, Gefangenen und Zivilbevölkerung; <br /> Dabei ist die Versorgung der 9.500 Ustaschen, Cetniks usw. im hiesigen Raum nicht in Rechnung gestellt. Es würden also hierfür noch täglich 12 to Laderaum möglich sein."}})</ref> Takođe, u naredbi o snabdijevanju iz 114. divizije Wehrmachta s početka decembra 1943. godine, precizno je određeno dnevno sljedovanje četničkih jedinicâ u zoni odgovornosti divizije (najvjerovatnije je riječ o [[Dinarska divizija JVuO|Dinarskoj diviziji JVuO]] pod [[Momčilo Đujić|Đujićevom]] komandom): {{izdvojeni citat|Od sada se četnicima izdaje sljedovanje koje se sastoji od: <br /> 1 porcija hljeba; 1 porcija povrća; 1 porcija namaza (mast ili marmelada); 1 porcija soli; 2 porcije napitka; 1 porcija duhana.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=822&rec=315&roll=1295 NARA, T315, Roll 1295, frames no. 000815—000816.] <br /> ({{jez-njem|"Verpflegung der Cetniks: <br /> Als Verpflegung für Cetniks sind ab sofort nur folgende Portionen auszugeben bezw. zu empfangen: <br /> 1 Brotportion, <br /> 1 Gemüseportion, <br /> 1 Brotaufstrichportion (Fett oder Marmelade), <br /> 1 Salzportion, <br /> 2 Getränkeportionen, <br /> 1 Tabakportion."}})</ref>|Posebna direktiva za snabdijevanje br. 65/43 (2.12.43)}} {{izdvojeni citat|Četnici dobijaju snabdijevanje u skladu sa listama imena koje se stalno kontrolišu; municija za pješadijsko naoružanje se izdaje povremeno, uz strogu kontrolu potrošnje; svaki četnik nosi zvaničnu iskaznicu – oni bez iskaznice se hapse i razoružavaju.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=342&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000338.] ({{jez-njem|"Die Division gewährt den nach eigenen Wünschen beweglich und abseits ihrer Wohnorte eingesetzten Cetniks Verpflegungszuschüsse. Der Verpflegungsempfang wird nach namentlichen Listen getätigt, die Verteilung wird überwacht. Nach den gleichen Richtlinien werden von Zeit zu Zeit Gewehr– und MG–Munition im Rahmen des nachgewiesenen Verschusses ausgegeben. Der Verbrauch wird nach der jeweiligen Lage auch einigermassen genau überprüft. Jeder Cetnik muss einen namentlichen Ausweis mit der Nummer seiner Handwaffe (Gewehr– oder Pistolen–Nr.), der Unterschrift des zuständigen Kommandanten und des Ic der Division versehen, besitzen. Ohne Ausweis angetroffene Cetniks werden im Einvernehmen mit den Cetnik–Führern festgenommen und entwaffnet."}})</ref>|Izvještaj 114. lovačke divizije o rezultatima saradnje sa četnicima (5. novembar 1943).}} U izvještaju [[114. lovačka divizija|114. lovačke divizije]] od 5. novembra 1943. detaljno se opisuje saradnja jedinica [[Wehrmacht]]a sa snagama pod komandom vojvodâ [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]], [[Mane Rokvić|Maneta Rokvića]] i [[Radomira Ðekića Ðeda]]. Njemački oficiri zaključuju da okupator ima veliku korist od četnika: {{izdvojeni citat|Četnički vojvoda Mane Rokvić može se opisati kao apsolutno pouzdan. Već je pružio vrijedne usluge u oblasti [[Bosanski Petrovac|Bos. Petrovca]] gdje je bio raspoređen u prethodnici tokom čitavog napredovanja divizije, svuda uspostavljajući kontakt sa lokalnim četničkim jedinicama i značajno doprinoseći uspostavljanju povjerenja civilnog stanovništva u njemački Vermaht. Njegove mjere za održavanje discipline među četnicima i njegov oštar obračun sa sumnjivim [licima] i banditima dobro su poznati. [...] Iako se Đujić ne može smatrati potpuno pouzdanim, njegova podrška u borbi protiv komunizma trenutno je dragocjena. Divizija će učiniti sve što je u njenoj moći da ga u javnosti prikaže toliko pronjemački nastrojenim kako bi njegov povratak u neprijateljski tabor jednog dana bio onemogućen. [...] Četnički vojvoda Ðedo potiče iz Crne Gore i pristalica je pokreta Koste Pećanca, koji je, na osnovu prethodnog iskustva, održavao jasnu distancu od pokreta DM. Ðedo ostavlja veoma dobar lični utisak, izrazito je drzak [u borbi] protiv bandita i sumnjivih, i jasno je naklonjen njemačkom Vermahtu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=341&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000337—000341.] <br /> ({{jez-njem|"Der Cetnik–Vojvode Mane Rockvic [sic!] ist als unbedingt zuverlässig zu bezeichnen. Er hat bereits im Raum Bos. Petrovac wertvolle Dienst geleistet und war auch während des ganzen Vormarsches der Division bei der Spitze eingesetzt, stellte überall die Verbindung mit den örtlichen Cetnik–Einheiten her und hat in starken Masse für die Begründung des Vertrauens der Zivilbevölkerung zur deutschen Wehrmacht beigetragen. Seine Massnahmen zur Erhaltung der Disziplin unter den Cetniks, sein scharfes Durchgreifen gegen Verdächtige und Banditen, sind bekannt. <br /> Wenn auch Djujic als nicht voll zuverlässig angesehen werden kann, so ist aber seine Unterstützung im Kampf gegen den Kommunismus z.Zt. wertvoll. Seitens der Division wird alles versucht werden, um ihm in der Öffentlichkeit soweit als deutschfreundlich herauszustellen, dass ihm eines Tages der Rückzug in das feindliche Lager unmöglich gemacht wird. <br /> Der Cetnik–Vojvode Dzedo stammt aus Montenegro, ist Anhänger Richtung Kosta Pecanac, die nach bisherigen Erfahrungen klaren Abstand zur D.M.–Bewegung gehalten hat. Dzedo macht persönlich einen sehr guten Eindruck, ist ein ausgesprochener Draufgänger gegen Banditen wie Verdächtige und der Deutschen Wehrmacht eindeutig zugeneigt."}})</ref>|Izvještaj 114. lovačke divizije o rezultatima saradnje sa četnicima od 5. novembra 1943.}} {{izdvojeni citat|Glavna komanda predlaže stvaranje oficirske ispostave pri štabu XV brd. korpusa za nadzor i vođenje četničkih grupâ koje se koriste za zaštitu cesta za snabdijevanje, željezničkih pruga i važnijih ratnih pogona.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=554&broj=90 NARA, T314, Roll 554, frame no. 000084.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. beantragt Schaffung einer Offz.–Planstelle beim Stab XV.Geb.A.K. zur Überwachung und Anleitung der Cetnikverbände, die zur Sicherung von Nachschubstrassen, Eisenbahnen und kriegswichtiger Anlagen eingesetzt sind."}})</ref>}} Jedan od četničkih komandanata koji se dosljedno isticao kontinuiranom kolaboracijom sa njemačkim okupatorom bio je vojvoda [[Uroš Drenović]]. Nadležni okupacioni organi bili su zadovoljni ostvarenim stepenom saradnje s Drenovićem, što se vidi i iz izvještaja XV brdskog armijskog korpusa od 26. XI 1943, u kom se pohvaljuje njegovo „lojalno držanje“: {{izdvojeni citat|Predmet: <br /> Nemačka komanda za vezu kod četničkog vođe Drenovića: <br /> Četnička grupa Drenović z. i j-z od Banje Luke od jedno 1500 ljudi ima već godinu i po prema nemačkom Vermahtu i prema hrvatskoj državi lojalno držanje, i naše izviđačke i bezbednosne akcije korisno podržava. U nekim slučajeva bili su podržani sa nešto municije. Hrvatska vlada razmatrala je ideju da dovede Drenovića u Sabor za predstavnika svih pravoslavnih. Komanda Kirhner (puk Brandenburg) poslala je u dogovoru sa obaveštajnim odeljenjem [korpusa] Drenoviću komandu za vezu, i postigla je značajne rezultate u pogledu specijalnih misija.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=560&broj=390 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000384.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. XV G.A.K, Abt.Ic, Betr.: Dtsch.Verb.Kdo. bei Cetnikführer Drenovic. An Pz.A.O.K.2.Ic/AO, 26.11.43: Die Cetnikgruppe Drenovic w. u. sw. Banja Luka mit etwa 1500 Mann hat seit über 1 1/2 Jahre der deutschen Wehmacht und dem kroat. Staat gegenüber eine loyale Haltung eingenommen und die eigene Aufklärung und Sicherung stets wertvoll unterstützt. In einzelnen Fällen wurde sie mit Inf.Mun. unterstützt. Die kroatische Regierung hat die Berufung des Drenovic in den Sabor (Landtag) als Vertreter aller Pravoslaven erwogen. Das Kdo. Kirchner (Rgt.Brandenburg) hat im Einvernehmen mit der Abt.Ic für seine Zwecke ein Verbindungs–Kommando zu Drenovic entsandt und in kürzester Zeit wertvolle Ergebnisse im Sinne des Sonder–Auftrages erzielt."}})</ref>|Komanda 15. brd. korpusa, Obaveštajno odeljenje, za obav. odeljenje komande 2. okl. armije, 26.11.43.}} Četnički su odredi na teritoriji marionetske NDH pružali veoma značajnu potporu njemačkim vlastima, bez koje ove ne bi uspjele efikasno održavati okupacioni sistem. U izvještaju [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pješadijske divizije]] [[Wehrmacht]]a iz prve nedjelje decembra 1943. provijava upravo ovakvo gledište; istaknuto je, pak, da bi četnike trebalo (zbog „ispadâ prema hrvatskom stanovništvu“) ograničiti „na rad u srpskim selima“: {{izdvojeni citat|Budući da vlastite snage i ustaše nisu dovoljne da same umire i osiguraju golemo područje, divizija se ne može odreći suradnje četnika. Trenutačno, drugačije rješenje ne bi bilo moguće zbog nedostatka dodatnih snaga. No, ne zanemaruje se da se suradnja s četnicima ne čini dugoročno održivom zbog njihovih političkih ciljeva. Stoga će se i dalje jačati utjecaj ustaša, a time i hrvatske države, kako bi se postupno udaljili od četničkih snaga i deportirali oni [četnici] koji nisu mještani.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=788&rec=314&roll=555 NARA, T314, Roll 555, frames no. 000782—000783.] <br /> ({{jez-njem|"Da die eigene Kräfte und die Ustascha allein zur Befriedung und Sicherung des weiten Raumes nicht ausreichen, kann auf eine Mitarbeit der Cetniks noch nicht verzichtet werden. Im Augenblick wäre eine Lösung von ihnen mangels anderer Kräfte nicht möglich. Es wird jedoch nicht verkannt, dass auf die Dauer eine Zusammenarbeit mit den Cetniks auf Grund ihrer politischen Zielsetzung nicht tragbar orscheint. Es wird daher der Einfluss der Ustascha und damit des kroatischen Staates weiterhin gestärkt werden, um allmählich von den Cetnik–Verbänden abrücken zu können, die nicht ortsansässigen abzuschieben. Der Anfang hierzu ist gemacht. Um die Unzuträglichkeiten zu beenden, die sich daraus ergeben, dass in rein kroatischen Gegenden die eingesetaten Cetnik–Verbände die Bevölkerung belästigen und auch ausplündern, ist in Durchführung, sie aus diesen Gebieten herauszuziehen und nur noch in Orten mit pravoslavischer Bevölkerung zu Sicherungszwecken einzusetzen."}})</ref>|Procjena situacije 264. pješadijske divizije (7.12.43)}} Komanda Jugoistoka je istog dana izvijestila Vrhovnu komandu njemačkog Wehrmachta o sadjejstvu [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114. lovačke divizije]] i četnika u borbi protiv snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]: {{izdvojeni citat|114. lovačka divizija: čišćenje prostora oko [[Vrlika|Vrlike]] u saradnji sa četnicima završeno; neprijatelj je izgubio 22 mrtva i 20 zarobljenih; veliki plen.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=78&broj=89&roll=331 NARA, T78, Roll 331, frame no. 6287993.] <br /> ({{jez-njem|"114. JG. DIV: SAEUBERUNG IN RAUMES VRLIKA IM ZUSAMMENWIRKEN MIT CETNIKS NACH WEITEREN 22 FEINDTOTEN U. 20 GEFANGENEN BEI EINBRINGUNG GROESSERER BEUTE ABGESCHLOSSEN."}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 6. decembra 1943 (7. decembar 1943.).}} === Borbe pod njemačkom komandom u Crnoj Gori (1943—1944) === {{main|Operacija Frühlingserwachen (1944)}} [[File:Collaborationist Jakov Jovović with Germans on Cetinje.jpg|thumb|Četnički komandant [[Jakov Jovović]] sa svojim saborcima i Nemcima na [[Cetinje|Cetinju]], jesen 1943.]] Od 17. do 24. oktobra [[1943]]. godine, njemačke okupacione snage su organizovale [[Operacija Balkanski klanac|operaciju Balkanski klanac]] (njem. ''Balkanschlucht''). Osnovni cilj operacije je bio likvidacija snagâ [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i [[Divizija Garibaldi|Italijana]] koji su prešli na stranu partizana u Crnoj Gori, kao i ovladavanje [[Jadransko more|jadranskim]] zaleđem. Pored sopstvenih snaga, njemački okupator je za ovu priliku angažovao dva italijanska fašistička puka (oko devet bataljona), čiji su štabovi bili u [[Bar]]u i [[Podgorica|Podgorici]], kao i muslimansku fašističku miliciju i ostatke četnika Draže Mihailovića.<ref>https://www.znaci.org/00001/151_5.pdf</ref> Dakle, pored dvije divizije [[Wehrmacht]]a, u operaciji je učestvovalo i oko 5.000 [[Balli Kombëtar|balista]], talijanskih fašista i četnika.<ref>https://www.znaci.org/00001/33_9.pdf</ref> U depeši Vrhovnoj komandi JVuO od 20. oktobra 1943,<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, Knjiga predatih depeša CG—3, Depeša br. 211.</ref><ref>Др Радоје Пајовић, Контрареволуција у Црној Гори: Четнички и федералистички покрет 1941—1945, Обод, Цетиње, 1977, стр. 408.</ref> delegat VK JVuO u Crnoj Gori i [[Sandžak]]u major [[Rudolf Perhinek]] piše o učešću crnogorskih četnika na strani okupatora u ovoj [[Sile Osovine|osovinskoj]] operaciji: {{izdvojeni citat|Žalosno ali tačno. Da nisu Nemci angažovali ovolike snage, nas ovde više ne bi bilo, jer se više niko nije hteo boriti, već samo begati, ali nije se više imalo kud... Mi se izvlačimo i gledamo da smo pozadi njih, da bi iskoristili njihovu borbu sa komunistima i uništavanje istih.}} Informacija o potpunoj potčinjenosti četničkih jedinica u okupiranoj Crnoj Gori njemačkim vlastima, kao i tijesnim vezama sa kvislinškom ''Narodnom upravom'' koju je okupator formirao, Draži Mihailoviću je bila dostavljena 1. decembra 1943. godine iz štaba majora [[Petar Baćović|Petra Baćovića]] (pseudonim »Nav-Nav«): {{izdvojeni citat|Nemci daju oružje i odelo s a s d j k a c a m a [nedešifrovana riječ; moguće "žandarmima" — prim.] i nešto plate. Milicija će biti formirana kao prava vojska. Za komandanta cetinjskog bataljona major Zdravko Kasalović. Za nikšićki bataljon Boško Pavić, a mene su naimenovali za komandanta žandarmerijskog bataljona za srez šavnički. Pojava Narodne uprave i svega ovoga što se sada stvara, nije izraz želje niti naroda niti naša, već je ovo nužno zlo, između dva zla, jer drugog izlaza nema. Mi nismo u stanju samo pomoću naroda da ma šta učinimo bez pomoći Nemaca.<ref>AVII, kut. 276, reg. br. 7/1-35.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 47, str. 89.</ref>}} [[Ljubomir Lazarević]], inženjer iz [[Kolašin]]a (pseudonim »Bene«), 28. januara 1944. godine obavještava Dražu Mihailovića da četnici u Crnoj Gori sarađuju sa njemačkim okupacionim vlastima u svakom obliku: {{izdvojeni citat|Svi komandanti u Crnoj Gori primili su saradnju sa Nemcima, potpisali obavezu a sa ostatcima vojske nalaze se u žici, ili u neposrednoj blizini nje. Nema ni jedne grupe u šumi koja bi pretstavljala našu borbu, oko koje bi se moglo okupljati. Vukadinović isto tako nalazi se u Podgorici ili u okolini. Nagovešteni dolazak Srbijanske vojske pozdravljen je burno svuda, ali dolazak Ljotićevaca učinio je Ljotićevce vrlo aktivnim i prete da ko god ne bude s njima, on je komunista. Po varošima teško će se iko održati jer ta formula svakoga će staviti pod udar okupatora kao komunistu. Ovaka saradnja sa njima je nemoguća, jer ovi traže prilazak njima, ne saradnju. Po selima Crne Gore gospodare komunisti. Naše akcije vrše se samo u cilju osiguranja ili odbrane nemačkih kolona. Nemačke snage na ovom terenu vrlo su male i nesposobne za ma kakvu širu akciju. Do sada nema ni izgleda na akciju. Svako dalje čekanje, pogoršava našu situaciju. Narod gubi veru u našu dobru volju i našu sposobnost.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} Koliko su četnici u Crnoj Gori i [[Sandžak]]u bili od koristi njemačkom okupatoru za zaustavljanje partizanske ofanzive ka Srbiji, svjedoče i navodi iz izvještaja Komande Jugoistoka polovinom februara 1944. godine.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=15 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000011.] <br /> ({{jez-njem|"In einer Aussprache mit General Foertsch (H.Gr.F) wird festgestellt, dass der Vertrag mit Lukacevic in Geltung bleiben muß, weil dessen Cetniks in Montenegro zur Bekämpfung der Roten benötigt werden."}})</ref> Naime, i nakon stavljanja van snage [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|ugovorâ]] potpisanih krajem 1943. i početkom 1944, major [[Vojislav Lukačević]] je ostao jedini četnički komandant s kojim sporazum nije raskinut: {{izdvojeni citat|U razgovoru sa načelnikom štaba Armijske grupe »F« generalom (Hermannom) Foertschom, zaključeno je da sporazum sa Lukačevićem ostane na snazi, zato što su četnici u Crnoj Gori potrebni za borbu protiv crvenih.|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi njemačkih oružanih snaga od 16. februara 1944. godine}} Četnički odredi s teritorije Crne Gore i Sandžaka su, tokom zime i proljeća 1944. godine, njemačkom okupatoru bili krucijalno važni u smislu zatvaranja jugozapadne granice [[Nedićeva Srbija|Nedićeve Srbije]] od [[Prodor Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije u Srbiju|upada partizanskih jedinicâ]]. Iz strogo povjerljive naredbe od 17. III 1944. vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] (upućene i Feldkomandanturi 610 za teritoriju Crne Gore) ovo postaje bjelodano: {{izdvojeni citat|1.— 2. i 5. crvena div. približavaju se s prethodnicama jugozapadnoj granici Srbije. Prednji delovi na liniji Zmajevac (12 km ji. od Vardišta) — visovi južno od Vardišta. Dalje snage u nastupanju preko Strmice (10 km jz. od Višegrada). 2.— Potrebno je što pre tačno ustanoviti grupisanje snaga i jačinu četničkih odredâ Đurišića i [[Vuk Kalaitović|Kalaitovića]], koji se nalaze duž granice. 3.— 1. bug. okup. korpus povući će svoje isturene snage ispred nadmoćnog neprijateljskog pritiska na liniju Mokra Gora — Semegnjevo — Palisad. Ovu treba po svaku cenu držati blagovremenim angažovanjem rezervi. 4.— Ojačani peš. p. i art. divizion, koji su određeni za rezervu vojnoupr. k-ta Jugoistoka prebaciće se železnicom u rejon Užice—Požega. Angažovanje i delova istog samo uz saglasnost vojnoupr. k-ta Jugoistoka. 5.— Naročito je važno blagovremeno saznati težište neprijateljskog napada. U tu svrhu treba stalno vršiti izviđanja.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_34.htm Naređenje vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 17. marta 1944. nemačkom štabu za vezu pri 1. bugarskom okupacionom korpusu za preduzimanje mera u vezi pokreta 2. proleterske i 5. NOU divizije prema jugozapadnoj Srbiji]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=281&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000277.] <br /> ({{jez-njem|"Dt.Verb.Stab b.I.Bulg.Okk.Korps <br /> Nachr. 24.Bulg.Division über Dt.Verb.Offz. <br /> F.K. 610 <br /> 1.) Rote 2. und 5. Div. nähern sich mit Anfängen der Südwestgrenze Serbiens. Vorderste Teile in Linie Zmajevac (12 SO Vardiste), Höhen südlich Vardiste. Weitere Kräfte im Nachziehen über Strmica. (10 SW Visegrad) <br /> 2.) Baldige Klarheit über Kräftegruppierung und Stärke längs der Grenze stehenden Cetnikverbände des Djuirisic [sic] und Kalaitovic ist erforderlich. <br /> 3.) I.Bulg.Okk.Korps nimmt seine vorgeschobenen Kräfte vor überlegenem Feindruck auf die Linie Mokragora–Semegnjevo–Palisat zurück. Diese ist unter allen Umständen unter rechtzeitigem Einsatz von Reserven zu halten. <br /> 4.) Das als Reserve des Mil.Befh.Südost bestimmte verstärkte Inf.Rgt. einschl. Art.Abt. wird mit Eisenbahn in den Raum Uzice – Pozega herangeführt. Einsatz auch von Teilen nur mit Zustimmung des Mil.Befh.Südost. <br /> 5.) Rechtzeitiges Erkennen des Schwerpunktes des feindl. Angriffs ist besonders wichtig. Hierzu ständige Aufklärung geboten."}})</ref>}} [[File:Chetniks and Germans in Podgorica 1944.jpg|thumb|Četnički komandanti i njemački okupatori u [[Crna Gora|Crnoj Gori]]. [[Đorđije Lašić]] (prvi zdesna), šef njemačke uprave za Crnu Goru pukovnik Hajnke (treći zdesna) i Jakov Jovović (drugi slijeva) u [[Podgorica|Podgorici]], proljeće 1944.]] Krajem februara i početkom marta 1944. godine, u tzv. [[staroj Crnoj Gori]] (preciznije u [[Katunska nahija|Katunskoj nahiji]]) organizovana je [[Operacija Bura (1944)|operacija »Bura«]]. Specifičnost ove operacije ogleda se u činjenici da su za njeno izvođenje većinu ljudstva obezbijedili četnici, dok su oficiri iz Feldkomandanture na [[Cetinje|Cetinju]] i komandant mjesta [[Podgorica|Podgorice]] rukovodili borbenim djejstvima: {{izdvojeni citat|1.) Sumarni i iskustveni izveštaj: Operacija »Bora« od 27. 2. do 3. 3. 44. Sprovedena je četnička operacija »Bora«, pod nemačkom komandom, radi čišćenja rejona Danilovgrad — Čevo — Cetinje — Podgorica. 2.) Jedinice koje su učestvovale: 4000 ljudi nacionalne žandarmerije, milicije, 215. abver-trup, jedna brdska baterija iz ratnog plena, lovačko poterno odeljenje 181. peš. div. [...] 5.) Sprovođenje: U delom. oštrim borbama, kolone, koje su nastupale od i,, ji., i j., polako su osvajale teren. 29. 2. zauzeto je Čevo. Neprijatelj (jačine 250 ljudi) izvukao se prema sz. Posle odlaska nemačkih snaga i započinjanja neprij. protivnapada, četnici su se delom, u paničnom strahu, povukli na svoje polazne položaje. Neprijatelj je ponovo zauzeo teren očišćen operacijom. 6.) Gubici neprijatelja: 32 mrtva, 68 ranjenih, 23 zarobljena. Plen: 2 p. mitr., 1 mitr., 15 pušaka, 1 radio-stanica, propagandni materijal i hrana. Sopstveni gubici: 20 mrtvih, 31 ranjen, 46 nestalih. 7.) Iskustva: a) Građanska zaštita, usled nedovoljne opremljenosti i slabog borbenog morala, nije pogodna za izvršavanje borbenih zadataka; žandarmi, milicija, četnici, uz učešće nemačkih trupa, podesni za borbene zadatke i zadatke osiguranja... e) Prilikom sličnih operacija preduslovi za uspeh su učešće nemačkih trupa, podrška teškim naoružanjem i veza do pojedinih borbenih grupa.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_30.htm Izveštaj Komande 21. brdskog armijskog korpusa od 9. marta 1944. Komandi 2. oklopne armije o zajedničkoj nemačko-četničkoj operaciji »Bora« protiv jedinica 2. korpusa NOVJ na prostoru Danilovgrad — Cetinje — Podgorica]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&broj=72&roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000065.] <br /> ({{jez-njem|"Fernschreiben An Pz.AOK.2 <br /> 1.) Abschluss– und Erfahrungsbericht Unternehmen "Bora": <br /> Vom 27.2. bis 3.3.44 wurde Cetnik–Unternehmen "Bora" unter deutscher Führung zur Säuberung des Raumes Danilovgrad – Cevo – Cetinje – Podgorica durchgeführt. <br /> 2.) Beteiligte Truppen: <br /> 4000 Mann nationaler Gendarmerie, Miliz, Abwehrtrupp 215, 1 Beutegebirgsbatterie, Bandenjägertrupp 181.Inf.Div. <br /> Bewaffnung: Gewehre, 60 le.M.G. <br /> 3.) Leitung: <br /> Selbst.Feldkdtr. 1040 Cetinje <br /> 4.) Führung: <br /> Platzkdt. Podgorica <br /> 5.) Durchführung: <br /> In zum Teil harten Kämpfen gewannen die von O, SO u. S vorrückenden Kolonnen langsam Boden. Am 29.3. Cevo genommen. Feind (Stärke 250 Mann) nach NW ausgewichen. Nach Abrücken deutscher Kräfte und Einsetzen feindl. Gegenangriffe zogen sich Cetniks in z.T. panikartiger Flucht auf ihre Ausgangsstellungen zurück. Feind besetzte erneut das im Unternehmen gesäuberte Gebiet. <br /> 6.) Feindverluste: <br /> 32 Tote, 88 Verwundete, 23 Gefangene. <br /> Beute: <br /> 2 le.MG., 1 s.MG., 15 Gewehre, 1 Funkgerät, Propagandamaterial und Verpflegung. <br /> Eigene Verluste: <br /> 20 Tote, 31 Verwundete, 46 Vermisste. <br /> 7.) Erfahrungen: <br /> a) Einwohnerwehren infolge mangelhafter Ausrüstung und geringer Kampfmoral zu Kampfaufgaben nicht geeignet; Gendarmen, Miliz, Cetniks bei Beteiligung deutscher Truppen für Kampf– u. Sicherungsaufgaben geiegnet. <br /> b) Kaukasische Freiwillige des Abwehrtr. 215 gut bewährt. <br /> c) Mitnahme schwerer Waffennur mit deutscher Sicherung. <br /> d) Truppenverpflegung für einheimische Verbände ungeignet, Marschverpflegung zweckmässig. <br /> e) Bei derartigen Unternehmungen sind Beteiligung deutscher Truppen, Unterstützungen durch schwere Waffen und Nachrichtenverbindung zu den einzelnen Kampfgruppen Voraussetzungen für den Erfolg."}})</ref>|Izvještaj komande 21. brdskog korpusa o rezultatima operacije »Bura« od 9. marta 1944. godine}} Prilikom jedne manje akcije u blizini granice sa [[Hercegovina|Hercegovinom]] došlo je do oružanog okršaja lokalnih četnika i snagâ [[NOVJ]]. U izvještaju 21. brdskog armijskog korpusa Wehrmachta za 16. mart 1944. godine, četnički se gubici računaju kao sopstveni: {{izdvojeni citat|[[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181. pješadijska divizija]]: Četnici, koji su napredovali 4 km sjeverno od [[Grahovo (Nikšić)|Grahova]], povukli su se u Grahovo pred neprijateljskim napadom. Gubici neprijatelja: 8 poginulih (izbrojano), 20 poginulih i ranjenih (procijenjeno). Sopstveni gubici (četnici): 1 poginuo, 8 ranjenih. Namjera: nastavak nasilnog izviđanja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=663&broj=137 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000130.] <br /> ({{jez-njem|"Tagesmeldung von 16.3.44. <br /> 2.) 181.Inf.Div.: Bis 4 N Grahovo vorgegangene Cetniks vor angreifenden Feind wieder auf Grahovo zurückgegangen. <br /> Feindverluste 8 gezählte Tote, 20 geschäzte Tote und Verwundete. <br /> Eigene Verluste (Cetniks) 1 Toter, 8 Verwundete. <br /> Absicht: Fortsetzung der gewaltsamen Aufklärung."}})</ref>}} [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. nemački korpus]] u Crnoj Gori pokrenuo je [[10. april]]a [[1944]]. [[Operacija "Frilingservahen" (april-maj 1944)|operaciju "Frilingservahen"]], uz masovno učešće četnika. Operacija je pripremljena u saradnji sa [[Pavle Đurišić|Pavlom Đurišićem]] i započeta tako što su četnici zajedno sa Nemcima iz nemačkih garnizona napali na slobodnu teritoriju. Plan napada je bio sledeći: {{izdvojeni citat|'''Đurišićeve snage''': Prva borbena grupa, 700 ljudi, iz si. pravca preko rejona 5 km j. Bijelo Polje za Mojkovac. Druga borbena grupa, 1200 ljudi, pod komandom Đurišićevog Operativnog štaba, od Brodareva preko Šahovića za Mojkovac — Kolašin. Treća borbena grupa, 1000 ljudi, od sredine puta Pljevlja — Prijepolje pravcem Mojkovac. Četvrta borbena grupa, 1500 ljudi, od Pljevalja pravcem Mojkovac. Mojkovac treba da bude dostignut za 2 dana. Posle toga skretanje glavnine u rejon z. Tara — sz. Kolašin — Mojkovac. '''Nemačke snage''': 1 ojač. mot. č. prodire od Brodareva do Bijelog Polja. 1 ojač. mot. č. od Pljevalja do prelaza preko Tare 22 jjz. Pljevlja. Bat. [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]], 600 ljudi, sledi nemačke snage za Bijelo Polje, onda skreće za Mojkovac. Milicija iz Brodareva, 700 ljudi, čisti svoj rejon i prodire od Brodareva ka jjz. Početak napada: 10. 4. 44. [[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181. peš. div.]] obezbediće odgovarajuće informisanje četničke Grupe "Jug" (major Lašić i Bukatonović [pogreška; vjerovatno je u pitanju major [[Savo Vukadinović]] — prim.] u Podgorici) kao i Grupe "Nikšić".<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=364&rec=314&roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000357.] <br /> ({{jez-njem|"Fernschreiben An 181.Inf.Div. <br /> Betr.: Unternehmen "Frühlingserwachen". <br /> 1.) Nachstehende Plannung des Major Djurisic für Durchführung des Unternehmens "Frühlingserwachen" zur Kenntnis: <br /> Erste Kampfgruppe 700 Mann aus NO Richtung über Raum 5 km S Bijelopolje nach Mojkovac (16 km NNO Kolasin). <br /> Zweite Kampfgruppe 1200 Mann unter Führung Stab Djurisic von Brodarevo über Sahovici nach Mojkovac – Kolasin. <br /> Dritte Kampfgruppe 1000 Mann von Mitte Strasse Pljevlja – Prijepolje Richtung Mojkovac. <br /> Vierte Kampfgruppe 1500 Mann von Pljevlja Richtung Mojkovac. Mojkovac soll in 2 Tagen erreicht werden. Anschliessend Abdrehen der Masse in den Raum W Tara NW Kolasin – Mojkovac. <br /> Deutsche Kräfte: 1 verst.mot.Kp. stösst von Brodarevo bis Bijelopolje. <br /> 1 verst.mot.Kp. von Pljevlja bis Taraübergang 22SW Pljevlja SFK–Btl. 600 Mann folgt deutschen Kräften nach Bijelopolje, dann Abdrehen nach Mojkovac. <br /> Miliz Brodarevo 700 Mann säubert eigenen Raum und stösst von Brodarevo nach SSW. <br /> Angriffsbeginn: 10.4.44. <br /> 2.) 181.Inf.Div stellt entsprechende Unterrichtung der Cetnikgruppe Süd (Major Lasic und Bukatonovic in Podgorica) sowie der Gruppe Niksic sicher. <br /> Absichten für Beteiligung an den Unternehmen sind Gen.Kdo.XII.Geb.A.K. zu melden."}})</ref><ref>Obaveštenje Komande 21. brdskog korpusa Komandi 181. brdske divizije od 08.04.1944., Vojnoistorijski institut, NAV--T-314, r. 663, s. 357.</ref>}} U dijelu dnevnog izvještaja za 28. april 1944. godine koji se odnosi na Crnu Goru, vojnoupravni komandant Jugoistoka [[Hans-Gustav Felber]] (dokument potpisuje general Kurt von Geitner, načelnik štaba) zabilježio je: {{izdvojeni citat|Ustrajni pritisak crvenih na vlastite i četničke snage u centralnoj C. Gori.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=633&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000629.] <br /> ({{jez-njem|"Montenegro. Anhaltender roter Druck auf eigene und Cetnik–Kräfte in Mittel–Montenegro."}})</ref>}} === Borbe pod nemačkom komandom u NDH (1944) === [[File:August Šmidhuber, komandant 7. SS divizije, Todor Perović, lekar Trebinjskog korpusa i kapetan Milorad Vidačić, komandant Trebinjskog korpusa JVuO.jpg|thumb|Žena u crnini moli za milost Milorada Vidačića, komandanta Trebinjskog korpusa JVuO. Prisutni su još [[August Schmidhuber]], komandant 2. puka [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizije]] (prvi lijevo), Todor Perović, predstavnik četničke komande istočne Bosne i Hercegovine (drugi lijevo) i neimenovani oficir [[Schutzstaffel|SS]]-a. Fotografija je nastala tokom njemačke [[Operacija Gama|operacije Gama]] protiv partizana u [[Istočna Hercegovina|istočnoj Hercegovini]] (ljeto/jesen 1943. godine).<ref>[http://bandenkampf.blogspot.com/2015/08/bk0034.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0034 | Photo | SS-Freiwilligen-Gebirgs-Division "Prinz Eugen"]</ref>]] Kolaboracija četnika u [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] sa njemačkim okupacionim snagama postala je intenzivnija tokom zime 1943-1944, makar u slučaju hrvatskih kvislinških snaga i četnika bila pod neprestanom tenzijom. Podaci navedeni u izvještaju generala [[Edmund Glaise von Horstenau|Glaisea von Horstenaua]] od 26. februara 1944.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=236&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000236.]</ref> zasnovani na službenim podacima NDH otkrivaju opseg kolaboracije: 11. februara bilo je na teritoriju NDH trideset i pet posebno imenovanih četničkih grupa sa procijenjenih 23.300 ljudi pod oružjem. Neke manje jedinice su brojale od 200 do 400 pripadnika, dok su ostale, poput [[Momčilo Đujić|Đujić]]eve grupe, imale i do 2.500 vojnika i oficira. Od toga je s Nijemcima i vlastima NDH kolaboriralo devetnaest grupa (ukupno 17.500 ljudi); šesnaest ostalih grupa s oko 5.800 ljudi ubrajane su u pobunjene četnike.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=237&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000237—000240.]</ref> S iznimkom odreda vojvode [[Uroš Drenović|Uroša Drenovića]] u sjeverozapadnoj Bosni (oko 400 ljudi), kojeg su vlasti NDH smatrale potpuno lojalnim, za sve druge četničke kolaborirajuće grupe ustaške su vlasti držale da se prema Nijemcima odnose osobito prijateljski kako bi od njih izvukle što više oružja i municije, dok se istovremeno drže neprijateljski prema NDH.<ref>[https://znaci.org/00001/40_64.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje KOLABORACIJA IZVAN SRBIJE DO OKTOBRA 1944.]</ref> Iako se vojvoda [[Radivoje Kerović]], komandant [[Majevica|majevičkih]] četnika, u Horstenauovom izvještaju ubraja među »pobunjene četnike« (i to kao prvi na spisku, dok se za njegov odred tvrdi da ima 1000 ljudi, tj. da je najbrojniji), u dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 18. februar 1944. godine njegova lojalnost uopšte nije dovedena u pitanje: {{izdvojeni citat|Upit kod [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]] u vezi snabdijevanja municijom Kerovića koji se smatra lojalnim, i 200 ljudi tzv. [[Zeleni kadar|zelenog kadra]], koji se bore protiv crvenih zapadno od [[Koviljača|Koviljače]].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=17&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000013.] <br /> ({{jez-njem|"Beim Pz.AOK. 2 wird angefragt, ob Bedenken bestehen gegen Unterstützung mit Munition der im Raume westlich Koviljaca stehenden Cetniks des Kerovic, die als loyal angesehen werden und 200 Mann des sog. "Grünen Kaders" in Kampf gegen die Roten."}})</ref>|Ratni dnevnik Vojnog zapovjednika Jugoistoka (18. februar 1944.)}} Od 23. do 25. januara 1944. godine, na području između [[Knin]]a i [[Kistanje|Kistanja]] organizovana je [[Operacija Frühlingswetter|operacija »Frühlingsgewitter«]]. Vodeći borbe protiv jedinicâ iz sastava [[19. sjevernodalmatinska divizija NOVJ|19. divizije NOVJ]], operaciju su izveli dijelovi [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pješadijske divizije]] Wehrmachta, zatim 92. motorizovani grenadirski puk i 3. bataljon 98. brdskog lovačkog puka [[1. brdska divizija (Njemačka)|1. brdske divizije]]. Njemačkom okupatoru pridružile su se snage lokalnih četnikâ, najvjerovatnije iz [[Dinarska divizija JVuO|Dinarske divizije JVuO]]. U izvještaju 264. pješadijske divizije od 25. januara 1944, poslatom Komandi [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|15. brdskog armijskog korpusa]], njemačkim gubicima tokom operacije pribrojani su oni iz četničkih redovâ: {{izdvojeni citat| Sumarni izveštaj »Frilingsgeviter«: 1.) Delimičan ogorčeni otpor neprijatelja kod Ervenika, Bratiškovaca, Kistanja, Radučića slomljen je energičnim zahvatom. Banditi iznenađeni prodorom 92. gren. p. (mot.) od sz. prema Kistanju. 2.) Gubici: A.) sopstveni: 1 poginuo, 3 ranjena, 1 četnik poginuo. B.) neprijatelj: 66 poginulih izbrojano, procenjuje se daljih 60 do 70 poginulih i ranjenih. 35 zarobljenika u eng. uniformama iz Štaba 19. dalm. div. i 5. brig. C.) Zaplenjeno: 1 mitr., 3 puš. mitr., 42 autom., 2 pt puške, 1 l. minob., 1 telefon, 46 karab., 30 eng. mina, 10.000 metaka peš. mun., 60 kom. mina za 1. minob., 3 engl. bicikla.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_21.htm Izveštaj 264. pešadijske divizije od 25. januara 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o sopstvenim i neprijateljskim gubicima u operaciji »Frilingsgeviter« na prostoru Knin — Kistanje]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=293&rec=314&roll=561 NARA, T314, Roll 561, frame no. 000287.] <br /> ({{jez-njem|"ABSCHLUSSMELDUNG ”FRUEHLINGSGEWITTER”: <br /> 1.) TEILWEISE HEFTIGER FEINDWIDERSTAND BEI ERVENIK, BRATISKOVCI, KISTANJE, RADUCIC WURDE IM ENERGISCHEN ZUGREIFEN GEBROCHEN. BANDITEN DURCH EINBRUCH GREN. RGT. (MOT) 92 VON NW NACH KISTANJE UEBERRASCHT. <br /> 2.) VERLUSTE: <br /> A.) EIGENE: 1 TOTER, 3 VERWUNDETE, 1 CETNIK TOT. <br /> B.) FEIND: 66 GEZAEHLTE TOTE, 60 BIS 70 WEITERE TOTE UND VERWUNDETE GESCHAETZT. 35 GEFANGENE IN ENGL. UNIFORM VON STAB 19. DALM. DIV. UND ROEM. 5. BRIG. <br /> C.) BEUTE: 1 S.MG., 3 LE. MG., 42 MP., 2 PZ. BUECHSEN, 1 LE. GR. W., 1 FERNSCHRECHGERAET, 46 KARAB., 30 ENGL. MINEN, 10000 SCHUSS INF. MUN., 60 SCHUSS LE. GR.W. MUN., 3 ENGL. FAHRRAEDER."}})</ref>}} [[File:Hercegovački četnici i njemački vojnici s narodnim herojem Miletom Okiljevićem uoči njegovog strijeljanja juna 1944.jpg|thumb|Pripadnici [[369. legionarska divizija|369. „Vražje“ divizije]] i četnici Gatačke brigade Nevesinjskog korpusa JVuO sa vezanim [[Miletom Okiljevićem]], zamjenikom političkog komesara II čete I bataljona XI hercegovačke brigade, zarobljenim u borbama za Gat 15. maja 1944. godine (istog mjeseca je i strijeljan). Okiljević je proglašen 1951. godine za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja Jugoslavije]].<ref>[https://bandenkampf.blogspot.com/2017/10/bk0272.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0272 | Photo | 369. (kroatische) Infanterie-Division]</ref>]] Vojvoda [[Dobroslav Jevđević]] je, pored Momčila Đujića i [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]], vjerovatno najdalje otišao u kolaboraciji s njemačkim okupatorom, kada su u pitanju četničke jedinice van teritorije okupirane Srbije. Nakon kapitulacije Italije, boravio je u Rimu okupiranom od nacista. Nakon toga, našao se u Trstu, gdje je uspostavio čvrste veze s njemačkom obaveštajnom službom: {{izdvojeni citat|Ja sam javio Đujiću da preko naših ljudi u Sušaku i Trstu prihvate naše oficire koji idu iz Italije i upućuje u Liku i zap. Bosnu. Ovo sam javio i našima u Rim. Kap. Đaković javlja da su Nemci pobili oko 14000 partizana na prostoriji Crikvenica — Sušak — Rijeka, od kapitulacije Italije do danas.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>}} U izvještaju od 20. februara 1944, poslatom majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]], komandantu Zapadne Bosne JVuO, kapetan [[Ilija Jevtić]] piše o totalnoj subordinaciji [[Dinarska divizija|Dinarske divizije]] Nijemcima, koji u potpunosti kontrolišu četnike pod komandom vojvode Đujića: {{izdvojeni citat|Sem samog vojvode Đujića i jednog malog broja četnika, svi četnici Dinarske oblasti (oko hiljadu devet stotina i nekoliko) nalaze se pod nemačkom komandom. Hranu, odeću, obuću, cigarete i novac svaki četnik i njegov starešina prima kao i nemački vojnik odn. oficir. Svu municiju i oružje primaju takođe od Nemaca. Četnici pod nemačkom komandom nalaze se po bunkerima počev od Knina do Šibenika i Splita. U pojedinim bunkerima su izmešani, pola četnici pola ustaše. Nemački oficiri dolaze na Kosovo polje u četničku diviziju, a isto tako naši četnički oficiri i ostale starešine na čelu sa Đujićevim načelnikom štaba odlaze u Nemačku diviziju. Voze se na nemačkim automobilima kroz Knin i t.d. Jednom rečju između četnika i Nemaca postoji najtešnja saradnja i nemačka puna kontrola nad radom četnika. Jedino se pop Đujić, kao komandant divizije, sa svojom užom pratnjom ne pojavljuje pred njima.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_78.htm Izveštaj kapetana Ilije Jevtića od 20. februara 1944. komandantu zapadne Bosne o svom radu i saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji i Lici]</ref>}} Njemački poručnik [[Reinhard Kopps]], poznatiji kao ''Konrad'', bio je šef jedne obavještajne grupe [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]]. Kada je 3. marta 1944. došao iz [[Beograd]]a u [[Dalmacija|Dalmaciju]], sobom je doveo nekoliko [[ZBOR|ljotićevaca]], između ostalih i Roka Kaleba, pripadnika antikomunističke organizacije »[[Beli Orlovi]]«. Od ostataka Đačkog bataljona (ranije: Splitsko-šibenska četa), koji su uglavnom bili ljotićevci, i dijela četnika koje mu je ustupio vojvoda Đujić, poručnik Kopps je formirao odred »Konrad« čiji je zadatak bio da vrši diverzije na partizanske štabove, organe narodne vlasti, ubija simpatizere NOP-a i da spriječi veze iz unutrašnjosti sa jedinicama i štabovima NOVJ na otocima. Grupa »Konrad« brojila je oko 30 ljudi — četnika i Nijemaca, sa sjedištem u selu [[Zablaće]], pokraj [[Šibenik]]a.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_167.htm Izveštaj Štaba Dinarske četničke oblasti od 29. maja 1944. komandantu oblasti o akciji Grupe "Konrad" protiv pripadnika NOP-a na području Dalmacije]</ref> U izvještaju koji je 11. marta 1944. godine uputio komandi [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]], o suradnji sa četnicima vojvode Đujića Kopps je zapisao sljedeće: {{izdvojeni citat|''Predmet: Četničke jedinice u sjevernoj Dalmaciji.'' Četnici su u sjevernoj Dalmaciji grupisani u jednu [[Dinarska divizija JVuO|diviziju »Dinara«]], čiji se štab nalazi u [[Kosovo polje (Dalmacija)|Kosovu]], 11 km južno od Knina. Komandovanje je u rukama vojvode Momčila Đujića, uz podršku majora Kapetanovića i kapetana Mijovića. Jačina grupâ, podređenih ovoj komandi, trenutno iznosi oko 6500 ljudi. Utjecajna zona se poklapa sa rajonom naseljenim Srbima unutar trokuta [[Knin]]—[[Šibenik]]—[[Zadar]] i doseže do zone [[Lika|Like]]. Operaciona zona je cijeli ovaj trokut, a naročito veće komunističke, partizanske oblasti, koje su naseljene Hrvatima. Do sada su vojne operacije izvođene u suradnji sa njemačkim divizijama, o čijim su rezultatima ove izvještavane. Znatni dijelovi ovih četničkih jedinica angažirani su na osiguranju njemačkih puteva za dotur. Posmatrano s vojne strane, trenutno se četnička suradnja sa njemačkim jedinicama ocjenjuje kao pozitivna. Na osnovu snaga, koje nam se ovdje nude, može se zaključiti da ona nije iskorištena u potpunosti, ali i ono što je do sada učinjeno upućuje na činjenicu, da bi njihovo dalje angažiranje u vojnom pogledu za nas bilo povoljno.<ref>[https://znaci.org/zb/4_21_10.pdf#page=1414 Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu, Narodnooslobodilačka borba u Dalmaciji, knjiga 10: siječanj—ožujak 1944. godine (tom 21, dokument br. 402, str. 1414—1418.)]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=696&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000692.] <br /> ({{jez-njem|"Betr. Cetnik–Verbaende Norddalmatien. <br /> In Norddalmatien sind die Cetniks in einer Division "Dinara" zusammengefasst, deren Hauptquartier in Kosovo, 11 km s. Knin, liegt. Die Fuehrung liegt in den Haenden des Wojwoden Momcilo Djujitsch, der seinerseits unterstuetzt wird von Major Kapetanowitsch und Hauptmann Miowitsch. Die Staerke der diesem Kommando unterstellten Gruppen belaeuft sich z.Zt. auf etwa 6500 Mann. Das Einflussgebiet stimmt ueberein mit dem serbischen Siedlungsraum innerhalb des Dreiecks Knin–Sibenik–Zara und reicht bis ins Lika–Gebiet hinein. Operationsgebiet ist dieses gesamte Dreieck, insbesondere die in ihm liegenden groesseren, kroatisch besiedelten kommunistischen Partisanbereiche. Militaerische Operationen wurden bislang in Zusammenarbeit mit deutschen Divisionen durchgefuehrt und deren Ergebnisse dorthin gemeldet. Darueber hinaus sind wesentliche Teile dieser Cetnik–Verbaende zur Sicherung deutscher Nachschubstrassen eingesetzt. <br /> Militaerisch gesehen ist somit die Zusammenarbeit der Cetniks mit deutschen Verbaenden zur Zeit positiv zu beurteilen. Sie fuehrt wohl noch keineswegs zu voller Ausnutzung der sich hier uns anbietenden Kraefte, doch berechtigt das bisher Geleistete zu der Auffassung, dass ein weiterer Einsatz sich fuer uns militaerisch guenstig auswirken muss."}})</ref>|Izvještaj jedinice »Konrad« od 11. ožujka 1944. Komandi Druge oklopne armije o četničkim jedinicama u sjevernoj Dalmaciji}} Na osnovu svega iznesenog, poručnik Konrad predlaže nadređenim: „Što se tiče upotrebe četničkih jedinica sjeverne Dalmacije u vojne svrhe, treba reći da one predstavljaju samo nastavak prakse talijanskih jedinica. Uz to se prije svega mora dodati i to, da se Talijani nikada nisu usuđivali — i pored svih hrvatskih suprotnih tvrdnji — da u većem obimu sprovedu vojnu suradnju, jer oni nisu željeli da se ojačaju četnici, tada još neoprobani u težoj političkoj situaciji. Dok su Talijani sprovodili samo djelomične operacije, danas je, uz strogu kontrolu i rukovođenje, moguća mnogo obimnija mobilizacija četničkih jedinica. Đujić nam je rekao da će se njegove jedinice, nakon čišćenja partizanskih oblasti u dalmatinskom području, angažirati tako što će u suradnji sa njemačkim komandama izvršiti zapriječavanja Titovih kanala za snabdijevanje. Na osnovu ovdje poznatih činjenica ovo izgleda apsolutno moguće.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=700&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000696.] <br /> ({{jez-njem|"Zur militaerischen Verwendung der Cetnikverbaende Norddalmatiens ist zu sagen, dass sie nur eine Fortsetzung der italienischen Verbindungen darstellen wuerde. Dazu muss allerdings hinzugefuegt werden, dass die Italiener es niemals gewagt haben – trotz aller gegenteiligen wiederholten kroatischen Behauptungen – in grossem Stil militaerische Zusammenarbeit durchzufuehren, da sie die damals noch nicht erprobten Cetniks in einer im uebrigen noch unreiferen groesseren politischen Lage nicht zu stark werden lassen wollten. Waehrend somit die Italiener nur Teilunternehmen durchfuehrten, waere bei straffer Kontrolle und Steuerung der Cetnikverbaende heute ein Heranziehen in weit groesserem Umfang moeglich. Djujitsch hat sich uns gegenueber bereiterklaert, seine Verbaende nach Saeuberung der Partisanengebiete im dalmatinischen Raum so einzusetzen, dass in Zusammenarbeit mit deutschen Dienststellen eine Sperrung der Versorgungskanaele Titos erfolgt. Auf Grund der hier bekannten Unterlagen erscheint dies vollkommen moeglich."}})</ref> [[File:Helmuth von Pannwitz and Chetniks.jpg|thumb|Njemački general [[Helmuth von Pannwitz]], zapovjednik [[15. SS kozački konjanički korpus|15. SS kozačkog korpusa]], u društvu četničkih oficirâ s teritorije NDH.]] U izvještaju Višeg SS i policijskog vođe u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj ''[[Gruppenführer]]a'' [[Konstantina Kammerhofera]] za mjesec mart 1944. godine, iskazano je stanovito nezadovoljstvo učinkovitošću četnikâ u Bosni i Hercegovini u borbi protiv NOVJ: {{izdvojeni citat|Policijska oblast II ([[Sarajevo]]): [...] <br /> Borbena vrijednost četnika stacioniranih u policijskoj oblasti Sarajevo nastavila je opadati; borbe u okolici [[Višegrad]]a i [[Trebinje|Trebinja]] pokazale su da se oni mogu uspješno oduprijeti [neprijatelju] samo uz njemačku podršku. U [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]], četnici nisu pokazali nikakvu vlastitu inicijativu tijekom izvještajnog perioda.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=228&rec=314&roll=1548 NARA, T314, Roll 1548, frame no. 000222.] <br /> ({{jez-njem|"Polizeigebiet II (Sarajevo): <br /> Der Kampfwert der im Polizeigebiet Sarajevo stehenden Cetniks ist weiter gesunken, bei den Kämpfen im Raum von Visegrad und Trebinje hat sich gezeigt, daß sie sich nur mit deutscher Unterstützung erfolgreich zur Wehr setzen können. In Ostbosnien zeigten sich die Cetniks im Berichtsmonat ohne eigene Initiative."}})</ref>|Mjesečni izvještaj za mart 1944. godine Višeg SS i policijskog vođe u Hrvatskoj (6. IV 1944).}} Konverzacija vođena između njemačkog opunomoćenog generala u NDH [[Edmund Glaise von Horstenau|Edmunda Glaisea von Horstenaua]] i feldmaršala [[Wilhelm Keitel|Wilhelma Keitela]], prilikom posjete Hitlerovom glavnom štabu početkom marta 1944, otkriva kakva je bila percepcija statusa četnika u NDH od strane vojnog vrha Trećeg Reicha: „U [[Berchtesgaden|Berhtesgaden]]u ljubazno me je primio Kajtel. Informisao me je o toku razgovora sa [[Nikola Mandić|Mandić]]em i Perićem [predsjednik vlade i ministar vanjskih poslova NDH, respektivno — prim.]. U više navrata morao sam da ga prekinem kako bih ga ispravio, a pre svega u pogledu četničkog pitanja. On je mislio da se četnici sastoje samo od nekoliko dobrovoljaca (skraćeno „Hiwis“, dolazi od nemačke reči „Hilfswilligen“, prim. prev.), koji služe u nemačkim divizijama.“<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 456.</ref> Njemački nadležni organi su ukazivali svojim višim komandama i na vidljivu diskrepanciju u domaćem antikomunističkom taboru u kontekstu »borbe protiv bandi«. Tako se u izvještaju 264. pješadijske divizije od 10. aprila 1944. na jednoj strani tvrdi da „hrvatske vlasti očigledno poseduju vrlo malo poverenja u trajno postojanje vlastite vlade“,<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_43.htm Izveštaj 264. pešadijske divizije od 10. aprila 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o vojno-političkoj situaciji u srednjoj Dalmaciji]</ref> dok se za četnike Dinarske divizije pod Đujićevom komandom navodi: {{izdvojeni citat|Nasuprot ovom, četnike treba ceniti kao jedini pouzdani faktor borbe protiv komunističkih bandi. Oni raspolažu, pored jednog boljeg rukovođenja i organizacije, i potrebnom inicijativom u borbi protiv bandi za sopstvena obaveštavanja i poduhvate i redovno javljaju upotrebljive rezultate izviđanja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=494&rec=314&roll=562 NARA, T314, Roll 562, frames no. 000489—000490.] <br /> ({{jez-njem|"Die kroat. Behoerden besitzen anscheinend nur geringes Vertrauen in der dauernden Bestand der eigenen Regierung. <br /> Im Gegensatz hierzu sind die Cetniks als einzig zuverlaessiger Faktor im Kampf gegen die kommunistischen Banden zu werten. Sie verfuegen neben einer besseren Fuehrung und Organisation ueber die im Bandenkampf notwendige Initiative zu eigenen Erkundungen und Unternehmen und melden regelmaessig brauchbare Aufklaerungsergebnisse."}})</ref>|Izveštaj 264. pešadijske divizije od 10. aprila 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o vojno-političkoj situaciji u srednjoj Dalmaciji}} U telegramu poslatom 5. maja 1944. [[V SS korpusu]] iz [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], o držanju vojvode Momčila Đujića je data veoma povoljna ocjena: {{izdvojeni citat|Đujić neupitni pristalica DM. Hrvatski državljanin, lojalno radi sa vlastitim trupama protiv komunista, nasilno mobiliše pravoslavce. Prema povjerljivom izvještaju, nedavno je više puta izrazio antibritanska osjećanja. Jačina: 7000. Jesu li Đujićeve jedinice na području V SS korpusa?<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1208&rec=314&roll=565 NARA, T314, Roll 565, frame no. 001203.] <br /> ({{jez-njem|"Djujic einwandfrei DM Anhänger. Kroat. Staatsangehöriger, arbeitet mit eigener Truppe gegen Kommunisten loyal zusammen, zwangsmobilisiert Pravoslaven. In letzter Zeit nach V—Meldungen wiederholt englandfeindlich geäussert. Stärke 7000. Sind Djujic—Verbände im Bereich V. SS—Korps?"}})</ref>}} U izvještaju od 10. maja 1944, oficiri 15. brdskog korpusa navode da Nijemci snabdijevaju ukupno 6.318 četnika u NDH („Hrvatska borbena zajednica“). Za skrb 4.421 četnika starala se [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. divizija]], dok se o ostalih 1.897 brinula [[373. legionarska divizija|373. divizija]] Wehrmachta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=828&rec=314&roll=565 NAW, T-314, Roll 565, frame 000823: Zabilješka o broju četnika koje snabdijeva 15. brdski korpus (10. maj 1944.).]</ref> Sredinom srpnja 1944. godine, u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]] je organizirana [[Operacija Muholovka|operacija »Muholovka«]] ({{jez-njem|Fliegenfänger}}). U ratnom dnevniku [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] zabilježeno je da je izvođenje operacije povjereno [[13. SS oružana brdska divizija Handžar|13. SS brdskoj diviziji »Handžar«]] i lokalnim četnicima: {{izdvojeni citat|14. 7. 1944: <br /> ''SS-brdska divizija »Handžar«'': <br /> Za operaciju »Fligenfenger«, čišćenje prostora [[Osmaci]] (25 km jugoistočno od [[Tuzla|Tuzle]] — aerodrom bandi), krenula su 2 ojačana bataljona i četnici.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_218.htm ZBORNIK DOKUMENATA VOJNOISTORIJSKOG INSTITUTA: TOM XII — DOKUMENTI NEMAČKOG RAJHA — KNJIGA 4]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=960&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000820.] <br /> ({{jez-njem|"W–SS–Geb.Div. Handschar: <br /> Zum Unternehmen "Fliegenfänger" Säuberung Raum Osmaci (25 SO Tuzla) (Bandenflugplatz) 2 verst. Btlne. und Cetniks angetreten."}})</ref>}} Pored operacije »Fliegenfänger«, četnici u sjevernoj i istočnoj Bosni (koji su brojali oko 13.000 ljudi) uzeli su, tokom proljeća i ljeta 1944. godine, učešća u više poduvhata koje je predvodila 13. SS brdska divizija »Handžar« (kao npr. [[Operacija Maiglöckchen|»Maiglöckchen«]], [[Operacija Vollmond|»Vollmond«]], [[Operacija Heiderose|»Heiderose«]] ili [[Operacija Röslein|»Röslein«]]). Visoki oficiri [[Sicherheitsdienst|SS]]-a bili su u velikoj mjeri zadovoljni obostrano izgrađenim povjerenjem. Dok je ''Hauptsturmführer'' Hermann Schifferdecker, zapovjednik 27. brdske lovačke pukovnije iz sastava divizije, decenijama nakon rata tvdio da je „saradnja između divizije i četnika bila (je) veoma labava”, kao i da su se četnici „javljali našem obavještajnom oficiru onda kada im je bila potrebna hrana ili municija”, u junu 1944. komandant 13. SS brdske divizije general [[Karl-Gustav Sauberzweig]] je pohvaljivao iskreno savezničko držanje pripadnikâ JVuO (najvjerovatnije vojvode Radivoja Kerovića): {{izdvojeni citat|Nakon što ih naše trupe razbiju, partizani u povlačenju često upadaju u zasjede četničkih jedinica koje traže oružje... Tokom posljednjih operacija, četničke snage su se dobro pokazale u borbi. Uspostavljena je prihvatljiva, gotovo drugarska saradnja [Nijemaca — prim.] sa četnicima. Srpsko pravoslavno stanovništvo (sigurnosne zone) predstavlja jedini marljivi, konstruktivni i vitalni element na ovoj teritoriji. Kada je divizija tek stigla u (sjeveroistočnu Bosnu), među četnicima je zavladala panika zbog straha od [[Bošnjaci|muslimanske]] osvete. U međuvremenu, konstruktivniji među Srbima su shvatili da će divizija uključiti sve dijelove stanovništva u svoju misiju oslobađanja [od partizana — prim.]. To je, u određenom smislu, dovelo do svojevrsne saradnje.<ref>George Lepre, Himmler's Bosnian Division: The Waffen-SS Handschar Division 1943–1945. Atlgen, PA: Schiffer Military History, 1997, pp. 198–199. <br /> ({{jez-eng|"With an estimated strength of over 13,000 effectives, the Četniks of northeastern Bosnia were divided into four large groups, with one each operating in the Posavina, Bijeljina, Tuzla, and Zvornik areas. "The cooperation between the division and the Četniks was very loose," wrote one critical SS officer. "Most of the time they simply reported to our intelligence officer when they needed food or ammunition." Sauberzweig was more optimistic: "After being routed by our troops, retreating Partisans are often ambushed by Četnik units seeking weapons... During the latest operations, the Četnik forces have fought well. An acceptable, almost comradely cooperation with the Četniks has emerged. The Serbian-Orthodox population of the (security zone) is the sole industrious, constructive, and vital element in the territory. When the division first arrived in (northeastern Bosnia), the Četniks panicked, fearing Muslim revenge. In the meantime, the constructive-minded Serbians have realized that the division shall include all portions of the population in its mission of liberation. This has led, in a certain sense, to a sort of cooperation.""}})</ref>}} Nemački izveštaj iz jula 1944. godine ocenjuje da četnici Momčila Đujića broje oko 8.000 ljudi, od čega 7.000 naoružanih; ovi su dobro organizovani te neprijateljski orijentisani prema Englezima i bez engleske pomoći. Nijemci zaključuju da im oni zamjenjuju jednu do dvije divizije u Jugoslaviji: {{izdvojeni citat|Jedinica Konrad [srednja Dalmacija]: Saradnja sa četnicima izvanredna. '''Oni zamenjuju jednu do dve divizije'''. Samo se oni bore — ustaše manje aktivne.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=195&broj=790 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000781.] <br /> ({{jez-njem|"Zusammenarbeit der Truppe mit Cetniks hervorragend. Cetniks ersetzen 1 — 2 Divisionen. Nur sie kämpfen. Ustascha wenig aktiv. <br /> In Norddalmatien (serbischer Volksraum) Cetnikführer Djujic. Etwa 8 000 Mann, davon 6–7 000 Bewaffnete. Gut organisiert. Englandfeindliche Stimmung. Keine englische Unterstützung. Zweifel, ob diese Cetniks bei englische Landung gegen deutsche Besatzungsmacht kämpfen werden."}})</ref>|Izveštaj kapetana Merrema, drugog obaveštajnog oficira Komande Jugoistoka (Armijske grupe F) o inspekcijskom putu po Srbiji, Bosni i Hercegovini i Hrvatskoj u periodu 20. jun — 4. juli 1944.}} Kapetan Merrem, njemački oficir koji je sastavio ovaj izvještaj, imao je samo riječi hvale na račun četnikâ Dinarske divizije JVuO i vojvode Momčila Đujića: {{izdvojeni citat|[[373. legionarska divizija|373. pešadijska divizija]]: Saradnja sa četnicima vrlo dobra (1. lički korpus sa sedištem u [[Gračac]]u). Oni nemaju direktnu vezu sa Đujićem. Rukovođenje njima direktno od strane obaveštajnog odjeljenja divizije. Njihovim akcijama uvek prisustvuje nekoliko Nemaca koji kontrolišu isporuke municije i snabdevanja. [...] '''Oni su jedini stvarno korisni saborci''' [podvučeno u originalu — prim.]. Jedino od njih dolaze korisna obaveštenja o neprijatelju. [...] Jedan četnički komandant odaje utisak potpuno pouzdanog saborca, koji je i neprijateljski nastrojen prema Englezima. [...] Četnici su vrlo častoljubivi i drago im je kada Nemci primete njihove podvige. [...] Podoficir Bartl poznaje lično vojvodu Đujića. Đujić mu šalje čak i sopstvene naredbe u vezi s područjem [[Donji Lapac|Lapca]]. [Najbolja taktika protiv partizana sastoji se u upotrebi specijalnih jedinica] i kombinovanju četnika u jedinice snage jednog bataljona sa jednim nemačkim vodom sa radio stanicom i, po mogućstvu, teškim oružjem.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=195&broj=793 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000784.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Aussenstelle der 373. (kroat.) Div. – Uffz. Bartl. <br /> Sehr gute Zusammenarbeit mit Cetniks. (1. Lika–Korps Sitz Gracac.) Kein unmittelbarer Einfluss Djuic. Direkte Führung durch Ic–Aussenstelle. Bei Cetnik–Einsatz nehmen meist einige deutsche Soldaten teil. Dadurch Kontrolle der Munitions– und Verpflegungslieferung gewährleistet. "Kroatische Kampfgemeinschaft" bezeichnet Bartl nur als Ausdruck im deutschen Schriftverkehr. Cetniks können diesen Begriff nicht und würden bei Bekanntgabe feindselige Haltung einnehmen. Cetniks sind die einzigen brauchbaren Mitkämpfer. Diese allein liefern auch brauchbare Feindmeldungen. <br /> Kurze Rücksprache mit einem örtlichen Cetnik–Führer ergab den Eindruck eines absolut zuverlässigen, sogar englandfeindlichen Mitkämpfer. <br /> Cetniks sind sehr ehrgeizig und sehen es gerne, wann ihre Taten von Deutschen beobachtet werden. Geschriebenes Wort (Flugblätter) gilt bei ihnen wenig. Das gesprochene Wort ist alles. Gute Flüsterpropaganda hat grossen Einfluss. <br /> Von Invasion sprechen Cetniks kaum. <br /> Uffz. Bartl kennt den Vojvoden Djuic persönlich. Djuic schickt ihm sogar die den Raum Lapac berührenden eigenen Befehle. <br /> Auf die Frage, wie man nach seiner Ansicht der kommunistischen Banden Herr werden könne, antwortete Uffz. Bartl: "Durch andauerndes Jagen mit kleinen Jagdkommandos (Kleinkrieg nach Bandenart), durch Einsatz von Tarneinheiten und durch Zusammenfassen der Cetniks in Batl.–Stärke, dabei etwa 1 deutscher Zug mit Funk und möglichst mit schweren Waffen." <br /> Uffz. Bartl macht einen sehr guten Eindruck, scheint sich aber doch sehr viel zuzutrauen, wenn er behauptet, er könne die gesamten Djuic–Cetniks dahin bringen, wo wir sie haben wollen, falls er an die entsprechende Stelle gesetzt werden wurde."}})</ref>}} Visoka ocjena za doprinos četničkih formacijâ s teritorije marionetske NDH ratnim naporima njemačkog okupatora data je 25. jula 1944. godine i od strane nadležnih instanci iz [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]]: {{izdvojeni citat|Hrvatska: [...] Četnici su, s obzirom na vlastitu slabost, naši prirodni saveznici u borbi protiv komunizma. '''Samo se oni bore'''! “Hrvatska borbena zajednica” postoji samo na papiru.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=716&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000707.] <br /> ({{jez-njem|"Cetniks unter Berücksichtigung eigener Schwäche im Kampf gegen Kommunisten unsere natürlichen Verbündeten. Sie allein kämpfen! "Kroatische Kampfgemeinschaft" steht nur auf dem Papier."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka od 25. jula 1944.}} U izvještaju od 11. avgusta 1944, nakon proputovanja koje je Vojni zapovjednik Jugoistoka poduzeo u zoni odgovornosti V SS brdskog korpusa na teritoriju NDH, o tamošnjim četnicima te suradnji s njima kazano je: {{izdvojeni citat|Dobro iskorištavanje četničkih komandanata. Zahtjev za premještaj [[369. legionarska divizija|369. pješadijske divizije]] zbog sve češćih incidenata između četnika, o čijoj suradnji divizija apsolutno ovisi, i hrvatskih pripadnika divizije. 369. pješadijska divizija se sastoji od otprilike 70% Hrvata. Zapovjednik divizije napominje da se najmanje 40% njih smatra nepouzdanim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=192&broj=445 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000440.] <br /> ({{jez-njem|"Gute Ausnutzung der Cetnikführer. Antrag auf Herauslösung der 369.I.D. da sich Zwischenfälle zwischen Cetniks, auf deren Zusammenarbeit Division unbedingt angewiesen, und kroat.Div.Angehörigen mehren. (Siehe Ic–Bericht). 369.I.D. besteht aus ca. 70 % Kroaten. Div.Kdr. bemerkt, dass hiervon minderstens 40 % als unzuverlässig anzusehen sei."}})</ref>|Izvještaj o posjeti OBSO-a zoni odgovornosti 5. SS brdskog korpusa od 7. do 11. avgusta 1944. godine (11.8.44).}} Major Adolf von Ernsthausen je bio zapovjednikom 392. artiljerijske pukovnije iz sastava [[392. legionarska divizija|392. (hrvatske) pješačke divizije]], jedne od tri njemačko-hrvatske divizije (pored [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]] i [[373. pješadijska divizija|373. pješadijske divizije]]). Kao veteran [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] sa iskustvom ratovanja na [[balkanskom bojištu]], major von Ernsthausen biva upućen [[1944]]. godine u okupiranu Jugoslaviju. Von Ernsthausen će [[1959]]. godine objaviti ratne memoare pod naslovom ''Die Wölfe der Lika. Mit Legionären, Ustaschi, Domobranen und Tschetniks gegen Titos Partisanen. Erlebnisse in Kroatien 1944'' (“Vukovi [[Lika|Like]]. Sa legionarima, ustašama, domobranima i četnicima protiv Titovih partizana. Doživljaji u Hrvatskoj 1944.”).<ref>[https://winkelried-verlag.de/buecher/landser-am-feind/744/die-woelfe-der-lika Winkelried Verlag: Adolf von Ernsthausen, Die Wölfe der Lika]</ref><ref>[https://www.booklooker.de/B%C3%BCcher/Adolf-von-Ernsthausen+Die-W%C3%B6lfe-der-Lika-Mit-Legion%C3%A4ren-Ustaschi-Domobranen-und-Tschetniks-gegen/id/A02Iwx5I01ZZ3 Ernsthausen, Adolf von — Die Wölfe der Lika. Mit Legionären, Ustaschi, Domobranen und Tschetniks gegen Titos Partisanen. Erlebnisse in Kroatien 1944 — Landser am Feind, Band 5 (www.booklooker.de)]</ref> O sveobuhvatnoj saradnji Dobroslava Jevđevića s okupacionim vlastima bio je general Mihailović, u više navrata, obaviješten i od strane Jovanke Krištof (pseudonim »Mira«), četničke obavještajke u [[Slovenija|Sloveniji]]. U veoma opširnom izvještaju od 29. juna 1944, Krištof o Jevđeviću (pseudonim »Aero«) daje nedvosmislenu ocjenu: „Aero je drugi [[Milan Nedić|Nedić]].“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_198.htm Izveštaj obaveštajnog organa od 29. juna 1944. Draži Mihailoviću o stanju četničkih organizacija u Sloveniji, Hrvatskom primorju, Gorskom kotaru i Lici i saradnji sa nemačkim okupatorima]</ref> Pored toga, Krištof karakteriše Jevđevića kao „vrlo kompromitovanu osobu“ (najprije zbog „jakog sudelovanja sa okupatorom“), te zaključuje da ovaj ne bi mogao organizovati četničku ilegalu. Iz izvještaja Krištof može se zaključiti kako su vojvoda Dobroslav Jevđević i kapetan [[Dušan Đaković]], komandant 4. brigade iz sastava Ličko-kordunaške oblasti JVuO, bili podređeni okupatoru i suštinski i u simboličkoj ravni: {{izdvojeni citat|Odred u Ab.[aciji, tj. [[Opatija|Opatiji]] — prim.] likvidiran. 19 ljudi otišlo u [[Postojna|Postojnu]], a 10 ih ide u Nem.[ačku] kom. na [[Rijeka|Reci]], gde će služiti kao [[Gestapo]]. Tu će biti sa njima i Aero i kap. Đak., pa čak i r. stanica. [...] Svi su ti odredi pod Nem. kom. i bez međusobne veze, razbacani po [[Istra|Istri]], da se pokaže celom narodu, kako su Srbi Nem. sluge. Plaćeni su — vojnici 360 L.[ira] mesečno, podnar. 450 naredn. 525 podpor. mislim 3.000 a kap. Đak. 5.800 L. [...] U Josipdol je poslao Aero 11 ljudi, navodno da osnuju tamo četničku komandu. Međutim ti su ljudi Nem. tajna policija, a od četnika iz šume, koji su im dolazili u vezi, da je to četn. komanda, napravili Nem. radni bataljon, koji vode Nem. Tu je oko 40 ljudi, ostali su prestali dolaziti kad su videli šta se sa ovima desilo. [...] Kud ćemo veće poniženje za našu vojsku nego da komanduje Nem. poručnik našem kapetanu, pa i vojvodi, samo sreća, da je taj vojv. surogat, inače propadosmo od bruke... Sve ove i slične akcije vodi kap. Đaković, naravno pod komandom Nem. poručnika. Odluke o njima donosi Aero u dogovoru sa Nem. Upravo je gnusno gledati, kako se obojica klanjaju pred Nem. potpor. i por., pa kaplarima. Đak. sve pozdravlja fašistički uzdignutom rukom, a Aero samo veće činove oficire, inače našim pozdravom. [...] U Lici saradnja sa okupatorom je na čisto drugoj bazi — tamo mora okupator popuštati, jer inače odoše ljudi u šumu, a vođe su potpuno Nem. sluge i nemaju kamo bežati. [...] '''U krvi im je šurovanje sa okupatorom, a nama prikazuju kako vode vele politiku i kolike žrtve za narod s tim pridonašaju — dok u stvari nisu ništa drugo nego ponizne Nem. sluge'''. [...] Potrebno je već jednom započeti sa ozbiljnim i poštenim radom, jer će nas katastrofa preteći. Saradnju sa okupatorom trebalo bi napraviti na čisto drugoj bazi i ne sme biti vidna. Bar ovde.}} Na drugoj strani, Jovanka Krištof izdvaja kao pozitivan primjer vojvodu Momčila Ðujića: „Ovi ljudi ovde vide jedini spas u vojv. Đujiću, jer ga smatraju poštenim i iskrenim borcem za našu stvar. Isto ima org. dobro sprovedenu. Pljačkati i krasti ne dozvoljava o čemu su se uverili iz njegove prop. gde su imena poubijanih ljudi zbog nediscipline i raznih prekršaja. To ljudima imponira — pošten rad i samo to žele, a i zaslužuju, jer ih nepoštenje tuče već 3 1/2 god. I pored svega toga, ostali su verni našoj ideji. Isto saradnja sa okupatorom je na čisto drugoj bazi i ne vodi se trgovina sa ljudima, kao ovde. Ovo vodstvo se jako boji Đujića i gaji mržnju prema njemu zato hoće ljudima dokazati, da Đujić nema ništa odnosno samo par sto vojnika bez oružja koji kao čudo gledaju mitraljez. A isto, da su pod Nem. kao ovi ovde.“ U pokušaju da prebaci teret odgovornosti za sopstvenu kolaboraciju s okupatorom na komandanta Dinarske divizije JVuO, vojvoda Jevđević piše Mihailoviću 8. avgusta 1944. godine: „Garantujem i imam stotine dokaza da trupe Đujića u velikom delu stoje u tešnjoj vezi od mene, ali to niko ne vidi. Vi bi se začudili, kad bi vam sve ispričao kakve mi izveštaje pokazuju Nemci o svojim vezama sa našim jedinicama, naročito kod [[Uroš Drenović|Drenovića]] i ostalih, prebacujući mi da ih mi sabotiramo i podmuklo rušimo.“<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 156, reg. br. 51/1—1.</ref> I u izvještaju od 10. avgusta 1944, Jovanka Krištof je upozorila Mihailovića na činjenicu da se [[Lika|lički]] četnici pod komandom vojvode Jevđevića nalaze u [[Istra|Istri]] u službi okupatora, kao i da su pred [[Nacionalsocijalistička njemačka radnička partija|nacistima]] (»broj 11«) dužni salutirati [[Rimski pozdrav|fašističkim pozdravom]]: {{izdvojeni citat|Kolben [potpukovnik [[Karl Novak]] — prim.] se povratio 3 ov. meseca. Zgrozio se nad ovim radom. Nije mogao svega verovati kad su mu referisali oficiri i vojnici, dok nije neke stvari i na vlastite oči video. Mislim, da je dosta ako Vam kažem da stalno uzdiše i govori pri svakoj prilici: »Jadni Čiča, kako ga upropastiše, zar [[Vermaht]] i [[Gestapo]], da predstavlja Čičinu vojsku.« Prebleđuje slušajući i gledajući ovo. 3. mu referiraše četnici da su dobili naređenje da moraju svi nacistički pozdravljati. A jučer se sam uverio da ima oficira, koji profaniraju našu uniformu, te u njoj putuju iz [[Postojna|Postojne]] u Trst i daju povoda komun. za prop. Isti oficir Korać je tako i u Ab.[aciju] došao samo da je još imao natpis na rukavu i kapi »Lika« što po naređenju moraju svi u Postojni nositi. Ja sam ga napala zbog toga, a isto tako i Jovanovog brata, te su jučer svi na putu skinuli te sramotne natpise. [...] Čujem da Jovan sad ostaje kod Vas. Neka Vam ispriča kako su part.[izani] u okolici Post.[ojne] natiskali plakate o četn. banditima sa natpisom »Lika« na rukavu i kapi, koji su pljačkali selo sa br. 11 i odveli x ljudi i t.d. [...] Nadam se da će sad sigurno uspeti četnicima, da se odele od br. 11. Samo mnogi su od njih mišljenja da su ovim radom upropas[ti]li i ovde i Liku.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_21.htm Izveštaj Jovanke Krištof od 10. avgusta 1944. Draži Mihailoviću o stanju ličkih četnika u Istri, njihovoj saradnji sa Nemcima i ponašanju Dobrosava Jevđevića u vezi sa problemom vraćanja četnika u Liku]</ref>}} === Saradnja JVuO sa njemačkim okupatorom na Kosovu (1944) === {{main|Kosovo i Metohija u Narodnooslobodilačkoj borbi}} Proljeća 1944. godine, u vrijeme [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodora Udarne grupe divizije NOVJ u dolinu Ibra]], dolazi do čvrste saradnje između četnika na [[Kosovo|Kosovu]] i njemačkog okupatora u borbi protiv [[NOP]]. 8. aprila 1944. godine, kapetan [[Živojin Marković]], komandant Drugog kosovskog korpusa JVuO, obavještava<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref> generala Dragoljuba Mihailovića da se sastao sa njemačkim šefom SD policije iz [[Kosovska Mitrovica|Mitrovice]], koji mu je obećao hvatanje komunista sa Kosova (i [[Srbi|Srba]] i [[Albanci|Albanaca]]): {{izdvojeni citat|Obećao je da će da pohvata sve komuniste sa Kosova, bilo Srbe bilo Arnaute o čemu smo dali dokaze i podatke... Učinio sam pokušaj da dobijem i municiju od Nemaca. Obećali su, jer sam im predstavio strašno stanje u vezi sa partizanima.}} Kapetan Živojin Marković upozoravao je generala Mihailovića na posljedice javne i otvorene saradnje sa okupatorima, tj. na četničku kompromitaciju pred stanovništvom. Kapetan Marković piše 23. aprila 1944. kako je nastupila potpuna konfuzija, budući kako se protiv snagâ NOVJ zajedno bore: „Mi [tj. JVuO — prim.], Nemci, Bugari, nedićevci, dobrovoljci, [[Albanci|Arnauti]] dobrovoljci, Albanska legija.“<ref>AVII, ČA, kut. 246a, reg. br. 1/1-23.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943—1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 358.</ref> 11. juna 1944. kapetan Marković izveštava komandanta [[Sicherheitsdienst|SD policije]] u [[Kosovska Mitrovica|Kosovskoj Mitrovici]] o borbama koje vodi protiv jedinica NOP. Pored toga, kapetan Živojin Marković izvještava njemačkog oficira o spuštanju engleskih i američkih padobranaca na teren pod kontrolom snagâ JVuO: {{izdvojeni citat|Nastojaću da proverim tačno gde su pali i ko ih je uhvatio i gde će se nalaziti, pa ću vas izvestiti. Ja sam na položaju sa celim korpusom. Noćas sam blokirao dva srpska sela i uhvatio jednu komunističku trojku koju sam odmah likvidirao... Ako me sada ne pomognete u najtežoj situaciji u borbi sa partizanima, biću prinuđen da se povučem.<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref>}} Sjutradan, 12. juna 1944, uslijedio je odgovor njemačkog komandanta SD policije iz Mitrovice: {{izdvojeni citat|Mnogo Vam hvala za Vaša dva izveštaja. Juče sam imao duži razgovor sa Vašim oficirom za vezu koji Vas je sigurno već sada o svemu što smo razgovarali izvestio. Raduje me mnogo što imate takve uspehe u borbi protiv komunista i čestitam Vam na tome... Primite puno pozdrava i moje želje da postignete još mnogo uspeha i slave u borbi protiv komunista.<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref>}} Polovinom septembra 1944. godine, saradnja kosovskih četnika sa njemačkim okupatorom postaje legalna. Štab 2. kosovskog korpusa JVuO dobija od Nijemaca 10. septembra 1944. „tri vagona municije i ukupno 800.000 metaka od 7,9 mm”. U [[Raška|Raškoj]] su se mogli vidjeti njemački vojnici skupa sa četnicima. Krajem oktobra 1944. godine u [[Zvečan]]u pregovaraju predstavnici četnika, Nijemaca i [[Balli Kombëtar|albanskih kvislinga]] o zajedničkoj borbi protiv NOV i PO Jugoslavije.<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref><ref>Ненад Миодраг Антонијевић, Ратни злочини на Косову и Метохији 1941—1945. годинe. Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, Београд, 2015, стр. 453—454.</ref> Komanda [[Armijska grupa E|Armijske grupe »E«]] javljala je 29. oktobra 1944. godine o susretu generalštabnog potpukovnika Warnstorffa sa kapetanom Markovićem, vjerovatno radi dogovora o zajedničkom povlačenju na zapad: {{izdvojeni citat| ''29. 10. 1944. Operat. odeljenje (Kos. Mitrovica)'' Sastanak 20. 10. načelnika Obaveštajnog odeljenja potpukovnika Varnštorfa sa komandantom 4. četničkog korpusa Markovićem.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Izvod iz ratnog dnevnika komande Grupe armija »E« za period od 1. oktobra do 31. decembra 1944. godine]</ref>}} Iz iste je komande javljano 11. novembra 1944. da su Markovićevi četnici, kao i oni s teritorije [[Nedićeva Srbija|Nedićeve Srbije]], »samo saputnici« njemačkog Wehrmachta. Međutim, nepovjerenje je i dalje postojalo među dvjema stranama, pa je preporučen određeni oprez: {{izdvojeni citat|Grupa Marković (2500—3000), u sporazumu sa nem. vojskom, osigurava odsek Mitrovica — Raška (mesta uklj.) — Novi Pazar. Izviđanje protiv Bugara, Tita i Sovjeta. Do sada nije bilo ozbiljnijih incidenata. Potrebna je opreznost.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%B5_%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%98%D0%B0_%22%D0%95%22_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%83_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_11.11.1944. Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.], Vojnoistorijski institut, NAV--T-311, r. 184, s. 501.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=507&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000501.] <br/> ({{jez-njem|"1.) Gruppe Markovic (2500–3000) sichert im Einvernehmen mit dt. Truppe Abschnitt Mitrovica – Raska (Orte ausschl.) – Novi Pazar. Aufklärung gegen Bulgaren, Tito und Sowjets. Bis jetzt keine ernsteren Zwischenfälle. Vorsicht geboten."}})</ref>}} === Borbe pod nemačkom komandom u Srbiji (1944) === {{main|Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|Topličko-jablanička operacija}} [[File:Nemci predaju minobacač četnicima.jpg|thumb|Nemci predaju minobacač četnicima u Srbiji 1944.]] {{Quote box | citat = „D.M.-bande dosada nisu nikad napale okupacione trupe.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1115&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001111: Izvještaj o bandama u okolini katarakti Dunava (bez datuma, približno mart 1944).] <br /> ({{jez-njem|"Bisher haben die D.M.Banden die Besatzungstruppen noch nie angegriffen."}})</ref> | izvor = Nemački izvještaj o četnicima u okolini katarakti Dunava od marta 1944. | width = 40% | align = right}} {{Quote box | citat = „Titove bande imaju se napasti i uništiti, odn. zarobiti. Pristalice D.M.-a (četnici) ne smatrati neprijateljima.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1264&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001260: Naredba 923. Landeschuetzen-bataljonu za akciju „Dunav“ (29. Juli 1944.).] <br /> ({{jez-njem|"Angetroffene Titobanden sind anzugreifen und zu vernichten bzw. gefangen zu nehmen. DM—Anhänger (Cetniks) sind nicht als Feind anzusehen."}})</ref> | izvor = Naredba 923. Landesschuetzen-bataljonu za akciju „Dunav“ od 29. jula 1944. | width = 40% | align = right}} Oko [[Nova godina|Nove godine]] po [[Julijanski kalendar|julijanskom kalendaru]] 1944. dolazi do žestokih [[Bitka za Ivanjicu (januar 1944.)|borbi za Ivanjicu]]. Ovom prilikom, četnici Draže Mihailovića stupaju u borbu protiv snagâ NOVJ skupa sa Nijemcima, [[Bugari|Bugarima]] i kvislinškim formacijama (Državna i Poljska straža). 11. januara 1944, u Vrhovnu komandu JVuO stiže depeša kapetana [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]] (pseudonimi »Švarc« i »Ras-Rasa«), u kojoj se navodi: „Nemci i Bugari uz pomoć četnika ušli u Ivanjicu, a tenkovi produžili dalje. Komunisti otstupaju u pravcu Javor — Kušići. Od naših u borbi [[Vuk Kalaitović|Kalait]] i Marković. Gubici nisu još utvrđeni. Nemci danas prošli kroz [[Kosjerić]] i sutra stižu na bojište. Od komunista učestvuju u borbi muslimanska i dalmatinska brigada.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref> Kapetan [[Predrag Raković]] (»Kar-Kar« i »Pre-Pre«) šalje 13. januara dvije depeše kojima obavještava VK JVuO i generala Mihailovića o stanju na terenu: {{izdvojeni citat|Primio sam sva Vaša naređenja za prikupljanje snaga za dejstvo prema Ivanjici protivu komunista. Situacija kod Ivanjice 12-I uveče: partizani su izbačeni iz Ivanjice i odbačeni prema Mučnju, a štab mi je još u Katićima. Partizani tamo imaju 1, 2 i 5 proletersku brigadu i srbijansku proletersku brigadu. Ukupno oko 3000 ljudi. Odlično naoružani sa dosta municije. Od okupatora: Nemaca vrlo malo sa 5 tenkova, a Bugara 1000. Nemci ne nameravaju da dovedu u ovu oblast jače snage za borbu, jer su radi da ove partizane likvidiraju sa Bugarima, srpskom državnom stražom i da im pomognu četnici D. M. I jedna i druga strana drže se u toku 13-I pasivno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} Kad je sredinom marta 1944. operativna grupa sastavljena od [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge]] i [[Peta krajiška divizija NOVJ|Pete divizije]] NOVJ iz [[Sandžak]]a [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodrla u zapadnu Srbiju]], nesuglasice između četnika i Nijemaca u Srbiji potisnute su u drugi plan. Trupe sastavljene od jedinica [[Vermaht]]a i [[Vafen-SS|SS]], korpusâ JVUO, bugarskog okupacionog korpusa, [[Srpska državna straža|SDS]], [[Srpski Doborvoljački Korpus|SDK]] i [[Ruski Zaštitni Korpus|Ruskog zaštitnog korpusa]] pod objedinjenom nemačkom komandom generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] funkcionisale su kao jedinstvena operativna grupa u [[Operacija Kamerjeger|operaciji »Kammerjäger«]]. Kod nadležne je četničke komande majora [[Neško Nedić|Neška Nedića]] bio akreditovan nemački kapetan Vajel kao oficir za vezu. Zajedničke operacije trajale su nešto duže od dva meseca.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj Vojnoupravnog komandanta jugoistoka od 13. maja 1944.]</ref> Kao znak otopljavanja odnosa na liniji četnici–okupator, nakon unilateralnog raskidanja (sa njemačke strane) [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|sporazuma potpisanih]] u zimu 1943/1944. godine te organiziranja [[Operacija Treibjagd|operacije »Hajka«]] protiv [[Nikola Kalabić|Kalabićevih]] četnika, u drugoj polovini marta 1944. upriličen je sastanak komandanta Drugog ravnogorskog korpusa kapetana [[Predrag Raković|Predraga Rakovića]] sa oficirom [[Schutzstaffel|SS]]-a Biermannom, inače njemačkim zapovjednikom [[Čačak|Čačka]]. Tom prilikom je kapetan Raković garantovao „da ne postoje ni najmanje namere da se planira opšti ustanak ili da se sprovedu sabotažne akcije“ protiv Nijemaca, odnosno da će „na teritoriji Srbije“ iznova nastupiti primirje. U Mihailovićevo ime, četnički komandant je iskazao spremnost „za borbu protiv komunista i izvan Srbije, uz isporuke municije“, a nije čak odbacio ni mogućnost angažovanja „na drugim evropskim frontovima“.<ref>[https://web.archive.org/web/20221206140940/https://znaci.org/00001/4_14_3_269.htm Izveštaj Feldkomandanture u Čačku od 25. marta 1944. komandantu Jugoistoka o pregovorima sa komandantom 2. ravnogorskog korpusa]</ref> U izvještaju Komandi Jugoistoka, [[obersturmführer]] Biermann navodi da Draža Mihailović od njemačke strane očekuje diskretnost u održavanju kontakata, naročito stoga što bi srpske kvislinške vlasti u JVuO mogle vidjeti konkurenciju: {{izdvojeni citat|Kapetan Raković mi je kazao lično, takoreći u povjerenju kao prijatelju, da sve što mi je do sada rekao i sve što sam ja zapisao, on rekao po nalogu Draže Mihailovića, s kojim je imao svakodnevnu radio-vezu i od koga je dobivao stalna uputstva o predmetu prethodnih razgovora. Pritom me uvjerava da će sa strane Mihailovića, naravno, sve biti demantirano, ukoliko se o sadržaju razgovorâ ponovno dozna u [[Beograd|beogradskim]] krugovima ([[Milan Nedić|Nedić]], [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]). Sasvim je prirodno da ovi krugovi pokušavaju svim sredstvima osujetiti sporazum između njemačke okupacijske vlasti i Draže Mihailovića, jer trenutno su oni legalni predstavnici srpskog naroda te bi možda mogli strahovati za svoje pozicije. Pregovore između DM–pokreta i njemačkih vlasti ovi bi krugovi odmah iskoristili u propagandne svrhe i predstavili ih kao kraj ili slabost DM–pokreta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=281&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000268—000269.] <br /> ({{jez-njem|"Hauptmann Rakovic sagte mit persönlich, sozusagen vetraulich zu einem Freund, dass alles, was er mir bisher gesagt und ich aufgeschrieben habe, von ihm im Auftrage von DM gesagt worden sei, mit dem er tägliche Funkverbindung habe und von dem er laufend Anweisungen für den Stoff der bisherigen Besprechungen erhalten habe. Er versichert mir gleichzeitig dass selbverstandlich von DM–Seite alles abgestritten werde, falls wieder der Inhalt der Besprechungen in Belgrader Kreisen (Nedic, Ljotic) bekannt werde. Es sei zu natürlich, dass diese Kreise mit allen Mitteln eine Verständigung zwischen der deutschen Besatzungsmacht und DM zu hintertreiben versuchen, denn sie seien ja gegenwärtig die legalen Vertreter des serbischen Volkes und müssten evtl. um ihren Posten fürchten. Verhandlungen der DM–Bewegung mit deutschen Behörden würden sofort von diesen Kreisen propagandistisch aufgeschlachtet und als Ende bezw. Schwäche der DM–Bewegung hingestellt."}})</ref>|Njemački izvještaj od 25. marta 1944. o pregovorima šefa [[Sicherheitsdienst]]a u Čačku obersturmführera Biermanna sa kapetanom [[Predrag Raković|Predragom Rakovićem]], komandantom 2. ravnogorskog korpusa JVuO}} Kapetan Predrag Raković, jedan od glavnih četničkih komandanata zaduženih za održavanje [[Saradnja četnika sa Nedićevom vladom|veze s Milanom Nedićem]] i Nijemcima, ponovo se sastaje sa Biermannom u Čačku 26. aprila.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=331&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000314.]</ref> Raković je tada naveo da mu je general Mihailović povukao punomoć za obavljanje poslovâ s Nijemcima i da zbog toga na ovom sastanku ne sudjeluje kao njegov predstavnik. Očigledno da je Draža Mihailović bio sasvim upoznat sa ovim kontaktima i davao je za njih odobrenja, dok je Raković održavao kontakte i obavljao poslove s Nijemcima, iako su mu ovlaštenja bila povučena.<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> Ubrzo je uslijedilo potčinjavanje Rakovićevog Drugog ravnogorskog korpusa JVuO (kao i Javorskog korpusa pod komandom majora [[Radomir Cvetić|Radomira Cvetića]]) njemačkim trupama u jugozapadnoj Srbiji, što se može zaključiti iz jednog izvještaja Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka s početka aprila 1944: {{izdvojeni citat|Cvetićevi četnici osiguravaju lijevi bok grupe Jug i izviđaju u pravcu [[Golija|Golije]] od Drinića ka sjeveru. Zadatak Rakovićeve grupe nepromijenjen.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=413 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000408—000409.] <br /> ({{jez-njem|"Die Cvetic–Cetniks sind zum Schutz der linken Flanke der Angriffsgruppe Süd und zur Aufklärung über das Golija–Gebirge über Dramici nach Norden vorzuführen. Auftrag für Rakovic–Cetniks bleibt unverändert."}})</ref>|Izvještaj opunomoćenog komandanta Jugoistoka svim potčinjenim jedinicama za 3. april 1944. godine}} Kapetan Raković javlja 30. marta 1944. Vrhovnoj komandi JVuO kako okupator, bez pomoći njegovih snagâ, ne može zatvoriti liniju odbrane u dolini [[Ibar|Ibra]]: {{izdvojeni citat|Nemci kažu da se na dan 29 ov. m. u 2 časa ujutru pojavila veća grupa komunista u blizini s. Biljanovca kod ušća Jošaničke reke u Ibar. Kažu da su uhvatili i dešifrovali depešu koju je [[Tito]] poslao [[Peko Dapčević|Peku]] da Peko ima zadatak da što pre poruši mostove na pruzi i putu [[Kraljevo]] — [[Raška]] — [[Mitrovica]] — [[Skoplje]] i da mu je to i bio cilj prodiranja ka toj pruzi. Nemci su bacili dosta svojih snaga u Ibarsku dolinu da sačuvaju prugu. '''Vapiju za našom pomoći'''. Ovu prugu su do sada čuvali Rusi [tj. [[Ruski zaštitni korpus|RZK]] — prim.], sada su oni smenjeni i u bunkerima su [[Srpski dobrovoljački korpus|Ljotićevci]]. Verovatno da će komuniste zaustaviti na ovoj liniji okupator. Ja ću danas biti sa celim korpusom na mestu kako mi je naređeno, sa štabom u Roćevićima. Uputio sam manja odelenja u daljno izviđanje prema Studenici. Čim nešto dobijem izveštavaću Vas.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_104.htm Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 30. marta 1944. četničkoj Vrhovnoj komandi o dobijenim podacima od Nemaca za dejstvo NOVJ u dolini r. Ibra]</ref>}} U dnevnom izvještaju iz Komande Jugoistoka za 18. april 1944, predviđa se koji će sektor zauzeti jedinice pod Rakovićevom komandom u vrijeme izvođenja operacije »Kammerjäger«, kojom prilikom je okupator s uspjehom osujetio [[Drugi prodor NOVJ u Srbiju|drugi prodor NOVJ u Srbiju]]: {{izdvojeni citat|Rakovićeva grupa dobila zadatak da postavi osiguranja prema jugu na sjevernoj obali Studenice.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=514&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000510.] <br/> ({{jez-njem|"Unternehmen Kamerjägger. II. Eigene Lage: <br /> F/ Cetnik–Gruppe Rakovic erhielt Auftrag zur Abschirmung nach S gegen Feind auf dem nördl. Studenica–Ufer."}})</ref>|Dnevni izvještaj opunomoćenog komandanta Jugoistoka tokom operacije Kammerjäger, 18. april 1944.}} Jedan od prvih dokumenata gdje se pominje učešće četnika na strani [[Sile Osovine|snaga Osovine]] tokom operacije »Kammerjäger« predstavlja dnevni izvještaj Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka za 27. mart 1944. godine. Neuspjeh snagâ NOV i POJ u pokušaju da pređu rijeku Ibar ogleda se i u činjenici da su im ovom prilikom naneseni značajni gubici u ljudstvu: {{izdvojeni citat| SRBIJA: Operacija »Kamerjeger«: 2. i 5. crvena div. prekinule su borbe u rejonu Ivanjice i posle probijanja slabijeg bug. odbrambenog fronta j. od Ivanjice glavninom snaga prešle put Ivanjica — Sjenica u pravcu planina Golija — dolina Ibra. Dosadašnji gubici kod neprijatelja navodno preko 340 mrtvih i ranjenih. Kao protivmere otpočeto je: 1.) Gonjenje od strane 4 oj.[ačana] bug. bat., uz sadejstvo četničkih odredâ. Preostali delovi 24. bug. div. čiste dosadašnje bojište uz osiguranje doline Moravice. 2.) Formiranje Borbene grupe »Šreder« u cilju zaprečavanja doline Ibra. Ovoj su potčinjeni: 4. puk [[Ruski zaštitni korpus|RZK]], koji je tamo angažovan za osiguranje pruge, nem. i srp. jedinice koje se tamo nalaze, kao i alarmne jedinice [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|2. okl. armije]] iz pozadinskih jedinica. Spremaju se za dovlačenje: 2. puk [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]], 4. puk SDK, 1 bat. 1. puka SDK (ukupno 5 bataljona), 696 (mot.) bat. polj. žand. i 1 nem. pol. dobr. bat. Za dolinu Ibra naređen je 1. stepen bojne gotovosti, a za mesto Rašku — 2. stepen bojne gotovosti. Otežani su pokreti usled stalnih snežnih padavina.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_37.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 27. marta 1944. Grupi armija »F« o prodoru 2. i 5. NOU divizije i preduzetim protivmerama u operaciji »Kamerjeger« kao i o odbijanju zahteva kvislinške crnogorske vlade za pripajanje Sandžaka Crnoj Gori]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=361&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000357.] <br/> ({{jez-njem|"Tagesmeldung von 27.3.1944 </br> Serbien. </br> Unternehmen "Kamerjägger": </br> 2. u. 5. rote Div. haben Kämpfe im Raum Ivanjica abgebrochen und nach Durchstossen der unterlegenen bulg. Abwehrfront S Ivanjica mit Masse die Strasse Ivanjica–Sijenica [sic] in Richtung Golija–Gebirge–Ibartal überschritten. Bisherige Feindverluste angeblich über 340 Tote und Verwundete. </br> Als Gegenmassnahmen sind eingeleitet: </br> 1.) Verfolgung durch 4. verst.bulg.Btle. unter Mitwirkung von Cetnik–Abteilungen. Uebrige Teile 24.bulg.Div. säubern bisheriges Kampffeld unter Sicherung des Moravica–Tales. </br> 2.) Bildung einer Kampfgruppe Schröder zur Sperrung des Ibartales. Dieser sind unterstellt: </br> das zur Bahnsicherung dort eingesetzte 4.Rgt. RSK </br> die dort befindlichen dt. u. serb. Einheiten sowie </br> Alarmeinheiten der 2.Pz.Armee aus Versorgungstruppen. </br> In Zuführung begriffen: </br> 2.Rgt. SFK, 4.Rgt. SFK, 1 Btl.1.Rgt. SFK (ingesamt 5 Btle.) </br> Feld.Abt.(mot) 696 u. 1 dt. Pol.Frw.Btl. </br> Für Ibartal Alarmstufe 1, den Ort Raska Alarmstufe 2 befohlen. Bewegungen durch anhaltende Schneefälle erschwert."}})</ref>}} Iz jednog razgovora na visokom nivou (prisutni: general [[Hans Felber]], vojni zapovjednik Jugoistoka i [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova), održanom 11. aprila 1944. godine, može se nazrijeti koliko su okupacioni dužnosnici bili zadovoljni saradnjom sa četnicima i ostalim [[Kolaboracija|kolaboracionističkim]] snagama na [[Balkan]]u: {{izdvojeni citat|Neubacherovo mišljenje o vrijednosti srpskih formacijâ: [[Srpska državna straža|SDS]] loša, Hipo (pomoćna policija) isto, [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] dobar, četnici veoma različito. U Crnoj Gori se dobro tuku [[Crnogorski dobrovoljački korpus|dobrovoljci pod njemačkim vođstvom]]. Kosovski Albanci se bore s nama. Evzoni u Grčkoj nijesu za odbranu obale, ali su korisni u unutrašnjosti zemlje i sigurno neće pucati na nas.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=462&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000458.] <br/> ({{jez-njem|"Auffassung Neubacher über den Wert der serbischen Verbände: SSW schlecht, Hipo desgleichen, SFK gut, Cetniks sehr unterschiedlich. In Montenegro schlügen sich die Freiwilligen unter deutscher Führung gut. Die Kosovoalbaner kämpfen mit uns. Evzonen in Griechenland sind nichts für Küstenverteidigung, brauchbar wohl aber im Innern des Landes, werden bestimmt nicht auf uns schiessen."}})</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/294.</ref>|Vojni zapovjednik Jugoistoka (Razgovor Felber-Neubacher, 11. april 1944.)}} U izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera (u odjeljku naslovljenom „Stanje kod neprijatelja“), sačinjenom 22. aprila iste godine, ambivalento držanje jedinicâ JVuO prema okupatorskim vlastima smatra se glavnom karakteristikom četničkog pokreta u Srbiji: {{izdvojeni citat|Srbija: <br /> Pokret DM je podijeljen unutar sebe. Dok se neki aktivno bore na strani njemačkog Wehrmachta protiv komunista — a da nijesu odustali od temeljnih rezervi prema svakom okupatoru — manje bande DM u centralnoj i istočnoj Srbiji spremne su činiti štetu. Izvještaji koji se stalno pojavljuju o pregovorima Draže Mihailovića i Tita nijesu potvrđeni i takođe se doimaju nevjerovatnim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=556 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000552.] <br /> ({{jez-njem|"Die DM–Bewegung ist in sich aufgespalten. Während ein Teil aktiv an der Seite der deutschen Wehrmacht gegen die Kommunisten kampft – ohne dadurch die grundsätzlichen gegen jeden Okkupator vorhandenen Vorbehalte aufgegeben zu haben – treiben kleinere DM–Banden in Mittel–und Ostserbien nach wir vor ihr Unwesen. Immer wieder auftauchende Meldungen über Verhandlungen zwischen DM und Tito bestätigen sich nicht und erscheinen auch unglaubwürdig."}})</ref>|Izvještaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka o stanju u periodu od 16. marta do 15. aprila 1944. godine}} 12. aprila 1944. godine, pukovnik [[Jevrem Simić]] izdaje jednom četničkom nižem oficiru objavu o kretanju na terenu brigade kojom komanduje, kako bi ovaj mogao što efikasnije uništavati jatake i simpatizere [[Narodnooslobodilački pokret|NOP]]-a: {{izdvojeni citat|OBJAVA Za G. Milića Majstorovića p.poručnika, komandanta II bataljona III leteće kosmajske brigade, koja mu se izdaje s tim da može slobodno da se kreće sam ili sa svojom vojskom po terenu koji je ugovoren sa našim saveznicima Nemcima i Bugarima i da u ime Kralja Petra II Karađorđevića oduzima svu rekviziciju i kolje sve partizanske jatake i simpatizere zbog čega će dobiti čin majora.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_115.htm Objava komandanta četničke oblasti u Srbiji od 12. aprila 1944. komandantu 2. bataljona 3. kosmajske brigade za nesmetano kretanje od okupatora i klanje simpatizera narodnooslobodilačkog pokreta]</ref>}} 1. maja 1944. godine, u dnevnom izvještaju Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka, koji potpisuje načelnik štaba general [[Kurt Geitner]], navodi se cifra od nekoliko hiljada pripadnika JVuO koji pomažu okupatoru u zaustavljanju ofenzive NOVJ: {{izdvojeni citat|Srbija — Stanje u sopstvenim redovima: <br /> Borbena grupa Weyel: 500. SS padobranski lovački bataljon, sa otprilike 1.000 četnika, odbacio je neprijatelja kod [[Seča Reka|Seče Reke]] (6 km zap. od [[Kosjerić]]a) i sa manjom borbenom grupom vrši napad na neprijatelja kod Varde. Izbrojano 10 mrtvih neprijatelja; vjerovatni veći gubici. [...] <br /> Četnici su raspoređeni duž linije [[Požega]]—Kosjerić—[[Ražana]]—[[Povlen]], sa ukupnom jačinom od približno 5.000 ljudi. Pojedine grupe su poslale oficire za vezu. Draža Mihailović, koji je preuzeo jedinstveno zapovjedništvo, namjerava uspostaviti radio-vezu s njemačkom komandom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=673&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000669—000670.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien. Eigene Lage. <br /> B. Kampfgruppe Weyel. Fg.Abt. 696 bis Kostojevici an Straße 4 OSO Rogacica durchgestossen. SS–Fallschirmjäger–Btl. hat mit etwa 1000 Cetniks Feind bei Sjecareka [sic!] (6 W Kosjerici) geworfen und steht mit einer schwächeren Kampfgruppe im Angriff gegen Feind bei Varda. 10 gezählte Feindtote, weitere Feindverluste wahrscheinlich. <br /> F. Cetniks stehen im allg. Linie Pozega–Kosjerici–Razana–Povlen in Gesamtstärke ca. 5000 Mann. Einzelen Gruppen haben V.Offz. abgestellt. DM., der Gesamtführung übernommen hat, will Funkverbindung zu deutschem Kommando herstellen."}})</ref>}} U monografiji “Četnici u Drugom svjetskom ratu 1941—1945” [[Jozo Tomašević]] zaključuje: „Ne mogu ipak dati nikakvu potvrdu toj slutnji da je Mihailović održavao direktnu radio-vezu s Nijemcima, a uzimajući u obzir njegov način ponašanja u cijelom ratu, malo je vjerojatno da jest.“<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> Međutim, Hermann Neubacher svjedoči u memoarima kako je, makar tokom nekoliko dana u zimu [[1945]], održavao izravnu radio-vezu s Mihailovićevim štabom.<ref>Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN — Službeni list SCG, Beograd, 2005, str. 161—162.</ref> U dnevniku Vojnog zapovjednika Jugoistoka od 2. maja 1944,<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=677&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000673.] <br /> ({{jez-njem|"Kampfgruppe Weyel. SS–Fallschirmjägger–Btl. hat mit Cetniks bei Varda Tross der 5.Div. zerschlagen. Hohe blutige Feindverluste. Cetniks haben sämtl. Gefangene erschossen. Zahlen werden nachgemeldet."}})</ref> sa pohvalom se ističe kooperacija onih snagâ JVuO u zapadnoj Srbiji koje sačinjavaju taktički sklop pod komandom majora [[Ericha Weyela]]: {{izdvojeni citat|Borbena grupa Weyel: SS padobranski lovački bataljon, zajedno sa četnicima, uništio komoru [[Peta krajiška divizija|Pete divizije]] kod [[Varda (selo)|Varde]]. Veliki neprijateljski gubici. Četnici postrijeljali sve zarobljenike. Brojke će biti objavljene naknadno.}} U izvodu iz ratnog dnevnika generala Hansa-Gustava Felbera za 3. maj 1944. godine, navodi se da je načelnik štaba Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka general Kurt Geitner išao u posjetu njemačkim trupama na ratištu u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]]: {{izdvojeni citat|(3.5.44) 6,00: Putovanje do Parišta [svakako je riječ o [[Donje Vardište|Vardištu]] — prim.] zbog razgovora sa majorom Weyelom i nekim četničkim vođama o formiranju zajedničkog štaba za borbu protiv komunista. Povratak za Beograd 3. maja u 15 časova.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=807&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000803.] <br /> ({{jez-njem|"3.5.44 6.oo Uhr Fahrt nach Pariste zur Besprechung mit Major Weyel und einigen Cetnik–Führern über Bildung eines gemeinsamen Stabes zur Bekämpfung der Kommunisten. Rückkehr nach Belgrad am 3.5., nachmittags 15.oo Uhr."}})</ref>|Ratni dnevnik Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka, 3. maj 1944. godine}} Kolike je razmjere poprimila kolaboracija četnikâ Draže Mihailovića sa njemačkim okupatorom i srpskim kvislinškim jedinicama u proljeće 1944. godine, postaje očigledno i iz navodâ u izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja, u kom su snage JVuO ubrojane u vlastite formacije: {{izdvojeni citat| I. Sopstvene snage A) Grupa “Holman” 696. bat. feldžand. krenuo je jutros sa četnicima u napad duž puta Nova Varoš — Ljubiš. 11/4. p. “Brand.” na maršu Sjenica — Maskova. Komandno mesto grupe “Holman” — Nova Varoš. I I/4. p. “Brand.” na maršu Užice — Ivanjica — Maskova. B) Grupa “Vajel” Napad Severne četničke grupe na jakog neprijatelja jugoistočno od Rožanstva nije uspeo uprkos visokih gubitaka i na strani četnika i na strani neprijatelja, pa će jutros biti ponovljen sa I/“Brand.”. Podređeni 1. bataljon 63. puka u obezbeđenju na visovima između Čajetine i Rožanstva. C) 24. bug. div. I I /64. nije uspeo u noći 11/12. 5. da kod Mokre Gore spreči neprijateljske zaštitnice da izmaknu ka jugu. Danas je sa 1/1. srp. puka i 1.000 četnika počelo čišćenje prostora Semegnjevo — Čajetina. 8. bataljon teških mitraljeza na maršu Požega — Arilje. 11/63. biće naknadno privučen. D) Grupa “Tatalović” Srpski dobrovoljački korpus uključio se kod Ljubovije u borbe na hrvatskoj obali Drine i prihvatio četnike koji su se povlačili. Kod Rogačice 4 prebeglice.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o borbama sa 2. i 5. NOU divizijom na komunikaciji Užice — Višegrad]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=736&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000732—000733.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien. II. Eigene Lage. <br /> A) Gruppe Hollmann. Fg.Abt.696 heute morgen mit Cetniks zum Angriff entlang Str. Nova Varos–Ljubis angetreten. II./4.Brdbg. auf Marsch Sjenica–Maskovo. Gefechtsstand Gruppe Hollmann Nova Varos. III./4.Brdbg. auf Marsch Uzice–Ivanjica–Maskovo. <br /> B) Gruppe Weyel. Angriff nördl. Cetnik–Gruppe gegen starken Feind SO Rozanstvo drang bei hohen Cetnik–u. Feindverlusten nicht durch und wird seit heute morgen mit I./Brdbg. wiederholt. Unterstelltes I./63 sichert auf Höhen zwischen Cajetina u. Rozanstvo. <br /> C) 24.bulg.Div. III./64 konnte in der Nacht 11./12.5. bei Mokra Gora Ausweichen feindl. Nachhuten nach S nicht verhindern und tritt heute mit I./Serb.Rgt.1 u. 1000 Cetniks zur Säuberung des Raumes Semegnjevo–Cajetina an. 8.sMG.Btl. auf Marsch Pozega–Arilje. II./63 wird nachgezogen. <br /> D) Gruppe Tatalovic. Bei Ljubovija griff SFK in Kämpfe auf kroat.Drina–Ufer ein u. nahm ausweichende Cetniks auf. Bei Rogacica 4 Überläufer."}})</ref>}} U istom izvještaju je prenijeta i sljedeća informacija: {{izdvojeni citat|Prema pouzdanom izvoru, četnički komandant [[Dragoslav Račić|Račić]], koji je učestvovao u borbi protiv Grupe “[[Milutin Morača|Morača]]” u [[Valjevo|valjevskom]] kraju, zatražio je da se vrati u svoje dotadašnje operacijsko područje, jer ne želi više da se „prlja“ saradnjom sa okupatorom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=736&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000732.] <br /> ({{jez-njem|"Nach s.Qu. hat Cetnikführer Racic, der im Kampf gegen Gruppe Moraca im Raume Valjevo beteiligt war, die Rückkehr in sein bisheriges Einsatzgebiet beantragt, da er sich durch Zusammenarbeit mit der Okkupator nicht länger "beschmutzen" wolle."}})</ref>}} Istog dana, u izvještaju koji je poslao Glavnom komandantu Jugoistoka feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|von Weichsu]], general Felber zapaža kako formiranje ''Borbene grupe Weyel'' označava novu etapu u četničko-njemačkim odnosima s ciljem saradnje u borbi protiv NOVJ, koja u tom obimu nije bila izvodiva u prethodnom periodu: {{izdvojeni citat|Utisak o upotrebljivosti pojedinih potčinjenih narodâ i jedinicâ: [...] Četnici uvjeravaju da će se uzdržati od bilo kakvog neprijateljstva prema njemačkim trupama i da će učestvovati u borbi protiv komunista do konačne pobjede. U operacijama četničke jedinice predvodi [[Neško Nedić]], a s njemačke strane major Weyel. Razgovori na bojnom polju pokazuju da su četničke vođe poput Kalabića i Rakovića spremne sarađivati sa Nijemcima. Kod ljudstva preovlađuje prijateljski pristup, uz samo nekoliko neprijateljskih lica. Naoružanje im je skromno; manjak mitraljeza. Situacija sa zalihama municije, kao i dosad, nejasna.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=727&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000723—000724.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Eindruck über die Brauchbarkeit der einzelnen unterstellten Nationen und Verbände: <br /> f) Cetniks versichern jede Feindseligkeit mit deutschen Truppen auszugeben und sich am Kampf gegen die Kommunisten bis zum Endsieg zu beteiligen. Leitung der Cetnik–Verbände durch Nesko Neditsch, deutscherseits durch Major Weyel. Besprechungen auf dem Gefechtsfeld zeigen, daß die Führer der Cetniks wie Kalabic und Rakovic gewillt sind, mit den Deutschen zusammenzuarbeiten. Unter den Leuten vielfach freundliches Entgegenkommen, nur zum Teil feindselige Gesichter. Ausrüstung mit Waffen mäßig, wenig Maschinenwaffen. Über Munitionslage nach wie vor Unklarheit."}})</ref>|Raport generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|Maximilianu von Weichsu]] od 13. maja 1944. godine}} Draža Mihailović je imenovao [[Milorad Mitić|Milorada Mitića]] za oficira za vezu između svojih jedinica i njemačke komande, kako bi saradnja četničkih komandanata sa okupatorom dobila organizovaniju formu. General Mihailović je preko kapetana Mitića dostavljao svoje zahtjeve njemačkoj komandi koja je snabdijevala municijom i hranom njegove jedinice, angažovane u borbi protiv NOVJ. Mitić je o situaciji na frontovima, o svome radu i o količini pomoći primljenoj od okupatora gotovo svakodnevno izvještavao generala Mihailovića. U depeši od 28. marta 1944, između ostalog, kapetan Mitić piše: {{izdvojeni citat|O nekoj akciji Bugara ili Br. 11 (šifra koja označava Njemce — nap.) protivu crvenih dublje na terenu nema ni govora. Doručak i večera su uvek u garnizonu. Ako se hoće uništenje komunista, onda to moramo mi da uradimo. Možemo da računamo na pomoć uzduž komunikacija, na municiju i avijaciju, mada ona ne može mnogo da pomogne. Ali moraju biti hitno bačene masovne snage i lično da vodite operacije, naravno kao 'siva eminencija', inače [[Peko Dapčević|Peko]] ode u Toplicu i dalje... Moral kod naših ljudi u reonima gde su prošli komunisti je mnogo opao. Sve veća sumnja u snagu naših i Br. 11 i sve veći respekt prema crvenima... Pred svim ovim mi ne možemo da zatvorimo oči. Ovoga puta opasnost je stvarno velika, skoro ogromna...<ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, S—X—57/2.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_62.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje KORPUSI DRAŽE MIHAILOVIĆA POLAŽU ISPIT PRED OKUPATOROM U SRBIJI]</ref>}} 18. aprila 1944. godine, glavni inspektor Vrhovne komande JVuO pukovnik Jevrem Simić izvještava generala Mihailovića da se kapetan [[Zvonimir Vučković]], komandant Prvog ravnogorskog korpusa, nalazi pod izravnom komandom njemačkih oficira: {{izdvojeni citat|Zvonkov odred pod komandom poručnika Nenadića zajedno sa Nemcima je u Negbini.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_120.htm Pismo delegata Vrhovne komande od 18. aprila 1944. Draži Mihailoviću o saradnji četnika sa nemačkim i bugarskim trupama u borbama protiv NOVJ u jugozapadnom delu Srbije]</ref>}} U telegramu od 20. IV 1944. pukovnik Simić piše generalu Mihailoviću: {{izdvojeni citat|Vučković sa 130 odabranih četnika stavio se pod komandu nemačkog poručnika Kerpera i nalazi se južno od Jasenova na Beloj Glavi.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 277, registarski broj 4/1—56.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 99—100.</ref>}} U proljeće 1944. godine, prilikom njemačke kontraofanzive protiv partizana u jugozapadnoj Srbiji u kojoj su učestvovale i značajne četničke snage, zabilježena je i fotografija komandanta 1. ravnogorskog korpusa JVuO sa njemačkim oficirom, vjerovatno iz Wehrmachtove divizije [[Brandenburger|''Brandenburg'']].<ref name="yuhistorija.com"/> [[Datoteka:Zvonimir_Vuckovic_i_Nemci.jpg|minijatura|Kapetan [[Zvonimir Vučković]] (desno), komandant 1. ravnogorskog korpusa JVuO, pozira sa njemačkim oficirom tokom [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|partizanskog prodora u Srbiju]] (april/maj 1944. godine)]] Istog dana kada je došlo do formiranja ''Borbene grupe Weyel'' (28. april 1944), u dnevnom izvještaju Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka zapisano je: {{izdvojeni citat|Srbija — I. Stanje kod neprijatelja: <br /> A) Divizijska grupa “Morača” nalazi se sa istočnom kolonom u oblasti južno od Kosjerića u borbi sa vlastitim snagama i četnicima, koji su, navodno, lično bili vođeni od strane DM-a.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=632&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000628.] <br /> ({{jez-njem|"Tagesmeldung von 28.4.1944. <br /> Serbien. <br /> I. Feindlage. <br /> A) Div.Gruppe Moraca steht mit O–Kollone im Raum S Kosjerici im Kampf mit eigenen Kräften u. Cetniks, die von DM angeblich persönlich geführt werden."}})</ref>}} Pored ovoga, u izvještaju se pominje traženje veze s njemačkim okupatorom i u drugim dijelovima zemlje: {{izdvojeni citat|Ostatak Srbije: Slabija lokalna aktivnost bandi. Grupe DM-a u centralnoj Srbiji, pod pritiskom crvenih, ponovo traže kontakt sa okupacionom silom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=633&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000629.] <br /> ({{jez-njem|"Übriges Serbien: <br /> Geringe örtliche Bandentätigkeit. DM–Gruppen in Mittelserbien suchen unter rotem Druck erneut Fühlung mit Besatzungsmacht."}})</ref>}} U telegramu poslatom 5. maja 1944. godine generalu Mihailoviću, kapetan [[Neško Nedić]] piše o uspostavljanju fronta prema snagama NOVJ u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]], odnosno da je stvoren jedinstveni borbeni sklop koji sačinjavaju četnici, [[Srpski dobrovoljački korpus|srpski dobrovoljci]] i njemačke okupacione trupe: {{izdvojeni citat|Snage potčinjene meni prešle su trenutno u odbranu na liniji Bačevci—Kosjerić i to: valjevski korpus sa delom Nemaca drži levo obalu Graca u visini Lipa—Ravan. Juče su na ovom odseku odbijeni svi napadi komunista. Ajdačić sa delom Nemaca zatvara položaj Bukovi—Ražana. Na prostoru Ražana—Kosjerić ima jedan bataljon Nemaca. Brigada Negovanova kao rezerva drži Divčibare. Rakovićev korpus u Kosjeriću sa ofanzivnom ulogom. Moja težnja je da sa naslonom na Nemce, stvorim čvrstu odbranu linije Bačevci—Kosjerić, dok se snage ne prikupe i ne stvore preduslovi za uništavajući udar, a tada uništi prva, druga a potom peta divizija. U ovom cilju front ostaje prema drugoj diviziji danas u odbrani dok na ovu diviziju sa zapada napadaju jedan bataljon Nemaca i tri bataljona ljotićevaca a mi je dočekujemo. Prema petoj diviziji preduzima se napad danas sa angažovanjem.<ref>AVII, Ča, kut. 276, reg. br. 2/1—11.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 100.</ref>}} U svojstvu komandanta Valjevskog korpusa JVuO, u depešama od 17. maja 1944. kapetan Nedić je poslao Vrhovnoj komandi i Mihailoviću sljedeće informacije: „Peta divizija uglavnom na prostoru Mučanj i južno... Prema ovima snagama u pokretu su Nemci sa juga i jugoistoka tri bataljona Nemaca. Bugari sa Rakovićem i sa javorcima [Javorski korpus JVuO pod komandom majora Radomira Cvetića — prim.] u pokretu su sa istoka. Ja sa Gardom i valjevskim korpusom napadam danas sa severa sa težnjom da ovladam sa Okruglicom... Požeški korpus i Ajdačić [Filip, komandant Crnogorske brigade Požeškog korpusa JVuO — prim.] zatvaraju otstupanje Crvenih na sever na položaju: Vranjevina, Crveni Vrh, Treštena Stena. Užička brigada sa jednim bataljonom Nemaca napada od Kokinog Broda na sever. Druga komunistička divizija na Zlataru: Jablanica, Dobroselica, Negbina, Draglica. Sa juga je napadaju Nemci i Zlatiborski korpus [pod komandom kapetana Dušana Radovića Kondora — prim.].“<ref>AVII, ČA, kut. 276, reg. br. 2/1—38.</ref> U prvoj polovini maja 1944. godine, Vrhovna komanda JVuO je javljala o zajedničkim borbama četnikâ i Nijemaca širom okupirane Jugoslavije: „Naši i nemački delovi zatvorili put [[Užice]] — [[Kokin Brod]]. Isto tako zatvorena i [[Lim (rijeka)|Limska dolina]]. Od strane Nemaca i naših 2. maja počela ofanziva od [[Podgorica|Podgorice]]. Komunisti u oblasti [[Bijelo Polje|Bijelog Polja]]. Nemci u [[Šavnik]]u, [[Žabljak]]u i [[Brodarevo|Brodarevu]]. U [[Istočna Bosna|Istočnoj Bosni]] šesnaesta, sedamnaesta i tridesetšesta komunistička divizija pri uništenju od dve nemačke divizije.“ General Mihailović je naređivao i majoru Dragiši Rakiću (pseudonim »Gis-Gis«), komandantu Vojvodine JVuO, da pokuša dobiti municiju od okupatora, koristeći se pritom i srpskim kvislinškim strukturama, budući da je [[Banat]] formalno bio dijelom [[Vojna uprava u Srbiji|Nedićeve Srbije]]: „Postarajte se za nabavku municije kako ste predvideli. Iskoristite raspoloženje Nemaca u Banatu za jačanje naše organizacije. Isto tako iskoristite i Nacionalnu službu rada.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref> 11. maja 1944, general Mihailović (pseudonim »Hans«) piše da je naredio »Viktoru« (major [[Mladen Mladenović]], komandant Čegarskog korpusa JVuO), »Hermanu« (potpukovnik [[Radoslav Đurić]], komandant Južne Srbije JVuO), »Orelu« (potpukovnik [[Dragutin Keserović]], komandant Rasinsko-topličkog korpusa JVuO) i »Minču« (major [[Branivoj Petrović]], komandant Deligradskog korpusa JVuO) da „iskoriste akciju“ okupatora protiv snaga NOVJ u [[Južna Srbija|južnoj Srbiji]], kao i da „na pogodan način“ nabave naoružanje i municiju: {{izdvojeni citat|Po podacima od Viktora, Hermana i Georgija [potpukovnik Milutin Radojević, delegat VK JVuO za područje Jablanice i Toplice — prim.] jedna nemačka divizija jačine oko 15.000 nalazi se u [[Kuršumlija|Kuršumliji]], [[Prokuplje|Prokuplju]], [[Žitorađa|Žitorađi]], [[Pukovac|Pukovcu]] i [[Leskovac|Leskovcu]]. Ima 70 tenkova. Pripremaju se za akciju protiv komunista. [[Gestapo]]vci iz [[Niš]]a traže Viktora i nude oružje i municiju i da ne diraju naše. Keserović 8 i 9 napadao na komuniste u okolini [[Ribarska Banja|Ribarske Banje]] sa [[Jastrebac|Jastrepca]] i od sela Zdravinja. Crveni dobili pojačanje i Orel se povukao na polazni položaj [[Zdravinje]] — [[Veliki Šiljegovac]]. Orel se sprema za ponovni napad. Naredio sam: Viktoru: Da Knjaževački korpus uputi Orelu za akciju na Jastrepcu i Moravskom srezu, ako ga već nije uputio. Sa ostalim snagama da zatvori prelaze na [[Morava|Moravi]] od Niša do Leskovca. Da iskoristi na pogodan način ponudu oružja i municije, jer sada moramo tući komuniste i treba iskoristiti nemačku akciju. 2. — Hermanu: Treba iskoristiti akciju Nemaca za rasčišćavanje Toplice i Jablanice. Da prikupi svoje snage u Jablanici i da dejstvuje najpogodnijim pravcem protivu komunista imajući u vidu akciju Nemaca. Na pogodan način da dođe do municije. 3. — Orelu: Da iskoristi akciju Nemaca za rasčišćavanje Toplice i Jablanice i da mu se stavlja pod komandu Knjaževački i Deligradski korpus. Na pogodan način da dođe do municije. 4. — Minču: Da odmah pomogne Orela u akciji na Jastrepcu i Moravskom srezu kako je već naređeno i da je pod komandom Orela.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref>}} 12. maja 1944, Draža Mihailović obavještava potpukovnika [[Zaharije Ostojić|Zaharija Ostojića]] (pseudonim »Sto-Sto«) sljedeće: „2 i 5 divizija su sada u srezu Zlatiborskom. Napadi se vrše sa svih strana.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref> Napad su vršile njemačke i bugarske trupe, zajedno sa ljotićevcima i četnicima. U depešama<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 2/1—28.</ref> koje je komandant Cersko-majevičke grupe korpusa major [[Dragoslav Račić]] poslao Mihailoviću prethodnog dana o saradnji četnika i Njemaca, između ostalog, stoji: {{izdvojeni citat|Saznajem da su [[Užice]] pune Jankovićevih [Milutin — prim.] četnika i da [[Predrag Raković|Raković]], [[Neško Nedić|Neško]], Ajdačić, Janković i Mitić drže neke konferencije sa Nemcima. Ako boga znate sprečavajte ovo... Ako dalje budem vodio borbu protiv komunista zajedno sa Nemcima, ja ću duboko zaglaviti... Zbog ovoga molim da mi odobrite da se vratim na moj teren i povedem samo štabnu akciju u [[Istočna Bosna|Istočnoj Bosni]] i [[Srem]]u. Neko od nas mora ostati čist.}} General [[Hans Felber]], vojni zapovjednik Jugoistoka, 16. maja 1944. godine podvlači svojim potčinjenim: „'''Pokret DM bio je i ostaje neprijateljski.'''”<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=758&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000754.] <br /> ({{jez-njem|"Die DM–Bewegung ist und bleibt Feind."}})</ref> Felber podsjeća kako četnička saradnja u borbi protiv »crvenih« proističe samo iz činjenice da su komunisti njihov neprijatelj br. 1, ali neprijatelj br. 2 i dalje ostaje okupaciona sila. General Felber stoga preporučuje da se »borba protiv partizanskih bandi« oprezno nastavi voditi skupa s jedinicama generala Mihailovića: {{izdvojeni citat|Četničke grupe koje se nalaze u borbi protiv komunista, ne treba nikako ometati niti ih napadati, već ih podupirati u borbi. Saradnja s četnicima u borbi protiv komunista, uz najštedljiviju isporuku municije i pod nadzorom okupacione sile, može biti samo lokalna i radi akutne borbe protiv partizanskih bandi. U tom slučaju potrebno je isporučivati i sanitetski materijal i negovati ranjenike. Za svaku isporuku potrebno je odobrenje Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka. Preporučujemo da se u svim prilikama obraća nesmanjena pažnja pokretu DM i njegovim postupcima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=759&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000755.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikgruppen, die sich im Kampf mit Ko. befinden, sind dagegen nicht zu hindern und nicht anzugreifen, sondern in ihrem Kampf zu fördern. Ein Zusammengehen mit Cetniks im Kampf gegen die Ko. unter sparsamter Lieferung von Munition unter Aufsicht der Besatzungsmacht darf nur örtlich und nur zum Zwecke des akuten Kampfes gegen die Partisanenbanden erfolgen. In diesem Falle ist auch Lieferung von Sanitätsmaterial und Pflege der Verwundeten erforderlich. Munitionslieferung bedarf in jedem Falle der Zustimmung des Mil.Befh. Südost. Ungeschwächte Aufmerksamkeit gegenüber der DM–Bewegung und deren Maßnahmen ist nach wie vor überall geboten."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_272.htm Informacije Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 16. maja 1944. potčinjenim komandama i štabovima o držanju prema četnicima]</ref>}} Komanda Jugoistoka će, takođe, u mjesečnom izvještaju iz druge polovine maja 1944. konstatovati rastrzanost Mihailovićevog pokreta između osnovnog antiokupatorskog usmjerenja i saradnje s njim u antikomunističkom frontu, kao i strah od gubitka [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničke]] podrške i naklonosti najširih slojeva stanovništva okupirane Srbije, s obzirom na to da je kolaboraciju bilo gotovo nemoguće sakriti: {{izdvojeni citat|II. Situacija kod neprijatelja <br /> a) Srbija <br /> Uprkos saradnji između jakih četničkih jedinica i nemačkog Vermahta — koju je odobrio sam DM — radi borbe protiv nadirućih Titovih snagâ, pokret DM je u svom stavu ostao suštinski neprijateljski nastrojen. Popuštanje pritiska od strane crvenih odmah je dovelo do pojačane aktivnosti usmerene protiv okupatorskih snaga i SDK-a. Tvrdnje područnih komandanata — da je većinu napada podstakao neodgovoran starešinski kadar nižeg ranga — tek treba dokazati. Psihološka osnova za ovu obnovljenu aktivnost može se pronaći u želji da se povrati politički ugled, koji je praktično izgubljen u očima Saveznika, a navodno i u očima srpskog naroda, usled iznuđene saradnje sa nemačkim Vermahtom. U tom smislu, ovi nacionalistički aktivisti su nesumnjivo u suprotnosti sa opštim javnim mnjenjem, koje bi pozdravilo nagodbu između okupacione sile, srpske vlade i pokreta DM.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=784&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000780.] <br /> ({{jez-njem|"II. Feindlage. <br /> a) Serbien <br /> Die DM–Bewegung ist trotz der von DM gebilligsten Zusammenarbeit starker Cetnik–Verbände mit der deutschen Wehrmacht im Kampf gegen die eingebrochenen Tito–Kräfte in ihrem grundsätzlichen Haltung unverändert Feind geblieben. Dass Nachlassen des roten Drucks hat auch sofort eine verschärfte Aktivität gegenüber der Besatzungsmacht und dem SFK zur Folge gehabt. Es muss sich die Behauptung der Gebietsführer, dass die Mehrzahl der Überfalle durch unverantwortliche Unterführer hervorgerufen ist, erst noch beweisen. Der psychologische Grund für die neuerliche Aktivität könnte darin gefunden werden, das durch die notgedrungene Zusammenarbeit mit der deutschen Wehrmacht vor den Allierten tatsächlich und vor dem serbischen Volke vermeintlich verlorengegangene politische Prestige wiederzugewinnen. Damit stehen diese nationalen Aktivisten zweifellos im Gegensatz zur allgemeinen Volksmeinung, die einen Ausgleich zwischen der Besatzungsmacht, der serbischen Regierung und der DM–Bewegung begrüssen wurde."}})</ref>|Mjesečni izvještaj Komande Jugoistoka za period od 16.4 do 15.5.44. (23. maj 1944. godine)}} Major Erich Weyel se vrlo povoljno izjašnjavao o saradnji sa Mihailovićevim četnicima, zapažajući da su oni naklonjeniji oficirima Wehrmachta nasuprot policijskim službenicima ili političkim ličnostima: {{izdvojeni citat|Major Vajel izveštava o svojim iskustvima pri rukovođenju četničkim jedinicama. Oni [četnici] nameravaju da nastave borbu protiv komunista nakon kraćeg perioda oporavka. Žele da pregovaraju isključivo sa nemačkim oficirima, a ne sa [[Gestapo]]om ili diplomatama. [[Pavle Đurišić]] je bliski saveznik DM-a.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=661 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000657.] <br /> ({{jez-njem|"Major Weyel berichtet über seine Erfahrungen bei der Führung von Cetnikverbänden. Sie wollen weiterkämpfen gegen die Kommunisten nach einer gewissen Erholungszeit. Sie wollen nur mit deutschen Offizieren verhandeln und nicht mit de Gestapo und nicht mit Diplomate. Pavle Đurišić ist stark DM-[A]liiert."}})</ref>|Izvod iz ratnog dnevnika Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 27. maja 1944.}} U zapisniku generala Felbera s kraja maja 1944, apostofira se korištenje Mihailovićevih četnika i Ljotićevih dobrovoljaca za odbranu jugozapadne granice okupirane Srbije od partizanskog prodora: {{izdvojeni citat|Predviđeno je da se veći dio četnikâ Draže Mihailovića pošalje kući, da se najpouzdaniji koriste kao izviđači na granici, i da se dobrovoljci (SDK), poslije apsolutno neophodnog odmora i osvježenja, kasnije iskoriste kao graničari.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=817&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000813.] <br /> ({{jez-njem|"Es ist beabsichtigt, von den DM–Cetniks einen größeren Teil nach Hause zu schicken, die Zuverlässigsten als Aufklärer an der Grenze zu verwenden, und später das SFK nach einer unbedingt notwendigen Ruhepause und Auffrischung als Grenzschutz einzusetzen."}})</ref>|Zapisnik o putovanju za Niš i Sofiju 25-28.05.1944.}} General [[Edmund Glaise von Horstenau]], vršio je od 15. juna do 25. juna 1944. dužnost komandanta Jugoistoka, zamjenjujući generala Hansa Felbera, koji se po službenom zadatku nalazio u Njemačkoj. Opisujući u svom ratnom dnevniku stanje u Srbiji, tj. odnose između njemačkih i bugarskih okupacionih trupa, s jedne, kao i četnika i kvislinga, s druge strane, Horstenau navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|'''Nemci gotovo da nemaju svojih trupa u Srbiji'''. Postoji samo nekoliko policijskih jedinica. Najveći deo Srbije nalazi se pod kontrolom bugarskog okupacionog korpusa. Bugarskih vojnika nema samo u severozapadnom delu Srbije i Banata. No, bugarske trupe u Srbiji jesu najlošije bugarske jedinice. Tek što sam na kratko vreme preuzeo Vrhovnu komandu u Beogradu, dve bugarske čete, zajedno sa svojim oficirima, prebegle su partizanima kod Leskovca. Jedine trupe na koje je čovek mogao da se osloni u borbi protiv partizana bili su srpski dobrovoljci, a donekle i ruski. Upotrebljivi za borbu protiv partizana bili su i ljudi Draže Mihailovića. Vezu sa njim za mene je održavao jedan nemački major [Erich Weyel], nosilac odlikovanja „viteškog krsta“.<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 508.</ref>}} U vrijeme izvođenja [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Trumpf«]], u kojoj se [[4. grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]] pridružila njemačkim trupama u borbi protiv partizana, došlo je 14. jula 1944. u [[Kruševac|Kruševcu]] do sastanka vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera sa kapetanom [[Neško Nedić|Neškom Nedićem]], načelnikom štaba ove četničke formacije. Tom prilikom, Nedić je istaknuo da su „četnici u Englesku izgubili svako poverenje, pošto su ih Englezi izdali“, ponudivši svoje usluge u „borbi protiv komunizma“. General Felber je ocijenio da je riječ „o potpuno ozbiljnoj ponudi četnika koju treba prihvatiti“, s čim se složio i major Erich Weyel, oficir za vezu kod kapetana Nedića: {{izdvojeni citat|Neško Nedić je sada načelnik štaba četničke grupe koja se sa nama bori u akciji »Trumpf« i čija se jačina može proceniti na oko 10.000 ljudi. [...] Pošto su oni sami u borbi protiv komunizma i suviše slabi, uvideli su da moraju tražiti oslonac u nemačke oružane snage, ''kojima će se bezuslovno potčiniti sa puno poverenja''. Oni su spremni da se bore protiv komunizma svuda tamo gde bih ih ja postavio. Na drugoj strani, Nedić je molio ponovnu pomoć u vidu ''isporuke municije i naoružanja, a naročito teškog naoružanja''. Četnici su spremni da daju svaku garanciju da će se isporučeno naoružanje i municija upotrebiti samo protiv komunizma. [...] Neško Nedić je još jednom molio za poverenje ne samo ovdašnjih nemačkih komandi nego i čitavog nemačkog naroda, kao i za priznanje srpskog naroda kao najvećeg neprijatelja komunizma na Balkanu. ''Kao dokaz svog unutarnjeg raspoloženja ponudio je da se lično dalje bori na [[Istočni front|istočnom frontu]] posle čišćenja Srbije od komunizma'' i siguran je da bi to, slično njemu, učinio i jedan veliki broj četnika.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_93.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 15. jula 1944. Komandi Grupe armija »F« o razgovoru vođenom 14. jula 1944. u Kruševcu, sa četničkim komandantom Neškom Nedićem u vezi zajedničkih dejstava protiv jedinica NOV i POJ]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=734&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frames no. 000725—000726.] <br /> ({{jez-njem|"Nesko Nedić ist z.Zt. Chef des Stabes der beim Unternehmen "Trumpf" mit uns kämpfenden Cetnikgruppe, deren Stärke auf etwa 10 000 Mann zu schätzen ist. <br /> Da sie im Kampf gegen den Kommunismus alleine zu schwach seien, sähen sie ein, dass sie Anlehnung an die deutsche Wehrmacht suchen müssten, der sie sich voller Vertrauen bedingungslos unterstellten. Sie seien bereit, gegen den Kommunismus zu kämpfen überall da, wo ich sie hinstellen würde. Auf der anderen Seite erbat Nedić erneut Unterstützung durch Lieferung von Munition und Waffen, insbesondere schweren Waffen. Die Cetniks seien bereit, jegliche Garantie zu bieten, dass das Gelieferte nur gegen den Kommunismus verwendet würde. <br /> Nesko Nedić bat nochmals um Vertrauen nicht nur der hiesigen deutschen Stellen, sondern des ganzen deutschen Volkes und um Anerkennung des serbischen Volkes als stärksten Feind des Kommunismus auf dem Balkan. Als Beweis seiner inneren Haltung bot er sich an, nach Säuberung Serbiens vom Kommunismus für seine Person an der Ostfront weiterzukämpfen, und er sei sicher, dass auch eine grosse Anzahl Cetniks es ihm gleich tun würde."}})</ref>|Izvještaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka Komandi Grupe armija »F« od 15. jula 1944. godine}} Oportuni stav generala Draže Mihailovića i njegovih komandanata, sračunat na skoro njemačko povlačenje, dok bi u međuvremenu okupatora trebalo što više iskoristiti za uništenje glavnog neprijatelja ([[NOVJ]]), zapažen je od strane oficirâ Armijske grupe »F«, prilikom savjetovanja sa specijalnim izaslanikom Ministarstva vanjskih poslova [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Hermann Neubacher|Hermannom Neubacherom]], krajem jula 1944. godine: {{izdvojeni citat|Četničko pitanje: Njemačka je za DM neprijatelj br. 2 — neprijatelj br. 1 su komunisti. DM računa — uostalom, kao i ostale banditske vođe — na skoro povlačenje Nijemaca iz zemlje. Nastojanje za očuvanjem snage četničkih jedinica je prvenstveno sračunato na trenutnu i docniju borbu protiv komunizma. U cilju ostvarivanja ove namjere, DM je tražio velike količine oružja, što je, naravno, bilo odbijeno. Pojedinačni ugovori sa četničkim komandantima (npr. Neško Nedić, Keserović itd.), koji osiguravaju ograničenu lokalnu i taktičku saradnju u borbi protiv komunista, nisu rizični i mogu se nastaviti. Oni su u ovom momentu — i samo u ovom — povoljni za nas, jer odgovaraju našim interesima. Oni ne znače podršku za veliki obračun između nacionalnih Srba i Titovih komunista, koji se ima tek odigrati u daljnoj budućnosti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=695&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000686.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikfrage: <br /> Deutschland ist für D.M. nur noch der Feind No. 2. Feind No. 1 sind die Kommunisten. D.M. rechnet – wie auch andere Bandenführer – mit einem baldigen Abzug des Okkupators. Das Interesse an Erhaltung der Kampfkraft aller Cetnik–Banden gilt in erster Linie der derzeitigen und späteren Auseinandersetzung mit dem kommunistischen Widerpart. <br /> D.M.s Forderungen nach grossen Mengen von Waffen, die vorstehende Absicht praktisch ermöglich sollen, kann selbstverständlich nicht ersprochen werden. Einzelabmachungen mit Unterführern (z.B. Nesko Nedic, Keserovic usw.), die dem gemeinsamen örtlichen und durch die Lage bedingten jeweiligen Kampf gegen die Tito–Banden dienen, können ohne Risiko eingegangen werden, da sie für den Augenblick – und nur für diesen – zugleich deutschen Interessen entgegenkommen, eine Unterstützung für den Kampf von übermorgen, d.h. für die grosse Auseinandersetzung der nationalen Serben mit dem Kommunisten Titos jedoch nicht bedeuten."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka Armijske grupe »F« (Heeresgruppe F) sa izaslanikom Neubacherom održanog 30. jula 1944. godine}} Major Weyel je još od kraja aprila 1944. godine tijesno surađivao s kapetanom Neškom Nedićem (general Kurt von Geitner je 28. IV zabilježio da je formirana „nova Borbena grupa major[a] Vajel[a]“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=632&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000628—000629.] <br /> ({{jez-njem|"Neue Kampfgruppe Major Weyel."}})</ref>) u koordiniranju njemačko-četničkih operacija protiv partizana.<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> U izvodu iz ratnog dnevnika Armijske grupe »F« za 18. jul 1944.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=978&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000837.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Major v.Geitner unterrichtet Oberst i.G. Selmayr über neue Lage in Serbien: Am 17.7. eröffneten rote Kräfte südl. Korsumlja [sic!] (S–Serbien) Angriff gegen Cetnikverband. unter Major Weyel. Cetnik zum Ausweichen in NW–Richtung gezwungen. Zielsetzung der Kommunisten wahrscheinlich lokale Verschiebung einer Division, da für Offensive Richtung Ibartal, vorherige Versammlung stärkerer Kräfte notwendig gewesen wäre. Abwehr nur durch Cetnik, nach Ibartal ein weiteres Russenbtl. als Sicherheitskoeffizient unter Schwächung der neu aufgebauten Drinaverteidigung verschoben."}})</ref> navedeno je da je ovo savezništvo, makar taktičko, još uvijek na snazi: {{izdvojeni citat|''General fon Gajtner obaveštava generalštabnog pukovnika Zelmajera o novoj situaciji u Srbiji'': <br /> Dana 17. 7. crvene snage otpočele su napad južno od Kuršumlije (južni deo Srbije) na četničke jedinice pod komandom majora Vajela. Četnici su bili prinuđeni da se povuku u pravcu severozapada. Cilj komunista je verovatno lokalno pomeranje jedne divizije, pošto bi za ofanzivu u pravcu Ibarske doline bilo potrebno prethodno prikupljanje jačih snaga. Odbrana počiva samo na četnicima, a upućen je još jedan bataljon Rusa kao koeficijent sigurnosti, uz slabljenje organizovane odbrane na Drini.}} U dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 26. jul 1944. godine, četničkim se jedinicama odaje priznanje za krupne usluge koje su u vrijeme [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Kehraus«]] učinili okupatoru defanzivnim dejstvima pri zadržavanju glavnine snagâ NOVJ: {{izdvojeni citat|''Srbija: Operacija »Kehraus«'' [Čistka]: <br /> Očigledno da je glavnina neprijateljskih snaga snažno potučena i kao takva povukla se preko srpsko-albanske demarkacione linije. Dodir sa neprijateljem održava se samo sa zaštitnicama. Operacija je time završena, naknadno čišćenje se produžava borbenim grupama koje učestvuju. Mada se u toku operacije nije uspelo u razbijanju glavnine neprijateljskih snaga, ipak je pošlo za rukom, naročito masovnom upotrebom četnika, da se osujeti namera neprijatelja da prodre u pravcu Ibra. U prostoru Sokobanje, pod pritiskom naših i četničkih snaga, delovi bandi prešli su, pod borbom sa jedinicama iz pripravnosti za zaštitu železnice, prugu Zaječar — Knjaževac u pravcu bugarske granice, dok je glavnina, uz velike gubitke u borbama sa četnicima, prodrla u prostor Aleksinca. Od 23. 7. četničke grupe su prodrle preko Save u Srem i tamo se od tog vremena nalaze u borbi sa komunistima. U ostalim delovima Srbije lokalna delatnost bandi, dok se u Banatu vrše neprekidne sabotaže u žetvi.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=204&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6289457—6289458.] <br /> ({{jez-njem|"SERBIEN: ”KEHRAUS” MASSE FD–KRAEFTE ANSCHEIN. STARK ANGESCHLAGEN, UEBER SERB–ALB. DEMARKATIONSLINIE AUSGEWICHEN. FD–BERUEHRUNG NUR NOCH MIT NACHHUTEN. UNTERNEHMEN DAMIT ABGESCHLOSSEN, NACHSAEUBERUNG DURCH BETEILIGTE KGRN. FORTGESETZT. WENN ES IM VERLAUF DES UNTERNEHMENS NICHT GELANG MASSE FD–KRAEFTE ZU SCHLAGEN, SO IST ES DOCH, INSBESOND. DURCH MASSENEINSATZ DER CETNIKS GELUNGEN, FD–ABSICHT, IN RICHTUNG IBAR VORZUSTOSSEN, ZU VEREITELN. UNTER DRUCK EIG. UND CETNIK KRAEFTE BANDEN RAUM SOKOBANJA MIT TLN. UNTER KAMPF MIT ALARMEINHEITEN BAHNLINIE ZAJEZAR KNJAZEVAC RICHTUNG BULGAR GRENZE UEBERSCHRITTEN, MIT MASSE UNTER VERLUSTREICHEN KAEMPFEN MIT CETNIKS BIS IN RAUM ALEKSINAC VORGEDRUNGEN. SEIT 23.7. CETNIKS–GRUPPEN UEBER SAVE NACH SYRMIEN VORGEDRUNGEN UND DORT SEITDEM IM KAMPF MIT KOMM. IM UEBRIGEN SERBIEN OERTL. BANDENTAETIGKEIT, BANAT ANHALTENDE ERNSTSABOTAGE.}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga (26. VII 1944)}} Nakon dva dana, poslat je iz Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Wehrmachta sljedeći dopis: {{izdvojeni citat|Srbija: <br /> Završni izvještaj [o operaciji] „Kehraus“: Uz približno 70 sopstvenih mrtvih iz svih borbenih grupa koje su učestvovale (uključujući četnike), izbrojano 363 mrtva neprijatelja, 464 zarobljenika i dezertera.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=247&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000242.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: <br /> Abschlussmeldung "Kehraus": Bei etwa 70 eig. Toten aller beteiligten Kgrn. (einschl. Cetniks) 363. gez. Fd.–Tote, 464 Gefangene und Überläufer.}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga (28. VII 1944)}} 27. jula 1944, centrali u Berlinu javljali su iz komande Grupe armija »F«: „Srbija: Glavnina snažno potučenih neprijateljskih snaga u operaciji »Keraus«, koja se povukla ka jugu, ponovo je, posle neuspelog pokušaja da se povuče u oblast Albanije, napadnuta od strane Borbene grupe »Dizener« i četnika u prostoru jugoistočno od [[Medveđa|Medveđe]]. Gubici neprijatelja u akciji »Keraus« na dan 24. i 25. 7.: 29 mrtvih, 302 zarobljena, 8 mitraljeza, 2 minobacača i preko 200 pušaka.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=210&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289463.] <br /> ({{jez-njem|3.) SERBIEN <br /> MASSE DER BEI ”KEHRAUS” STARK ANGESCHLAGENEN UND NACH S AUSGEWICHENEN FD.– KRAEFTE NACH MISSLUNGEN VERSUCH IN ALBAN. GEBIET AUSZUWEICHEN, IM RAUM SO MEDVEDJA DURCH. KGR. DIESENER UND CETNIKS ERNEUT ANGEGRIFFEN. FEINDVERLUSTE ”KEHRAUS” AM 24. U. 25.7.: 29 GEZ. TOTE, 302 GEFANGENE, 8 M. G., 2 GR. W. UEBER 200 GEWEHR.}})</ref> Sjutradan, sumirani su rezultati ove operacije: „U Srbiji operacija »Keraus« je postigla potpuni uspeh; neprijatelj je bio prinuđen da izmakne u pravcu juga. Pošlo nam je za rukom da prodorom u pravcu Ibarske doline osujetimo njegovu nameru.“<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/> Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka za 30. jul 1944, takođe upućen Vrhovnoj komandi njemačkog Wehrmachta, bilježi da jedinice JVuO nastavljaju davati doprinos naporima okupatora u slamanju ofanzive koju je NOVJ poduzela u južnoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Prilikom nastavljanja čišćenja u operaciji »Keraus«, dijelovi neprijateljskih snaga istočno od [[Lebane|Lebana]] prodrli su u pravcu sjevera. Glavnina je napadnuta u prostoru Lebana od strane Borbene grupe »Dizener« i četnikâ. 5. policijski puk (bez III bataljona) stupio je u akciju sa istoka. Borbene grupe 27. bugarske divizije (5 bataljona) ponovo će stupiti u akciju 31. 7. u cilju naknadnog čišćenja iz doline Toplice u pravcu juga. Neprijateljski gubici — 27. 29. 7. Kod Borbene grupe »Dizener« i četničke grupe »Vajel«: 117 izbrojanih mrtvih [neprijatelja], 604 zarobljenih; zaplijenjeno 9 mitraljeza, 5 automobila, 5 minobacača, 560 pušaka, 6 radio-uređaja, velike količine municije i [vojne] opreme svake vrste.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=221&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6289474—6289475.] <br /> ({{jez-njem|"3.) SERBIEN: <br /> BEI NACHSAEUBERUNG ”KEHRAUS” TLE. FD–KRAEFTE O LEBANE NACH N VORGEDRUNGEN. MASSE RAUM S LEBANE DURCH KGR. DIESENER UND CETNIKS ANGEGRIFFEN. POL. RGT. 5 OHNE ROEM 3. ) VN O ANGESETZT. <br /> KGR. 27. BULG. DIV. (5 BTLNE) ANTRITT 31. 7. ERNEUT ZUR NACHSAEUBERUNG AUS TOPLICA – TAL NACH S. FEINDVERLUSTE 27.<br /> 29.7.: BEI KGR. DIESENER UND CETNIK–GRUP[P]E WEYEL: 117 GEZ. TOTE, 604 GEFANGENE, 9 MG, 5 M PI, 5 GR W., 560 GEWEHRE, 6 FUNKGERAETE, GROSZE [sic!] MENGEN MUN. UND GERAET ALLER ART.}})</ref>}} Nakon što je krajem jula i početkom avgusta 1944. došlo do »naknadnog čišćenja«<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1028&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000886.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: <br /> Nachsäuberung "Kehraus" Fd.–Kräfte beiderseits Lebane gegen Bulgaren, die hohe Verluste an Waffen und Vermissten, nach N vorgedrungen. <br /> Absicht: Zerschlagen Fd.–Kräfte beiderseits Strasse Medvedja – Lebane mit Kgr. Diesener, Tln. Cetnikgruppe Weyel und 5 Btln. 27.bulg.Div."}})</ref> u ovoj operaciji, 6. VIII Vrhovna komanda Wehrmachta zaključuje: {{izdvojeni citat|Srbija: Protiv neprijateljskih raštrkanih grupa koje su prodrle prema istoku i na mnogim mestima prešle Ibar upućeni su delovi četničke grupe »Vajel« iz prostora Brus u pravcu planine Kopaonik. Operacija »Keraus« je završena.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=266&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289519.] <br /> ({{jez-njem|"3.) SERBIEN: GEGEN DIE AN MEHREREN STELLEN UEBER IBAR NACH O VORGEDRUNGENE FDL. SPLITTERGRUPPE TLE. CETNIKGRUPPE WEYEL AUS RAUM BRUS RICHTUNG KOPAONIK– GEBIRGE IM VORGEHEN. <br /> ”KEHRAUS” BEENDET.}})</ref>}} Komanda Jugoistoka obavještava 11. avgusta 1944. da se Rasinsko-toplička grupa korpusa JVuO, pod komandom potpukovnika Dragutina Keserovića, i formalno stavila pod komandu njemačkog Wehrmachta tokom [[Topličko-jablanička operacija 1944|Topličko-jablaničke operacije]]: {{izdvojeni citat|Situacija kod Borbene grupe Diesener mirna. Četnička grupa Keserovića se dobrovoljno stavila pod komandu Borbene grupe Diesener. Obnovljen napad na neprijateljske snage južno od Lebana uslijediće 13. VIII.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=288&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289541: Dnevni izvještaj komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 10. augusta 1944 (11. august 1944.).] <br /> ({{jez-njem|"C ) LAGE BEI KGR. DIESENER RUHIG. <br /> CETNIK–GRUPPE KESEROVIC FREIW. UNTER BEFEHL KGR. DIESENER GETRETEN. <br /> ERNEUTER ANGRIFF GEGEN FD– KRAEFTE S LEBANE LAEUFT AM 13.8. AN."}})</ref>|Izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Vermahta za 10. avgust 1944. godine}} Neposredna četničko-nemačka operativna saradnja ponovila se i prilikom nemačkih operacija [[Operacija "Trumpf"|"Trumpf"]] i [[Operacija "Halali"|"Hallali"]] u jablaničko-topličkoj oblasti protiv [[21. srpska divizija NOVJ|21]]. [[22. srpska divizija NOVJ|22]]. [[24. srpska divizija NOVJ|24]]. i [[25. srpska divizija NOVJ|25]]. divizije NOVJ tokom jula i avgusta 1944. {{izdvojeni citat|Ministar [[Nojbaher]] konstatuje da je premijer [[Milan Nedić|Nedić]] — ukazujući na neudovoljene zahteve za oružjem ponovno izrazio nameru da demisionira — verno služio nemačkim interesima. Slično je i s Mihailovićem, koji se do danas trudio da ne zauzme neprijateljsko držanje prema okupatoru. To isto Važi i za ostale vodeće Srbe, koji su se, pod parolom »Dajte nam oružje — onda pripadamo Vama«, lojalno držali.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_231.htm Zabeleška obaveštajne grupe nemačkih komandi na Jugoistoku od 30. avgusta 1944. sa savetovanja u štabu komande Jugoistoka o aktuelnim pitanjima saradnje sa Dražom Mihailovićem i razvoju celokupne situacije na području Jugoistoka]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=980&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000974—000978.] <br /> ({{jez-njem|"Hierzu stellt Minister Neubacher fest, dass Ministerpräsident Nedic – der unter Hinweis auf die unerfüllten Waffenwünsche erneut Rücktrittsabsichten geäussert habe – in gutem Glauben zur deutschen Sache handelte. Ähnlich verhält es sich bei DM, der sich bis heute bemüht habe, keine feindselige Haltung dem Okkupator gegenüber einzunehmen. Das gleiche gilt für die anderen führenden Serben, die sich unter dem Motto: "Gebt uns Waffen – dann gehören wir zu Euch!" loyal verhalten hätten."}})</ref>|Nemački obaveštajni izveštaj od 30. avgusta 1944.}} Ove tri operacije (»Kehraus«, »Trumpf« i »Halali«) poznate su u jugoslovenskoj vojnoj istoriografiji pod objedinjenim nazivom '''Topličko-jablanička operacija'''. Cilj antipartizanske koalicije bio je sprječavanje prodora Operativne grupe divizija NOVJ preko masiva [[Kopaonik]]a i njenog spajanja sa partizanima u Toplici i Jablanici. Budući da njemački okupator na tlu Srbije nije raspolagao frontovskim, već policijskim i teritorijalnim trupama, najznačajniju ulogu okupator je namijenio četnicima generala Mihailovića (4. grupa jurišnih korpusa JVuO, Rasinsko-toplička grupa korpusa, Južnomoravska grupa korpusa). Major Erich Weyel je za vrijeme izvođenja operacije boravio u štabu potpukovnika Račića. U okviru operacije bilo je angažovano između 10.000 i 14.000 četnika.<ref>Gaj Trifković, ''The Key to the Balkans: The Batlle for Serbia 1944.'', str. 537.</ref> Ovo predstavlja najveći broj do tada angažovanih srbijanskih četnika u nekom vojnom poduhvatu.<ref name="yuhistorija.com"/> === Desant na Drvar (1944) === {{main|Desant na Drvar}} Za [[Desant na Drvar]] (operacija »Rösselsprung«), preduzet maja i juna 1944, komanda [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]] je angažirala oko 16.000 njemačkih vojnika i tri hiljade [[Momčilo Đujić|Đujićevih]] četnika.<ref name="Pop izdaje">[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.]</ref> Četnici su bili dragoceni kao nemački informatori, pa su upravo oni doneli Nemcima tačan podatak o lokaciji Titovog štaba: {{izdvojeni citat|Prema četničkim podacima, Tito se nalazi u drvarskoj pećini, prema drugim izvorima u Oštrelju sjeverno od Drvara.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=459&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000455.] <br /> ({{jez-njem|"IIc: Tito nach Cetnikmeldg. in Höhle Drvarska Pecina bei Drvar, nach anderer Meldg. in Ostrelj N Drvar."}})</ref>|Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog korpusa]] za 10. mart 1944.}} U izvještaju 2. oklopnoj armiji iz [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], poslatom 19. maja 1944. godine, navedeno je da će četničke jedinice biti u potpunosti podređene njemačkom Wehrmachtu u ovoj operaciji: {{izdvojeni citat|''Telegram K-di 2. okl. armije'' Tiče se: »Reselšprunga« [...] 7) Ojačani 105. SS-izv. bat. sa potčinjenim 369. izv. bat. napada X-dana, nastupajući od Livna duž Livanjskog polja preko Bosanskog Grahova na Drvar, sprečava neprijateljske proboje prema jugoistoku i razbija neprijateljski komandni aparat. U Bosanskom Grahovu naši četnici, u Drvaru naši padobranci.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_63.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. maja 1944. Komandi 2. oklopne armije o izvršenim pripremama i zadacima potčinjenih jedinica za operaciju »Reselšprung«]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=724&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frames no. 000715—000716.] <br /> ({{jez-njem|"Fernschreiben An PzAOK 2 <br /> Betr. Rösselsprung <br /> 7.) Verstärkte SS–AA 105 mit unterstellter AA 369 stösst am X–Tag antretend von Livno entlang Livanskopolje über Bosn.Grahovo auf Drvar vor, verhindet feindl. Ausbruch nach Südosten und zerschlägt feindl. Führungsapparat. In Bosn.Grahovo eigene Cetniks, in Drvar eigene Fallschirmjäger."}})</ref>}} Komanda Druge oklopne armije je uzvratila XV brdskom armijskom korpusu dopisom od 21. maja 1944. iz kojeg se zaključuje da se četnici nalaze pod komandom majora Ernsta Benescha iz divizije [[Brandenburger]], kao i da se za njih počeo koristiti službeni naziv »[[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|Hrvatska borbena zajednica]]«: {{izdvojeni citat|1) Crveni komandni centar u Drvaru (po svoj prilici Vrhovni štab Tito, u Drvaru, na staroj stočnoj pijaci, Američka vojna misija Trninić Breg, u Prnjavoru Engleska vojna misija, preostala Ruska misija neotkrivena). Treba računati sa mesnim obezbeđenjem, pre svega na visovima severoistočno, istočno i zapadno od Drvara, u datom slučaju i na protivvazdušnu odbranu. Dalji podaci o neprijatelju postepeno se saopštavaju komandantu 500. padobranskog lov. bat. od strane Ic K-de 2 okl. armije i majora Beneša. 2) Operacija »Reselšprung« treba da ukloni crveni komandni centar oko Drvara. Komandovanje »Reselšprung«: XV brd. AK, istaknuto komandno mesto Bihać. Za operaciju »Reselšprung« nastupaju X-dana (spuštanje padobranskog lov. bat.) na Drvar: [...] d) Ojačana Borbena grupa 1. puka »Brandenburg« (bez 1. bat.) sa potčinjenom Hrvat. borbenom zajednicom, od Knina na Bosansko Grahovo, odatle u više borbenih grupa protiv linije Prekaja (14 km ji. od Drvara) — Drvar. Zadatak: Doček bandi i štabova koji se povlače prema jugu. Grupe nose maskirno odelo. 3) 500. SS-padobranski lov. bat., komandant šturmbanfirer Ribka, sa potčinjenom SS-padob. nast[avnom] četom (očekuje se konačno odobrenje [[Heinrich Himmler|rajhsfirera SS]]), 40 ljudi odreda »Beneš« i 6 ljudi kontraobaveštajne službe spuštaju se X-dana, u trenutku što je moguće ranije, u crveni komandni centar Drvar i uklanjaju munjevitim napadom naročito Vrhovni štab Tito, kao i ostale crvene komandne štabove i savezničke, odnosno ruske vojne misije.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_66.htm Naređenje Komande 2. oklopne armije od 21. maja 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa za dejstva u operaciji »Reselšprung«]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=698&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frame no. 000690.] <br /> ({{jez-njem|"1.) Rotes Führungszentrum in DRVAR (voraussichtlich Hauptstab TITO DRVAR am alten Viehmarkt, amerik.Mil.Missionen TRNIC BREG, in PRNJAVOR engl.Mil.Mission, Verbleib russ.Mission nicht geklärt). Mit örtlichen Sicherungen, vor allem auch auf den Höhen NO, O und W DRVAR, gegebenenfalls auch mit Flak, ist zu rechnen. Weitere Feindfeststellungen werden an Kdr. Fallschirmjäg.Btl.500 durch Pz.AOK.2 I c und Major BENESCH laufend übermittelt. <br /> 2.) Das rote Führungszentrum um DRVAR soll durch das Unternehmen "RÖSSELSPRUNG" ausgeschaltet werden. <br /> Führung "RÖSSELSPRUNG": XV.Geb.AK., vorgeschobener Gefechtsstand BIHAC. <br /> Zu "RÖSSELSPRUNG" treten am x–Tag (Absprungtag des Fallschirmjäg–Btl.) auf DRVAR an: <br /> d) Kampfgruppe verst. 1.Rgt.Brandenburg (ohne I.Btl.) mit unterstellten kroat. Kampfgemeinschaften von KNIN auf BOS.GRAHOVO, von dort in mehreren Kampfgruppen gegen Linie PREKAJA (14 SO DRVAR) – DRVAR. Auftrag: Auffangen von nach Süd ausweichenden Banden und Stäben. Gruppe trägt Tarnbekleidung. <br /> 3.) SS–Fallschirmjäg.Btl.500, Führer Sturmbannführer RYBKA mit unterstellter SS–Fallsch.Ausb.Komp. (endgültige Genehmigung Reichsführer SS steht noch aus), 40 Mann Abt. BENESCH und 6 Mann Abwehr landet am X–Tag zum frühest möglichen Zeitpunkt in roten Führungszentrum DRVAR und schaltet in blitzatrigem Zugriff insbesondere den Hauptstab TITO sowie weitere rote Führungsstäbe und allierte bzw. russ.Mil.Missionen aus."}})</ref>}} U izvještaju poslatom 12. juna 1944, oficiri 1. puka »Brandenburg« kritički su se osvrnuli na doprinos u borbi četničkih jedinicâ (i ovdje nazvanih »Hrvatska borbena zajednica« — ''Kroatische Kampfgemeinschaft (KKG'')) tokom operacije »Rösselsprung«. I pored toga, njemački oficiri, što je čest običaj tokom okupacije Jugoslavije, ističu vrijednost davanja pravovremenih i kvalitetnih informacija od strane pripadnika JVuO: {{izdvojeni citat|10.) Saradnja sa jedinicama K.K.G. neprestano nailazi na poteškoće usljed nedisciplinovanosti njihovog ljudstva, haotične unutrašnje političke situacije i problema sa snabdijevanjem hranom i — prije svega — municijom. Njihova velika brojnost nema nikakvog značaja prilikom ozbiljnih borbenih dejstava. Jedina korist koju je puk imao od prisustva ovih jedinicâ ogledala se u tome što je bio stalno obavještavan o kretanju neprijatelja i njegovoj približnoj jačini, čime mu je bilo omogućeno da pojača vlastite mjere sigurnosti. Stoga se prilikom planiranja ofanzivnih dejstava [puk] mora isključivo osloniti na sopstvene borbene snage.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=739&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frame no. 000731.] <br /> ({{jez-njem|"10.) Die Zusammenarbeit mit den K.K.G. stösst immer wieder auf Schwierigkeiten auf Grund der Undiszipliniertheit ihrer Angehörigen, Verwirrung der innerpolitischen Verhältnisse und in Fragen der Versorgung mit Verpflegung und vor allem mit Munition. Die hohe Zahl ihrer Kopfstärke hat keinerlei Bedeutung bei ernsthaften Kampfhandlungen. Den einzigen Nutzen, den das Regiment durch die Anwesenheit dieser Verbände hatte, bestand darin, daß das Regiment laufend über den Stand der Feindbewegungen und die ungefähre Stärke des Gegners orientiert war und die eigenen Sicherungen damit verdichten konnte. Beim Ansatz eigener Angriffs–Unternehmen darf deshalb nur mit eigener Gefechtsstärke gerechnet werden."}})</ref>}} Nemci su nakon operacije ocenili da četnici izviđačke zadatke izvršavaju besprijekorno, vođstvo im je dobro, ljudstvo naviklo na fizičke napore. Nemci zaključuju da su im četnici "neophodni su pri osiguranju komunikacija, posebno zbog pomanjkanja vlastitih trupa".<ref>NAW, T-314, Roll 566, 000048-9: Izvještaj obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa o rezultatima formiranja „Hrvatskih borbenih grupa“ (30. juni 1944).</ref> === Mihailovićeva ponuda Nemcima (1944) === {{Poseban članak|Ponuda Draže Mihailovića Adolfu Hitleru}} [[Datoteka:First Vrede sa četnicima.jpg|thumb|Nemački kapetan von Wrede i četnički komandanti kapetan [[Nikola Kalabić]], major [[Dragoslav Račić]] i kapetan [[Neško Nedić]], nakon potpisanog sporazuma o zajedničkoj borbi protiv partizana, u Topoli 11. avgusta 1944. (''nemački izvor'')<ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_536.jpg Wredeova zabeleška str.1]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_537.jpg Wredeova zabeleška str.2]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_538.jpg Wredeova zabeleška str.3]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_539.jpg Wredeova zabeleška str.4]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>]] Tokom jula i avgusta [[1944]]. intenzivirani su kontakti između predstavnika nemačke komande Jugoistoka [[Herman Nojbaher|Nojbahera]], predsednika vlade [[Milan Nedić|Nedića]] i predstavnika Mihailovića.<ref>[http://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B8%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%83_%D1%81_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_14.7.1944. Nemački izveštaj o razgovoru s četnicima od 14.7.1944]</ref> Njemačka strana je nakon sastanka između predstavnika Obavještajnog odjeljenja komandanta Jugoistoka i trojice visokih oficira JVuO, Mihailovićevih izaslanika ([[Dragoslav Račić]], [[Neško Nedić]] i [[Nikola Kalabić]]), održanom u Topoli 11. avgusta 1944, na osnovu ponude JVuO zaključila da se „političko zauzimanje stava Draže Mihailovića i njegovog pokreta potpuno izmenilo. Oni su spremni da u potpunosti sa nama sarađuju“. Mihailovićevi izaslanici su stavili do znanja da je za JVuO najvažnije objedinjavanje domaćih antikomunističkih snaga, opšta mobilizacija i „stvaranje jedne srpske nacionalne armije za uništenje komunizma u Srbiji“. Pošto je za ostvarenje tog cilja bila neophodna njemačka dozvola i naoružanje, JVuO je bila spremna da se obaveže na lojalnost i vjernost okupatoru.<ref name="yuhistorija.com"/> Rittmeister Fürst von Wrede citira riječi četničkih oficira sa sastanka: {{izdvojeni citat|»Srbi, koje vi niste poznavali, ipak se bore za vas. Mi se obavezujemo našom časnom oficirskom rečju da ćemo biti verni. Pokret Draže Mihailovića je spreman da dâ sve garancije koje Nemci budu zahtevali. '''Naše smrtno neprijateljstvo protiv komunizma je najbolja garancija naše vernosti'''. Nas ne interesuje budućnost, svejedno kako će se rat završiti, mi smo odlučili, ako tako mora biti, da viteški propadamo.«<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_227.htm Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 11. avgusta 1944. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića o uslovima za sastanak Draže Mihailovića sa Nojbaherom]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000502.] <br /> ({{jez-njem|"Die Serben, die Ihr nicht bekannt habt, aber kämpfen für Euch. Wir verpflichten uns mit unserem Offz.Ehrenwort, dass wir treu sein werden. Die DM—Bewegung ist bereit, sämtliche von den Deutschen verlangten Garantien zu geben. Unser Todfeindschaft gegen den Kommunismus ist die beste Garantie für unsere Treue. Die Zukunft interessiert uns nicht, gleichgültig wie der Krieg ausgehen mag, wir sind entschlossen, wenn es sein muss, ritterlich zugrunde zu gehen."}})</ref>}} Rittmeister Fürst Wrede je sumirao predloge predstavnika Draže Mihailovića na sledeći način: {{izdvojeni citat| 1. DM želi da razgovara sa opunomoćenikom [[Hitler|firera]] za jugoistočni prostor. 2. On teži okupljanju svih nacionalnih srpskih snaga. 3. Mobilizacija i naoružavanje svih za oružje sposobnih Srba za borbu protiv komunizma. Naoružavanje i vođstvo pod nemačkim Vermahtom. 4. DM moli da sam ostane u ilegali. 5. Pripadnici DM—pokreta ne treba da budu u nemačkim uniformama. 6) Mesto sastanka ne treba ni u kom slučaju da bude Beograd ili neki veći grad.<ref name="B0_11 1944">[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_11.8.1944. Nemački zapisnik sa pregovora sa četnicima 11.8.1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000502—000503.] <br /> ({{jez-njem|"1.) DM wünscht mit dem Bevollm. des Führers für den Südostraum zu sprechen. <br /> 2.) Er fordert Zusammenschluss aller nat. serb. Kräfte. <br /> 3.) Mobilisierung und Bewaffnung aller waffenfähigen nat. Serben zum Kampf gegen den Kommunismus. Ausrüstung und Führung durch die deutsche Wehrmacht. <br /> 4.) DM bittet selbst illegal bleiben zu können <br /> 5.) Die Angeh. der DM–Bewegung sollen nicht in dt. Uniform gekleidet werden. <br /> 6.) Ort der Zusammenkunft soll keinesfalls Belgrad oder eine grössere Stadt sein."}})</ref>}} O saradnji sa četnicima Draže Mihailovića u jednoj se njemačkoj preporuci s početka avgusta 1944. navodi: {{izdvojeni citat| ''Saradnja sa četničkim bandama'' Komandantu Jugoistoka upućen je dopis Ob. od./oficir Abvera str. pov. br. 6161/44, u vidu naređenja, o isporuci oružja i municije četničkim bandama i o saradnji između nemačkih operativnih jedinica i pojedinih lojalnih četničkih bandi u cilju zajedničke borbe protiv komunističkog neprijatelja. Postavljanjem oficira za vezu u četničkim bandama treba njihovo držanje stalno nadzirati.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1035&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000893.] ({{jez-njem|"Zusammenarbeit mit Cetnik—Banden. An den Mil.Befh. Südost ergeht mit Ic/AO Nr. 6161/44 g. Kdos. v. 2.8.44 ein Befehlschreiben über die Belieferung der Cetnikbanden mit Waffen und Munition und über die Zusammenarbeit zwischen deutschen Verbänden und einzelnen lojal erscheinen den Cetnik—Banden für Zwecke des gemeinsamen Kampfes gegen den kommunistischen Feind. Durch Abstellung von Verbindungsoffzen.zu den Cetnik—Banden ist deren Verhalten laufend zu überwachen."}})</ref>}} U večernjem izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 16. avgusta 1944, prenosi se vijest da je general Draža Mihailović, u koordinaciji sa predsjednikom srpske vlade generalom Milanom Nedićem, pred okupacione vlasti iznio ponudu o »potpunom potčinjavanju četničkih jedinica«: {{izdvojeni citat| Srbija: Sporazumno sa Nedićem, Draža Mihailović je ponudio nemačkom komandovanju potpuno potčinjavanje četničkih jedinica. Pored postojanja problema davanja talaca, unutrašnjih srpskih suprotnosti i ponude za lični dogovor Draže Mihailovića sa specijalnim opunomoćenikom Ministarstva inostranih poslova, sada postoji samo zahtev za oružje za zajedničku borbu. Srpska vlada je jednovremeno zamolila prijem kod komandanta Jugoistoka i verovatno će tom prilikom biti iznesena i namera o njenoj ostavci.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1090&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000948.] <br /> ({{jez-njem|"In Übereinstimmung mit Nedic hat DM dtsch. Führung volle Unterstellung der Cetnik Verbände angeboten. Bei Geiselgestellung, Einstellung alle Innerserbischen Gegensätze und Angebot persönlicher Aussprache DM mit Sonderbevollm.Ausw.Amtes liegt allein Waffenforderung für den gemeinsamen Kampf vor. Serbische Regierung hat zugleich um Empfang bei Mil.Befh. Südost ersucht und wird dabei voraussichtl. Rücktrittsabsicht vortragen."}})</ref>}} Povodom Mihailovićevog predloga, 17. i 18. avgusta je održan sastanak na najvišem nivou u nemačkoj komandi Jugoistoka. Tu su još jednom sumirani Dražini predlozi: {{izdvojeni citat| a) Bezuslovno obećanje, da nijedan nemački vojnik neće biti napadnut od četnika. Davanje talaca. b) Zajednička borba isključivo protiv komunista u cilju uspostavljanja mira i reda. Nemci i četnici ne moraju biti neprijatelji. c) Neprijatelj br. 1 su komunisti i svi oni koji ih podržavaju ili ne sadejstvuju u borbi protiv komunista. d) Draža Mihajlović moli da ga se privuče organizovanju Srpskog dobrovoljačkog korpusa i organizovanju Dobrovoljačkog korpusa. e) Bilo kakva veza s partizanima je nemoguća. f) Draža Mihailović moli da se stvori prijateljskije raspoloženje, da bi se oslobodilo četnike, koji su uhapšeni u Srbiji, bez posredovanja četnika. g) U slučaju invazije nema borbe protiv Nemaca. Borba protiv komunista će se produžiti. Četnici hoće da spreče vezu partizana s invazionim trupama. h) Draža Mihajlović nema veze s Englezima. On i ne želi više da je ima, odgovarajući engleskom držanju prema srpskom narodu.<ref name="ReferenceB">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVICA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=581&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000576—000577.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Das Verhandlungsangebot des DM sieht folgende wesentlichen Punkte vor: <br /> a) Unbedingtes Versprechen, kein deutscher Soldat werde von Cetniken überfällen. Geiselgestellung. <br /> b) Gemeinsamer Kampf ausschliesslich gegen Kommunisten zur Herstellung von Ruhe und Ordnung. Deutsche und Cetniken brauchen nicht Feinde zu sein. <br /> c) Feind Nr. 1 sind Kommunisten und alle, die sie unterstützen oder im Kampfe gegen Kommunisten nicht mitwirken. <br /> d) DM bittet, ihn zu Ausbau des SFK und Aufbau Freikorps heranzuziehen. <br /> e) Irgendeine Verbindung mit Partisanen ist unmöglich. <br /> f) DM bittet zur Hebung freundschaftlicher Stimmung um Freilassung der in Serbien verhafteten Cetniken ohne Vermittlung der Cetniken. <br /> g) Im Invasionsfall kein Kampf gegen Deutsche. Kampf gegen Kommunisten wird weitergeführt. Verbindung der Partisanen zu Invasionstruppen wollen Cetniken verhindern. <br /> h) DM ohne Verbindung zu Engländern. Er will auch keine mehr haben, entsprechend engl. Verhalten gegen serb. Volk."}})</ref>}} Jedan iskaz<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=585&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000580.] ({{jez-njem|"Durchführung der Zusammenarbeit mit dem Cetnik–Banden, Ausbildung und Führung im Kampf wird den in erster Linie hierfür zuständigen Sicherheitsdienst und SD übertragen. Dieser ist allein für die politische Kampfführung vorgesehen, hat die engsten Verbindungen zu den Cetniks und führt in einem Raume, der als eine Art Heeresgebiet Domäne des Sicherheitsdienstes und des SD ist."}})</ref> sa ovog sastanka ubjedljivo svjedoči o uspostavljenim tijesnim vezama između [[Sicherheitsdienst|njemačkih obavještajnih struktura]] i četničke Vrhovne komande: {{izdvojeni citat|Sprovođenje sadejstva s četničkim bandama, obuka i komandovanje u borbi biće preneti Službi obezbeđenja i SD koji su u prvom redu nadležni za ovo. Ta je služba isključivo predviđena za političko vođenje rata, '''ima najuže veze s četnicima''' i komanduje na jednom određenom području, koje je, kao neka vrsta vojnog područja, domen Službe obezbeđenja i SD.<ref name="ReferenceB">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVICA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ]</ref>|Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 18. avgusta 1944. povodom ponude Draže Mihailovića za saradnju u borbi protiv NOVJ}} U izvještaju poslatom 20. avgusta 1944. godine iz Operativnog odjeljenja [[Beograd]] [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], navodi se da je za prijem kod vođe [[Treći Reich|Reich]]a [[Adolf Hitler|Adolfa Hitlera]] pripremljen zajednički referat feldmaršala [[Maximilian von Weichs|Maximiliana von Weichsa]], komandanta Jugoistoka i specijalnog opunomoćenika Ministarstva inostranih poslova na Jugoistoku [[Hermann Neubacher|Hermanna Neubachera]], na temu ''saradnje sa Dražom Mihailovićem i buduće politike u Srbiji'', kao i da je sa ovim upoznat feldmaršal [[Wilhelm Keitel]].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1114&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frames no. 000971—000972.]</ref> Tog je dana sačinjena i službena bilješka u kojoj je sadržan sljedeći prijedlog: {{izdvojeni citat|Po predmetu ponude Nedić — Draža Mihailović, ministar Nojbaher predlaže da se organizacija četničkih jedinica prenese u nadležnost Višeg SS i policijskog vođe u Srbiji. Načelnik štaba komandanta Jugoistoka se saglasio s ovim predlogom.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1114&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000972.] <br /> ({{jez-njem|"In der Angelegenheit Angebot Nedic – DM schlagt Minister Neubacher vor, die Organisation der Cetnik–Verbände dem Höh.SS–Pol.Führer in Serbien zu übertragen. Chef des Gen.Stabes–O.B.Südost ist mit diesem Vorschlag einverstanden."}})</ref>}} Sâm Neubacher je 20. avgusta uputio opširan izvještaj ministru vanjskih poslova Velikonjemačkog Reicha [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]], u kojem je urgirao za prihvatanje ponude Nedić—Mihailović, navodeći da je Nedić garantirao da će se „pokret DM uzdržati od svake neprijateljske radnje protiv Nemaca i da ni u slučaju povlačenja Nemaca iz Srbije neće na Nemce biti ispaljen nijedan metak“. O odnosu Mihailovića i JVuO prema okupatoru od trenutka kada ga je Hitler imenovao ''Specijalnim izaslanikom Ministarstva vanjskih djela za Jugoistok'', Hermann Neubacher piše: {{izdvojeni citat|U pogledu Draže Mihailovića, upućujem na svoje mnogobrojne ranije telegrame. Svoje dosledno antikomunističko držanje dokazao je nedvosmisleno, uprkos najvećem pritisku od strane Engleza, odrekavši se njihove pomoći u naoružanju dok su Englezi istovremeno, preteći naoružavali Tita. Iskustva poslednjih 12 meseci u pogledu njegovog držanja prema nemačkim oružanim snagama, dosadašnje zajedničke borbe na antikomunističkom frontu i dosadašnja ozbiljna ugroženost srpske nacije, koju on priznaje u punom opsegu, smatram dovoljnim osnovom za to da će D. M. održati reč koju nam je dao ako u ovom odlučujućem trenutku budemo pružili preko Nedića odlučujuću pomoć. Spreman sam, posle jednog ličnog razgovora sa D. M., da preuzmem odgovornost za to da nas taj čovek neće napasti s leđa i da će on sam učiniti bezopasnim one elemente svoga pokreta koji su nepouzdani u pogledu nas.<ref>AVII, Mikroteka, NAV, N—T—312, rol. 780, f. 371746.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]</ref>}} Nakon [[Sporazum Nedića i Mihailovića 1944.|sastanka Draže Mihailovića i Milana Nedića]], ugovorenog 13. avgusta 1944. između majora [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]] i [[Dragomir Jovanović|Dragog Jovanovića]] i održanog iste večeri u selu [[Ražani]] kod [[Kosjerić]]a,<ref>Радосав Р. Туцовић, Полицијски репресивни апарат нацистичке Немачке и његови домаћи инструменти: Анализа делатности Драгомира Јовановића и Аугуста Мајснера у окупираној Србији (1941–1944). Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, 2021, стр. 291—292.</ref> stvoreni su uslovi da se sve srpske nacionalističke oružane formacije ''de facto'' stave pod zajedničku komandu. Najviše vojne instance u [[Berlin]]u obavještavaju 25. avgusta 1944. Ministarstvo vanjskih poslova Trećeg Reicha da njihov specijalni izaslanik Neubacher u ujedinjenju „najboljih nacionalnih snaga Jugoistoka“ vidi posljednju šansu da se „nacionalno srpstvo u srcu Balkana suprotstavi boljševicima“, tj. partizanima: {{izdvojeni citat|Srpske nacionalne jedinice su pod Nedićevom komandom, koga priznaje pokret Draže Mihajlovića, spremne za odlučnu borbu protiv komunizma. [...] d) Specijalni opunomoćenik sa punom odgovornošću veruje u Nedićevu lojalnost i u toj prilici vidi poslednju mogućnost da se nacionalno srpstvo suprotstavi boljševicima, e) Davanje odlučujuće pomoći Nediću, specijalni opunomoćenik je uslovio time da se posle ličnog dogovora sa D. Mihajlovićem preuzme odgovornost da ovaj neće udariti Nemcima u leđa. f) Na osnovu Firerovog naređenja od 29. 10. 43. o potrebi borbenog jedinstva protiv komunizma na Jugoistoku, specijalni opunomoćenik zamolio je opštu punomoć za političku mobilizaciju nacionalnog srpstva i istovremeno zatražio od vojnog rukovodstva da se bezodložno da pomoć u naoružanju. [...] Specijalni opunomoćenik zaključuje na osnovu informacije sa grčkog, albanskog i srpskog prostora da je moguća preorijentacija engleske partizanske politike... Zbog toga bi mogao pokret Draže Mihajlovića, koji se danas nudi Nemcima, ponovo da se orijentiše na Engleze. Ovo zahteva vezivanje Draže Mihajlovića i najboljih nacionalnih snaga Jugoistoka na Nemačku, pre no što se Engleska na tom prostoru suprostavi sovjetskom napredovanju sredstvima građanskog rata. Ovo vezivanje je u ovom trenutku najveće izloženosti ovih snaga moguće pa izgleda da je opravdano preuzeti i rizik koji iz toga proizilazi.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_230.htm Obaveštenje generalštaba Vrhovne komande Vermahta od 25. avgusta 1944. ministarstvu inostranih poslova o razgovorima Milana Nedića sa komandantom Jugoistoka o saradnji Draže Mihailovića sa Nemcima u borbi protiv NOVJ]</ref>}} Specijalni nemački izaslanik Hermann Neubacher je ocenio da obećanja Draže Mihajlovića u pogledu lojalnog držanja treba uzeti ozbiljno, pošto je dokazao on "da je toliki antikomunista, da je '''usprkos engleskim ponudama dao prednost prosjačenju kod okupatora''' pred slogom s crvenom stranom".<ref name="ReferenceB"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=575&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000570.] <br /> ({{jez-njem|"D.M. habe zweifellos bewiesen, dass er <br /> 1. Burgfrieden mit Besatzungsmacht halten will und <br /> 2. So sehr Antikommunist ist, dass er trotz Angeboten von englischer Seite einen Bettelgang beim Okkupator der Einigung mit der roten Seite vorgezegen hat. <br /> Zusicherungen D.M.'s auf loyale Einstellung sind ernst zu nehmen, da D.M. in antikommunistischer Frage stets konsequente Haltung eingenommen hat."}})</ref> Ovi pregovori završili su formulisanjem inicijative za formiranje srpske armije od 50.000 ljudi za borbu protiv komunizma kojom bi rukovodio [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]], a koju bi opremila nacistička Nemačka. Pored toga, Hitleru su specijalni izaslanik Neubacher i feldmaršal von Weichs prezentirali situaciju u Srbiji: „Četnici su u Srbiji od marta do avgusta 1944. izgubili u borbama sa komunistima oko 5.000 boraca, a prema nemačkoj okupacionoj sili u poslednje vreme nisu više neprijateljski raspoloženi. Oko 10.000 četnika bore se zajedno sa nemačkim trupama u južnoj Srbiji i to pod komandom nemačkog majora Vajela“.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref> Uz naglasak da će dato oružje „jednom kasnijom prilikom biti upravljeno protiv Nemaca“, vođa [[Treći Reich|Velikonjemačkog Reicha]] je odbacio ovu inicijativu, formulisavši konačnu svoju odluku na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Zaključujući, Führer je ustanovio, da on a) nema ništa protiv “malih taktičkih manevara“ s pokretom DM, b) da zatraženo formiranje armije, koja bi bila jačine 50.000 ljudi, nikako ne bi moglo doći u obzir.<ref name="znaci.org">[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm Službena beleška sa referisanja Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22.8.1944]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=814&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000811.] <br /> ({{jez-njem|"Abschliessend, stellte der Führer fest, daß er <br /> a) gegen "kleine taktische Manöver" mit der DM–Bewegung keine Bedenke habe, <br /> b) daß die Aufstellung der gefordeten 50 000 Mann starken Armee auf keinen Fall in Frage kommen könne."}})</ref>|Službena beleška sa referisanja komandanta Jugoistoka Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22. avgusta 1944. godine}} Ipak, u skladu sa idejom o formiranju srpskog korpusa pod komandom [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]] koji bi se borio na strani Nemaca, [[6. septembra]] [[1944]]. [[Srpska državna straža]] i [[Srpska granična straža]] (ukupno oko 13.000 ljudi) stavljene su pod komandu Mihailovićevog komandanta Srbije generala [[Miroslav Trifunović|Trifunovića]]. Potom su jedinice [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]] i [[Srpska granična straža|Srpske granične straže]] 6. oktobra [[1944]]. sabrane su u Jagodini gde je od njih formiran [[Srpski udarni korpus]] sa tri divizije, koji je brojao oko 6.800 ljudi. Komanda Srpske straže i Granične straže predana je naredbom generala Felbera generalu [[Miodrag Damjanović|Miodragu Damjanoviću]], šefu Nedićevog kabineta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=875&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000871.] <br /> ({{jez-njem|"An den Präsidenten den serbischen Ministerrates Herrn Generaloberst Nedić. Herr Ministerpräsident! <br /> Ich bin damit einverstanden, dass der Generalmajor Damjanović mit der Führung der serbischen bewaffneten Verbände mit Ausnahme des SFK betraut wird. Dieses Korps muss meiner Auffassung noch in den bewährten Händen des General Mušićki [sic] bleiben. Mit dem Ausdruck meiner vorzüglichen Hochachtung."}})</ref> Damjanović je bio i glavni Mihailovićev pouzdanik u Nedićevoj upravi, te su se on i komandanti Straže odmah stavili pod Mihailovićevu komandu. Ove jedinice, preimenovane u Srpski udarni korpus Jugoslovenske vojske u otadžbini, pridružile su se tako drugim četnicima u povlačenju prema Sandžaku. Njihovo je savezništvo ipak bilo nesigurno i ubrzo će se raspasti.<ref>[https://znaci.org/00001/40_74.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNICI SE POVLAČE IZ SRBIJE]</ref> === Bitka za Srbiju (1944) === {{Poseban članak|Bitka za Srbiju 1944.}} [[Datoteka:Četnici i Nemci u Srbiji 1944.jpg|minijatura|Grupa nemačkih vojnika i četnika Draže Mihailovića u vreme proboja u Srbiju 2. proleterske i 5. krajiške divizije NOVJ.]] U povjerljivom izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 26. avgusta 1944. godine, analizirano je stanje na [[Balkansko poluostrvo|Balkanu]] nakon objave rata Trećem Reichu od strane [[Bugarska|Bugarske]] te proglašenja neutralnosti [[Rumunija|Rumunjske]] (i jedna i druga su do tada bile potpisnicama [[Trojni pakt|Trojnog pakta]]), neposredno po ulasku jedinica [[Crvena armija|Crvene armije]] na teritorij dvije države. Oficiri Wehrmachta anticipiraju držanje četnika Draže Mihailovića u novonastaloj, kompliciranoj situaciji: {{izdvojeni citat|Ustanički pokreti na području Balkana – izuzev pokreta Draže Mihailovića – dobit će pojačan zamah, tako da ubrzo treba očekivati prekid svih vlastitih veza s cijelim južnim Balkanom. '''Pokret Draže Mihailovića predstavlja jedinu antiboljševičku organizaciju koja, uz odgovarajuću potporu, može biti dugoročno korisna našim interesima u borbi protiv boljševizma'''.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=874&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000870—000871.] ({{jez-njem|"Darüber hinaus werden die Aufstandsbewegungen im Balkan–Raum – abgesehen von der DM–Bewegung – verstärkten Auftrieb erhalten, so dass in Kürze mit einer Unterbrechung sämtlicher eigenen Verbindungen nach gesamtem Süd–Balkan gerechnet werden muss. Die DM–Bewegung stellt bei entsprechender Unterstüzung die einzige antibolschewistische Organisation dar, die im Kampf gegen den Bolschewismus auf längere Sicht unseren Interessen nutzbar gemacht werden kann."}})</ref>}} [[Bitka za Srbiju 1944.]] je bila zajednički saveznički poduhvat sa ciljem ovladavanja središnjim komunikacijskim prostorom nemačkih snaga na Balkanu. Dejstva na tlu izvršavala je [[NOVJ]], a [[Saveznici]] su obezbeđivali borbeno sadejstvo, snabdevanje i pomoć iz vazduha. Četnici su se u ovim borbama našli direktno na strani [[Wehrmacht]]a. U to vreme, Saveznici su već promenili odnos prema [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevim]] snagama, a njihov prioritet u Jugoslaviji postalo je jačanje snaga [[NOVJ]] u Srbiji.<ref>{{Cite web |title=Ficroj Meklejn: RAT NA BALKANU, glava 11 - NOVI DOGOVOR |url=http://www.znaci.org/00001/1_11.htm |access-date=2023-08-14 |archive-date=2023-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230902100016/https://www.znaci.org/00001/1_11.htm }}</ref> Vrhovni štab NOVJ nameravao je da partizanske snage u Srbiji pomogne prodorom jačih snaga iz [[Bosna|Bosne]] i [[Crna Gora|Crne Gore]]. Nemačka komanda, kao i Mihailović, bili su rešeni da to spreče. Ključnu fazu bitke za Srbiju predstavlja [[Durmitorska operacija|operacija »Rübezahl«]]. Njemačka Komanda Jugoistoka prikupila je za ovu operaciju sljedeće raspoložive snage: {{izdvojeni citat|''Predmet'': Planiranje »Ribecal«,  1.) Snage koje učestvuju: a) Južna grupa: glavni deo 1. brd. div., albanska milicija i delovi SS-divizije »Skenderbeg«, b) Bor[bena] grupa »Jugozapad«: 2 ojačana bataljona 181. peš. divizije sa III/13. SS-puka, c) S[evero] z[apadna] grupa: 2. puk Brandenburg (bez 1 bat.), 3/12. tenk. bat. z. b. V., CDK i četnici (Drinski korpus), d) S[everna] grupa: 14. SS-puk (bez III), e) I[stočna] grupa: Viša k-da III/363. puka, 696. bat. feldžandarmerije, delovi 297. izv. bat., 2/201. brig. jur. topova, f) Grupa »Krempler«, g) Padobranski lov. bat. »Brandenburg«<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=491&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000486.] <br /> ({{jez-njem|"Betr.: Plannung "Rübezahl". <br /> 1.) Beteiligte Kräfte: <br /> a) Südgruppe: Masse 1. Geb. Div., alban. Milizen und Tle. SS–Div. Skanderbeg. <br /> b) Kgr. Südwest: 2 verst. Btlne. 181 J.D. mit III./SS–13 <br /> c) NW–Gruppe: 2. Rgt. Brandenburg (o. 1 Btln.) 3./Pz. Abt. z.b.V. 12, MFK, und Cetniks (Drina–Korps). <br /> d) N–Gruppe: SS–Rgt. 14 (ohne III.). <br /> e) O–Gruppe: Höh. Kdo. mit III./363, Feld Gend.Abt. 696, Tle. A.A. 297, 2./Stu. Gesch.Brig 201. <br /> f) Gruppe Krempler. <br /> g) Fallschirm–Jg.Btl. Brandenburg."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_108.htm Izveštaj Komandanta Jugoistoka od 12. avgusta 1944. Vrhovnoj Komandi Vermahta o sastavu borbenih grupa i njihovim pravcima napada u operaciji »Ribecal«], Zbornik NOR-a, tom XII, knjiga 4, dokument br. 108.</ref>}} [[NOVJ]] je nastojala da koncentriše snage na levoj strani [[Lim (reka)|Lima]] za proboj u [[Srbija|Srbiju]]. Nemačka [[Komanda Jugoistoka (Nemačka)|Komanda Jugoistoka]] je rešila da brani [[Srbija|Srbiju]] aktivnim dejstvima - sprečavanjem pokreta jedinica [[NOVJ]] kroz [[Bosna|Bosnu]] prema zapadu, kao i nizom krupnih i ambicioznih operacija u [[Sandžak]]u i istočnoj [[Bosna|Bosni]] sračunatih na razbijanje koncentracija [[NOVJ]] i njihovo onesposobljavanje za ofanzivna dejstva. Snage [[JVuO]] sa velikim entuzijazmom učestvovale su u ovim operacijama, kao i u onim koje je organizovao nemački komandant [[Srbija|Srbije]] protiv lokalnih partizana i povremenih prodora. Vrhunac ovog sadejstva nastupio je u avgustu [[1944]],<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[Službena beleška oficira Abvera Komande Jugoistoka od 22. avgusta 1944. sa referisanja komandanta Jugoistoka Adolfu Hitleru, http://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230814062743/https://znaci.org/00001/4_12_4_112.htm |date=2023-08-14 }}] Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 112</ref> kada su se odvijala najintenzivnija i najmasovnija dejstva. U izvještaju Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. godine upućenom Vojnoupravnom komandantu Jugoistoka, konstatuje se ozbiljna političko-bezbjednosna kriza uzrokovana uspješnim partizanskim manevrom, tj. prodorom u Srbiju: {{izdvojeni citat|Započeo je očekivani veliki Titov napad na Srbiju. Dok su u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]], na [[Drina|Drini]], pripremljene jedinice bile tako desetkovane našim akcijama da mu tamo samo slabe snage stoje na raspolaganju, dotle je jačim delovima Titovih jedinica, koje su bile u centralnom delu [[Crna Gora|Crne Gore]], oko 3 divizije, pošlo za rukom da upadnu u [[Južna Srbija|južnu Srbiju]] i da pređu dolinu [[Ibar|Ibra]]. One sada u rejonu između Ibra i [[Južna Morava|Južne Morave]], po sjedinjavanju sa tamošnje 3 srpske crvene divizije, ugrožavaju obe glavne saobraćajne arterije prema jugu. Slobodu pokreta ovih, oko 10.000 ljudi jakih i dobro naoružanih, združenih jedinica uspeli smo, istina u teškim borbama i uz mnogo gubitaka, pomoću nemačkih, bugarskih i srpskih snaga (četnici i [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]]) da suzimo; ipak, one su preslabe da bi, s obzirom na otkazivanje bugarskih jedinica, izborile odlučujuće uspehe.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_109.htm Izveštaj Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. komandantu Jugoistoka o vojno-političkoj i privrednoj situaciji u Srbiji]</ref>}} Koliki su značaj najviši okupacioni dužnosnici u Jugoslaviji pridavali upotrebi četničkih jedinicâ u borbi protiv snaga NOVJ, može se zaključiti i na osnovu jedne naredbe od 26. avgusta 1944. godine, koju potpisuje feldmaršal [[Maximilian von Weichs]]: {{izdvojeni citat| ''Naređenje komandanta Jugoistoka'' Suštinski zadatak [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]] i Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od sada pa nadalje jeste dovesti i držati sve četničke jedinice u Srbiji i Crnoj Gori u borbenom dodiru s crvenim snagama, kako im ne bi bilo dopušteno preuzimanje vlastite inicijative, koja bi zbog cjelokupne situacije mogla biti uperena i protiv Njemačke. Odbijanje borbe protiv komunista mora se odmah prijaviti kao prijeteći simptom.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=13&rec=311&roll=191 NARA, T311, Roll 191, frame no. 000007.] <br /> ({{jez-njem|"Befehle OB.Südost <br /> Eine wesentl. Aufgabe Pz.AOk 2 und Mil.Befh.Südost ist ab sofort sämtl. in Serbien und Montenegro stehenden Cetnikverbände in Gefechtsberührung mit roten Kräften zu bringen und zu halten, um sie nicht zu einer eigenen Initiative die in Auswirkung der Gesamtlage auch gegen Deutschland gerichtet sein könnte gelangen zu lassen. Weigerung, dem Kampf gegen den Komm. aufzunehmen, ist als bedrohliches Symptom sofort zu melden."}})</ref>}} Uoči bitke sa partizanima, nemački Wehrmacht je snabdeo četnike svim raspoloživim zalihama italijanskog pešadijskog oružja i municije: {{izdvojeni citat|U nadovezi na dogovor od 15. 8. saopštava se, da se za izdavanje četničkim jedinicama mogu staviti na raspolaganje, u najboljem slučaju, sledeća oružja: 7.000 pušaka 6,5 mm (ital.) sa po 100 metaka, <br /> 50 teš. mitraljeza 8 mm (ital.) sa po 13.000 metaka, <br /> 42 laka bacača 4,5 mm (ital.) sa po 250 metaka. Upozorava se na to, da je time iscrpljena celokupna zaliha italijanske pešadijske municije u domenu Komandanta Jugoistoka i da se nove pošiljke mogu očekivati tek od oktobra 1944. godine i to u ograničenom obimu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=587&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000582.] <br /> ({{jez-njem|"Im Nachgang zur Besprechung vom 15.8. wird mitgeteilt, dass für Ausgabe an Cetnik–Einheiten äusserstenfalls folgende Waffen zur Verfügung gestellt werden können: <br /> 7 000 Gewehre 6,5 mm (i) mit je 100 Schuss, <br /> 50 s.M.G. 8 mm (i) mit je 13 000 Schuss, <br /> 42 le.Gr.W. 4,5 cm (i) mit je 250 Schuss. <br /> Es wird darauf aufmerksam gemacht, dass damit der gesamte Bestand an ital. Inf. Munition im Bereich O.B.Südost erschöpft ist und Neulieferung in beschränktem Maße erst ab Oktober 44 erwartet werden darf."}})</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/4_14_4_228.htm Obaveštenje operativnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 16. avgusta 1944. obaveštajnom odeljenju o odobrenim količinama oružja i municije četničkim jedinicama]</ref>|Obaveštenje komande Jugoistoka o odobravanju oružja i municije četnicima (16. avgust 1944.)}} U nacrtu jednog izvještaja, sastavljenog od strane oficirâ Armijske grupe »F« u ljeto 1944. godine, sumira se iskustvo njemačkih okupacionih organa sa Mihailovićevim četnicima u [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupiranoj Jugoslaviji]]: {{izdvojeni citat|Dosadašnje držanje D.M.-a ima sljedeće karakteristike: a) Aktivna borba protiv komunista u Srbiji, Crnoj Gori i Hrvatskoj, s tim što je ova borba zbog brojčane, a naročito materijalno-tehničke nadmoći komunista, uvijek rizična za snage D.M.-a, b) Neispunjavanje od Saveznika postavljenih specijalnih zadataka, c) Lokalna, ponekad vrlo aktivna saradnja sa njemačkim trupama, obavještajnim i ostalim okupacionim organima, d) Potpuna spremnost za izvršavanje taktičkih instrukcija izdatih od strane njemačkih oficira za vezu, e) Stalno ponavljanje zahtjeva za municijom i oružjem radi borbe protiv komunista, kao nagrada za dokazanu lojalnost.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=970&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000960.] <br /> ({{jez-njem|"Das bisherige Verhalten der DM–Bewegung ist gekennzeichnet: <br /> a) durch eine aktive Kampfführung gegen den kommunistischen Feind in Serbien, Kroatien und Montenegro, die bei zahlenmässiger und vor allem waffentechnischer Überlegenheit der kommunistischen Banden in jedem Falle mit einem besonderen Risiko für die DM–Kräfte verbunden ist, <br /> b) durch die Nichtausführung der von den Allierten generell und im Form von Spezialaufgaben gegebenen Sabotageaufträge, <br /> c) durch eine örtliche, z.Zt. sehr rege Zusammenarbeit der DM–Cetniks mit der deutschen Sicherungstruppe, den Abwehrorganen und den für Ausnutzung des Landes eingesetzten deutschen Dienststellen bezw. deren Organisationen, <br /> d) durch eine absolute Bereitwilligkeit, sich den taktischen Weisungen der deutschen Verbindungsoffiziere zu unterwerfen, <br /> e) durch die wiederholten Versuche, für bewiesene Loyalität Munition und Waffen zum Kampf gegen den kommunistischen Feind zu erhalten."}})</ref>}} Kada su partizani konačno uspeli da se probiju u Srbiju i krenu ka Beogradu, nastupila je panika u redovima okupatora i kvislinga/kolaboracionista: {{izdvojeni citat|Titovi partizani upali su u septembru 1944. u Srbiju i to na više mesta. Zapadni deo Srbije bio je potpuno nezaštićen. Tamo je bio stacioniran samo mali broj nemačkih policijskih jedinica, koje su, zajedno sa četnicima, tu i tamo još vodile borbe. Sa svih strana neprijatelj je krenuo ka Beogradu. U gradu je vladao mir. '''Mi smo sedeli u Beogradu ne na buretu baruta, nego smo se nalazili u njemu'''.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 164–165.</ref>|[[Hermann Neubacher]], “Sonderauftrag Südost”}} U izveštaju od 18. septembra 1944, komandant Jugoistoka feldmaršal Maximilian von Weichs jasno sagledava težinu situacije u kojoj su se našle okupacione snage u Srbiji usljed nezadržive partizanske ofanzive. Von Weichs smatra da se njemačkom vođstvu poput imperativa nameće nastavak saradnje sa Mihailovićevim četnicima: {{izdvojeni citat|Loša situacija u Srbiji: zbog pomanjkanja vlastitih snaga, napredovanje partizana se može još samo usporiti; politika upotrebe četnika pri tome je od nesmanjene važnosti, te će biti nastavljena svim sredstvima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=763&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000758.] <br /> ({{jez-njem|"Es kommt also darauf an, gegenüber den Banden in Serbien weiterhin mit unterlegenen Kräften eine Verzögerungstaktik zu betreiben in der Hoffnung, daß durch innerpolit. Gegensätze oder Versorgungsschwierigkeiten ihre Stoßkraft geschwächt wird. Ein Einspannen noch kampfbereiter Cetniks ist dabei von unverminderter Bedeutung u. wird mit allem Mitteln betrieben."}})</ref>|V. Weichs-ova ocjena situacije od 17.9.44 (18.9.44)}} Četnici su nudili okupatoru sadjejstvo u borbi protiv snaga NOVJ u zamjenu za municiju i naoružanje: {{izdvojeni citat|Više četničkih vođa s područja Beograda nudi se za borbu protiv komunista pri isporuci oružja i municije od strane Nijemaca.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=789&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000784.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: Kampfangebote mehrerer Cetnik–Führer Raum Belgrad gegen Kommunisten bei Waffen– und Munitionslieferung durch Deutsche."}})</ref>|Večernji izvještaj obavještajnog odjeljenja Armijske grupe »F« za 19. septembar 1944. godine}} Krajem septembra 1944, četnici učestvuju s njemačkim jedinicama u borbi protiv partizana u raznim dijelovima Srbije. Tako u zapadnoj Srbiji, [[4. grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]] pod komandom potpukovnika [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]] i trupe Wehrmachta pokušavaju spriječiti prodor snaga NOVJ: {{izdvojeni citat|Zapadna i centralna Srbija: [...] Dijelovi Borbene grupe fon Jungenfeld prebačeni u Šabac, odakle su 26. septembra, u sadejstvu sa četničkom formacijom Račića, vršili napad na [[12. vojvođanski korpus NOVJ|12. korpus NOVJ]] koji nadire s juga.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1027&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 001015.] <br /> ({{jez-njem|"West– und Mittel– Serbien: <br /> Tle. Kgr. v. Jungenfeld nach Sabac verlegt, von dort 26.9. im Zusammenwirken mit Cetnik–Verband Racic Angriff auf von Süd vordringendes XII. rotes Korps."}})</ref>|Tajni dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Wehrmachta od 25. septembra 1944. godine}} Ova elitna četnička formacija pomagala je okupatoru u zapadnoj Srbiji već početkom septembra te godine: {{izdvojeni citat|[[Požega (Srbija)|Požegu]] zauzele vlastite trupe u sadejstvu sa četnicima (Račića).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=247&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000246.] <br /> ({{jez-njem|"Pozega durch eigene Truppe in Zusammenwirken mit Cetniks (Racic) genommen."}})</ref>|Večernji izvještaj Obavještajnog odjeljenja Armijske grupe »F« za 6. septembar 1944. godine}} Pukovnik von Jungenfeld se nalazio na čelu 5. policijskog puka, sa štabom u [[Šabac|Šapcu]]. O saradnji visokih četničkih oficira sa Jungenfeldom, poput komandanta Kolubarskog korpusa JVuO kapetana Milorada Lapčevića, generala [[Svetomira Đukića]], komandanta Severnih pokrajina JVuO (tj. [[Vojvodina|Vojvodine]] i [[Slavonija|Slavonije]]) ili majora Ilije Orelja, u vezi sa planiranjem krupnije operacije protiv snagâ [[NOV i POJ]] u [[Srem]]u avgusta 1944. godine, general Dragoljub Mihailović je bio obaviješten od strane pukovnika Dragomira Radovanovića, delegata Vrhovne komande Jugoslovenske vojske u otadžbini za Vojvodinu: {{izdvojeni citat|Dobro je što je kapetan Lapčević postavljen za komandanta Sremske jurišne grupe, no on je svojim radom za poslednji mesec dana stalno radio sa nemačkim komandantom iz [[Šabac|Šapca]]. On — kapetan Lapčević je izvodio akciju u [[Kupinovo|Kupinskom]] kutu po zapovesti nemačkog komandanta iz Šabca, javno sa njim sedeo obilazio Kupinski kut naravno da su u ovom pogledu sudelovali đeneral Đukić i major Orelj. Major Orelj je potpuno zabrljao. Nezgodno je što se svuda prestavlja za Vašeg Delegata te u ime Vaše onako pijan naređuje i govori. Sve ovo vide ovi naši mladi komandanti koji vode ljude i koji treba da nose ceo teret borbe na svojim leđima. Oni nemogu da dozvole da im neko prebaci da su saradnici Nemaca. Kapetan Lapčević, đeneral Đukić i major Orelj mogli su i trebali da rade, ali samo tajno, a nikako javno svakog dana sedeti u kafani u s. [[Ušće (Obrenovac)|Ušće]] pored puta [[Obrenovac]]—Šabac, još đeneral Đukić sa đeneralskom kapom i t.d. Da umirim ove mlade ljude i da im objasnim da će se ovo zabraniti i da će se ako se šta radi, u buduće tajno raditi, trebalo je dosta vremena i muke.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_37.htm Izveštaj delegata Vrhovne komande za Vojvodinu od 22. avgusta 1944. Draži Mihailoviću o akcijama protiv NOV i POJ u Sremu i o saradnji sa nemačkim trupama]</ref>}} Iz Armijske grupe »F« javljeno je 13. septembra 1944. godine da Mihailovićevi četnici pomažu okupacionoj sili i prilikom defanzivnih akcijâ u zapadnoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Sjeverozapadna Srbija: Noćni napad crvenih bandi na [[Valjevo]] odbijen od strane četnika i vlastitih snaga.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=553&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000550.] <br /> ({{jez-njem|"NW–Serbien: <br /> Nachtangriff roter Banden auf Valjevo durch Cetniks und eig. Kräfte abgeschlagen."}})</ref>|Tajni dnevni izvještaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«) za 13. IX 1944.}} U [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]] četnici su asistirali okupatoru pri zaštiti objekata od strateškog značaja za ratnu privredu Trećeg Reicha, čime je Nijemcima znatno olakšavana eksploatacija rudnih bogatstava u zemlji: {{izdvojeni citat|Napad bandi na rudnik uglja [[Bogovina]] odbijen od strane DM–jedinicâ i mešovite borbene grupe (Landesschützen iz [[Bor]]a i delovi 1. policijskog dobrov. bataljona).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=403&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289656.] <br /> ({{jez-njem|"BANDENANGRIFF AUF KOHLENBERGWERK BOGOVINA DURCH DM–VERBAENDE UND GEMISCHTE KGR (LDS AUS BOR UND TLE. POL. FREIW.BTL. 1) ABGEWIESEN."}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«), 27. VIII 1944. godine}} Načelnik štaba Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO kapetan [[Neško Nedić]] je 13. septembra izdao naredbu kapetanu Vojislavu Markoviću da u najtješnjoj vezi sa njemačkim okupacionim snagama odbace [[1. proleterska divizija|Prvu proletersku diviziju]] prilikom napada na Valjevo: {{izdvojeni citat|Tvoj korpus za sada ostaje za akciju prema Valjevu — prema komunističkoj grupi dejstvuje u Kolubari. Pošto ovu akciju vode uglavnom Nemci to će tvoja uloga biti da naslonom naših i u sporazumu sa njima izvršiš tučenje crvenih sugerišući Nemcima najpogodnija rešenja. Od Nemaca ćeš neposredno da se snabdevaš municijom, a glavni zadatak ti je da prisustvom uz nemačke trupe goniš i hvataš komuniste koje oni razbijaju.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_69.htm Naređenje načelnika štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 13. septembra 1944. komandantu 7. jurišnog korpusa da sadejstvuje s nemačkim trupama u odbijanju napada 1. proleterske divizije NOVJ na Valjevo]</ref>}} Istovremeno, Nijemci otpočinju s izvođenjem [[Operacija Cirkus|operacije »Cirkus«]] ({{jez-njem|Zirkus}}), čiji je cilj bio ovlađivanje [[Kolubara|kolubarskim]] pobrđem. Operacija je počela 24. septembra 1944, uz učešće [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS-divizije »Prinz Eugen«]], [[Brandenburger|1. puka »Brandenburg«]] (bez 1. bataljona), 202. tenkovskog bataljona, dijelova 5. policijskog puka i pripadnikâ Šumadijske i Kolubarske grupe korpusa JVuO.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.pdf Pregled dejstava potčinjenih jedinica vojnoupravnog komandanta Jugoistoka (Armijske grupe »Srbija«) od 23. avgusta do 4. novembra 1944. godine]</ref> Prethodnog dana, ispred Komande Jugoistoka je načelnik štaba Armijske grupe »F« general [[Arthur Winter]] uputio izvještaj kojim najavljuje početak operacije, napominjući da će se i brojne četničke jedinice boriti na strani Wehrmachta: {{izdvojeni citat|Početak "Cirkusa" 24. septembra. [...] Sve naše snage u sjeverozapadnoj Srbiji potčinjene su Borbenoj grupi fon Jungenfeld. U kruševačkom kraju uspješno napredovanje većih četničkih snaga, uz podršku 12. bataljona iz sastava [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]], protiv crvenih bandi u području sjeverozapadno od Kruševca. Pothvat će biti nastavljen sa 6.000 četnika.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=941&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000931.] <br /> ({{jez-njem|"Beginn "Zirkus" 24.9. Durch Aufkl.– Vorstoss 1. Rgt. Brandenburg Arandjelovac stark feindbesetzt festgestellt. Sämtl. eig. Kräfte in NW–Serbien Kgr. v. Jungenfeld unterstellt. Raum Krusevac erfolgreicher Vorstoss stärkerer Cetnik–Kräfte, unterstützt durch 2./Pz.Abt.z.b.V.12 gegen rote Banden Raum NW Krusevac. Unternehmen wird mit 6000 Cetniks fortgeführt."}})</ref>|Povjerljivi izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 23. IX 1944.}} 1. oktobra 1944. godine, potpukovnik Dragoslav Račić i kapetan Neško Nedić naređuju potčinjenim zapovjednicima korpusâ iz sastava Četvrte grupe da, skupa sa njemačkim jedinicama, krenu u pomoć okupatorskom garnizonu u Šapcu koji je blokiran: {{izdvojeni citat|Drugoga oktobra u šest časova polaze u napad nemačke trupe: — Iz Šapca bataljon Brandenburga sa deset bornih kola, koji će se prikupiti na drumu šest kilometara severozapadno od Debrca (no ako most na Oridu bude porušen, ovaj bataljon krenuće na Vladimirce) odakle u 7,30 časova napada u pravcu sela Jalovik. — Iz Obrenovca ojačana četa pešadije sa tri tenka biće spremna za napad u 7,30 časova na Ušću i napašće preko Beljina ka selu Mesarci — Debrcu a potom selu Krniću. — Kolona iz Uba od dve čete pešadije i dva tenka, stoji spremna u sedam časova u Banjanima za napad pravcem selo Kožur — Krnić. Naše trupe će učestvovati sa jedinicama u napadu dok se ne očisti prostor Debrc — Jalovik — Krnić — Kožur, da bi potom produžile marš po zapovesti za prodor od prvog oktobra. NAREĐUJEM: 1. — Drugi jurišni korpus u sedam časova spreman u selu Ušće stupa u vezu sa nemačkom kolonom iz Obrenovca i napada sa njom zajedno. 2. — Treći korpus u sedam časova prikupljen u Banjanima stupa u vezu sa nemačkom kolonom sa Uba i napada sa njom zajedno. 3. — Valjevski korpus sa štabom grupe polazi iz Skele u 7 časova pravac Debrc, gde će se zadržati u rezervi. Radio vezu održavaće jedinice sa Štabom svakog časa.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_79.htm Zapovest Štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 1. oktobra 1944. komandantima 2, 3. i 7. jurišnog korpusa za sadejstvo s nemačkim trupama u deblokadi Šapca]</ref>}} U septembru su kvislinške formacije [[Srpska državna straža|Srpska državna]] i [[Srpska granična straža|granična straža]] preformirane u [[Srpski udarni korpus]] (jačine 6.800), stavljen pod Mihailovićevu komandu.<ref>[http://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.htm Izveštaj komandanta Armijske grupe "Srbija" od 4. novembra 1944] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230714172817/https://znaci.org/00001/4_12_4_168.htm |date=2023-07-14 }}, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 168</ref> U prvoj polovini septembra, četničko-nemačka odbrana [[Srbija|Srbije]] sa zapada doživela je slom usled prodora [[NOVJ]]. Bitka za [[Srbija|Srbiju]] definitivno je rešena tokom oktobra [[Beogradska operacija 1944.|Beogradskom operacijom]], uz sadejstvo [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] sa oklopnim snagama [[Crvena armija|Crvene armije]]. No, i pored toga, JVuO je nastavila sadejstvovati sa Vermahtom: {{izdvojeni citat|Glavni štab DM-a premješten je u Bosnu usljed napredovanja komunista u Srbiji; međutim, povlačenje četničkih snaga iz Srbije u Bosnu još uvijek nije sprovedeno. Uprkos slabijoj borbenoj efikasnosti, Račićevi četnici nastavljaju borbu protiv komunista. Pod jakim komunističkim pritiskom, još se četničkih vođâ, uključujući i one iz ist. Srbije, izjasnilo spremnim za borbu protiv komunista zajedno s njemačkim Wehrmachtom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=101&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame 000095: Izvještaj o neprijatelju u Srbiji, Hrvatskoj, Crnoj Gori i Albaniji (Dodatak za savjetovanje kod načelnika štaba jugoistoka od 2. oktobra 1944.)] <br /> ({{jez-njem|"Der Hpt.Stab DM ist infolge Vorrückens der Kommunisten in Serbien nach Bosnien verlegt worden, ein Abzug von Cetnik–Kräften aus dem Serbischen Raum nach Bosnien hat dagegen noch nicht stattgefunden. Trotz ihrer Unterlegenheit an Kampfwert stehen die Cetniks des Racic weiterhin im Kampf gegen die Kommunisten. <br /> Unter dem starken kommunistischen Druck haben sich weitere Cetnik–Führer, auch aus O–Serbien bereit erklärt, gemeinsam mit der Deutschen Wehrmacht gegen die Kommunisten zu kämpfen."}})</ref>|Izvještaj [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 2. oktobra 1944.}} {{izdvojeni citat|Četnička grupa [[Siniša Ocokoljić|Ocokoljića]] iz istočne Srbije osiguravala je pozadinu Müllerovom korpusu prilikom borbi protiv Rusa u rejonu okuka Dunava–Zaječar.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=568&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000562-000564: Držanje D.M.-četnika u Srbiji (dodatak za izvještaj o neprijateljskim namjerama od 19. oktobra 1944.)] <br /> ({{jez-njem|"Die ostserbische Cetnikgruppe des Ocokoljic hat dem Korps Müller bei den Verteidigungskämpfen gegen die Russen im Raum Donauschleife–Zajecar Dienste zur Freihaltung der rückwärtigen Verbindungen geleistet."}})</ref>|Njemački izvještaj od 19. oktobra 1944.}} Opšta (pozitivna) ocjena o doprinosu četničkih snaga u borbi na strani njemačkog Wehrmachta tokom bitke za Srbiju, data je u izvještaju štaba [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], poslatom 21. avgusta 1944. godine Vojnom zapovjedniku Jugoistoka generalu [[Hans Felber|Felberu]]: {{izdvojeni citat|Njemačko vođstvo u Srbiji je stoga moralo tražiti pomoć većih dijelova četnika Draže Mihailovića. Oni su slabo naoružani i nedavno su teško pogođeni usljed izostanka obuke pojedinačnih boraca. Ipak, dobro su se borili, pretrpjeli su znatne krvave gubitke i mogu se označiti kao bezuslovno antikomunistički.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=985&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000975.] ({{jez-njem|"Die deutsche Führung in Serbien mußte sich daher schon bisher der Mithilfe stärkerer Teile der DM–Cetniks bedienen. Diese sind schlecht bewaffnet und infolge geringer Ausbildung des Einzelkämpfers in der letzten Zeit stark angeschlagen worden. Sie haben sich aber gut geschlagen, erhebliche blutige Verluste zu verzeichnen und können als unbedingt antikommunistisch bezeichnet werden."}})</ref>|Njemačka procjena brojnosti partizanskih, njemačkih i kvislinških jedinica u Srbiji (21. august 1944).}} === Proboj četnika i Nijemaca iz Srbije (1944) === {{Poseban članak|Proboj četnika i Nijemaca iz Srbije|Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)}} [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-J28413, Jugoslawien, deutscher Rückzug.jpg|thumb|Nemački vojnici se povlače iz Srbije.]] Tokom septembra [[1944]]. glavna četnička mobilna formacija u centralnoj i zapadnoj Srbiji, [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa]] pod komandom [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]], skupa sa drugim pridruženim jedinicama, poražena je od nadirućih snaga [[NOVJ]] i potisnuta prema [[Beograd]]u. Ove su jedinice Nemci tokom [[3. oktobra|3]], [[4. oktobra|4.]] i [[5. oktobra]] 1944. vozovima prebacili sa željezničkih stanica Topčider i Ripanj do [[Kraljevo|Kraljeva]].<ref name="ReferenceC">Ratko Parežanin; MOJA MISIJA U CRNOJ GORI, Rim, 1974, str. 17-18.</ref><ref>Radomir Milošević-Čeda: ZAKASNELI RAPORT, Interprint, Beograd, 1996, str. 78-79.</ref> {{izdvojeni citat|Noću, iza ponoći, između 3. i 4. oktobra 1944, krenuli smo iz Beograda, sa železničke stanice u Topčideru... Uveče sam se oprostio sa komandantom Korpusa, generalom Kostom Mušickim... Kod Mušickog je u tom trenutku bio [[Nikola Kalabić]], a u štabu Dobrovoljačkog Korpusa sam primetio i Neška Nedića... Došli su da se dogovaraju sa Dobrovoljačkom komandom i da traže opremu i ostalo. Na brzinu progovorio sam nekoliko reči sa Neškom Nedićem. U vozu su s nama putovali i Kalabićevi četnici. Rekoše nam da idu do Kraljeva, gde se vrši koncentracija četnika za borbu.<ref name="ReferenceC"/>|Nedićev ministar [[Ratko Parežanin]]}} O oštrini borbi koje su se vodile između snaga NOVJ, s jedne, te okupatorsko-kolaboracionističkih jedinica s druge strane, svjedoči i jedan njemački izvještaj neposredno pred [[Beogradska operacija|pad Beograda]]. U izvještaju se apostofira strateški značaj koji je, za odbranu glavnog grada Srbije, predstavljala bojišnica u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]], koju su držale jedinice Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO kojom je komandovao potpukovnik Račić: {{izdvojeni citat|Račićeva jurišna grupa korpusa, koja je u septembru u teškim borbama na savskom zavoju bila potisnuta iz područja Čačak–Požega–Užice zbog napredovanja Titovih snaga u zapadnoj Srbiji ka severu, probila se natrag u područje Užice–Požega–Čačak zapadno ka Drini u pojedinačnim grupama, trpeći velike gubitke, nakon što su nemačke snage raspoređene u ovom području povučene na [[Istočni front]]. Usled nedostatka municije i oružja te u odsustvu nemačkih snaga koje bi ga poduprle, Račić je od tada mogao izvoditi samo manje operacije protiv komunističkih grupa. <br /> Brzo napredovanje Rusa preko doline Morave do saobraćajnice Beograd–Kraljevo potpuno je promenilo situaciju kod četnika. Čini se da je bliski kontakt s nemačkim trupama bio poremećen brzim pokretima nemačkih trupa uzrokovanim borbama, tako da se s te strane teško mogao vršiti bilo kakav kontinuirani uticaj na četnike.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=568&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame no. 000562.] <br /> ({{jez-njem|"Die im September durch den Nordvormarsch der Tito–Kräfte im westserbischen Gebiet aus dem Raum Cacak–Pozega–Uzice in harten Kämpfen gegen den Savabogen zurückgedrückte Sturmkorpsgruppe Racic hat sich nach Abzug der in diesem Raum eingesetzten deutschen Kräfte an die Ostfront wiederum unter starken Verlusten in Einzelgruppen in das Gebiet westlich der Drina und den Ausgangsraum Uzice–Pozega–Cacak durchgekämpft. Wegen Mangel an Munition und Waffen und im Hinblick auf das Fehlen deutscher Kräfte als Rückhalt hat Racic seitdem nur kleinere Aktionen gegen komm. Gruppen durchführen können. <br /> Das rasche Vordringen der Russen über das Moravatal bis zur Straße Belgrad–Kraljevo hat die Lage der Cetniks völlig verändert. Die Tuchfühlung mit der deutschen Truppe scheint durch die im Kampfverlauf notwendig gewordenen raschen deutschen Truppenverschiebungen unterbrochen zu sein, sodass von dieser Seite die Möglichkeit zu laufender Einwirkung auf die Cetniks kaum mehr bestand."}})</ref>|Držanje D.M.-četnika u Srbiji (dodatak za izvještaj o neprijateljskim namjerama od 19. oktobra 1944.)}} U večernjem izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] za 23. oktobar 1944. godine ponovo se pominje da je povučena nova linija [[Istočni front|Istočnog fronta]], kao i da ona prolazi preko teritorije okupirane Srbije i [[Balkan]]a. Iz dokumenta se može zaključiti kako četnička formacija potpukovnika Dragoslava Račića sudjeluje u frontu kao dio osovinskih snagâ, što je njemačkom Wehrmachtu svakako olakšalo povlačenje jedinicâ iz Grčke: {{izdvojeni citat|Istočni front: <br /> Pokušaj očigledno slabijih snaga [neprijatelja] da sa juga opkole našu borbenu grupu zapadno od [[Kriva Palanka|Krive Palanke]]. Uništenje neprijateljske grupe 24 km severoistočno od [[Priština|Prištine]] (300 poginulih neprijateljskih vojnika; uništeno ili zaplenjeno brojno oružje, vozila i vojna oprema). Vazdušno izviđanje ukazuje na pokret jakih snaga iz područja [[Kragujevac|Kragujevca]] ka [[Gornji Milanovac|Gor. Milanovcu]]. Četnička grupa Račića blokira rejon [[Čačak]]–[[Kraljevo]]–[[Požega (Srbija)|Požega]]. Pokreti naših snaga radi povlačenja u oblast severozapadno od [[Beograd]]a i dalje se odvijaju bez ometanja od strane neprijatelja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=655&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame no. 000649.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Abendmeldung vom 23.10.1944. <br /> Ostfront: <br /> Umfassungsversuch eigener Kampfgruppe W Kriva Palanka mit anscheinend schwachen Kräften von S. Vernichtung einer Feindgruppe 24 NO Pristina (300 Feindtote, zahlreiche Waffen, Fahrzeuge und Kriegsgerät vernichtet oder erbeutet). <br /> Aus Raum Kragujevac nach Luftaufklärung Bewegung starker Kräften gegen Grn. Milanovac. Cetnik–Gruppe Racic blockiert Raum Cacak, Kraljevo, Pozega. Eigene Absetzbewegungen Raum NW Belgrad auch weiterhin von Feind nicht verstört."}})</ref>}} O »formiranju novog istočnog fronta« pišu 4. novembra 1944. i feldmaršal [[Maximilian von Weichs]] i general [[Hans Felber]]. U izvještaju koji predstavlja svojevrsni pregled najvažnijih događaja za period avgust—novembar 1944, najviši oficiri Wehrmachta na teritoriji okupirane Jugoslavije računaju da se, pored četnika Draže Mihailovića, na strani Nijemaca u ovom »frontu« bore i [[Ruski zaštitni korpus|RZK]], [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] i [[Srpska državna straža|SDS]], zaključujući da je situacija kritična za okupatora i kolaboracioniste: {{izdvojeni citat|Uprkos mobilizaciji jedinica za uzbunu i koncentraciju neznatnih rezervi, uz bezobzirno ostavljanje otkrivenih širih delova zemlje, prodor Titovih snaga preko Ibarske doline prema jugoistoku Srbije u žestokim borbama nije mogao da bude sprečen. Grupa armija »F« je protiv Titovih snaga, pripremljenih u Crnoj Gori, bacila u borbu 1. brd. div.[iziju]. Izmičući njenom pritisku, druge Titove jedinice su početkom avgusta prešle jugozapadnu granicu Srbije. Isprva je namera vojnoupravnog komandanta Srbije bila da otkloni glavno ugrožavanje u jugoistočnoj Srbiji. U tu svrhu je 28. avgusta Komandi Grupe »Auleb« povereno komandovanje nad svima jedinicama koje su bile angažovane u jugoistočnoj Srbiji. Trebalo je da napad počne posle dovođenja 1. brd. div. iz Crne Gore. Tada je kapitulacija Rumunije od 23. 8. iz temelja izmenila situaciju u političkom i vojničkom pogledu. Na Dunavu i na granici Banata nastao je novi istočni front, a podređene bugarske snage otpale su i koncentrisale su se, napuštajući prostore koje su obezbeđivale, krajem meseca, duž glavne pruge od Velike Plane do Leskovca, u cilju odlaska za Bugarsku. Rus[ke] i srpske, kao i pol.[icijske] dobr.[ovoljačke] jedinice i četničke jedinice, koje su se do tada, uprkos svih razočarenja, borile na strani nemačkog Vermahta, postale su nesigurne, poslednje čak i delom neprijateljske. Situacija je zahtevala momentalnu mobilizaciju svih snaga koje su u tom prostoru stajale na raspolaganju, kao i dovođenje drugih nemačkih snaga iz ostalog jugoistočnog područja i njihovo angažovanje za formiranje novog istočnog fronta.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.htm Pregled dejstava potčinjenih jedinica vojnoupravnog komandanta Jugoistoka (Armijske grupe »Srbija«) od 23. avgusta do 4. novembra 1944. godine]</ref>}} U mjesečnom izvještaju Armijske grupe »F« ({{jez-njem|Heeresgruppe F}}) za oktobar 1944, poslatom Komandi Jugoistoka, konstatuje se da četnici u Srbiji nijesu u stanju održati svoje pozicije bez prisustva njemačkih okupacionih trupâ. Oficiri Wehrmachta tvrde da je „prebacivanje najvećeg dijela četničkih jedinica koje su se nalazile u sjevernoj i istočnoj Srbiji u suštini izvršeno da bi se izbjegli sukobi sa Rusima“, na čiju ih je „podmuklost“ upozorila Vrhovna komanda JVuO: {{izdvojeni citat|U borbi sa snagama 1. komun. korpusa koje su napredovale ka Beogradu, krajem septembra je Rudnički korpus [JVuO] u rejonu Lazarevca (32 km si. od Valjeva) potpuno uništen, dok je Kosmajski korpus uspio da se održi u rejonu sjeverno od Mladenovca (4 km j–ji. od Beograda). Nakon povlačenja njemačkih trupa, budući u nemogućnosti da zadrže dotadašnja operativna područja zbog premoći Rusa i komunista, četničke jedinice koje su se borile u sjeverozapadnoj i centralnoj Srbiji prebačene su do sredine oktobra na područje južno od Zapadne Morave.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&rec=311&roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001138.] <br /> ({{jez-njem|"Die Verlegung des grössten Teiles der in Nord– und Ostserbien befindlichen Cetnik–Einheiten wurde im wesentlichen zur Vermeidung von Zusammenstössen mit den Russen vorgenommem, vor deren Hinterlist das Obkdo. die Stäbe dringend warnte. <br /> Im Kampf mit den auf Belgrad vorgehenden Kräften des I.komm.Korps wurde Ende September das im Raum Lazarevac (32 NO Valjevo) stehende Rudnik–Korps völlig zerschlagen, während das Kosmaj–Korps sich im Raum Nord Mladenovac (4 SSO Belgrad) behaupten könnte. <br /> Angesichts der Unmöglichket, nach dem Abzug der deutschen Truppen die bisherigen Einsatzräume gegen die Übermacht der Russen und Kommunisten zu halten, wurden die in Nordwest– und Mittel– Serbien kämpfenden Cetnik–Einheiten biss Mitte Oktober in den Raum südlich der Westl. Morava verlegt."}})</ref>}} Izbijanje [[Crvena armija|Crvene armije]] na severoistočnu granicu Jugoslavije izazvalo je pometnju u četničkim redovima. Znatan deo četničkih trupa tokom septembra razbijen je od strane NOVJ u zapadnoj Srbiji. Sam [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]] sa manjom grupom boraca je nateran na povlačenje u Bosnu. Neki su pokušali da napadom na Nemce pred sam dolazak Crvene armije ponovo steknu saveznički status ([[Predrag Raković|Raković]], [[Dragutin Keserović|Keserović]], [[Dragoslav Račić|Račić]]), ali je i ovaj pokušaj bio kratkotrajan. Nakon neuspeha, glavnina se krajem oktobra koncentrisala u oblasti Ivanjice. Upravo u tom periodu vrh Armijske grupe E iz Grčke izbio je do [[Novi Pazar|Novog Pazara]]. Četnici su se priključili [[Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak|prodoru Armijske grupe E kroz Sandžak]] u istočnu [[Bosna|Bosnu]]. {{Wikisource|Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.}} {{izdvojeni citat|Draža Mihailović će nastaviti borbu protiv komunizma. Njegove jedinice se već bore sa Titovim trupama i imaju djelomično vezu sa njemačkim jedinicama (pukovnik v. Jungfeld, general Müller). Sada je stvar u tome, kako upotrebiti četničke jedinice kao prethodnice i osiguranje za komunikacije prilikom predstojećeg izmještanja njemačkih trupa iz Srbije. Pritom se neće moći izbjeći da četnici, prateći moguće pokrete njemačkih trupa ka zapadu, ne dospiju na tlo Hrvatske.<ref name="sr.wikisource.org">[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=51&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000045—000046.] ({{jez-njem|"D.M. wird weiterhin Kampf gegen den Kommunismus führen. Seine Verbände stehen nach wie vor gegen den Titobanden und haben zum Teil auch die notwendige Bindung an die deutsche Truppe (Oberst von Jungfeld, General Müller). Es wird nunmehr darauf ankommen, die Cetniks bei den zu erwartenden Absatzbewegungen der deutschen Truppe in Serbien als eine Art Vorhut einzusetzen, die die rückwärtigen Verbindungen durch Kampf gegen die dortständigen kommunistischen Banden öffnen. Dabei ist nicht zu vermeiden, dass die Cetniks im Zuge möglicher Rückverlegung der deutschen Kräfte in Serbien nach Westen auf kroatisches Gebiet übertreten."}})</ref>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} Prvog dana oktobra 1944, u Komandi Jugoistoka je održano savjetovanje na kojem je upozoreno na promjenljivo raspoloženje četnika prema njemačkoj oružanoj sili u okupiranoj Jugoslaviji: {{izdvojeni citat|Srbija: [...] Četničko držanje i dalje različito. Srbijanski četnici se bore zajedno sa Wehrmachtom protiv komunista. Čak je i sam Draža Mihailović tražio njemačko osiguranje za planirano prebacivanje svog štaba iz sjeverozapadne Srbije u područje jugozapadno od Beograda. Ovaj plan se ipak nije ostvario. Suprotno tome, četnici u Istočnoj Bosni, Hercegovini i južnoj Crnoj Gori su neprijateljski nastrojeni. Kreću se ka obali, kako bi u slučaju savezničkog iskrcavanja s njima uspostavili kontakt i dobili savezničku zaštitu od crvenih. Iz sigurnog izvora se doznaje da D.M. izričito osudio njihovo protivnjemačko držanje.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=111&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000105—000106.] ({{jez-njem|"Cetnik–Haltung weiterhin uneinheitlich. Serbische Cetniks kämpfen zusammen mit deutscher Truppe gegen komm. Banden. DM. selbst bat sogar um deutsche Hilfe zur Sicherung beabsichtigter Verlegung seines Hauptstabes von NW–Serbien in Raum SW Belgrad. Diese Absicht jedoch nicht durchgeführt. Demgegenüber feindselige Haltung der Cetniks im O–Bosnien, Herzegovina und S–Montenegro und Bewegung dieser Kräfte zur Küste in den Raum Dubrovnik mit dem Ziel, bei erwarteter engl.Landung Verbindung mit Allierten aufzunehmen und Schutz gegen Rote zu suchen. Nach S.Qu. bekannt, dass DM. die deutschfeidliche Haltung dieser Cetniks aussdrücklich missbilligt."}})</ref>|Izvještaj sa savjetovanja kod načelnika štaba Jugoistoka od 2. oktobra 1944 (1. oktobar 1944.).}} Koliki je stepen kontrole nad četničkim snagama u Srbiji uspjela ostvariti njemačka Komanda Jugoistoka, vidljivo je i iz zapisnika sa sastanka na vrhu, održanog neposredno pred početak [[Beogradska operacija|Beogradske operacije]] (8. X 1944), kada su zabilježene i riječi Višeg SS i policijskog vođe [[Hermanna Behrendsa]]: {{izdvojeni citat|Na pitanje g-dina feldmaršala [tj. [[Maximilian von Weichs|von Weichs]]a — prim.] postoji li mogućnost komunističkog ustanka u Beogradu, Viši SS i policijski vođa Obergruppenführer Behrends je odgovorio odrečno, ističući da su stalnim pročešljavanjem u posljednje vrijeme uklonjeni svi oni komunisti koji bi na bilo koji način mogli učestvovati u takvoj akciji. Na pitanje gdje se nalaze komunisti zatvoreni u koncentracioni logor, Behrends je odgovorio da su svi pobijeni. Na kraju je skrenuo pažnju na to da je u četničke redove uspio ubaciti dovoljno jake grupe Službe sigurnosti [SD-Sicherheitsdienst], koje imaju ostati sa četnicima i ubuduće. Na to je glavnokomandujući primijetio da je samo to dovoljan razlog zašto bi se vodstvo nad četnicima trebalo povjeriti isključivo Višem SS i policijskom vođi.<ref name="sr.wikisource.org">[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=52&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000045—000046.] ({{jez-njem|"Die Frage des Herrn Feldmarschall an den Obergruppenführer Behrends, ob er mit einem kommunistischen Aufstand in Belgrad rechne, verneinte dieser unter Hinweis darauf, dass er in letzter Zeit durch dauernde Durchkämmungen alle irgendwie für einen Putsch infrage kommenden Kommunisten beseitigt habe. Die Frage nach dem Verbleib der im Konzentrationslager erfassten Kommunisten beantwortete er dahingehend, dass diese alle umgelegt seien. Abschliessend wies Obergruppenführer Behrends noch daraufhin, dass er bei den Cetniks ausreichend starke SD—Kommandos eingebaut habe, die bei den Cetniks verbleiben würden. Von seiten O.B.Südost wurde daraufhin festgestellt, dass allein schon durch diese Tatsache die weitere Führung der Cetnikverbände durch den Höh.SS und Pol.Führer gegeben sei."}})</ref>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} Nakon poraza u [[Bitka na Jelovoj gori|bici na Jelovoj gori]], Vrhovna komanda JVuO na čelu sa Dražom Mihailovićem obrela se u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]]. Potpukovnik [[Zaharije Ostojić]], komandant Istaknutog dela štaba Vrhovne komande, šalje 30. septembra 1944. komandantu Zlatiborskog korpusa kapetanu Dušanu Radoviću (pseudonim »Kondor«) upozoravajuću depešu: {{izdvojeni citat| ''Za Kondora — ultra urgent'' Imam obaveštenje da ste Vi, [Miloš] Marković i [Filip] Ajdačić upućeni u [[Višegrad|višegradski]] srez sa specijalnim zadatkom i da ćete isti izvršiti u punoj vezi sa [[Gestapo]]m i Švabama. Vaši ljudi pričaju da su kaznena ekspedicija. Još u toku današnjeg dana očekujem Vaše objašnjenje, jer ću u protivnom preduzeti potrebno, a narod i istorija reći će ko je izdajnik?<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_133.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša Istaknutog dela štaba Vrhovne komande od 7. avgusta 1944. do 7. januara 1945. godine]</ref>}} Jedinice [[Crvena armija|Crvene armije]] i [[NOVJ]] u prvoj polovini oktobra [[1944]]. zaposele su komunikaciju dolinom [[Morava (reka)|Morave]] između [[Vranje|Vranja]] i [[Velika Plana|Velike Plane]], što je otežalo [[Proboj Armijske grupe "E" iz Grčke 1944|proboj Armijske grupe "E" iz Grčke]]. Ova formacija time je bila usmerena na komunikaciju [[Skoplje]] - [[Kosovska Mitrovica]] - [[Raška]], odnosno dolinom [[Ibar (reka)|Ibra]], i zatim na otvaranje puteva prema [[Sarajevo|Sarajevu]] pod borbom. Tokom ovog četvoromesečnog proboja saradnja između Armijske grupe "E" i četnika iz [[Srbija|Srbije]] i [[Crna Gora|Crne Gore]] imala je više vidova. U izvještaju [[91. armijskog korpusa]] Wehrmachta od 25. oktobra 1944. godine, što ga je potpisao general [[Werner von Erdmannsdorf]],<ref>NARA, T314, Roll 1360, frame no. 000889.</ref> odato je svojevrsno priznanje generalu Mihailoviću i njegovim četnicima kao najvrjednijim antikomunističkim (sa)borcima na čitavom okupiranom području [[Jugoistočna Evropa|jugoistočne Evrope]]: {{izdvojeni citat|Među antikomunističke grupe u Srbiji spadaju i sljedbenici srpskog pukovnika Draže Mihailovića [Mihailović je unaprijeđen u čin generala još decembra 1941. — prim.] i neke nezavisne četničke jedinice (četnik — borac za slobodu). Pukovnik Draža Mihailović igra u Srbiji ulogu sličnu onoj koju igra general [[EDES]]-a [[Napoleon Zervas|Zervas]] u Grčkoj. On jeste anglofil, ali i apsolutno antikomunistički nastrojen. Na osnovu njegova antikomunističkog stava, saradnja [četnika i Nijemaca] u borbi protiv Titovih komunističkih bandi bila je uglavnom zadovoljavajuća. Srbin je dobar vojnik i u tom pogledu nalazi se na prvom mjestu na Balkanu. Disciplinovan je, žilav i uporan, te stoga stoji iznad prosječnog Grka. Srpske bande se bore žešće od Grka i imaju se više cijeniti od grčkih bandita. Njihovo naoružanje je dobro.|Uputstvo za srpsko-albansku teritoriju, izdato od strane Obavještajnog odjeljenja 91. armijskog korpusa, 25. X 1944.}} Prilikom proboja od [[Sjenica|Sjenice]] prema [[Prijepolje|Prijepolju]] [[24. oktobra|24]]-[[31. oktobra]] [[1944]]. Nemci su nastupali zajedno sa borcima [[Srpski udarni korpus|Srpskog udarnog korpusa]] protiv snaga [[37. sandžačka divizija|37. sandžačke divizije]]. Od Prijepolja se glavnina [[Armijska grupe "E"|Armijske grupe "E"]] kroz Sandžak usmerila na pravac Prijepolje — Višegrad — Rogatica — Sarajevo. Jednim motorizovanim bataljonom Nemci su 1. novembra otvorili su put Prijepolje - Pljevlja, i usmerili celokupne četničke snage iz [[Srbija|Srbije]] na pravac [[Sjenica]] — [[Prijepolje]] — [[Pljevlja]] — [[Goražde]]. Time su iskoristili snage [[JVUO]] iz Srbije kao svoju levu pobočnicu. Nakon toga, svojim napadom na NOVJ u pravcu Tuzle ([[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944]]) sadejstvovale su snagama [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] u njihovom proboju na sever. U dnevnom izvještaju za 13. novembar 1944. o situaciji na teritoriji okupirane Jugoslavije iz štaba Armijske grupe »F«, u paragrafu naslovljenom “Njemačke i savezničke trupe“, navodi se, očigledno na osnovu presretnute komunikacije snaga NOVJ, da se general Dragoljub Mihailović nalazi u rejonu [[Sjenica|Sjenice]] sa „aktivnim jugoslovenskim generalom” (moguće da je riječ o [[Miroslav Trifunović|Miroslavu Trifunoviću]]).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=719&rec=311&roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001217.] <br /> ({{jez-njem|"I. Deutsche und verbündete Truppen. <br /> Draza Mihajlovic befindet sich mit einem aktiven jugosl. General im Sjenica. (VII.mont.Brig. an 3.Div. 4.11.)"}})</ref> Dok komandant [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] general [[Aleksander Ler|Ler]] u svom pregledu brojnog stanja od [[16. novembra]] [[1944]]. ubraja 10.000 četnika Pavla Đurišića u vlastite (njemačke) trupe,<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_174.htm Pregled brojnog stanja jedinica potčinjenih Grupi armija »E« na dan 16. 11. 1944. godine, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII — dokumenti Nemačkog rajha, knjiga 4], Vojnoistorijski institut, Beograd — dokument br. 174.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=382&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frames no. 000376—000377.]</ref> dotle se za četnike iz Srbije u izveštaju poslatom Vrhovnoj komandi u [[Berlin]]u kaže da se "drže u senci Vermahta". Nevoljno savezništvo veoma dobro ilustruje i sljedeći izveštaj: {{izdvojeni citat|[General] [[Miroslav Trifunović|Trifunović]] sa oko 18.000 četnika [[Dragoslav Račić|Račića]] i [[Dragutin Keserović|Keserovića]], uporedno sa nem. pokretima u rejonu [[Prijepolje]]. Pravac marša [[Foča]]. U početku učešće u borbenim dejstvima na nemačkoj strani (zaštita bokova). U poslednje vreme samo saputnici. Utisak: dokle god postoje zajednički interesi — uopšte mir. Ako vide mogućnost uspeha, bezuslovno treba očekivati prepade na nemački [[Vermaht]], naročito na odvojene grupe. <br /> Moli se da se dostavi rezultat pregovora DM — [[Hermann Neubacher|zastupnik Ministarstva spoljnih poslova]].<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Izvod iz ratnog dnevnika komande Grupe armija »E« za period od 1. oktobra do 31. decembra 1944. godine]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=507&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000501.] <br/> ({{jez-njem|"2.) Trifunovic mit ca. 18000 Cetniks des Racic und Keserovic gleichlaufend mit dt. Bewegungen im Raum Prijepolje Marschrichtung Foca. Anfangs Teilnahme an Kampfhandlungen auf deutscher Seite (Flankenschutz). Neuerdings nur Mitläufer. Eindruck: Solange gleichlaufende Interessen im allgemeinen Ruhe. Wenn erfolgversprechend, Überfälle gegen deutsche Wehrmacht, besonders Splittergruppen, unbedingt zu erwarten. <br /> 3.) Um Übermittlung des Verhandlungsergebnisses DM – Vertreter AA wird gebeten."}})</ref>}} Načelnik štaba Armijske grupe »E« general-major [[Erich Schmidt-Richberg]] piše 5. decembra 1944. godine o pokušajima da se s četnicima Draže Mihailovića nađe, u vrijeme zajedničkog povlačenja, obostrano korisno rješenje u smislu nastavka saradnje u borbi protiv snagâ [[NOV i POJ]]: {{izdvojeni citat| ''Borbenoj grupi pukovnika Bemera <br /> Glavni štab [[V SS brdskog korpusa]]'': 1) Pošto nemačka Vrhovna komanda sa opunomoćenicima DM već pregovara (preko izaslanika pukovnika [[Gojko Borota|Borote]]), molimo da se generalu Trifunoviću predoči da sačeka uputstva od svog pretpostavljenog starešine. 2) Utvrđivanje neke neutralne zone ist. od [[Sokolac|Sokolca]] ne može se dovesti u sklad sa nemačkim planovima. 3) Ostali predlozi DM već su dostavljeni. 4) U držanju nemačkog Vermahta, koje je ranije utvrđeno, prema četnicima ništa se nije promenilo. Nemački Vermaht ima nameru da zadovolji potrebe četnika u što većoj meri uzimajući u obzir i pružanje materijalne pomoći.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »E« ZA PERIOD OD 1. OKTOBRA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=868&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000862.] <br/> ({{jez-njem|"An Kampfgruppe Oberst Böhmer nachrichtl.: <br /> Gen.Kdo.V.SS-Geb. Korps (durch Schreiben, 2. Ausf.) <br /> 1.) Da deutsches Okdo. nur mit einer DM Vertretung verhandeln kann, und dies bereits geschiet (von entsandter Oberst Borota), wird gebeten, dass General Trifunovic nahezulegen, Weisungen seiner vorgesetzten Stelle abzuwarten. <br /> 2.) Festlegung eines neutralen Raumes ostw. Sokolac läst sich mit deutschen Planungen nicht in Einklang bringen. Entsprechende andere Vorschläge wurden bereits DM übermittelt. <br /> 3.) An dem ursprünglich festgelegten Verhalten der deutschen Wehrmacht gegenüber den Cetniks hat sich nichts geändert. <br /> 4.) Die deutsche Wehrmacht wird versuchen, den Bedürfnissen der Cetniks weitgehend gerecht zu werden und beabsichtigt hierzu auch materielle Hilfeleistung."}})</ref>}} U posljednjim mjesecima okupacije Jugoslavije, dužnosnici njemačkog Wehrmachta mogli su dati konačni i zaokruženi sud o karakteru kolaboracije JVuO sa okupacionim snagama. Tako uputstvo iz štaba 91. armijskog korpusa od 26. decembra 1944. godine sadrži veoma iznijansirano tumačenje kvaliteta dosadašnje njemačko-četničke saradnje, prvenstveno uslovljene spoznajom da [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] predstavlja zajedničkog neprijatelja. Pored toga, oficiri iz štaba 91. koprusa analiziraju kako se može proći s najmanje političke štete usljed stalno prisutnog antagonizma između vlasti NDH i četnikâ, preporučajući oprez u odnosima s potonjima zbog njihovih neprekinutih veza sa [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|Saveznicima]]: {{izdvojeni citat|Srpski četnici: <br /> Upotreba četničkih jedinica dala je u raznim oblastima dobre rezultate. Poznavanje zemljišta od strane četnikâ i njihove izviđačke aktivnosti protiv Titovih snaga od koristi su njemačkom Wehrmachtu. Međutim, oslanjanje četnika na njemački Wehrmacht proizilazi isključivo iz činjenice da su inferiorni u odnosu na Titove snage — [[Angloamerika|angloamerička]] oružana intervencija bi ih navela da odmah promijene kurs. Njihovi pokušaji da se svrstaju uz angloameričkog neprijatelja se nastavljaju. Stoga se savjetuje veliki oprez kada se postupa sa četnicima. Za vlastiti stav prema četnicima presudno je sljedeće: <br /> 1) Upotreba četničkih jedinica mora se sprovesti na način tako da, u slučaju nagle promjene kursa, šteta ostane u granicama podnošljivog; <br /> 2) Nijemci moraju iskoristiti neprijateljstvo između četnika i boljševičkih bandi; <br /> 3) Saradnja s četnicima od slučaja do slučaja u zamjenu za opskrbu borbenom municijom, zdravstvenu njegu i snabdijevanje namirnicama, ukoliko su dostupne; <br /> 4) Cjelokupno hrvatsko stanovništvo mrzi četnike; kompromis između njih i hrvatskih vlasti (posebno ustaša) teško da je moguć. Stoga, moramo spriječiti njihov upad na hrvatski teritorij, posebno između [[Drina|Drine]] i [[Bosna (rijeka)|Bosne]]. Prelazak [natrag] preko Drine u Srbiju, naročito od strane četnika iz Stare Srbije [misli se na teritoriju Nedićeve Srbije — prim.], treba podržati, jer se time izbjegava konflikt s NDH. Na hrvatskom tlu, taktički nužan kontakt s četnicima tokom operacija protiv Titovih snaga treba održati što je moguće više neprimjetnijim, s obzirom na odnos s ustašama; <br /> 5) Postojeća mržnja između srpskih četnika i [[Bošnjaci|Muslimana]] zahtijeva poseban oprez tokom pregovora s obje strane i njihovog upošljavanja, jer će se i jedna i druga strana ili povući ili odmah zauzeti neprijateljski stav ako se za takve pregovore sazna; <br /> Da li se četnici mogu iskoristiti u njemačku svrhu u borbi protiv Titovih bandi, '''čime bi se uštedjela njemačka krv''', zavisiće od razumnog i vještog pregovaranja s njima.<ref>[https://znaci.org/ok/T317.php?sta1=etni&sta2=D.M&idem=1404 NARA, T314, Roll 1630, frame no. 000770.] <br /> ({{jez-njem|"Die serbischen Cetniks. <br /> Der Einsatz von Cetnik–Verbänden hat in verschiedenen Gebieten guten Ergebnissen geführt. Von Nutzen für die Deutsche Wehrmacht ist die Landeskenntnis der Cetniks und ihre Aufklärungstätigkeit den Titobanden gegenüber. <br /> Anlehnung der Cetniks an die Deutsche Wehrmacht beruht jedoch nur auf die Tatsache, daß sie den Titokräften unterlegen sind: ein bewaffnetes angloameriknisches Eingreifen wird ihr sofortiges Umschwenken veranlassen, Ihre Versuche, sich dem angloamerikanischen Gegner zu nähern, laufen weiter. Große Vorsicht den Cetniks gegenüber ist daher angebracht. <br /> Für die eigene Haltung den Cetniks gegenüber ist maßgebend: <br /> 1.) Der Einsatz der Cetnik–Verbände ist so durchzuführen, daß bei plötzlichem Umschwenken der Schaden in erträglichen Grenzen bleibt. <br /> 2.) Die Feindschaft zwischen den Cetniks und bolschewistischen Banden muß deutscherseits ausgenützt werden. <br /> 3.) Zusammenarbeit mit Cetniks von Fall zu Fall gegen Bereitstellung von Gefechtsmunition, sanitäre Betreuung und Verpflegung, soweit diese vorhanden. <br /> 4.) Die Cetniks sind bei der gesamten kroatischen Bevölkerung verhasst, ein Ausgleich zwischen ihnen und den kroatischen Dienststellen (bes. Ustascha) ist kaum möglich, daher muss ein Eindringen in den innerkroatischen Raum insbesondere zwischen Drina und Bosna unsererseits verhindert werden. Ein Übertritt insbesondere der altserbischen Cetniks über die Drina nach Serbien ist zu unterstützen, da so Konflikt mit Kroatien vermieden wird. Auf kroatischem Boden ist taktisch notwendige Fühlung mit Cetniks bei Einsatz gegen Titobanden im Hinblick auf Verhältnis zur Ustascha möglichst wenig in Erscheinung treten zu lassen. <br /> 5.) Der bestehende Haß zwischen serbischen Cetniks und Muselmanen verpflichtet bei Verhandlungen und Einsatz beider Teile zu besonderer Vorsicht, da bei Bekanntwerden solcher Verhandlungen beide Parteien entweder abspringen oder sofort eine feindselige Haltung einnehmen werden. <br /> Von einer verständnisvoll und geschickt geführten Verhandlung mit den Cetniks wird es abhängen, ob diese durch Einsatz gegen Titobanden für deutsche Zwecke nutzbar gemacht werden können, somit also deutsches Blut gespart werden kann."}})</ref>|Uputstvo načelnika štaba 91. armijskog korpusa o „srpskim četnicima“ iz decembra 1944.}} === Proboj četnika i Nijemaca iz Crne Gore (1944) === {{Poseban članak|Proboj četnika i Nijemaca iz Crne Gore|Pavle Đurišić|Crnogorski dobrovoljački korpus}} [[File:Spisak vlastitih trupa njemačke Armijske grupe E 1944, decembra 1944.jpg|thumb|Spisak trupa njemačke Armijske grupe »E« iz decembra 1944.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=382&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000376.]</ref> Na spisku se nalazi i “10.000 Crnogoraca“ ({{jez-njem|"10.000 Montenegriner"}}). Riječ je o četnicima [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]] (tj. CDK), koji su se povlačili zajedno sa okupacionim snagama.]] Dok su srbijanski četnici sadjejstvovali snagama Armijske grupe »E« u njihovom proboju na sjever, četnici iz Crne Gore uzeli su učešća u [[Proboj XXI brdskog korpusa iz okruženja|proboju XXI brdskog korpusa iz okruženja]]. Jedinice crnogorskih četnika, koje su od Njemaca takođe preformirane u dobrovoljačke pukove ("[[Crnogorski dobrovoljački korpus]]"), borile su se u sastavu njemačkog [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. brdskog korpusa]] između [[Danilovgrad]]a i [[Cetinje|Cetinja]] rame uz rame sa njemačkim vojnicima. Ove snage učestvovale su zajedno sa njemačkim snagama u operacijama protiv NOVJ ([[Operacija Frilingservahen aprila 1944|Frilingservahen]], [[Operacija Ribecal avgusta 1944|Ribecal]]). Komandant [[Armijska grupa E|Armijske grupe "E"]] je u svom izvještaju od ove četnike ubrojao u brojno stanje svojih jedinica: {{izdvojeni citat|C. D. K. od 3 puka, pod komandom potpukovnika [[Pavle Đurišić|Đurišića]], formiran neposredno od strane K-de 2. OkA ([[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druga oklopna armija]]), bio je do sada u službenom pogledu potčinjen K-di 2. OkA a u snabdevačkom i taktičkom pogledu 181. peš. div., koja je trebalo da se obimno uključi u obuku. [...] C.D.K. se do sada dokazao u borbi protiv komunista, ali je upitna njegova pouzdanost prema njemačkom Wehrmachtu zbog Đurišićeva kontradiktornog stava.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=825&rec=314&roll=664 NARA, T314, Roll 664, frame 000817.] <br /> ({{jez-njem|"M.F.K. zu 3 Rgt. unter Führung Oberstleutnant Djurisic, wurde von Pz.AOK 2 unmittelbar aufgestellt, unterstand bisher truppendienstlich Pz.AOK, versorgungsmässig und taktisch 181.Inf.Div., die sich ausbildungsmässig weitgehend einzuschalten hatte. <br /> M.F.K. im Kampf gegen Kommunisten bisher bewährt, jedoch in seiner Zuverlässigskeit gegenüber der deutschen Wehrmacht durch widerspruchsvolle Haltung Djurisic fragwürdig."}})</ref>|Izvještaj Komande 21. brdskog korpusa Komandi Grupe armija "E" od 23. septembra 1944. godine}} O odluci komandanta Crne Gore, Boke i Sandžaka JVuO potpukovnika Pavla Đurišića da slijedi kolonu njemačkih armijâ pri povlačenju s Balkana, te o značajnoj pomoći pruženoj okupatoru od strane crnogorskih četnika tom prilikom, piše u svojim ratnim memoarima i [[Hermann Neubacher]]: {{izdvojeni citat|On je bio opasan nemački saveznik. Meni je uvek bilo savršeno jasno da bismo mi za Pavla Đurišića, u slučaju invazije zapadnih sila na Balkan, ponovo postali njegov najveći neprijatelj. Kada je započelo povlačenje nemačkih trupa iz Crne Gore, Pavle Đurišić je krenuo sa njima. Tokom napornih marševa po planinskom terenu, tokom operacije povlačenja prolazili smo i kroz područja koja su kontrolisali partizani. Njegove trupe vodile su borbu sa partizanima i time nemačkim trupama olakšale evakuaciju sa tog prostora. Kasnije je Pavle Đurišić sklopio ugovor sa ustaškim trupama Ante Pavelića, da bi mogao da prođe sa svojim jedinicama kroz Hrvatsku i Istru. Tamo su se već nalazile i druge četničke jedinice, kao i Ljotićevi dobrovoljci.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], str. 176—177.</ref>|[[Hermann Neubacher]]}} === Prelazak sa Nemcima u Bosnu (1944-1945) === {{main|Proboj Armijske grupe E kroz istočnu Bosnu|Četnička ofanziva u istočnoj Bosni 1944.|Bosanska golgota}} [[File: Četnički oficir Dinarske divizije, SS-Sturmbannführer Ernst Lerch i neidentificirani SS-Hautsturmführer tokom ofanzive protiv IX. korpusa.jpg|thumb|Oficir [[Dinarska četnička divizija|Dinarske divizije JVuO]], SS-Sturmbannführer [[Ernst Lerch]] i neidentificirani SS-Hauptsturmführer tokom ofanzive protiv [[9. korpus NOVJ|9. korpusa NOVJ]] u Sloveniji, mart 1945. godine<ref>[http://bandenkampf.blogspot.com/2016/05/bk0164.html Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0164 | Photo | Höherer SS- und Polizeiführer Adriatisches Küstenland]</ref>]] [[Armijska grupa "E"]] imala je u planu otvaranje komunikacija kroz istočnu Bosnu, pa je krajem novembra jedna njena divizija ([[11. poljska vazduhoplovna divizija (Nemačka)|11. poljska vazduhoplovna divizija]]) započela napad pravcem od [[Rogatica|Rogatice]] prema [[Zvornik]]u, protiv snaga [[Treći udarni korpus NOVJ|Trećeg udarnog korpusa]] [[NOVJ]]. Međutim, kako su tokom ofanzive [[NOVJ]] i Crvene armije od 3. decembra nemačke pozicije na [[Sremski front|Sremskom frontu]] ozbiljno ugrožene, ova divizija hitno je izvučena i transportovana prugom [[Sarajevo]] - [[Slavonski Brod]] na [[Sremski front]]. Na njeno mesto usmerena je glavnina četnika iz [[Srbija|Srbije]]. U izvještaju Operativnog odjeljenja u [[Sarajevo|Sarajevu]] Armijske grupe »E« od 10. decembra 1944, koji potpisuje potpukovnik Warnstorff, istaknuto je: {{izdvojeni citat| Telegram 34. i 91. arm. korpusu, 5. SS-brd. arm. korpusu i Korpusnoj grupi »Kibler«: 1) Četnici na maršu u širi rejon Valjeva privremeno će preći preko područja Rogatica — Ljubovija — Zvornik — Kladanj. 2) DM garantuje najlojalnije držanje prema nemačkim jedinicama i nudi saradnju. Znak raspoznavanja za saradnju između nemačkih jedinica i četnika je: Mitrovica. 3) Četnike u što većoj meri koristiti za službu izviđanja. Materijalna pomoć može im se obezbediti u ograničenim razmerama ukoliko se stave na raspolaganje za borbu protiv bandi. 4) K-da Grupe armija obavestila je hrvatske vlasti o navedenom kretanju.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »E« ZA PERIOD OD 1. OKTOBRA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=998&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000992.] ({{jez-njem| <br /> "1.) Cetniks überschreiten auf dem Marsch in den Großraum Valjevo vorübergehend das Gebiet Rogatica – Ljubovija – Zvornik – Kladanj. <br /> 2.) DM hat loyalste Haltung gegenüber deutscher Truppe zugesichert und bietet Zusammenarbeit an. Kennwort zwischen deutscher Truppe und Cetniks für Zusammenarbeit ist "Mitrovica". <br /> 3.) Die Cetniks sind weitgehend für Erkundungsaufträge zu verwenden. Materielle Hilfe darf ihnen in beschränktem Ausmaß gewährt werden, soweit sie sich zum Kampf gegen die Banden zur Verfügung stellen. <br /> 4.) Die kroatischen Behörden sind über obige Bewegung durch Okdo. unterrichtet worden."}})</ref>}} U izvještaju njemačkog opunomoćenog generala u [[NDH]] od 24. decembra 1944. godine,<ref>[https://znaci.org/00001/40_82.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje POSLJEDNJI DANI NA VUČJAKU]</ref> navodi se da je general Draža Mihailović izrazio spremnost za suradnju i sa formacijama NDH u borbi protiv NOVJ: {{izdvojeni citat|Prema izvješću pouzdanog agenta, Draža Mihajlović je izrazio namjeru da se bori skupa sa ustašama i domobranima, jer je njihov zajednički glavni cilj uništenje komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=443&rec=311&roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000427.] <br /> ({{jez-njem|"Nach zuverlässiger V–Mann–Meldung soll Draza Mihajlovic geäussert haben, er wolle mit den Ustascha und Domobranen zusammen kämpfen, da das gemeinsame Hauptziel die Vernichtung des Kommunismus sei."}})</ref>|Izvještaj njemačkog opunomoćenog generala u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj od 24. XII 1944.}} Četnici su, pod ličnom komandom [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]], nakon koncentrisanja unutar nemačko-ustaških linija, izvršili [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944|napad na snage NOVJ]]. 8. decembra [[1944]]. ujutro sa nemačko-ustaških položaja u okolini [[Rogatica|Rogatice]] krenuli u silovit napad prema [[Zvornik]]u. Ovaj napad bio je usklađen sa napadom nemačkog 34. armijskog korpusa sa druge strane, pravcem [[Užice]] - [[Ljubovija]] - [[Zvornik]]. Ovom prilikom četnicima su Nemci obezbedili snabdevanje municijom, kao i zbrinjavanje ranjenika u nemačkim bolnicama u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Pošto je prodor četnika prema [[Zvornik]]u odbijen, njihova glavnina usmerila se prema oslobođenoj [[Tuzla|Tuzli]]. U [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944|neizvesnim borbama od 24. do 28. decembra]] [[Treći udarni korpus NOVJ]] krajnjim naporom odbio je ovaj napad. Nakon ovog poraza, glavnina [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] snaga razmestila se u [[Modriča|Modriči]] i okolini, gde su nakon kraćeg sukoba uspostavili sporazum sa snagama NDH. Tako su se našli na za Nemce vitalnoj komunikaciji Sarajevo - Brod, vodeći zajedno sa Nemcima teške dvomesečne borbe protiv [[Druga armija JA|Druge jugoslovenske armije]], koja je nastojala da je prekine. Preko pukovnika Borote, komandanta Romanijskog korpusa JVuO, uspostavljena je saradnja sa nemačkim štabom u [[Sarajevo|Sarajevu]], od kojeg je obezbeđeno snabdevanje municijom i bolničko zbrinjavanje ranjenika.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_130.htm Opšti uslovi sporazuma o saradnji između četnika i nemačkih jedinica pripremljeni za pregovore decembra 1944. godine], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 130</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Ratni dnevnik Armijske grupe E 1.10.1944-31.12.1944], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - prilog broj 2, (10. decembar 1944)</ref> [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićeva]] grupacija takođe je uspostavila vezu sa Štefanom Hedrihom ({{jez-nem|Stefan Hedrich}}), SS-oberfirerom i inspektorom u glavnom štabu SS, komandantom SS-oblasti Severozapadna Bosna.<ref>[https://www.znaci.org/00001/181.htm Roland Kaltenegger: TOTENKOPF & EDELWEIß], četvrti deo: Das Kriegsjahr 1944 (Ares verlag, Graz), strana 268.</ref> [[3. april]]a 1945. godine, kada su nemačke trupe napuštale Bijeljinu i okolinu, Mihailović je pokušao da ih pridobije da ostanu pod njegovom komandom kao jugoslovenski državljani.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_192.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša štaba Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 7. aprila 1945. godine]</ref> [[Schutzstaffel|SS]]-Sturmbannführer (major) [[Ernst Lerch]], u izvještaju od 8. marta 1945. godine, piše da je [[Aleksandar Nikolić (četnik)|Aleksandar Nikolić]], zapovjednik Sremsko-slavonske komande JVuO, zajedno sa svojim trupama (za koje navodi da broje oko 80 ljudi, ali i da bi po pristizanju ostatka jedinice ta cifra mogla dostići i 400) došao u [[Istra|Istru]], tj. u [[Operativna zona Jadransko primorje|Operativnu zonu Jadransko primorje]], gdje se stavlja na raspolaganje njemačkim vlastima. Ernst Lerch moli nadređene da naznače rejon u kojem bi »grupa pukovnika Nikolića« mogla da bude »upotrebljena«: {{izdvojeni citat|1.) U prostor [[Jurdani]], prov. [[Rijeka (grad)|Rijeka]], stigli su delovi četničke grupe pukovnika Nikoliča u jačini oko 80 ljudi. 2.) Prema telegr. Glavnog ureda SS od 7. 2. 45, delovodn. pov. br. 375/45, grupa Nikolić potčinjena je komandantu SS i policije u [Operativnoj zoni] Jadr. primorje. [...] 6.) Pukovnik Nikolić je samostalni četnički komandant i njegov načelnik Štaba major Miladinović je izjavio da ova grupa ne želi nikakvu zavisnost od ministra [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]a, odn. od drugih četničkih grupa. <br /> Oni obećavaju da će se stoprocentno zajedno s Nemcima boriti kako protiv komunista tako i protiv regularnih engleskih trupa koje oni navodno preziru iz dubine duše. <br /> Ovaj osnovni stav oni će zadržati u svakoj situaciji pa ma šta se desilo.<ref>[https://znaci.org/zb/4_6_19.htm Zbornik NOR-a – tom VI – Borbe u Sloveniji – knjiga 19. – 1. III – 15. V 1945. godine, Vojnoistorijski institut], Beograd, 1975, dokument br. 161, str. 822–823.</ref>|Obaveštenje komandanta SS i policije u Operativnoj zoni Jadransko primorje od 8. marta 1945. o pristizanju četnika pukovnika Nikolića u Istru}} [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za [[Jugoistočna Evropa|jugoistočnu Evropu]], u svojim poslijeratnim memoarima ističe da je sa četničkim komandantom održavao vezu sve do aprila 1945, tj. do [[Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)|zajedničkog povlačenja Nijemaca i četnika]] pred jedinicama NOVJ i [[Crvena armija|Crvene armije]]. Neubacher navodi da je postojala i zamisao o susretu između njega i generala Mihailovića, ali [[Joachim von Ribbentrop]] nije dao dopuštenje za taj sastanak: {{izdvojeni citat|Tokom sukoba četnika sa Englezima, stiglo je do mene pitanje da li bih bio spreman da razgovaram sa Dražom Mihailovićem. Ovu sam molbu prosledio ministru spoljnih poslova Ribentropu, tražeći od njega da mi dozvoli da do takvog susreta dođe. U principu, nije mi bilo zabranjeno da uspostavim kontakt. Ali, za vođenje razgovora morao sam da dobijem specijalnu dozvolu. Bilo mi je, međutim, zabranjeno da stupim na teren koji kontroliše Draža Mihailović. Moja spremnost i želja da se sretnem sa njim bili su veliki, te sam uskoro morao da sam sebi priznam da je moj glavni motiv bio – radoznalost. Da se sretnem sa četničkim vođom, a da se prethodno ne izvrše potrebne pripreme, razgovor bi bio besmislen, i jedino bi doneo neugodnost i neprilike za Dražu Mihailovića, jer bi dobio etiketu „kolaboratera“. Trebalo je susret dobro organizovati, kako bi bilo sigurno da će doneti senzacionalan rezultat. Verovatno je i sam Draža Mihailović tako razmišljao, pa zato, najzad, nije nikada ni došlo do našeg susreta. Ali, ostali smo u vezi preko naših posrednika. I jedna i druga strana bila je u tim kontaktima veoma oprezna. Jedan moj poverljiv čovek čak je tri puta bio u Dražinom glavnom štabu. Da ne bih bio suviše opširan, zadovoljiću se samo tvrdnjom da Draža Mihailović svoju politiku sve do kraja rata nije menjao. Tek početkom 1945, u vreme naših poslednjih borbi u Hrvatskoj, kada je povlačenje naših trupa sa tog prostora bilo samo pitanje dana, Draža Mihailović mi se obratio direktnom molbom – i to preko svojih poverljivih ljudi u Beču – da mu pružim pomoć u vezi sa naoružanjem njegovih jedinica. Tokom nekoliko dana ja sam čak imao direktnu radio-vezu sa njegovim glavnim štabom u Bosni. Moj poverljiv čovek bio je poslednji put kod Draže u aprilu 1945.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 161–162.</ref>}} General Mihailović je odbijao da osobno uđe u bilo kakav aranžman s okupatorom, i od ove je politike odstupio samo u četiri ili pet navrata tokom rata. Riječ je o [[Sastanak u Divcima|sastanku u Divcima]] sredinom novembra 1941. godine, zatim o dva sastanka s predstavnikom Hermanna Neubachera, [[Rudolfom Stärkerom]], u jesen 1944 (prvi u zapadnoj Srbiji na kojem je Mihailovića pratio pukovnik [[Robert H. McDowell]], šef američke vojne misije pri njegovu štabu, a drugi u sjeveroistočnoj Bosni), kao i o posljednjem sastanku sa Stärkerom na planini [[Vučjak]], početkom aprila 1945. Neubacher pokušava u svojoj knjizi ekskulpirati Mihailovića od odgovornosti za kolaboraciju.<ref>[https://znaci.org/00001/40_62.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNIČKO-NJEMAČKI SPORAZUMI O KOLABORACIJI U SRBIJI]</ref> == Nemci o generalu Mihailoviću i JVuO == [[Datoteka:Draža pred sudom.jpg|mini|desno|Optuženi [[Dragoljub Mihailović]] na [[Beogradski proces|suđenju u Beogradu]] [[1946]].]] {{izdvojeni citat|'''Njemačka je za D.M.-a neprijatelj br. 2 – neprijatelj br. 1 su komunisti'''.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=695&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000686.] <br /> ({{jez-njem|"Deutschland ist für D.M. nur noch der Feind No. 2. Feind No. 1 sind die Kommunisten."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka Armijske grupe »F« sa izaslanikom Neubacherom održanog 30. jula 1944.}} Jedna od najrječitijih evaluacijâ komandne sposobnosti načelnika štaba Jugoslovenske vojske u Otadžbini, a koja potiče iz primarnih izvora njemačke provenijencije, sadržana je u mjesečnom izvještaju Komande Jugoistoka za mart 1943. godine<ref>[https://znaci.org/00001/40_51.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje BITKA NA NERETVI I NJENE POSLJEDICE]</ref>: {{izdvojeni citat|Dosadašnje borbe pokazuju da je Mihailović kao vojni komandant zatajio. Mihailović snosi glavnu krivnju za dosadašnje neuspjehe zbog nepravilne procjene vremena, prostora i zemljišta i zbog toga što nije iskoristio opće date mogućnosti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=813&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame 6290063.] <br /> ({{jez-njem|"Die bisherigen Kämpfe zeigen, daß Mihailovic als militärischer Führer versagte. Die gegebenen Möglichkeiten infolge Unkenntnis von Zeitbedarf, Raum und Gelände nicht erkennend, trägt er die Hauptschuld an den bisherigen Mißerfolgen."}})</ref>|Procjena situacije Komande Jugoistoka za mart 1943. (1. april 1943.)}} Prilikom ispitivanja od strane istražitelja 7. američke armije avgusta 1945. godine, pisanu izjavu o svojim aktivnostima u ratnom periodu sastavio je i [[feldmaršal]] [[Maximilian von Weichs]], koji je avgusta 1943. naslijedio generala Löhra na mjestu glavnokomandujućeg Jugoistoka. U odjeljku naslovljenom »Grupe koje pomažu Njemačkoj«, von Weichs o četnicima Draže Mihailovića piše sljedeće: {{izdvojeni citat|Mihailovićeve trupe su se nekada borile protiv naših okupacionih trupa iz lojalnosti prema svome kralju. U isto vreme su se borile protiv Tita, zbog svojih antikomunističkih ubeđenja. Ovaj rat na dva fronta nije mogao dugo potrajati, posebno kada je britanska podrška počela favorizovati Tita. Sledstveno, Mihailović je pokazao pronemačka stremljenja. Bilo je angažmana tokom kojih su se srpski četnici borili protiv Tita zajedno sa nemačkim trupama. Sa druge strane, dešavalo se da neprijateljski raspoložene četničke grupe napadnu nemačke vozove za snabdevanje da bi popunili sopstvene zalihe. Mihailović je voleo da ostane u pozadini, i prepusti takve poslove svojim podređenima. On se nadao da će dočekati svoje vreme ovom igrom moći, dok mu anglo-američko iskrcavanje ne obezbedi dovoljnu podršku protiv Tita. Nemačka je prigrlila njegovu podršku, koliko god privremenu. Četničke izviđačke aktivnosti naši komandanti su visoko cenili.<ref>http://znaci.org/00002/318_4.htm ({{jez-eng|"MIHAILOVIC's troops once fought against our occupation troops out of loyalty to their King. At the same time they fought against TITO, because of anti—Communist convictions. This two front war could not last long, particularly when British support favored TITO. Consequently MIHAILOVIC showed pro-German leanings. There were engagements during which Serbian Chetniks fought TITO alongside German troops. On the other hand, hostile Chetnik groups were known to attack German supply trains in order to replenish their own stocks. ''MIHAILOVIC liked to remain in the background, and leave such affairs up to his subordinates. He hoped to bide his time with this play of power until an Anglo—American landing would provide sufficient support against TITO. Germany welcomed his support, however temporary. Chetnik reconnaissance activities were valued highly by our commanders''."}})</ref>}} Takođe, feldmaršal von Weichs na drugom mjestu podcrtava da, dok se general Mihailović nastojao držati po strani, taktička je njemačko-četnička kolaboracija na terenu poprimala sve veći obim: {{izdvojeni citat|Iako se on sâm [Mihailović] oštroumno suzdržavao od iznošenja svog ličnog stava u javnosti, bez sumnje kako bi imao odriješene ruke za svaku eventualnost (npr. savezničko iskrcavanje na Balkanu), dopustio je svojim komandantima da pregovaraju s Nijemcima te da s njima sarađuju. I oni su to činili, sve više i više...<ref>Röhr, Werner, ed. (1994). Europa unterm Hakenkreuz: Okkupation und Kollaboration (1938–1945). Berlin: Hüthig. s. 358. <br/ > ({{jez-eng|"Though he himself [Draža Mihailović] shrewdly refrained from giving his personal view in public, no doubt to have a free hand for every eventuality (e.g. Allied landing on the Balkans), he allowed his commanders to negotiate with Germans and to co-operate with them. And they did so, more and more..."}})</ref>|[[Maximilian von Weichs]]}} Specijalni [[Adolf Hitler|Hitler]]ov izaslanik [[Hermann Neubacher]] u svojim memoarima tumači politiku Draže Mihailovića. On piše da je Mihailović „ostao neprijatelj okupatoru, koji je, zbog Titovog uspona, postao njegov neprijatelj broj dva”. Neubacher primjećuje da su Mihailovićevi komandanti sarađivali sa Nijemcima, dočim je on nastavio voditi antiokupatorsku propagandu: {{izdvojeni citat|Politiku Draže Mihailovića nije bilo teško razumeti. On je bio impresioniran nemačkim vojnim podvizima. Pa ipak, sa sigurnošću je računao na to da će Nemačka izgubiti rat. Dovoljno sam čuo od pouzdanih izvora, koji su me obavestili o Dražinom stavu prema Rajhu. On je ostao neprijatelj okupatoru, koji je, zbog Titovog uspona, postao njegov neprijatelj broj dva. Saveznici su Dražu ostavili na cedilu, pa je zato pokušao da od Nemaca – koji su za njega sada bili samo neprijatelj broj dva – dobije što je moguće više oružja. Namera četničkog vođe bila je ova: da se, kada započne nemačko povlačenje, bez borbe dokopa nemačkih strateških pozicija i da se na njima utvrdi. On se spremao za konačan obračun sa Titom, koji je trebalo da se vodi beskompromisno, na život ili smrt, a u pitanju je bila budućnost Jugoslavije. Dok su, dakle, Dražini podređeni komandanti tu i tamo sarađivali sa Nemcima, on je sam nastavio da i dalje vodi propagandu protiv Nemaca.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 160–161.</ref>}} Čak i kada je odobravao kolaboraciju svojih komandanata sa okupatorima, general Mihailović je strogo vodio računa da se na taj način lično ne kompromituje, prvenstveno iz straha od negativne reakcije stanovništva okupirane Jugoslavije. Presretanjem komunikacije između Mihailovića i vojvode Đujića ujesen 1943, njemački nadležni organi su registrovali ovu tendenciju kod četničkog vođstva: {{izdvojeni citat|18.11. Radio-naređenje D.M. Đujiću da još više nego do sada ratuje zajedno sa njemačkim Wehrmachom protiv komunista, jer su oni izdali srpsku nacionalnu stvar. On sam ne može tako postupiti zbog stava naroda.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=235&roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000223.] <br /> ({{jez-njem|"18. 11. FUNKBEFEHL D. M. AN DJUJIC, MIT DEUTSCHER WEHRMACHT GEGEN KOMMUNISTEN MEHR ALS BISHER ZU KAEMPFEN, DA NATIONALE SACHE SERBIENS VERRATEN. ER SELBST KOENNE WEGEN VOLKSMEINUNG NICHT MITMACHEN."}})</ref>|Depeša komande Druge oklopne armije komandi [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 21. novembra 1943. godine}} General [[Schutzstaffel|SS]]-a [[Otto Kumm]], treći komandant [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS dobrovoljačke brdske divizije »Prinz Eugen«]], u knjizi ratnih memoara naslovljenoj ''Vorwärts, Prinz Eugen! Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"'' („Naprijed, Prinz Eugen! Istorija 7. SS dobrovoljačke divizije Prinz Eugen”), ostavio je svoje tumačenje prirode odnosâ između JVuO i njemačkog okupatora: {{izdvojeni citat|Kao ostatak „u šumi“ regularne armije nakon okupacije Jugoslavije, oni su nosili stare uniforme – i nove brade, jer su se zakleli da se neće brijati dok okupator ne bude isteran iz zemlje. Oni su bili verni kraljevini i borili su se za svog mladog kralja Petra II, ali radije su se držali udaljenih sela i oblasti, ne napadajući naše jedinice, osim ako se nisu osećali dovoljno nadmoćnim. Disciplina i naoružanje bilo im je relativno dobro, a u odnosu prema drugim jugoslovenskim narodnim i verskim grupama bili su nepredvidljivi – što je često išlo do napada na hrvatska sela i muslimanske žene. Kao prijatelje još su imali Engleze – i njihov radio. Na volovskim kolima ili na konjskim leđima oni su se povremeno prebacivali u druge oblasti, najčešće neuzdrmani, jer smo ih mi puštali, smatrajući da ih dugoročno možemo pridobiti za nas – kao '''braću po oružju protiv komunizma'''. To je donekle nejasna situacija, oni nisu prijatelji, ali ni neprijatelji, i situacija se menja s vremena na vreme.<ref>[http://www.znaci.org/00001/200.htm Otto Kumm: VORWÄRTS, PRINZ EUGEN! - Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"], [http://www.znaci.org/00001/200_5.pdf Aufstellung der Division "Prinz Eugen"] str. 52. <br /> ({{jez-njem|"Als Reste der nach der Besetzung Jugoslawiens 'in den Wald' gegangenen regulären Armee tragen sie die alte Uniform – und neue Bärte, da sie geschworen haben, sich nicht früher zu rasieren, bevor nicht der Okkupator aus dem Land gejagt ist. Sie sind königstreu und kämpfen für ihren Jung-König Peter II., doch weichen sie lieber aus in abseits gelegene Dörfer und Gebiete und stellen sich nur selten unseren Verbänden, es sei denn, sie fühlen sich in ausreichender Ubermacht. Disziplin und Bewaffnung sind relativ gut, gegenüber den anderen jugoslawischen Volks- und Glaubensgruppen sind sie unberechenbar, weshalb es oft zu Ubergriffen gegen kroatische Dörfer oder muselmanische Frauen kommt. Als stille Freunde haben sie die Engländer – und ihre Funkgeräte. Auf Ochsenkarren oder hoch zu Roß verlegen sie manchmal in eine andere Gegend, meist ungeschoren, da wir sie ziehen lassen und sie auf lange Sicht für uns gewinnen wollen – als Waffengefährten gegen den Kommunismus. Es ist eine etwas unklare Situation, sie sind nicht Freund, auch nicht Feind, die Lage wechselt von mal zu mal."}})</ref>}} Saradnju sa četničkim formacijama generala Mihailovića u borbi protiv zajedničkog neprijatelja pominje u svojim memoarima i [[Schutzstaffel|SS]]-potpukovnik [[Otto Skorzeny]], vođa njemačkih komandosa, zaslužan za izvođenje brojnih specijalnih operacija tokom rata. Neposredno pred [[Kapitulacija Nacističke Njemačke|kapitulaciju nacističke Njemačke]], ''Obersturmbannführer'' Skorzeny je tri dana (od 5. do 8. maja [[1945]]. godine) vršio dužnost šefa njemačke vojno-obavještajne službe ''[[Abwehr]]''. Po osobnom ''[[Adolf Hitler|Führer]]ovom'' naređenju, potpukovnik Skorzeny biva upućen proljeća 1944. godine u okupiranu Jugoslaviju, kako bi koordinirao [[Operacija Konjićev skok|operacijom uništenja]] [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOVJ]] i zarobljavanja [[Josip Broz Tito|maršala Tita]]: {{izdvojeni citat|U proljeće 1944. dobio sam naredbu Vrhovne komande Wehrmachta da lociram [[Josip Broz Tito|Titov]] štab, uništim ga i uhvatim Tita, koji je, prema [[Winston Churchill|Churchill]]ovoj volji, već bio zamijenio generala Mihailovića. Mihailović, ratni ministar mladog kralja [[Petar II Karađorđević|Petra II]] od Jugoslavije, koji je živio u egzilu u [[London]]u, bio je uplašen sve većim uticajem komunizma. Na njegovo zaprepaštenje, njegovi su se četnici ponekad borili zajedno čak s mađarskim trupama, Hrvatima [[Ante Pavelić]]a, pa čak i sa našim vojnicima protiv Titovih trupâ.<ref>Otto Skorzeny, ''Meine Kommandounternehmen. Krieg ohne Fronten'', Universitas Verlag in F.A. Herbig Verlagsbuchhandlung GmbH, München, 1993, s. 201. <br /> ({{jez-njem|"Im Frühjahr 1944 bekam ich den Befehl vom OKW, das Hauptquartier Titos ausfindig zu machen, es zu zerstören und Tito gefangenzunehmen, der nach dem Willen Churchills schon den General Mihailowitsch abgelöst hatte. Der Kriegsminister des im Exil in London lebenden jungen Königs Peter II. von Jugoslawien, Mihailowitsch, war über den fortschreitenden Einfluß des Kommunismus erschreckt. Seine Tschetniks schlugen sich zu seinem Erstaunen manchmal sogar gemeinsam mit den ungarischen Truppen, den Kroaten des Ante Pawelitsch und selbst unseren Soldaten gegen die Truppen Titos."}})</ref>}} == Reference == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Kolaboracija četnika sa silama Osovine]] * [[Saradnja četnika sa fašističkom Italijom]] == Vanjske veze == {{commonscat|Chetnik collaboration with Axis occupation}} * [https://www.znaci.org/00001/40.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945 (Stanford University Press 1975)] {{Kolaboracija u Jugoslaviji}} {{Authority control}} [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu| ]] 5gphgj5rkkajwtdc0xr9zcxzsmj25tc 42711218 42711217 2026-10-16T08:05:06Z ~2026-52047-51 396422 42711218 wikitext text/x-wiki {{Sređivanje|razlog=Preterana upotreba citata}} [[File:Lukačević i Nemci.jpg|thumb|Četnički potpukovnik [[Vojislav Lukačević]], dvojica nemačkih oficira i neidentifikovani četnički komandant. Fotografija je verovatno nastala tokom [[Bitka za Konjic 1943.|bitke za Konjic]], od 19. do 26. februara 1943. godine, kada su snage pod Lukačevićevom komandom sadejstvovale s Nemcima.]] [[File:Četnici i Nemci u okupiranoj Jugoslaviji.jpg|thumb|Četnici i Nijemci u okupiranoj Jugoslaviji.]] {{TranslitN|Kolaboracija četnika s Trećim Reichom|Колаборација четника с Трећим Рајхом}} '''Kolaboracija četnika s Nemcima''' odvijala se, sa manjim ili većim intenzitetom, tokom većeg dijela perioda [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupacije Jugoslavije u Drugom svetskom ratu]]. Glavna usluga koju su četnici vršili Nemcima bila je borba protiv [[Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Jugoslavije|partizanskih jedinica]], hvatanje pripadnika [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|pokreta otpora]] po naseljenim mestima, te njihovo likvidiranje ili slanje u logore pod kontrolom okupacionih ili kvislinških vlasti. Zbog njegovog inicijalnog učešća u [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanku u Srbiji 1941]], Nemci su [[Draža Mihailović|Dražu Mihailovića]] dugo smatrali neprijateljem, za kojim je raspisana poternica.<ref>https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D0%BC_%D0%B8%D0%B7_%D0%B4%D0%B5%D1%86%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941.</ref><ref>https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D0%BC_%D0%B8%D0%B7_%D1%98%D1%83%D0%BB%D0%B0_1943.</ref> Istovremeno, njegovi odredi širom okupiranog područja sarađivali su sa nemačkom vlašću na razne načine (npr. [[legalizacija četnika u Srbiji]] 1941–1943). Saradnja četnika sa Vermahtom postala je sveobuhvatna nakon novembra 1943. godine, kada je politički vrh u [[Berlin]]u konačno odlučio da prihvati Dražu Mihailovića za saradnika, što je rezultiralo potpisivanjem niza [[Ugovori o saradnji četnika i Vermahta|ugovora o saradnji]] sa njegovim glavnim komandantima u Srbiji. Nakon potpisivanja ugovora o primirju i saradnji, okupator je počeo isporučivati municiju i vojnu opremu četničkim jedinicama koje su se, zajedno sa njemačkim trupama i pod nadzorom njemačkih oficira, borile protiv jedinica [[NOVJ]] u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]] i [[Sandžak]]u.<ref>AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 12058.</ref> U [[NDH]], četnici su služili Nemcima za razne namene: dostavljanje obaveštenja o komunistima, pomoć nemačkim nabavkama stoke, pomoć trupama u svojstvu vodiča, pomoć u ljudstvu, učestvovanje u osovinskim operacijama (na primer [[operacija Citen|operacija Ziethen]], [[operacija Bora]]), i druge potrebne radnje za gušenje ustaničkog pokreta.<ref name="ReferenceA">[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_259.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. novembra 1943. Štabu 2. oklopne armije o saradnji četnika sa nemačkim trupama u Dalmaciji i zapadnoj Bosni]</ref> Nemci su četnike snabdevali oružjem i opremom i dozvoljavali im da po potrebi koriste njihove garnizone za smeštaj i motorizaciju za transport. Partizanske pokrete po Bosni i Hercegovini te Hrvatskoj Nijemci su u mnogo navrata doznavali na osnovu četničkih dojava.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1071&rec=314&roll=563 NAW, T-314, Roll 563, frames 001061-1062: Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa (31. januar 1944.)]</ref> Prve dve godine rata, četnici su formalno bili deo [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|savezničke]] koalicije, ali zbog stavljanja [[Četnički odredi Jugoslovenske vojske|četničkih odreda Jugoslovenske vojske]] pod komandu Vermahta, krajem 1943. je došlo do konačnog napuštanja Draže Mihailovića od strane Saveznika, a potom 1944. godine i do napuštanja i osude četnika od strane jugoslovenskog kralja.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D0%B2_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%99%D0%B0_%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B0_II_%D0%BD%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BF%D0%B0%D1%9A%D0%B5_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D1%98_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D1%81%D1%86%D0%B8_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%98%D0%B5 Poziv kralja Petra II na pristupanje Narodnooslobodilačkoj vojsci Jugoslavije]</ref> Zbog kolaboracije sa nemačkim okupatorom, mnogim je četničkim vođama, uključujući samog Dražu Mihailovića, suđeno u [[Beogradski proces|beogradskom]] i drugim procesima. Pored kolaboracije sa Nemcima, četnici na teritoriji italijanske okupacione zone su tesno [[Kolaboracija četnika s fašističkom Italijom|sarađivali sa fašističkom Italijom]]. == Nemačka politika prema četnicima == Česte njemačke promjene kursa u odnosu prema četnicima Draže Mihailovića (npr. [[Sastanak u Divcima|pregovori u Divcima]] u novembru, pa [[Operacija Mihailović|napad na štab Draže Mihailovića]] u decembru 1941, zatim ponovna obustava progona Mihailovićevih četnika i skidanje ucjene na njegovu glavu u proljeće 1942. godine, itd.) tokom čitavog ratnog perioda, bile su u potpunosti u skladu sa politikom koja je vođena u okupiranim zemljama. Najplastičniji prikaz ovakvog pristupa prezentovao je [[Felix Benzler]], opunomoćenik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova u [[Beograd]]u, u izvještaju koji je poslao u [[Berlin]] 11. marta 1942. godine ministru vanjskih poslova [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]]: {{izdvojeni citat|To što nemačka vojna mesta vode pregovore s pojedinim četničkim vođama, nije ništa neobično u srpskom prostoru. To se zbiva svesno, u okviru naše politike, uslovljene slabošću naših vojn[ičk]ih snaga i dosad ne bez uspeha vođene, da Srbe, a naročito ustanike usmeri jedne protiv drugih (komuniste protiv četnika, četnike među sobom, vladine dobrovoljce protiv komunista i četnika) i da se time po mogućnosti omete obrazovanje jednog jedinstvenog fronta.<ref>AVII, NAV, N-T-120, 200/153555-58.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. I/272.</ref><ref>Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 90.</ref>}} Njemačko konstantno opiranje uspostavi saradnje s četnicima Draže Mihailovića bilo je generirano sa samog političkog vrha. U ratnom dnevniku Vrhovne komande Wehrmachta prenesena je informacija da je 23. septembra 1942. održan sastanak vođe Trećeg Reicha [[Adolf Hitler|Adolfa Hitler]]a s predsjednikom [[Rumunija|rumunjske]] vlade [[Ion Antonescu|Ionom Antonescuom]] i poglavnikom [[NDH]] [[Ante Pavelić|Antom Pavelićem]]. Na sastanku se uglavnom raspravljalo „o hrvatskim problemima“. Pored njemačkog veleposlanika u [[Zagreb]]u [[Siegfried Kasche|Siegfrieda Kaschea]], sastanku je prisustvovao i opunomoćeni general u NDH [[Edmund Glaise von Horstenau]] koji se nije ustručavao da „otvoreno kritikuje hrvatsku vlast“, ali je i „skrenuo pažnju na četnike, koje su naoružali Italijani“. General von Horstenau je predložio da bi četnike trebalo „upotrebiti da na svom području [tj. u njemačkoj okupacionoj zoni] postanu organi reda“: {{izdvojeni citat|Hitler je na taj predlog negativno odgovorio, jer da mu se čini veoma opasno da se četnicima pruži podrška. Četnici su pre svega srpske patriote, koji zastupaju [[Velika Srbija|velikosrpsku]] misao. Time hranimo zmiju koja će jednoga dana da poraste. Istina, danas je ona još mala, ali jednog dana mogla bi da bude opasna.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Nakon sagledavanja situacije na Balkanu u jesen 1943, Nemci su jugoslovenske partizane proglasili najvećim neprijateljima.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_3_156.htm PROCENA KOMANDANTA JUGOISTOKA FELDMARŠALA VAJKSA OD 1. NOVEMBRA 1943. VOJNO-POLITIČKE SITUACIJE NA BALKANU KRAJEM OKTOBRA 1943. GODINE</ref> U cilju borbe protiv partizana, tolerisali su i koristili četnike kao antikomunističku miliciju, iako im je bilo dobro poznato da oni održavaju veze sa [[London]]om. == Hronologija == === Mihailovićeva ponuda Nemcima i pregovori u Divcima (jesen 1941) === {{main|Ustanak u Srbiji 1941.|Sastanak u Divcima}} {{izdvojeni citat|Četnički odredi jugoslovenske vojske pod komandom pukovnika Draže Mihailovića stavljaju se na raspolaganje za borbu protiv komunista u saradnji sa nemačkim Vermahtom.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%99%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_30._%D0%BE%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941._%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0 Извештај капетана Матла претпостављенима од 30. октобра 1941. о разговорима са представницима Драже Михаиловића]</ref>|Ponuda Draže Mihailovića Nemcima iz oktobra 1941.}} {{Wikisource|Izjava pukovnika Branislava Pantića o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima}} {{Wikisource|Izveštaj kapetana Matla pretpostavljenima od 30. oktobra 1941. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića}} {{Wikisource|Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.}} Nemci su za gušenje [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji 1941.]] angažovali dodatne trupe i sproveli drastične represalije nad stanovništvom, što je Mihailovića navelo da se povuče iz ustanka, napadne partizane i zatraži kontakt sa nemačkom upravom radi prekida neprijateljstva. Vezu je uspostavio preko pukovnika [[Branislav Pantić|Branislava Pantića]], njegovog predstavnika i obaveštajca u [[Beograd]]u. Pukovnik Pantić je nakon rata svjedočio da je odluka o pregovorima s predstavnicima njemačkih okupacionih snagâ donijeta krajem oktobra 1941. godine, i to na sastanku održanom u kući [[Živojin Mišić|vojvode Mišića]] u [[Struganik]]u. Sastanku su, pored Draže Mihailovića i Branislava Pantića, prisustvovali i [[Dragiša Vasić]], potpukovnik [[Dragoslav Pavlović]], major [[Aleksandar Mišić]] i kapetan [[Nenad Mitrović]]. Pukovnik Pantić piše: {{izdvojeni citat|O potrebi pregovora nije bilo reči. Situacija je svima bila jasna. Ona ih je neodstupno zahtevala. Sporno je bilo: sa kime treba razgovarati, da li sa Nemcima ili sa Nedićem? Posle duže diskusije većina se složila da treba pregovarati sa Nedićem. Ovome se odsudno usprotivio Draža i major Mišić. Njegov zaključak po ovom pitanju bio je izražen rečima: – KAD JE SITUACIJA TAKVA DA MORAM DA PREGOVARAM, ONDA ĆU DA PREGOVARAM SA NEPRIJATELJEM. NA TO ME OVLAŠĆUJE I MEĐUNARODNO RATNO PRAVO. UOSTALOM, ŠTA MI MOŽEMO DA DOBIJEMO OD NEDIĆA? SVE ŠTO NAMA TREBA, ORUŽJE I MUNICIJA, NEDIĆ MORA TRAŽITI OD NEMACA. JER OVDE NISU U PITANJU MALE I SITNE KOLIČINE. ZAŠTO IĆI POSREDNO, KAD MOŽEMO NEPOSREDNO? Njegovo odsudno držanje, po ovom pitanju, odnelo je prevagu... Isto tako bilo je sporno pitanje da li da se o pregovorima obavesti Nedić. Posle kraće diskusije, a pošto sam ja izložio da kapetan g. dr. Matl nalazi da Nedića treba obavestiti, doneta je odluka da se tako i učini. Tako je doneta odluka da se pregovara sa Nemcima.<ref>[https://sr.m.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D1%98%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BE_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D1%98_%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%B8_%D0%B4%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81_%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0 Izjava pukovnika Branislava Pantića o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima]</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 138.</ref><ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 115.</ref>|Izjava pukovnika [[Branislava Pantića]] o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima}} 1. novembra 1941. godine, pukovnik Draža Mihailović je uputio generalu [[Walteru Hinghoferu]], komandantu [[342. divizija|342. pješadijske divizije]], ponudu sljedeće sadržine: {{izdvojeni citat|1) Na kolubarskom frontu nema komunista. Ukoliko ih je bilo oni su postali bezopasni. <br /> 2) Organizacija četnika je u stanju da održava red na području zapadne Srbije. <br /> 3) Komunistička opasnost će prestati od momenta kada se četničkoj organizaciji pruži mogućnost da neometano radi. Broj nacionalista je tako veliki da komunista ima samo 5%. Uz pomoć svoje brojne nadmoćnosti nacionalni elemenat pod komandom četnika može rešiti komunistička pitanja bez obostrane borbe. <br /> Uslov je: dovoljno naoružanje, koje nedostaje. <br /> 4) Ulazak u pojedine gradove je bio neophodan da se ne bi komunističke jedinice predstavljale kao oslobodioci i da ne bi povukle za sobom narodne mase. To se moralo događati i radi toga da bi se sprečili komunisti da vrše teror nad stanovništvom. <br /> 5) Četnička akcija nije usmerena protiv nemačkih jedinica, ukoliko one ne napadaju četnike i narod. <br /> 6) Naš narod voli slobodu i radovao bi se kada se na njegovoj teritoriji ne bi nalazile nemačke jedinice. To odgovara četničkom načinu vođenja rata, bez obzira na žrtve koje donosi. Oblast zapadne Srbije nema nikakav vojni značaj za nemačke jedinice, i trebalo bi da bude slobodna zona, u kojoj četnici održavaju red, pod uslovom da ih se u tome ne sprečava i da su dovoljno naoružani.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_240.htm Izjava Draže Mihailovića od 1. novembra 1941. komandi nemačke 342. pešadijske divizije]</ref>}} Prethodno, general Hinghofer je 30. X 1941. obavijestio njemačkog opunomoćenog generala i zapovjednika u Srbiji [[Franz Böhme|Franza Böhmea]] da lokalni četnički komandanti u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]] nude saradnju, očekujući zauzvrat pomoć u oružju od okupatora: „Četničke vođe iz [[Valjevo|Valjeva]], [[Slovac|Slovca]] i [[Lajkovac|Lajkovca]] daju važne podatke o organizaciji i izjavljuju spremnost da se sa nemačkim trupama bore protiv komunista. Traže oružje.“<ref>BA-MA, RH 26-342/14, 10-odnevni Hinghoferov izvještaj Bemeu, 30. 10. 1941.</ref> Odmah po pristizanju Mihailovićeve ponude, štab 342. pješadijske divizije je istoga dana (1. XI) dostavio izvještaj svojoj pretpostavljenoj komandi u kome, između ostalog, stoji i sljedeće: {{izdvojeni citat|Masa četnika, koja se nalazi u rejonu Valjeva, do sada se držala potpuno lojalno. Oni su prema komunistima zauzeli jasan odbijajući, takoreći, neprijateljski stav i može se reći uspešno se protiv njih borili. Oni su spremni i voljni da zajedno sa Vermahtom razbiju komuniste, kao i da u zemlji ponovo uspostave red i mir i zato traže nemačku pomoć.<ref>AVII, NAV—N—T—315, rolna 2130, snimci 626—632.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_10.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje MIHAILOVIĆ TRAŽI POMOĆ OD OKUPATORA]</ref>}} No, na samom početku sastanka sa nemačkim predstavnicima u selu [[Divci]] 11.11.1941. pukovniku Mihailoviću je rečeno: {{izdvojeni citat|Pre dve nedelje poručili ste nam preko Vaših poverenika u Beogradu da je Vaša namera "da nećete više dozvoliti da se srpska krv beskorisno proliva i srpska imovina dalje uništava". Istovremeno ste ponudili da se zajedno sa nemačkim Vermahtom i organima Nedićeve vlade borite protiv komunizma. Ponuda je od strane Glavne komande odbijena jer: 1) Nemački Vermaht će sam u najkraćem vremenu okončati sa komunizmom i 2) glavni komandant ne može imati poverenja prema Vama kao savezniku.}} Nemci su procenili da Draža zna za dolazak njihovih oklopnih trupa, da kao generalštabni oficir pravilno ocenjuje da će se nastavak nemačkih operacija rđavo završiti po njega, i stoga "nemački Vermaht ne može da se optereti takvim saveznicima koji mu se privremeno priključuju iz razloga oportuniteta".<ref name="Divci">[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BC_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%83_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%83_%D0%94%D0%B8%D0%B2%D1%86%D0%B8_11.11.1941. Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.]</ref> U daljem razgovoru pukovnik Mihailović se pravdao nacistima zbog učešća u ustanku: {{izdvojeni citat|Nije moja namera da ratujem protiv okupatora, jer kao generalštabni oficir poznajem snage obeju snaga.<ref name="Divci"/>}} Pukovnik Mihailović se pravdao da je morao uzeti neke gradove od Nemaca da ih komunisti ne bi uzeli,<ref>„Moji ljudi su [[Bitka za Loznicu 1941.|krenuli na Loznicu]] zato da je komunisti ne zauzmu.”</ref> tvrdeći da nije na strani ustanika, tj. „onih koji žele da isteraju Nemce”.<ref name="Divci"/> Mihailović je izjavljivao Nemcima lojalnost i tražio da mu daju municiju kako bi nastavio borbu protiv Titovih partizana.<ref>„Neophodno je imati municiju! Računajući s tim, došao sam ovamo.”</ref> Međutim, on je želio da njegovo „delovanje na nacionalnoj osnovi” ostane skriveno od javnosti kako ne bi prošao poput vojvode [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]], koji je sklopio otvoreni sporazum sa okupatorom, čime je izgubio ugled u narodu i dobio žig izdajnika.<ref name="Divci"/> Nakon opetovanih zahtjeva okupatoru za isporukom municije, pukovniku Mihailoviću je nedvosmisleno stavljeno do znanja da je jedina opcija za njega i njegove trupe bezuslovna kapitulacija. I pored nepopustljivog njemačkog stava, Mihailović, kao i major Mišić, pokušali su u više navrata uvjeriti svoje sagovornike da uvaže njihove prijedloge, pružajući Nijemcima čvrsta uvjeravanja da im ne prijeti nikakva opasnost sa četničke strane: „Nećemo se boriti protiv Nemaca, pa ni onda ako nam ova borba bude nametnuta... '''Mi vam nećemo biti neverni'''... Mi idemo tako daleko da Vas molimo da do nas uputite oficire za vezu da biste se, uz punu garanciju, mogli uveriti u našu borbu protiv komunista.” Uprkos svim četničkim pokušajima, njemački su pregovarači ostali rezolutni: {{izdvojeni citat|„Ponuda pukovnika Mihailovića da stavi svoje snage na raspolaganje za borbu protiv komunista je odbijena i zatražena je bezuslovna predaja. Mihailović je tražio da se konsultuje sa svojim komandatima. Mihailović također tražio oružje za borbu protiv komunista. Ovo je igra, borba između bandi za izvor oružja. Ipak, čini se da jedan dio Mihailovićevih bandi iskreno želi da se bori protiv komunista.“<ref>NAW, T-311, Roll 175, 000121-2: Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka</ref>|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka 17.11.41.}} Među brojnim njemačkim dokumentima u kojima se pominje sastanak u Divcima, izdvaja se bilješka potpukovnika [[Rudolfa Kogarda]] (koji je prisustvovao sastanku) o četničkom komandantu, kao i o razgovorima vođenim sa Mihailovićevim oficirima pri povratku za [[Beograd]]. Potpukovnik Kogard zapisuje da je „pukovniku Mihailoviću (je) mnogo stalo do toga da se vrhovni komandant u Srbiji [general [[Franz Böhme]] — prim.] uveri u iskrenost njegovih namera”: {{izdvojeni citat|Obustaviti borbu protiv nemačkog Vermahta i povesti je samo protiv komunista. Na samo vođenje borbe druga strana ne sme da utiče. Izuzimajući to što sâm ne želi da se potčini, živi u ubeđenju da komuniste u njihovom gerilskom načinu ratovanja regularne trupe ne mogu da poraze. On, dakle, želi da preuzme specijalni zadatak i garantuje uspeh... U izlaganju pukovnika Mihailovića samo uzgred je nagovešteno da pre uništenja komunista ne može ni da pomišlja na polaganje oružja. Pri povratku u Beograd njegovi poverenici su naglasili da je pukovnik Mihailović spreman da položi oružje čim uništi komuniste. A za uspešno okončanje ove borbe potrebna mu je municija, jer je komunisti imaju u ogromnim količinama... Potpukovnik Kogard je pitao srpskog kapetana [Nenada — prim.] Mitrovića šta Mihailovićeva grupa radi sa zarobljenim komunistima. Odgovoreno mu je da se ubeđeni komunisti ubijaju, a oni koji su samo pošli s njima odvode se u koncentracione logore. [...] Mihailović izjavljuje da mu nikada nije bila namera da se bori protiv nemačkih trupa i saopštava da će i sada naložiti svojim trupama da se ne bore protiv nemačkog Vermahta.<ref>NAW, Mikrofilm T—314, Roll 1457, snimci 1332—1335.</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 161—162.</ref>}} Obavještajni oficiri, raspoređeni u njemačkim ustanovama u Srbiji, registrovali su da je s jeseni 1941. godine došlo do raspada jedinstvenog ustaničkog fronta, kao i da je pukovnik Mihailović naredio [[Napad četnika na Užičku Republiku|napad]] na [[Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|partizansku slobodnu teritoriju]]. U skladu s novonastalom situacijom, Wehrmachtovi oficiri predlažu svojim pretpostavljenim u [[Berlin]]u koordinaciju okupatorskih dejstava s onima četničkih odredâ, što bi doprinijelo efikasnijem gušenju partizanskog otpora, čiji je centar bilo [[Užice]]: {{izdvojeni citat|Mihailović treba da sada pokrene akciju protiv Užica, gde se navodno nalazi celokupno rukovodstvo komunista, a zbog čega treba da se stavi u izgled i bombardovanje sa nemačke strane. U kontaktima sa nemačkim okupacionim vlastima koji su niže opisani, Mihailović je navodno molio da mu se stavi na raspolaganje 100.000 metaka da bi mogao nastupiti protiv Užica.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 1, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova Nemačkog Rajha: 18. april — 31. decembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1973, dok. 236, str. 630.</ref>|IZVEŠTAJ OBAVEŠTAJNOG CENTRA VERMAHTA U BEOGRADU OD 14. NOVEMBRA 1941. VRHOVNOJ KOMANDI VERMAHTA O ODNOSU ČETNIKA DRAŽE MIHAILOVIĆA PREMA NOP-u, O PREGOVORIMA PREDSTAVNIKA VERMAHTA I DRAŽE MIHAILOVIĆA I O VOJNO-POLITICKOJ SITUACIJI U SRBIJI}} Nakon rata, pukovnik [[Branislav Pantić]] je u pisanoj izjavi jednom [[ZBOR|ljotićevskom]] autoru u emigraciji detaljno objasnio okolnosti u kojima je došlo do odluke da se vode pregovori sa Nijemcima. Pukovnik Pantić se prisjeća da je prethodno održan sastanak u Mihailovićevom štabu, na kom je sačinjen spisak uslovâ koje je trebalo postaviti pred okupatora. Međutim, osnovni razlog pregovora je bio da se četnicima daju odriješene ruke i pruži pomoć za »borbu protiv komunista«, tj. Titovih partizana: {{izdvojeni citat|Posle duže diskusije složili smo se da Nemcima treba podneti ove zahteve: 1. Moja [Mihailovićeva — prim.] akcija ima se posmatrati isključivo kao borba protivu komunizma. A kako je ta borba u neposrednom interesu i Nemaca, potrebno je, da se mojim oružanim odredima ostavi sloboda akcije i da se oni, svim sredstvima, pomognu. 2. Spremni smo da kooperišemo u svakoj borbi protivu komunista, koju bi izvodile nemačke oružane snage. 3. Kako su za borbu protivu komunista potrebna sredstva to, da mi se iz nemačkog ratnog plena, za prvi momenat, stavi na raspoloženje: <br /> — 20.000 pušaka; <br /> — 200 mitraljeza; <br /> — 2.000 puškomitraljeza; <br /> — 100 lakih bacača; <br /> — 100.000 ručnih bombi; <br /> — municija: 500 metaka na pušku; po 2.000 metaka na mitraljez i puškomitraljez i po 100 bombi na svaki bacač. <br /> Celokupno naoružanje, po vrstama, da bude istog modela i kalibra. <br /> — 20.000 jugoslovenskih vojničkih uniformi <br /> — 20.000 pari vojničkih cipela. [...] Iz prednjih izlaganja jasno se vidi, da je glavni i jedini cilj sastanka i razgovora sa Nemcima bio: DA NAM OMOGUĆE ODSUDNU BORBU SA KOMUNISTIMA, DAKLE NJIHOVO UNIŠTENJE, A TIME I OBUSTAVU KRVAVIH NEMAČKIH ODMAZDA. DAKLE ONO ŠTO JE ZAHTEVAO CEO NAROD.<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 115—116.</ref>}} Za Dražom Mihailovićem je decembra 1941. godine raspisana poternica, nakon čega je bio u bekstvu. === Predaja zarobljenih partizana Nijemcima (1941) === {{main|Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.}} [[File:Nemci odvode na streljanje četu partizana koje su četnici na prevaru uhvatili i predali Nemcima.jpg|thumb|Nemci odvode na streljanje četu partizana koje su četnici na prevaru uhvatili i predali Nemcima]] Iako je njegov prijedlog okupacionim vlastima u Divcima odbijen, pukovnik Mihailović je želio pružiti njemačkom okupatoru dokaz četničke gotovosti za saradnju. Stoga su četnici Draže Mihailovića, uz posredstvo samozvanog vojvode [[Jovan Škavović|Jovana Škavovića]], predali 13. novembra 1941. Njemcima oko [[Predaja zarobljenih partizana Nemcima novembra 1941.|365 zarobljenih partizana]]. [[Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.|Predaja zarobljenih partizana Nemcima]] se desila tokom [[ustanak u Srbiji 1941|ustanka u Srbiji]] novembra [[1941]]. godine. Tokom [[Četničko-partizanski sukob|sukoba]] između [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] četnika i partizana u zapadnoj [[Srbija|Srbiji]] početkom novembra [[1941]], četnici su zarobili više stotina partizana. Jednu veću grupu od oko 500 zarobljenika, među kojima su bili partizani na prevaru zarobljeni u [[Gornji Milanovac|Gornjem Milanovcu]],<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_110.htm Relacija Takovskog četničkog odreda od 17. juna 1942, Zbornik NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, dokument 110]</ref> Kosjeriću,<ref>[https://www.znaci.org/00001/59_2_124.pdf Užička republika, Zapisi i sećanja, Narodni muzej, Užice 1981]</ref> Karanu i Planinici, četnici su prikupili na [[Ravna Gora|Ravnoj Gori]]. Oko [[13. novembar|13. novembra]] [[1941]]. četnici su grupu od 365 zarobljenika odveli u [[Mionica|Mionicu]], i zatim u [[Slovac]]. Tu su prihvaćeni od [[Milan Nedić|Nedićevih]] i nemačkih snaga i prebačeni kamionima u [[Valjevo]]. Transport zarobljenika do [[Valjevo|Valjeva]] je pratio četnički vođ Jovan Škavović Škava, koji je prethodno bio [[Kosta Pećanac|Pećančev]] četovođa, dok je u tom periodu priznavao [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevu]] komandu. U predaji zarobljenika učestvovao je i ravnogorski oficir [[Pavle Mešković]]. Predaji partizana prethodio je [[Sastanak u Divcima 1941.|sastanak Draže sa Nemcima u selu Divci]]. Od ove grupe zarobljenika, Nemci su 263 streljali dana [[27. novembar|27. novembra]] [[1941]]. godine na Krušiku u Valjevu.<ref>[https://www.znaci.org/00001/38_21.htm Radoslav S. Nedović, Pantelija Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006: Streljanja na Krušiku u Valjevu]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/44_4.pdf Radoslav S. Nedović: ČAČANSKI KRAJ I NOB - SLOBODARI NA STRATIŠTIMA, Čačak 2009: Krušik, Valjevo streljanje po grupama]</ref> Ostali zarobljenici su delom streljani naknadno, delom deportovani u [[Koncentracioni logor|logore]], a delom pušteni na slobodu. Predaja zarobljenih partizana nastavila se i posle ovoga, i bila je naročito intenzivna u decembru 1941.<ref>[https://www.znaci.org/00001/38_24.htm Radoslav S. Nedović, Pantelija Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006: Decembarski pokolj]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/44.htm Radoslav S. Nedović: ČAČANSKI KRAJ I NOB - SLOBODARI NA STRATIŠTIMA, Čačak 2009]</ref> === Legalizacija četnika i hvatanje ustanika (1941-1942) === {{main|Legalizovani četnici}} [[Datoteka:Legalizovani četnici u Srbiji 1942.jpg|minijatura|Legalizovani četnici Draže Mihailovića čuvaju [[Logor Metino brdo|logor na Metinom brdu]] kod [[Kragujevac|Kragujevca]] [[1942]].]] Četnički odredi u Srbiji su delom raspustili regrute kućama i ostali u ilegali na kadrovskom sastavu, a delom se legalizovali kao pripadnici zvaničnih Nedićevih formacija. Krajem 1941. i početkom 1942. godine, pripadnici [[Legalizovani četnici|legalizovanih ravnogorskih odreda]] pružili su najznačajniji doprinos u hvatanju nekoliko hiljada odbjeglih ili pasiviziranih partizana i njihovih saradnika u [[Zapadna Srbija|zapadnoj]] i djelovima [[Centralna Srbija|centralne Srbije]], kao i u njihovoj predaji Njemcima. Učešćem u masovnom hvatanju i likvidaciji pripadnika partizanskih odreda i njihovih saradnika, čak i ako se zanemari aktivna borba protiv partizana, legalizovani ravnogorski četnici su učinili krupne usluge njemačkom okupatoru u uništenju partizanskog pokreta na području dotadašnje [[Užička Republika|Užičke republike]].<ref name="yuhistorija.com">[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]</ref> Već krajem novembra 1941. godine na Metinom brdu kod Kragujevca je formiran [[Logor na Metinom brdu|logor]] za zarobljene srpske ustanike i civilne taoce. Prvi dovedeni u logor bili su taoci iz Kragujevca, komunisti, odbornici narodnooslobodilačkog odbora, Romi, Jevreji i svi oni koji su nemačkim fašistima bili sumnjivi. Osim svakodnevnih likvidacija, veća masovna streljanja su vršena 2. i 19. marta 1942. godine.<ref>[http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1322 Metino brdo]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hvatani borci su predavani nemačkom sudu, ili prekom sudu [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]]. Većina pohvatanih je bila iz okoline Rače, Topole i Aranđelovca. 2. marta 1942. godine na Metinom brdu je streljano 173 rodoljuba i simpatizera oslobodilačkog pokreta sa teritorije Kragujevca i okolnih opština.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1248 |access-date=2014-05-01 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304191846/http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1248 |deadurl=yes }}</ref> Logor je rasformiran u junu 1942. Preostali logoraši su transportovani u [[Koncentracijski logor Banjica|logor na Banjici]], gde je većina streljana, kao i u logore u Nemačkoj, Norveškoj i Grčkoj.<ref>{{Cite web |url=http://www.ikragujevac.com/kultura/15517-istorija-zrtve-fasizma-na-metinom-brdu-i-deo.html |title=Archive copy |access-date=2024-07-08 |archive-date=2024-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240708214249/https://www.ikragujevac.com/kultura/15517-istorija-zrtve-fasizma-na-metinom-brdu-i-deo.html |url-status=dead }}</ref> Nakon likvidacije partizanskih ostataka, četnici Draže Mihailovića su stekli faktičku kontrolu nad ruralnim područjima Srbije, dok je okupator držao gradove. Mihailovićev stav u odnosu na njemačkog okupatora jasno je izražen u depeši, koju je opunomoćeni poslanik Ministarstva inostranih poslova Trećeg Rajha u Beogradu [[Felix Benzler]], 31. marta 1942. godine, uputio centrali u Berlinu: {{izdvojeni citat|Sve dosad se nije postiglo da se ličnost pukovnika Mihailovića stavi pod kontrolu. Po svoj prilici ni on nije u stanju ili nije voljan da na srpskom području nešto preduzme, već je, naprotiv, preko jednog posrednika ovih dana ponudio vladi Nedića da prihvata da se objavi: 1) da on ne namerava da se bori protiv Nemaca; 2) da neće ništa da preduzima protiv Nedićeve vlade; 3) da se zalaže za održanje mira i reda u zemlji; 4) da poziva na borbu protiv komunista. Posredniku je ponovo odgovoreno da za Mihailovića jedino u obzir dolazi da se bezuslovno potčini.<ref>[https://znaci.org/00001/11_18.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje POD ZAŠTITOM LEGALIZOVANIH ODREDA]</ref>}} Nemački dokument od [[15. maj]]a 1942. godine navodi četničkog majora [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubu Jovanovića]] kao jednog od njihovih lokalnih saradnika za [[Zaječar]].<ref>NAW, T501, roll 248 frames 0121-0126; dostupno na http://znaci.net/temp/T-501_R-248-0126.jpg</ref> [[Datoteka:SS-Obergruppenführer Werner Lorenz accompanied with unknown chetnik officer in NE Bosnia.JPG|mini|[[SS]]-[[Obergruppenführer]] [[Werner Lorenz]] u društvu neimenovanog četničkog oficira u sjeveroistočnoj [[Bosna (oblast)|Bosni]], jesen 1942. godine]] U junu 1942. Mihailović je prešao u Crnu Goru, italijansku okupacionu zonu, na teritoriju koju su držali crnogorski četnici [[Saradnja četnika sa fašističkom Italijom|uz dopuštenje Italijana]]. Aktivnosti četničkih odreda u Srbiji svedene su na najmanju meru da se ne bi izazivao okupator, i uglavnom su ograničene na organizacionu i obaveštajnu delatnost i sitnije diverzije. Uprkos tome, nemački okupator je veoma ozbiljno shvatao četničku aktivnost i povremeno organizovao racije protiv preostalih Mihailovićevih odreda, koji su se trudili da izbegnu dodir sa neprijateljem. U Srbiji, znatan broj Mihailovićevih snaga se legalizovao. Nemački popis glavnih vladinih legalnih odreda od [[15. maj]]a 1942, pod rednim brojevima 1 do 18 navodi Ljotićeve odrede, od 19 do 39 su Mihailovićevi, a od 40 do 100 Pećančevi. Tu na okupatorskom spisku snaga su neki od glavnih Mihailovićevih četnika: [[Predrag Raković]], [[Miloje Mojsilović]], [[Dušan Smiljanić]], [[Vučko Ignjatović]], [[Miloš Glišić]], [[Ljuba Jovanović]]... Do početka 1942. godine "ravnogorski pokret istopio se u redovima Nedićeve milicije i konačno se ponovo pojavio, umanjen, u Crnoj Gori."<ref name="Deakin2">[https://www.znaci.org/00001/5_3.htm William Deakin, BOJOVNA PLANINA]</ref> Kako ne bi izgubio podršku naroda kao saradnik okupatora, Mihailović je odsustvo oružane borbe u Srbiji sredinom [[1942]]. godine nastojao da nadoknadi činjenjem smicalica nemačkim vojnicima po gradovima, ubacivanjem "smrdljivih bombi", "svrabećih praškova", "praškova za kijanje", upućivanjem pretećih pisama, uznemiravanjem telefonom...<ref name="Kosta Nikolić 2004"/> Ovo nije ostalo neprimećeno. Britanski kapetan Bil Hadson je u drugoj polovini 1942. ponovo uspostavio vezu i javio da "Mihailović još sarađuje s Osovinom u Crnoj Gori i Sandžaku i miruje u Srbiji", da su "u Dalmaciji Trifunovićevi četnici legalizovani" te, podsticani od Italijana, sanjaju o nekoj "Srbo-Sloveniji i Dalmaciji". Na osnovu stanja na terenu on izvlači zaključak: {{izdvojeni citat|U trenutku kada je Mihailović u velikom stepenu igrao ulogu kvislinga bio je nagrađen najjačom britanskom propagandom.... Mihailoviću bi trebalo konačno reći da Britanci pretpostavljaju komuniste kvislinzima.<ref name="Deakin2"/>|Britanski kapetan Bil Hadson}} [[Datoteka:Chetniks and Germans in Lopare 1942.jpg|mini|[[Radivoje Kerović]] (u sredini u bijeloj košulji) sa njemačkim tenkistima, [[Lopare]] 1942.]] 27. avgusta 1942, komandant Bosanskih četničkih odreda kapetan [[Rade Radić]] naređuje načelniku štaba (»poručniku bratu«) [[Vukašin Marčetić|Vukašinu Marčetiću]] sljedeće: {{izdvojeni citat|Ova komanda stavila ti je u dužnost, da odmah stupiš u vezu sa Nemačkim vojnim vlastima u B. Luci, povodom zauzimanja Mrkonjić-Grada od strane komunista i njihovim daljim nadiranjem ka Manjači, a u cilju organizovanja zajedničke akcije protiv komunista. Kako iz primljenog izveštaja ne vidimo, šta si po ovome do sada uradio, naređuje ti se, da se odmah vratiš u B. Luku, da stupiš u vezu sa komandantom Nemačkih trupa radi izvršenja zadatka koji ti je stavljen u dužnost... Nemačkog komandanta isto tako upozori na činjenicu, da se danas u Bos. Krajini nalaze komunisti, koji su proterani iz svih srpskih zemalja: Srbije, Crne Gore, Hercegovine, Istočne i srednje Bosne sa celokupnim vođstvom i naoružanjem. Krajina im služi kao glavno uporište. Srpski narod u Krajini isto tako kao i u ostalim pokrajinama srpstva je u ogromnoj većini protivkomunistički raspoložen, ali ovaj srpski narod nije dovoljno naoružan, da bi suzbio ovu komunističku najezdu... Na osnovu svega ovoga zahtevaj od Nemačkog komandanta, ako slučajno [ne] bi bilo dovoljno pušaka, municije a naročito automatskog oružja u njihovim magacinima, da se razoružaju Hrvatske jedinice, a naročito ustaške formacije i da se oružje preda u naše ruke, a mi ćemo naoružati svoje rezerve u ljudstvu i voditi uspešne borbe protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_153.htm Naređenje komandanta bosanskih četničkih odreda od 27. avgusta 1942. načelniku štaba za organizaciju sadejstva nemačkim snagama u sprečavanju prodora partizana ka Banjaluci]</ref>}} Posljednjeg dana kolovoza 1942, održan je sastanak kod načelnika štaba Komande Jugoistoka. Ovom prilikom je podijeljena informacija da se oko [[Banja Luka|Banje Luke]] vode žestoke borbe s partizanima, u kojima okupatoru pomažu četnici (“srpski nacionalisti“), bez preciziranja o kom odredu JVuO iz [[Bosna (oblast)|Bosne]] je riječ: {{izdvojeni citat|Velike borbe su izbile u blizini Banje Luke. Ustanici su upotrijebili teško naoružanje, topove, minobacače itd., kao i tenkove. Hiljadu srpskih nacionalista je sudjelovalo u borbi protiv ustanika na našoj strani.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=490&roll=175 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000485.] <br /> ({{jez-njem|"Bei Banja Luka größeres Gefecht, Aufständische traten mit schweren Waffen, Geschützten, Minenwerfern u.sw. auf, auch mit Panzer. 1000 serbische Nationalisten haben sich dort auf unserer Seite im Kampfe gegen die Aufständischen beteiligt."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka kod načelnika štaba Jugoistoka održanog 31. augusta 1942.}} U drugom njemačkom izvještaju iz istog perioda se navodi da je 26. augusta jedan bataljun Wehrmachta južno od Banje Luke bio priklješten od strane nadmoćnijeg neprijatelja (i ovdje se napominje da su partizani raspolagali teškim naoružanjem), kao i da je Nijemcima u pomoć priskočilo čak „2000 bosanskih četnikâ“, što će rezultirati potiskivanjem jedinicâ [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOP i DVJ]] prema jugu do kraja mjeseca.<ref>BA/MA, RH 19 XI/81 (Die Bekämpfung der Aufstandsbewegung im Südostraum, Teil I), S. 244.</ref><ref>Klaus Schmider, ''Partisanenkrieg in Jugoslawien 1941-1944'', Verlag E.S. Mittler & Sohn GmbH, Hamburg/Berlin/Bonn, 2002, s. 155. <br /> ({{jez-njem|"Bereits am 26. August sah sich ein deutsches Bataillon bei dem Versuch, südlich von Banja Luka den ersten dieser Einfälle abzublocken, weit überlegenen, auch mit erbeuteten Panzern und Geschützen bewaffneten Verbänden gegenüber; nur mit Hilfe von 2.000 bosnischen Cetniks, die den Deutschen zu Hilfe eilten, gelang es bis Ende des Monats, die Partisanen wieder nach Süden abzudrängen."}})</ref> Takođe, u jednom izvještaju upućenom iz štaba njemačkih trupa u [[NDH]] od 18. novembra 1942. o četnicima se, između ostalog, navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|U zoni 714. pješadijske divizije nalazi se 6-8.000 četnika, naoružanih puškama i nešto automatskog oružja. Diviziji su dosad pružili vrijedne usluge time što su branili svoju teritoriju od partizana i time oslobodili njemačke i trupe NDH za dejstvo na drugim sektorima. K tome obezbjeđuju i željeznicu i pribavljaju važna obavještenja njemačkim trupama. Četnici su pri zajedničkim akcijama snabdjevani od strane NDH; također im pripada i naknada od otprilike 3 Rajshsmarke dnevno, čiju isplatu oni, međutim, dosad nisu tražili.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=361&rec=314&roll=566 Nacionalni arhiv Vašington, T-314, rolna 566, frejm 000357; Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj-/Veza sa neprijateljski orijentisanim krugovima u Srbiji/ (18. novembar 1942.).] <br /> ({{jez-njem|"Bei 714.Div. haben die im Div.–Bereich beheimateten Cetnikverbände eine ungefähre Stärke von 6–8000 Mann. Sie sind mit Gewehren und verhältnissmässig wenig automatischen Waffen ausgestattet. Sie leisten der Div. wertvolle Dienste, indem sie ihr Heimatgebiet gegen Einfälle der Partisanen schützen, sodass, von grösseren Unternehmen abgesehen, in diesem Raume weder deutsche noch kroatische Truppen gebunden werden. Sie entlasten hiedurch den Bahnschutz und versorgen die deutsche Führung mit wertvollen Feindnachrichten. <br /> Die Cetnikverbände werden durch den kroatischen Staat bei Einsätzen mit Munition versorgt und verpflegt. Vertragsmässig steht ihnen neben anderen Zusagen /z.B. Versorgungsansprüchen/ auch Wehrsold von etwa RM 3.— täglich zu, den sie jedoch bisher nicht beansprucht haben."}})</ref>|Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj (18. novembar 1942. godine)}} === Operacija Weiss i bitka na Neretvi (1943) === {{main|Operacija Weiss|Bitka za Konjic 1943.}} [[File:Četnici i Nemci na Neretvi.jpg|thumb|Četnici i Nemci tokom [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]] 1943.]] Van Srbije, postojala je intenzivna saradnja četnika i Nemaca. Iako su mnogi četnici na lokalu pomagali nemačkim trupama protiv partizana, [[Hitler]] je do sredine 1943. godine strogo branio svojim jedinicama svaku saradnju sa četnicima.<ref>Nacionalni arhiv Vašington, Mikrofilm T-311, rolna 175, snimka 378: Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka za novembar 1942 (30. novembar 1942.). „Svaka, pa i privremena, veza sa antikomunistički nastrojenim četnicima u Hrvatskoj je protivna naređenju Fuehrera, Ia 3071/42 o borbi protiv bandi.“</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=383 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000378.] <br /> ({{jez-njem|"Haltung gegenüber feindlich eingestellten Kreisen in Serbien/Kroatien: An Bev.Kmdr.Gen. in Serbien, Befehlshaber der dt. Truppen in Kroatien, Kdr.Gen. in Kroatien und Dt.Verb.Kdo. bei Supersloda ergeht ein Befehl betreffend klarer und eindeutiger militärischer Haltung gegenüber allen uns feindlich eingestellten Kreisen. Jede – wenn auch nur vorübergehende – Bindung mit antikommunistisch eingestellten Cetniks in Kroatien steht im Widerspruch zu den bzgl. Bandenkämpfung gegebenen Befehlen des Führers Ia Nr. 3071/42 g.K."}})</ref> Za vrijeme izvođenja [[Operacija Weiss|operacije Weiss]], njemački komandanti na terenu su bili u nedoumici da li da se povinuju naređenjima svojih viših vojnih komandi, ali i političkih instanci, ili da nastave sarađivati s četnicima Draže Mihailovića: {{izdvojeni citat|Uprkos borbenoj pomoći hrabrih četnika, koja je doprinijela deblokadi opkoljenih dijelova 718. pješadijske divizije, njemačke trupe imaju zadatak da se brzo probiju do boksitne oblasti. One imaju instrukcije da smatraju četnike neprijateljima. Sada se ispostavilo da se situacija kod mjesta Dobro (?), čija se posada sastojala od Nijemaca, Italijana i četnika, poboljšala zahvaljujući četničkom prodoru.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=549 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000544.] <br /> ({{jez-njem|"Trotz der Waffenhilfe tapferer Cetnik, die auch zur Befreiung der eingeschlossenen Gruppe der 718.I.D. mit beigetragen haben, ergibt sich für die deutschen Truppen die Aufgabe, möglichst schnell in das Bauxitgebiet von Mostar vorzustoßen. Die deutschen Truppen haben den Auftrag die Cetniks als Feind anzusehen. Es ergab sich nun das Bild, daß die Besatzung von Dobro (?), die aus Deutschen, Italiener und Cetniks bestand durch den Vorstoß der Cetniks Luft bekam."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka kod načelnika štaba Jugoistoka (1. mart 1943.).}} Major [[Slavoljub Vranješević]], komandant Zapadne Bosne JVuO, šalje 2. marta 1943. godine dopis »bratu« [[Uroš Drenović|Urošu Drenoviću]] kojim ga obavještava da je od strane njemačke komande u [[Banja Luka|Banjoj Luci]] zakazana konferencija na koju su pozvani najvažniji četnički zapovjednici s teritorije [[Bosanska krajina|Bosanske Krajine]]: {{izdvojeni citat|Pre nekoliko časova primio sam izveštaj od Komandanta Bosanskih četničkih odreda brata Rade Radića, u kome mi javlja, da su Nemci pozvali na konferenciju u Banja Luci sve Komandante i to: Radića, Tešanovića, Drenovića, Marčetića, Mišića radi rešavanja važnih pitanja. Konferencija će se održati u nemačkoj komandi u B. Luci. Ovoj konferenciji neće prisustvovati pretstavnici hrvatskih ni vojnih ni civilnih vlasti. Komandant mi je naredio, da pozovem sve Komandante na predkonferenciju, koja će se održati u Karanovcu na dan 4 o.m. u 12 časova.— Prema napred izloženom pozivam te, da bez ikakvog izgovora i odlaganja bez obzira na situaciju na položaju, dođeš 4 o.m. do određenog časa u Karanovac.— Ovo smatraj vrlo važnim i NAJHITNIJIM. Molim Te koristi sva moguća prevozna sredstva, pa i motorcikl i na vreme dođi na predkonferenciju.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 31, str. 64.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_64.htm Naređenje Komande bosanskih četničkih odreda od 2. marta 1943. komandantu odreda »Kočić« za prisustvovanje konferenciji radi usaglašavanja stavova o saradnji sa nemačkim trupama]</ref>}} Već 3. februara 1943. godine, major Vranješević je upoznao Vrhovnu komandu JVuO o činjenici da se bosanski četnici nalaze u službi njemačkog okupatora, ali i da su potpisali [[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|sporazume o saradnji sa kvislinškim vlastima Nezavisne Države Hrvatske]]: {{izdvojeni citat| NEMCI Četnički odredi učestvuju u borbi zajedno sa Nemcima češće puta, ali na zasebnim sektorima. Pre našeg dolaska, Nemci su uspeli da u borbu protiv komunista uvode četnike tako, da im ovi osiguravaju krila i da se mešaju u komandovanje. Ovome se je odmah stalo na put, ma da sa dosta poteškoća. Po sebi se razume da se mnogo interesuju o tome, da li mi imamo kakve veze sa Dražom Mihailovićem — što mi odbijamo, navodeći da je to samo komunistička propaganda kako bi izazvali Nemce protiv nas, pa nas tako priklještene, uveli u svoje redove. Ipak, često puta Nemci čuju kako svi četnici pevaju »Od Topole pa do Ravne Gore« ili »Od Manjače pa do Ravne Gore«, »sve su straže generala Draže« itd., dakle jasno primećuju, ali moraju da trpe. Njihova nemoć oseća se. HRVATI Ovi se redovno predaju komunistima, gde god ovi na njih udare. Hrvatski oficiri nalaze spas u komunizmu. Zbog sporazuma sa Hrvatima, koji su ovi [četnički — prim.] odredi sklopili pre našeg dolaska, borbe sa Hrvatima ne vode se. Naprotiv, za većinu starešina i boraca može se reći, da su taj sporazum shvatili kao definitivan svršetak rata, pa i otuda javašluk i slaba disciplina. Sada, dok se ne raščisti sa komunistima, ovakvo stanje mora da ostane.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_27.htm Izveštaj majora Slavoljuba Vranješevića od 3. februara 1943. majoru Zahariju Ostojiću o vojno-političkoj situaciji u četničkim odredima zapadne Bosne i saradnji sa nemačkim i ustaško-domobranskim jedinicama]</ref>}} Vojvoda [[Vukašin Marčetić]], komandant puka »Manjača«, bio je takođe jedan od potpisnikâ sporazuma sa vlastima satelitske NDH. Tokom operacije »Weiss«, vojvoda Marčetić se povezuje i sa njemačkim okupatorom, konkretno sa [[117. lovačka divizija (Nemačka)|117. divizijom]]: {{izdvojeni citat|Posebno: [...] [[369. legionarska divizija|369. pješ. div.]] će prvo dovršiti borbe na [[Grmeč]]u. Uspostavljena veza sa četničkom grupom Marčetića, koja će preuzeti osiguranje vlastitog istočnog boka.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&rec=315&roll=2263 NARA, T315, Roll 2263, frame no. 000670.] <br /> ({{jez-njem|"369. J.D. führt vorerst Kampfhandlungen in der Grmec durch. Verbindung mit Cetnikgruppe Marcetic aufgenommem, die Schutz der eigenen Ostflanke übernehmen will."}})</ref>|Ratni dnevnik 117. divizije, unos za 5. februar 1943.}} O (prinudnom) sadjejstvu 117. divizije sa četničkim odredima pod komandom kapetana [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] u [[Bitka za Konjic 1943.|bici za Konjic]], februara 1943. godine, nakon rata će posvjedočiti i general [[Alexander Löhr]]: {{izdvojeni citat|117. lovačka divizija, koja je prodirala od Ivan-sedla ka severozapadu, vodila je od početka teške borbe, pa je na kraju odbijena i odbačena. Jedan njen deo morao je da se spasava u Konjicu, koji je bio utvrđen i posednut od Italijana i četnika. Ovo mesto su partizani okružili i tako je došlo do toga da su se ovde, pod pritiskom događaja, borili na istom frontu Nemci i četnici – doduše odvojeni jedni od drugih italijanskim jedinicama. Konjic je doduše bio oslobođen iz okruženja sa trupama iz [[Sarajevo|Sarajeva]], ali je partizanima uspelo da se probiju preko Neretve i povuku svi bez izuzetka u severnu [[Crna Gora|Crnu Goru]].<ref>{{cite web|url=http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html | title = Записи Александра Лера, часопис СРПСКО НАСЛЕЂЕ, број 7/1998 | publisher = Srpsko-nasledje.co.rs |date=3. 1. 1943. | accessdate=4. 1. 2023. | archive-url = https://web.archive.org/web/20130216202528/http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html# | archive-date=16. 2. 2013 |url-status=dead | df = }}</ref>|General [[Alexander Löhr]], komandant Jugoistoka}} Pored 117. divizije, četnici generala Mihailovića će sarađivati i sa ostalim njemačkim divizijama koje su uzele učešća u operaciji »Weiss«, što se može zaključiti i na osnovu podataka iz ratnog dnevnika [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]] od 12. marta 1943. godine: {{izdvojeni citat|12. III 1943. (00,30 sati) — Izvještaji divizijskih jedinicâ: Operativno odjeljenje (Ia) Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj Operativnom odjeljenju [369. divizije] (telefonski): <br /> 1.) Snažne neprijateljske snage opkoljene su od strane [četnikâ] D.M., 717., [[118. lovačka divizija (Njemačka)|718]]., 369. i [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS-divizije]]. 717. divizija započinje potjeru takođe 12. marta i doseže crtu [[Prozor (BiH)|Rama]] — [[Ostrožac (Jablanica)|Ostrožac]]. 718. divizija napreduje od Ivan-sedla opštim smjerom ka [[Mostar]]u.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=404&rec=315&roll=2154 NARA, T315, Roll 2154, frame no. 000399.] <br /> ({{jez-njem|"12.3.1943. 00,30 Uhr <br /> Meldungen der Div. Einheiten <br /> Ia des Befh.d.dt.Tr.i.Kr. an Ia fernmündl.: <br /> 1.) Starke feindl. Kräfte sind durch D.M. 717., 718., 369. und SS–Div. umstellt. <br /> 717. tritt 12.3. ebenfalls zur Verfolgung an und gewinnt Linie Rama–Ostovac [sic]. <br /> 718. geht von Ivan–Sattel [sic] in allgemeiner Richtung auf Mostar vor."}})</ref>|Ratni dnevnik [[369. legionarska divizija|369. divizije]]}} Tokom [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]], četnici su bili obilno snabdijevani streljivom i hranom iz italijanskih i njemačkih magacina. Kapetan Vojislav Lukačević, koji se zajedno sa svojim četnicima tukao uz borbenu grupu »Anacker«, [[5. mart]]a iz [[Konjic]]a je javio majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] da mu »11« (tj. Nijemci) daju municiju, kao i da je vojvoda [[Dobroslav Jevđević]], sa svoje strane, zadužen za obezbjeđivanje logistike: {{izdvojeni citat|Vidim da je glavna tvoja briga kako ćemo sa 11. Verujem da si o njima dobio preterane izveštaje. Svaka njihova kolona koja nastupa ima najviše jednu trećinu Nemaca a ostalo su domobrani i po nešto ustaša. Oni sami ne mogu ništa da urade, toga su svesni. Ja mislim da je nama najpreči za sada cilj uništenje komunista i to što brže. Ne sme nas zateći iskrcavanje u borbi sa komunistima, a isto tako ne smemo početi borbu sa 11 dok komunisti nisu likvidirani a oni nisu likvidirani i pored uspeha koje smo postigli. Čvrsto sam ubeđen da nas 11 neće napasti sve dok se vode borbe sa komunistima te je strahovanje u tom pravcu preterano... Najvažnije i najbolje snabdevanje preko [[Sarajevo|Sarajeva]] koje neka Jevđo forsira. Dobio sam sinoć preko 11, 30.000 metaka obećali još čim im stigne neki transport koji očekuju u Sarajevo.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_71.htm IZVEŠTAJ KOMANDANTA KONJIČKE GRUPE OD 5. MARTA 1943. KOMANDANTU ISTAKNUTOG DELA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA O BORBENOM RASPOREDU ČETNIKA I NEMACA NA SEKTORU KONJIC—JABLANICA]</ref>}} O isporuci municije jedinicama JVuO (najvjerovatnije o onoj koja je data kapetanu Lukačeviću), Komanda Jugoistoka je 7. marta javila vojnom vrhu u [[Berlin]]u: {{izdvojeni citat|– 7. mart 1943: Municija za četnike. Vrhovna komanda je obaviještena telegramom o isporuci 30.000 metaka četničkim jedinicama.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=453 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000448.] <br /> ({{jez-njem|"Munition für die Cetniks: <br /> An OKW/WFSt. ergeht eine Meldung betraf. der Übergabe von 30.000 Schuß Inft. Munition an Cetnikverbände."}})</ref>|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja Komande Jugostoka za mart 1943. godine (31.3.43.)}} [[File:Chetniks and German Officers meet in Bosnia, 1943.jpg|thumb|Sastanak njemačkih oficira sa četnicima u [[Bosna (regija)|Bosni]], [[1943]]. godina]] 9. [[Mart|ožujka]] 1943. godine, [[Fašizam|fašistički]] [[Poglavnik|duce]] [[Benito Mussolini]] šalje pismo [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]],<ref>''Tajna pisma Hitler – Mussolini (1940—1943)'', edicija Dokumenti i svjedočanstva (priredio i preveo: Dr Bogdan Krizman), Novinarsko izdavačko poduzeće (NIP), Zagreb, 1953, str. 78.</ref> vođi [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]], u kom navodi da je upoznat sa suradnjom njemačkih okupacionih trupa s četnicima: {{izdvojeni citat|Više tisuća četnika naoružali su, na lokalnoj bazi, komandanti talijanskih jedinica, da vode gerilu, za koju imaju, kao svi stanovnici Balkana, naročite sklonosti. Do danas su ti četnici suzbijali partizane vrlo odlučno. Upravo sam primio izvještaj. U njemu mi javljaju, da su njemačke snage, koje su uspostavile dodir sa četnicima u dolini gornje Neretve, pristale da surađuju s njima i da su naoružale četnike metcima i ručnim bombama.|[[Benito Mussolini]] u pismu [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]] (9. III 1943)}} O pristizanju Mussolinijeva pisma istog je dana javila i Vrhovna komanda njemačkih oružanih snaga: {{izdvojeni citat|''9. mart'' <br /> Duče poslao pismo Hitleru, u kome zastupa mišljenje da su četnici i partizani neprijatelji Osovine. O tome je razgovarao i sa nemačkim ministrom spoljnih poslova. Priznaje da su Italijani do sada naoružali nekoliko hiljada četnika za gerilski rat protiv komunista i oni su se do sada energično borili protiv partizana. Ali, sada je Duče izdao energičnu naredbu, da se četnicima više ne daje oružje i da njih, nakon što se partizani poraze, treba razoružati. Na osnovu poslednjih vesti, na prostoru gornje Neretve Nemci su takođe stupili u kontakt sa četnicima i ostavili im patrone i ručne granate.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2024-07-08 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 9. marta 1943.}} Pošto је za katastrofalni poraz četnika u bici na Neretvi optužio Jevđevića, [[Petar Baćović|Baćovića]] i [[Bajo Stanišić|Baja Stanišića]] a istakao za primjer Vojislava Lukačevića, major Ostojić im је 10. marta naredio da se kod Italijana zauzmu za dozvolu o prebacivanju četnika na zapadnu obalu Neretve. Odgovarajući na optužbe, Jevđević i Ваćоvić istoga dana izvještavaju Mihailovića da је za proboj operativne grupe NOVJ kriv upravo Lukačević, te da Ostojić, komandujući iz [[Kalinovik]]a, nema pravu predstavu о toku događaja. Jevđević navodi: „Kada sam zvao delove Vrhovne komande da komanduju nа licu mesta, odgovorili su neljubazno da neće da radе sa okupatorom, tražeći u isto doba hranu, municiju, topove i vojsku od okupatora.“ Као argument da četnici moraju bespogovorno slušati naređenja okupatorskih oficirâ, vojvoda Jevđević navodi podatak da Nijemci i Italijani hrane i snabdijevaju municijom cjelokupnu masu četnikâ od 13.200 ljudi. Riječ je o 2000 četnika pod komandom Вајa Stanišića, 4.000 iz Lukačevićeve konjičke gruре, 6.000 pod komandom majora Petra Baćovića (hercegovački četnici) i 1.200 četnika kojima komanduje major Andrija Vesković. Jevđević Mihailoviću piše i da su okupatori dali toliko hrane da је on, na osnovu lažnog brojnog stanja, uspio da uštedi 110.000 obroka, kao i da su mu za posljednjih nekoliko dana isporučili 1.100.000 metaka.<ref>AVII, reg. br. 3/1, kut. 293, dep. 2248.</ref><ref>Branko Latas, Saradnja četnika i Nemaca u borbama protiv Glavne operativne grupe divizija NOVJ u dolini Neretve (februar — mart 1943), Prilozi Instituta za istoriju (br. 17), Sarajevo, 1980, str. 214.</ref> General [[Rudolf Lüters]], komandant njemačkih trupa u NDH, piše u procjeni situacije od 16. marta 1943. da je „operacija „[[Operacija Weiss|Vajs II]]“ u suštini završena“. O četničkim snagama u njemačkoj zoni operacija, general Lüters navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|Četničko pitanje nije se dalje zaoštrilo. U području [[114. lovačka divizija (Njemačka)|714. divizije]] nisu zabeležena nikakva prekoračenja u tuđu nadležnost. Četničko rukovodstvo se potčinilo naređenjima nemačkog Vermahta i potvrdilo svoju lojalnost. Četnici koji se nalaze na području [[118. lovačka divizija (Njemačka)|718. pešadijske divizije]], naročito u rejonu [[Zenica|Zenice]] i [[Han-Pijesak|Han-Pijeska]], neprijateljski se suprotstavljaju hrvatskoj državi i nemačkom Vermahtu i pokušavaju da izazovu nemire putem sabotaža i razoružavanja hrvatskih odreda. Divizije koje su učestvovale u operaciji „Vajs II“ jedinstveno se povoljno izražavaju o držanju četničkih jedinica. Dragocenim izviđačkim podacima i napadima za rasterećenje pomagali su našim jedinicama, mada ni u jednom slučaju nije sa nemačke strane tražena podrška.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_3_38.htm Procena vojno-političke situacije komandanta nemačkih trupa u NDH od 16. marta 1943. za period od 1. do 15. marta 1943. godine]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=372&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frames no. 000366—000367.] <br /> ({{jez-njem|"Die Cetnikfrage hat sich nicht weiter zugespitzt. Im Bereich der 714.J.D. sind keine Übergriffe zu verzeichen. Die Cetnikführung hat sich den Befehlen der deutschen Wehrmacht untergeordnet und ihre Loyalität versichert. Die im Bereich der 718.J.D. befindlichen Cetniks, besonders im Raum ZENICA und HAN PIJESAK stehen kroat. Staat und deutscher Wehrmacht feindlich gegenüber und versuchen durch Sabotageakte und Entwaffnung kroat. Abteilungen Unruhe zu stiften. Die im "Weiss II"–Einsatz befindlichen Divisionen äussern sich übereinstimmend günstig über das Verhalten der Cetnikverbände. Durch wortwolle Kundschafterdienste und Entlastungsangriffe haben sie der Truppe geholfen, obwohl in keinem Falle deutscherseits Unterstützung erbeten worden war."}})</ref>}} General Lüters zapaža i kako je, u tom trenutku, situacija u partizanskom taboru gotovo bezizgledna: {{izdvojeni citat| II. NEPRIJATELJSKA SITUACIJA Neprijateljski otpor protiv nemačkih divizija koje su napadale uglavnom je slomljen. [...] Ostaci ustanika, bez izuzetka teško tučene jedinice sa malo municije i ishrane, deprimirane nemačkim udarima i zadržavane mnogobrojnim ranjenicima i bolesnicima, stoje za sada južno od linije [[Konjic]] — [[Prozor (BiH)|Rama]]. Oni su na severu pritisnuti nemačkim jedinicama, na jugu četnicima, i pokušavaju da se izvuku prema jugoistoku, dolinom Neretve, na teritoriju Crne Gore.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_3_38.htm Procena vojno-političke situacije komandanta nemačkih trupa u NDH od 16. marta 1943. za period od 1. do 15. marta 1943. godine]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=373&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 000367.] <br /> ({{jez-njem|"II.) FEINDLAGE: </br> Der feindliche Widerstand gegenüber den deutschen angreifenden Divisionen ist im wesentlichen zerschlagen. </br> Reste der Aufständischen, durchweg schwer angeschlagene Verbände mit wenig Munition und Verpflegung, durch die deutschen Schläge deprimiert und durch zahlreiche Verwundete und Kranke behindert, stehen z.Zt. südlich der Linie KONJIC–RAMA. Sie werden im Norden durch deutsche Verbände und im Süden durch Cetniks bedrängt und versuchen nach SO durch das NARENTA–Tal in montenegrinisches Gebiet auszuweichen."}})</ref>}} U iscrpnom izvještaju<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 1015—1018.</ref> koji je [[5. maj]]a 1943. godine podnio [[SAD|američki]] [[Ured za strateške usluge]] (preteča današnje [[Centralna obaveštajna agencija|Centralne obavještajne agencije]]), sumiraju se rezultati netom završene operacije »Weiss«: {{izdvojeni citat|Krajem januara 1943. godine zajedničke nemačke, hrvatske, italijanske i četničke snage povele su veliku ofanzivu protiv jugoslovenske oslobodilačke armije. Neprijatelj je potpomognut od Drenovićevih četnika uspeo da potisne jugoslovenske patriote u Hercegovini i jugoistočnoj Bosni. Glavni udar u sadašnjoj neprijateljskoj ofanzivi vrše kombinovane četničke snage u Hercegovini (V.[ojislav] Lukačević, član Mihailovićevog glavnog štaba), u Crnoj Gori (Bajo Stanišić) i u Sandžaku (Pavle Đurišić, član Mihailovićevog glavnog štaba). Ishod ove borbe je još neizvestan. Partizani govore da su oni odneli pobedu, dok četnici insistiraju na tome da su gotovo potpuno očistili ove jugoslovenske krajeve od antifašističkih snaga. Tačno je, međutim, da su jugoslovenski antifašistički gerilci pretrpeli teške teritorijalne gubitke, ali daleko je od toga da su njihove snage uništene ili razbijene. Na drugoj strani, mnogo slavljeni četnici generala Mihailovića danas su angažovani u jednoj od najžešćih ofanziva za uništenje jugoslovenskih demokratskih snaga.}} === Četnički teror u Srbiji (1943) === {{main|Srbija u Drugom svetskom ratu|Zločini četnika u Drugom svjetskom ratu}} Mihailovićeva taktika u Srbiji se početkom 1943. sastojala u tome da organizuje i štedi svoje snage za "planirani narodni ustanak". Nemci navode da je izbjegavao svaki konflikt sa okupacionim trupama.<ref>NAW, T-78, Roll 332, 6289915, 919: Procjena situacije komande Jugoistoka za feburar 1943 (2. mart 1943.).</ref> Izveštaji Nedićeve vlade konstatuju da je četnička akcija gotovo svuda upravljena na obračunavanje sa komunistima, koje se sprovodi beskompromisno, do istrebljenja. Inače, četnici na sastancima sa narodom naređuju lojalno držanje prema domaćim vlastima i okupatorskoj vojnoj sili kao i "odricanje svake pomoći partizansko-komunističkim bandama".<ref>Kopija originala (pisana na mašini, ćirilicom) u Arhivu V.I.I., reg. br. 59/1—1, k. 22.</ref><ref>Kopija originala (pisana na mašini, ćirilicom) u Arhivu V.I.I., reg. br. 54/5—1, k. 22.</ref> 12. februara 1943. godine, kapetan [[Miloš B. Marković]], komandant Ariljske brigade iz sastava Požeškog korpusa JVuO, prenosi Mihailoviću ideju poručnika [[Zvonimir Vučković|Zvonka Vučkovića]] da iskoristi vezu sa njemačkim oficirom u cilju »gonjenja komunista«: {{izdvojeni citat|Po povratku sa puta iz štaba 1a sastao sam se sa Vučkovićem koji me je zamolio da Vas izvestim o sledećem: <br /> U srezu Kačerskom nalaze se dve komunističke grupe, prva jačine 60 a druga oko 150 ljudi. Ove se grupe prebacuju i u Oplenački srez. Za likvidaciju ovih grupa potrebno mu je oko 300 ljudi, no kada bi ih skupio izazvao bi potere od strane okupatora. Ima jednu drugu mogućnost a to je da uputi Nemce da gone ove grupe. Posredno, no obazrivo ima vezu sa jednim od nemačkih komandanata, koji je izjavio gotovost za usluge svake vrste a naročito u gonjenju komunista. Zvonko će ga upotrebiti no ne uspeli to preduzeće sam potrebno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_33.htm Izveštaj komandanta Ariljske brigade od 12. februara 1943. Draži Mihailoviću o borbama protiv pripadnika NOP-a u zimu 1942. godine i dostignutoj organizaciji u brigadi]</ref>}} Poručnik [[Predrag Raković]], u svojstvu komandanta 2. ravnogorskog korpusa JVuO, informiše 3. marta 1943. generala Mihailovića o tajnom sastanku sa nemačkim potporučnikom Krigerom: {{izdvojeni citat|Okupator, kako Nemci tako i Bugari svu svoju akciju uputili su na komuniste, na njihovo gonjenje i istrebljenje. U smislu depeše koju sam podneo G. Ministru, sastao sam se 2 marta t.g. na Savincu u jednoj šumi sa Nemačkim komandantom potporučnikom Krigerom iz Gor. Milanovca. Sastanak je izveden potpuno tajno. Na sastanak je od strane Nemaca došao potporučnik Kriger i njegov tumač. A sa naše strane bio sam ja i moj Načelnik štaba p.por. Lazarević. Tema razgovora bila je isključivo uništenje komunističkih bandi, na teritoriji koju obezbeđuje Nemačka jedinica iz Gor. Milanovca. Uglavnom dolazi u obzir komunistički vođa [[Milorad Labudović|Labud]] koji ima oko 150 komunista pod svojom komandom u okolini Rudnika, u srezovima: Kačerskom i Orašačkom. Utvrdili smo plan za ovaj rad. O izvođenju ove akcije detaljno sam se dogovorio sa Zvonkom noću između 2/3 - III t.g., u čemu smo postigli potpunu saglasnost.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 127, reg. br. 7/3 (S-X-12/4).</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_67.htm Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 3. marta 1943. Draži Mihailoviću o borbi protiv pripadnika NOP-a i pregovora sa predstavnicima nemačkih okupacionih trupa]</ref>}} I u depeši od 23. marta, Raković piše da se ponovo sastao sa nemačkim komandantom iz G. Milanovca, te je dogovoreno da se za ubijene Nemce neće više paliti kuće redom, već "samo po našem spisku", partizanske, i samo će se partizani ubijati: {{izdvojeni citat|Hapšenje naših ljudi više neće biti na reonu nemačke komande G. Milanovac. Ako pogine okupatorski vojnik na ovome terenu neće se paliti redom kuće, već samo po našem spisku i to partizanske i samo će se partizani ubijati. [...] Dobio sam 5000 metaka za čišćenje moga reona od komunista.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova četničkog pokreta Draže Mihailovića: 1. januar — 8. septembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 113, str. 550.</ref>}} [[Datoteka:Četnici batinaju narod.jpg|thumb|Četnici batinaju seljaka u Srbiji.]] Koliki je bio teror koji su četnici sprovodili nad pristalicama [[NOP|pokreta otpora]] u području doline Zapadne Morave, Dragačeva i Takova, svedoči konstatacija u biltenu kvislinškog Ministarstva unutrašnjih poslova: {{izdvojeni citat|Ilegalni odredi poručnika Vlaste Antonijevića, Dače Simovića, Milutina Jankovića, poručnika Vasića i kapetana Rakovića nemilosrdno ubijaju sve one koji su makar i jedan dan bili i sarađivali sa partizanima. Neki od ovih odreda vode tako bezumnu akciju da se njihova delatnost može ravnati sa radom običnih odmetnika.<ref>http://www.e-novine.com/srbija/srbija-tema/102680-aak-Gornji-Milanovac-Luani.html</ref>|Izveštaj kvislinškog Ministarstva unutrašnjih poslova (april 1943)}} Četnici su, poput okupatora, prema partizanima, njihovim simpatizerima i porodicama, primenjivali najsvirepije mere: {{izdvojeni citat|1) Protiv zaludele, potpuno obezglavljene i pomahnitale komunističke bande u šumi, sve određene starešine i svo nacionalno naoružano ljudstvo ima povesti beskompromisnu borbu za njihovo potpuno uništenje. Izuzetka u ovome pogledu ne može biti. 4) Ko se uhvati da nosi hranu ili druge potrebe komunistima, a to se tačno utvrdi, komandant brigade sa čije bi teritorije bio takav krivac, odmah će ga streljati i porodicu potpuno uništiti. Kuću spaliti, a stoku zapleniti za izdržavanje gorskih jedinica. 5) Ko se uhvati, a to se od strane komandanta brigade utvrdi, da je krio komuniste, primio u svoju kuću ili im slao makakva obaveštenja, biće najstrožije kažnjen. 6) Ko se uhvati i bude dokazano, da je neko lice videlo komuniste, a nije na najbrži način izvestilo najbližu četničku komandu, biće takođe kažnjeno, u čemu se komandantima brigada ostavlja puna inicijativa. 7) '''Ako u nekom selu bude ubijen makoji četnik, komandant brigade dotične teritorije odmah će streljati deset simpatizera'''.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%92%D0%B5%D1%9A%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D1%80%D0%B4%D0%BD%D0%BE_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%B8_%D1%9A%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%85_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B0_4.9.1943. Naređenje komandanta Komskog korpusa za nemilosrdno uništavanje pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta i njihovih porodica 4.9.1943.]</ref>|Naređenje komandanta Komskog korpusa za nemilosrdno uništavanje pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta i njihovih porodica (4.9.1943).}} Zbog svega navedenog, mnogi ljudi koji su prišli četnicima na početku ustanka protiv sila Osovine, bili su razočarani preusmerenjem dejstava u borbu protiv partizana. Tako je britanski oficir za vezu Hadson zabeležio: "Nekoliko četničkih jedinica tražilo je da bude oslobođeno zadatka borbe protiv partizana".<ref name="Deakin2"/> === Zabrana sabotaža u Srbiji i učvršćivanje vezâ s Nijemcima na području NDH (1943) === {{main|Sabotaže u Srbiji u Drugom svjetskom ratu|Neil Selby}} [[Datoteka:Plakat o streljanju DM pristalica iz 1942.jpg|mini|Plakat o streljanju „50 DM pristalica“ zbog rušenja mosta na pruzi Požarevac - Petrovac na Mlavi iz decembra [[1942]].]] U Srbiji, iako su neke četničke pristalice vršile sabotaže, trpeći nemačke odmazde zbog toga, četničko vođstvo je posebno branilo ozbiljnije sabotaža na bitnim saobraćajnicama, pa su čak sprečavali britanske komandose na terenu da ih vrše: {{izdvojeni citat|[[Neil Selby|Major Selby]] imao zadatak da organizuje sabotaže i dotur materijala za iste; „Prema Selbyevim navodima, '''do sabotaža nije došlo zato što ih D.M., odn. njegovi komandanti na terenu na terenu još nisu odobrili'''.“<ref>NAW, T-313, Roll 482, 000544: Izvještaj obavještajnog odjeljenja Vojnog komandanta Jugoistoka o rezultatima istrage nad zarobljenim britanskim majorom Selbyem, uhvaćenim kod Žitkovca u noći 18./19. augusta 1943 (26. august 1943.).</ref>|Izvještaj nemačkog obavještajnog odjeljenja o rezultatima istrage nad zarobljenim britanskim majorom Selbyem, uhvaćenim kod Žitkovca (26. august 1943).}} U izvještaju potpukovnika Klamrotha iz Generalštaba njemačkih oružanih snaga, nakon inspekcijskog putovanja po Balkanu u avgustu 1943. godine,<ref>[https://znaci.org/00001/40_62.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNIČKO-NJEMAČKI SPORAZUMI O KOLABORACIJI U SRBIJI]</ref> konstatuje se da je general Mihailović najstrožije zabranio izvođenje sabotažâ protiv okupacione sile prije eventualnog [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkog]] iskrcavanja. Pored toga, pominje se i to da su njemačke obavještajne strukture detaljno upoznate sa kretanjem četničkog komandanta i Vrhovne komande JVuO po Srbiji: {{izdvojeni citat|Pokret Draže Mihailovića: U Srbiji tinja latentni ustanak. Draža Mihailović je liderska priroda i veoma je aktivan. Svaki preuranjeni napad protiv okupacionih snaga u startu je strogo zabranjen. Trenutno se jedino vodi borba protiv komunista. Mora se očekivati jedinstveni napad na okupacione snage, uključujući sabotaže i prepade. Pretpostavlja se da je angloameričko iskrcavanje na Jadranu trenutak za to. Stav Draže Mihailovića prema Angloamerikancima opisan je na sledeći način: „Kao pomagači ste dobrodošli, ali ja ću sâm obnoviti Jugoslaviju!“ Nadzor nad Dražom Mihailovićem je dobar. Nemačke službe vrlo brzo saznaju za njegova boravišta koja neprestano menja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=638&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289888.] <br /> ({{jez-njem|"b) Draga [sic!] Mihailowitsch Bewegung: <br /> In Serbien schwelt der latente Aufstand. Draga Mihailowitsch ist eine Führernatur und sehr aktiv. Jedes vorzeitige Losschlagen gegen die Besatzungstruppen ist zunächst streng verboten. Zur Zeit nur Kampf gegen Kommunisten. <br /> Mit dem einheitlichen Beginn von Sabotage, Überfallen usw. auf Besatzungstruppen muss gerechnet werden. Als Zeitpunkt dafür wird die Landung der Anglo–Amerikaner in der Adria vermutet. Die Einstellung des Draga Mihailowitsch den Anglo–Amerikanern gegenüber wird geschildert: "Als Helfer willkommen, aber ich selbst baue Jugoslawien wieder auf!" Die Überwachung des Draga Mihailowitsch ist gut. Die deutschen Dienststellen kennen sehr bald seine ständig wechselnden Standorte."}})</ref>}} Ipak, kako bi i dalje stvarao privid otpora i zadržao status saveznika, povremeno je inicirao bezazlene diverzije, koje neće izazvati nemačku odmazdu: {{citiranje|Udružite se sa apotekarima. Uzmite od njih praškova za kijanje, suzavce i supervodonik. Na igrankama svrabeće praškove. Upućujte preteća pisma, uznemiravajte telefonom, stvarajte svuda strah i zabunu.<ref name="Kosta Nikolić 2004">Bojan Dimitrijević - Kosta Nikolić: Đeneral Mihailović - biografija, Beograd : Institut za savremenu istoriju, 2004, str 378-9.</ref>|[[Draža Mihailović]] naređuje „misteriozne” sabotaže po gradovima septembra 1943.}} 1. avgusta 1943. godine, komandant njemačkih trupa u Hrvatskoj ([[NDH]]) general [[Rudolf Lüters]] na sljedeći način interpretira držanje Mihailovićevih četnika (mahom onih koji su bili obuhvaćeni [[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|ugovorima sa vlastima NDH]]) po okončanju [[Operacija Schwarz|operacije »Schwarz«]]: {{izdvojeni citat|Stav četnika s obje strane [[Bosna (rijeka)|rijeke Bosne]] te na području između rijekâ Bosne i [[Una|Une]] i [[Sana|Sane]] i dalje se može opisati kao lojalan, iako ustaška politika — koju je hrvatska vlada u posljednje vrijeme iznova naglasila — nije ostala bez povratnog dejstva na njihovo držanje, što se pokazalo uzdržanošću prema komunističkim bandama.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=357&rec=314&roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000352.] <br /> ({{jez-njem|"Die Haltung der Cetniks beiderseits der Bosna und zwischen Bosna und Una–Sana kann noch als loyal bezeichnet werden, obwohl der wohl der in letzter Zeit seitens der kroat. Regierung wieder betonte Ustascha–Kurs nicht ohne Rückwirkung auf ihre Haltung geblieben ist und sich Zurückhaltung gegen die kommunistischen Banden zeigte."}})</ref>|Izvještaj komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj za mjesec jul 1943. upućen štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]]}} Kao paradigmatične za držanje spram nastupajućih njemačkih trupa mogu se uzeti preporuke iz naređenja kapetana Jovana Dabovića, komandanta Ličko-kordunaške četničke oblasti, upućene 6. septembra 1943. godine kapetanu Dušanu Đakoviću: {{izdvojeni citat|NAREĐUJEM 1) Svi komandanti narediće svima svojim jedinicama i patrolama da, ako Nemci budu naišli na njihov reon dejstva, ne otvaraju vatru i da se drže pasivno sve do mog daljeg naređenja. 2) Kada bude primećen dolazak Nemaca da se jedinice povlače u šume i da sa njima izbegavaju dodir. 3) Ako se desi da se neka jedinica, patrola ili pojedinac nađe u takvoj situaciji da Nemce ne može izbeći pri dodiru sa njima da kaže da se bori protivu komunizma. Napominjem ovom prilikom da su se Nemci prema četnicima u Hercegovini poneli vrlo korektno.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dok. br. 42, str. 81.</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dokument br. 202, strane 942—943.</ref>}} 18. rujna 1943. godine, poručnik Lippert iz Obavještajnog odjela [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] sastavlja izvještaj o posjetu poručnika [[Milana Cvjetićanina]], komandanta Bosanskog korpusa „[[Gavrilo Princip]]” [[Dinarska četnička divizija|Dinarske četničke divizije]] JVuO, kojega je [[Kapitulacija Italije|kapitulacija Italije]] zatekla na liječenju u [[Split]]u. Tom prilikom, Cvjetićanin nedvosmisleno poentira: {{izdvojeni citat|Mi četnici znamo da se samo uz pomoć njemačkih trupa može postići efikasno uništenje bandita, jer smo mi četnici za to isuviše slabi.<ref>[https://znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.], str. 273.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=984&rec=313&roll=483 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000981.] <br /> ({{jez-njem|"Wir Cetniks wissen, dass nur durch die deutschen Truppen eine wirksame Vernichtung der Banditen erfolgen kann, da wir Cetniks hierzu zu schwach sind."}})</ref><ref>[https://pescanik.net/pismo-citateljima-blica-i-gledateljima-serije-ravna-gora/ Boris Dežulović: Pismo čitateljima Blica i gledateljima serije “Ravna gora”]</ref>}} [[Datoteka:Marsz wojsk niemieckich w Dalmacji (2-515).jpg|mini|Četnici Dinarske divizije u mimohodu pored motorizovane kolone njemačke 114. divizije (Dalmacija, septembar 1943).<ref>[https://bandenkampf.blogspot.com/2018/01/bk0306.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0306 | Photo | 114. Jäger-Division]</ref>]] Nakon [[Kapitulacija Italije u Jugoslaviji|kapitulacije Italije]] [[8. septembar|8. septembra]] [[1943]]. sve četničke snage iz italijanske okupacione zone su, nakon [[Antiosovinska ofanziva JVuO 1943.|sporadičnih sukoba]], uspostavile punu saradnju sa novouspostavljenim nemačkim okupacionim vlastima.<ref>Vidi: [[s:Uputstvo komandanta nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu konjičke brigade|Uputstvo komandanta nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu konjičke brigade]], [[s:Izveštaj majora JVUO Vasilija Marovića od 17. februara 1944.|Izveštaj majora JVUO Vasilija Marovića od 17. februara 1944.]], [[s:Izveštaj kapetana JVUO Franca Kovača od 23. februara 1944.|Izveštaj kapetana JVUO Franca Kovača od 23. februara 1944.]], itd.</ref> Mihailović je 7. oktobra 1943. naređivao svojim četnicima borbu protiv partizana u Sandžaku "po svaku cenu" i nesukobljavanje sa Nemcima "po svaku cenu".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_9.htm Naređenje Draže Mihailovića od 7. oktobra 1943. komandantima kopusa u zapadnoj Srbiji za mobilizaciju ljudstva i borbu protiv NOVJ u Sandžaku]</ref> Poručnik [[Jovan Pupavac]] pojašnjava u pismu upućenom 10. februara 1944. komandantu Zapadne Bosne JVuO majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]] kako je tekao proces prilaženja četnikâ pod komandom vojvode Momčila Đujića njemačkoj okupacionoj sili: {{izdvojeni citat|Dinarsku oblast sam napustio iz sledećih razloga: 1) Posle propasti Italije u Dalmaciju su došli Nemci. Komandant Dinarske oblasti pop Đujić stupio je u saradnju sa njima, najpre preko [[Mane Rokvić|Mane Rokvića]] koji je došao sa njima iz [[Bosanski Petrovac|Bosanskog Petrovca]]. Kasnije je delegirao kod štaba 114. Nemačke divizije svoga načelnika štaba kapetana Mijovića Novaka. Ljudstvo je postalo Nemačka milicija, primajući od njih redovnu hranu, municiju i dopunu oružja. Nemci su vrlo rado primili saradnju četnika.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_73.htm Izveštaj komandanta 1. brigade Bosanskokrajiškog četničkog korpusa od 10. februara 1944. komandantu korpusa o saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji]</ref>}} U odgovoru koje je 4. oktobra 1943. poslalo Obavještajno odjeljenje 114. lovačke divizije, odbacuju se navodi iz telegrama poslatog od strane štaba 15. brdskog korpusa, u kojem se vojvoda [[Momčilo Đujić]] optužuje za prepade na njemačke trupe i u kojem se traži njegovo hapšenje. Nasuprot takvom zahtjevu, za komandanta [[Dinarska divizija JVuO|Dinarske divizije JVuO]] se tvrdi sljedeće: „Uvjerljiva obavještenja i dokumenti nedvojbeno ukazuju da se Đujićeva četnička grupa u dosadašnjoj borbi protiv komunizma pokazala kao pouzdana... Sabotažni akti i prepadi na njemačke trupe dosad se nijesu događali.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=792&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000788.] <br /> ({{jez-njem|"Nach hiesigen sicheren Nachrichten und einwandfreien Unterlagen ist die Cetnikgruppe des Vojvoden Djujic im Kampf gegen die kommunistische Aufstandsbewegung bisher als zuverlässig zu bezeichnen. <br /> Sabotageakte und Überfälle gegen die Deutsche Wehrmacht sind bisher nicht erfolgt."}})</ref> U poređenju sa oružanim snagama NDH, obavještajni oficiri 114. divizije Wehrmachta daju i mnogo povoljniju ocjenu za učinkovitost četnika: „Hrvatske trupe i ustaše, već zbog svoje brojnosti, ne mogu predstavljati značajniju podršku; osim toga, njihova borbena vrijednost je poznata. Četnički odredi su se dosad svuda pokazali kao izuzetno aktivni i pouzdani.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=793&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000789.] <br /> ({{jez-njem|"Die kroatische Wehrmacht und Ustaschaverbände im Bereich sind schon rein zahlenmässig keine nennenswerte Unterstützung; darüber hinaus ist deren Kampfwert hinreichend bekannt. Die Cetnikverbände erweisen sich bisher überall als äusserst rege und zuverlässig."}})</ref> [[File:Četnički komandant u zapadnoj Bosni Uroš Drenović s nemačkim oficirima na terenu.jpg|thumb|Vojvoda [[Uroš Drenović]] (desno), četnički zapovjednik u [[Zapadna Bosna|zapadnoj Bosni]], zajedno sa njemačkim oficirima na terenu.]] U jesen 1943. godine, Vrhovna komanda Vermahta konstatuje prestanak bilo kakve aktivnosti DM protiv njih: {{izdvojeni citat|U jesen 1943. Titov pokret sve je više uzimao maha, a Mihailovićev pokret bio je potisnut na teritoriju Srbije. Komunisti nisu primali samo pomoć od sovjetske Rusije, nego sve više i od Engleza. Italijanska armija je kapitulirala. U ovakvoj novonastaloj situaciji četnički pokret bio je prisiljen da preispita svoj stav prema nemačkoj okupacionoj sili… Bilo kako, od tog vremena prestali su svi napadi Mihailovićevih ljudi protiv nemačke okupacione sile.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2024-07-08 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Četnici u Hercegovini su počeli sarađivati sa njemačkim nadležnim komandama odmah po ulasku njihovih trupa u bivšu italijansku okupacionu zonu: {{izdvojeni citat|Banda koja je napadala u području sjeverno od [[Bileća|Bileće]] i ojačana na oko 1200 ljudi ([[10. hercegovačka udarna brigada|X herceg. brigada]]), uz potporu 800 četnika je odbačena natrag na sjever.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1081&rec=313&roll=190 NARA, T311, Roll 195, frame no. 7450860.] <br /> ({{jez-njem|"Die im Raum N Bileca angreifende und auf etwa 1200 Mann verstärkte Bande (X.He.Brig.) mit Unterstützung von 800 Cetniks nach N zurückgeworfen."}})</ref>|Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 18. septembar 1943. godine}} {{izdvojeni citat|SS-divizija „Prinz Eugen“: Komunistička grupa (jačine 1.200 ljudi), koja je sa sjevera nastupala ka Bileći, odbačena je ka sjeveru akcijom 6. čete 2. SS brdskog puka ojačane sa 800 četnika.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&roll=483&broj=293 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000290.] <br /> ({{jez-njem|"Von Norden gegen Bileca vordringende komm. Gruppe (1200) durch herangeführte 6./SS 2 und 800 Cetniks nach Norden zurückgeworfen."}})</ref>|Dnevni izvještaj 15. brdskog korpusa za 18. septembar 1943.}} {{izdvojeni citat|U oblasti [[Stolac|Stoca]], kao što je već napomenuto, Stolačka i [[Ljubinje|Ljubinjska]] četnička brigada su u saradnji sa našim trupama postigle uspjeh protiv glavnine Desete herceg. brigade.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=636&rec=314&roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000631.] <br /> ({{jez-njem|"b.) Cetniks: <br /> Im Raum von STOLAC hat, wie bereits erwähnt, im Zusammengehen mit eigenen Truppen die Cetnikbrig. von STOLAC und LUBINJE gegen die Hauptkräfte der X-herzeg.Brig. Erfolge erzielt."}})</ref>|Komanda 21. brdskog korpusa, Obaveštajno odeljenje, izveštaj o stanju, 27. septembar 1943.}} U izvještaju [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS brdske divizije Prinz Eugen]] od 10. oktobra 1943. godine, poslatom štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], pohvaljuje se lojalno držanje koje su, do tog trenutka, formacije [[Hercegovina|hercegovačkih]] četnikâ pokazale spram njemačkih okupacionih jedinica: {{izdvojeni citat|Četnici: Za borbu protiv komunista u istočnoj Hercegovini mobilisane su jače snage u okruzima [[Trebinje]], [[Bileća]], [[Stolac]] i [[Nevesinje]]. Dosadašnja iskustva s hercegovačkim četnicima mogu se ocijeniti dobrim, a njihovo držanje prema vlastitim trupama lojalnim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1335&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001329.] <br /> ({{jez-njem|"Cetniks: Zur Bekämpfung der Kommunisten in der Ost–Herzegowina wurden in den Bezirken Trebinje, Bileca, Stolac u. Nevesinje stärkere Kräfte mobilisiert. Die bisherigen Erfahrungen mit den herzegowinischen Cetniks können als gut, das Verhalten gegenüber der eigenen Truppe kann als loyal bezeichnet werden."}})</ref>}} U odlomku iz mjesečnog izvješća SS divizije »Prinz Eugen«, inače njemačke elitne postrojbe na teritoriji okupirane Jugoslavije, sastavljenog 5. septembra 1943, blagonaklon stav četnika na divizijskom području (Hercegovina) opisan je na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Srbi [četnici — prim.] su se, djelimično, nastavili dokazivati ​​kao '''najpouzdaniji saveznici u borbi protiv crvenih bandi''', a time i protiv komunizma. U borbi protiv bandita uvijek su spremni sarađivati ​​s njemačkim Wehrmachtom, pa čak i podvrgnuti se njegovoj komandi.<ref>Klaus Schmider, ''Partisanenkrieg in Jugoslawien 1941-1944'', Verlag E.S. Mittler & Sohn GmbH, Hamburg/Berlin/Bonn, 2002, s. 307.</ref><ref>[https://www.znaci.org/NARA/T315.php?broj=1272&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001266.] <br /> ({{jez-njem|"Die Serben haben sich z.T. weiterhin als die zuverlässigsten Verbündeten im Kampf gegen die roten Banden und damit gegen den Kommunismus erwiesen. Im Kampf gegen die Banditen sind sie jederzeit bereit, mit der deutschen Wehrmacht zusammenzugehen und sich ihr sogar zu unterstellen."}})</ref>|Mjesečni izvještaj 7. SS divizije XV brdskom armijskom korpusu za avgust 1943. godine}} U četničkim izvorima se potvrda ovih navodâ nalazi u naređenju koje je kapetanu Dušanu Đakoviću 6. septembra 1943. uputio potpukovnik [[Slavko Bjelajac]] (pseudonim »Nikola Dekić«), komandant Ličko-kordunaške četničke oblasti. Informišući svog podređenog oficira o ogromnim partizanskim gubicima u [[Bitka na Sutjesci|bici na Sutjesci]], Bjelajac zapisuje: {{izdvojeni citat|Po podatcima koje imamo partizani su kod Sutjeske strašno tučeni. Tvrdi se da su imali 5.000 mrtvih te da su samo naši s mrtvih lješeva partizanskih skinuli oko 200 puškomitraljeza. Četnici u Hercegovini drže pored ostalih mjesta i [[Kalinovik]], [[Foča|Foču]], i [[Čajniče]]. Ustaše su u [[Goražde|Goraždu]]. Njemci se također nalaze u Hercegovini. Dozvolili su bez ikakovih uslova da se na reonu svakog sreza može nalaziti i kretati 400 četnika (jednoj četničkoj grupi dali su 300 pušaka). <br /> U opšte izuzev situacija Hercegovine, Crne Gore, i Istočne Bosne stoji vrlo dobro. <br /> Ove podatke iz Hercegovine javljam Vam radi orjentacije. A u koliko se tiče Njemaca tek da naše stanovništvo zna da ih se ne treba plašiti i da neće vršiti represalije nad mirnim stanovništvom. <br /> Njemci govore u Hercegovini protiv Italijana i kažu da su oni spriječili širenje Srbije do rijeke Bosne protiv volje Njemaca. Optužuju Italiju da je ona dovela Pavelića na vlast. (To sve može i nemora biti tačno). <br /> Naši su zarobili čuvenog [[Nurija Pozderac|Nuriju Pozderca]] i [[Simo Milošević|Simu Miloševića]] u Hercegovini i streljali ih.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knj. 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. br. 203, str. 946.</ref>}} Detaljna analiza stava koje su četničke jedinice s teritorije hrvatske marionetske države pokazale prema okupatoru tokom jeseni 1943. sadržana je u izvještaju [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]] od 28. X: {{izdvojeni citat|Držanje četnika ostalo je ambivalentno. Pojedine manje grupe su prešle komunistima. Opasnost od saradnje [sa komunistima], kako se pokazalo ovog mjeseca, postoji ondje gdje su male četničke grupe vezane uz određeno područje (npr. područja Olova i Vareša); u takvim slučajevima nedostaje trajne volje za otporom tokom sukoba. S druge strane, zatvorene operativne četničke jedinice bez porodičnih veza i bez straha od odmazde usuđuju se da se suoče sa većim komunističkim jedinicama. U oblasti j. od Višegrada četnici su prvi put uspjeli poraziti jednu od Titovih brigada (1. krajišku). U jugoistočnoj Bosni četnici su djelovali otvoreno neprijateljski prema njemačkim trupama; krajem mjeseca pripadnici 1. sarajevske brigade izveli su sabotažu na željeznici. U čitavoj preostaloj bivšoj zoni odgovornosti Korpusa veće četničke grupe (jedinice Drenovića, Đujića, Ozrenski odred, kao i one u Hercegovini) zadržale su lojalan stav, dijelom uspješno sarađujući sa njem. trupama protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=560&broj=95 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000090.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. XV G.A.K: Ic Lagebericht vom 27.9.43 bis 27.10.43. <br /> 2.) Cetniks <br /> Die Haltung der Cetniks ist nach wie vor zwiespältig geblieben. Einzelne kleinere Gruppen sind in den Kommunisten aufgegangen. Die Gefahr eines Zusammenwirkens besteht, wie der Verlauf dieses Monats gezeigt hat, dort, wo die kleineren Cetnikgruppen ortsgebunden sind (Umgebung Olovo, Vares). Überall dort fehlt bei Zusammenstössen der nachhaltige Widerstandswille. Wo dagegen geschlossene operative Cetnikeinheiten ohne Familienbindung und also ohne Furcht vor Racheakten in dem Befehlsbereich eingedrungen sind, lassen sie es auch auf Kämpfe mit grösseren Kommunisteneinheiten ankommen. Im Raum S Visegrad ist es dabei den Cetniks erstmalig gelungen, eine der Brigaden Titos (I.Kraj.Brig.) zu schlagen. <br /> Die Cetniks sind in Südost–Bosnien offen feindselig auch gegen deutsche Truppen vorgegangen; gegen Ende des Monats haben Angehörige der I.Sarajevo–Brig. Bahnsabotage betrieben. <br /> Im gesamten übrigen früheren Korpsbereich haben die grösseren Cetnik–Gruppen (Drenovic –, Djujic –, Ozren–Verbände, in der Herzegovina) eine loyale Haltung bewahrt, z.T. auch erfolgreich im Kampf gegen die Kommunisten mit der deutschen Truppe zusammengewirkt."}})</ref>|Komanda 15. brd. arm. korpusa, Obavještajno odjeljenje, izvještaj o stanju od 27. septembra do 27. oktobra 1943. godine}} Novembra 1943, Nijemci nabrajaju koje su se sve četničke vojvode u NDH upustile u saradnju s njima, kao npr.: [[Mane Rokvić]] („izjašnjava se za Nemačku i u slučaju neprijateljskog iskrcavanja stoji sigurno na našoj strani“), [[Momčilo Đujić]] („Ljotićev pristalica“ čijim „prisluškivanjem je više puta dokazano da je slao lažne izveštaje D. M. kako bi se izvukao ispod njegovog uticaja“), [[Uroš Drenović]] („nepomirljiv protivnik komunista“; „više od godinu dana sarađuje otvoreno sa nemačkim Vermahtom“) i drugi.<ref name="ReferenceA"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=347&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikführer, mit denen zusammengearbeitet wurde: <br /> Vojvode Rokvic. Energischer Führer der ohne Unterbrechung rückhaltlos mit der deutschen Truppe zusammenarbeitet. Bekennt sich zu Deutschland und steht im Falle einer feindlichen Landung sicher auf unsere Seite. <br /> Vojvode Djujic, Ljotic–Anhänger. DM. sucht ihn durch ständigen Druck zu beeinflussen. Durch Überwachung ist bereits mehrfach nachgewiesen, dass Djujic falsche Meldungen an DM. abgesetzt hat, um sich seinem Einfluss zu entziehen. Djujic wird seitens der. Div. im bewusster Übertreibung als besonders aktiver Kämpfer gegen den Kommunismus in Verbindung mit der deutschen Wehrmacht herausgestellt. <br /> Vojvode Drenovic. Gerade Persönlichkeit, unversöhnlicher Kommunistengegner (kommunistische Untaten an seiner Ehefrau, die den Tod herbeiführten), bezeichnet sich als Beschützer seiner pravoslavischen Volksgenossen. Arbeitet länger als 1 Jahr offen mit deutscher Wehrmacht zusammen. Von DM. angestrebte Beeinflussung bisher ohne Erfolg."}})</ref> U ovom strogo povjerljivom izvještaju, obavještajni oficiri XV brdskog armijskog korpusa dopisuju još i sljedeće: „Čitav niz drugih četničkih vođâ na području južno od [[Bihać]]a, neumoljivi su protivnici komunizma i dobri vojnici. Svi su se istakli u saradnji sa [našim] trupama, a kao svoj zadatak označavaju zaštitu pravoslavnog stanovništva od uništenja.“<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 44, str. 86.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=347&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] <br /> ({{jez-njem|"Eine Reihe weiterer Cetnikführer im Raum südl. Bihac unerbittliche Kommunistengegner und gute Soldaten haben sich in der Zusammenarbeit mit der Truppe bewährt, und sehen es als ihr Ziel an, den pravoslavischen Volksteil vor der Ausrottung zu bewahren."}})</ref> U izvještaju [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] od 5. novembra 1943. godine zaključuje se da bi osiguranje dugih linija snabdijevanja bez četnika bilo „nezamislivo“.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=343&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000339.] <br /> ({{jez-njem|"Die Sicherung der langen Nachschubwege der Division ist ohne Unterstützung det zugeteilten Cetnik–Stützpunkte, wenn nicht ausreichend deutsche Kräfte oder kampffähige kroatische Truppen zur Verfügung gestellt werden, undenkbar."}})</ref> 19. novembra 1943. potpisani su i na snagu stupaju prvi [[Ugovori o saradnji četnika i Vermahta|ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta]], koji četnicima nameću obavezu "da prekinu sve veze sa silama koje se nalaze u ratu sa Nemačkom i da izruče štabove za vezu tih sila koji se nalaze kod njih".<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm</ref> 30. novembra 1943. godine [[Dragoljub Draža Mihailović|general Mihailović]] naređuje [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubi Patku]], komandantu Timočkog korpusa, da protera britanskog majora Erika Grinvuda koji hoće da vrši akcije protiv Nemaca bez njegovog dopuštenja: {{izdvojeni citat|Kod vas je tamo engleski major Grinvud sa telegrafistom. To je posledica prosjačenja materijala. Nije došao da vas pomogne u materijalu već da uništi naša sela za neku sitnu sabotažu. '''Naređujem da Grinvuda sa celom pratnjom najurite kao kučku''' po mom naređenju jer je pošao na teren bez mog odobrenja. Ponavljam najurite ga kao kučku i izvestite.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm</ref>|Depeša generala Mihailovića Ljubi Patku od 30. novembra 1943.}} Saveznički komandant Sredozemlja uskoro i sam uviđa da se Mihailović bavi sporednim aktivnostima, uz izbegavanje da preduzme nešto na komunikacijama vitalnim za [[Saveznici|Saveznike]] i za Nemce. Stoga je [[9. decembar|9. decembra]] [[1943]]. poslao [[Dragoljub Mihailović|Mihailoviću]] telegram kojim zahteva izvršenje specifikovanih napada na komunikacije, a koji počinje rečima: {{izdvojeni citat|Sloboda kojom se Nemci služe železničkim prugama od Grčke do Beograda za prevoz i izdržavanje trupa nepodnošljiva je.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_250.htm, Obaveštenje brigadira Armstronga od 9. decembra 1943. Draži Mihailoviću o zahtevu Komande britanskih trupa na Srednjem istoku da četnici izvrše dve sabotaže protiv Nemaca]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd - prilog II</ref>}} === Potpisivanje ugovora o saradnji četnika i Vermahta u Srbiji (1943—1944) === {{Poseban članak|Ugovori o saradnji četnika i Vermahta}} [[Datoteka:Zone odgovornosti četnika, prema sporazumu sa Nemcima.png|thumb|Zone odgovornosti četničkih komandanata u okupiranoj Srbiji, prema sporazumu sa Nemcima 1943. [[Jevrem Simić]] i [[Nikola Kalabić]] (roze), [[Vojislav Lukačević]] (plavo), [[Ljuba Jovanović Patak]] (zeleno) i [[Mihailo Čačić]] (sivo).]] [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za Jugoistok, inicirao je pregovore koji će rezultirati potpisivanjem [[Ugovori o saradnji između JVuO i komande Jugoistoka|ugovora o zajedničkoj borbi]]. Mihailović je polovinom novembra 1943. svojim komandantima naredio da sarađuju sa Nemcima; on sam nije mogao javno da stupi u saradnju "zbog raspoloženja naroda".<ref>https://www.znaci.org/images/ktb_okw_III_6_1304.jpg KTB OKW (Kriegstagebuch des Oberkommando der Wehrmacht) - Ratni dnevnik vrhovne komande Vermahta, šesta knjiga</ref> Ugovore su to potpisivali ovlašćeni Mihailovićevi komandanti i ljudi iz vojnog rukovodstva. Prvi ugovor o saradnji potpisan je 19. 11. 1943. između [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]], komandanta Mileševskog korpusa JVuO i nemačkog komandanta Jugoistoka koga je predstavljao fon Frede, glasio je: {{Wikisource|Sporazum inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića i vojnoupravnog zapovednika Jugoistoka od 23.1.1944.}} {{izdvojeni citat| 2) Primirje treba da bude pretpostavka za zajedničku borbu protiv komunista. 4) Obaveza Lukačevića da nijedan pripadnik njemu potčinjenih jedinica neće delovati na strani sila koje su u ratu sa Nemačkom. 5) Prepuštanje područja borbenih dejstava četničkim odredima radi samostalnog vođenja borbe, koju vodi i nemački Vermaht. 6) Uključivanje četničkih odreda prilikom većih zajedničkih operacija pod nemačko zapovedništvo. U tom periodu nemačko vodstvo izdaje borbene naloge četničkim odredima. 8) Razmena štabova za vezu. 9) Isporuke nemačke municije radi sprovođenja zajedničkih borbenih zadataka u skladu sa vojnim potrebama. 10) Sporazum se mora držati u tajnosti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_260.htm SPORAZUM IZMEĐU KOMANDANTA JUGOISTOKA I MAJORA VOJISLAVA LUKAČEVIĆA OD 19. NOVEMBRA 1943. O SARADNJI ČETNIKA SA NEMAČKIM TRUPAMA U BORBAMA PROTIV NARODNOOSLOBODILACKE VOJSKE JUGOSLAVIJE]</ref>|Sporazum Nemaca i majora [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] (19. 11. 43.)}} 21. novembra 1943, feldmaršal [[Maximilian von Weichs]] daje svojevrsno objašnjenje potčinjenim njemačkim komandama o logici vođenja pregovora i sklapanja sporazuma sa četničkim odredima u Srbiji. Prva tačka ovog strogo povjerljivog dokumenta glasi: {{izdvojeni citat|Kao rezultat pregovora koje duže vremena vode, u najužoj saradnji, specijalni opunomoćenik Ministarstva spoljnih poslova i komandant Jugoistoka sa vođama četničkih odreda, sklopljen je sporazum koji predviđa oružano primirje ograničeno na određeni prostor i povremeno zajedničko vođenje borbe protiv komunizma.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm Objašnjenje komandanta Jugoistoka od 21. novembra 1943. o sklapanju sporazuma s komandantima četničkih odreda Draže Mihailovića]</ref>}} 27. novembra je potpisan ugovor sa [[Nikola Kalabić|Nikolom Kalabićem]].<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_262.htm Sporazum od 27. novembra 1943. između pukovnika Jevrema Simića i kapetana Nikole Kalabića sa nemačkim predstavnikom o saradnji u borbama protiv NOVJ]</ref> U narednim nedeljama ugovori su potpisani i sa drugim komandantima korpusa od operativne važnosti. Iako Mihailović lično nije potpisao ni jedan ugovor, ovim ugovorima je bio pokriven veći deo nemačke okupacione zone u Srbiji. {{izdvojeni citat|Ovaj ugovor, kao i buduće mjere, trebalo bi da se baziraju na međusobnom povjerenju i volji da se komunizam uništi, zemlja umiri a Srbiji omogući stabilna budućnost u okvirima Evrope oslobođene od komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=974&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frames no. 000969—000970: Sporazum između Krajskomandanture Zaječar i potpukovnika Ljube Jovanovića Patka o nenapadanju i saradnji u borbi protiv NOVJ (23./25. decembar 1943.)] <br /> ({{jez-njem|"Diese Vereinbarung sowie die zukünftigen Massnahmen sollen getragen sein vom gegenseitigen Vertrauen und dem Willen, den Kommunismus zu vernichten, das Land zu befrieden und Serbien einer geordneten Zukunft im Rahmen eines vom Kommunismus befreiten Europas entgegenzuführen."}})</ref>|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Ljuba Jovanović Patak|Ljube Jovanovića Patka]] o borbi protiv partizana u Srbiji (decembar [[1943]]).}} Generalna tendencija priklanjanja Mihailovićevih četnikâ okupacionoj vojnoj sili bila je primijećena 28. XI 1943. i od strane njemačke Komande Jugoistoka: {{izdvojeni citat|Srbija: U oblasti Kruševca borbe između [četnika] DM i komunista. Kod četnika znaci približavanja Vermahtu, verovatno zbog nestašice municije.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&broj=639&roll=485 NARA, T313, Roll 485, frame no. 000636.] <br /> ({{jez-njem|"3.) Serbien: <br /> Raum Krusevac: Kampf zwischen DM u. Komm. Bei Cetniks Anzeichen für Annäherung an dt. Wehrmacht vermutl. Mun. Mangel."}})</ref>|Dnevni izveštaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«), 28. novembar 1943.}} 30. novembra 1943. godine i poručnik Milorad Vasić moli generala Mihailovića da mu odobri vezu sa Nijemcima, u cilju opskrbe streljivom, garantujući mu potpunu diskreciju u radu: {{izdvojeni citat|Molim da mi dozvolite da ovu priliku iskoristim i dobijem municiju i ostalo, što mi je neophodno potrebno, a da pritom čast organizacije i Vaš autoritet u narodu ne bude ničim povređen.<ref>AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 11690—11691.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943-1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 344.</ref>}} Ugovori su bili u znatnoj meri tipizirani, nalik na sporazum između vojnog zapovednika Jugoistoka i inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića: {{izdvojeni citat|Cilj sporazuma je zajednička borba protiv komunističkih partizana, pa će stoga sve jedinice DM-četnika, potčinjene pukovniku Jevremu Simiću, biti uključene u borbu nemačke i bugarske vojske, kao i srpskih vladinih trupa, protiv komunista. U vezi s tim predviđa se uspostavljanje zajedničke obaveštajne službe kao i uzajamna podrška.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%83%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D0%BE%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%88%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B0_%D0%A1%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%B8_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D0%BD%D0%BE%D1%83%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_23.1.1944 Sporazum inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića i vojnoupravnog zapovednika Jugoistoka od 23.1.1944.]</ref>|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Jevrem Simić|Jevrema Simića]] (januara [[1944]]).}} Komandant Jugoistoka i [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] [[Maksimilijan fon Vajhs|fon Vajhs]] izdao je [[21. novembra]] [[1943]]. uputstvo o saradnji sa četnicima koje, između ostalog, predviđa izručenje članova [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkih]] misijâ pri JVuO (tj. da četnici prekinu "sve veze sa silama koje se nalaze u ratu sa Nemačkom i da izruče štabove za vezu tih sila koji se nalaze kod njih"). Fon Vajhs upozorava da se "lojalna orijentacija pojedinih četničkih odreda ne sme uopštiti", jer neki još uvek izvode prepade i sabotaže, ali "propagandu protiv četničkog pokreta treba obustaviti", do daljnjeg.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm Objašnjenje komandanta Jugoistoka od 21. novembra 1943. o cilju i načinu sklapanja sporazuma sa četničkim komandantima]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/291.htm Karl Hnilicka: DAS ENDE AUF DEM BALKAN 1944/45], Musterschmidt-Verlag Göttingen, strana 268</ref> Sporazum između Vermahta i četničkog komandanta [[Mihajlo Čačić|Mihajla Čačića]], komandanta Ravaničke brigade JVuO, uključuje i hvatanje [[rudar]]a koji su pobegli u šumu, i njihovo vraćanje u [[rudnik]]e uglja.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_264.htm Sporazum komandanta Jugoistoka sa komandantom Ravaničke brigade od 14. decembra 1943. o saradnji četnika sa nemačkim trupama u borbama protiv NOVJ]</ref> Sporazum Vermahta i [[Jevrem Simić|Jevrema Simića]], inspektora odreda Draže Mihailovića, predviđa da "četnici DM stavljaju na raspolaganje snagama poretka svoje podatke i svoju obaveštajnu službu" za borbu protiv partizanskog pokreta.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_267.htm Izveštaj Abver-grupe od 23. januara 1944. o sklopljenom sporazumu između vojnoupravnog komandanta Jugoistoka i inspektora četničkih jedinica u Srbiji]</ref> Sporazum Vermahta i potpukovnika Ljube Jovanovića, vođe Dražinih odreda u okrugu [[Zaječar]], četnicima omogućuje punu sloboda kretanja "danju i noću na celom području na koje se odnosi sporazum".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_266.htm Sporazum između Krajskomandanture u Zaječaru i komandanta Timočkog korpusa od 25. decembra 1943. o saradnji u borbama protiv NOVJ]</ref> {{izdvojeni citat|Srbija i Hrvatska: kao i ranije, na ovom prostoru stoje dva suprotstavljena tabora — komunistički pod Titom i nacionalistički pod generalom Mihailovićem. Zbog brojčane premoći i veće borbene vrijednosti, komunisti su u posljednje vrijeme zadali nacionalistima niz teških udaraca. To je rezultiralo u traženju njemačke pomoći od strane nekoliko DM-komandanata. Već je došlo i do niza sporazuma, kojima se DM-jedinice obavezuju na obustavljanje neprijateljstava protiv Wehrmachta, čime im se omogućuje nesmetana borba protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=900&rec=311&roll=175 NARA, T-311, r. 175, s. 895: Prikaz neprijateljskog stanja u Sredozemlju od strane generalštabnog majora Varnstorfa (Warnstorff) – dodatak zabelešci sa sastanka kod načelnika štaba Grupe armija „E“ od 9. decembra 1943.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien–Kroatien: Hier stehen sich nach wie vor die nationalen Kräfte des Draca Michaylovic [sic!] und die kommunistischen Kräfte des Tito gegenüber. Infolge der zahlenmässigen und in Bezug auf die Kampfstärke starken Uberlegenheit der kommunistischen Verbände ist in der letzten Zeit DM mit seinen Kräften stark angeschlagen worden. Dies hatte zur Folge, dass verschiedene DM–Führer mit ihren Verbänden Anlehnung an die deutsche Besatzungsmacht suchten. Es sind bereits Abmachungen zu Stande gekommen, auf Grund deren DM–Verbände ihre Kampfhandlungen der deutschen Wehrmacht gegenüber einstellen und ihnen ungestörte Kampfführung den Kommunisten gegenüber zugesichert wurde."}})</ref>|Nemački prikaz stanja u Sredozemlju od 9. decembra 1943.}} Njemački opunomoćeni general u [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] [[Edmund Glaise von Horstenau]] opisuje u ratnom dnevniku kontekst u kom dolazi do potpisivanja ovih ugovorâ: {{izdvojeni citat|Izgleda da je Srbija najmirnija zemlja na Balkanu, a neko reče da je ona čak i najmirnija zemlja u Evropi. Činjenica je da stanje u NDH ne može da se uporedi sa stanjem u Srbiji iako se i u Srbiji događaju neprijatne stvari... Draža Mihailović je iskoristio opšte stanje, pa su naši oblasni komandanti sklopili ugovore sa pojedinim četničkim vođama.<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 412.</ref>}} I prije nego je došlo do parafiranja ugovorâ, kapetan [[Dušan Radović (četnik)|Dušan Radović]], komandant Zlatiborskog korpusa JVuO, obavijestio je 18. novembra 1943. generala Mihailovića da njemačke i bugarske okupacione trupe, uz velike poteškoće, nastoje zaustaviti ofanzivu snaga NOVJ nadomak [[Užice|Užica]], kao i da im četničke jedinice pod njegovom komandom pružaju značajnu borbenu pomoć, tj. napadaju partizane kako bi oslabili njihov pritisak na okupatora. Iz izvještaja se vidi i da je ravnogorski kapetan Milorad Mitić bio zadužen za održavanje kontakatâ s Nijemcima: {{izdvojeni citat|Noću, 17/18 ov.m-ca oko 21,30 časova, komunisti su jačim snagama napali Bugare i Nemce u Kremnima i posle osmočasovne borbe komunisti su potpuno razbili oko 1800 Bugara i 200 Nemaca... Bugari se u najvećem neredu i bez oružja povlače za Užice. Beže glavom bez obzira. Tenkove su odvukli za Užice, dok je izgleda bugarska artilerija pala u ruke partizanima. U momentu pisanja ovog izveštaja jedan izvesni deo Bugara, koji se organizovano povlači, vodi borbu sa komunistima u Biosci. Naši delovi stupili su u borbu kod Bioske iz pravca s. Kneževići. Mišljenja sam da će u toku današnjeg dana pasti i Bioska i da će komunisti navaliti za Užice. Ja gde god mogu napadaću. Stanje je vrlo ozbiljno! Kapetan Mitić, presvučen u civilno odelo, viđen je u Užicu sa Nemcima. Posle je u jednom nemačkom automobilu otišao kako kažu za Beograd kamo ga Vi šaljete radi hvatanja neke veze i sporazuma. Ova se vest širi naglo.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_34.htm Izveštaj komandanta Zlatiborskog korpusa od 18. novembra 1943. Draži Mihailoviću o borbama četnika i nemačkih i bugarskih jedinica protiv NOVJ kod Kremana]</ref>}} Neposredni rezultati potpisanih sporazuma mogli su se uočiti učešćem četničkih jedinica u [[Operacija Kugelblitz|operaciji »Kugelblitz«]], gdje se, uz jednog od potpisnika ugovorâ (majora Vojislava Lukačevića, naime), s njemačkim i bugarskim trupama borio i poručnik [[Filip Ajdačić]], komandant Crnogorske brigade JVuO: {{izdvojeni citat|Stanje operacijâ „Kugelblic” i „Citen” na dan 13. 12. 1943. u 24:00 časa. „Kugelblic” (1. brdska divizija): [...] Namjera: prebacivanje grupe Lukačevića u rejon Pljevlja–Prijepolje 16/17. decembra. [...] Vojni zapovjednik Jugoistoka: 24. bugarska divizija (3 bataljona) i četnička grupa Ajdačića sporo napreduju iz rejona Bajine Bašte, krećući se uzvodno Drinom, bez kontakta sa neprijateljem, ka određenoj odbrambenoj liniji.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=78&broj=80&roll=331 NARA, T78, Roll 331, frames no. 6287983—6287984.] <br /> ({{jez-njem|"LAGE "KUGELBLITZ" UND "ZIETHEN" STAND VOM 13.12.43. 2400 UHR <br /> "KUGELBLITZ" <br /> 1. GEB. DIV. <br /> ABSICHT: ZUFUEHRUNG GRUPPE LUKACEVIC 16./17. 12 RAUM PL[J]EVLJA – PRIJEPOLJE. <br /> MIL. BFH. SUEDOST: <br /> 24. BULG. DIV. 3 BTL. U. CETNIK–GRUPPE AIDACIC IM SCHLEPENDEN VORGEHEN AUS RAUM BANJA [sic] BASTA DRINA AUFWAERTS OHNE FEINDBERUEHRUNG IN BEFOHLENE ABWEHRFRONT."}})</ref>|Izvještaj Vrhovne komande Wehrmachta o operacijama »Kugelblitz« i »Ziethen« od 14. decembra 1943. godine}} 14. decembra 1943, u Vrhovnu komandu JVuO stigla je depeša od majora [[Siniša Ocokoljić|Siniše Ocokoljića]] (pseudonim »Ev-Ev«), komandanta Mlavskog korpusa JVuO, kojom se kapetan Mitić još jednom imenuje osobom koja je lično involvirana u pregovore s njemačkim okupatorom: „Tufegdžić [Vojislav, komandant Cerskog korpusa JVuO — prim.] danas je doneo sledeći izveštaj: [...] 2. — Kapetan Mitić, koji je ranije u Užicu pregovarao za naš račun sa komunistima, bio je poslednjih dana na pregovorima i sa Nemcima gde je sa njima ručao u Mažestiku. Pregovore je javno sa Nemcima vršio neki kapetan Nešković, poslat od Kalabića. 3. — Nemci su povodom toga štampali letke blizu 2.000.000 primeraka sledeće sadržine: Narodni borci četnici, u radosti pozdravljam prestanak besmislenog međusobnog prolivanja krvi i zdrav razum koji je zavladao u vašim redovima. Sada možemo da se zajednički borimo protivu komunizma, tog smrtnog neprijatelja Evrope i ja vas ubrajam u nacionalne borce zato što smo i mi sami nacionalni borci. Mi ćemo udruženim silama da odbranimo Vašu lepu Otadžbinu, da je ne bi uništile komunističke bande. Primamo u svoje redove Vašu narodnu organizaciju kao čeličnu. Nije potrebno da vam ubrizgavamo narodni duh. Herojstvo je Vama u krvi i sa vama zajedno koji dobro poznajete svoju lepu zemlju poćiće nam za rukom da je oslobodimo. Stavom koga vi zauzimate osigurana je vaša budućnost. Pozdravljam vas kao svoje ratne drugove i želim vam istu vojničku sreću kao i našim vojnicima. Komandant nemačkih trupa. br. 1243. Ovaj letak Nemci su rasturili i već se pojedini primerci nalaze i kod nas. 4. — Tufegdžić javlja dalje, da je puk. Simić naveo hotimično Kalabića da se ovim vezama sa Nemcima naša organizacija kompromituje u narodu što koriste mošinovci [tj. partizani — prim.].“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16. do 23. decembra 1943. godine]</ref> U depeši od 28. decembra 1943. poslatoj Vrhovnoj komandi JVuO od strane potpukovnika [[Petar Baćović|Petra Baćovića]], govori se o sastanku koji je [[Todor Perović]], predstavnik Komande operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine, održao u [[Sarajevo|Sarajevu]] sa njemačkim generalom Wernerom Frommom: {{izdvojeni citat|Perović se vratio iz Sarajeva. U Sarajevu bio je kod generala Froma, komandanta pozadine celog Balkana. Između ostalog rekao mu je: »Srbi su istinski borci protivu partizana, mi Nemci cenimo borbu vaših ljudi. U tome se ističe naročito vaš kraj. Naročito cenimo saradnju majora Lukačevića. U kratko vreme prisajediniće se srpski krajevi Srbiji i u tom slučaju srpski će narod dobiti punu ekonomsku pomoć. U najkraćem roku dolazi još 12 divizija naših na teritoriju Jugoslavije radi potpunog likvidiranja partizana. Imamo jedan letak koji je izdao potpukovnik Borota za istočnu Bosnu, gde poziva narod da ga sluša kao novog komandanta, ali mi znamo da je komandant Baćović. Budite uvereni da će do proleća biti raščišćeno sa partizanima«.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]</ref>}} Iako je Draža Mihailović sugerisao svojim komandantima da »koriste jedne neprijatelje protiv drugih«,<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 1a/1, depeša br. 361.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref> u praksi se ova floskula isključivo odnosila na borbu četnika protiv partizana, skupa sa okupatorima i kvislinzima. U depeši majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] (pseudonim »Sto-Sto«) od 30. januara 1944. godine, poslatoj u povodu pokušaja snagâ [[NOV i POJ]] da prodru u [[Sandžak]], general Dragoljub Mihailović otkriva što je zapravo pravi cilj četničke kolaboracije: {{izdvojeni citat|Vodite računa o Nemcima i Bugarima i iskoristite njihovu akciju protiv crvenih do krajnjih mogućnosti. Napad na [[Pljevlja|Pljevlje]] iskoristite za napad s leđa na komuniste.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>}} Vrlo moguće da je general Mihailović samo usvojio prijedloge koje mu je major Ostojić uputio u pismu od 6. decembra 1943. godine, gdje apostrofira sljedeće: {{izdvojeni citat|Koristeći se akcijom okupatora protiv komunista, mi ćemo verovatno u roku od mesec-dva dana opet imati situaciju u Sandžaku, Crnoj Gori, Hercegovini i Bosni u našim rukama. [...] Učeći se na sopstvenim greškama, smatram da se mora najhitnije preduzeti sledeće: 1) Stvoriti u najkraćem roku što jače pokretne borbene snage — leteće brigade i korpuse — a naročito tamo gde se za to ima mogućnosti. 2) '''Koristeći se akcijom okupatora i satelita, upotrebiti sve raspoložive snage za potpuno čišćenje od komunista svih srpskih pokrajina'''. 3) U radu pod 2) ostvariti međusobno potpomaganje iz susednih pokrajina do maksimuma.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_43.htm Pismo majora Zaharija Ostojića od 6. decembra 1943. Draži Mihailoviću o potrebi većeg angažovanja četnika s okupatorskim trupama radi sprečavanja prodora jedinica NOVJ u Srbiju]</ref>|Pismo majora Ostojića generalu Mihailoviću od 6. decembra 1943. godine}} Četničko-njemački odnosi bili su opterećeni međusobnim nepovjerenjem i sviješću o suprotstavljenosti ciljeva i interesa dviju stranâ. U telegramu koji je 29. januara [[1944]]. godine [[Joachim von Ribbentrop]], njemački ministar vanjskih poslova, uputio specijalnom opunomoćeniku za Jugoistočnu Evropu [[Hermann Neubacher|Hermannu Neubacheru]], reflektuje se jasan stav političkog i vojnog vrha u [[Berlin]]u o generalu Draži Mihailoviću, dok su podređenima date precizne smjernice za držanje prema četničkom pokretu: {{izdvojeni citat|Jedino se mogu ćuteći trpeti privremeni aranžmani nižih vojnih komandi sa Dražom Mihailovićem s ciljem suzbijanja zajedničkog neprijatelja Tita. On i njegovi ljudi ostaju i dalje, na kraju, naši neprijatelji. Zato je sada, kao i do sada, potrebno biti krajnje oprezan prema Draži Mihailoviću i njegovim četnicima, a naročito se ne sme nijednog trenutka izgubiti iz vida da će pomoć koju mu mi sada direktno ili indirektno pružamo radi vođenja borbe protiv Tita, kasnije najverovatnije biti upotrebljena protiv nas... Rat na Balkanu Nemačka je vodila zato da bi jednom zauvek uništila srpsko žarište nemira... Mi nemamo, otud, nikakvog interesa da ponovo razbuktavamo velikosrpski duh.<ref>Akten zur deutschen auswartigen Politik — ADAP/E/VII, s. 374–375.</ref><ref>Vasa Kazimirović, NDH u svetlosti dokumenata, Nova knjiga/Narodna knjiga, Beograd, 1987, str. 169.</ref><ref>Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN — Službeni list SCG, Beograd, 2005. str. 20.</ref>}} Izveštaje o sklapanju ugovora četnika sa Wehrmachtom presrele su i dešifrovale savezničke obaveštajne službe, što je imalo bitnu ulogu u konačnom opredeljivanju [[Čerčil]]a za Tita, a protiv Mihailovića.<ref>Cripps, John (2001). "Mihailović or Tito? How the Codebreakers Helped Churchill Choose". {{ISBN|0593 049101}}</ref> No, Nemci nisu bili zadovoljni primenom nekih sporazuma, jer je uprkos njima dolazilo do incidenata, odnosno diverzija i napada na pripadnike [[Srpska Državna Straža|Srpske Državne Straže]] od strane četnika, usled čega je general [[Hans Felber]] pokrenuo nekoliko hapšenja i racija protiv četnika počev od februara [[1944]]. === Borbe pod nemačkom komandom (1943) === {{main|Operacija Kugelblic}} [[Datoteka:Chetniks and Germans in Herzegovina in 1943.jpg|minijatura|Četnici i Nemci u Hercegovini 1943.]] [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 101I-005-0018-07, Jugoslawien, Polizeieinsatz mit Spähpanzer.jpg|thumb|Nemačka lokalna milicija sa italijanskim bornim kolima (izvor: ''Bundesarchiv'', [[1943]]).]] {{izdvojeni citat|„Borbeno sadejstvo sa četničkim grupama duž glavne saobraćajnice [[Bihać]] — [[Gračac]] — [[Knin]] — [[Drniš]] — [[Šibenik]] sastoji se u tome što su četnici okupljeni u posebnim uporištima uz oslonac na nemačke trupe. Četničke vođe primaju naloge i uputstva o vršenju zadataka obezbeđenja i izviđanja od zapovednika nemačkih uporišta.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=346&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] <br /> ({{jez-njem|"Kampfgemeinschaften mit Cetnikgruppen bestehen entlang der Hauptversorgungsstrasse Bihac – Gracac – Knin – Drnis – Sibenik derart, dass die Cetniks in besonderen Stützpunkten in Anlehnung an deutsche Truppen zusammengefasst sind. Die Cetnikführer erhalten Aufträge und Weisungen für Sicherungs– und Aufklärungsaufgaben durch deutsche Stützpunktführer."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_259.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. novembra 1943. Štabu 2. oklopne armije o saradnji četnika sa nemačkim trupama u NDH]</ref>|Njemački izveštaj o saradnji sa četnicima protiv partizana u Dalmaciji i Bosni (19. novembar [[1943]]).}} Kratko po zauzimanju italijanske okupacione zone od strane njemačkih trupâ, četnici s teritorije [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] stupaju u borbeno savezništvo sa njima. Kako javlja obavještajno odjeljenje [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]], u blizini [[Plitvička Jezera (općina)|Plitvičkih Jezera]] došlo je krajem septembra 1943. godine do prvog krupnijeg angažiranja lokalnih četničkih jedinicâ na njemačkoj strani. Ovom prilikom su četnici nanijeli partizanima ozbiljne gubitke: {{izdvojeni citat|Agent za vezu javlja o izviđanju od 27. IX: Jaka skupina lojalnih četnika s njemačkom opremom provalila je 20. septembra na područje [[Korenica|Korenice]], [[Prijeboj (Plitvička jezera)|Prijeboj]]a (16 km zap. od [[Bihać]]a), Babinog Potoka (28 km z. od Bihaća), [[Krbavica|Krbavice]] (23 km jz. do Bihaća), te uništila sve komunističke prometne veze. Četnici su nanijeli velike gubitke komunistima kod Mirić Štropine (3 sjz. od Prijeboja), 350 mrtvih.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&roll=196&broj=390 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7457118.] <br /> ({{jez-njem|"29.9. V–Mann meldet Beobachtung vom 27.9.: <br /> Starke Gruppe loyaler Cetniks mit deutscher Ausrüstung an 20.9. in Raum Korenica (1558), Prijeboj (16 W), Babin Potok (28 W), Krbavica (23 SW), alles Bihac, eingebrochen und haben alle Verkehrsverbindungen der Kommunisten vernichtet. Cetniks haben bei Miric Stropina (3 NW Prijeboj) den Kommunisten große Verluste, 350 Tote, beigebracht."}})</ref>|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 3. oktobar 1943.}} U izvorima njemačke provenijencije iz ovog perioda navodi se da su četničke jedinice asistirale okupatoru i pri izbacivanju partizana iz [[Bosansko Grahovo|Bosanskog Grahova]]: {{izdvojeni citat|Četnici na putu za snabdijevanje Gospić — Gračac, Knin — Vrlika i Knin — Drniš, i pored oprečnih poruka DM-u, nikad ne pokazuju neprijateljstvo; naprotiv, dobro su sarađivali sa 114. lovačkom divizijom u zasjedama i [zajedno] zauzeli Bos. Grahovo.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=98&rec=314&roll=560 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000093.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Lagebericht vom 27.9. bis 27.10.1943. <br /> Die Cetniks an den Nachschubstrassen Gospic – Gracac, Knin – Vrlika und Knin – Drnis sind bisher trotz abweichender Meldungen an DM. nirgends feindselig aufgetreten, haben vielmehr in Hinterhalten mit der 114.Jäg.Div. gut zusammengearbeitet und Bos.Grahovo genommen."}})</ref>|Obavještajno odjeljenje [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], izvještaj za period od 27. septembra do 27. oktobra 1943.}} U naređenju poslatom 23. oktobra 1943. iz [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] Wehrmachta, koja je bila smještena na teritoriji kvislinške NDH, navodi se sljedeće: {{izdvojeni citat|Od 1. novembra 1943. svi pripadnici domaćih jedinica (četnici, ustaše i hrvatska žandarmerija) moraju biti u posjedu njemačkih propusnicâ.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=315&roll=1295&broj=606 NARA, T315, Roll 1295, frame no. 000600.] <br /> ({{jez-njem|"7.) Ausweispflicht landeseigener Verbände. <br /> Ab 1.11.43 müssen sämtliche Cetnik–, Ustascha–, und kroatische Gendarmerie–Angehörige im Besitz von Ausweisen der Abteilung Ic sein."}})</ref>|Divizijska naredba br. 122 od 23. X 1943. godine}} U jednoj procjeni stanja snabdijevanja, poslatoj 25. oktobra 1943. štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]] iz 114. divizije, razmotreni su modaliteti „skladištenja zalihâ [hrane] tokom zime i opskrbe za 9.500 četnika, ustaša, zarobljenika i civilnog stanovništva“, i data je projekcija da bi tovarni prostor zapremine 12 [[Tona|tona]] bio dovoljan za podmirenje dnevnih potrebâ ove grupe („9.500 ustaša, četnika, itd.“).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1362&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frames no. 001356—001357.] <br /> ({{jez-njem|"Anlage 1 zur Beurteilung der Versorgungslage vom 25. Oktober 1943. <br /> a.) Berücksichtigung der Winterbevorratung und Versorgung der 9500 Cetniks, Ustaschen, Gefangenen und Zivilbevölkerung; <br /> Dabei ist die Versorgung der 9.500 Ustaschen, Cetniks usw. im hiesigen Raum nicht in Rechnung gestellt. Es würden also hierfür noch täglich 12 to Laderaum möglich sein."}})</ref> Takođe, u naredbi o snabdijevanju iz 114. divizije Wehrmachta s početka decembra 1943. godine, precizno je određeno dnevno sljedovanje četničkih jedinicâ u zoni odgovornosti divizije (najvjerovatnije je riječ o [[Dinarska divizija JVuO|Dinarskoj diviziji JVuO]] pod [[Momčilo Đujić|Đujićevom]] komandom): {{izdvojeni citat|Od sada se četnicima izdaje sljedovanje koje se sastoji od: <br /> 1 porcija hljeba; 1 porcija povrća; 1 porcija namaza (mast ili marmelada); 1 porcija soli; 2 porcije napitka; 1 porcija duhana.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=822&rec=315&roll=1295 NARA, T315, Roll 1295, frames no. 000815—000816.] <br /> ({{jez-njem|"Verpflegung der Cetniks: <br /> Als Verpflegung für Cetniks sind ab sofort nur folgende Portionen auszugeben bezw. zu empfangen: <br /> 1 Brotportion, <br /> 1 Gemüseportion, <br /> 1 Brotaufstrichportion (Fett oder Marmelade), <br /> 1 Salzportion, <br /> 2 Getränkeportionen, <br /> 1 Tabakportion."}})</ref>|Posebna direktiva za snabdijevanje br. 65/43 (2.12.43)}} {{izdvojeni citat|Četnici dobijaju snabdijevanje u skladu sa listama imena koje se stalno kontrolišu; municija za pješadijsko naoružanje se izdaje povremeno, uz strogu kontrolu potrošnje; svaki četnik nosi zvaničnu iskaznicu – oni bez iskaznice se hapse i razoružavaju.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=342&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000338.] ({{jez-njem|"Die Division gewährt den nach eigenen Wünschen beweglich und abseits ihrer Wohnorte eingesetzten Cetniks Verpflegungszuschüsse. Der Verpflegungsempfang wird nach namentlichen Listen getätigt, die Verteilung wird überwacht. Nach den gleichen Richtlinien werden von Zeit zu Zeit Gewehr– und MG–Munition im Rahmen des nachgewiesenen Verschusses ausgegeben. Der Verbrauch wird nach der jeweiligen Lage auch einigermassen genau überprüft. Jeder Cetnik muss einen namentlichen Ausweis mit der Nummer seiner Handwaffe (Gewehr– oder Pistolen–Nr.), der Unterschrift des zuständigen Kommandanten und des Ic der Division versehen, besitzen. Ohne Ausweis angetroffene Cetniks werden im Einvernehmen mit den Cetnik–Führern festgenommen und entwaffnet."}})</ref>|Izvještaj 114. lovačke divizije o rezultatima saradnje sa četnicima (5. novembar 1943).}} U izvještaju [[114. lovačka divizija|114. lovačke divizije]] od 5. novembra 1943. detaljno se opisuje saradnja jedinica [[Wehrmacht]]a sa snagama pod komandom vojvodâ [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]], [[Mane Rokvić|Maneta Rokvića]] i [[Radomira Ðekića Ðeda]]. Njemački oficiri zaključuju da okupator ima veliku korist od četnika: {{izdvojeni citat|Četnički vojvoda Mane Rokvić može se opisati kao apsolutno pouzdan. Već je pružio vrijedne usluge u oblasti [[Bosanski Petrovac|Bos. Petrovca]] gdje je bio raspoređen u prethodnici tokom čitavog napredovanja divizije, svuda uspostavljajući kontakt sa lokalnim četničkim jedinicama i značajno doprinoseći uspostavljanju povjerenja civilnog stanovništva u njemački Vermaht. Njegove mjere za održavanje discipline među četnicima i njegov oštar obračun sa sumnjivim [licima] i banditima dobro su poznati. [...] Iako se Đujić ne može smatrati potpuno pouzdanim, njegova podrška u borbi protiv komunizma trenutno je dragocjena. Divizija će učiniti sve što je u njenoj moći da ga u javnosti prikaže toliko pronjemački nastrojenim kako bi njegov povratak u neprijateljski tabor jednog dana bio onemogućen. [...] Četnički vojvoda Ðedo potiče iz Crne Gore i pristalica je pokreta Koste Pećanca, koji je, na osnovu prethodnog iskustva, održavao jasnu distancu od pokreta DM. Ðedo ostavlja veoma dobar lični utisak, izrazito je drzak [u borbi] protiv bandita i sumnjivih, i jasno je naklonjen njemačkom Vermahtu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=341&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000337—000341.] <br /> ({{jez-njem|"Der Cetnik–Vojvode Mane Rockvic [sic!] ist als unbedingt zuverlässig zu bezeichnen. Er hat bereits im Raum Bos. Petrovac wertvolle Dienst geleistet und war auch während des ganzen Vormarsches der Division bei der Spitze eingesetzt, stellte überall die Verbindung mit den örtlichen Cetnik–Einheiten her und hat in starken Masse für die Begründung des Vertrauens der Zivilbevölkerung zur deutschen Wehrmacht beigetragen. Seine Massnahmen zur Erhaltung der Disziplin unter den Cetniks, sein scharfes Durchgreifen gegen Verdächtige und Banditen, sind bekannt. <br /> Wenn auch Djujic als nicht voll zuverlässig angesehen werden kann, so ist aber seine Unterstützung im Kampf gegen den Kommunismus z.Zt. wertvoll. Seitens der Division wird alles versucht werden, um ihm in der Öffentlichkeit soweit als deutschfreundlich herauszustellen, dass ihm eines Tages der Rückzug in das feindliche Lager unmöglich gemacht wird. <br /> Der Cetnik–Vojvode Dzedo stammt aus Montenegro, ist Anhänger Richtung Kosta Pecanac, die nach bisherigen Erfahrungen klaren Abstand zur D.M.–Bewegung gehalten hat. Dzedo macht persönlich einen sehr guten Eindruck, ist ein ausgesprochener Draufgänger gegen Banditen wie Verdächtige und der Deutschen Wehrmacht eindeutig zugeneigt."}})</ref>|Izvještaj 114. lovačke divizije o rezultatima saradnje sa četnicima od 5. novembra 1943.}} {{izdvojeni citat|Glavna komanda predlaže stvaranje oficirske ispostave pri štabu XV brd. korpusa za nadzor i vođenje četničkih grupâ koje se koriste za zaštitu cesta za snabdijevanje, željezničkih pruga i važnijih ratnih pogona.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=554&broj=90 NARA, T314, Roll 554, frame no. 000084.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. beantragt Schaffung einer Offz.–Planstelle beim Stab XV.Geb.A.K. zur Überwachung und Anleitung der Cetnikverbände, die zur Sicherung von Nachschubstrassen, Eisenbahnen und kriegswichtiger Anlagen eingesetzt sind."}})</ref>}} Jedan od četničkih komandanata koji se dosljedno isticao kontinuiranom kolaboracijom sa njemačkim okupatorom bio je vojvoda [[Uroš Drenović]]. Nadležni okupacioni organi bili su zadovoljni ostvarenim stepenom saradnje s Drenovićem, što se vidi i iz izvještaja XV brdskog armijskog korpusa od 26. XI 1943, u kom se pohvaljuje njegovo „lojalno držanje“: {{izdvojeni citat|Predmet: <br /> Nemačka komanda za vezu kod četničkog vođe Drenovića: <br /> Četnička grupa Drenović z. i j-z od Banje Luke od jedno 1500 ljudi ima već godinu i po prema nemačkom Vermahtu i prema hrvatskoj državi lojalno držanje, i naše izviđačke i bezbednosne akcije korisno podržava. U nekim slučajeva bili su podržani sa nešto municije. Hrvatska vlada razmatrala je ideju da dovede Drenovića u Sabor za predstavnika svih pravoslavnih. Komanda Kirhner (puk Brandenburg) poslala je u dogovoru sa obaveštajnim odeljenjem [korpusa] Drenoviću komandu za vezu, i postigla je značajne rezultate u pogledu specijalnih misija.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=560&broj=390 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000384.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. XV G.A.K, Abt.Ic, Betr.: Dtsch.Verb.Kdo. bei Cetnikführer Drenovic. An Pz.A.O.K.2.Ic/AO, 26.11.43: Die Cetnikgruppe Drenovic w. u. sw. Banja Luka mit etwa 1500 Mann hat seit über 1 1/2 Jahre der deutschen Wehmacht und dem kroat. Staat gegenüber eine loyale Haltung eingenommen und die eigene Aufklärung und Sicherung stets wertvoll unterstützt. In einzelnen Fällen wurde sie mit Inf.Mun. unterstützt. Die kroatische Regierung hat die Berufung des Drenovic in den Sabor (Landtag) als Vertreter aller Pravoslaven erwogen. Das Kdo. Kirchner (Rgt.Brandenburg) hat im Einvernehmen mit der Abt.Ic für seine Zwecke ein Verbindungs–Kommando zu Drenovic entsandt und in kürzester Zeit wertvolle Ergebnisse im Sinne des Sonder–Auftrages erzielt."}})</ref>|Komanda 15. brd. korpusa, Obaveštajno odeljenje, za obav. odeljenje komande 2. okl. armije, 26.11.43.}} Četnički su odredi na teritoriji marionetske NDH pružali veoma značajnu potporu njemačkim vlastima, bez koje ove ne bi uspjele efikasno održavati okupacioni sistem. U izvještaju [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pješadijske divizije]] [[Wehrmacht]]a iz prve nedjelje decembra 1943. provijava upravo ovakvo gledište; istaknuto je, pak, da bi četnike trebalo (zbog „ispadâ prema hrvatskom stanovništvu“) ograničiti „na rad u srpskim selima“: {{izdvojeni citat|Budući da vlastite snage i ustaše nisu dovoljne da same umire i osiguraju golemo područje, divizija se ne može odreći suradnje četnika. Trenutačno, drugačije rješenje ne bi bilo moguće zbog nedostatka dodatnih snaga. No, ne zanemaruje se da se suradnja s četnicima ne čini dugoročno održivom zbog njihovih političkih ciljeva. Stoga će se i dalje jačati utjecaj ustaša, a time i hrvatske države, kako bi se postupno udaljili od četničkih snaga i deportirali oni [četnici] koji nisu mještani.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=788&rec=314&roll=555 NARA, T314, Roll 555, frames no. 000782—000783.] <br /> ({{jez-njem|"Da die eigene Kräfte und die Ustascha allein zur Befriedung und Sicherung des weiten Raumes nicht ausreichen, kann auf eine Mitarbeit der Cetniks noch nicht verzichtet werden. Im Augenblick wäre eine Lösung von ihnen mangels anderer Kräfte nicht möglich. Es wird jedoch nicht verkannt, dass auf die Dauer eine Zusammenarbeit mit den Cetniks auf Grund ihrer politischen Zielsetzung nicht tragbar orscheint. Es wird daher der Einfluss der Ustascha und damit des kroatischen Staates weiterhin gestärkt werden, um allmählich von den Cetnik–Verbänden abrücken zu können, die nicht ortsansässigen abzuschieben. Der Anfang hierzu ist gemacht. Um die Unzuträglichkeiten zu beenden, die sich daraus ergeben, dass in rein kroatischen Gegenden die eingesetaten Cetnik–Verbände die Bevölkerung belästigen und auch ausplündern, ist in Durchführung, sie aus diesen Gebieten herauszuziehen und nur noch in Orten mit pravoslavischer Bevölkerung zu Sicherungszwecken einzusetzen."}})</ref>|Procjena situacije 264. pješadijske divizije (7.12.43)}} Komanda Jugoistoka je istog dana izvijestila Vrhovnu komandu njemačkog Wehrmachta o sadjejstvu [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114. lovačke divizije]] i četnika u borbi protiv snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]: {{izdvojeni citat|114. lovačka divizija: čišćenje prostora oko [[Vrlika|Vrlike]] u saradnji sa četnicima završeno; neprijatelj je izgubio 22 mrtva i 20 zarobljenih; veliki plen.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=78&broj=89&roll=331 NARA, T78, Roll 331, frame no. 6287993.] <br /> ({{jez-njem|"114. JG. DIV: SAEUBERUNG IN RAUMES VRLIKA IM ZUSAMMENWIRKEN MIT CETNIKS NACH WEITEREN 22 FEINDTOTEN U. 20 GEFANGENEN BEI EINBRINGUNG GROESSERER BEUTE ABGESCHLOSSEN."}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 6. decembra 1943 (7. decembar 1943.).}} === Borbe pod njemačkom komandom u Crnoj Gori (1943—1944) === {{main|Operacija Frühlingserwachen (1944)}} [[File:Collaborationist Jakov Jovović with Germans on Cetinje.jpg|thumb|Četnički komandant [[Jakov Jovović]] sa svojim saborcima i Nemcima na [[Cetinje|Cetinju]], jesen 1943.]] Od 17. do 24. oktobra [[1943]]. godine, njemačke okupacione snage su organizovale [[Operacija Balkanski klanac|operaciju Balkanski klanac]] (njem. ''Balkanschlucht''). Osnovni cilj operacije je bio likvidacija snagâ [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i [[Divizija Garibaldi|Italijana]] koji su prešli na stranu partizana u Crnoj Gori, kao i ovladavanje [[Jadransko more|jadranskim]] zaleđem. Pored sopstvenih snaga, njemački okupator je za ovu priliku angažovao dva italijanska fašistička puka (oko devet bataljona), čiji su štabovi bili u [[Bar]]u i [[Podgorica|Podgorici]], kao i muslimansku fašističku miliciju i ostatke četnika Draže Mihailovića.<ref>https://www.znaci.org/00001/151_5.pdf</ref> Dakle, pored dvije divizije [[Wehrmacht]]a, u operaciji je učestvovalo i oko 5.000 [[Balli Kombëtar|balista]], talijanskih fašista i četnika.<ref>https://www.znaci.org/00001/33_9.pdf</ref> U depeši Vrhovnoj komandi JVuO od 20. oktobra 1943,<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, Knjiga predatih depeša CG—3, Depeša br. 211.</ref><ref>Др Радоје Пајовић, Контрареволуција у Црној Гори: Четнички и федералистички покрет 1941—1945, Обод, Цетиње, 1977, стр. 408.</ref> delegat VK JVuO u Crnoj Gori i [[Sandžak]]u major [[Rudolf Perhinek]] piše o učešću crnogorskih četnika na strani okupatora u ovoj [[Sile Osovine|osovinskoj]] operaciji: {{izdvojeni citat|Žalosno ali tačno. Da nisu Nemci angažovali ovolike snage, nas ovde više ne bi bilo, jer se više niko nije hteo boriti, već samo begati, ali nije se više imalo kud... Mi se izvlačimo i gledamo da smo pozadi njih, da bi iskoristili njihovu borbu sa komunistima i uništavanje istih.}} Informacija o potpunoj potčinjenosti četničkih jedinica u okupiranoj Crnoj Gori njemačkim vlastima, kao i tijesnim vezama sa kvislinškom ''Narodnom upravom'' koju je okupator formirao, Draži Mihailoviću je bila dostavljena 1. decembra 1943. godine iz štaba majora [[Petar Baćović|Petra Baćovića]] (pseudonim »Nav-Nav«): {{izdvojeni citat|Nemci daju oružje i odelo s a s d j k a c a m a [nedešifrovana riječ; moguće "žandarmima" — prim.] i nešto plate. Milicija će biti formirana kao prava vojska. Za komandanta cetinjskog bataljona major Zdravko Kasalović. Za nikšićki bataljon Boško Pavić, a mene su naimenovali za komandanta žandarmerijskog bataljona za srez šavnički. Pojava Narodne uprave i svega ovoga što se sada stvara, nije izraz želje niti naroda niti naša, već je ovo nužno zlo, između dva zla, jer drugog izlaza nema. Mi nismo u stanju samo pomoću naroda da ma šta učinimo bez pomoći Nemaca.<ref>AVII, kut. 276, reg. br. 7/1-35.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 47, str. 89.</ref>}} [[Ljubomir Lazarević]], inženjer iz [[Kolašin]]a (pseudonim »Bene«), 28. januara 1944. godine obavještava Dražu Mihailovića da četnici u Crnoj Gori sarađuju sa njemačkim okupacionim vlastima u svakom obliku: {{izdvojeni citat|Svi komandanti u Crnoj Gori primili su saradnju sa Nemcima, potpisali obavezu a sa ostatcima vojske nalaze se u žici, ili u neposrednoj blizini nje. Nema ni jedne grupe u šumi koja bi pretstavljala našu borbu, oko koje bi se moglo okupljati. Vukadinović isto tako nalazi se u Podgorici ili u okolini. Nagovešteni dolazak Srbijanske vojske pozdravljen je burno svuda, ali dolazak Ljotićevaca učinio je Ljotićevce vrlo aktivnim i prete da ko god ne bude s njima, on je komunista. Po varošima teško će se iko održati jer ta formula svakoga će staviti pod udar okupatora kao komunistu. Ovaka saradnja sa njima je nemoguća, jer ovi traže prilazak njima, ne saradnju. Po selima Crne Gore gospodare komunisti. Naše akcije vrše se samo u cilju osiguranja ili odbrane nemačkih kolona. Nemačke snage na ovom terenu vrlo su male i nesposobne za ma kakvu širu akciju. Do sada nema ni izgleda na akciju. Svako dalje čekanje, pogoršava našu situaciju. Narod gubi veru u našu dobru volju i našu sposobnost.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} Koliko su četnici u Crnoj Gori i [[Sandžak]]u bili od koristi njemačkom okupatoru za zaustavljanje partizanske ofanzive ka Srbiji, svjedoče i navodi iz izvještaja Komande Jugoistoka polovinom februara 1944. godine.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=15 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000011.] <br /> ({{jez-njem|"In einer Aussprache mit General Foertsch (H.Gr.F) wird festgestellt, dass der Vertrag mit Lukacevic in Geltung bleiben muß, weil dessen Cetniks in Montenegro zur Bekämpfung der Roten benötigt werden."}})</ref> Naime, i nakon stavljanja van snage [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|ugovorâ]] potpisanih krajem 1943. i početkom 1944, major [[Vojislav Lukačević]] je ostao jedini četnički komandant s kojim sporazum nije raskinut: {{izdvojeni citat|U razgovoru sa načelnikom štaba Armijske grupe »F« generalom (Hermannom) Foertschom, zaključeno je da sporazum sa Lukačevićem ostane na snazi, zato što su četnici u Crnoj Gori potrebni za borbu protiv crvenih.|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi njemačkih oružanih snaga od 16. februara 1944. godine}} Četnički odredi s teritorije Crne Gore i Sandžaka su, tokom zime i proljeća 1944. godine, njemačkom okupatoru bili krucijalno važni u smislu zatvaranja jugozapadne granice [[Nedićeva Srbija|Nedićeve Srbije]] od [[Prodor Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije u Srbiju|upada partizanskih jedinicâ]]. Iz strogo povjerljive naredbe od 17. III 1944. vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] (upućene i Feldkomandanturi 610 za teritoriju Crne Gore) ovo postaje bjelodano: {{izdvojeni citat|1.— 2. i 5. crvena div. približavaju se s prethodnicama jugozapadnoj granici Srbije. Prednji delovi na liniji Zmajevac (12 km ji. od Vardišta) — visovi južno od Vardišta. Dalje snage u nastupanju preko Strmice (10 km jz. od Višegrada). 2.— Potrebno je što pre tačno ustanoviti grupisanje snaga i jačinu četničkih odredâ Đurišića i [[Vuk Kalaitović|Kalaitovića]], koji se nalaze duž granice. 3.— 1. bug. okup. korpus povući će svoje isturene snage ispred nadmoćnog neprijateljskog pritiska na liniju Mokra Gora — Semegnjevo — Palisad. Ovu treba po svaku cenu držati blagovremenim angažovanjem rezervi. 4.— Ojačani peš. p. i art. divizion, koji su određeni za rezervu vojnoupr. k-ta Jugoistoka prebaciće se železnicom u rejon Užice—Požega. Angažovanje i delova istog samo uz saglasnost vojnoupr. k-ta Jugoistoka. 5.— Naročito je važno blagovremeno saznati težište neprijateljskog napada. U tu svrhu treba stalno vršiti izviđanja.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_34.htm Naređenje vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 17. marta 1944. nemačkom štabu za vezu pri 1. bugarskom okupacionom korpusu za preduzimanje mera u vezi pokreta 2. proleterske i 5. NOU divizije prema jugozapadnoj Srbiji]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=281&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000277.] <br /> ({{jez-njem|"Dt.Verb.Stab b.I.Bulg.Okk.Korps <br /> Nachr. 24.Bulg.Division über Dt.Verb.Offz. <br /> F.K. 610 <br /> 1.) Rote 2. und 5. Div. nähern sich mit Anfängen der Südwestgrenze Serbiens. Vorderste Teile in Linie Zmajevac (12 SO Vardiste), Höhen südlich Vardiste. Weitere Kräfte im Nachziehen über Strmica. (10 SW Visegrad) <br /> 2.) Baldige Klarheit über Kräftegruppierung und Stärke längs der Grenze stehenden Cetnikverbände des Djuirisic [sic] und Kalaitovic ist erforderlich. <br /> 3.) I.Bulg.Okk.Korps nimmt seine vorgeschobenen Kräfte vor überlegenem Feindruck auf die Linie Mokragora–Semegnjevo–Palisat zurück. Diese ist unter allen Umständen unter rechtzeitigem Einsatz von Reserven zu halten. <br /> 4.) Das als Reserve des Mil.Befh.Südost bestimmte verstärkte Inf.Rgt. einschl. Art.Abt. wird mit Eisenbahn in den Raum Uzice – Pozega herangeführt. Einsatz auch von Teilen nur mit Zustimmung des Mil.Befh.Südost. <br /> 5.) Rechtzeitiges Erkennen des Schwerpunktes des feindl. Angriffs ist besonders wichtig. Hierzu ständige Aufklärung geboten."}})</ref>}} [[File:Chetniks and Germans in Podgorica 1944.jpg|thumb|Četnički komandanti i njemački okupatori u [[Crna Gora|Crnoj Gori]]. [[Đorđije Lašić]] (prvi zdesna), šef njemačke uprave za Crnu Goru pukovnik Hajnke (treći zdesna) i Jakov Jovović (drugi slijeva) u [[Podgorica|Podgorici]], proljeće 1944.]] Krajem februara i početkom marta 1944. godine, u tzv. [[staroj Crnoj Gori]] (preciznije u [[Katunska nahija|Katunskoj nahiji]]) organizovana je [[Operacija Bura (1944)|operacija »Bura«]]. Specifičnost ove operacije ogleda se u činjenici da su za njeno izvođenje većinu ljudstva obezbijedili četnici, dok su oficiri iz Feldkomandanture na [[Cetinje|Cetinju]] i komandant mjesta [[Podgorica|Podgorice]] rukovodili borbenim djejstvima: {{izdvojeni citat|1.) Sumarni i iskustveni izveštaj: Operacija »Bora« od 27. 2. do 3. 3. 44. Sprovedena je četnička operacija »Bora«, pod nemačkom komandom, radi čišćenja rejona Danilovgrad — Čevo — Cetinje — Podgorica. 2.) Jedinice koje su učestvovale: 4000 ljudi nacionalne žandarmerije, milicije, 215. abver-trup, jedna brdska baterija iz ratnog plena, lovačko poterno odeljenje 181. peš. div. [...] 5.) Sprovođenje: U delom. oštrim borbama, kolone, koje su nastupale od i,, ji., i j., polako su osvajale teren. 29. 2. zauzeto je Čevo. Neprijatelj (jačine 250 ljudi) izvukao se prema sz. Posle odlaska nemačkih snaga i započinjanja neprij. protivnapada, četnici su se delom, u paničnom strahu, povukli na svoje polazne položaje. Neprijatelj je ponovo zauzeo teren očišćen operacijom. 6.) Gubici neprijatelja: 32 mrtva, 68 ranjenih, 23 zarobljena. Plen: 2 p. mitr., 1 mitr., 15 pušaka, 1 radio-stanica, propagandni materijal i hrana. Sopstveni gubici: 20 mrtvih, 31 ranjen, 46 nestalih. 7.) Iskustva: a) Građanska zaštita, usled nedovoljne opremljenosti i slabog borbenog morala, nije pogodna za izvršavanje borbenih zadataka; žandarmi, milicija, četnici, uz učešće nemačkih trupa, podesni za borbene zadatke i zadatke osiguranja... e) Prilikom sličnih operacija preduslovi za uspeh su učešće nemačkih trupa, podrška teškim naoružanjem i veza do pojedinih borbenih grupa.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_30.htm Izveštaj Komande 21. brdskog armijskog korpusa od 9. marta 1944. Komandi 2. oklopne armije o zajedničkoj nemačko-četničkoj operaciji »Bora« protiv jedinica 2. korpusa NOVJ na prostoru Danilovgrad — Cetinje — Podgorica]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&broj=72&roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000065.] <br /> ({{jez-njem|"Fernschreiben An Pz.AOK.2 <br /> 1.) Abschluss– und Erfahrungsbericht Unternehmen "Bora": <br /> Vom 27.2. bis 3.3.44 wurde Cetnik–Unternehmen "Bora" unter deutscher Führung zur Säuberung des Raumes Danilovgrad – Cevo – Cetinje – Podgorica durchgeführt. <br /> 2.) Beteiligte Truppen: <br /> 4000 Mann nationaler Gendarmerie, Miliz, Abwehrtrupp 215, 1 Beutegebirgsbatterie, Bandenjägertrupp 181.Inf.Div. <br /> Bewaffnung: Gewehre, 60 le.M.G. <br /> 3.) Leitung: <br /> Selbst.Feldkdtr. 1040 Cetinje <br /> 4.) Führung: <br /> Platzkdt. Podgorica <br /> 5.) Durchführung: <br /> In zum Teil harten Kämpfen gewannen die von O, SO u. S vorrückenden Kolonnen langsam Boden. Am 29.3. Cevo genommen. Feind (Stärke 250 Mann) nach NW ausgewichen. Nach Abrücken deutscher Kräfte und Einsetzen feindl. Gegenangriffe zogen sich Cetniks in z.T. panikartiger Flucht auf ihre Ausgangsstellungen zurück. Feind besetzte erneut das im Unternehmen gesäuberte Gebiet. <br /> 6.) Feindverluste: <br /> 32 Tote, 88 Verwundete, 23 Gefangene. <br /> Beute: <br /> 2 le.MG., 1 s.MG., 15 Gewehre, 1 Funkgerät, Propagandamaterial und Verpflegung. <br /> Eigene Verluste: <br /> 20 Tote, 31 Verwundete, 46 Vermisste. <br /> 7.) Erfahrungen: <br /> a) Einwohnerwehren infolge mangelhafter Ausrüstung und geringer Kampfmoral zu Kampfaufgaben nicht geeignet; Gendarmen, Miliz, Cetniks bei Beteiligung deutscher Truppen für Kampf– u. Sicherungsaufgaben geiegnet. <br /> b) Kaukasische Freiwillige des Abwehrtr. 215 gut bewährt. <br /> c) Mitnahme schwerer Waffennur mit deutscher Sicherung. <br /> d) Truppenverpflegung für einheimische Verbände ungeignet, Marschverpflegung zweckmässig. <br /> e) Bei derartigen Unternehmungen sind Beteiligung deutscher Truppen, Unterstützungen durch schwere Waffen und Nachrichtenverbindung zu den einzelnen Kampfgruppen Voraussetzungen für den Erfolg."}})</ref>|Izvještaj komande 21. brdskog korpusa o rezultatima operacije »Bura« od 9. marta 1944. godine}} Prilikom jedne manje akcije u blizini granice sa [[Hercegovina|Hercegovinom]] došlo je do oružanog okršaja lokalnih četnika i snagâ [[NOVJ]]. U izvještaju 21. brdskog armijskog korpusa Wehrmachta za 16. mart 1944. godine, četnički se gubici računaju kao sopstveni: {{izdvojeni citat|[[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181. pješadijska divizija]]: Četnici, koji su napredovali 4 km sjeverno od [[Grahovo (Nikšić)|Grahova]], povukli su se u Grahovo pred neprijateljskim napadom. Gubici neprijatelja: 8 poginulih (izbrojano), 20 poginulih i ranjenih (procijenjeno). Sopstveni gubici (četnici): 1 poginuo, 8 ranjenih. Namjera: nastavak nasilnog izviđanja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=663&broj=137 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000130.] <br /> ({{jez-njem|"Tagesmeldung von 16.3.44. <br /> 2.) 181.Inf.Div.: Bis 4 N Grahovo vorgegangene Cetniks vor angreifenden Feind wieder auf Grahovo zurückgegangen. <br /> Feindverluste 8 gezählte Tote, 20 geschäzte Tote und Verwundete. <br /> Eigene Verluste (Cetniks) 1 Toter, 8 Verwundete. <br /> Absicht: Fortsetzung der gewaltsamen Aufklärung."}})</ref>}} [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. nemački korpus]] u Crnoj Gori pokrenuo je [[10. april]]a [[1944]]. [[Operacija "Frilingservahen" (april-maj 1944)|operaciju "Frilingservahen"]], uz masovno učešće četnika. Operacija je pripremljena u saradnji sa [[Pavle Đurišić|Pavlom Đurišićem]] i započeta tako što su četnici zajedno sa Nemcima iz nemačkih garnizona napali na slobodnu teritoriju. Plan napada je bio sledeći: {{izdvojeni citat|'''Đurišićeve snage''': Prva borbena grupa, 700 ljudi, iz si. pravca preko rejona 5 km j. Bijelo Polje za Mojkovac. Druga borbena grupa, 1200 ljudi, pod komandom Đurišićevog Operativnog štaba, od Brodareva preko Šahovića za Mojkovac — Kolašin. Treća borbena grupa, 1000 ljudi, od sredine puta Pljevlja — Prijepolje pravcem Mojkovac. Četvrta borbena grupa, 1500 ljudi, od Pljevalja pravcem Mojkovac. Mojkovac treba da bude dostignut za 2 dana. Posle toga skretanje glavnine u rejon z. Tara — sz. Kolašin — Mojkovac. '''Nemačke snage''': 1 ojač. mot. č. prodire od Brodareva do Bijelog Polja. 1 ojač. mot. č. od Pljevalja do prelaza preko Tare 22 jjz. Pljevlja. Bat. [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]], 600 ljudi, sledi nemačke snage za Bijelo Polje, onda skreće za Mojkovac. Milicija iz Brodareva, 700 ljudi, čisti svoj rejon i prodire od Brodareva ka jjz. Početak napada: 10. 4. 44. [[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181. peš. div.]] obezbediće odgovarajuće informisanje četničke Grupe "Jug" (major Lašić i Bukatonović [pogreška; vjerovatno je u pitanju major [[Savo Vukadinović]] — prim.] u Podgorici) kao i Grupe "Nikšić".<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=364&rec=314&roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000357.] <br /> ({{jez-njem|"Fernschreiben An 181.Inf.Div. <br /> Betr.: Unternehmen "Frühlingserwachen". <br /> 1.) Nachstehende Plannung des Major Djurisic für Durchführung des Unternehmens "Frühlingserwachen" zur Kenntnis: <br /> Erste Kampfgruppe 700 Mann aus NO Richtung über Raum 5 km S Bijelopolje nach Mojkovac (16 km NNO Kolasin). <br /> Zweite Kampfgruppe 1200 Mann unter Führung Stab Djurisic von Brodarevo über Sahovici nach Mojkovac – Kolasin. <br /> Dritte Kampfgruppe 1000 Mann von Mitte Strasse Pljevlja – Prijepolje Richtung Mojkovac. <br /> Vierte Kampfgruppe 1500 Mann von Pljevlja Richtung Mojkovac. Mojkovac soll in 2 Tagen erreicht werden. Anschliessend Abdrehen der Masse in den Raum W Tara NW Kolasin – Mojkovac. <br /> Deutsche Kräfte: 1 verst.mot.Kp. stösst von Brodarevo bis Bijelopolje. <br /> 1 verst.mot.Kp. von Pljevlja bis Taraübergang 22SW Pljevlja SFK–Btl. 600 Mann folgt deutschen Kräften nach Bijelopolje, dann Abdrehen nach Mojkovac. <br /> Miliz Brodarevo 700 Mann säubert eigenen Raum und stösst von Brodarevo nach SSW. <br /> Angriffsbeginn: 10.4.44. <br /> 2.) 181.Inf.Div stellt entsprechende Unterrichtung der Cetnikgruppe Süd (Major Lasic und Bukatonovic in Podgorica) sowie der Gruppe Niksic sicher. <br /> Absichten für Beteiligung an den Unternehmen sind Gen.Kdo.XII.Geb.A.K. zu melden."}})</ref><ref>Obaveštenje Komande 21. brdskog korpusa Komandi 181. brdske divizije od 08.04.1944., Vojnoistorijski institut, NAV--T-314, r. 663, s. 357.</ref>}} U dijelu dnevnog izvještaja za 28. april 1944. godine koji se odnosi na Crnu Goru, vojnoupravni komandant Jugoistoka [[Hans-Gustav Felber]] (dokument potpisuje general Kurt von Geitner, načelnik štaba) zabilježio je: {{izdvojeni citat|Ustrajni pritisak crvenih na vlastite i četničke snage u centralnoj C. Gori.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=633&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000629.] <br /> ({{jez-njem|"Montenegro. Anhaltender roter Druck auf eigene und Cetnik–Kräfte in Mittel–Montenegro."}})</ref>}} === Borbe pod nemačkom komandom u NDH (1944) === [[File:August Šmidhuber, komandant 7. SS divizije, Todor Perović, lekar Trebinjskog korpusa i kapetan Milorad Vidačić, komandant Trebinjskog korpusa JVuO.jpg|thumb|Žena u crnini moli za milost Milorada Vidačića, komandanta Trebinjskog korpusa JVuO. Prisutni su još [[August Schmidhuber]], komandant 2. puka [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizije]] (prvi lijevo), Todor Perović, predstavnik četničke komande istočne Bosne i Hercegovine (drugi lijevo) i neimenovani oficir [[Schutzstaffel|SS]]-a. Fotografija je nastala tokom njemačke [[Operacija Gama|operacije Gama]] protiv partizana u [[Istočna Hercegovina|istočnoj Hercegovini]] (ljeto/jesen 1943. godine).<ref>[http://bandenkampf.blogspot.com/2015/08/bk0034.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0034 | Photo | SS-Freiwilligen-Gebirgs-Division "Prinz Eugen"]</ref>]] Kolaboracija četnika u [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] sa njemačkim okupacionim snagama postala je intenzivnija tokom zime 1943-1944, makar u slučaju hrvatskih kvislinških snaga i četnika bila pod neprestanom tenzijom. Podaci navedeni u izvještaju generala [[Edmund Glaise von Horstenau|Glaisea von Horstenaua]] od 26. februara 1944.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=236&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000236.]</ref> zasnovani na službenim podacima NDH otkrivaju opseg kolaboracije: 11. februara bilo je na teritoriju NDH trideset i pet posebno imenovanih četničkih grupa sa procijenjenih 23.300 ljudi pod oružjem. Neke manje jedinice su brojale od 200 do 400 pripadnika, dok su ostale, poput [[Momčilo Đujić|Đujić]]eve grupe, imale i do 2.500 vojnika i oficira. Od toga je s Nijemcima i vlastima NDH kolaboriralo devetnaest grupa (ukupno 17.500 ljudi); šesnaest ostalih grupa s oko 5.800 ljudi ubrajane su u pobunjene četnike.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=237&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000237—000240.]</ref> S iznimkom odreda vojvode [[Uroš Drenović|Uroša Drenovića]] u sjeverozapadnoj Bosni (oko 400 ljudi), kojeg su vlasti NDH smatrale potpuno lojalnim, za sve druge četničke kolaborirajuće grupe ustaške su vlasti držale da se prema Nijemcima odnose osobito prijateljski kako bi od njih izvukle što više oružja i municije, dok se istovremeno drže neprijateljski prema NDH.<ref>[https://znaci.org/00001/40_64.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje KOLABORACIJA IZVAN SRBIJE DO OKTOBRA 1944.]</ref> Iako se vojvoda [[Radivoje Kerović]], komandant [[Majevica|majevičkih]] četnika, u Horstenauovom izvještaju ubraja među »pobunjene četnike« (i to kao prvi na spisku, dok se za njegov odred tvrdi da ima 1000 ljudi, tj. da je najbrojniji), u dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 18. februar 1944. godine njegova lojalnost uopšte nije dovedena u pitanje: {{izdvojeni citat|Upit kod [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]] u vezi snabdijevanja municijom Kerovića koji se smatra lojalnim, i 200 ljudi tzv. [[Zeleni kadar|zelenog kadra]], koji se bore protiv crvenih zapadno od [[Koviljača|Koviljače]].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=17&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000013.] <br /> ({{jez-njem|"Beim Pz.AOK. 2 wird angefragt, ob Bedenken bestehen gegen Unterstützung mit Munition der im Raume westlich Koviljaca stehenden Cetniks des Kerovic, die als loyal angesehen werden und 200 Mann des sog. "Grünen Kaders" in Kampf gegen die Roten."}})</ref>|Ratni dnevnik Vojnog zapovjednika Jugoistoka (18. februar 1944.)}} Od 23. do 25. januara 1944. godine, na području između [[Knin]]a i [[Kistanje|Kistanja]] organizovana je [[Operacija Frühlingswetter|operacija »Frühlingsgewitter«]]. Vodeći borbe protiv jedinicâ iz sastava [[19. sjevernodalmatinska divizija NOVJ|19. divizije NOVJ]], operaciju su izveli dijelovi [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pješadijske divizije]] Wehrmachta, zatim 92. motorizovani grenadirski puk i 3. bataljon 98. brdskog lovačkog puka [[1. brdska divizija (Njemačka)|1. brdske divizije]]. Njemačkom okupatoru pridružile su se snage lokalnih četnikâ, najvjerovatnije iz [[Dinarska divizija JVuO|Dinarske divizije JVuO]]. U izvještaju 264. pješadijske divizije od 25. januara 1944, poslatom Komandi [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|15. brdskog armijskog korpusa]], njemačkim gubicima tokom operacije pribrojani su oni iz četničkih redovâ: {{izdvojeni citat| Sumarni izveštaj »Frilingsgeviter«: 1.) Delimičan ogorčeni otpor neprijatelja kod Ervenika, Bratiškovaca, Kistanja, Radučića slomljen je energičnim zahvatom. Banditi iznenađeni prodorom 92. gren. p. (mot.) od sz. prema Kistanju. 2.) Gubici: A.) sopstveni: 1 poginuo, 3 ranjena, 1 četnik poginuo. B.) neprijatelj: 66 poginulih izbrojano, procenjuje se daljih 60 do 70 poginulih i ranjenih. 35 zarobljenika u eng. uniformama iz Štaba 19. dalm. div. i 5. brig. C.) Zaplenjeno: 1 mitr., 3 puš. mitr., 42 autom., 2 pt puške, 1 l. minob., 1 telefon, 46 karab., 30 eng. mina, 10.000 metaka peš. mun., 60 kom. mina za 1. minob., 3 engl. bicikla.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_21.htm Izveštaj 264. pešadijske divizije od 25. januara 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o sopstvenim i neprijateljskim gubicima u operaciji »Frilingsgeviter« na prostoru Knin — Kistanje]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=293&rec=314&roll=561 NARA, T314, Roll 561, frame no. 000287.] <br /> ({{jez-njem|"ABSCHLUSSMELDUNG ”FRUEHLINGSGEWITTER”: <br /> 1.) TEILWEISE HEFTIGER FEINDWIDERSTAND BEI ERVENIK, BRATISKOVCI, KISTANJE, RADUCIC WURDE IM ENERGISCHEN ZUGREIFEN GEBROCHEN. BANDITEN DURCH EINBRUCH GREN. RGT. (MOT) 92 VON NW NACH KISTANJE UEBERRASCHT. <br /> 2.) VERLUSTE: <br /> A.) EIGENE: 1 TOTER, 3 VERWUNDETE, 1 CETNIK TOT. <br /> B.) FEIND: 66 GEZAEHLTE TOTE, 60 BIS 70 WEITERE TOTE UND VERWUNDETE GESCHAETZT. 35 GEFANGENE IN ENGL. UNIFORM VON STAB 19. DALM. DIV. UND ROEM. 5. BRIG. <br /> C.) BEUTE: 1 S.MG., 3 LE. MG., 42 MP., 2 PZ. BUECHSEN, 1 LE. GR. W., 1 FERNSCHRECHGERAET, 46 KARAB., 30 ENGL. MINEN, 10000 SCHUSS INF. MUN., 60 SCHUSS LE. GR.W. MUN., 3 ENGL. FAHRRAEDER."}})</ref>}} [[File:Hercegovački četnici i njemački vojnici s narodnim herojem Miletom Okiljevićem uoči njegovog strijeljanja juna 1944.jpg|thumb|Pripadnici [[369. legionarska divizija|369. „Vražje“ divizije]] i četnici Gatačke brigade Nevesinjskog korpusa JVuO sa vezanim [[Miletom Okiljevićem]], zamjenikom političkog komesara II čete I bataljona XI hercegovačke brigade, zarobljenim u borbama za Gat 15. maja 1944. godine (istog mjeseca je i strijeljan). Okiljević je proglašen 1951. godine za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja Jugoslavije]].<ref>[https://bandenkampf.blogspot.com/2017/10/bk0272.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0272 | Photo | 369. (kroatische) Infanterie-Division]</ref>]] Vojvoda [[Dobroslav Jevđević]] je, pored Momčila Đujića i [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]], vjerovatno najdalje otišao u kolaboraciji s njemačkim okupatorom, kada su u pitanju četničke jedinice van teritorije okupirane Srbije. Nakon kapitulacije Italije, boravio je u Rimu okupiranom od nacista. Nakon toga, našao se u Trstu, gdje je uspostavio čvrste veze s njemačkom obaveštajnom službom: {{izdvojeni citat|Ja sam javio Đujiću da preko naših ljudi u Sušaku i Trstu prihvate naše oficire koji idu iz Italije i upućuje u Liku i zap. Bosnu. Ovo sam javio i našima u Rim. Kap. Đaković javlja da su Nemci pobili oko 14000 partizana na prostoriji Crikvenica — Sušak — Rijeka, od kapitulacije Italije do danas.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>}} U izvještaju od 20. februara 1944, poslatom majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]], komandantu Zapadne Bosne JVuO, kapetan [[Ilija Jevtić]] piše o totalnoj subordinaciji [[Dinarska divizija|Dinarske divizije]] Nijemcima, koji u potpunosti kontrolišu četnike pod komandom vojvode Đujića: {{izdvojeni citat|Sem samog vojvode Đujića i jednog malog broja četnika, svi četnici Dinarske oblasti (oko hiljadu devet stotina i nekoliko) nalaze se pod nemačkom komandom. Hranu, odeću, obuću, cigarete i novac svaki četnik i njegov starešina prima kao i nemački vojnik odn. oficir. Svu municiju i oružje primaju takođe od Nemaca. Četnici pod nemačkom komandom nalaze se po bunkerima počev od Knina do Šibenika i Splita. U pojedinim bunkerima su izmešani, pola četnici pola ustaše. Nemački oficiri dolaze na Kosovo polje u četničku diviziju, a isto tako naši četnički oficiri i ostale starešine na čelu sa Đujićevim načelnikom štaba odlaze u Nemačku diviziju. Voze se na nemačkim automobilima kroz Knin i t.d. Jednom rečju između četnika i Nemaca postoji najtešnja saradnja i nemačka puna kontrola nad radom četnika. Jedino se pop Đujić, kao komandant divizije, sa svojom užom pratnjom ne pojavljuje pred njima.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_78.htm Izveštaj kapetana Ilije Jevtića od 20. februara 1944. komandantu zapadne Bosne o svom radu i saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji i Lici]</ref>}} Njemački poručnik [[Reinhard Kopps]], poznatiji kao ''Konrad'', bio je šef jedne obavještajne grupe [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]]. Kada je 3. marta 1944. došao iz [[Beograd]]a u [[Dalmacija|Dalmaciju]], sobom je doveo nekoliko [[ZBOR|ljotićevaca]], između ostalih i Roka Kaleba, pripadnika antikomunističke organizacije »[[Beli Orlovi]]«. Od ostataka Đačkog bataljona (ranije: Splitsko-šibenska četa), koji su uglavnom bili ljotićevci, i dijela četnika koje mu je ustupio vojvoda Đujić, poručnik Kopps je formirao odred »Konrad« čiji je zadatak bio da vrši diverzije na partizanske štabove, organe narodne vlasti, ubija simpatizere NOP-a i da spriječi veze iz unutrašnjosti sa jedinicama i štabovima NOVJ na otocima. Grupa »Konrad« brojila je oko 30 ljudi — četnika i Nijemaca, sa sjedištem u selu [[Zablaće]], pokraj [[Šibenik]]a.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_167.htm Izveštaj Štaba Dinarske četničke oblasti od 29. maja 1944. komandantu oblasti o akciji Grupe "Konrad" protiv pripadnika NOP-a na području Dalmacije]</ref> U izvještaju koji je 11. marta 1944. godine uputio komandi [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]], o suradnji sa četnicima vojvode Đujića Kopps je zapisao sljedeće: {{izdvojeni citat|''Predmet: Četničke jedinice u sjevernoj Dalmaciji.'' Četnici su u sjevernoj Dalmaciji grupisani u jednu [[Dinarska divizija JVuO|diviziju »Dinara«]], čiji se štab nalazi u [[Kosovo polje (Dalmacija)|Kosovu]], 11 km južno od Knina. Komandovanje je u rukama vojvode Momčila Đujića, uz podršku majora Kapetanovića i kapetana Mijovića. Jačina grupâ, podređenih ovoj komandi, trenutno iznosi oko 6500 ljudi. Utjecajna zona se poklapa sa rajonom naseljenim Srbima unutar trokuta [[Knin]]—[[Šibenik]]—[[Zadar]] i doseže do zone [[Lika|Like]]. Operaciona zona je cijeli ovaj trokut, a naročito veće komunističke, partizanske oblasti, koje su naseljene Hrvatima. Do sada su vojne operacije izvođene u suradnji sa njemačkim divizijama, o čijim su rezultatima ove izvještavane. Znatni dijelovi ovih četničkih jedinica angažirani su na osiguranju njemačkih puteva za dotur. Posmatrano s vojne strane, trenutno se četnička suradnja sa njemačkim jedinicama ocjenjuje kao pozitivna. Na osnovu snaga, koje nam se ovdje nude, može se zaključiti da ona nije iskorištena u potpunosti, ali i ono što je do sada učinjeno upućuje na činjenicu, da bi njihovo dalje angažiranje u vojnom pogledu za nas bilo povoljno.<ref>[https://znaci.org/zb/4_21_10.pdf#page=1414 Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu, Narodnooslobodilačka borba u Dalmaciji, knjiga 10: siječanj—ožujak 1944. godine (tom 21, dokument br. 402, str. 1414—1418.)]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=696&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000692.] <br /> ({{jez-njem|"Betr. Cetnik–Verbaende Norddalmatien. <br /> In Norddalmatien sind die Cetniks in einer Division "Dinara" zusammengefasst, deren Hauptquartier in Kosovo, 11 km s. Knin, liegt. Die Fuehrung liegt in den Haenden des Wojwoden Momcilo Djujitsch, der seinerseits unterstuetzt wird von Major Kapetanowitsch und Hauptmann Miowitsch. Die Staerke der diesem Kommando unterstellten Gruppen belaeuft sich z.Zt. auf etwa 6500 Mann. Das Einflussgebiet stimmt ueberein mit dem serbischen Siedlungsraum innerhalb des Dreiecks Knin–Sibenik–Zara und reicht bis ins Lika–Gebiet hinein. Operationsgebiet ist dieses gesamte Dreieck, insbesondere die in ihm liegenden groesseren, kroatisch besiedelten kommunistischen Partisanbereiche. Militaerische Operationen wurden bislang in Zusammenarbeit mit deutschen Divisionen durchgefuehrt und deren Ergebnisse dorthin gemeldet. Darueber hinaus sind wesentliche Teile dieser Cetnik–Verbaende zur Sicherung deutscher Nachschubstrassen eingesetzt. <br /> Militaerisch gesehen ist somit die Zusammenarbeit der Cetniks mit deutschen Verbaenden zur Zeit positiv zu beurteilen. Sie fuehrt wohl noch keineswegs zu voller Ausnutzung der sich hier uns anbietenden Kraefte, doch berechtigt das bisher Geleistete zu der Auffassung, dass ein weiterer Einsatz sich fuer uns militaerisch guenstig auswirken muss."}})</ref>|Izvještaj jedinice »Konrad« od 11. ožujka 1944. Komandi Druge oklopne armije o četničkim jedinicama u sjevernoj Dalmaciji}} Na osnovu svega iznesenog, poručnik Konrad predlaže nadređenim: „Što se tiče upotrebe četničkih jedinica sjeverne Dalmacije u vojne svrhe, treba reći da one predstavljaju samo nastavak prakse talijanskih jedinica. Uz to se prije svega mora dodati i to, da se Talijani nikada nisu usuđivali — i pored svih hrvatskih suprotnih tvrdnji — da u većem obimu sprovedu vojnu suradnju, jer oni nisu željeli da se ojačaju četnici, tada još neoprobani u težoj političkoj situaciji. Dok su Talijani sprovodili samo djelomične operacije, danas je, uz strogu kontrolu i rukovođenje, moguća mnogo obimnija mobilizacija četničkih jedinica. Đujić nam je rekao da će se njegove jedinice, nakon čišćenja partizanskih oblasti u dalmatinskom području, angažirati tako što će u suradnji sa njemačkim komandama izvršiti zapriječavanja Titovih kanala za snabdijevanje. Na osnovu ovdje poznatih činjenica ovo izgleda apsolutno moguće.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=700&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000696.] <br /> ({{jez-njem|"Zur militaerischen Verwendung der Cetnikverbaende Norddalmatiens ist zu sagen, dass sie nur eine Fortsetzung der italienischen Verbindungen darstellen wuerde. Dazu muss allerdings hinzugefuegt werden, dass die Italiener es niemals gewagt haben – trotz aller gegenteiligen wiederholten kroatischen Behauptungen – in grossem Stil militaerische Zusammenarbeit durchzufuehren, da sie die damals noch nicht erprobten Cetniks in einer im uebrigen noch unreiferen groesseren politischen Lage nicht zu stark werden lassen wollten. Waehrend somit die Italiener nur Teilunternehmen durchfuehrten, waere bei straffer Kontrolle und Steuerung der Cetnikverbaende heute ein Heranziehen in weit groesserem Umfang moeglich. Djujitsch hat sich uns gegenueber bereiterklaert, seine Verbaende nach Saeuberung der Partisanengebiete im dalmatinischen Raum so einzusetzen, dass in Zusammenarbeit mit deutschen Dienststellen eine Sperrung der Versorgungskanaele Titos erfolgt. Auf Grund der hier bekannten Unterlagen erscheint dies vollkommen moeglich."}})</ref> [[File:Helmuth von Pannwitz and Chetniks.jpg|thumb|Njemački general [[Helmuth von Pannwitz]], zapovjednik [[15. SS kozački konjanički korpus|15. SS kozačkog korpusa]], u društvu četničkih oficirâ s teritorije NDH.]] U izvještaju Višeg SS i policijskog vođe u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj ''[[Gruppenführer]]a'' [[Konstantina Kammerhofera]] za mjesec mart 1944. godine, iskazano je stanovito nezadovoljstvo učinkovitošću četnikâ u Bosni i Hercegovini u borbi protiv NOVJ: {{izdvojeni citat|Policijska oblast II ([[Sarajevo]]): [...] <br /> Borbena vrijednost četnika stacioniranih u policijskoj oblasti Sarajevo nastavila je opadati; borbe u okolici [[Višegrad]]a i [[Trebinje|Trebinja]] pokazale su da se oni mogu uspješno oduprijeti [neprijatelju] samo uz njemačku podršku. U [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]], četnici nisu pokazali nikakvu vlastitu inicijativu tijekom izvještajnog perioda.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=228&rec=314&roll=1548 NARA, T314, Roll 1548, frame no. 000222.] <br /> ({{jez-njem|"Polizeigebiet II (Sarajevo): <br /> Der Kampfwert der im Polizeigebiet Sarajevo stehenden Cetniks ist weiter gesunken, bei den Kämpfen im Raum von Visegrad und Trebinje hat sich gezeigt, daß sie sich nur mit deutscher Unterstützung erfolgreich zur Wehr setzen können. In Ostbosnien zeigten sich die Cetniks im Berichtsmonat ohne eigene Initiative."}})</ref>|Mjesečni izvještaj za mart 1944. godine Višeg SS i policijskog vođe u Hrvatskoj (6. IV 1944).}} Konverzacija vođena između njemačkog opunomoćenog generala u NDH [[Edmund Glaise von Horstenau|Edmunda Glaisea von Horstenaua]] i feldmaršala [[Wilhelm Keitel|Wilhelma Keitela]], prilikom posjete Hitlerovom glavnom štabu početkom marta 1944, otkriva kakva je bila percepcija statusa četnika u NDH od strane vojnog vrha Trećeg Reicha: „U [[Berchtesgaden|Berhtesgaden]]u ljubazno me je primio Kajtel. Informisao me je o toku razgovora sa [[Nikola Mandić|Mandić]]em i Perićem [predsjednik vlade i ministar vanjskih poslova NDH, respektivno — prim.]. U više navrata morao sam da ga prekinem kako bih ga ispravio, a pre svega u pogledu četničkog pitanja. On je mislio da se četnici sastoje samo od nekoliko dobrovoljaca (skraćeno „Hiwis“, dolazi od nemačke reči „Hilfswilligen“, prim. prev.), koji služe u nemačkim divizijama.“<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 456.</ref> Njemački nadležni organi su ukazivali svojim višim komandama i na vidljivu diskrepanciju u domaćem antikomunističkom taboru u kontekstu »borbe protiv bandi«. Tako se u izvještaju 264. pješadijske divizije od 10. aprila 1944. na jednoj strani tvrdi da „hrvatske vlasti očigledno poseduju vrlo malo poverenja u trajno postojanje vlastite vlade“,<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_43.htm Izveštaj 264. pešadijske divizije od 10. aprila 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o vojno-političkoj situaciji u srednjoj Dalmaciji]</ref> dok se za četnike Dinarske divizije pod Đujićevom komandom navodi: {{izdvojeni citat|Nasuprot ovom, četnike treba ceniti kao jedini pouzdani faktor borbe protiv komunističkih bandi. Oni raspolažu, pored jednog boljeg rukovođenja i organizacije, i potrebnom inicijativom u borbi protiv bandi za sopstvena obaveštavanja i poduhvate i redovno javljaju upotrebljive rezultate izviđanja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=494&rec=314&roll=562 NARA, T314, Roll 562, frames no. 000489—000490.] <br /> ({{jez-njem|"Die kroat. Behoerden besitzen anscheinend nur geringes Vertrauen in der dauernden Bestand der eigenen Regierung. <br /> Im Gegensatz hierzu sind die Cetniks als einzig zuverlaessiger Faktor im Kampf gegen die kommunistischen Banden zu werten. Sie verfuegen neben einer besseren Fuehrung und Organisation ueber die im Bandenkampf notwendige Initiative zu eigenen Erkundungen und Unternehmen und melden regelmaessig brauchbare Aufklaerungsergebnisse."}})</ref>|Izveštaj 264. pešadijske divizije od 10. aprila 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o vojno-političkoj situaciji u srednjoj Dalmaciji}} U telegramu poslatom 5. maja 1944. [[V SS korpusu]] iz [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], o držanju vojvode Momčila Đujića je data veoma povoljna ocjena: {{izdvojeni citat|Đujić neupitni pristalica DM. Hrvatski državljanin, lojalno radi sa vlastitim trupama protiv komunista, nasilno mobiliše pravoslavce. Prema povjerljivom izvještaju, nedavno je više puta izrazio antibritanska osjećanja. Jačina: 7000. Jesu li Đujićeve jedinice na području V SS korpusa?<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1208&rec=314&roll=565 NARA, T314, Roll 565, frame no. 001203.] <br /> ({{jez-njem|"Djujic einwandfrei DM Anhänger. Kroat. Staatsangehöriger, arbeitet mit eigener Truppe gegen Kommunisten loyal zusammen, zwangsmobilisiert Pravoslaven. In letzter Zeit nach V—Meldungen wiederholt englandfeindlich geäussert. Stärke 7000. Sind Djujic—Verbände im Bereich V. SS—Korps?"}})</ref>}} U izvještaju od 10. maja 1944, oficiri 15. brdskog korpusa navode da Nijemci snabdijevaju ukupno 6.318 četnika u NDH („Hrvatska borbena zajednica“). Za skrb 4.421 četnika starala se [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. divizija]], dok se o ostalih 1.897 brinula [[373. legionarska divizija|373. divizija]] Wehrmachta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=828&rec=314&roll=565 NAW, T-314, Roll 565, frame 000823: Zabilješka o broju četnika koje snabdijeva 15. brdski korpus (10. maj 1944.).]</ref> Sredinom srpnja 1944. godine, u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]] je organizirana [[Operacija Muholovka|operacija »Muholovka«]] ({{jez-njem|Fliegenfänger}}). U ratnom dnevniku [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] zabilježeno je da je izvođenje operacije povjereno [[13. SS oružana brdska divizija Handžar|13. SS brdskoj diviziji »Handžar«]] i lokalnim četnicima: {{izdvojeni citat|14. 7. 1944: <br /> ''SS-brdska divizija »Handžar«'': <br /> Za operaciju »Fligenfenger«, čišćenje prostora [[Osmaci]] (25 km jugoistočno od [[Tuzla|Tuzle]] — aerodrom bandi), krenula su 2 ojačana bataljona i četnici.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_218.htm ZBORNIK DOKUMENATA VOJNOISTORIJSKOG INSTITUTA: TOM XII — DOKUMENTI NEMAČKOG RAJHA — KNJIGA 4]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=960&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000820.] <br /> ({{jez-njem|"W–SS–Geb.Div. Handschar: <br /> Zum Unternehmen "Fliegenfänger" Säuberung Raum Osmaci (25 SO Tuzla) (Bandenflugplatz) 2 verst. Btlne. und Cetniks angetreten."}})</ref>}} Pored operacije »Fliegenfänger«, četnici u sjevernoj i istočnoj Bosni (koji su brojali oko 13.000 ljudi) uzeli su, tokom proljeća i ljeta 1944. godine, učešća u više poduvhata koje je predvodila 13. SS brdska divizija »Handžar« (kao npr. [[Operacija Maiglöckchen|»Maiglöckchen«]], [[Operacija Vollmond|»Vollmond«]], [[Operacija Heiderose|»Heiderose«]] ili [[Operacija Röslein|»Röslein«]]). Visoki oficiri [[Sicherheitsdienst|SS]]-a bili su u velikoj mjeri zadovoljni obostrano izgrađenim povjerenjem. Dok je ''Hauptsturmführer'' Hermann Schifferdecker, zapovjednik 27. brdske lovačke pukovnije iz sastava divizije, decenijama nakon rata tvdio da je „saradnja između divizije i četnika bila (je) veoma labava”, kao i da su se četnici „javljali našem obavještajnom oficiru onda kada im je bila potrebna hrana ili municija”, u junu 1944. komandant 13. SS brdske divizije general [[Karl-Gustav Sauberzweig]] je pohvaljivao iskreno savezničko držanje pripadnikâ JVuO (najvjerovatnije vojvode Radivoja Kerovića): {{izdvojeni citat|Nakon što ih naše trupe razbiju, partizani u povlačenju često upadaju u zasjede četničkih jedinica koje traže oružje... Tokom posljednjih operacija, četničke snage su se dobro pokazale u borbi. Uspostavljena je prihvatljiva, gotovo drugarska saradnja [Nijemaca — prim.] sa četnicima. Srpsko pravoslavno stanovništvo (sigurnosne zone) predstavlja jedini marljivi, konstruktivni i vitalni element na ovoj teritoriji. Kada je divizija tek stigla u (sjeveroistočnu Bosnu), među četnicima je zavladala panika zbog straha od [[Bošnjaci|muslimanske]] osvete. U međuvremenu, konstruktivniji među Srbima su shvatili da će divizija uključiti sve dijelove stanovništva u svoju misiju oslobađanja [od partizana — prim.]. To je, u određenom smislu, dovelo do svojevrsne saradnje.<ref>George Lepre, Himmler's Bosnian Division: The Waffen-SS Handschar Division 1943–1945. Atlgen, PA: Schiffer Military History, 1997, pp. 198–199. <br /> ({{jez-eng|"With an estimated strength of over 13,000 effectives, the Četniks of northeastern Bosnia were divided into four large groups, with one each operating in the Posavina, Bijeljina, Tuzla, and Zvornik areas. "The cooperation between the division and the Četniks was very loose," wrote one critical SS officer. "Most of the time they simply reported to our intelligence officer when they needed food or ammunition." Sauberzweig was more optimistic: "After being routed by our troops, retreating Partisans are often ambushed by Četnik units seeking weapons... During the latest operations, the Četnik forces have fought well. An acceptable, almost comradely cooperation with the Četniks has emerged. The Serbian-Orthodox population of the (security zone) is the sole industrious, constructive, and vital element in the territory. When the division first arrived in (northeastern Bosnia), the Četniks panicked, fearing Muslim revenge. In the meantime, the constructive-minded Serbians have realized that the division shall include all portions of the population in its mission of liberation. This has led, in a certain sense, to a sort of cooperation.""}})</ref>}} Nemački izveštaj iz jula 1944. godine ocenjuje da četnici Momčila Đujića broje oko 8.000 ljudi, od čega 7.000 naoružanih; ovi su dobro organizovani te neprijateljski orijentisani prema Englezima i bez engleske pomoći. Nijemci zaključuju da im oni zamjenjuju jednu do dvije divizije u Jugoslaviji: {{izdvojeni citat|Jedinica Konrad [srednja Dalmacija]: Saradnja sa četnicima izvanredna. '''Oni zamenjuju jednu do dve divizije'''. Samo se oni bore — ustaše manje aktivne.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=195&broj=790 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000781.] <br /> ({{jez-njem|"Zusammenarbeit der Truppe mit Cetniks hervorragend. Cetniks ersetzen 1 — 2 Divisionen. Nur sie kämpfen. Ustascha wenig aktiv. <br /> In Norddalmatien (serbischer Volksraum) Cetnikführer Djujic. Etwa 8 000 Mann, davon 6–7 000 Bewaffnete. Gut organisiert. Englandfeindliche Stimmung. Keine englische Unterstützung. Zweifel, ob diese Cetniks bei englische Landung gegen deutsche Besatzungsmacht kämpfen werden."}})</ref>|Izveštaj kapetana Merrema, drugog obaveštajnog oficira Komande Jugoistoka (Armijske grupe F) o inspekcijskom putu po Srbiji, Bosni i Hercegovini i Hrvatskoj u periodu 20. jun — 4. juli 1944.}} Kapetan Merrem, njemački oficir koji je sastavio ovaj izvještaj, imao je samo riječi hvale na račun četnikâ Dinarske divizije JVuO i vojvode Momčila Đujića: {{izdvojeni citat|[[373. legionarska divizija|373. pešadijska divizija]]: Saradnja sa četnicima vrlo dobra (1. lički korpus sa sedištem u [[Gračac]]u). Oni nemaju direktnu vezu sa Đujićem. Rukovođenje njima direktno od strane obaveštajnog odjeljenja divizije. Njihovim akcijama uvek prisustvuje nekoliko Nemaca koji kontrolišu isporuke municije i snabdevanja. [...] '''Oni su jedini stvarno korisni saborci''' [podvučeno u originalu — prim.]. Jedino od njih dolaze korisna obaveštenja o neprijatelju. [...] Jedan četnički komandant odaje utisak potpuno pouzdanog saborca, koji je i neprijateljski nastrojen prema Englezima. [...] Četnici su vrlo častoljubivi i drago im je kada Nemci primete njihove podvige. [...] Podoficir Bartl poznaje lično vojvodu Đujića. Đujić mu šalje čak i sopstvene naredbe u vezi s područjem [[Donji Lapac|Lapca]]. [Najbolja taktika protiv partizana sastoji se u upotrebi specijalnih jedinica] i kombinovanju četnika u jedinice snage jednog bataljona sa jednim nemačkim vodom sa radio stanicom i, po mogućstvu, teškim oružjem.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=195&broj=793 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000784.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Aussenstelle der 373. (kroat.) Div. – Uffz. Bartl. <br /> Sehr gute Zusammenarbeit mit Cetniks. (1. Lika–Korps Sitz Gracac.) Kein unmittelbarer Einfluss Djuic. Direkte Führung durch Ic–Aussenstelle. Bei Cetnik–Einsatz nehmen meist einige deutsche Soldaten teil. Dadurch Kontrolle der Munitions– und Verpflegungslieferung gewährleistet. "Kroatische Kampfgemeinschaft" bezeichnet Bartl nur als Ausdruck im deutschen Schriftverkehr. Cetniks können diesen Begriff nicht und würden bei Bekanntgabe feindselige Haltung einnehmen. Cetniks sind die einzigen brauchbaren Mitkämpfer. Diese allein liefern auch brauchbare Feindmeldungen. <br /> Kurze Rücksprache mit einem örtlichen Cetnik–Führer ergab den Eindruck eines absolut zuverlässigen, sogar englandfeindlichen Mitkämpfer. <br /> Cetniks sind sehr ehrgeizig und sehen es gerne, wann ihre Taten von Deutschen beobachtet werden. Geschriebenes Wort (Flugblätter) gilt bei ihnen wenig. Das gesprochene Wort ist alles. Gute Flüsterpropaganda hat grossen Einfluss. <br /> Von Invasion sprechen Cetniks kaum. <br /> Uffz. Bartl kennt den Vojvoden Djuic persönlich. Djuic schickt ihm sogar die den Raum Lapac berührenden eigenen Befehle. <br /> Auf die Frage, wie man nach seiner Ansicht der kommunistischen Banden Herr werden könne, antwortete Uffz. Bartl: "Durch andauerndes Jagen mit kleinen Jagdkommandos (Kleinkrieg nach Bandenart), durch Einsatz von Tarneinheiten und durch Zusammenfassen der Cetniks in Batl.–Stärke, dabei etwa 1 deutscher Zug mit Funk und möglichst mit schweren Waffen." <br /> Uffz. Bartl macht einen sehr guten Eindruck, scheint sich aber doch sehr viel zuzutrauen, wenn er behauptet, er könne die gesamten Djuic–Cetniks dahin bringen, wo wir sie haben wollen, falls er an die entsprechende Stelle gesetzt werden wurde."}})</ref>}} Visoka ocjena za doprinos četničkih formacijâ s teritorije marionetske NDH ratnim naporima njemačkog okupatora data je 25. jula 1944. godine i od strane nadležnih instanci iz [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]]: {{izdvojeni citat|Hrvatska: [...] Četnici su, s obzirom na vlastitu slabost, naši prirodni saveznici u borbi protiv komunizma. '''Samo se oni bore'''! “Hrvatska borbena zajednica” postoji samo na papiru.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=716&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000707.] <br /> ({{jez-njem|"Cetniks unter Berücksichtigung eigener Schwäche im Kampf gegen Kommunisten unsere natürlichen Verbündeten. Sie allein kämpfen! "Kroatische Kampfgemeinschaft" steht nur auf dem Papier."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka od 25. jula 1944.}} U izvještaju od 11. avgusta 1944, nakon proputovanja koje je Vojni zapovjednik Jugoistoka poduzeo u zoni odgovornosti V SS brdskog korpusa na teritoriju NDH, o tamošnjim četnicima te suradnji s njima kazano je: {{izdvojeni citat|Dobro iskorištavanje četničkih komandanata. Zahtjev za premještaj [[369. legionarska divizija|369. pješadijske divizije]] zbog sve češćih incidenata između četnika, o čijoj suradnji divizija apsolutno ovisi, i hrvatskih pripadnika divizije. 369. pješadijska divizija se sastoji od otprilike 70% Hrvata. Zapovjednik divizije napominje da se najmanje 40% njih smatra nepouzdanim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=192&broj=445 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000440.] <br /> ({{jez-njem|"Gute Ausnutzung der Cetnikführer. Antrag auf Herauslösung der 369.I.D. da sich Zwischenfälle zwischen Cetniks, auf deren Zusammenarbeit Division unbedingt angewiesen, und kroat.Div.Angehörigen mehren. (Siehe Ic–Bericht). 369.I.D. besteht aus ca. 70 % Kroaten. Div.Kdr. bemerkt, dass hiervon minderstens 40 % als unzuverlässig anzusehen sei."}})</ref>|Izvještaj o posjeti OBSO-a zoni odgovornosti 5. SS brdskog korpusa od 7. do 11. avgusta 1944. godine (11.8.44).}} Major Adolf von Ernsthausen je bio zapovjednikom 392. artiljerijske pukovnije iz sastava [[392. legionarska divizija|392. (hrvatske) pješačke divizije]], jedne od tri njemačko-hrvatske divizije (pored [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]] i [[373. pješadijska divizija|373. pješadijske divizije]]). Kao veteran [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] sa iskustvom ratovanja na [[balkanskom bojištu]], major von Ernsthausen biva upućen [[1944]]. godine u okupiranu Jugoslaviju. Von Ernsthausen će [[1959]]. godine objaviti ratne memoare pod naslovom ''Die Wölfe der Lika. Mit Legionären, Ustaschi, Domobranen und Tschetniks gegen Titos Partisanen. Erlebnisse in Kroatien 1944'' (“Vukovi [[Lika|Like]]. Sa legionarima, ustašama, domobranima i četnicima protiv Titovih partizana. Doživljaji u Hrvatskoj 1944.”).<ref>[https://winkelried-verlag.de/buecher/landser-am-feind/744/die-woelfe-der-lika Winkelried Verlag: Adolf von Ernsthausen, Die Wölfe der Lika]</ref><ref>[https://www.booklooker.de/B%C3%BCcher/Adolf-von-Ernsthausen+Die-W%C3%B6lfe-der-Lika-Mit-Legion%C3%A4ren-Ustaschi-Domobranen-und-Tschetniks-gegen/id/A02Iwx5I01ZZ3 Ernsthausen, Adolf von — Die Wölfe der Lika. Mit Legionären, Ustaschi, Domobranen und Tschetniks gegen Titos Partisanen. Erlebnisse in Kroatien 1944 — Landser am Feind, Band 5 (www.booklooker.de)]</ref> O sveobuhvatnoj saradnji Dobroslava Jevđevića s okupacionim vlastima bio je general Mihailović, u više navrata, obaviješten i od strane Jovanke Krištof (pseudonim »Mira«), četničke obavještajke u [[Slovenija|Sloveniji]]. U veoma opširnom izvještaju od 29. juna 1944, Krištof o Jevđeviću (pseudonim »Aero«) daje nedvosmislenu ocjenu: „Aero je drugi [[Milan Nedić|Nedić]].“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_198.htm Izveštaj obaveštajnog organa od 29. juna 1944. Draži Mihailoviću o stanju četničkih organizacija u Sloveniji, Hrvatskom primorju, Gorskom kotaru i Lici i saradnji sa nemačkim okupatorima]</ref> Pored toga, Krištof karakteriše Jevđevića kao „vrlo kompromitovanu osobu“ (najprije zbog „jakog sudelovanja sa okupatorom“), te zaključuje da ovaj ne bi mogao organizovati četničku ilegalu. Iz izvještaja Krištof može se zaključiti kako su vojvoda Dobroslav Jevđević i kapetan [[Dušan Đaković]], komandant 4. brigade iz sastava Ličko-kordunaške oblasti JVuO, bili podređeni okupatoru i suštinski i u simboličkoj ravni: {{izdvojeni citat|Odred u Ab.[aciji, tj. [[Opatija|Opatiji]] — prim.] likvidiran. 19 ljudi otišlo u [[Postojna|Postojnu]], a 10 ih ide u Nem.[ačku] kom. na [[Rijeka|Reci]], gde će služiti kao [[Gestapo]]. Tu će biti sa njima i Aero i kap. Đak., pa čak i r. stanica. [...] Svi su ti odredi pod Nem. kom. i bez međusobne veze, razbacani po [[Istra|Istri]], da se pokaže celom narodu, kako su Srbi Nem. sluge. Plaćeni su — vojnici 360 L.[ira] mesečno, podnar. 450 naredn. 525 podpor. mislim 3.000 a kap. Đak. 5.800 L. [...] U Josipdol je poslao Aero 11 ljudi, navodno da osnuju tamo četničku komandu. Međutim ti su ljudi Nem. tajna policija, a od četnika iz šume, koji su im dolazili u vezi, da je to četn. komanda, napravili Nem. radni bataljon, koji vode Nem. Tu je oko 40 ljudi, ostali su prestali dolaziti kad su videli šta se sa ovima desilo. [...] Kud ćemo veće poniženje za našu vojsku nego da komanduje Nem. poručnik našem kapetanu, pa i vojvodi, samo sreća, da je taj vojv. surogat, inače propadosmo od bruke... Sve ove i slične akcije vodi kap. Đaković, naravno pod komandom Nem. poručnika. Odluke o njima donosi Aero u dogovoru sa Nem. Upravo je gnusno gledati, kako se obojica klanjaju pred Nem. potpor. i por., pa kaplarima. Đak. sve pozdravlja fašistički uzdignutom rukom, a Aero samo veće činove oficire, inače našim pozdravom. [...] U Lici saradnja sa okupatorom je na čisto drugoj bazi — tamo mora okupator popuštati, jer inače odoše ljudi u šumu, a vođe su potpuno Nem. sluge i nemaju kamo bežati. [...] '''U krvi im je šurovanje sa okupatorom, a nama prikazuju kako vode vele politiku i kolike žrtve za narod s tim pridonašaju — dok u stvari nisu ništa drugo nego ponizne Nem. sluge'''. [...] Potrebno je već jednom započeti sa ozbiljnim i poštenim radom, jer će nas katastrofa preteći. Saradnju sa okupatorom trebalo bi napraviti na čisto drugoj bazi i ne sme biti vidna. Bar ovde.}} Na drugoj strani, Jovanka Krištof izdvaja kao pozitivan primjer vojvodu Momčila Ðujića: „Ovi ljudi ovde vide jedini spas u vojv. Đujiću, jer ga smatraju poštenim i iskrenim borcem za našu stvar. Isto ima org. dobro sprovedenu. Pljačkati i krasti ne dozvoljava o čemu su se uverili iz njegove prop. gde su imena poubijanih ljudi zbog nediscipline i raznih prekršaja. To ljudima imponira — pošten rad i samo to žele, a i zaslužuju, jer ih nepoštenje tuče već 3 1/2 god. I pored svega toga, ostali su verni našoj ideji. Isto saradnja sa okupatorom je na čisto drugoj bazi i ne vodi se trgovina sa ljudima, kao ovde. Ovo vodstvo se jako boji Đujića i gaji mržnju prema njemu zato hoće ljudima dokazati, da Đujić nema ništa odnosno samo par sto vojnika bez oružja koji kao čudo gledaju mitraljez. A isto, da su pod Nem. kao ovi ovde.“ U pokušaju da prebaci teret odgovornosti za sopstvenu kolaboraciju s okupatorom na komandanta Dinarske divizije JVuO, vojvoda Jevđević piše Mihailoviću 8. avgusta 1944. godine: „Garantujem i imam stotine dokaza da trupe Đujića u velikom delu stoje u tešnjoj vezi od mene, ali to niko ne vidi. Vi bi se začudili, kad bi vam sve ispričao kakve mi izveštaje pokazuju Nemci o svojim vezama sa našim jedinicama, naročito kod [[Uroš Drenović|Drenovića]] i ostalih, prebacujući mi da ih mi sabotiramo i podmuklo rušimo.“<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 156, reg. br. 51/1—1.</ref> I u izvještaju od 10. avgusta 1944, Jovanka Krištof je upozorila Mihailovića na činjenicu da se [[Lika|lički]] četnici pod komandom vojvode Jevđevića nalaze u [[Istra|Istri]] u službi okupatora, kao i da su pred [[Nacionalsocijalistička njemačka radnička partija|nacistima]] (»broj 11«) dužni salutirati [[Rimski pozdrav|fašističkim pozdravom]]: {{izdvojeni citat|Kolben [potpukovnik [[Karl Novak]] — prim.] se povratio 3 ov. meseca. Zgrozio se nad ovim radom. Nije mogao svega verovati kad su mu referisali oficiri i vojnici, dok nije neke stvari i na vlastite oči video. Mislim, da je dosta ako Vam kažem da stalno uzdiše i govori pri svakoj prilici: »Jadni Čiča, kako ga upropastiše, zar [[Vermaht]] i [[Gestapo]], da predstavlja Čičinu vojsku.« Prebleđuje slušajući i gledajući ovo. 3. mu referiraše četnici da su dobili naređenje da moraju svi nacistički pozdravljati. A jučer se sam uverio da ima oficira, koji profaniraju našu uniformu, te u njoj putuju iz [[Postojna|Postojne]] u Trst i daju povoda komun. za prop. Isti oficir Korać je tako i u Ab.[aciju] došao samo da je još imao natpis na rukavu i kapi »Lika« što po naređenju moraju svi u Postojni nositi. Ja sam ga napala zbog toga, a isto tako i Jovanovog brata, te su jučer svi na putu skinuli te sramotne natpise. [...] Čujem da Jovan sad ostaje kod Vas. Neka Vam ispriča kako su part.[izani] u okolici Post.[ojne] natiskali plakate o četn. banditima sa natpisom »Lika« na rukavu i kapi, koji su pljačkali selo sa br. 11 i odveli x ljudi i t.d. [...] Nadam se da će sad sigurno uspeti četnicima, da se odele od br. 11. Samo mnogi su od njih mišljenja da su ovim radom upropas[ti]li i ovde i Liku.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_21.htm Izveštaj Jovanke Krištof od 10. avgusta 1944. Draži Mihailoviću o stanju ličkih četnika u Istri, njihovoj saradnji sa Nemcima i ponašanju Dobrosava Jevđevića u vezi sa problemom vraćanja četnika u Liku]</ref>}} === Saradnja JVuO sa njemačkim okupatorom na Kosovu (1944) === {{main|Kosovo i Metohija u Narodnooslobodilačkoj borbi}} Proljeća 1944. godine, u vrijeme [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodora Udarne grupe divizije NOVJ u dolinu Ibra]], dolazi do čvrste saradnje između četnika na [[Kosovo|Kosovu]] i njemačkog okupatora u borbi protiv [[NOP]]. 8. aprila 1944. godine, kapetan [[Živojin Marković]], komandant Drugog kosovskog korpusa JVuO, obavještava<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref> generala Dragoljuba Mihailovića da se sastao sa njemačkim šefom SD policije iz [[Kosovska Mitrovica|Mitrovice]], koji mu je obećao hvatanje komunista sa Kosova (i [[Srbi|Srba]] i [[Albanci|Albanaca]]): {{izdvojeni citat|Obećao je da će da pohvata sve komuniste sa Kosova, bilo Srbe bilo Arnaute o čemu smo dali dokaze i podatke... Učinio sam pokušaj da dobijem i municiju od Nemaca. Obećali su, jer sam im predstavio strašno stanje u vezi sa partizanima.}} Kapetan Živojin Marković upozoravao je generala Mihailovića na posljedice javne i otvorene saradnje sa okupatorima, tj. na četničku kompromitaciju pred stanovništvom. Kapetan Marković piše 23. aprila 1944. kako je nastupila potpuna konfuzija, budući kako se protiv snagâ NOVJ zajedno bore: „Mi [tj. JVuO — prim.], Nemci, Bugari, nedićevci, dobrovoljci, [[Albanci|Arnauti]] dobrovoljci, Albanska legija.“<ref>AVII, ČA, kut. 246a, reg. br. 1/1-23.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943—1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 358.</ref> 11. juna 1944. kapetan Marković izveštava komandanta [[Sicherheitsdienst|SD policije]] u [[Kosovska Mitrovica|Kosovskoj Mitrovici]] o borbama koje vodi protiv jedinica NOP. Pored toga, kapetan Živojin Marković izvještava njemačkog oficira o spuštanju engleskih i američkih padobranaca na teren pod kontrolom snagâ JVuO: {{izdvojeni citat|Nastojaću da proverim tačno gde su pali i ko ih je uhvatio i gde će se nalaziti, pa ću vas izvestiti. Ja sam na položaju sa celim korpusom. Noćas sam blokirao dva srpska sela i uhvatio jednu komunističku trojku koju sam odmah likvidirao... Ako me sada ne pomognete u najtežoj situaciji u borbi sa partizanima, biću prinuđen da se povučem.<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref>}} Sjutradan, 12. juna 1944, uslijedio je odgovor njemačkog komandanta SD policije iz Mitrovice: {{izdvojeni citat|Mnogo Vam hvala za Vaša dva izveštaja. Juče sam imao duži razgovor sa Vašim oficirom za vezu koji Vas je sigurno već sada o svemu što smo razgovarali izvestio. Raduje me mnogo što imate takve uspehe u borbi protiv komunista i čestitam Vam na tome... Primite puno pozdrava i moje želje da postignete još mnogo uspeha i slave u borbi protiv komunista.<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref>}} Polovinom septembra 1944. godine, saradnja kosovskih četnika sa njemačkim okupatorom postaje legalna. Štab 2. kosovskog korpusa JVuO dobija od Nijemaca 10. septembra 1944. „tri vagona municije i ukupno 800.000 metaka od 7,9 mm”. U [[Raška|Raškoj]] su se mogli vidjeti njemački vojnici skupa sa četnicima. Krajem oktobra 1944. godine u [[Zvečan]]u pregovaraju predstavnici četnika, Nijemaca i [[Balli Kombëtar|albanskih kvislinga]] o zajedničkoj borbi protiv NOV i PO Jugoslavije.<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref><ref>Ненад Миодраг Антонијевић, Ратни злочини на Косову и Метохији 1941—1945. годинe. Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, Београд, 2015, стр. 453—454.</ref> Komanda [[Armijska grupa E|Armijske grupe »E«]] javljala je 29. oktobra 1944. godine o susretu generalštabnog potpukovnika Warnstorffa sa kapetanom Markovićem, vjerovatno radi dogovora o zajedničkom povlačenju na zapad: {{izdvojeni citat| ''29. 10. 1944. Operat. odeljenje (Kos. Mitrovica)'' Sastanak 20. 10. načelnika Obaveštajnog odeljenja potpukovnika Varnštorfa sa komandantom 4. četničkog korpusa Markovićem.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Izvod iz ratnog dnevnika komande Grupe armija »E« za period od 1. oktobra do 31. decembra 1944. godine]</ref>}} Iz iste je komande javljano 11. novembra 1944. da su Markovićevi četnici, kao i oni s teritorije [[Nedićeva Srbija|Nedićeve Srbije]], »samo saputnici« njemačkog Wehrmachta. Međutim, nepovjerenje je i dalje postojalo među dvjema stranama, pa je preporučen određeni oprez: {{izdvojeni citat|Grupa Marković (2500—3000), u sporazumu sa nem. vojskom, osigurava odsek Mitrovica — Raška (mesta uklj.) — Novi Pazar. Izviđanje protiv Bugara, Tita i Sovjeta. Do sada nije bilo ozbiljnijih incidenata. Potrebna je opreznost.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%B5_%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%98%D0%B0_%22%D0%95%22_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%83_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_11.11.1944. Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.], Vojnoistorijski institut, NAV--T-311, r. 184, s. 501.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=507&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000501.] <br/> ({{jez-njem|"1.) Gruppe Markovic (2500–3000) sichert im Einvernehmen mit dt. Truppe Abschnitt Mitrovica – Raska (Orte ausschl.) – Novi Pazar. Aufklärung gegen Bulgaren, Tito und Sowjets. Bis jetzt keine ernsteren Zwischenfälle. Vorsicht geboten."}})</ref>}} === Borbe pod nemačkom komandom u Srbiji (1944) === {{main|Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|Topličko-jablanička operacija}} [[File:Nemci predaju minobacač četnicima.jpg|thumb|Nemci predaju minobacač četnicima u Srbiji 1944.]] {{Quote box | citat = „D.M.-bande dosada nisu nikad napale okupacione trupe.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1115&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001111: Izvještaj o bandama u okolini katarakti Dunava (bez datuma, približno mart 1944).] <br /> ({{jez-njem|"Bisher haben die D.M.Banden die Besatzungstruppen noch nie angegriffen."}})</ref> | izvor = Nemački izvještaj o četnicima u okolini katarakti Dunava od marta 1944. | width = 40% | align = right}} {{Quote box | citat = „Titove bande imaju se napasti i uništiti, odn. zarobiti. Pristalice D.M.-a (četnici) ne smatrati neprijateljima.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1264&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001260: Naredba 923. Landeschuetzen-bataljonu za akciju „Dunav“ (29. Juli 1944.).] <br /> ({{jez-njem|"Angetroffene Titobanden sind anzugreifen und zu vernichten bzw. gefangen zu nehmen. DM—Anhänger (Cetniks) sind nicht als Feind anzusehen."}})</ref> | izvor = Naredba 923. Landesschuetzen-bataljonu za akciju „Dunav“ od 29. jula 1944. | width = 40% | align = right}} Oko [[Nova godina|Nove godine]] po [[Julijanski kalendar|julijanskom kalendaru]] 1944. dolazi do žestokih [[Bitka za Ivanjicu (januar 1944.)|borbi za Ivanjicu]]. Ovom prilikom, četnici Draže Mihailovića stupaju u borbu protiv snagâ NOVJ skupa sa Nijemcima, [[Bugari|Bugarima]] i kvislinškim formacijama (Državna i Poljska straža). 11. januara 1944, u Vrhovnu komandu JVuO stiže depeša kapetana [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]] (pseudonimi »Švarc« i »Ras-Rasa«), u kojoj se navodi: „Nemci i Bugari uz pomoć četnika ušli u Ivanjicu, a tenkovi produžili dalje. Komunisti otstupaju u pravcu Javor — Kušići. Od naših u borbi [[Vuk Kalaitović|Kalait]] i Marković. Gubici nisu još utvrđeni. Nemci danas prošli kroz [[Kosjerić]] i sutra stižu na bojište. Od komunista učestvuju u borbi muslimanska i dalmatinska brigada.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref> Kapetan [[Predrag Raković]] (»Kar-Kar« i »Pre-Pre«) šalje 13. januara dvije depeše kojima obavještava VK JVuO i generala Mihailovića o stanju na terenu: {{izdvojeni citat|Primio sam sva Vaša naređenja za prikupljanje snaga za dejstvo prema Ivanjici protivu komunista. Situacija kod Ivanjice 12-I uveče: partizani su izbačeni iz Ivanjice i odbačeni prema Mučnju, a štab mi je još u Katićima. Partizani tamo imaju 1, 2 i 5 proletersku brigadu i srbijansku proletersku brigadu. Ukupno oko 3000 ljudi. Odlično naoružani sa dosta municije. Od okupatora: Nemaca vrlo malo sa 5 tenkova, a Bugara 1000. Nemci ne nameravaju da dovedu u ovu oblast jače snage za borbu, jer su radi da ove partizane likvidiraju sa Bugarima, srpskom državnom stražom i da im pomognu četnici D. M. I jedna i druga strana drže se u toku 13-I pasivno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} Kad je sredinom marta 1944. operativna grupa sastavljena od [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge]] i [[Peta krajiška divizija NOVJ|Pete divizije]] NOVJ iz [[Sandžak]]a [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodrla u zapadnu Srbiju]], nesuglasice između četnika i Nijemaca u Srbiji potisnute su u drugi plan. Trupe sastavljene od jedinica [[Vermaht]]a i [[Vafen-SS|SS]], korpusâ JVUO, bugarskog okupacionog korpusa, [[Srpska državna straža|SDS]], [[Srpski Doborvoljački Korpus|SDK]] i [[Ruski Zaštitni Korpus|Ruskog zaštitnog korpusa]] pod objedinjenom nemačkom komandom generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] funkcionisale su kao jedinstvena operativna grupa u [[Operacija Kamerjeger|operaciji »Kammerjäger«]]. Kod nadležne je četničke komande majora [[Neško Nedić|Neška Nedića]] bio akreditovan nemački kapetan Vajel kao oficir za vezu. Zajedničke operacije trajale su nešto duže od dva meseca.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj Vojnoupravnog komandanta jugoistoka od 13. maja 1944.]</ref> Kao znak otopljavanja odnosa na liniji četnici–okupator, nakon unilateralnog raskidanja (sa njemačke strane) [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|sporazuma potpisanih]] u zimu 1943/1944. godine te organiziranja [[Operacija Treibjagd|operacije »Hajka«]] protiv [[Nikola Kalabić|Kalabićevih]] četnika, u drugoj polovini marta 1944. upriličen je sastanak komandanta Drugog ravnogorskog korpusa kapetana [[Predrag Raković|Predraga Rakovića]] sa oficirom [[Schutzstaffel|SS]]-a Biermannom, inače njemačkim zapovjednikom [[Čačak|Čačka]]. Tom prilikom je kapetan Raković garantovao „da ne postoje ni najmanje namere da se planira opšti ustanak ili da se sprovedu sabotažne akcije“ protiv Nijemaca, odnosno da će „na teritoriji Srbije“ iznova nastupiti primirje. U Mihailovićevo ime, četnički komandant je iskazao spremnost „za borbu protiv komunista i izvan Srbije, uz isporuke municije“, a nije čak odbacio ni mogućnost angažovanja „na drugim evropskim frontovima“.<ref>[https://web.archive.org/web/20221206140940/https://znaci.org/00001/4_14_3_269.htm Izveštaj Feldkomandanture u Čačku od 25. marta 1944. komandantu Jugoistoka o pregovorima sa komandantom 2. ravnogorskog korpusa]</ref> U izvještaju Komandi Jugoistoka, [[obersturmführer]] Biermann navodi da Draža Mihailović od njemačke strane očekuje diskretnost u održavanju kontakata, naročito stoga što bi srpske kvislinške vlasti u JVuO mogle vidjeti konkurenciju: {{izdvojeni citat|Kapetan Raković mi je kazao lično, takoreći u povjerenju kao prijatelju, da sve što mi je do sada rekao i sve što sam ja zapisao, on rekao po nalogu Draže Mihailovića, s kojim je imao svakodnevnu radio-vezu i od koga je dobivao stalna uputstva o predmetu prethodnih razgovora. Pritom me uvjerava da će sa strane Mihailovića, naravno, sve biti demantirano, ukoliko se o sadržaju razgovorâ ponovno dozna u [[Beograd|beogradskim]] krugovima ([[Milan Nedić|Nedić]], [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]). Sasvim je prirodno da ovi krugovi pokušavaju svim sredstvima osujetiti sporazum između njemačke okupacijske vlasti i Draže Mihailovića, jer trenutno su oni legalni predstavnici srpskog naroda te bi možda mogli strahovati za svoje pozicije. Pregovore između DM–pokreta i njemačkih vlasti ovi bi krugovi odmah iskoristili u propagandne svrhe i predstavili ih kao kraj ili slabost DM–pokreta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=281&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000268—000269.] <br /> ({{jez-njem|"Hauptmann Rakovic sagte mit persönlich, sozusagen vetraulich zu einem Freund, dass alles, was er mir bisher gesagt und ich aufgeschrieben habe, von ihm im Auftrage von DM gesagt worden sei, mit dem er tägliche Funkverbindung habe und von dem er laufend Anweisungen für den Stoff der bisherigen Besprechungen erhalten habe. Er versichert mir gleichzeitig dass selbverstandlich von DM–Seite alles abgestritten werde, falls wieder der Inhalt der Besprechungen in Belgrader Kreisen (Nedic, Ljotic) bekannt werde. Es sei zu natürlich, dass diese Kreise mit allen Mitteln eine Verständigung zwischen der deutschen Besatzungsmacht und DM zu hintertreiben versuchen, denn sie seien ja gegenwärtig die legalen Vertreter des serbischen Volkes und müssten evtl. um ihren Posten fürchten. Verhandlungen der DM–Bewegung mit deutschen Behörden würden sofort von diesen Kreisen propagandistisch aufgeschlachtet und als Ende bezw. Schwäche der DM–Bewegung hingestellt."}})</ref>|Njemački izvještaj od 25. marta 1944. o pregovorima šefa [[Sicherheitsdienst]]a u Čačku obersturmführera Biermanna sa kapetanom [[Predrag Raković|Predragom Rakovićem]], komandantom 2. ravnogorskog korpusa JVuO}} Kapetan Predrag Raković, jedan od glavnih četničkih komandanata zaduženih za održavanje [[Saradnja četnika sa Nedićevom vladom|veze s Milanom Nedićem]] i Nijemcima, ponovo se sastaje sa Biermannom u Čačku 26. aprila.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=331&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000314.]</ref> Raković je tada naveo da mu je general Mihailović povukao punomoć za obavljanje poslovâ s Nijemcima i da zbog toga na ovom sastanku ne sudjeluje kao njegov predstavnik. Očigledno da je Draža Mihailović bio sasvim upoznat sa ovim kontaktima i davao je za njih odobrenja, dok je Raković održavao kontakte i obavljao poslove s Nijemcima, iako su mu ovlaštenja bila povučena.<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> Ubrzo je uslijedilo potčinjavanje Rakovićevog Drugog ravnogorskog korpusa JVuO (kao i Javorskog korpusa pod komandom majora [[Radomir Cvetić|Radomira Cvetića]]) njemačkim trupama u jugozapadnoj Srbiji, što se može zaključiti iz jednog izvještaja Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka s početka aprila 1944: {{izdvojeni citat|Cvetićevi četnici osiguravaju lijevi bok grupe Jug i izviđaju u pravcu [[Golija|Golije]] od Drinića ka sjeveru. Zadatak Rakovićeve grupe nepromijenjen.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=413 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000408—000409.] <br /> ({{jez-njem|"Die Cvetic–Cetniks sind zum Schutz der linken Flanke der Angriffsgruppe Süd und zur Aufklärung über das Golija–Gebirge über Dramici nach Norden vorzuführen. Auftrag für Rakovic–Cetniks bleibt unverändert."}})</ref>|Izvještaj opunomoćenog komandanta Jugoistoka svim potčinjenim jedinicama za 3. april 1944. godine}} Kapetan Raković javlja 30. marta 1944. Vrhovnoj komandi JVuO kako okupator, bez pomoći njegovih snagâ, ne može zatvoriti liniju odbrane u dolini [[Ibar|Ibra]]: {{izdvojeni citat|Nemci kažu da se na dan 29 ov. m. u 2 časa ujutru pojavila veća grupa komunista u blizini s. Biljanovca kod ušća Jošaničke reke u Ibar. Kažu da su uhvatili i dešifrovali depešu koju je [[Tito]] poslao [[Peko Dapčević|Peku]] da Peko ima zadatak da što pre poruši mostove na pruzi i putu [[Kraljevo]] — [[Raška]] — [[Mitrovica]] — [[Skoplje]] i da mu je to i bio cilj prodiranja ka toj pruzi. Nemci su bacili dosta svojih snaga u Ibarsku dolinu da sačuvaju prugu. '''Vapiju za našom pomoći'''. Ovu prugu su do sada čuvali Rusi [tj. [[Ruski zaštitni korpus|RZK]] — prim.], sada su oni smenjeni i u bunkerima su [[Srpski dobrovoljački korpus|Ljotićevci]]. Verovatno da će komuniste zaustaviti na ovoj liniji okupator. Ja ću danas biti sa celim korpusom na mestu kako mi je naređeno, sa štabom u Roćevićima. Uputio sam manja odelenja u daljno izviđanje prema Studenici. Čim nešto dobijem izveštavaću Vas.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_104.htm Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 30. marta 1944. četničkoj Vrhovnoj komandi o dobijenim podacima od Nemaca za dejstvo NOVJ u dolini r. Ibra]</ref>}} U dnevnom izvještaju iz Komande Jugoistoka za 18. april 1944, predviđa se koji će sektor zauzeti jedinice pod Rakovićevom komandom u vrijeme izvođenja operacije »Kammerjäger«, kojom prilikom je okupator s uspjehom osujetio [[Drugi prodor NOVJ u Srbiju|drugi prodor NOVJ u Srbiju]]: {{izdvojeni citat|Rakovićeva grupa dobila zadatak da postavi osiguranja prema jugu na sjevernoj obali Studenice.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=514&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000510.] <br/> ({{jez-njem|"Unternehmen Kamerjägger. II. Eigene Lage: <br /> F/ Cetnik–Gruppe Rakovic erhielt Auftrag zur Abschirmung nach S gegen Feind auf dem nördl. Studenica–Ufer."}})</ref>|Dnevni izvještaj opunomoćenog komandanta Jugoistoka tokom operacije Kammerjäger, 18. april 1944.}} Jedan od prvih dokumenata gdje se pominje učešće četnika na strani [[Sile Osovine|snaga Osovine]] tokom operacije »Kammerjäger« predstavlja dnevni izvještaj Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka za 27. mart 1944. godine. Neuspjeh snagâ NOV i POJ u pokušaju da pređu rijeku Ibar ogleda se i u činjenici da su im ovom prilikom naneseni značajni gubici u ljudstvu: {{izdvojeni citat| SRBIJA: Operacija »Kamerjeger«: 2. i 5. crvena div. prekinule su borbe u rejonu Ivanjice i posle probijanja slabijeg bug. odbrambenog fronta j. od Ivanjice glavninom snaga prešle put Ivanjica — Sjenica u pravcu planina Golija — dolina Ibra. Dosadašnji gubici kod neprijatelja navodno preko 340 mrtvih i ranjenih. Kao protivmere otpočeto je: 1.) Gonjenje od strane 4 oj.[ačana] bug. bat., uz sadejstvo četničkih odredâ. Preostali delovi 24. bug. div. čiste dosadašnje bojište uz osiguranje doline Moravice. 2.) Formiranje Borbene grupe »Šreder« u cilju zaprečavanja doline Ibra. Ovoj su potčinjeni: 4. puk [[Ruski zaštitni korpus|RZK]], koji je tamo angažovan za osiguranje pruge, nem. i srp. jedinice koje se tamo nalaze, kao i alarmne jedinice [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|2. okl. armije]] iz pozadinskih jedinica. Spremaju se za dovlačenje: 2. puk [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]], 4. puk SDK, 1 bat. 1. puka SDK (ukupno 5 bataljona), 696 (mot.) bat. polj. žand. i 1 nem. pol. dobr. bat. Za dolinu Ibra naređen je 1. stepen bojne gotovosti, a za mesto Rašku — 2. stepen bojne gotovosti. Otežani su pokreti usled stalnih snežnih padavina.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_37.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 27. marta 1944. Grupi armija »F« o prodoru 2. i 5. NOU divizije i preduzetim protivmerama u operaciji »Kamerjeger« kao i o odbijanju zahteva kvislinške crnogorske vlade za pripajanje Sandžaka Crnoj Gori]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=361&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000357.] <br/> ({{jez-njem|"Tagesmeldung von 27.3.1944 </br> Serbien. </br> Unternehmen "Kamerjägger": </br> 2. u. 5. rote Div. haben Kämpfe im Raum Ivanjica abgebrochen und nach Durchstossen der unterlegenen bulg. Abwehrfront S Ivanjica mit Masse die Strasse Ivanjica–Sijenica [sic] in Richtung Golija–Gebirge–Ibartal überschritten. Bisherige Feindverluste angeblich über 340 Tote und Verwundete. </br> Als Gegenmassnahmen sind eingeleitet: </br> 1.) Verfolgung durch 4. verst.bulg.Btle. unter Mitwirkung von Cetnik–Abteilungen. Uebrige Teile 24.bulg.Div. säubern bisheriges Kampffeld unter Sicherung des Moravica–Tales. </br> 2.) Bildung einer Kampfgruppe Schröder zur Sperrung des Ibartales. Dieser sind unterstellt: </br> das zur Bahnsicherung dort eingesetzte 4.Rgt. RSK </br> die dort befindlichen dt. u. serb. Einheiten sowie </br> Alarmeinheiten der 2.Pz.Armee aus Versorgungstruppen. </br> In Zuführung begriffen: </br> 2.Rgt. SFK, 4.Rgt. SFK, 1 Btl.1.Rgt. SFK (ingesamt 5 Btle.) </br> Feld.Abt.(mot) 696 u. 1 dt. Pol.Frw.Btl. </br> Für Ibartal Alarmstufe 1, den Ort Raska Alarmstufe 2 befohlen. Bewegungen durch anhaltende Schneefälle erschwert."}})</ref>}} Iz jednog razgovora na visokom nivou (prisutni: general [[Hans Felber]], vojni zapovjednik Jugoistoka i [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova), održanom 11. aprila 1944. godine, može se nazrijeti koliko su okupacioni dužnosnici bili zadovoljni saradnjom sa četnicima i ostalim [[Kolaboracija|kolaboracionističkim]] snagama na [[Balkan]]u: {{izdvojeni citat|Neubacherovo mišljenje o vrijednosti srpskih formacijâ: [[Srpska državna straža|SDS]] loša, Hipo (pomoćna policija) isto, [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] dobar, četnici veoma različito. U Crnoj Gori se dobro tuku [[Crnogorski dobrovoljački korpus|dobrovoljci pod njemačkim vođstvom]]. Kosovski Albanci se bore s nama. Evzoni u Grčkoj nijesu za odbranu obale, ali su korisni u unutrašnjosti zemlje i sigurno neće pucati na nas.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=462&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000458.] <br/> ({{jez-njem|"Auffassung Neubacher über den Wert der serbischen Verbände: SSW schlecht, Hipo desgleichen, SFK gut, Cetniks sehr unterschiedlich. In Montenegro schlügen sich die Freiwilligen unter deutscher Führung gut. Die Kosovoalbaner kämpfen mit uns. Evzonen in Griechenland sind nichts für Küstenverteidigung, brauchbar wohl aber im Innern des Landes, werden bestimmt nicht auf uns schiessen."}})</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/294.</ref>|Vojni zapovjednik Jugoistoka (Razgovor Felber-Neubacher, 11. april 1944.)}} U izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera (u odjeljku naslovljenom „Stanje kod neprijatelja“), sačinjenom 22. aprila iste godine, ambivalento držanje jedinicâ JVuO prema okupatorskim vlastima smatra se glavnom karakteristikom četničkog pokreta u Srbiji: {{izdvojeni citat|Srbija: <br /> Pokret DM je podijeljen unutar sebe. Dok se neki aktivno bore na strani njemačkog Wehrmachta protiv komunista — a da nijesu odustali od temeljnih rezervi prema svakom okupatoru — manje bande DM u centralnoj i istočnoj Srbiji spremne su činiti štetu. Izvještaji koji se stalno pojavljuju o pregovorima Draže Mihailovića i Tita nijesu potvrđeni i takođe se doimaju nevjerovatnim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=556 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000552.] <br /> ({{jez-njem|"Die DM–Bewegung ist in sich aufgespalten. Während ein Teil aktiv an der Seite der deutschen Wehrmacht gegen die Kommunisten kampft – ohne dadurch die grundsätzlichen gegen jeden Okkupator vorhandenen Vorbehalte aufgegeben zu haben – treiben kleinere DM–Banden in Mittel–und Ostserbien nach wir vor ihr Unwesen. Immer wieder auftauchende Meldungen über Verhandlungen zwischen DM und Tito bestätigen sich nicht und erscheinen auch unglaubwürdig."}})</ref>|Izvještaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka o stanju u periodu od 16. marta do 15. aprila 1944. godine}} 12. aprila 1944. godine, pukovnik [[Jevrem Simić]] izdaje jednom četničkom nižem oficiru objavu o kretanju na terenu brigade kojom komanduje, kako bi ovaj mogao što efikasnije uništavati jatake i simpatizere [[Narodnooslobodilački pokret|NOP]]-a: {{izdvojeni citat|OBJAVA Za G. Milića Majstorovića p.poručnika, komandanta II bataljona III leteće kosmajske brigade, koja mu se izdaje s tim da može slobodno da se kreće sam ili sa svojom vojskom po terenu koji je ugovoren sa našim saveznicima Nemcima i Bugarima i da u ime Kralja Petra II Karađorđevića oduzima svu rekviziciju i kolje sve partizanske jatake i simpatizere zbog čega će dobiti čin majora.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_115.htm Objava komandanta četničke oblasti u Srbiji od 12. aprila 1944. komandantu 2. bataljona 3. kosmajske brigade za nesmetano kretanje od okupatora i klanje simpatizera narodnooslobodilačkog pokreta]</ref>}} 1. maja 1944. godine, u dnevnom izvještaju Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka, koji potpisuje načelnik štaba general [[Kurt Geitner]], navodi se cifra od nekoliko hiljada pripadnika JVuO koji pomažu okupatoru u zaustavljanju ofenzive NOVJ: {{izdvojeni citat|Srbija — Stanje u sopstvenim redovima: <br /> Borbena grupa Weyel: 500. SS padobranski lovački bataljon, sa otprilike 1.000 četnika, odbacio je neprijatelja kod [[Seča Reka|Seče Reke]] (6 km zap. od [[Kosjerić]]a) i sa manjom borbenom grupom vrši napad na neprijatelja kod Varde. Izbrojano 10 mrtvih neprijatelja; vjerovatni veći gubici. [...] <br /> Četnici su raspoređeni duž linije [[Požega]]—Kosjerić—[[Ražana]]—[[Povlen]], sa ukupnom jačinom od približno 5.000 ljudi. Pojedine grupe su poslale oficire za vezu. Draža Mihailović, koji je preuzeo jedinstveno zapovjedništvo, namjerava uspostaviti radio-vezu s njemačkom komandom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=673&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000669—000670.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien. Eigene Lage. <br /> B. Kampfgruppe Weyel. Fg.Abt. 696 bis Kostojevici an Straße 4 OSO Rogacica durchgestossen. SS–Fallschirmjäger–Btl. hat mit etwa 1000 Cetniks Feind bei Sjecareka [sic!] (6 W Kosjerici) geworfen und steht mit einer schwächeren Kampfgruppe im Angriff gegen Feind bei Varda. 10 gezählte Feindtote, weitere Feindverluste wahrscheinlich. <br /> F. Cetniks stehen im allg. Linie Pozega–Kosjerici–Razana–Povlen in Gesamtstärke ca. 5000 Mann. Einzelen Gruppen haben V.Offz. abgestellt. DM., der Gesamtführung übernommen hat, will Funkverbindung zu deutschem Kommando herstellen."}})</ref>}} U monografiji “Četnici u Drugom svjetskom ratu 1941—1945” [[Jozo Tomašević]] zaključuje: „Ne mogu ipak dati nikakvu potvrdu toj slutnji da je Mihailović održavao direktnu radio-vezu s Nijemcima, a uzimajući u obzir njegov način ponašanja u cijelom ratu, malo je vjerojatno da jest.“<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> Međutim, Hermann Neubacher svjedoči u memoarima kako je, makar tokom nekoliko dana u zimu [[1945]], održavao izravnu radio-vezu s Mihailovićevim štabom.<ref>Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN — Službeni list SCG, Beograd, 2005, str. 161—162.</ref> U dnevniku Vojnog zapovjednika Jugoistoka od 2. maja 1944,<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=677&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000673.] <br /> ({{jez-njem|"Kampfgruppe Weyel. SS–Fallschirmjägger–Btl. hat mit Cetniks bei Varda Tross der 5.Div. zerschlagen. Hohe blutige Feindverluste. Cetniks haben sämtl. Gefangene erschossen. Zahlen werden nachgemeldet."}})</ref> sa pohvalom se ističe kooperacija onih snagâ JVuO u zapadnoj Srbiji koje sačinjavaju taktički sklop pod komandom majora [[Ericha Weyela]]: {{izdvojeni citat|Borbena grupa Weyel: SS padobranski lovački bataljon, zajedno sa četnicima, uništio komoru [[Peta krajiška divizija|Pete divizije]] kod [[Varda (selo)|Varde]]. Veliki neprijateljski gubici. Četnici postrijeljali sve zarobljenike. Brojke će biti objavljene naknadno.}} U izvodu iz ratnog dnevnika generala Hansa-Gustava Felbera za 3. maj 1944. godine, navodi se da je načelnik štaba Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka general Kurt Geitner išao u posjetu njemačkim trupama na ratištu u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]]: {{izdvojeni citat|(3.5.44) 6,00: Putovanje do Parišta [svakako je riječ o [[Donje Vardište|Vardištu]] — prim.] zbog razgovora sa majorom Weyelom i nekim četničkim vođama o formiranju zajedničkog štaba za borbu protiv komunista. Povratak za Beograd 3. maja u 15 časova.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=807&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000803.] <br /> ({{jez-njem|"3.5.44 6.oo Uhr Fahrt nach Pariste zur Besprechung mit Major Weyel und einigen Cetnik–Führern über Bildung eines gemeinsamen Stabes zur Bekämpfung der Kommunisten. Rückkehr nach Belgrad am 3.5., nachmittags 15.oo Uhr."}})</ref>|Ratni dnevnik Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka, 3. maj 1944. godine}} Kolike je razmjere poprimila kolaboracija četnikâ Draže Mihailovića sa njemačkim okupatorom i srpskim kvislinškim jedinicama u proljeće 1944. godine, postaje očigledno i iz navodâ u izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja, u kom su snage JVuO ubrojane u vlastite formacije: {{izdvojeni citat| I. Sopstvene snage A) Grupa “Holman” 696. bat. feldžand. krenuo je jutros sa četnicima u napad duž puta Nova Varoš — Ljubiš. 11/4. p. “Brand.” na maršu Sjenica — Maskova. Komandno mesto grupe “Holman” — Nova Varoš. I I/4. p. “Brand.” na maršu Užice — Ivanjica — Maskova. B) Grupa “Vajel” Napad Severne četničke grupe na jakog neprijatelja jugoistočno od Rožanstva nije uspeo uprkos visokih gubitaka i na strani četnika i na strani neprijatelja, pa će jutros biti ponovljen sa I/“Brand.”. Podređeni 1. bataljon 63. puka u obezbeđenju na visovima između Čajetine i Rožanstva. C) 24. bug. div. I I /64. nije uspeo u noći 11/12. 5. da kod Mokre Gore spreči neprijateljske zaštitnice da izmaknu ka jugu. Danas je sa 1/1. srp. puka i 1.000 četnika počelo čišćenje prostora Semegnjevo — Čajetina. 8. bataljon teških mitraljeza na maršu Požega — Arilje. 11/63. biće naknadno privučen. D) Grupa “Tatalović” Srpski dobrovoljački korpus uključio se kod Ljubovije u borbe na hrvatskoj obali Drine i prihvatio četnike koji su se povlačili. Kod Rogačice 4 prebeglice.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o borbama sa 2. i 5. NOU divizijom na komunikaciji Užice — Višegrad]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=736&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000732—000733.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien. II. Eigene Lage. <br /> A) Gruppe Hollmann. Fg.Abt.696 heute morgen mit Cetniks zum Angriff entlang Str. Nova Varos–Ljubis angetreten. II./4.Brdbg. auf Marsch Sjenica–Maskovo. Gefechtsstand Gruppe Hollmann Nova Varos. III./4.Brdbg. auf Marsch Uzice–Ivanjica–Maskovo. <br /> B) Gruppe Weyel. Angriff nördl. Cetnik–Gruppe gegen starken Feind SO Rozanstvo drang bei hohen Cetnik–u. Feindverlusten nicht durch und wird seit heute morgen mit I./Brdbg. wiederholt. Unterstelltes I./63 sichert auf Höhen zwischen Cajetina u. Rozanstvo. <br /> C) 24.bulg.Div. III./64 konnte in der Nacht 11./12.5. bei Mokra Gora Ausweichen feindl. Nachhuten nach S nicht verhindern und tritt heute mit I./Serb.Rgt.1 u. 1000 Cetniks zur Säuberung des Raumes Semegnjevo–Cajetina an. 8.sMG.Btl. auf Marsch Pozega–Arilje. II./63 wird nachgezogen. <br /> D) Gruppe Tatalovic. Bei Ljubovija griff SFK in Kämpfe auf kroat.Drina–Ufer ein u. nahm ausweichende Cetniks auf. Bei Rogacica 4 Überläufer."}})</ref>}} U istom izvještaju je prenijeta i sljedeća informacija: {{izdvojeni citat|Prema pouzdanom izvoru, četnički komandant [[Dragoslav Račić|Račić]], koji je učestvovao u borbi protiv Grupe “[[Milutin Morača|Morača]]” u [[Valjevo|valjevskom]] kraju, zatražio je da se vrati u svoje dotadašnje operacijsko područje, jer ne želi više da se „prlja“ saradnjom sa okupatorom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=736&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000732.] <br /> ({{jez-njem|"Nach s.Qu. hat Cetnikführer Racic, der im Kampf gegen Gruppe Moraca im Raume Valjevo beteiligt war, die Rückkehr in sein bisheriges Einsatzgebiet beantragt, da er sich durch Zusammenarbeit mit der Okkupator nicht länger "beschmutzen" wolle."}})</ref>}} Istog dana, u izvještaju koji je poslao Glavnom komandantu Jugoistoka feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|von Weichsu]], general Felber zapaža kako formiranje ''Borbene grupe Weyel'' označava novu etapu u četničko-njemačkim odnosima s ciljem saradnje u borbi protiv NOVJ, koja u tom obimu nije bila izvodiva u prethodnom periodu: {{izdvojeni citat|Utisak o upotrebljivosti pojedinih potčinjenih narodâ i jedinicâ: [...] Četnici uvjeravaju da će se uzdržati od bilo kakvog neprijateljstva prema njemačkim trupama i da će učestvovati u borbi protiv komunista do konačne pobjede. U operacijama četničke jedinice predvodi [[Neško Nedić]], a s njemačke strane major Weyel. Razgovori na bojnom polju pokazuju da su četničke vođe poput Kalabića i Rakovića spremne sarađivati sa Nijemcima. Kod ljudstva preovlađuje prijateljski pristup, uz samo nekoliko neprijateljskih lica. Naoružanje im je skromno; manjak mitraljeza. Situacija sa zalihama municije, kao i dosad, nejasna.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=727&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000723—000724.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Eindruck über die Brauchbarkeit der einzelnen unterstellten Nationen und Verbände: <br /> f) Cetniks versichern jede Feindseligkeit mit deutschen Truppen auszugeben und sich am Kampf gegen die Kommunisten bis zum Endsieg zu beteiligen. Leitung der Cetnik–Verbände durch Nesko Neditsch, deutscherseits durch Major Weyel. Besprechungen auf dem Gefechtsfeld zeigen, daß die Führer der Cetniks wie Kalabic und Rakovic gewillt sind, mit den Deutschen zusammenzuarbeiten. Unter den Leuten vielfach freundliches Entgegenkommen, nur zum Teil feindselige Gesichter. Ausrüstung mit Waffen mäßig, wenig Maschinenwaffen. Über Munitionslage nach wie vor Unklarheit."}})</ref>|Raport generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|Maximilianu von Weichsu]] od 13. maja 1944. godine}} Draža Mihailović je imenovao [[Milorad Mitić|Milorada Mitića]] za oficira za vezu između svojih jedinica i njemačke komande, kako bi saradnja četničkih komandanata sa okupatorom dobila organizovaniju formu. General Mihailović je preko kapetana Mitića dostavljao svoje zahtjeve njemačkoj komandi koja je snabdijevala municijom i hranom njegove jedinice, angažovane u borbi protiv NOVJ. Mitić je o situaciji na frontovima, o svome radu i o količini pomoći primljenoj od okupatora gotovo svakodnevno izvještavao generala Mihailovića. U depeši od 28. marta 1944, između ostalog, kapetan Mitić piše: {{izdvojeni citat|O nekoj akciji Bugara ili Br. 11 (šifra koja označava Njemce — nap.) protivu crvenih dublje na terenu nema ni govora. Doručak i večera su uvek u garnizonu. Ako se hoće uništenje komunista, onda to moramo mi da uradimo. Možemo da računamo na pomoć uzduž komunikacija, na municiju i avijaciju, mada ona ne može mnogo da pomogne. Ali moraju biti hitno bačene masovne snage i lično da vodite operacije, naravno kao 'siva eminencija', inače [[Peko Dapčević|Peko]] ode u Toplicu i dalje... Moral kod naših ljudi u reonima gde su prošli komunisti je mnogo opao. Sve veća sumnja u snagu naših i Br. 11 i sve veći respekt prema crvenima... Pred svim ovim mi ne možemo da zatvorimo oči. Ovoga puta opasnost je stvarno velika, skoro ogromna...<ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, S—X—57/2.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_62.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje KORPUSI DRAŽE MIHAILOVIĆA POLAŽU ISPIT PRED OKUPATOROM U SRBIJI]</ref>}} 18. aprila 1944. godine, glavni inspektor Vrhovne komande JVuO pukovnik Jevrem Simić izvještava generala Mihailovića da se kapetan [[Zvonimir Vučković]], komandant Prvog ravnogorskog korpusa, nalazi pod izravnom komandom njemačkih oficira: {{izdvojeni citat|Zvonkov odred pod komandom poručnika Nenadića zajedno sa Nemcima je u Negbini.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_120.htm Pismo delegata Vrhovne komande od 18. aprila 1944. Draži Mihailoviću o saradnji četnika sa nemačkim i bugarskim trupama u borbama protiv NOVJ u jugozapadnom delu Srbije]</ref>}} U telegramu od 20. IV 1944. pukovnik Simić piše generalu Mihailoviću: {{izdvojeni citat|Vučković sa 130 odabranih četnika stavio se pod komandu nemačkog poručnika Kerpera i nalazi se južno od Jasenova na Beloj Glavi.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 277, registarski broj 4/1—56.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 99—100.</ref>}} U proljeće 1944. godine, prilikom njemačke kontraofanzive protiv partizana u jugozapadnoj Srbiji u kojoj su učestvovale i značajne četničke snage, zabilježena je i fotografija komandanta 1. ravnogorskog korpusa JVuO sa njemačkim oficirom, vjerovatno iz Wehrmachtove divizije [[Brandenburger|''Brandenburg'']].<ref name="yuhistorija.com"/> [[Datoteka:Zvonimir_Vuckovic_i_Nemci.jpg|minijatura|Kapetan [[Zvonimir Vučković]] (desno), komandant 1. ravnogorskog korpusa JVuO, pozira sa njemačkim oficirom tokom [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|partizanskog prodora u Srbiju]] (april/maj 1944. godine)]] Istog dana kada je došlo do formiranja ''Borbene grupe Weyel'' (28. april 1944), u dnevnom izvještaju Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka zapisano je: {{izdvojeni citat|Srbija — I. Stanje kod neprijatelja: <br /> A) Divizijska grupa “Morača” nalazi se sa istočnom kolonom u oblasti južno od Kosjerića u borbi sa vlastitim snagama i četnicima, koji su, navodno, lično bili vođeni od strane DM-a.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=632&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000628.] <br /> ({{jez-njem|"Tagesmeldung von 28.4.1944. <br /> Serbien. <br /> I. Feindlage. <br /> A) Div.Gruppe Moraca steht mit O–Kollone im Raum S Kosjerici im Kampf mit eigenen Kräften u. Cetniks, die von DM angeblich persönlich geführt werden."}})</ref>}} Pored ovoga, u izvještaju se pominje traženje veze s njemačkim okupatorom i u drugim dijelovima zemlje: {{izdvojeni citat|Ostatak Srbije: Slabija lokalna aktivnost bandi. Grupe DM-a u centralnoj Srbiji, pod pritiskom crvenih, ponovo traže kontakt sa okupacionom silom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=633&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000629.] <br /> ({{jez-njem|"Übriges Serbien: <br /> Geringe örtliche Bandentätigkeit. DM–Gruppen in Mittelserbien suchen unter rotem Druck erneut Fühlung mit Besatzungsmacht."}})</ref>}} U telegramu poslatom 5. maja 1944. godine generalu Mihailoviću, kapetan [[Neško Nedić]] piše o uspostavljanju fronta prema snagama NOVJ u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]], odnosno da je stvoren jedinstveni borbeni sklop koji sačinjavaju četnici, [[Srpski dobrovoljački korpus|srpski dobrovoljci]] i njemačke okupacione trupe: {{izdvojeni citat|Snage potčinjene meni prešle su trenutno u odbranu na liniji Bačevci—Kosjerić i to: valjevski korpus sa delom Nemaca drži levo obalu Graca u visini Lipa—Ravan. Juče su na ovom odseku odbijeni svi napadi komunista. Ajdačić sa delom Nemaca zatvara položaj Bukovi—Ražana. Na prostoru Ražana—Kosjerić ima jedan bataljon Nemaca. Brigada Negovanova kao rezerva drži Divčibare. Rakovićev korpus u Kosjeriću sa ofanzivnom ulogom. Moja težnja je da sa naslonom na Nemce, stvorim čvrstu odbranu linije Bačevci—Kosjerić, dok se snage ne prikupe i ne stvore preduslovi za uništavajući udar, a tada uništi prva, druga a potom peta divizija. U ovom cilju front ostaje prema drugoj diviziji danas u odbrani dok na ovu diviziju sa zapada napadaju jedan bataljon Nemaca i tri bataljona ljotićevaca a mi je dočekujemo. Prema petoj diviziji preduzima se napad danas sa angažovanjem.<ref>AVII, Ča, kut. 276, reg. br. 2/1—11.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 100.</ref>}} U svojstvu komandanta Valjevskog korpusa JVuO, u depešama od 17. maja 1944. kapetan Nedić je poslao Vrhovnoj komandi i Mihailoviću sljedeće informacije: „Peta divizija uglavnom na prostoru Mučanj i južno... Prema ovima snagama u pokretu su Nemci sa juga i jugoistoka tri bataljona Nemaca. Bugari sa Rakovićem i sa javorcima [Javorski korpus JVuO pod komandom majora Radomira Cvetića — prim.] u pokretu su sa istoka. Ja sa Gardom i valjevskim korpusom napadam danas sa severa sa težnjom da ovladam sa Okruglicom... Požeški korpus i Ajdačić [Filip, komandant Crnogorske brigade Požeškog korpusa JVuO — prim.] zatvaraju otstupanje Crvenih na sever na položaju: Vranjevina, Crveni Vrh, Treštena Stena. Užička brigada sa jednim bataljonom Nemaca napada od Kokinog Broda na sever. Druga komunistička divizija na Zlataru: Jablanica, Dobroselica, Negbina, Draglica. Sa juga je napadaju Nemci i Zlatiborski korpus [pod komandom kapetana Dušana Radovića Kondora — prim.].“<ref>AVII, ČA, kut. 276, reg. br. 2/1—38.</ref> U prvoj polovini maja 1944. godine, Vrhovna komanda JVuO je javljala o zajedničkim borbama četnikâ i Nijemaca širom okupirane Jugoslavije: „Naši i nemački delovi zatvorili put [[Užice]] — [[Kokin Brod]]. Isto tako zatvorena i [[Lim (rijeka)|Limska dolina]]. Od strane Nemaca i naših 2. maja počela ofanziva od [[Podgorica|Podgorice]]. Komunisti u oblasti [[Bijelo Polje|Bijelog Polja]]. Nemci u [[Šavnik]]u, [[Žabljak]]u i [[Brodarevo|Brodarevu]]. U [[Istočna Bosna|Istočnoj Bosni]] šesnaesta, sedamnaesta i tridesetšesta komunistička divizija pri uništenju od dve nemačke divizije.“ General Mihailović je naređivao i majoru Dragiši Rakiću (pseudonim »Gis-Gis«), komandantu Vojvodine JVuO, da pokuša dobiti municiju od okupatora, koristeći se pritom i srpskim kvislinškim strukturama, budući da je [[Banat]] formalno bio dijelom [[Vojna uprava u Srbiji|Nedićeve Srbije]]: „Postarajte se za nabavku municije kako ste predvideli. Iskoristite raspoloženje Nemaca u Banatu za jačanje naše organizacije. Isto tako iskoristite i Nacionalnu službu rada.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref> 11. maja 1944, general Mihailović (pseudonim »Hans«) piše da je naredio »Viktoru« (major [[Mladen Mladenović]], komandant Čegarskog korpusa JVuO), »Hermanu« (potpukovnik [[Radoslav Đurić]], komandant Južne Srbije JVuO), »Orelu« (potpukovnik [[Dragutin Keserović]], komandant Rasinsko-topličkog korpusa JVuO) i »Minču« (major [[Branivoj Petrović]], komandant Deligradskog korpusa JVuO) da „iskoriste akciju“ okupatora protiv snaga NOVJ u [[Južna Srbija|južnoj Srbiji]], kao i da „na pogodan način“ nabave naoružanje i municiju: {{izdvojeni citat|Po podacima od Viktora, Hermana i Georgija [potpukovnik Milutin Radojević, delegat VK JVuO za područje Jablanice i Toplice — prim.] jedna nemačka divizija jačine oko 15.000 nalazi se u [[Kuršumlija|Kuršumliji]], [[Prokuplje|Prokuplju]], [[Žitorađa|Žitorađi]], [[Pukovac|Pukovcu]] i [[Leskovac|Leskovcu]]. Ima 70 tenkova. Pripremaju se za akciju protiv komunista. [[Gestapo]]vci iz [[Niš]]a traže Viktora i nude oružje i municiju i da ne diraju naše. Keserović 8 i 9 napadao na komuniste u okolini [[Ribarska Banja|Ribarske Banje]] sa [[Jastrebac|Jastrepca]] i od sela Zdravinja. Crveni dobili pojačanje i Orel se povukao na polazni položaj [[Zdravinje]] — [[Veliki Šiljegovac]]. Orel se sprema za ponovni napad. Naredio sam: Viktoru: Da Knjaževački korpus uputi Orelu za akciju na Jastrepcu i Moravskom srezu, ako ga već nije uputio. Sa ostalim snagama da zatvori prelaze na [[Morava|Moravi]] od Niša do Leskovca. Da iskoristi na pogodan način ponudu oružja i municije, jer sada moramo tući komuniste i treba iskoristiti nemačku akciju. 2. — Hermanu: Treba iskoristiti akciju Nemaca za rasčišćavanje Toplice i Jablanice. Da prikupi svoje snage u Jablanici i da dejstvuje najpogodnijim pravcem protivu komunista imajući u vidu akciju Nemaca. Na pogodan način da dođe do municije. 3. — Orelu: Da iskoristi akciju Nemaca za rasčišćavanje Toplice i Jablanice i da mu se stavlja pod komandu Knjaževački i Deligradski korpus. Na pogodan način da dođe do municije. 4. — Minču: Da odmah pomogne Orela u akciji na Jastrepcu i Moravskom srezu kako je već naređeno i da je pod komandom Orela.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref>}} 12. maja 1944, Draža Mihailović obavještava potpukovnika [[Zaharije Ostojić|Zaharija Ostojića]] (pseudonim »Sto-Sto«) sljedeće: „2 i 5 divizija su sada u srezu Zlatiborskom. Napadi se vrše sa svih strana.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref> Napad su vršile njemačke i bugarske trupe, zajedno sa ljotićevcima i četnicima. U depešama<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 2/1—28.</ref> koje je komandant Cersko-majevičke grupe korpusa major [[Dragoslav Račić]] poslao Mihailoviću prethodnog dana o saradnji četnika i Njemaca, između ostalog, stoji: {{izdvojeni citat|Saznajem da su [[Užice]] pune Jankovićevih [Milutin — prim.] četnika i da [[Predrag Raković|Raković]], [[Neško Nedić|Neško]], Ajdačić, Janković i Mitić drže neke konferencije sa Nemcima. Ako boga znate sprečavajte ovo... Ako dalje budem vodio borbu protiv komunista zajedno sa Nemcima, ja ću duboko zaglaviti... Zbog ovoga molim da mi odobrite da se vratim na moj teren i povedem samo štabnu akciju u [[Istočna Bosna|Istočnoj Bosni]] i [[Srem]]u. Neko od nas mora ostati čist.}} General [[Hans Felber]], vojni zapovjednik Jugoistoka, 16. maja 1944. godine podvlači svojim potčinjenim: „'''Pokret DM bio je i ostaje neprijateljski.'''”<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=758&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000754.] <br /> ({{jez-njem|"Die DM–Bewegung ist und bleibt Feind."}})</ref> Felber podsjeća kako četnička saradnja u borbi protiv »crvenih« proističe samo iz činjenice da su komunisti njihov neprijatelj br. 1, ali neprijatelj br. 2 i dalje ostaje okupaciona sila. General Felber stoga preporučuje da se »borba protiv partizanskih bandi« oprezno nastavi voditi skupa s jedinicama generala Mihailovića: {{izdvojeni citat|Četničke grupe koje se nalaze u borbi protiv komunista, ne treba nikako ometati niti ih napadati, već ih podupirati u borbi. Saradnja s četnicima u borbi protiv komunista, uz najštedljiviju isporuku municije i pod nadzorom okupacione sile, može biti samo lokalna i radi akutne borbe protiv partizanskih bandi. U tom slučaju potrebno je isporučivati i sanitetski materijal i negovati ranjenike. Za svaku isporuku potrebno je odobrenje Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka. Preporučujemo da se u svim prilikama obraća nesmanjena pažnja pokretu DM i njegovim postupcima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=759&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000755.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikgruppen, die sich im Kampf mit Ko. befinden, sind dagegen nicht zu hindern und nicht anzugreifen, sondern in ihrem Kampf zu fördern. Ein Zusammengehen mit Cetniks im Kampf gegen die Ko. unter sparsamter Lieferung von Munition unter Aufsicht der Besatzungsmacht darf nur örtlich und nur zum Zwecke des akuten Kampfes gegen die Partisanenbanden erfolgen. In diesem Falle ist auch Lieferung von Sanitätsmaterial und Pflege der Verwundeten erforderlich. Munitionslieferung bedarf in jedem Falle der Zustimmung des Mil.Befh. Südost. Ungeschwächte Aufmerksamkeit gegenüber der DM–Bewegung und deren Maßnahmen ist nach wie vor überall geboten."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_272.htm Informacije Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 16. maja 1944. potčinjenim komandama i štabovima o držanju prema četnicima]</ref>}} Komanda Jugoistoka će, takođe, u mjesečnom izvještaju iz druge polovine maja 1944. konstatovati rastrzanost Mihailovićevog pokreta između osnovnog antiokupatorskog usmjerenja i saradnje s njim u antikomunističkom frontu, kao i strah od gubitka [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničke]] podrške i naklonosti najširih slojeva stanovništva okupirane Srbije, s obzirom na to da je kolaboraciju bilo gotovo nemoguće sakriti: {{izdvojeni citat|II. Situacija kod neprijatelja <br /> a) Srbija <br /> Uprkos saradnji između jakih četničkih jedinica i nemačkog Vermahta — koju je odobrio sam DM — radi borbe protiv nadirućih Titovih snagâ, pokret DM je u svom stavu ostao suštinski neprijateljski nastrojen. Popuštanje pritiska od strane crvenih odmah je dovelo do pojačane aktivnosti usmerene protiv okupatorskih snaga i SDK-a. Tvrdnje područnih komandanata — da je većinu napada podstakao neodgovoran starešinski kadar nižeg ranga — tek treba dokazati. Psihološka osnova za ovu obnovljenu aktivnost može se pronaći u želji da se povrati politički ugled, koji je praktično izgubljen u očima Saveznika, a navodno i u očima srpskog naroda, usled iznuđene saradnje sa nemačkim Vermahtom. U tom smislu, ovi nacionalistički aktivisti su nesumnjivo u suprotnosti sa opštim javnim mnjenjem, koje bi pozdravilo nagodbu između okupacione sile, srpske vlade i pokreta DM.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=784&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000780.] <br /> ({{jez-njem|"II. Feindlage. <br /> a) Serbien <br /> Die DM–Bewegung ist trotz der von DM gebilligsten Zusammenarbeit starker Cetnik–Verbände mit der deutschen Wehrmacht im Kampf gegen die eingebrochenen Tito–Kräfte in ihrem grundsätzlichen Haltung unverändert Feind geblieben. Dass Nachlassen des roten Drucks hat auch sofort eine verschärfte Aktivität gegenüber der Besatzungsmacht und dem SFK zur Folge gehabt. Es muss sich die Behauptung der Gebietsführer, dass die Mehrzahl der Überfalle durch unverantwortliche Unterführer hervorgerufen ist, erst noch beweisen. Der psychologische Grund für die neuerliche Aktivität könnte darin gefunden werden, das durch die notgedrungene Zusammenarbeit mit der deutschen Wehrmacht vor den Allierten tatsächlich und vor dem serbischen Volke vermeintlich verlorengegangene politische Prestige wiederzugewinnen. Damit stehen diese nationalen Aktivisten zweifellos im Gegensatz zur allgemeinen Volksmeinung, die einen Ausgleich zwischen der Besatzungsmacht, der serbischen Regierung und der DM–Bewegung begrüssen wurde."}})</ref>|Mjesečni izvještaj Komande Jugoistoka za period od 16.4 do 15.5.44. (23. maj 1944. godine)}} Major Erich Weyel se vrlo povoljno izjašnjavao o saradnji sa Mihailovićevim četnicima, zapažajući da su oni naklonjeniji oficirima Wehrmachta nasuprot policijskim službenicima ili političkim ličnostima: {{izdvojeni citat|Major Vajel izveštava o svojim iskustvima pri rukovođenju četničkim jedinicama. Oni [četnici] nameravaju da nastave borbu protiv komunista nakon kraćeg perioda oporavka. Žele da pregovaraju isključivo sa nemačkim oficirima, a ne sa [[Gestapo]]om ili diplomatama. [[Pavle Đurišić]] je bliski saveznik DM-a.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=661 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000657.] <br /> ({{jez-njem|"Major Weyel berichtet über seine Erfahrungen bei der Führung von Cetnikverbänden. Sie wollen weiterkämpfen gegen die Kommunisten nach einer gewissen Erholungszeit. Sie wollen nur mit deutschen Offizieren verhandeln und nicht mit de Gestapo und nicht mit Diplomate. Pavle Đurišić ist stark DM-[A]liiert."}})</ref>|Izvod iz ratnog dnevnika Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 27. maja 1944.}} U zapisniku generala Felbera s kraja maja 1944, apostofira se korištenje Mihailovićevih četnika i Ljotićevih dobrovoljaca za odbranu jugozapadne granice okupirane Srbije od partizanskog prodora: {{izdvojeni citat|Predviđeno je da se veći dio četnikâ Draže Mihailovića pošalje kući, da se najpouzdaniji koriste kao izviđači na granici, i da se dobrovoljci (SDK), poslije apsolutno neophodnog odmora i osvježenja, kasnije iskoriste kao graničari.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=817&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000813.] <br /> ({{jez-njem|"Es ist beabsichtigt, von den DM–Cetniks einen größeren Teil nach Hause zu schicken, die Zuverlässigsten als Aufklärer an der Grenze zu verwenden, und später das SFK nach einer unbedingt notwendigen Ruhepause und Auffrischung als Grenzschutz einzusetzen."}})</ref>|Zapisnik o putovanju za Niš i Sofiju 25-28.05.1944.}} General [[Edmund Glaise von Horstenau]], vršio je od 15. juna do 25. juna 1944. dužnost komandanta Jugoistoka, zamjenjujući generala Hansa Felbera, koji se po službenom zadatku nalazio u Njemačkoj. Opisujući u svom ratnom dnevniku stanje u Srbiji, tj. odnose između njemačkih i bugarskih okupacionih trupa, s jedne, kao i četnika i kvislinga, s druge strane, Horstenau navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|'''Nemci gotovo da nemaju svojih trupa u Srbiji'''. Postoji samo nekoliko policijskih jedinica. Najveći deo Srbije nalazi se pod kontrolom bugarskog okupacionog korpusa. Bugarskih vojnika nema samo u severozapadnom delu Srbije i Banata. No, bugarske trupe u Srbiji jesu najlošije bugarske jedinice. Tek što sam na kratko vreme preuzeo Vrhovnu komandu u Beogradu, dve bugarske čete, zajedno sa svojim oficirima, prebegle su partizanima kod Leskovca. Jedine trupe na koje je čovek mogao da se osloni u borbi protiv partizana bili su srpski dobrovoljci, a donekle i ruski. Upotrebljivi za borbu protiv partizana bili su i ljudi Draže Mihailovića. Vezu sa njim za mene je održavao jedan nemački major [Erich Weyel], nosilac odlikovanja „viteškog krsta“.<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 508.</ref>}} U vrijeme izvođenja [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Trumpf«]], u kojoj se [[4. grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]] pridružila njemačkim trupama u borbi protiv partizana, došlo je 14. jula 1944. u [[Kruševac|Kruševcu]] do sastanka vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera sa kapetanom [[Neško Nedić|Neškom Nedićem]], načelnikom štaba ove četničke formacije. Tom prilikom, Nedić je istaknuo da su „četnici u Englesku izgubili svako poverenje, pošto su ih Englezi izdali“, ponudivši svoje usluge u „borbi protiv komunizma“. General Felber je ocijenio da je riječ „o potpuno ozbiljnoj ponudi četnika koju treba prihvatiti“, s čim se složio i major Erich Weyel, oficir za vezu kod kapetana Nedića: {{izdvojeni citat|Neško Nedić je sada načelnik štaba četničke grupe koja se sa nama bori u akciji »Trumpf« i čija se jačina može proceniti na oko 10.000 ljudi. [...] Pošto su oni sami u borbi protiv komunizma i suviše slabi, uvideli su da moraju tražiti oslonac u nemačke oružane snage, ''kojima će se bezuslovno potčiniti sa puno poverenja''. Oni su spremni da se bore protiv komunizma svuda tamo gde bih ih ja postavio. Na drugoj strani, Nedić je molio ponovnu pomoć u vidu ''isporuke municije i naoružanja, a naročito teškog naoružanja''. Četnici su spremni da daju svaku garanciju da će se isporučeno naoružanje i municija upotrebiti samo protiv komunizma. [...] Neško Nedić je još jednom molio za poverenje ne samo ovdašnjih nemačkih komandi nego i čitavog nemačkog naroda, kao i za priznanje srpskog naroda kao najvećeg neprijatelja komunizma na Balkanu. ''Kao dokaz svog unutarnjeg raspoloženja ponudio je da se lično dalje bori na [[Istočni front|istočnom frontu]] posle čišćenja Srbije od komunizma'' i siguran je da bi to, slično njemu, učinio i jedan veliki broj četnika.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_93.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 15. jula 1944. Komandi Grupe armija »F« o razgovoru vođenom 14. jula 1944. u Kruševcu, sa četničkim komandantom Neškom Nedićem u vezi zajedničkih dejstava protiv jedinica NOV i POJ]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=734&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frames no. 000725—000726.] <br /> ({{jez-njem|"Nesko Nedić ist z.Zt. Chef des Stabes der beim Unternehmen "Trumpf" mit uns kämpfenden Cetnikgruppe, deren Stärke auf etwa 10 000 Mann zu schätzen ist. <br /> Da sie im Kampf gegen den Kommunismus alleine zu schwach seien, sähen sie ein, dass sie Anlehnung an die deutsche Wehrmacht suchen müssten, der sie sich voller Vertrauen bedingungslos unterstellten. Sie seien bereit, gegen den Kommunismus zu kämpfen überall da, wo ich sie hinstellen würde. Auf der anderen Seite erbat Nedić erneut Unterstützung durch Lieferung von Munition und Waffen, insbesondere schweren Waffen. Die Cetniks seien bereit, jegliche Garantie zu bieten, dass das Gelieferte nur gegen den Kommunismus verwendet würde. <br /> Nesko Nedić bat nochmals um Vertrauen nicht nur der hiesigen deutschen Stellen, sondern des ganzen deutschen Volkes und um Anerkennung des serbischen Volkes als stärksten Feind des Kommunismus auf dem Balkan. Als Beweis seiner inneren Haltung bot er sich an, nach Säuberung Serbiens vom Kommunismus für seine Person an der Ostfront weiterzukämpfen, und er sei sicher, dass auch eine grosse Anzahl Cetniks es ihm gleich tun würde."}})</ref>|Izvještaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka Komandi Grupe armija »F« od 15. jula 1944. godine}} Oportuni stav generala Draže Mihailovića i njegovih komandanata, sračunat na skoro njemačko povlačenje, dok bi u međuvremenu okupatora trebalo što više iskoristiti za uništenje glavnog neprijatelja ([[NOVJ]]), zapažen je od strane oficirâ Armijske grupe »F«, prilikom savjetovanja sa specijalnim izaslanikom Ministarstva vanjskih poslova [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Hermann Neubacher|Hermannom Neubacherom]], krajem jula 1944. godine: {{izdvojeni citat|Četničko pitanje: Njemačka je za DM neprijatelj br. 2 — neprijatelj br. 1 su komunisti. DM računa — uostalom, kao i ostale banditske vođe — na skoro povlačenje Nijemaca iz zemlje. Nastojanje za očuvanjem snage četničkih jedinica je prvenstveno sračunato na trenutnu i docniju borbu protiv komunizma. U cilju ostvarivanja ove namjere, DM je tražio velike količine oružja, što je, naravno, bilo odbijeno. Pojedinačni ugovori sa četničkim komandantima (npr. Neško Nedić, Keserović itd.), koji osiguravaju ograničenu lokalnu i taktičku saradnju u borbi protiv komunista, nisu rizični i mogu se nastaviti. Oni su u ovom momentu — i samo u ovom — povoljni za nas, jer odgovaraju našim interesima. Oni ne znače podršku za veliki obračun između nacionalnih Srba i Titovih komunista, koji se ima tek odigrati u daljnoj budućnosti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=695&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000686.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikfrage: <br /> Deutschland ist für D.M. nur noch der Feind No. 2. Feind No. 1 sind die Kommunisten. D.M. rechnet – wie auch andere Bandenführer – mit einem baldigen Abzug des Okkupators. Das Interesse an Erhaltung der Kampfkraft aller Cetnik–Banden gilt in erster Linie der derzeitigen und späteren Auseinandersetzung mit dem kommunistischen Widerpart. <br /> D.M.s Forderungen nach grossen Mengen von Waffen, die vorstehende Absicht praktisch ermöglich sollen, kann selbstverständlich nicht ersprochen werden. Einzelabmachungen mit Unterführern (z.B. Nesko Nedic, Keserovic usw.), die dem gemeinsamen örtlichen und durch die Lage bedingten jeweiligen Kampf gegen die Tito–Banden dienen, können ohne Risiko eingegangen werden, da sie für den Augenblick – und nur für diesen – zugleich deutschen Interessen entgegenkommen, eine Unterstützung für den Kampf von übermorgen, d.h. für die grosse Auseinandersetzung der nationalen Serben mit dem Kommunisten Titos jedoch nicht bedeuten."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka Armijske grupe »F« (Heeresgruppe F) sa izaslanikom Neubacherom održanog 30. jula 1944. godine}} Major Weyel je još od kraja aprila 1944. godine tijesno surađivao s kapetanom Neškom Nedićem (general Kurt von Geitner je 28. IV zabilježio da je formirana „nova Borbena grupa major[a] Vajel[a]“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=632&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000628—000629.] <br /> ({{jez-njem|"Neue Kampfgruppe Major Weyel."}})</ref>) u koordiniranju njemačko-četničkih operacija protiv partizana.<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> U izvodu iz ratnog dnevnika Armijske grupe »F« za 18. jul 1944.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=978&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000837.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Major v.Geitner unterrichtet Oberst i.G. Selmayr über neue Lage in Serbien: Am 17.7. eröffneten rote Kräfte südl. Korsumlja [sic!] (S–Serbien) Angriff gegen Cetnikverband. unter Major Weyel. Cetnik zum Ausweichen in NW–Richtung gezwungen. Zielsetzung der Kommunisten wahrscheinlich lokale Verschiebung einer Division, da für Offensive Richtung Ibartal, vorherige Versammlung stärkerer Kräfte notwendig gewesen wäre. Abwehr nur durch Cetnik, nach Ibartal ein weiteres Russenbtl. als Sicherheitskoeffizient unter Schwächung der neu aufgebauten Drinaverteidigung verschoben."}})</ref> navedeno je da je ovo savezništvo, makar taktičko, još uvijek na snazi: {{izdvojeni citat|''General fon Gajtner obaveštava generalštabnog pukovnika Zelmajera o novoj situaciji u Srbiji'': <br /> Dana 17. 7. crvene snage otpočele su napad južno od Kuršumlije (južni deo Srbije) na četničke jedinice pod komandom majora Vajela. Četnici su bili prinuđeni da se povuku u pravcu severozapada. Cilj komunista je verovatno lokalno pomeranje jedne divizije, pošto bi za ofanzivu u pravcu Ibarske doline bilo potrebno prethodno prikupljanje jačih snaga. Odbrana počiva samo na četnicima, a upućen je još jedan bataljon Rusa kao koeficijent sigurnosti, uz slabljenje organizovane odbrane na Drini.}} U dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 26. jul 1944. godine, četničkim se jedinicama odaje priznanje za krupne usluge koje su u vrijeme [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Kehraus«]] učinili okupatoru defanzivnim dejstvima pri zadržavanju glavnine snagâ NOVJ: {{izdvojeni citat|''Srbija: Operacija »Kehraus«'' [Čistka]: <br /> Očigledno da je glavnina neprijateljskih snaga snažno potučena i kao takva povukla se preko srpsko-albanske demarkacione linije. Dodir sa neprijateljem održava se samo sa zaštitnicama. Operacija je time završena, naknadno čišćenje se produžava borbenim grupama koje učestvuju. Mada se u toku operacije nije uspelo u razbijanju glavnine neprijateljskih snaga, ipak je pošlo za rukom, naročito masovnom upotrebom četnika, da se osujeti namera neprijatelja da prodre u pravcu Ibra. U prostoru Sokobanje, pod pritiskom naših i četničkih snaga, delovi bandi prešli su, pod borbom sa jedinicama iz pripravnosti za zaštitu železnice, prugu Zaječar — Knjaževac u pravcu bugarske granice, dok je glavnina, uz velike gubitke u borbama sa četnicima, prodrla u prostor Aleksinca. Od 23. 7. četničke grupe su prodrle preko Save u Srem i tamo se od tog vremena nalaze u borbi sa komunistima. U ostalim delovima Srbije lokalna delatnost bandi, dok se u Banatu vrše neprekidne sabotaže u žetvi.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=204&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6289457—6289458.] <br /> ({{jez-njem|"SERBIEN: ”KEHRAUS” MASSE FD–KRAEFTE ANSCHEIN. STARK ANGESCHLAGEN, UEBER SERB–ALB. DEMARKATIONSLINIE AUSGEWICHEN. FD–BERUEHRUNG NUR NOCH MIT NACHHUTEN. UNTERNEHMEN DAMIT ABGESCHLOSSEN, NACHSAEUBERUNG DURCH BETEILIGTE KGRN. FORTGESETZT. WENN ES IM VERLAUF DES UNTERNEHMENS NICHT GELANG MASSE FD–KRAEFTE ZU SCHLAGEN, SO IST ES DOCH, INSBESOND. DURCH MASSENEINSATZ DER CETNIKS GELUNGEN, FD–ABSICHT, IN RICHTUNG IBAR VORZUSTOSSEN, ZU VEREITELN. UNTER DRUCK EIG. UND CETNIK KRAEFTE BANDEN RAUM SOKOBANJA MIT TLN. UNTER KAMPF MIT ALARMEINHEITEN BAHNLINIE ZAJEZAR KNJAZEVAC RICHTUNG BULGAR GRENZE UEBERSCHRITTEN, MIT MASSE UNTER VERLUSTREICHEN KAEMPFEN MIT CETNIKS BIS IN RAUM ALEKSINAC VORGEDRUNGEN. SEIT 23.7. CETNIKS–GRUPPEN UEBER SAVE NACH SYRMIEN VORGEDRUNGEN UND DORT SEITDEM IM KAMPF MIT KOMM. IM UEBRIGEN SERBIEN OERTL. BANDENTAETIGKEIT, BANAT ANHALTENDE ERNSTSABOTAGE.}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga (26. VII 1944)}} Nakon dva dana, poslat je iz Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Wehrmachta sljedeći dopis: {{izdvojeni citat|Srbija: <br /> Završni izvještaj [o operaciji] „Kehraus“: Uz približno 70 sopstvenih mrtvih iz svih borbenih grupa koje su učestvovale (uključujući četnike), izbrojano 363 mrtva neprijatelja, 464 zarobljenika i dezertera.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=247&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000242.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: <br /> Abschlussmeldung "Kehraus": Bei etwa 70 eig. Toten aller beteiligten Kgrn. (einschl. Cetniks) 363. gez. Fd.–Tote, 464 Gefangene und Überläufer.}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga (28. VII 1944)}} 27. jula 1944, centrali u Berlinu javljali su iz komande Grupe armija »F«: „Srbija: Glavnina snažno potučenih neprijateljskih snaga u operaciji »Keraus«, koja se povukla ka jugu, ponovo je, posle neuspelog pokušaja da se povuče u oblast Albanije, napadnuta od strane Borbene grupe »Dizener« i četnika u prostoru jugoistočno od [[Medveđa|Medveđe]]. Gubici neprijatelja u akciji »Keraus« na dan 24. i 25. 7.: 29 mrtvih, 302 zarobljena, 8 mitraljeza, 2 minobacača i preko 200 pušaka.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=210&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289463.] <br /> ({{jez-njem|3.) SERBIEN <br /> MASSE DER BEI ”KEHRAUS” STARK ANGESCHLAGENEN UND NACH S AUSGEWICHENEN FD.– KRAEFTE NACH MISSLUNGEN VERSUCH IN ALBAN. GEBIET AUSZUWEICHEN, IM RAUM SO MEDVEDJA DURCH. KGR. DIESENER UND CETNIKS ERNEUT ANGEGRIFFEN. FEINDVERLUSTE ”KEHRAUS” AM 24. U. 25.7.: 29 GEZ. TOTE, 302 GEFANGENE, 8 M. G., 2 GR. W. UEBER 200 GEWEHR.}})</ref> Sjutradan, sumirani su rezultati ove operacije: „U Srbiji operacija »Keraus« je postigla potpuni uspeh; neprijatelj je bio prinuđen da izmakne u pravcu juga. Pošlo nam je za rukom da prodorom u pravcu Ibarske doline osujetimo njegovu nameru.“<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/> Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka za 30. jul 1944, takođe upućen Vrhovnoj komandi njemačkog Wehrmachta, bilježi da jedinice JVuO nastavljaju davati doprinos naporima okupatora u slamanju ofanzive koju je NOVJ poduzela u južnoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Prilikom nastavljanja čišćenja u operaciji »Keraus«, dijelovi neprijateljskih snaga istočno od [[Lebane|Lebana]] prodrli su u pravcu sjevera. Glavnina je napadnuta u prostoru Lebana od strane Borbene grupe »Dizener« i četnikâ. 5. policijski puk (bez III bataljona) stupio je u akciju sa istoka. Borbene grupe 27. bugarske divizije (5 bataljona) ponovo će stupiti u akciju 31. 7. u cilju naknadnog čišćenja iz doline Toplice u pravcu juga. Neprijateljski gubici — 27. 29. 7. Kod Borbene grupe »Dizener« i četničke grupe »Vajel«: 117 izbrojanih mrtvih [neprijatelja], 604 zarobljenih; zaplijenjeno 9 mitraljeza, 5 automobila, 5 minobacača, 560 pušaka, 6 radio-uređaja, velike količine municije i [vojne] opreme svake vrste.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=221&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6289474—6289475.] <br /> ({{jez-njem|"3.) SERBIEN: <br /> BEI NACHSAEUBERUNG ”KEHRAUS” TLE. FD–KRAEFTE O LEBANE NACH N VORGEDRUNGEN. MASSE RAUM S LEBANE DURCH KGR. DIESENER UND CETNIKS ANGEGRIFFEN. POL. RGT. 5 OHNE ROEM 3. ) VN O ANGESETZT. <br /> KGR. 27. BULG. DIV. (5 BTLNE) ANTRITT 31. 7. ERNEUT ZUR NACHSAEUBERUNG AUS TOPLICA – TAL NACH S. FEINDVERLUSTE 27.<br /> 29.7.: BEI KGR. DIESENER UND CETNIK–GRUP[P]E WEYEL: 117 GEZ. TOTE, 604 GEFANGENE, 9 MG, 5 M PI, 5 GR W., 560 GEWEHRE, 6 FUNKGERAETE, GROSZE [sic!] MENGEN MUN. UND GERAET ALLER ART.}})</ref>}} Nakon što je krajem jula i početkom avgusta 1944. došlo do »naknadnog čišćenja«<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1028&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000886.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: <br /> Nachsäuberung "Kehraus" Fd.–Kräfte beiderseits Lebane gegen Bulgaren, die hohe Verluste an Waffen und Vermissten, nach N vorgedrungen. <br /> Absicht: Zerschlagen Fd.–Kräfte beiderseits Strasse Medvedja – Lebane mit Kgr. Diesener, Tln. Cetnikgruppe Weyel und 5 Btln. 27.bulg.Div."}})</ref> u ovoj operaciji, 6. VIII Vrhovna komanda Wehrmachta zaključuje: {{izdvojeni citat|Srbija: Protiv neprijateljskih raštrkanih grupa koje su prodrle prema istoku i na mnogim mestima prešle Ibar upućeni su delovi četničke grupe »Vajel« iz prostora Brus u pravcu planine Kopaonik. Operacija »Keraus« je završena.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=266&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289519.] <br /> ({{jez-njem|"3.) SERBIEN: GEGEN DIE AN MEHREREN STELLEN UEBER IBAR NACH O VORGEDRUNGENE FDL. SPLITTERGRUPPE TLE. CETNIKGRUPPE WEYEL AUS RAUM BRUS RICHTUNG KOPAONIK– GEBIRGE IM VORGEHEN. <br /> ”KEHRAUS” BEENDET.}})</ref>}} Komanda Jugoistoka obavještava 11. avgusta 1944. da se Rasinsko-toplička grupa korpusa JVuO, pod komandom potpukovnika Dragutina Keserovića, i formalno stavila pod komandu njemačkog Wehrmachta tokom [[Topličko-jablanička operacija 1944|Topličko-jablaničke operacije]]: {{izdvojeni citat|Situacija kod Borbene grupe Diesener mirna. Četnička grupa Keserovića se dobrovoljno stavila pod komandu Borbene grupe Diesener. Obnovljen napad na neprijateljske snage južno od Lebana uslijediće 13. VIII.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=288&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289541: Dnevni izvještaj komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 10. augusta 1944 (11. august 1944.).] <br /> ({{jez-njem|"C ) LAGE BEI KGR. DIESENER RUHIG. <br /> CETNIK–GRUPPE KESEROVIC FREIW. UNTER BEFEHL KGR. DIESENER GETRETEN. <br /> ERNEUTER ANGRIFF GEGEN FD– KRAEFTE S LEBANE LAEUFT AM 13.8. AN."}})</ref>|Izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Vermahta za 10. avgust 1944. godine}} Neposredna četničko-nemačka operativna saradnja ponovila se i prilikom nemačkih operacija [[Operacija "Trumpf"|"Trumpf"]] i [[Operacija "Halali"|"Hallali"]] u jablaničko-topličkoj oblasti protiv [[21. srpska divizija NOVJ|21]]. [[22. srpska divizija NOVJ|22]]. [[24. srpska divizija NOVJ|24]]. i [[25. srpska divizija NOVJ|25]]. divizije NOVJ tokom jula i avgusta 1944. {{izdvojeni citat|Ministar [[Nojbaher]] konstatuje da je premijer [[Milan Nedić|Nedić]] — ukazujući na neudovoljene zahteve za oružjem ponovno izrazio nameru da demisionira — verno služio nemačkim interesima. Slično je i s Mihailovićem, koji se do danas trudio da ne zauzme neprijateljsko držanje prema okupatoru. To isto Važi i za ostale vodeće Srbe, koji su se, pod parolom »Dajte nam oružje — onda pripadamo Vama«, lojalno držali.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_231.htm Zabeleška obaveštajne grupe nemačkih komandi na Jugoistoku od 30. avgusta 1944. sa savetovanja u štabu komande Jugoistoka o aktuelnim pitanjima saradnje sa Dražom Mihailovićem i razvoju celokupne situacije na području Jugoistoka]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=980&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000974—000978.] <br /> ({{jez-njem|"Hierzu stellt Minister Neubacher fest, dass Ministerpräsident Nedic – der unter Hinweis auf die unerfüllten Waffenwünsche erneut Rücktrittsabsichten geäussert habe – in gutem Glauben zur deutschen Sache handelte. Ähnlich verhält es sich bei DM, der sich bis heute bemüht habe, keine feindselige Haltung dem Okkupator gegenüber einzunehmen. Das gleiche gilt für die anderen führenden Serben, die sich unter dem Motto: "Gebt uns Waffen – dann gehören wir zu Euch!" loyal verhalten hätten."}})</ref>|Nemački obaveštajni izveštaj od 30. avgusta 1944.}} Ove tri operacije (»Kehraus«, »Trumpf« i »Halali«) poznate su u jugoslovenskoj vojnoj istoriografiji pod objedinjenim nazivom '''Topličko-jablanička operacija'''. Cilj antipartizanske koalicije bio je sprječavanje prodora Operativne grupe divizija NOVJ preko masiva [[Kopaonik]]a i njenog spajanja sa partizanima u Toplici i Jablanici. Budući da njemački okupator na tlu Srbije nije raspolagao frontovskim, već policijskim i teritorijalnim trupama, najznačajniju ulogu okupator je namijenio četnicima generala Mihailovića (4. grupa jurišnih korpusa JVuO, Rasinsko-toplička grupa korpusa, Južnomoravska grupa korpusa). Major Erich Weyel je za vrijeme izvođenja operacije boravio u štabu potpukovnika Račića. U okviru operacije bilo je angažovano između 10.000 i 14.000 četnika.<ref>Gaj Trifković, ''The Key to the Balkans: The Batlle for Serbia 1944.'', str. 537.</ref> Ovo predstavlja najveći broj do tada angažovanih srbijanskih četnika u nekom vojnom poduhvatu.<ref name="yuhistorija.com"/> === Desant na Drvar (1944) === {{main|Desant na Drvar}} Za [[Desant na Drvar]] (operacija »Rösselsprung«), preduzet maja i juna 1944, komanda [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]] je angažirala oko 16.000 njemačkih vojnika i tri hiljade [[Momčilo Đujić|Đujićevih]] četnika.<ref name="Pop izdaje">[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.]</ref> Četnici su bili dragoceni kao nemački informatori, pa su upravo oni doneli Nemcima tačan podatak o lokaciji Titovog štaba: {{izdvojeni citat|Prema četničkim podacima, Tito se nalazi u drvarskoj pećini, prema drugim izvorima u Oštrelju sjeverno od Drvara.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=459&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000455.] <br /> ({{jez-njem|"IIc: Tito nach Cetnikmeldg. in Höhle Drvarska Pecina bei Drvar, nach anderer Meldg. in Ostrelj N Drvar."}})</ref>|Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog korpusa]] za 10. mart 1944.}} U izvještaju 2. oklopnoj armiji iz [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], poslatom 19. maja 1944. godine, navedeno je da će četničke jedinice biti u potpunosti podređene njemačkom Wehrmachtu u ovoj operaciji: {{izdvojeni citat|''Telegram K-di 2. okl. armije'' Tiče se: »Reselšprunga« [...] 7) Ojačani 105. SS-izv. bat. sa potčinjenim 369. izv. bat. napada X-dana, nastupajući od Livna duž Livanjskog polja preko Bosanskog Grahova na Drvar, sprečava neprijateljske proboje prema jugoistoku i razbija neprijateljski komandni aparat. U Bosanskom Grahovu naši četnici, u Drvaru naši padobranci.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_63.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. maja 1944. Komandi 2. oklopne armije o izvršenim pripremama i zadacima potčinjenih jedinica za operaciju »Reselšprung«]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=724&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frames no. 000715—000716.] <br /> ({{jez-njem|"Fernschreiben An PzAOK 2 <br /> Betr. Rösselsprung <br /> 7.) Verstärkte SS–AA 105 mit unterstellter AA 369 stösst am X–Tag antretend von Livno entlang Livanskopolje über Bosn.Grahovo auf Drvar vor, verhindet feindl. Ausbruch nach Südosten und zerschlägt feindl. Führungsapparat. In Bosn.Grahovo eigene Cetniks, in Drvar eigene Fallschirmjäger."}})</ref>}} Komanda Druge oklopne armije je uzvratila XV brdskom armijskom korpusu dopisom od 21. maja 1944. iz kojeg se zaključuje da se četnici nalaze pod komandom majora Ernsta Benescha iz divizije [[Brandenburger]], kao i da se za njih počeo koristiti službeni naziv »[[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|Hrvatska borbena zajednica]]«: {{izdvojeni citat|1) Crveni komandni centar u Drvaru (po svoj prilici Vrhovni štab Tito, u Drvaru, na staroj stočnoj pijaci, Američka vojna misija Trninić Breg, u Prnjavoru Engleska vojna misija, preostala Ruska misija neotkrivena). Treba računati sa mesnim obezbeđenjem, pre svega na visovima severoistočno, istočno i zapadno od Drvara, u datom slučaju i na protivvazdušnu odbranu. Dalji podaci o neprijatelju postepeno se saopštavaju komandantu 500. padobranskog lov. bat. od strane Ic K-de 2 okl. armije i majora Beneša. 2) Operacija »Reselšprung« treba da ukloni crveni komandni centar oko Drvara. Komandovanje »Reselšprung«: XV brd. AK, istaknuto komandno mesto Bihać. Za operaciju »Reselšprung« nastupaju X-dana (spuštanje padobranskog lov. bat.) na Drvar: [...] d) Ojačana Borbena grupa 1. puka »Brandenburg« (bez 1. bat.) sa potčinjenom Hrvat. borbenom zajednicom, od Knina na Bosansko Grahovo, odatle u više borbenih grupa protiv linije Prekaja (14 km ji. od Drvara) — Drvar. Zadatak: Doček bandi i štabova koji se povlače prema jugu. Grupe nose maskirno odelo. 3) 500. SS-padobranski lov. bat., komandant šturmbanfirer Ribka, sa potčinjenom SS-padob. nast[avnom] četom (očekuje se konačno odobrenje [[Heinrich Himmler|rajhsfirera SS]]), 40 ljudi odreda »Beneš« i 6 ljudi kontraobaveštajne službe spuštaju se X-dana, u trenutku što je moguće ranije, u crveni komandni centar Drvar i uklanjaju munjevitim napadom naročito Vrhovni štab Tito, kao i ostale crvene komandne štabove i savezničke, odnosno ruske vojne misije.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_66.htm Naređenje Komande 2. oklopne armije od 21. maja 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa za dejstva u operaciji »Reselšprung«]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=698&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frame no. 000690.] <br /> ({{jez-njem|"1.) Rotes Führungszentrum in DRVAR (voraussichtlich Hauptstab TITO DRVAR am alten Viehmarkt, amerik.Mil.Missionen TRNIC BREG, in PRNJAVOR engl.Mil.Mission, Verbleib russ.Mission nicht geklärt). Mit örtlichen Sicherungen, vor allem auch auf den Höhen NO, O und W DRVAR, gegebenenfalls auch mit Flak, ist zu rechnen. Weitere Feindfeststellungen werden an Kdr. Fallschirmjäg.Btl.500 durch Pz.AOK.2 I c und Major BENESCH laufend übermittelt. <br /> 2.) Das rote Führungszentrum um DRVAR soll durch das Unternehmen "RÖSSELSPRUNG" ausgeschaltet werden. <br /> Führung "RÖSSELSPRUNG": XV.Geb.AK., vorgeschobener Gefechtsstand BIHAC. <br /> Zu "RÖSSELSPRUNG" treten am x–Tag (Absprungtag des Fallschirmjäg–Btl.) auf DRVAR an: <br /> d) Kampfgruppe verst. 1.Rgt.Brandenburg (ohne I.Btl.) mit unterstellten kroat. Kampfgemeinschaften von KNIN auf BOS.GRAHOVO, von dort in mehreren Kampfgruppen gegen Linie PREKAJA (14 SO DRVAR) – DRVAR. Auftrag: Auffangen von nach Süd ausweichenden Banden und Stäben. Gruppe trägt Tarnbekleidung. <br /> 3.) SS–Fallschirmjäg.Btl.500, Führer Sturmbannführer RYBKA mit unterstellter SS–Fallsch.Ausb.Komp. (endgültige Genehmigung Reichsführer SS steht noch aus), 40 Mann Abt. BENESCH und 6 Mann Abwehr landet am X–Tag zum frühest möglichen Zeitpunkt in roten Führungszentrum DRVAR und schaltet in blitzatrigem Zugriff insbesondere den Hauptstab TITO sowie weitere rote Führungsstäbe und allierte bzw. russ.Mil.Missionen aus."}})</ref>}} U izvještaju poslatom 12. juna 1944, oficiri 1. puka »Brandenburg« kritički su se osvrnuli na doprinos u borbi četničkih jedinicâ (i ovdje nazvanih »Hrvatska borbena zajednica« — ''Kroatische Kampfgemeinschaft (KKG'')) tokom operacije »Rösselsprung«. I pored toga, njemački oficiri, što je čest običaj tokom okupacije Jugoslavije, ističu vrijednost davanja pravovremenih i kvalitetnih informacija od strane pripadnika JVuO: {{izdvojeni citat|10.) Saradnja sa jedinicama K.K.G. neprestano nailazi na poteškoće usljed nedisciplinovanosti njihovog ljudstva, haotične unutrašnje političke situacije i problema sa snabdijevanjem hranom i — prije svega — municijom. Njihova velika brojnost nema nikakvog značaja prilikom ozbiljnih borbenih dejstava. Jedina korist koju je puk imao od prisustva ovih jedinicâ ogledala se u tome što je bio stalno obavještavan o kretanju neprijatelja i njegovoj približnoj jačini, čime mu je bilo omogućeno da pojača vlastite mjere sigurnosti. Stoga se prilikom planiranja ofanzivnih dejstava [puk] mora isključivo osloniti na sopstvene borbene snage.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=739&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frame no. 000731.] <br /> ({{jez-njem|"10.) Die Zusammenarbeit mit den K.K.G. stösst immer wieder auf Schwierigkeiten auf Grund der Undiszipliniertheit ihrer Angehörigen, Verwirrung der innerpolitischen Verhältnisse und in Fragen der Versorgung mit Verpflegung und vor allem mit Munition. Die hohe Zahl ihrer Kopfstärke hat keinerlei Bedeutung bei ernsthaften Kampfhandlungen. Den einzigen Nutzen, den das Regiment durch die Anwesenheit dieser Verbände hatte, bestand darin, daß das Regiment laufend über den Stand der Feindbewegungen und die ungefähre Stärke des Gegners orientiert war und die eigenen Sicherungen damit verdichten konnte. Beim Ansatz eigener Angriffs–Unternehmen darf deshalb nur mit eigener Gefechtsstärke gerechnet werden."}})</ref>}} Nemci su nakon operacije ocenili da četnici izviđačke zadatke izvršavaju besprijekorno, vođstvo im je dobro, ljudstvo naviklo na fizičke napore. Nemci zaključuju da su im četnici "neophodni su pri osiguranju komunikacija, posebno zbog pomanjkanja vlastitih trupa".<ref>NAW, T-314, Roll 566, 000048-9: Izvještaj obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa o rezultatima formiranja „Hrvatskih borbenih grupa“ (30. juni 1944).</ref> === Mihailovićeva ponuda Nemcima (1944) === {{Poseban članak|Ponuda Draže Mihailovića Adolfu Hitleru}} [[Datoteka:First Vrede sa četnicima.jpg|thumb|Nemački kapetan von Wrede i četnički komandanti kapetan [[Nikola Kalabić]], major [[Dragoslav Račić]] i kapetan [[Neško Nedić]], nakon potpisanog sporazuma o zajedničkoj borbi protiv partizana, u Topoli 11. avgusta 1944. (''nemački izvor'')<ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_536.jpg Wredeova zabeleška str.1]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_537.jpg Wredeova zabeleška str.2]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_538.jpg Wredeova zabeleška str.3]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_539.jpg Wredeova zabeleška str.4]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>]] Tokom jula i avgusta [[1944]]. intenzivirani su kontakti između predstavnika nemačke komande Jugoistoka [[Herman Nojbaher|Nojbahera]], predsednika vlade [[Milan Nedić|Nedića]] i predstavnika Mihailovića.<ref>[http://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B8%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%83_%D1%81_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_14.7.1944. Nemački izveštaj o razgovoru s četnicima od 14.7.1944]</ref> Njemačka strana je nakon sastanka između predstavnika Obavještajnog odjeljenja komandanta Jugoistoka i trojice visokih oficira JVuO, Mihailovićevih izaslanika ([[Dragoslav Račić]], [[Neško Nedić]] i [[Nikola Kalabić]]), održanom u Topoli 11. avgusta 1944, na osnovu ponude JVuO zaključila da se „političko zauzimanje stava Draže Mihailovića i njegovog pokreta potpuno izmenilo. Oni su spremni da u potpunosti sa nama sarađuju“. Mihailovićevi izaslanici su stavili do znanja da je za JVuO najvažnije objedinjavanje domaćih antikomunističkih snaga, opšta mobilizacija i „stvaranje jedne srpske nacionalne armije za uništenje komunizma u Srbiji“. Pošto je za ostvarenje tog cilja bila neophodna njemačka dozvola i naoružanje, JVuO je bila spremna da se obaveže na lojalnost i vjernost okupatoru.<ref name="yuhistorija.com"/> Rittmeister Fürst von Wrede citira riječi četničkih oficira sa sastanka: {{izdvojeni citat|»Srbi, koje vi niste poznavali, ipak se bore za vas. Mi se obavezujemo našom časnom oficirskom rečju da ćemo biti verni. Pokret Draže Mihailovića je spreman da dâ sve garancije koje Nemci budu zahtevali. '''Naše smrtno neprijateljstvo protiv komunizma je najbolja garancija naše vernosti'''. Nas ne interesuje budućnost, svejedno kako će se rat završiti, mi smo odlučili, ako tako mora biti, da viteški propadamo.«<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_227.htm Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 11. avgusta 1944. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića o uslovima za sastanak Draže Mihailovića sa Nojbaherom]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000502.] <br /> ({{jez-njem|"Die Serben, die Ihr nicht bekannt habt, aber kämpfen für Euch. Wir verpflichten uns mit unserem Offz.Ehrenwort, dass wir treu sein werden. Die DM—Bewegung ist bereit, sämtliche von den Deutschen verlangten Garantien zu geben. Unser Todfeindschaft gegen den Kommunismus ist die beste Garantie für unsere Treue. Die Zukunft interessiert uns nicht, gleichgültig wie der Krieg ausgehen mag, wir sind entschlossen, wenn es sein muss, ritterlich zugrunde zu gehen."}})</ref>}} Rittmeister Fürst Wrede je sumirao predloge predstavnika Draže Mihailovića na sledeći način: {{izdvojeni citat| 1. DM želi da razgovara sa opunomoćenikom [[Hitler|firera]] za jugoistočni prostor. 2. On teži okupljanju svih nacionalnih srpskih snaga. 3. Mobilizacija i naoružavanje svih za oružje sposobnih Srba za borbu protiv komunizma. Naoružavanje i vođstvo pod nemačkim Vermahtom. 4. DM moli da sam ostane u ilegali. 5. Pripadnici DM—pokreta ne treba da budu u nemačkim uniformama. 6) Mesto sastanka ne treba ni u kom slučaju da bude Beograd ili neki veći grad.<ref name="B0_11 1944">[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_11.8.1944. Nemački zapisnik sa pregovora sa četnicima 11.8.1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000502—000503.] <br /> ({{jez-njem|"1.) DM wünscht mit dem Bevollm. des Führers für den Südostraum zu sprechen. <br /> 2.) Er fordert Zusammenschluss aller nat. serb. Kräfte. <br /> 3.) Mobilisierung und Bewaffnung aller waffenfähigen nat. Serben zum Kampf gegen den Kommunismus. Ausrüstung und Führung durch die deutsche Wehrmacht. <br /> 4.) DM bittet selbst illegal bleiben zu können <br /> 5.) Die Angeh. der DM–Bewegung sollen nicht in dt. Uniform gekleidet werden. <br /> 6.) Ort der Zusammenkunft soll keinesfalls Belgrad oder eine grössere Stadt sein."}})</ref>}} O saradnji sa četnicima Draže Mihailovića u jednoj se njemačkoj preporuci s početka avgusta 1944. navodi: {{izdvojeni citat| ''Saradnja sa četničkim bandama'' Komandantu Jugoistoka upućen je dopis Ob. od./oficir Abvera str. pov. br. 6161/44, u vidu naređenja, o isporuci oružja i municije četničkim bandama i o saradnji između nemačkih operativnih jedinica i pojedinih lojalnih četničkih bandi u cilju zajedničke borbe protiv komunističkog neprijatelja. Postavljanjem oficira za vezu u četničkim bandama treba njihovo držanje stalno nadzirati.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1035&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000893.] ({{jez-njem|"Zusammenarbeit mit Cetnik—Banden. An den Mil.Befh. Südost ergeht mit Ic/AO Nr. 6161/44 g. Kdos. v. 2.8.44 ein Befehlschreiben über die Belieferung der Cetnikbanden mit Waffen und Munition und über die Zusammenarbeit zwischen deutschen Verbänden und einzelnen lojal erscheinen den Cetnik—Banden für Zwecke des gemeinsamen Kampfes gegen den kommunistischen Feind. Durch Abstellung von Verbindungsoffzen.zu den Cetnik—Banden ist deren Verhalten laufend zu überwachen."}})</ref>}} U večernjem izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 16. avgusta 1944, prenosi se vijest da je general Draža Mihailović, u koordinaciji sa predsjednikom srpske vlade generalom Milanom Nedićem, pred okupacione vlasti iznio ponudu o »potpunom potčinjavanju četničkih jedinica«: {{izdvojeni citat| Srbija: Sporazumno sa Nedićem, Draža Mihailović je ponudio nemačkom komandovanju potpuno potčinjavanje četničkih jedinica. Pored postojanja problema davanja talaca, unutrašnjih srpskih suprotnosti i ponude za lični dogovor Draže Mihailovića sa specijalnim opunomoćenikom Ministarstva inostranih poslova, sada postoji samo zahtev za oružje za zajedničku borbu. Srpska vlada je jednovremeno zamolila prijem kod komandanta Jugoistoka i verovatno će tom prilikom biti iznesena i namera o njenoj ostavci.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1090&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000948.] <br /> ({{jez-njem|"In Übereinstimmung mit Nedic hat DM dtsch. Führung volle Unterstellung der Cetnik Verbände angeboten. Bei Geiselgestellung, Einstellung alle Innerserbischen Gegensätze und Angebot persönlicher Aussprache DM mit Sonderbevollm.Ausw.Amtes liegt allein Waffenforderung für den gemeinsamen Kampf vor. Serbische Regierung hat zugleich um Empfang bei Mil.Befh. Südost ersucht und wird dabei voraussichtl. Rücktrittsabsicht vortragen."}})</ref>}} Povodom Mihailovićevog predloga, 17. i 18. avgusta je održan sastanak na najvišem nivou u nemačkoj komandi Jugoistoka. Tu su još jednom sumirani Dražini predlozi: {{izdvojeni citat| a) Bezuslovno obećanje, da nijedan nemački vojnik neće biti napadnut od četnika. Davanje talaca. b) Zajednička borba isključivo protiv komunista u cilju uspostavljanja mira i reda. Nemci i četnici ne moraju biti neprijatelji. c) Neprijatelj br. 1 su komunisti i svi oni koji ih podržavaju ili ne sadejstvuju u borbi protiv komunista. d) Draža Mihajlović moli da ga se privuče organizovanju Srpskog dobrovoljačkog korpusa i organizovanju Dobrovoljačkog korpusa. e) Bilo kakva veza s partizanima je nemoguća. f) Draža Mihailović moli da se stvori prijateljskije raspoloženje, da bi se oslobodilo četnike, koji su uhapšeni u Srbiji, bez posredovanja četnika. g) U slučaju invazije nema borbe protiv Nemaca. Borba protiv komunista će se produžiti. Četnici hoće da spreče vezu partizana s invazionim trupama. h) Draža Mihajlović nema veze s Englezima. On i ne želi više da je ima, odgovarajući engleskom držanju prema srpskom narodu.<ref name="ReferenceB">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVICA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=581&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000576—000577.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Das Verhandlungsangebot des DM sieht folgende wesentlichen Punkte vor: <br /> a) Unbedingtes Versprechen, kein deutscher Soldat werde von Cetniken überfällen. Geiselgestellung. <br /> b) Gemeinsamer Kampf ausschliesslich gegen Kommunisten zur Herstellung von Ruhe und Ordnung. Deutsche und Cetniken brauchen nicht Feinde zu sein. <br /> c) Feind Nr. 1 sind Kommunisten und alle, die sie unterstützen oder im Kampfe gegen Kommunisten nicht mitwirken. <br /> d) DM bittet, ihn zu Ausbau des SFK und Aufbau Freikorps heranzuziehen. <br /> e) Irgendeine Verbindung mit Partisanen ist unmöglich. <br /> f) DM bittet zur Hebung freundschaftlicher Stimmung um Freilassung der in Serbien verhafteten Cetniken ohne Vermittlung der Cetniken. <br /> g) Im Invasionsfall kein Kampf gegen Deutsche. Kampf gegen Kommunisten wird weitergeführt. Verbindung der Partisanen zu Invasionstruppen wollen Cetniken verhindern. <br /> h) DM ohne Verbindung zu Engländern. Er will auch keine mehr haben, entsprechend engl. Verhalten gegen serb. Volk."}})</ref>}} Jedan iskaz<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=585&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000580.] ({{jez-njem|"Durchführung der Zusammenarbeit mit dem Cetnik–Banden, Ausbildung und Führung im Kampf wird den in erster Linie hierfür zuständigen Sicherheitsdienst und SD übertragen. Dieser ist allein für die politische Kampfführung vorgesehen, hat die engsten Verbindungen zu den Cetniks und führt in einem Raume, der als eine Art Heeresgebiet Domäne des Sicherheitsdienstes und des SD ist."}})</ref> sa ovog sastanka ubjedljivo svjedoči o uspostavljenim tijesnim vezama između [[Sicherheitsdienst|njemačkih obavještajnih struktura]] i četničke Vrhovne komande: {{izdvojeni citat|Sprovođenje sadejstva s četničkim bandama, obuka i komandovanje u borbi biće preneti Službi obezbeđenja i SD koji su u prvom redu nadležni za ovo. Ta je služba isključivo predviđena za političko vođenje rata, '''ima najuže veze s četnicima''' i komanduje na jednom određenom području, koje je, kao neka vrsta vojnog područja, domen Službe obezbeđenja i SD.<ref name="ReferenceB">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVICA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ]</ref>|Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 18. avgusta 1944. povodom ponude Draže Mihailovića za saradnju u borbi protiv NOVJ}} U izvještaju poslatom 20. avgusta 1944. godine iz Operativnog odjeljenja [[Beograd]] [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], navodi se da je za prijem kod vođe [[Treći Reich|Reich]]a [[Adolf Hitler|Adolfa Hitlera]] pripremljen zajednički referat feldmaršala [[Maximilian von Weichs|Maximiliana von Weichsa]], komandanta Jugoistoka i specijalnog opunomoćenika Ministarstva inostranih poslova na Jugoistoku [[Hermann Neubacher|Hermanna Neubachera]], na temu ''saradnje sa Dražom Mihailovićem i buduće politike u Srbiji'', kao i da je sa ovim upoznat feldmaršal [[Wilhelm Keitel]].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1114&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frames no. 000971—000972.]</ref> Tog je dana sačinjena i službena bilješka u kojoj je sadržan sljedeći prijedlog: {{izdvojeni citat|Po predmetu ponude Nedić — Draža Mihailović, ministar Nojbaher predlaže da se organizacija četničkih jedinica prenese u nadležnost Višeg SS i policijskog vođe u Srbiji. Načelnik štaba komandanta Jugoistoka se saglasio s ovim predlogom.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1114&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000972.] <br /> ({{jez-njem|"In der Angelegenheit Angebot Nedic – DM schlagt Minister Neubacher vor, die Organisation der Cetnik–Verbände dem Höh.SS–Pol.Führer in Serbien zu übertragen. Chef des Gen.Stabes–O.B.Südost ist mit diesem Vorschlag einverstanden."}})</ref>}} Sâm Neubacher je 20. avgusta uputio opširan izvještaj ministru vanjskih poslova Velikonjemačkog Reicha [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]], u kojem je urgirao za prihvatanje ponude Nedić—Mihailović, navodeći da je Nedić garantirao da će se „pokret DM uzdržati od svake neprijateljske radnje protiv Nemaca i da ni u slučaju povlačenja Nemaca iz Srbije neće na Nemce biti ispaljen nijedan metak“. O odnosu Mihailovića i JVuO prema okupatoru od trenutka kada ga je Hitler imenovao ''Specijalnim izaslanikom Ministarstva vanjskih djela za Jugoistok'', Hermann Neubacher piše: {{izdvojeni citat|U pogledu Draže Mihailovića, upućujem na svoje mnogobrojne ranije telegrame. Svoje dosledno antikomunističko držanje dokazao je nedvosmisleno, uprkos najvećem pritisku od strane Engleza, odrekavši se njihove pomoći u naoružanju dok su Englezi istovremeno, preteći naoružavali Tita. Iskustva poslednjih 12 meseci u pogledu njegovog držanja prema nemačkim oružanim snagama, dosadašnje zajedničke borbe na antikomunističkom frontu i dosadašnja ozbiljna ugroženost srpske nacije, koju on priznaje u punom opsegu, smatram dovoljnim osnovom za to da će D. M. održati reč koju nam je dao ako u ovom odlučujućem trenutku budemo pružili preko Nedića odlučujuću pomoć. Spreman sam, posle jednog ličnog razgovora sa D. M., da preuzmem odgovornost za to da nas taj čovek neće napasti s leđa i da će on sam učiniti bezopasnim one elemente svoga pokreta koji su nepouzdani u pogledu nas.<ref>AVII, Mikroteka, NAV, N—T—312, rol. 780, f. 371746.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]</ref>}} Nakon [[Sporazum Nedića i Mihailovića 1944.|sastanka Draže Mihailovića i Milana Nedića]], ugovorenog 13. avgusta 1944. između majora [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]] i [[Dragomir Jovanović|Dragog Jovanovića]] i održanog iste večeri u selu [[Ražani]] kod [[Kosjerić]]a,<ref>Радосав Р. Туцовић, Полицијски репресивни апарат нацистичке Немачке и његови домаћи инструменти: Анализа делатности Драгомира Јовановића и Аугуста Мајснера у окупираној Србији (1941–1944). Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, 2021, стр. 291—292.</ref> stvoreni su uslovi da se sve srpske nacionalističke oružane formacije ''de facto'' stave pod zajedničku komandu. Najviše vojne instance u [[Berlin]]u obavještavaju 25. avgusta 1944. Ministarstvo vanjskih poslova Trećeg Reicha da njihov specijalni izaslanik Neubacher u ujedinjenju „najboljih nacionalnih snaga Jugoistoka“ vidi posljednju šansu da se „nacionalno srpstvo u srcu Balkana suprotstavi boljševicima“, tj. partizanima: {{izdvojeni citat|Srpske nacionalne jedinice su pod Nedićevom komandom, koga priznaje pokret Draže Mihajlovića, spremne za odlučnu borbu protiv komunizma. [...] d) Specijalni opunomoćenik sa punom odgovornošću veruje u Nedićevu lojalnost i u toj prilici vidi poslednju mogućnost da se nacionalno srpstvo suprotstavi boljševicima, e) Davanje odlučujuće pomoći Nediću, specijalni opunomoćenik je uslovio time da se posle ličnog dogovora sa D. Mihajlovićem preuzme odgovornost da ovaj neće udariti Nemcima u leđa. f) Na osnovu Firerovog naređenja od 29. 10. 43. o potrebi borbenog jedinstva protiv komunizma na Jugoistoku, specijalni opunomoćenik zamolio je opštu punomoć za političku mobilizaciju nacionalnog srpstva i istovremeno zatražio od vojnog rukovodstva da se bezodložno da pomoć u naoružanju. [...] Specijalni opunomoćenik zaključuje na osnovu informacije sa grčkog, albanskog i srpskog prostora da je moguća preorijentacija engleske partizanske politike... Zbog toga bi mogao pokret Draže Mihajlovića, koji se danas nudi Nemcima, ponovo da se orijentiše na Engleze. Ovo zahteva vezivanje Draže Mihajlovića i najboljih nacionalnih snaga Jugoistoka na Nemačku, pre no što se Engleska na tom prostoru suprostavi sovjetskom napredovanju sredstvima građanskog rata. Ovo vezivanje je u ovom trenutku najveće izloženosti ovih snaga moguće pa izgleda da je opravdano preuzeti i rizik koji iz toga proizilazi.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_230.htm Obaveštenje generalštaba Vrhovne komande Vermahta od 25. avgusta 1944. ministarstvu inostranih poslova o razgovorima Milana Nedića sa komandantom Jugoistoka o saradnji Draže Mihailovića sa Nemcima u borbi protiv NOVJ]</ref>}} Specijalni nemački izaslanik Hermann Neubacher je ocenio da obećanja Draže Mihajlovića u pogledu lojalnog držanja treba uzeti ozbiljno, pošto je dokazao on "da je toliki antikomunista, da je '''usprkos engleskim ponudama dao prednost prosjačenju kod okupatora''' pred slogom s crvenom stranom".<ref name="ReferenceB"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=575&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000570.] <br /> ({{jez-njem|"D.M. habe zweifellos bewiesen, dass er <br /> 1. Burgfrieden mit Besatzungsmacht halten will und <br /> 2. So sehr Antikommunist ist, dass er trotz Angeboten von englischer Seite einen Bettelgang beim Okkupator der Einigung mit der roten Seite vorgezegen hat. <br /> Zusicherungen D.M.'s auf loyale Einstellung sind ernst zu nehmen, da D.M. in antikommunistischer Frage stets konsequente Haltung eingenommen hat."}})</ref> Ovi pregovori završili su formulisanjem inicijative za formiranje srpske armije od 50.000 ljudi za borbu protiv komunizma kojom bi rukovodio [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]], a koju bi opremila nacistička Nemačka. Pored toga, Hitleru su specijalni izaslanik Neubacher i feldmaršal von Weichs prezentirali situaciju u Srbiji: „Četnici su u Srbiji od marta do avgusta 1944. izgubili u borbama sa komunistima oko 5.000 boraca, a prema nemačkoj okupacionoj sili u poslednje vreme nisu više neprijateljski raspoloženi. Oko 10.000 četnika bore se zajedno sa nemačkim trupama u južnoj Srbiji i to pod komandom nemačkog majora Vajela“.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref> Uz naglasak da će dato oružje „jednom kasnijom prilikom biti upravljeno protiv Nemaca“, vođa [[Treći Reich|Velikonjemačkog Reicha]] je odbacio ovu inicijativu, formulisavši konačnu svoju odluku na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Zaključujući, Führer je ustanovio, da on a) nema ništa protiv “malih taktičkih manevara“ s pokretom DM, b) da zatraženo formiranje armije, koja bi bila jačine 50.000 ljudi, nikako ne bi moglo doći u obzir.<ref name="znaci.org">[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm Službena beleška sa referisanja Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22.8.1944]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=814&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000811.] <br /> ({{jez-njem|"Abschliessend, stellte der Führer fest, daß er <br /> a) gegen "kleine taktische Manöver" mit der DM–Bewegung keine Bedenke habe, <br /> b) daß die Aufstellung der gefordeten 50 000 Mann starken Armee auf keinen Fall in Frage kommen könne."}})</ref>|Službena beleška sa referisanja komandanta Jugoistoka Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22. avgusta 1944. godine}} Ipak, u skladu sa idejom o formiranju srpskog korpusa pod komandom [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]] koji bi se borio na strani Nemaca, [[6. septembra]] [[1944]]. [[Srpska državna straža]] i [[Srpska granična straža]] (ukupno oko 13.000 ljudi) stavljene su pod komandu Mihailovićevog komandanta Srbije generala [[Miroslav Trifunović|Trifunovića]]. Potom su jedinice [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]] i [[Srpska granična straža|Srpske granične straže]] 6. oktobra [[1944]]. sabrane su u Jagodini gde je od njih formiran [[Srpski udarni korpus]] sa tri divizije, koji je brojao oko 6.800 ljudi. Komanda Srpske straže i Granične straže predana je naredbom generala Felbera generalu [[Miodrag Damjanović|Miodragu Damjanoviću]], šefu Nedićevog kabineta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=875&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000871.] <br /> ({{jez-njem|"An den Präsidenten den serbischen Ministerrates Herrn Generaloberst Nedić. Herr Ministerpräsident! <br /> Ich bin damit einverstanden, dass der Generalmajor Damjanović mit der Führung der serbischen bewaffneten Verbände mit Ausnahme des SFK betraut wird. Dieses Korps muss meiner Auffassung noch in den bewährten Händen des General Mušićki [sic] bleiben. Mit dem Ausdruck meiner vorzüglichen Hochachtung."}})</ref> Damjanović je bio i glavni Mihailovićev pouzdanik u Nedićevoj upravi, te su se on i komandanti Straže odmah stavili pod Mihailovićevu komandu. Ove jedinice, preimenovane u Srpski udarni korpus Jugoslovenske vojske u otadžbini, pridružile su se tako drugim četnicima u povlačenju prema Sandžaku. Njihovo je savezništvo ipak bilo nesigurno i ubrzo će se raspasti.<ref>[https://znaci.org/00001/40_74.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNICI SE POVLAČE IZ SRBIJE]</ref> === Bitka za Srbiju (1944) === {{Poseban članak|Bitka za Srbiju 1944.}} [[Datoteka:Četnici i Nemci u Srbiji 1944.jpg|minijatura|Grupa nemačkih vojnika i četnika Draže Mihailovića u vreme proboja u Srbiju 2. proleterske i 5. krajiške divizije NOVJ.]] U povjerljivom izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 26. avgusta 1944. godine, analizirano je stanje na [[Balkansko poluostrvo|Balkanu]] nakon objave rata Trećem Reichu od strane [[Bugarska|Bugarske]] te proglašenja neutralnosti [[Rumunija|Rumunjske]] (i jedna i druga su do tada bile potpisnicama [[Trojni pakt|Trojnog pakta]]), neposredno po ulasku jedinica [[Crvena armija|Crvene armije]] na teritorij dvije države. Oficiri Wehrmachta anticipiraju držanje četnika Draže Mihailovića u novonastaloj, kompliciranoj situaciji: {{izdvojeni citat|Ustanički pokreti na području Balkana – izuzev pokreta Draže Mihailovića – dobit će pojačan zamah, tako da ubrzo treba očekivati prekid svih vlastitih veza s cijelim južnim Balkanom. '''Pokret Draže Mihailovića predstavlja jedinu antiboljševičku organizaciju koja, uz odgovarajuću potporu, može biti dugoročno korisna našim interesima u borbi protiv boljševizma'''.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=874&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000870—000871.] ({{jez-njem|"Darüber hinaus werden die Aufstandsbewegungen im Balkan–Raum – abgesehen von der DM–Bewegung – verstärkten Auftrieb erhalten, so dass in Kürze mit einer Unterbrechung sämtlicher eigenen Verbindungen nach gesamtem Süd–Balkan gerechnet werden muss. Die DM–Bewegung stellt bei entsprechender Unterstüzung die einzige antibolschewistische Organisation dar, die im Kampf gegen den Bolschewismus auf längere Sicht unseren Interessen nutzbar gemacht werden kann."}})</ref>}} [[Bitka za Srbiju 1944.]] je bila zajednički saveznički poduhvat sa ciljem ovladavanja središnjim komunikacijskim prostorom nemačkih snaga na Balkanu. Dejstva na tlu izvršavala je [[NOVJ]], a [[Saveznici]] su obezbeđivali borbeno sadejstvo, snabdevanje i pomoć iz vazduha. Četnici su se u ovim borbama našli direktno na strani [[Wehrmacht]]a. U to vreme, Saveznici su već promenili odnos prema [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevim]] snagama, a njihov prioritet u Jugoslaviji postalo je jačanje snaga [[NOVJ]] u Srbiji.<ref>{{Cite web |title=Ficroj Meklejn: RAT NA BALKANU, glava 11 - NOVI DOGOVOR |url=http://www.znaci.org/00001/1_11.htm |access-date=2023-08-14 |archive-date=2023-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230902100016/https://www.znaci.org/00001/1_11.htm }}</ref> Vrhovni štab NOVJ nameravao je da partizanske snage u Srbiji pomogne prodorom jačih snaga iz [[Bosna|Bosne]] i [[Crna Gora|Crne Gore]]. Nemačka komanda, kao i Mihailović, bili su rešeni da to spreče. Ključnu fazu bitke za Srbiju predstavlja [[Durmitorska operacija|operacija »Rübezahl«]]. Njemačka Komanda Jugoistoka prikupila je za ovu operaciju sljedeće raspoložive snage: {{izdvojeni citat|''Predmet'': Planiranje »Ribecal«,  1.) Snage koje učestvuju: a) Južna grupa: glavni deo 1. brd. div., albanska milicija i delovi SS-divizije »Skenderbeg«, b) Bor[bena] grupa »Jugozapad«: 2 ojačana bataljona 181. peš. divizije sa III/13. SS-puka, c) S[evero] z[apadna] grupa: 2. puk Brandenburg (bez 1 bat.), 3/12. tenk. bat. z. b. V., CDK i četnici (Drinski korpus), d) S[everna] grupa: 14. SS-puk (bez III), e) I[stočna] grupa: Viša k-da III/363. puka, 696. bat. feldžandarmerije, delovi 297. izv. bat., 2/201. brig. jur. topova, f) Grupa »Krempler«, g) Padobranski lov. bat. »Brandenburg«<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=491&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000486.] <br /> ({{jez-njem|"Betr.: Plannung "Rübezahl". <br /> 1.) Beteiligte Kräfte: <br /> a) Südgruppe: Masse 1. Geb. Div., alban. Milizen und Tle. SS–Div. Skanderbeg. <br /> b) Kgr. Südwest: 2 verst. Btlne. 181 J.D. mit III./SS–13 <br /> c) NW–Gruppe: 2. Rgt. Brandenburg (o. 1 Btln.) 3./Pz. Abt. z.b.V. 12, MFK, und Cetniks (Drina–Korps). <br /> d) N–Gruppe: SS–Rgt. 14 (ohne III.). <br /> e) O–Gruppe: Höh. Kdo. mit III./363, Feld Gend.Abt. 696, Tle. A.A. 297, 2./Stu. Gesch.Brig 201. <br /> f) Gruppe Krempler. <br /> g) Fallschirm–Jg.Btl. Brandenburg."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_108.htm Izveštaj Komandanta Jugoistoka od 12. avgusta 1944. Vrhovnoj Komandi Vermahta o sastavu borbenih grupa i njihovim pravcima napada u operaciji »Ribecal«], Zbornik NOR-a, tom XII, knjiga 4, dokument br. 108.</ref>}} [[NOVJ]] je nastojala da koncentriše snage na levoj strani [[Lim (reka)|Lima]] za proboj u [[Srbija|Srbiju]]. Nemačka [[Komanda Jugoistoka (Nemačka)|Komanda Jugoistoka]] je rešila da brani [[Srbija|Srbiju]] aktivnim dejstvima - sprečavanjem pokreta jedinica [[NOVJ]] kroz [[Bosna|Bosnu]] prema zapadu, kao i nizom krupnih i ambicioznih operacija u [[Sandžak]]u i istočnoj [[Bosna|Bosni]] sračunatih na razbijanje koncentracija [[NOVJ]] i njihovo onesposobljavanje za ofanzivna dejstva. Snage [[JVuO]] sa velikim entuzijazmom učestvovale su u ovim operacijama, kao i u onim koje je organizovao nemački komandant [[Srbija|Srbije]] protiv lokalnih partizana i povremenih prodora. Vrhunac ovog sadejstva nastupio je u avgustu [[1944]],<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[Službena beleška oficira Abvera Komande Jugoistoka od 22. avgusta 1944. sa referisanja komandanta Jugoistoka Adolfu Hitleru, http://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230814062743/https://znaci.org/00001/4_12_4_112.htm |date=2023-08-14 }}] Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 112</ref> kada su se odvijala najintenzivnija i najmasovnija dejstva. U izvještaju Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. godine upućenom Vojnoupravnom komandantu Jugoistoka, konstatuje se ozbiljna političko-bezbjednosna kriza uzrokovana uspješnim partizanskim manevrom, tj. prodorom u Srbiju: {{izdvojeni citat|Započeo je očekivani veliki Titov napad na Srbiju. Dok su u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]], na [[Drina|Drini]], pripremljene jedinice bile tako desetkovane našim akcijama da mu tamo samo slabe snage stoje na raspolaganju, dotle je jačim delovima Titovih jedinica, koje su bile u centralnom delu [[Crna Gora|Crne Gore]], oko 3 divizije, pošlo za rukom da upadnu u [[Južna Srbija|južnu Srbiju]] i da pređu dolinu [[Ibar|Ibra]]. One sada u rejonu između Ibra i [[Južna Morava|Južne Morave]], po sjedinjavanju sa tamošnje 3 srpske crvene divizije, ugrožavaju obe glavne saobraćajne arterije prema jugu. Slobodu pokreta ovih, oko 10.000 ljudi jakih i dobro naoružanih, združenih jedinica uspeli smo, istina u teškim borbama i uz mnogo gubitaka, pomoću nemačkih, bugarskih i srpskih snaga (četnici i [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]]) da suzimo; ipak, one su preslabe da bi, s obzirom na otkazivanje bugarskih jedinica, izborile odlučujuće uspehe.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_109.htm Izveštaj Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. komandantu Jugoistoka o vojno-političkoj i privrednoj situaciji u Srbiji]</ref>}} Koliki su značaj najviši okupacioni dužnosnici u Jugoslaviji pridavali upotrebi četničkih jedinicâ u borbi protiv snaga NOVJ, može se zaključiti i na osnovu jedne naredbe od 26. avgusta 1944. godine, koju potpisuje feldmaršal [[Maximilian von Weichs]]: {{izdvojeni citat| ''Naređenje komandanta Jugoistoka'' Suštinski zadatak [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]] i Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od sada pa nadalje jeste dovesti i držati sve četničke jedinice u Srbiji i Crnoj Gori u borbenom dodiru s crvenim snagama, kako im ne bi bilo dopušteno preuzimanje vlastite inicijative, koja bi zbog cjelokupne situacije mogla biti uperena i protiv Njemačke. Odbijanje borbe protiv komunista mora se odmah prijaviti kao prijeteći simptom.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=13&rec=311&roll=191 NARA, T311, Roll 191, frame no. 000007.] <br /> ({{jez-njem|"Befehle OB.Südost <br /> Eine wesentl. Aufgabe Pz.AOk 2 und Mil.Befh.Südost ist ab sofort sämtl. in Serbien und Montenegro stehenden Cetnikverbände in Gefechtsberührung mit roten Kräften zu bringen und zu halten, um sie nicht zu einer eigenen Initiative die in Auswirkung der Gesamtlage auch gegen Deutschland gerichtet sein könnte gelangen zu lassen. Weigerung, dem Kampf gegen den Komm. aufzunehmen, ist als bedrohliches Symptom sofort zu melden."}})</ref>}} Uoči bitke sa partizanima, nemački Wehrmacht je snabdeo četnike svim raspoloživim zalihama italijanskog pešadijskog oružja i municije: {{izdvojeni citat|U nadovezi na dogovor od 15. 8. saopštava se, da se za izdavanje četničkim jedinicama mogu staviti na raspolaganje, u najboljem slučaju, sledeća oružja: 7.000 pušaka 6,5 mm (ital.) sa po 100 metaka, <br /> 50 teš. mitraljeza 8 mm (ital.) sa po 13.000 metaka, <br /> 42 laka bacača 4,5 mm (ital.) sa po 250 metaka. Upozorava se na to, da je time iscrpljena celokupna zaliha italijanske pešadijske municije u domenu Komandanta Jugoistoka i da se nove pošiljke mogu očekivati tek od oktobra 1944. godine i to u ograničenom obimu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=587&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000582.] <br /> ({{jez-njem|"Im Nachgang zur Besprechung vom 15.8. wird mitgeteilt, dass für Ausgabe an Cetnik–Einheiten äusserstenfalls folgende Waffen zur Verfügung gestellt werden können: <br /> 7 000 Gewehre 6,5 mm (i) mit je 100 Schuss, <br /> 50 s.M.G. 8 mm (i) mit je 13 000 Schuss, <br /> 42 le.Gr.W. 4,5 cm (i) mit je 250 Schuss. <br /> Es wird darauf aufmerksam gemacht, dass damit der gesamte Bestand an ital. Inf. Munition im Bereich O.B.Südost erschöpft ist und Neulieferung in beschränktem Maße erst ab Oktober 44 erwartet werden darf."}})</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/4_14_4_228.htm Obaveštenje operativnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 16. avgusta 1944. obaveštajnom odeljenju o odobrenim količinama oružja i municije četničkim jedinicama]</ref>|Obaveštenje komande Jugoistoka o odobravanju oružja i municije četnicima (16. avgust 1944.)}} U nacrtu jednog izvještaja, sastavljenog od strane oficirâ Armijske grupe »F« u ljeto 1944. godine, sumira se iskustvo njemačkih okupacionih organa sa Mihailovićevim četnicima u [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupiranoj Jugoslaviji]]: {{izdvojeni citat|Dosadašnje držanje D.M.-a ima sljedeće karakteristike: a) Aktivna borba protiv komunista u Srbiji, Crnoj Gori i Hrvatskoj, s tim što je ova borba zbog brojčane, a naročito materijalno-tehničke nadmoći komunista, uvijek rizična za snage D.M.-a, b) Neispunjavanje od Saveznika postavljenih specijalnih zadataka, c) Lokalna, ponekad vrlo aktivna saradnja sa njemačkim trupama, obavještajnim i ostalim okupacionim organima, d) Potpuna spremnost za izvršavanje taktičkih instrukcija izdatih od strane njemačkih oficira za vezu, e) Stalno ponavljanje zahtjeva za municijom i oružjem radi borbe protiv komunista, kao nagrada za dokazanu lojalnost.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=970&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000960.] <br /> ({{jez-njem|"Das bisherige Verhalten der DM–Bewegung ist gekennzeichnet: <br /> a) durch eine aktive Kampfführung gegen den kommunistischen Feind in Serbien, Kroatien und Montenegro, die bei zahlenmässiger und vor allem waffentechnischer Überlegenheit der kommunistischen Banden in jedem Falle mit einem besonderen Risiko für die DM–Kräfte verbunden ist, <br /> b) durch die Nichtausführung der von den Allierten generell und im Form von Spezialaufgaben gegebenen Sabotageaufträge, <br /> c) durch eine örtliche, z.Zt. sehr rege Zusammenarbeit der DM–Cetniks mit der deutschen Sicherungstruppe, den Abwehrorganen und den für Ausnutzung des Landes eingesetzten deutschen Dienststellen bezw. deren Organisationen, <br /> d) durch eine absolute Bereitwilligkeit, sich den taktischen Weisungen der deutschen Verbindungsoffiziere zu unterwerfen, <br /> e) durch die wiederholten Versuche, für bewiesene Loyalität Munition und Waffen zum Kampf gegen den kommunistischen Feind zu erhalten."}})</ref>}} Kada su partizani konačno uspeli da se probiju u Srbiju i krenu ka Beogradu, nastupila je panika u redovima okupatora i kvislinga/kolaboracionista: {{izdvojeni citat|Titovi partizani upali su u septembru 1944. u Srbiju i to na više mesta. Zapadni deo Srbije bio je potpuno nezaštićen. Tamo je bio stacioniran samo mali broj nemačkih policijskih jedinica, koje su, zajedno sa četnicima, tu i tamo još vodile borbe. Sa svih strana neprijatelj je krenuo ka Beogradu. U gradu je vladao mir. '''Mi smo sedeli u Beogradu ne na buretu baruta, nego smo se nalazili u njemu'''.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 164–165.</ref>|[[Hermann Neubacher]], “Sonderauftrag Südost”}} U izveštaju od 18. septembra 1944, komandant Jugoistoka feldmaršal Maximilian von Weichs jasno sagledava težinu situacije u kojoj su se našle okupacione snage u Srbiji usljed nezadržive partizanske ofanzive. Von Weichs smatra da se njemačkom vođstvu poput imperativa nameće nastavak saradnje sa Mihailovićevim četnicima: {{izdvojeni citat|Loša situacija u Srbiji: zbog pomanjkanja vlastitih snaga, napredovanje partizana se može još samo usporiti; politika upotrebe četnika pri tome je od nesmanjene važnosti, te će biti nastavljena svim sredstvima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=763&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000758.] <br /> ({{jez-njem|"Es kommt also darauf an, gegenüber den Banden in Serbien weiterhin mit unterlegenen Kräften eine Verzögerungstaktik zu betreiben in der Hoffnung, daß durch innerpolit. Gegensätze oder Versorgungsschwierigkeiten ihre Stoßkraft geschwächt wird. Ein Einspannen noch kampfbereiter Cetniks ist dabei von unverminderter Bedeutung u. wird mit allem Mitteln betrieben."}})</ref>|V. Weichs-ova ocjena situacije od 17.9.44 (18.9.44)}} Četnici su nudili okupatoru sadjejstvo u borbi protiv snaga NOVJ u zamjenu za municiju i naoružanje: {{izdvojeni citat|Više četničkih vođa s područja Beograda nudi se za borbu protiv komunista pri isporuci oružja i municije od strane Nijemaca.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=789&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000784.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: Kampfangebote mehrerer Cetnik–Führer Raum Belgrad gegen Kommunisten bei Waffen– und Munitionslieferung durch Deutsche."}})</ref>|Večernji izvještaj obavještajnog odjeljenja Armijske grupe »F« za 19. septembar 1944. godine}} Krajem septembra 1944, četnici učestvuju s njemačkim jedinicama u borbi protiv partizana u raznim dijelovima Srbije. Tako u zapadnoj Srbiji, [[4. grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]] pod komandom potpukovnika [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]] i trupe Wehrmachta pokušavaju spriječiti prodor snaga NOVJ: {{izdvojeni citat|Zapadna i centralna Srbija: [...] Dijelovi Borbene grupe fon Jungenfeld prebačeni u Šabac, odakle su 26. septembra, u sadejstvu sa četničkom formacijom Račića, vršili napad na [[12. vojvođanski korpus NOVJ|12. korpus NOVJ]] koji nadire s juga.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1027&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 001015.] <br /> ({{jez-njem|"West– und Mittel– Serbien: <br /> Tle. Kgr. v. Jungenfeld nach Sabac verlegt, von dort 26.9. im Zusammenwirken mit Cetnik–Verband Racic Angriff auf von Süd vordringendes XII. rotes Korps."}})</ref>|Tajni dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Wehrmachta od 25. septembra 1944. godine}} Ova elitna četnička formacija pomagala je okupatoru u zapadnoj Srbiji već početkom septembra te godine: {{izdvojeni citat|[[Požega (Srbija)|Požegu]] zauzele vlastite trupe u sadejstvu sa četnicima (Račića).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=247&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000246.] <br /> ({{jez-njem|"Pozega durch eigene Truppe in Zusammenwirken mit Cetniks (Racic) genommen."}})</ref>|Večernji izvještaj Obavještajnog odjeljenja Armijske grupe »F« za 6. septembar 1944. godine}} Pukovnik von Jungenfeld se nalazio na čelu 5. policijskog puka, sa štabom u [[Šabac|Šapcu]]. O saradnji visokih četničkih oficira sa Jungenfeldom, poput komandanta Kolubarskog korpusa JVuO kapetana Milorada Lapčevića, generala [[Svetomira Đukića]], komandanta Severnih pokrajina JVuO (tj. [[Vojvodina|Vojvodine]] i [[Slavonija|Slavonije]]) ili majora Ilije Orelja, u vezi sa planiranjem krupnije operacije protiv snagâ [[NOV i POJ]] u [[Srem]]u avgusta 1944. godine, general Dragoljub Mihailović je bio obaviješten od strane pukovnika Dragomira Radovanovića, delegata Vrhovne komande Jugoslovenske vojske u otadžbini za Vojvodinu: {{izdvojeni citat|Dobro je što je kapetan Lapčević postavljen za komandanta Sremske jurišne grupe, no on je svojim radom za poslednji mesec dana stalno radio sa nemačkim komandantom iz [[Šabac|Šapca]]. On — kapetan Lapčević je izvodio akciju u [[Kupinovo|Kupinskom]] kutu po zapovesti nemačkog komandanta iz Šabca, javno sa njim sedeo obilazio Kupinski kut naravno da su u ovom pogledu sudelovali đeneral Đukić i major Orelj. Major Orelj je potpuno zabrljao. Nezgodno je što se svuda prestavlja za Vašeg Delegata te u ime Vaše onako pijan naređuje i govori. Sve ovo vide ovi naši mladi komandanti koji vode ljude i koji treba da nose ceo teret borbe na svojim leđima. Oni nemogu da dozvole da im neko prebaci da su saradnici Nemaca. Kapetan Lapčević, đeneral Đukić i major Orelj mogli su i trebali da rade, ali samo tajno, a nikako javno svakog dana sedeti u kafani u s. [[Ušće (Obrenovac)|Ušće]] pored puta [[Obrenovac]]—Šabac, još đeneral Đukić sa đeneralskom kapom i t.d. Da umirim ove mlade ljude i da im objasnim da će se ovo zabraniti i da će se ako se šta radi, u buduće tajno raditi, trebalo je dosta vremena i muke.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_37.htm Izveštaj delegata Vrhovne komande za Vojvodinu od 22. avgusta 1944. Draži Mihailoviću o akcijama protiv NOV i POJ u Sremu i o saradnji sa nemačkim trupama]</ref>}} Iz Armijske grupe »F« javljeno je 13. septembra 1944. godine da Mihailovićevi četnici pomažu okupacionoj sili i prilikom defanzivnih akcijâ u zapadnoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Sjeverozapadna Srbija: Noćni napad crvenih bandi na [[Valjevo]] odbijen od strane četnika i vlastitih snaga.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=553&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000550.] <br /> ({{jez-njem|"NW–Serbien: <br /> Nachtangriff roter Banden auf Valjevo durch Cetniks und eig. Kräfte abgeschlagen."}})</ref>|Tajni dnevni izvještaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«) za 13. IX 1944.}} U [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]] četnici su asistirali okupatoru pri zaštiti objekata od strateškog značaja za ratnu privredu Trećeg Reicha, čime je Nijemcima znatno olakšavana eksploatacija rudnih bogatstava u zemlji: {{izdvojeni citat|Napad bandi na rudnik uglja [[Bogovina]] odbijen od strane DM–jedinicâ i mešovite borbene grupe (Landesschützen iz [[Bor]]a i delovi 1. policijskog dobrov. bataljona).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=403&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289656.] <br /> ({{jez-njem|"BANDENANGRIFF AUF KOHLENBERGWERK BOGOVINA DURCH DM–VERBAENDE UND GEMISCHTE KGR (LDS AUS BOR UND TLE. POL. FREIW.BTL. 1) ABGEWIESEN."}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«), 27. VIII 1944. godine}} Načelnik štaba Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO kapetan [[Neško Nedić]] je 13. septembra izdao naredbu kapetanu Vojislavu Markoviću da u najtješnjoj vezi sa njemačkim okupacionim snagama odbace [[1. proleterska divizija|Prvu proletersku diviziju]] prilikom napada na Valjevo: {{izdvojeni citat|Tvoj korpus za sada ostaje za akciju prema Valjevu — prema komunističkoj grupi dejstvuje u Kolubari. Pošto ovu akciju vode uglavnom Nemci to će tvoja uloga biti da naslonom naših i u sporazumu sa njima izvršiš tučenje crvenih sugerišući Nemcima najpogodnija rešenja. Od Nemaca ćeš neposredno da se snabdevaš municijom, a glavni zadatak ti je da prisustvom uz nemačke trupe goniš i hvataš komuniste koje oni razbijaju.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_69.htm Naređenje načelnika štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 13. septembra 1944. komandantu 7. jurišnog korpusa da sadejstvuje s nemačkim trupama u odbijanju napada 1. proleterske divizije NOVJ na Valjevo]</ref>}} Istovremeno, Nijemci otpočinju s izvođenjem [[Operacija Cirkus|operacije »Cirkus«]] ({{jez-njem|Zirkus}}), čiji je cilj bio ovlađivanje [[Kolubara|kolubarskim]] pobrđem. Operacija je počela 24. septembra 1944, uz učešće [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS-divizije »Prinz Eugen«]], [[Brandenburger|1. puka »Brandenburg«]] (bez 1. bataljona), 202. tenkovskog bataljona, dijelova 5. policijskog puka i pripadnikâ Šumadijske i Kolubarske grupe korpusa JVuO.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.pdf Pregled dejstava potčinjenih jedinica vojnoupravnog komandanta Jugoistoka (Armijske grupe »Srbija«) od 23. avgusta do 4. novembra 1944. godine]</ref> Prethodnog dana, ispred Komande Jugoistoka je načelnik štaba Armijske grupe »F« general [[Arthur Winter]] uputio izvještaj kojim najavljuje početak operacije, napominjući da će se i brojne četničke jedinice boriti na strani Wehrmachta: {{izdvojeni citat|Početak "Cirkusa" 24. septembra. [...] Sve naše snage u sjeverozapadnoj Srbiji potčinjene su Borbenoj grupi fon Jungenfeld. U kruševačkom kraju uspješno napredovanje većih četničkih snaga, uz podršku 12. bataljona iz sastava [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]], protiv crvenih bandi u području sjeverozapadno od Kruševca. Pothvat će biti nastavljen sa 6.000 četnika.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=941&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000931.] <br /> ({{jez-njem|"Beginn "Zirkus" 24.9. Durch Aufkl.– Vorstoss 1. Rgt. Brandenburg Arandjelovac stark feindbesetzt festgestellt. Sämtl. eig. Kräfte in NW–Serbien Kgr. v. Jungenfeld unterstellt. Raum Krusevac erfolgreicher Vorstoss stärkerer Cetnik–Kräfte, unterstützt durch 2./Pz.Abt.z.b.V.12 gegen rote Banden Raum NW Krusevac. Unternehmen wird mit 6000 Cetniks fortgeführt."}})</ref>|Povjerljivi izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 23. IX 1944.}} 1. oktobra 1944. godine, potpukovnik Dragoslav Račić i kapetan Neško Nedić naređuju potčinjenim zapovjednicima korpusâ iz sastava Četvrte grupe da, skupa sa njemačkim jedinicama, krenu u pomoć okupatorskom garnizonu u Šapcu koji je blokiran: {{izdvojeni citat|Drugoga oktobra u šest časova polaze u napad nemačke trupe: — Iz Šapca bataljon Brandenburga sa deset bornih kola, koji će se prikupiti na drumu šest kilometara severozapadno od Debrca (no ako most na Oridu bude porušen, ovaj bataljon krenuće na Vladimirce) odakle u 7,30 časova napada u pravcu sela Jalovik. — Iz Obrenovca ojačana četa pešadije sa tri tenka biće spremna za napad u 7,30 časova na Ušću i napašće preko Beljina ka selu Mesarci — Debrcu a potom selu Krniću. — Kolona iz Uba od dve čete pešadije i dva tenka, stoji spremna u sedam časova u Banjanima za napad pravcem selo Kožur — Krnić. Naše trupe će učestvovati sa jedinicama u napadu dok se ne očisti prostor Debrc — Jalovik — Krnić — Kožur, da bi potom produžile marš po zapovesti za prodor od prvog oktobra. NAREĐUJEM: 1. — Drugi jurišni korpus u sedam časova spreman u selu Ušće stupa u vezu sa nemačkom kolonom iz Obrenovca i napada sa njom zajedno. 2. — Treći korpus u sedam časova prikupljen u Banjanima stupa u vezu sa nemačkom kolonom sa Uba i napada sa njom zajedno. 3. — Valjevski korpus sa štabom grupe polazi iz Skele u 7 časova pravac Debrc, gde će se zadržati u rezervi. Radio vezu održavaće jedinice sa Štabom svakog časa.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_79.htm Zapovest Štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 1. oktobra 1944. komandantima 2, 3. i 7. jurišnog korpusa za sadejstvo s nemačkim trupama u deblokadi Šapca]</ref>}} U septembru su kvislinške formacije [[Srpska državna straža|Srpska državna]] i [[Srpska granična straža|granična straža]] preformirane u [[Srpski udarni korpus]] (jačine 6.800), stavljen pod Mihailovićevu komandu.<ref>[http://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.htm Izveštaj komandanta Armijske grupe "Srbija" od 4. novembra 1944] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230714172817/https://znaci.org/00001/4_12_4_168.htm |date=2023-07-14 }}, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 168</ref> U prvoj polovini septembra, četničko-nemačka odbrana [[Srbija|Srbije]] sa zapada doživela je slom usled prodora [[NOVJ]]. Bitka za [[Srbija|Srbiju]] definitivno je rešena tokom oktobra [[Beogradska operacija 1944.|Beogradskom operacijom]], uz sadejstvo [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] sa oklopnim snagama [[Crvena armija|Crvene armije]]. No, i pored toga, JVuO je nastavila sadejstvovati sa Vermahtom: {{izdvojeni citat|Glavni štab DM-a premješten je u Bosnu usljed napredovanja komunista u Srbiji; međutim, povlačenje četničkih snaga iz Srbije u Bosnu još uvijek nije sprovedeno. Uprkos slabijoj borbenoj efikasnosti, Račićevi četnici nastavljaju borbu protiv komunista. Pod jakim komunističkim pritiskom, još se četničkih vođâ, uključujući i one iz ist. Srbije, izjasnilo spremnim za borbu protiv komunista zajedno s njemačkim Wehrmachtom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=101&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame 000095: Izvještaj o neprijatelju u Srbiji, Hrvatskoj, Crnoj Gori i Albaniji (Dodatak za savjetovanje kod načelnika štaba jugoistoka od 2. oktobra 1944.)] <br /> ({{jez-njem|"Der Hpt.Stab DM ist infolge Vorrückens der Kommunisten in Serbien nach Bosnien verlegt worden, ein Abzug von Cetnik–Kräften aus dem Serbischen Raum nach Bosnien hat dagegen noch nicht stattgefunden. Trotz ihrer Unterlegenheit an Kampfwert stehen die Cetniks des Racic weiterhin im Kampf gegen die Kommunisten. <br /> Unter dem starken kommunistischen Druck haben sich weitere Cetnik–Führer, auch aus O–Serbien bereit erklärt, gemeinsam mit der Deutschen Wehrmacht gegen die Kommunisten zu kämpfen."}})</ref>|Izvještaj [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 2. oktobra 1944.}} {{izdvojeni citat|Četnička grupa [[Siniša Ocokoljić|Ocokoljića]] iz istočne Srbije osiguravala je pozadinu Müllerovom korpusu prilikom borbi protiv Rusa u rejonu okuka Dunava–Zaječar.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=568&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000562-000564: Držanje D.M.-četnika u Srbiji (dodatak za izvještaj o neprijateljskim namjerama od 19. oktobra 1944.)] <br /> ({{jez-njem|"Die ostserbische Cetnikgruppe des Ocokoljic hat dem Korps Müller bei den Verteidigungskämpfen gegen die Russen im Raum Donauschleife–Zajecar Dienste zur Freihaltung der rückwärtigen Verbindungen geleistet."}})</ref>|Njemački izvještaj od 19. oktobra 1944.}} Opšta (pozitivna) ocjena o doprinosu četničkih snaga u borbi na strani njemačkog Wehrmachta tokom bitke za Srbiju, data je u izvještaju štaba [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], poslatom 21. avgusta 1944. godine Vojnom zapovjedniku Jugoistoka generalu [[Hans Felber|Felberu]]: {{izdvojeni citat|Njemačko vođstvo u Srbiji je stoga moralo tražiti pomoć većih dijelova četnika Draže Mihailovića. Oni su slabo naoružani i nedavno su teško pogođeni usljed izostanka obuke pojedinačnih boraca. Ipak, dobro su se borili, pretrpjeli su znatne krvave gubitke i mogu se označiti kao bezuslovno antikomunistički.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=985&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000975.] ({{jez-njem|"Die deutsche Führung in Serbien mußte sich daher schon bisher der Mithilfe stärkerer Teile der DM–Cetniks bedienen. Diese sind schlecht bewaffnet und infolge geringer Ausbildung des Einzelkämpfers in der letzten Zeit stark angeschlagen worden. Sie haben sich aber gut geschlagen, erhebliche blutige Verluste zu verzeichnen und können als unbedingt antikommunistisch bezeichnet werden."}})</ref>|Njemačka procjena brojnosti partizanskih, njemačkih i kvislinških jedinica u Srbiji (21. august 1944).}} === Proboj četnika i Nijemaca iz Srbije (1944) === {{Poseban članak|Proboj četnika i Nijemaca iz Srbije|Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)}} [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-J28413, Jugoslawien, deutscher Rückzug.jpg|thumb|Nemački vojnici se povlače iz Srbije.]] Tokom septembra [[1944]]. glavna četnička mobilna formacija u centralnoj i zapadnoj Srbiji, [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa]] pod komandom [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]], skupa sa drugim pridruženim jedinicama, poražena je od nadirućih snaga [[NOVJ]] i potisnuta prema [[Beograd]]u. Ove su jedinice Nemci tokom [[3. oktobra|3]], [[4. oktobra|4.]] i [[5. oktobra]] 1944. vozovima prebacili sa željezničkih stanica Topčider i Ripanj do [[Kraljevo|Kraljeva]].<ref name="ReferenceC">Ratko Parežanin; MOJA MISIJA U CRNOJ GORI, Rim, 1974, str. 17-18.</ref><ref>Radomir Milošević-Čeda: ZAKASNELI RAPORT, Interprint, Beograd, 1996, str. 78-79.</ref> {{izdvojeni citat|Noću, iza ponoći, između 3. i 4. oktobra 1944, krenuli smo iz Beograda, sa železničke stanice u Topčideru... Uveče sam se oprostio sa komandantom Korpusa, generalom Kostom Mušickim... Kod Mušickog je u tom trenutku bio [[Nikola Kalabić]], a u štabu Dobrovoljačkog Korpusa sam primetio i Neška Nedića... Došli su da se dogovaraju sa Dobrovoljačkom komandom i da traže opremu i ostalo. Na brzinu progovorio sam nekoliko reči sa Neškom Nedićem. U vozu su s nama putovali i Kalabićevi četnici. Rekoše nam da idu do Kraljeva, gde se vrši koncentracija četnika za borbu.<ref name="ReferenceC"/>|Nedićev ministar [[Ratko Parežanin]]}} O oštrini borbi koje su se vodile između snaga NOVJ, s jedne, te okupatorsko-kolaboracionističkih jedinica s druge strane, svjedoči i jedan njemački izvještaj neposredno pred [[Beogradska operacija|pad Beograda]]. U izvještaju se apostofira strateški značaj koji je, za odbranu glavnog grada Srbije, predstavljala bojišnica u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]], koju su držale jedinice Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO kojom je komandovao potpukovnik Račić: {{izdvojeni citat|Račićeva jurišna grupa korpusa, koja je u septembru u teškim borbama na savskom zavoju bila potisnuta iz područja Čačak–Požega–Užice zbog napredovanja Titovih snaga u zapadnoj Srbiji ka severu, probila se natrag u područje Užice–Požega–Čačak zapadno ka Drini u pojedinačnim grupama, trpeći velike gubitke, nakon što su nemačke snage raspoređene u ovom području povučene na [[Istočni front]]. Usled nedostatka municije i oružja te u odsustvu nemačkih snaga koje bi ga poduprle, Račić je od tada mogao izvoditi samo manje operacije protiv komunističkih grupa. <br /> Brzo napredovanje Rusa preko doline Morave do saobraćajnice Beograd–Kraljevo potpuno je promenilo situaciju kod četnika. Čini se da je bliski kontakt s nemačkim trupama bio poremećen brzim pokretima nemačkih trupa uzrokovanim borbama, tako da se s te strane teško mogao vršiti bilo kakav kontinuirani uticaj na četnike.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=568&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame no. 000562.] <br /> ({{jez-njem|"Die im September durch den Nordvormarsch der Tito–Kräfte im westserbischen Gebiet aus dem Raum Cacak–Pozega–Uzice in harten Kämpfen gegen den Savabogen zurückgedrückte Sturmkorpsgruppe Racic hat sich nach Abzug der in diesem Raum eingesetzten deutschen Kräfte an die Ostfront wiederum unter starken Verlusten in Einzelgruppen in das Gebiet westlich der Drina und den Ausgangsraum Uzice–Pozega–Cacak durchgekämpft. Wegen Mangel an Munition und Waffen und im Hinblick auf das Fehlen deutscher Kräfte als Rückhalt hat Racic seitdem nur kleinere Aktionen gegen komm. Gruppen durchführen können. <br /> Das rasche Vordringen der Russen über das Moravatal bis zur Straße Belgrad–Kraljevo hat die Lage der Cetniks völlig verändert. Die Tuchfühlung mit der deutschen Truppe scheint durch die im Kampfverlauf notwendig gewordenen raschen deutschen Truppenverschiebungen unterbrochen zu sein, sodass von dieser Seite die Möglichkeit zu laufender Einwirkung auf die Cetniks kaum mehr bestand."}})</ref>|Držanje D.M.-četnika u Srbiji (dodatak za izvještaj o neprijateljskim namjerama od 19. oktobra 1944.)}} U večernjem izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] za 23. oktobar 1944. godine ponovo se pominje da je povučena nova linija [[Istočni front|Istočnog fronta]], kao i da ona prolazi preko teritorije okupirane Srbije i [[Balkan]]a. Iz dokumenta se može zaključiti kako četnička formacija potpukovnika Dragoslava Račića sudjeluje u frontu kao dio osovinskih snagâ, što je njemačkom Wehrmachtu svakako olakšalo povlačenje jedinicâ iz Grčke: {{izdvojeni citat|Istočni front: <br /> Pokušaj očigledno slabijih snaga [neprijatelja] da sa juga opkole našu borbenu grupu zapadno od [[Kriva Palanka|Krive Palanke]]. Uništenje neprijateljske grupe 24 km severoistočno od [[Priština|Prištine]] (300 poginulih neprijateljskih vojnika; uništeno ili zaplenjeno brojno oružje, vozila i vojna oprema). Vazdušno izviđanje ukazuje na pokret jakih snaga iz područja [[Kragujevac|Kragujevca]] ka [[Gornji Milanovac|Gor. Milanovcu]]. Četnička grupa Račića blokira rejon [[Čačak]]–[[Kraljevo]]–[[Požega (Srbija)|Požega]]. Pokreti naših snaga radi povlačenja u oblast severozapadno od [[Beograd]]a i dalje se odvijaju bez ometanja od strane neprijatelja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=655&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame no. 000649.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Abendmeldung vom 23.10.1944. <br /> Ostfront: <br /> Umfassungsversuch eigener Kampfgruppe W Kriva Palanka mit anscheinend schwachen Kräften von S. Vernichtung einer Feindgruppe 24 NO Pristina (300 Feindtote, zahlreiche Waffen, Fahrzeuge und Kriegsgerät vernichtet oder erbeutet). <br /> Aus Raum Kragujevac nach Luftaufklärung Bewegung starker Kräften gegen Grn. Milanovac. Cetnik–Gruppe Racic blockiert Raum Cacak, Kraljevo, Pozega. Eigene Absetzbewegungen Raum NW Belgrad auch weiterhin von Feind nicht verstört."}})</ref>}} O »formiranju novog istočnog fronta« pišu 4. novembra 1944. i feldmaršal [[Maximilian von Weichs]] i general [[Hans Felber]]. U izvještaju koji predstavlja svojevrsni pregled najvažnijih događaja za period avgust—novembar 1944, najviši oficiri Wehrmachta na teritoriji okupirane Jugoslavije računaju da se, pored četnika Draže Mihailovića, na strani Nijemaca u ovom »frontu« bore i [[Ruski zaštitni korpus|RZK]], [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] i [[Srpska državna straža|SDS]], zaključujući da je situacija kritična za okupatora i kolaboracioniste: {{izdvojeni citat|Uprkos mobilizaciji jedinica za uzbunu i koncentraciju neznatnih rezervi, uz bezobzirno ostavljanje otkrivenih širih delova zemlje, prodor Titovih snaga preko Ibarske doline prema jugoistoku Srbije u žestokim borbama nije mogao da bude sprečen. Grupa armija »F« je protiv Titovih snaga, pripremljenih u Crnoj Gori, bacila u borbu 1. brd. div.[iziju]. Izmičući njenom pritisku, druge Titove jedinice su početkom avgusta prešle jugozapadnu granicu Srbije. Isprva je namera vojnoupravnog komandanta Srbije bila da otkloni glavno ugrožavanje u jugoistočnoj Srbiji. U tu svrhu je 28. avgusta Komandi Grupe »Auleb« povereno komandovanje nad svima jedinicama koje su bile angažovane u jugoistočnoj Srbiji. Trebalo je da napad počne posle dovođenja 1. brd. div. iz Crne Gore. Tada je kapitulacija Rumunije od 23. 8. iz temelja izmenila situaciju u političkom i vojničkom pogledu. Na Dunavu i na granici Banata nastao je novi istočni front, a podređene bugarske snage otpale su i koncentrisale su se, napuštajući prostore koje su obezbeđivale, krajem meseca, duž glavne pruge od Velike Plane do Leskovca, u cilju odlaska za Bugarsku. Rus[ke] i srpske, kao i pol.[icijske] dobr.[ovoljačke] jedinice i četničke jedinice, koje su se do tada, uprkos svih razočarenja, borile na strani nemačkog Vermahta, postale su nesigurne, poslednje čak i delom neprijateljske. Situacija je zahtevala momentalnu mobilizaciju svih snaga koje su u tom prostoru stajale na raspolaganju, kao i dovođenje drugih nemačkih snaga iz ostalog jugoistočnog područja i njihovo angažovanje za formiranje novog istočnog fronta.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.htm Pregled dejstava potčinjenih jedinica vojnoupravnog komandanta Jugoistoka (Armijske grupe »Srbija«) od 23. avgusta do 4. novembra 1944. godine]</ref>}} U mjesečnom izvještaju Armijske grupe »F« ({{jez-njem|Heeresgruppe F}}) za oktobar 1944, poslatom Komandi Jugoistoka, konstatuje se da četnici u Srbiji nijesu u stanju održati svoje pozicije bez prisustva njemačkih okupacionih trupâ. Oficiri Wehrmachta tvrde da je „prebacivanje najvećeg dijela četničkih jedinica koje su se nalazile u sjevernoj i istočnoj Srbiji u suštini izvršeno da bi se izbjegli sukobi sa Rusima“, na čiju ih je „podmuklost“ upozorila Vrhovna komanda JVuO: {{izdvojeni citat|U borbi sa snagama 1. komun. korpusa koje su napredovale ka Beogradu, krajem septembra je Rudnički korpus [JVuO] u rejonu Lazarevca (32 km si. od Valjeva) potpuno uništen, dok je Kosmajski korpus uspio da se održi u rejonu sjeverno od Mladenovca (4 km j–ji. od Beograda). Nakon povlačenja njemačkih trupa, budući u nemogućnosti da zadrže dotadašnja operativna područja zbog premoći Rusa i komunista, četničke jedinice koje su se borile u sjeverozapadnoj i centralnoj Srbiji prebačene su do sredine oktobra na područje južno od Zapadne Morave.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&rec=311&roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001138.] <br /> ({{jez-njem|"Die Verlegung des grössten Teiles der in Nord– und Ostserbien befindlichen Cetnik–Einheiten wurde im wesentlichen zur Vermeidung von Zusammenstössen mit den Russen vorgenommem, vor deren Hinterlist das Obkdo. die Stäbe dringend warnte. <br /> Im Kampf mit den auf Belgrad vorgehenden Kräften des I.komm.Korps wurde Ende September das im Raum Lazarevac (32 NO Valjevo) stehende Rudnik–Korps völlig zerschlagen, während das Kosmaj–Korps sich im Raum Nord Mladenovac (4 SSO Belgrad) behaupten könnte. <br /> Angesichts der Unmöglichket, nach dem Abzug der deutschen Truppen die bisherigen Einsatzräume gegen die Übermacht der Russen und Kommunisten zu halten, wurden die in Nordwest– und Mittel– Serbien kämpfenden Cetnik–Einheiten biss Mitte Oktober in den Raum südlich der Westl. Morava verlegt."}})</ref>}} Izbijanje [[Crvena armija|Crvene armije]] na severoistočnu granicu Jugoslavije izazvalo je pometnju u četničkim redovima. Znatan deo četničkih trupa tokom septembra razbijen je od strane NOVJ u zapadnoj Srbiji. Sam [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]] sa manjom grupom boraca je nateran na povlačenje u Bosnu. Neki su pokušali da napadom na Nemce pred sam dolazak Crvene armije ponovo steknu saveznički status ([[Predrag Raković|Raković]], [[Dragutin Keserović|Keserović]], [[Dragoslav Račić|Račić]]), ali je i ovaj pokušaj bio kratkotrajan. Nakon neuspeha, glavnina se krajem oktobra koncentrisala u oblasti Ivanjice. Upravo u tom periodu vrh Armijske grupe E iz Grčke izbio je do [[Novi Pazar|Novog Pazara]]. Četnici su se priključili [[Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak|prodoru Armijske grupe E kroz Sandžak]] u istočnu [[Bosna|Bosnu]]. {{Wikisource|Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.}} {{izdvojeni citat|Draža Mihailović će nastaviti borbu protiv komunizma. Njegove jedinice se već bore sa Titovim trupama i imaju djelomično vezu sa njemačkim jedinicama (pukovnik v. Jungfeld, general Müller). Sada je stvar u tome, kako upotrebiti četničke jedinice kao prethodnice i osiguranje za komunikacije prilikom predstojećeg izmještanja njemačkih trupa iz Srbije. Pritom se neće moći izbjeći da četnici, prateći moguće pokrete njemačkih trupa ka zapadu, ne dospiju na tlo Hrvatske.<ref name="sr.wikisource.org">[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=51&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000045—000046.] ({{jez-njem|"D.M. wird weiterhin Kampf gegen den Kommunismus führen. Seine Verbände stehen nach wie vor gegen den Titobanden und haben zum Teil auch die notwendige Bindung an die deutsche Truppe (Oberst von Jungfeld, General Müller). Es wird nunmehr darauf ankommen, die Cetniks bei den zu erwartenden Absatzbewegungen der deutschen Truppe in Serbien als eine Art Vorhut einzusetzen, die die rückwärtigen Verbindungen durch Kampf gegen die dortständigen kommunistischen Banden öffnen. Dabei ist nicht zu vermeiden, dass die Cetniks im Zuge möglicher Rückverlegung der deutschen Kräfte in Serbien nach Westen auf kroatisches Gebiet übertreten."}})</ref>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} Prvog dana oktobra 1944, u Komandi Jugoistoka je održano savjetovanje na kojem je upozoreno na promjenljivo raspoloženje četnika prema njemačkoj oružanoj sili u okupiranoj Jugoslaviji: {{izdvojeni citat|Srbija: [...] Četničko držanje i dalje različito. Srbijanski četnici se bore zajedno sa Wehrmachtom protiv komunista. Čak je i sam Draža Mihailović tražio njemačko osiguranje za planirano prebacivanje svog štaba iz sjeverozapadne Srbije u područje jugozapadno od Beograda. Ovaj plan se ipak nije ostvario. Suprotno tome, četnici u Istočnoj Bosni, Hercegovini i južnoj Crnoj Gori su neprijateljski nastrojeni. Kreću se ka obali, kako bi u slučaju savezničkog iskrcavanja s njima uspostavili kontakt i dobili savezničku zaštitu od crvenih. Iz sigurnog izvora se doznaje da D.M. izričito osudio njihovo protivnjemačko držanje.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=111&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000105—000106.] ({{jez-njem|"Cetnik–Haltung weiterhin uneinheitlich. Serbische Cetniks kämpfen zusammen mit deutscher Truppe gegen komm. Banden. DM. selbst bat sogar um deutsche Hilfe zur Sicherung beabsichtigter Verlegung seines Hauptstabes von NW–Serbien in Raum SW Belgrad. Diese Absicht jedoch nicht durchgeführt. Demgegenüber feindselige Haltung der Cetniks im O–Bosnien, Herzegovina und S–Montenegro und Bewegung dieser Kräfte zur Küste in den Raum Dubrovnik mit dem Ziel, bei erwarteter engl.Landung Verbindung mit Allierten aufzunehmen und Schutz gegen Rote zu suchen. Nach S.Qu. bekannt, dass DM. die deutschfeidliche Haltung dieser Cetniks aussdrücklich missbilligt."}})</ref>|Izvještaj sa savjetovanja kod načelnika štaba Jugoistoka od 2. oktobra 1944 (1. oktobar 1944.).}} Koliki je stepen kontrole nad četničkim snagama u Srbiji uspjela ostvariti njemačka Komanda Jugoistoka, vidljivo je i iz zapisnika sa sastanka na vrhu, održanog neposredno pred početak [[Beogradska operacija|Beogradske operacije]] (8. X 1944), kada su zabilježene i riječi Višeg SS i policijskog vođe [[Hermanna Behrendsa]]: {{izdvojeni citat|Na pitanje g-dina feldmaršala [tj. [[Maximilian von Weichs|von Weichs]]a — prim.] postoji li mogućnost komunističkog ustanka u Beogradu, Viši SS i policijski vođa Obergruppenführer Behrends je odgovorio odrečno, ističući da su stalnim pročešljavanjem u posljednje vrijeme uklonjeni svi oni komunisti koji bi na bilo koji način mogli učestvovati u takvoj akciji. Na pitanje gdje se nalaze komunisti zatvoreni u koncentracioni logor, Behrends je odgovorio da su svi pobijeni. Na kraju je skrenuo pažnju na to da je u četničke redove uspio ubaciti dovoljno jake grupe Službe sigurnosti [SD-Sicherheitsdienst], koje imaju ostati sa četnicima i ubuduće. Na to je glavnokomandujući primijetio da je samo to dovoljan razlog zašto bi se vodstvo nad četnicima trebalo povjeriti isključivo Višem SS i policijskom vođi.<ref name="sr.wikisource.org">[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=52&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000045—000046.] ({{jez-njem|"Die Frage des Herrn Feldmarschall an den Obergruppenführer Behrends, ob er mit einem kommunistischen Aufstand in Belgrad rechne, verneinte dieser unter Hinweis darauf, dass er in letzter Zeit durch dauernde Durchkämmungen alle irgendwie für einen Putsch infrage kommenden Kommunisten beseitigt habe. Die Frage nach dem Verbleib der im Konzentrationslager erfassten Kommunisten beantwortete er dahingehend, dass diese alle umgelegt seien. Abschliessend wies Obergruppenführer Behrends noch daraufhin, dass er bei den Cetniks ausreichend starke SD—Kommandos eingebaut habe, die bei den Cetniks verbleiben würden. Von seiten O.B.Südost wurde daraufhin festgestellt, dass allein schon durch diese Tatsache die weitere Führung der Cetnikverbände durch den Höh.SS und Pol.Führer gegeben sei."}})</ref>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} Nakon poraza u [[Bitka na Jelovoj gori|bici na Jelovoj gori]], Vrhovna komanda JVuO na čelu sa Dražom Mihailovićem obrela se u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]]. Potpukovnik [[Zaharije Ostojić]], komandant Istaknutog dela štaba Vrhovne komande, šalje 30. septembra 1944. komandantu Zlatiborskog korpusa kapetanu Dušanu Radoviću (pseudonim »Kondor«) upozoravajuću depešu: {{izdvojeni citat| ''Za Kondora — ultra urgent'' Imam obaveštenje da ste Vi, [Miloš] Marković i [Filip] Ajdačić upućeni u [[Višegrad|višegradski]] srez sa specijalnim zadatkom i da ćete isti izvršiti u punoj vezi sa [[Gestapo]]m i Švabama. Vaši ljudi pričaju da su kaznena ekspedicija. Još u toku današnjeg dana očekujem Vaše objašnjenje, jer ću u protivnom preduzeti potrebno, a narod i istorija reći će ko je izdajnik?<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_133.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša Istaknutog dela štaba Vrhovne komande od 7. avgusta 1944. do 7. januara 1945. godine]</ref>}} Jedinice [[Crvena armija|Crvene armije]] i [[NOVJ]] u prvoj polovini oktobra [[1944]]. zaposele su komunikaciju dolinom [[Morava (reka)|Morave]] između [[Vranje|Vranja]] i [[Velika Plana|Velike Plane]], što je otežalo [[Proboj Armijske grupe "E" iz Grčke 1944|proboj Armijske grupe "E" iz Grčke]]. Ova formacija time je bila usmerena na komunikaciju [[Skoplje]] - [[Kosovska Mitrovica]] - [[Raška]], odnosno dolinom [[Ibar (reka)|Ibra]], i zatim na otvaranje puteva prema [[Sarajevo|Sarajevu]] pod borbom. Tokom ovog četvoromesečnog proboja saradnja između Armijske grupe "E" i četnika iz [[Srbija|Srbije]] i [[Crna Gora|Crne Gore]] imala je više vidova. U izvještaju [[91. armijskog korpusa]] Wehrmachta od 25. oktobra 1944. godine, što ga je potpisao general [[Werner von Erdmannsdorf]],<ref>NARA, T314, Roll 1360, frame no. 000889.</ref> odato je svojevrsno priznanje generalu Mihailoviću i njegovim četnicima kao najvrjednijim antikomunističkim (sa)borcima na čitavom okupiranom području [[Jugoistočna Evropa|jugoistočne Evrope]]: {{izdvojeni citat|Među antikomunističke grupe u Srbiji spadaju i sljedbenici srpskog pukovnika Draže Mihailovića [Mihailović je unaprijeđen u čin generala još decembra 1941. — prim.] i neke nezavisne četničke jedinice (četnik — borac za slobodu). Pukovnik Draža Mihailović igra u Srbiji ulogu sličnu onoj koju igra general [[EDES]]-a [[Napoleon Zervas|Zervas]] u Grčkoj. On jeste anglofil, ali i apsolutno antikomunistički nastrojen. Na osnovu njegova antikomunističkog stava, saradnja [četnika i Nijemaca] u borbi protiv Titovih komunističkih bandi bila je uglavnom zadovoljavajuća. Srbin je dobar vojnik i u tom pogledu nalazi se na prvom mjestu na Balkanu. Disciplinovan je, žilav i uporan, te stoga stoji iznad prosječnog Grka. Srpske bande se bore žešće od Grka i imaju se više cijeniti od grčkih bandita. Njihovo naoružanje je dobro.|Uputstvo za srpsko-albansku teritoriju, izdato od strane Obavještajnog odjeljenja 91. armijskog korpusa, 25. X 1944.}} Prilikom proboja od [[Sjenica|Sjenice]] prema [[Prijepolje|Prijepolju]] [[24. oktobra|24]]-[[31. oktobra]] [[1944]]. Nemci su nastupali zajedno sa borcima [[Srpski udarni korpus|Srpskog udarnog korpusa]] protiv snaga [[37. sandžačka divizija|37. sandžačke divizije]]. Od Prijepolja se glavnina [[Armijska grupe "E"|Armijske grupe "E"]] kroz Sandžak usmerila na pravac Prijepolje — Višegrad — Rogatica — Sarajevo. Jednim motorizovanim bataljonom Nemci su 1. novembra otvorili su put Prijepolje - Pljevlja, i usmerili celokupne četničke snage iz [[Srbija|Srbije]] na pravac [[Sjenica]] — [[Prijepolje]] — [[Pljevlja]] — [[Goražde]]. Time su iskoristili snage [[JVUO]] iz Srbije kao svoju levu pobočnicu. Nakon toga, svojim napadom na NOVJ u pravcu Tuzle ([[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944]]) sadejstvovale su snagama [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] u njihovom proboju na sever. U dnevnom izvještaju za 13. novembar 1944. o situaciji na teritoriji okupirane Jugoslavije iz štaba Armijske grupe »F«, u paragrafu naslovljenom “Njemačke i savezničke trupe“, navodi se, očigledno na osnovu presretnute komunikacije snaga NOVJ, da se general Dragoljub Mihailović nalazi u rejonu [[Sjenica|Sjenice]] sa „aktivnim jugoslovenskim generalom” (moguće da je riječ o [[Miroslav Trifunović|Miroslavu Trifunoviću]]).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=719&rec=311&roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001217.] <br /> ({{jez-njem|"I. Deutsche und verbündete Truppen. <br /> Draza Mihajlovic befindet sich mit einem aktiven jugosl. General im Sjenica. (VII.mont.Brig. an 3.Div. 4.11.)"}})</ref> Dok komandant [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] general [[Aleksander Ler|Ler]] u svom pregledu brojnog stanja od [[16. novembra]] [[1944]]. ubraja 10.000 četnika Pavla Đurišića u vlastite (njemačke) trupe,<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_174.htm Pregled brojnog stanja jedinica potčinjenih Grupi armija »E« na dan 16. 11. 1944. godine, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII — dokumenti Nemačkog rajha, knjiga 4], Vojnoistorijski institut, Beograd — dokument br. 174.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=382&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frames no. 000376—000377.]</ref> dotle se za četnike iz Srbije u izveštaju poslatom Vrhovnoj komandi u [[Berlin]]u kaže da se "drže u senci Vermahta". Nevoljno savezništvo veoma dobro ilustruje i sljedeći izveštaj: {{izdvojeni citat|[General] [[Miroslav Trifunović|Trifunović]] sa oko 18.000 četnika [[Dragoslav Račić|Račića]] i [[Dragutin Keserović|Keserovića]], uporedno sa nem. pokretima u rejonu [[Prijepolje]]. Pravac marša [[Foča]]. U početku učešće u borbenim dejstvima na nemačkoj strani (zaštita bokova). U poslednje vreme samo saputnici. Utisak: dokle god postoje zajednički interesi — uopšte mir. Ako vide mogućnost uspeha, bezuslovno treba očekivati prepade na nemački [[Vermaht]], naročito na odvojene grupe. <br /> Moli se da se dostavi rezultat pregovora DM — [[Hermann Neubacher|zastupnik Ministarstva spoljnih poslova]].<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Izvod iz ratnog dnevnika komande Grupe armija »E« za period od 1. oktobra do 31. decembra 1944. godine]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=507&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000501.] <br/> ({{jez-njem|"2.) Trifunovic mit ca. 18000 Cetniks des Racic und Keserovic gleichlaufend mit dt. Bewegungen im Raum Prijepolje Marschrichtung Foca. Anfangs Teilnahme an Kampfhandlungen auf deutscher Seite (Flankenschutz). Neuerdings nur Mitläufer. Eindruck: Solange gleichlaufende Interessen im allgemeinen Ruhe. Wenn erfolgversprechend, Überfälle gegen deutsche Wehrmacht, besonders Splittergruppen, unbedingt zu erwarten. <br /> 3.) Um Übermittlung des Verhandlungsergebnisses DM – Vertreter AA wird gebeten."}})</ref>}} Načelnik štaba Armijske grupe »E« general-major [[Erich Schmidt-Richberg]] piše 5. decembra 1944. godine o pokušajima da se s četnicima Draže Mihailovića nađe, u vrijeme zajedničkog povlačenja, obostrano korisno rješenje u smislu nastavka saradnje u borbi protiv snagâ [[NOV i POJ]]: {{izdvojeni citat| ''Borbenoj grupi pukovnika Bemera <br /> Glavni štab [[V SS brdskog korpusa]]'': 1) Pošto nemačka Vrhovna komanda sa opunomoćenicima DM već pregovara (preko izaslanika pukovnika [[Gojko Borota|Borote]]), molimo da se generalu Trifunoviću predoči da sačeka uputstva od svog pretpostavljenog starešine. 2) Utvrđivanje neke neutralne zone ist. od [[Sokolac|Sokolca]] ne može se dovesti u sklad sa nemačkim planovima. 3) Ostali predlozi DM već su dostavljeni. 4) U držanju nemačkog Vermahta, koje je ranije utvrđeno, prema četnicima ništa se nije promenilo. Nemački Vermaht ima nameru da zadovolji potrebe četnika u što većoj meri uzimajući u obzir i pružanje materijalne pomoći.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »E« ZA PERIOD OD 1. OKTOBRA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=868&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000862.] <br/> ({{jez-njem|"An Kampfgruppe Oberst Böhmer nachrichtl.: <br /> Gen.Kdo.V.SS-Geb. Korps (durch Schreiben, 2. Ausf.) <br /> 1.) Da deutsches Okdo. nur mit einer DM Vertretung verhandeln kann, und dies bereits geschiet (von entsandter Oberst Borota), wird gebeten, dass General Trifunovic nahezulegen, Weisungen seiner vorgesetzten Stelle abzuwarten. <br /> 2.) Festlegung eines neutralen Raumes ostw. Sokolac läst sich mit deutschen Planungen nicht in Einklang bringen. Entsprechende andere Vorschläge wurden bereits DM übermittelt. <br /> 3.) An dem ursprünglich festgelegten Verhalten der deutschen Wehrmacht gegenüber den Cetniks hat sich nichts geändert. <br /> 4.) Die deutsche Wehrmacht wird versuchen, den Bedürfnissen der Cetniks weitgehend gerecht zu werden und beabsichtigt hierzu auch materielle Hilfeleistung."}})</ref>}} U posljednjim mjesecima okupacije Jugoslavije, dužnosnici njemačkog Wehrmachta mogli su dati konačni i zaokruženi sud o karakteru kolaboracije JVuO sa okupacionim snagama. Tako uputstvo iz štaba 91. armijskog korpusa od 26. decembra 1944. godine sadrži veoma iznijansirano tumačenje kvaliteta dosadašnje njemačko-četničke saradnje, prvenstveno uslovljene spoznajom da [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] predstavlja zajedničkog neprijatelja. Pored toga, oficiri iz štaba 91. koprusa analiziraju kako se može proći s najmanje političke štete usljed stalno prisutnog antagonizma između vlasti NDH i četnikâ, preporučajući oprez u odnosima s potonjima zbog njihovih neprekinutih veza sa [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|Saveznicima]]: {{izdvojeni citat|Srpski četnici: <br /> Upotreba četničkih jedinica dala je u raznim oblastima dobre rezultate. Poznavanje zemljišta od strane četnikâ i njihove izviđačke aktivnosti protiv Titovih snaga od koristi su njemačkom Wehrmachtu. Međutim, oslanjanje četnika na njemački Wehrmacht proizilazi isključivo iz činjenice da su inferiorni u odnosu na Titove snage — [[Angloamerika|angloamerička]] oružana intervencija bi ih navela da odmah promijene kurs. Njihovi pokušaji da se svrstaju uz angloameričkog neprijatelja se nastavljaju. Stoga se savjetuje veliki oprez kada se postupa sa četnicima. Za vlastiti stav prema četnicima presudno je sljedeće: <br /> 1) Upotreba četničkih jedinica mora se sprovesti na način tako da, u slučaju nagle promjene kursa, šteta ostane u granicama podnošljivog; <br /> 2) Nijemci moraju iskoristiti neprijateljstvo između četnika i boljševičkih bandi; <br /> 3) Saradnja s četnicima od slučaja do slučaja u zamjenu za opskrbu borbenom municijom, zdravstvenu njegu i snabdijevanje namirnicama, ukoliko su dostupne; <br /> 4) Cjelokupno hrvatsko stanovništvo mrzi četnike; kompromis između njih i hrvatskih vlasti (posebno ustaša) teško da je moguć. Stoga, moramo spriječiti njihov upad na hrvatski teritorij, posebno između [[Drina|Drine]] i [[Bosna (rijeka)|Bosne]]. Prelazak [natrag] preko Drine u Srbiju, naročito od strane četnika iz Stare Srbije [misli se na teritoriju Nedićeve Srbije — prim.], treba podržati, jer se time izbjegava konflikt s NDH. Na hrvatskom tlu, taktički nužan kontakt s četnicima tokom operacija protiv Titovih snaga treba održati što je moguće više neprimjetnijim, s obzirom na odnos s ustašama; <br /> 5) Postojeća mržnja između srpskih četnika i [[Bošnjaci|Muslimana]] zahtijeva poseban oprez tokom pregovora s obje strane i njihovog upošljavanja, jer će se i jedna i druga strana ili povući ili odmah zauzeti neprijateljski stav ako se za takve pregovore sazna; <br /> Da li se četnici mogu iskoristiti u njemačku svrhu u borbi protiv Titovih bandi, '''čime bi se uštedjela njemačka krv''', zavisiće od razumnog i vještog pregovaranja s njima.<ref>[https://znaci.org/ok/T317.php?sta1=etni&sta2=D.M&idem=1404 NARA, T314, Roll 1630, frame no. 000770.] <br /> ({{jez-njem|"Die serbischen Cetniks. <br /> Der Einsatz von Cetnik–Verbänden hat in verschiedenen Gebieten guten Ergebnissen geführt. Von Nutzen für die Deutsche Wehrmacht ist die Landeskenntnis der Cetniks und ihre Aufklärungstätigkeit den Titobanden gegenüber. <br /> Anlehnung der Cetniks an die Deutsche Wehrmacht beruht jedoch nur auf die Tatsache, daß sie den Titokräften unterlegen sind: ein bewaffnetes angloameriknisches Eingreifen wird ihr sofortiges Umschwenken veranlassen, Ihre Versuche, sich dem angloamerikanischen Gegner zu nähern, laufen weiter. Große Vorsicht den Cetniks gegenüber ist daher angebracht. <br /> Für die eigene Haltung den Cetniks gegenüber ist maßgebend: <br /> 1.) Der Einsatz der Cetnik–Verbände ist so durchzuführen, daß bei plötzlichem Umschwenken der Schaden in erträglichen Grenzen bleibt. <br /> 2.) Die Feindschaft zwischen den Cetniks und bolschewistischen Banden muß deutscherseits ausgenützt werden. <br /> 3.) Zusammenarbeit mit Cetniks von Fall zu Fall gegen Bereitstellung von Gefechtsmunition, sanitäre Betreuung und Verpflegung, soweit diese vorhanden. <br /> 4.) Die Cetniks sind bei der gesamten kroatischen Bevölkerung verhasst, ein Ausgleich zwischen ihnen und den kroatischen Dienststellen (bes. Ustascha) ist kaum möglich, daher muss ein Eindringen in den innerkroatischen Raum insbesondere zwischen Drina und Bosna unsererseits verhindert werden. Ein Übertritt insbesondere der altserbischen Cetniks über die Drina nach Serbien ist zu unterstützen, da so Konflikt mit Kroatien vermieden wird. Auf kroatischem Boden ist taktisch notwendige Fühlung mit Cetniks bei Einsatz gegen Titobanden im Hinblick auf Verhältnis zur Ustascha möglichst wenig in Erscheinung treten zu lassen. <br /> 5.) Der bestehende Haß zwischen serbischen Cetniks und Muselmanen verpflichtet bei Verhandlungen und Einsatz beider Teile zu besonderer Vorsicht, da bei Bekanntwerden solcher Verhandlungen beide Parteien entweder abspringen oder sofort eine feindselige Haltung einnehmen werden. <br /> Von einer verständnisvoll und geschickt geführten Verhandlung mit den Cetniks wird es abhängen, ob diese durch Einsatz gegen Titobanden für deutsche Zwecke nutzbar gemacht werden können, somit also deutsches Blut gespart werden kann."}})</ref>|Uputstvo načelnika štaba 91. armijskog korpusa o „srpskim četnicima“ iz decembra 1944.}} === Proboj četnika i Nijemaca iz Crne Gore (1944) === {{Poseban članak|Proboj četnika i Nijemaca iz Crne Gore|Pavle Đurišić|Crnogorski dobrovoljački korpus}} [[File:Spisak vlastitih trupa njemačke Armijske grupe E 1944, decembra 1944.jpg|thumb|Spisak trupa njemačke Armijske grupe »E« iz decembra 1944.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=382&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000376.]</ref> Na spisku se nalazi i “10.000 Crnogoraca“ ({{jez-njem|"10.000 Montenegriner"}}). Riječ je o četnicima [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]] (tj. CDK), koji su se povlačili zajedno sa okupacionim snagama.]] Dok su srbijanski četnici sadjejstvovali snagama Armijske grupe »E« u njihovom proboju na sjever, četnici iz Crne Gore uzeli su učešća u [[Proboj XXI brdskog korpusa iz okruženja|proboju XXI brdskog korpusa iz okruženja]]. Jedinice crnogorskih četnika, koje su od Njemaca takođe preformirane u dobrovoljačke pukove ("[[Crnogorski dobrovoljački korpus]]"), borile su se u sastavu njemačkog [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. brdskog korpusa]] između [[Danilovgrad]]a i [[Cetinje|Cetinja]] rame uz rame sa njemačkim vojnicima. Ove snage učestvovale su zajedno sa njemačkim snagama u operacijama protiv NOVJ ([[Operacija Frilingservahen aprila 1944|Frilingservahen]], [[Operacija Ribecal avgusta 1944|Ribecal]]). Komandant [[Armijska grupa E|Armijske grupe "E"]] je u svom izvještaju od ove četnike ubrojao u brojno stanje svojih jedinica: {{izdvojeni citat|C. D. K. od 3 puka, pod komandom potpukovnika [[Pavle Đurišić|Đurišića]], formiran neposredno od strane K-de 2. OkA ([[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druga oklopna armija]]), bio je do sada u službenom pogledu potčinjen K-di 2. OkA a u snabdevačkom i taktičkom pogledu 181. peš. div., koja je trebalo da se obimno uključi u obuku. [...] C.D.K. se do sada dokazao u borbi protiv komunista, ali je upitna njegova pouzdanost prema njemačkom Wehrmachtu zbog Đurišićeva kontradiktornog stava.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=825&rec=314&roll=664 NARA, T314, Roll 664, frame 000817.] <br /> ({{jez-njem|"M.F.K. zu 3 Rgt. unter Führung Oberstleutnant Djurisic, wurde von Pz.AOK 2 unmittelbar aufgestellt, unterstand bisher truppendienstlich Pz.AOK, versorgungsmässig und taktisch 181.Inf.Div., die sich ausbildungsmässig weitgehend einzuschalten hatte. <br /> M.F.K. im Kampf gegen Kommunisten bisher bewährt, jedoch in seiner Zuverlässigskeit gegenüber der deutschen Wehrmacht durch widerspruchsvolle Haltung Djurisic fragwürdig."}})</ref>|Izvještaj Komande 21. brdskog korpusa Komandi Grupe armija "E" od 23. septembra 1944. godine}} O odluci komandanta Crne Gore, Boke i Sandžaka JVuO potpukovnika Pavla Đurišića da slijedi kolonu njemačkih armijâ pri povlačenju s Balkana, te o značajnoj pomoći pruženoj okupatoru od strane crnogorskih četnika tom prilikom, piše u svojim ratnim memoarima i [[Hermann Neubacher]]: {{izdvojeni citat|On je bio opasan nemački saveznik. Meni je uvek bilo savršeno jasno da bismo mi za Pavla Đurišića, u slučaju invazije zapadnih sila na Balkan, ponovo postali njegov najveći neprijatelj. Kada je započelo povlačenje nemačkih trupa iz Crne Gore, Pavle Đurišić je krenuo sa njima. Tokom napornih marševa po planinskom terenu, tokom operacije povlačenja prolazili smo i kroz područja koja su kontrolisali partizani. Njegove trupe vodile su borbu sa partizanima i time nemačkim trupama olakšale evakuaciju sa tog prostora. Kasnije je Pavle Đurišić sklopio ugovor sa ustaškim trupama Ante Pavelića, da bi mogao da prođe sa svojim jedinicama kroz Hrvatsku i Istru. Tamo su se već nalazile i druge četničke jedinice, kao i Ljotićevi dobrovoljci.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], str. 176—177.</ref>|[[Hermann Neubacher]]}} === Prelazak sa Nemcima u Bosnu (1944-1945) === {{main|Proboj Armijske grupe E kroz istočnu Bosnu|Četnička ofanziva u istočnoj Bosni 1944.|Bosanska golgota}} [[File: Četnički oficir Dinarske divizije, SS-Sturmbannführer Ernst Lerch i neidentificirani SS-Hautsturmführer tokom ofanzive protiv IX. korpusa.jpg|thumb|Oficir [[Dinarska četnička divizija|Dinarske divizije JVuO]], SS-Sturmbannführer [[Ernst Lerch]] i neidentificirani SS-Hauptsturmführer tokom ofanzive protiv [[9. korpus NOVJ|9. korpusa NOVJ]] u Sloveniji, mart 1945. godine<ref>[http://bandenkampf.blogspot.com/2016/05/bk0164.html Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0164 | Photo | Höherer SS- und Polizeiführer Adriatisches Küstenland]</ref>]] [[Armijska grupa "E"]] imala je u planu otvaranje komunikacija kroz istočnu Bosnu, pa je krajem novembra jedna njena divizija ([[11. poljska vazduhoplovna divizija (Nemačka)|11. poljska vazduhoplovna divizija]]) započela napad pravcem od [[Rogatica|Rogatice]] prema [[Zvornik]]u, protiv snaga [[Treći udarni korpus NOVJ|Trećeg udarnog korpusa]] [[NOVJ]]. Međutim, kako su tokom ofanzive [[NOVJ]] i Crvene armije od 3. decembra nemačke pozicije na [[Sremski front|Sremskom frontu]] ozbiljno ugrožene, ova divizija hitno je izvučena i transportovana prugom [[Sarajevo]] - [[Slavonski Brod]] na [[Sremski front]]. Na njeno mesto usmerena je glavnina četnika iz [[Srbija|Srbije]]. U izvještaju Operativnog odjeljenja u [[Sarajevo|Sarajevu]] Armijske grupe »E« od 10. decembra 1944, koji potpisuje potpukovnik Warnstorff, istaknuto je: {{izdvojeni citat| Telegram 34. i 91. arm. korpusu, 5. SS-brd. arm. korpusu i Korpusnoj grupi »Kibler«: 1) Četnici na maršu u širi rejon Valjeva privremeno će preći preko područja Rogatica — Ljubovija — Zvornik — Kladanj. 2) DM garantuje najlojalnije držanje prema nemačkim jedinicama i nudi saradnju. Znak raspoznavanja za saradnju između nemačkih jedinica i četnika je: Mitrovica. 3) Četnike u što većoj meri koristiti za službu izviđanja. Materijalna pomoć može im se obezbediti u ograničenim razmerama ukoliko se stave na raspolaganje za borbu protiv bandi. 4) K-da Grupe armija obavestila je hrvatske vlasti o navedenom kretanju.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »E« ZA PERIOD OD 1. OKTOBRA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=998&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000992.] ({{jez-njem| <br /> "1.) Cetniks überschreiten auf dem Marsch in den Großraum Valjevo vorübergehend das Gebiet Rogatica – Ljubovija – Zvornik – Kladanj. <br /> 2.) DM hat loyalste Haltung gegenüber deutscher Truppe zugesichert und bietet Zusammenarbeit an. Kennwort zwischen deutscher Truppe und Cetniks für Zusammenarbeit ist "Mitrovica". <br /> 3.) Die Cetniks sind weitgehend für Erkundungsaufträge zu verwenden. Materielle Hilfe darf ihnen in beschränktem Ausmaß gewährt werden, soweit sie sich zum Kampf gegen die Banden zur Verfügung stellen. <br /> 4.) Die kroatischen Behörden sind über obige Bewegung durch Okdo. unterrichtet worden."}})</ref>}} U izvještaju njemačkog opunomoćenog generala u [[NDH]] od 24. decembra 1944. godine,<ref>[https://znaci.org/00001/40_82.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje POSLJEDNJI DANI NA VUČJAKU]</ref> navodi se da je general Draža Mihailović izrazio spremnost za suradnju i sa formacijama NDH u borbi protiv NOVJ: {{izdvojeni citat|Prema izvješću pouzdanog agenta, Draža Mihajlović je izrazio namjeru da se bori skupa sa ustašama i domobranima, jer je njihov zajednički glavni cilj uništenje komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=443&rec=311&roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000427.] <br /> ({{jez-njem|"Nach zuverlässiger V–Mann–Meldung soll Draza Mihajlovic geäussert haben, er wolle mit den Ustascha und Domobranen zusammen kämpfen, da das gemeinsame Hauptziel die Vernichtung des Kommunismus sei."}})</ref>|Izvještaj njemačkog opunomoćenog generala u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj od 24. XII 1944.}} Četnici su, pod ličnom komandom [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]], nakon koncentrisanja unutar nemačko-ustaških linija, izvršili [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944|napad na snage NOVJ]]. 8. decembra [[1944]]. ujutro sa nemačko-ustaških položaja u okolini [[Rogatica|Rogatice]] krenuli u silovit napad prema [[Zvornik]]u. Ovaj napad bio je usklađen sa napadom nemačkog 34. armijskog korpusa sa druge strane, pravcem [[Užice]] - [[Ljubovija]] - [[Zvornik]]. Ovom prilikom četnicima su Nemci obezbedili snabdevanje municijom, kao i zbrinjavanje ranjenika u nemačkim bolnicama u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Pošto je prodor četnika prema [[Zvornik]]u odbijen, njihova glavnina usmerila se prema oslobođenoj [[Tuzla|Tuzli]]. U [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944|neizvesnim borbama od 24. do 28. decembra]] [[Treći udarni korpus NOVJ]] krajnjim naporom odbio je ovaj napad. Nakon ovog poraza, glavnina [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] snaga razmestila se u [[Modriča|Modriči]] i okolini, gde su nakon kraćeg sukoba uspostavili sporazum sa snagama NDH. Tako su se našli na za Nemce vitalnoj komunikaciji Sarajevo - Brod, vodeći zajedno sa Nemcima teške dvomesečne borbe protiv [[Druga armija JA|Druge jugoslovenske armije]], koja je nastojala da je prekine. Preko pukovnika Borote, komandanta Romanijskog korpusa JVuO, uspostavljena je saradnja sa nemačkim štabom u [[Sarajevo|Sarajevu]], od kojeg je obezbeđeno snabdevanje municijom i bolničko zbrinjavanje ranjenika.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_130.htm Opšti uslovi sporazuma o saradnji između četnika i nemačkih jedinica pripremljeni za pregovore decembra 1944. godine], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 130</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Ratni dnevnik Armijske grupe E 1.10.1944-31.12.1944], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - prilog broj 2, (10. decembar 1944)</ref> [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićeva]] grupacija takođe je uspostavila vezu sa Štefanom Hedrihom ({{jez-nem|Stefan Hedrich}}), SS-oberfirerom i inspektorom u glavnom štabu SS, komandantom SS-oblasti Severozapadna Bosna.<ref>[https://www.znaci.org/00001/181.htm Roland Kaltenegger: TOTENKOPF & EDELWEIß], četvrti deo: Das Kriegsjahr 1944 (Ares verlag, Graz), strana 268.</ref> [[3. april]]a 1945. godine, kada su nemačke trupe napuštale Bijeljinu i okolinu, Mihailović je pokušao da ih pridobije da ostanu pod njegovom komandom kao jugoslovenski državljani.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_192.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša štaba Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 7. aprila 1945. godine]</ref> [[Schutzstaffel|SS]]-Sturmbannführer (major) [[Ernst Lerch]], u izvještaju od 8. marta 1945. godine, piše da je [[Aleksandar Nikolić (četnik)|Aleksandar Nikolić]], zapovjednik Sremsko-slavonske komande JVuO, zajedno sa svojim trupama (za koje navodi da broje oko 80 ljudi, ali i da bi po pristizanju ostatka jedinice ta cifra mogla dostići i 400) došao u [[Istra|Istru]], tj. u [[Operativna zona Jadransko primorje|Operativnu zonu Jadransko primorje]], gdje se stavlja na raspolaganje njemačkim vlastima. Ernst Lerch moli nadređene da naznače rejon u kojem bi »grupa pukovnika Nikolića« mogla da bude »upotrebljena«: {{izdvojeni citat|1.) U prostor [[Jurdani]], prov. [[Rijeka (grad)|Rijeka]], stigli su delovi četničke grupe pukovnika Nikoliča u jačini oko 80 ljudi. 2.) Prema telegr. Glavnog ureda SS od 7. 2. 45, delovodn. pov. br. 375/45, grupa Nikolić potčinjena je komandantu SS i policije u [Operativnoj zoni] Jadr. primorje. [...] 6.) Pukovnik Nikolić je samostalni četnički komandant i njegov načelnik Štaba major Miladinović je izjavio da ova grupa ne želi nikakvu zavisnost od ministra [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]a, odn. od drugih četničkih grupa. <br /> Oni obećavaju da će se stoprocentno zajedno s Nemcima boriti kako protiv komunista tako i protiv regularnih engleskih trupa koje oni navodno preziru iz dubine duše. <br /> Ovaj osnovni stav oni će zadržati u svakoj situaciji pa ma šta se desilo.<ref>[https://znaci.org/zb/4_6_19.htm Zbornik NOR-a – tom VI – Borbe u Sloveniji – knjiga 19. – 1. III – 15. V 1945. godine, Vojnoistorijski institut], Beograd, 1975, dokument br. 161, str. 822–823.</ref>|Obaveštenje komandanta SS i policije u Operativnoj zoni Jadransko primorje od 8. marta 1945. o pristizanju četnika pukovnika Nikolića u Istru}} [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za [[Jugoistočna Evropa|jugoistočnu Evropu]], u svojim poslijeratnim memoarima ističe da je sa četničkim komandantom održavao vezu sve do aprila 1945, tj. do [[Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)|zajedničkog povlačenja Nijemaca i četnika]] pred jedinicama NOVJ i [[Crvena armija|Crvene armije]]. Neubacher navodi da je postojala i zamisao o susretu između njega i generala Mihailovića, ali [[Joachim von Ribbentrop]] nije dao dopuštenje za taj sastanak: {{izdvojeni citat|Tokom sukoba četnika sa Englezima, stiglo je do mene pitanje da li bih bio spreman da razgovaram sa Dražom Mihailovićem. Ovu sam molbu prosledio ministru spoljnih poslova Ribentropu, tražeći od njega da mi dozvoli da do takvog susreta dođe. U principu, nije mi bilo zabranjeno da uspostavim kontakt. Ali, za vođenje razgovora morao sam da dobijem specijalnu dozvolu. Bilo mi je, međutim, zabranjeno da stupim na teren koji kontroliše Draža Mihailović. Moja spremnost i želja da se sretnem sa njim bili su veliki, te sam uskoro morao da sam sebi priznam da je moj glavni motiv bio – radoznalost. Da se sretnem sa četničkim vođom, a da se prethodno ne izvrše potrebne pripreme, razgovor bi bio besmislen, i jedino bi doneo neugodnost i neprilike za Dražu Mihailovića, jer bi dobio etiketu „kolaboratera“. Trebalo je susret dobro organizovati, kako bi bilo sigurno da će doneti senzacionalan rezultat. Verovatno je i sam Draža Mihailović tako razmišljao, pa zato, najzad, nije nikada ni došlo do našeg susreta. Ali, ostali smo u vezi preko naših posrednika. I jedna i druga strana bila je u tim kontaktima veoma oprezna. Jedan moj poverljiv čovek čak je tri puta bio u Dražinom glavnom štabu. Da ne bih bio suviše opširan, zadovoljiću se samo tvrdnjom da Draža Mihailović svoju politiku sve do kraja rata nije menjao. Tek početkom 1945, u vreme naših poslednjih borbi u Hrvatskoj, kada je povlačenje naših trupa sa tog prostora bilo samo pitanje dana, Draža Mihailović mi se obratio direktnom molbom – i to preko svojih poverljivih ljudi u Beču – da mu pružim pomoć u vezi sa naoružanjem njegovih jedinica. Tokom nekoliko dana ja sam čak imao direktnu radio-vezu sa njegovim glavnim štabom u Bosni. Moj poverljiv čovek bio je poslednji put kod Draže u aprilu 1945.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 161–162.</ref>}} General Mihailović je odbijao da osobno uđe u bilo kakav aranžman s okupatorom, i od ove je politike odstupio samo u četiri ili pet navrata tokom rata. Riječ je o [[Sastanak u Divcima|sastanku u Divcima]] sredinom novembra 1941. godine, zatim o dva sastanka s predstavnikom Hermanna Neubachera, [[Rudolfom Stärkerom]], u jesen 1944 (prvi u zapadnoj Srbiji na kojem je Mihailovića pratio pukovnik [[Robert H. McDowell]], šef američke vojne misije pri njegovu štabu, a drugi u sjeveroistočnoj Bosni), kao i o posljednjem sastanku sa Stärkerom na planini [[Vučjak]], početkom aprila 1945. Neubacher pokušava u svojoj knjizi ekskulpirati Mihailovića od odgovornosti za kolaboraciju.<ref>[https://znaci.org/00001/40_62.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNIČKO-NJEMAČKI SPORAZUMI O KOLABORACIJI U SRBIJI]</ref> == Nemci o generalu Mihailoviću i JVuO == [[Datoteka:Draža pred sudom.jpg|mini|desno|Optuženi [[Dragoljub Mihailović]] na [[Beogradski proces|suđenju u Beogradu]] [[1946]].]] {{izdvojeni citat|'''Njemačka je za D.M.-a neprijatelj br. 2 – neprijatelj br. 1 su komunisti'''.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=695&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000686.] <br /> ({{jez-njem|"Deutschland ist für D.M. nur noch der Feind No. 2. Feind No. 1 sind die Kommunisten."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka Armijske grupe »F« sa izaslanikom Neubacherom održanog 30. jula 1944.}} Jedna od najrječitijih evaluacijâ komandne sposobnosti načelnika štaba Jugoslovenske vojske u Otadžbini, a koja potiče iz primarnih izvora njemačke provenijencije, sadržana je u mjesečnom izvještaju Komande Jugoistoka za mart 1943. godine<ref>[https://znaci.org/00001/40_51.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje BITKA NA NERETVI I NJENE POSLJEDICE]</ref>: {{izdvojeni citat|Dosadašnje borbe pokazuju da je Mihailović kao vojni komandant zatajio. Mihailović snosi glavnu krivnju za dosadašnje neuspjehe zbog nepravilne procjene vremena, prostora i zemljišta i zbog toga što nije iskoristio opće date mogućnosti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=813&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame 6290063.] <br /> ({{jez-njem|"Die bisherigen Kämpfe zeigen, daß Mihailovic als militärischer Führer versagte. Die gegebenen Möglichkeiten infolge Unkenntnis von Zeitbedarf, Raum und Gelände nicht erkennend, trägt er die Hauptschuld an den bisherigen Mißerfolgen."}})</ref>|Procjena situacije Komande Jugoistoka za mart 1943. (1. april 1943.)}} Prilikom ispitivanja od strane istražitelja 7. američke armije avgusta 1945. godine, pisanu izjavu o svojim aktivnostima u ratnom periodu sastavio je i [[feldmaršal]] [[Maximilian von Weichs]], koji je avgusta 1943. naslijedio generala Löhra na mjestu glavnokomandujućeg Jugoistoka. U odjeljku naslovljenom »Grupe koje pomažu Njemačkoj«, von Weichs o četnicima Draže Mihailovića piše sljedeće: {{izdvojeni citat|Mihailovićeve trupe su se nekada borile protiv naših okupacionih trupa iz lojalnosti prema svome kralju. U isto vreme su se borile protiv Tita, zbog svojih antikomunističkih ubeđenja. Ovaj rat na dva fronta nije mogao dugo potrajati, posebno kada je britanska podrška počela favorizovati Tita. Sledstveno, Mihailović je pokazao pronemačka stremljenja. Bilo je angažmana tokom kojih su se srpski četnici borili protiv Tita zajedno sa nemačkim trupama. Sa druge strane, dešavalo se da neprijateljski raspoložene četničke grupe napadnu nemačke vozove za snabdevanje da bi popunili sopstvene zalihe. Mihailović je voleo da ostane u pozadini, i prepusti takve poslove svojim podređenima. On se nadao da će dočekati svoje vreme ovom igrom moći, dok mu anglo-američko iskrcavanje ne obezbedi dovoljnu podršku protiv Tita. Nemačka je prigrlila njegovu podršku, koliko god privremenu. Četničke izviđačke aktivnosti naši komandanti su visoko cenili.<ref>http://znaci.org/00002/318_4.htm ({{jez-eng|"MIHAILOVIC's troops once fought against our occupation troops out of loyalty to their King. At the same time they fought against TITO, because of anti—Communist convictions. This two front war could not last long, particularly when British support favored TITO. Consequently MIHAILOVIC showed pro-German leanings. There were engagements during which Serbian Chetniks fought TITO alongside German troops. On the other hand, hostile Chetnik groups were known to attack German supply trains in order to replenish their own stocks. ''MIHAILOVIC liked to remain in the background, and leave such affairs up to his subordinates. He hoped to bide his time with this play of power until an Anglo—American landing would provide sufficient support against TITO. Germany welcomed his support, however temporary. Chetnik reconnaissance activities were valued highly by our commanders''."}})</ref>}} Takođe, feldmaršal von Weichs na drugom mjestu podcrtava da, dok se general Mihailović nastojao držati po strani, taktička je njemačko-četnička kolaboracija na terenu poprimala sve veći obim: {{izdvojeni citat|Iako se on sâm [Mihailović] oštroumno suzdržavao od iznošenja svog ličnog stava u javnosti, bez sumnje kako bi imao odriješene ruke za svaku eventualnost (npr. savezničko iskrcavanje na Balkanu), dopustio je svojim komandantima da pregovaraju s Nijemcima te da s njima sarađuju. I oni su to činili, sve više i više...<ref>Röhr, Werner, ed. (1994). Europa unterm Hakenkreuz: Okkupation und Kollaboration (1938–1945). Berlin: Hüthig. s. 358. <br/ > ({{jez-eng|"Though he himself [Draža Mihailović] shrewdly refrained from giving his personal view in public, no doubt to have a free hand for every eventuality (e.g. Allied landing on the Balkans), he allowed his commanders to negotiate with Germans and to co-operate with them. And they did so, more and more..."}})</ref>|[[Maximilian von Weichs]]}} Specijalni [[Adolf Hitler|Hitler]]ov izaslanik [[Hermann Neubacher]] u svojim memoarima tumači politiku Draže Mihailovića. On piše da je Mihailović „ostao neprijatelj okupatoru, koji je, zbog Titovog uspona, postao njegov neprijatelj broj dva”. Neubacher primjećuje da su Mihailovićevi komandanti sarađivali sa Nijemcima, dočim je on nastavio voditi antiokupatorsku propagandu: {{izdvojeni citat|Politiku Draže Mihailovića nije bilo teško razumeti. On je bio impresioniran nemačkim vojnim podvizima. Pa ipak, sa sigurnošću je računao na to da će Nemačka izgubiti rat. Dovoljno sam čuo od pouzdanih izvora, koji su me obavestili o Dražinom stavu prema Rajhu. On je ostao neprijatelj okupatoru, koji je, zbog Titovog uspona, postao njegov neprijatelj broj dva. Saveznici su Dražu ostavili na cedilu, pa je zato pokušao da od Nemaca – koji su za njega sada bili samo neprijatelj broj dva – dobije što je moguće više oružja. Namera četničkog vođe bila je ova: da se, kada započne nemačko povlačenje, bez borbe dokopa nemačkih strateških pozicija i da se na njima utvrdi. On se spremao za konačan obračun sa Titom, koji je trebalo da se vodi beskompromisno, na život ili smrt, a u pitanju je bila budućnost Jugoslavije. Dok su, dakle, Dražini podređeni komandanti tu i tamo sarađivali sa Nemcima, on je sam nastavio da i dalje vodi propagandu protiv Nemaca.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 160–161.</ref>}} Čak i kada je odobravao kolaboraciju svojih komandanata sa okupatorima, general Mihailović je strogo vodio računa da se na taj način lično ne kompromituje, prvenstveno iz straha od negativne reakcije stanovništva okupirane Jugoslavije. Presretanjem komunikacije između Mihailovića i vojvode Đujića ujesen 1943, njemački nadležni organi su registrovali ovu tendenciju kod četničkog vođstva: {{izdvojeni citat|18.11. Radio-naređenje D.M. Đujiću da još više nego do sada ratuje zajedno sa njemačkim Wehrmachom protiv komunista, jer su oni izdali srpsku nacionalnu stvar. On sam ne može tako postupiti zbog stava naroda.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=235&roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000223.] <br /> ({{jez-njem|"18. 11. FUNKBEFEHL D. M. AN DJUJIC, MIT DEUTSCHER WEHRMACHT GEGEN KOMMUNISTEN MEHR ALS BISHER ZU KAEMPFEN, DA NATIONALE SACHE SERBIENS VERRATEN. ER SELBST KOENNE WEGEN VOLKSMEINUNG NICHT MITMACHEN."}})</ref>|Depeša komande Druge oklopne armije komandi [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 21. novembra 1943. godine}} General [[Schutzstaffel|SS]]-a [[Otto Kumm]], treći komandant [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS dobrovoljačke brdske divizije »Prinz Eugen«]], u knjizi ratnih memoara naslovljenoj ''Vorwärts, Prinz Eugen! Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"'' („Naprijed, Prinz Eugen! Istorija 7. SS dobrovoljačke divizije Prinz Eugen”), ostavio je svoje tumačenje prirode odnosâ između JVuO i njemačkog okupatora: {{izdvojeni citat|Kao ostatak „u šumi“ regularne armije nakon okupacije Jugoslavije, oni su nosili stare uniforme – i nove brade, jer su se zakleli da se neće brijati dok okupator ne bude isteran iz zemlje. Oni su bili verni kraljevini i borili su se za svog mladog kralja Petra II, ali radije su se držali udaljenih sela i oblasti, ne napadajući naše jedinice, osim ako se nisu osećali dovoljno nadmoćnim. Disciplina i naoružanje bilo im je relativno dobro, a u odnosu prema drugim jugoslovenskim narodnim i verskim grupama bili su nepredvidljivi – što je često išlo do napada na hrvatska sela i muslimanske žene. Kao prijatelje još su imali Engleze – i njihov radio. Na volovskim kolima ili na konjskim leđima oni su se povremeno prebacivali u druge oblasti, najčešće neuzdrmani, jer smo ih mi puštali, smatrajući da ih dugoročno možemo pridobiti za nas – kao '''braću po oružju protiv komunizma'''. To je donekle nejasna situacija, oni nisu prijatelji, ali ni neprijatelji, i situacija se menja s vremena na vreme.<ref>[http://www.znaci.org/00001/200.htm Otto Kumm: VORWÄRTS, PRINZ EUGEN! - Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"], [http://www.znaci.org/00001/200_5.pdf Aufstellung der Division "Prinz Eugen"] str. 52. <br /> ({{jez-njem|"Als Reste der nach der Besetzung Jugoslawiens 'in den Wald' gegangenen regulären Armee tragen sie die alte Uniform – und neue Bärte, da sie geschworen haben, sich nicht früher zu rasieren, bevor nicht der Okkupator aus dem Land gejagt ist. Sie sind königstreu und kämpfen für ihren Jung-König Peter II., doch weichen sie lieber aus in abseits gelegene Dörfer und Gebiete und stellen sich nur selten unseren Verbänden, es sei denn, sie fühlen sich in ausreichender Ubermacht. Disziplin und Bewaffnung sind relativ gut, gegenüber den anderen jugoslawischen Volks- und Glaubensgruppen sind sie unberechenbar, weshalb es oft zu Ubergriffen gegen kroatische Dörfer oder muselmanische Frauen kommt. Als stille Freunde haben sie die Engländer – und ihre Funkgeräte. Auf Ochsenkarren oder hoch zu Roß verlegen sie manchmal in eine andere Gegend, meist ungeschoren, da wir sie ziehen lassen und sie auf lange Sicht für uns gewinnen wollen – als Waffengefährten gegen den Kommunismus. Es ist eine etwas unklare Situation, sie sind nicht Freund, auch nicht Feind, die Lage wechselt von mal zu mal."}})</ref>}} Saradnju sa četničkim formacijama generala Mihailovića u borbi protiv zajedničkog neprijatelja pominje u svojim memoarima i [[Schutzstaffel|SS]]-potpukovnik [[Otto Skorzeny]], vođa njemačkih komandosa, zaslužan za izvođenje brojnih specijalnih operacija tokom rata. Neposredno pred [[Kapitulacija Nacističke Njemačke|kapitulaciju nacističke Njemačke]], ''Obersturmbannführer'' Skorzeny je tri dana (od 5. do 8. maja [[1945]]. godine) vršio dužnost šefa njemačke vojno-obavještajne službe ''[[Abwehr]]''. Po osobnom ''[[Adolf Hitler|Führer]]ovom'' naređenju, potpukovnik Skorzeny biva upućen proljeća 1944. godine u okupiranu Jugoslaviju, kako bi koordinirao [[Operacija Konjićev skok|operacijom uništenja]] [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOVJ]] i zarobljavanja [[Josip Broz Tito|maršala Tita]]: {{izdvojeni citat|U proljeće 1944. dobio sam naredbu Vrhovne komande Wehrmachta da lociram [[Josip Broz Tito|Titov]] štab, uništim ga i uhvatim Tita, koji je, prema [[Winston Churchill|Churchill]]ovoj volji, već bio zamijenio generala Mihailovića. Mihailović, ratni ministar mladog kralja [[Petar II Karađorđević|Petra II]] od Jugoslavije, koji je živio u egzilu u [[London]]u, bio je uplašen sve većim uticajem komunizma. Na njegovo zaprepaštenje, njegovi su se četnici ponekad borili zajedno čak s mađarskim trupama, Hrvatima [[Ante Pavelić]]a, pa čak i sa našim vojnicima protiv Titovih trupâ.<ref>Otto Skorzeny, ''Meine Kommandounternehmen. Krieg ohne Fronten'', Universitas Verlag in F.A. Herbig Verlagsbuchhandlung GmbH, München, 1993, s. 201. <br /> ({{jez-njem|"Im Frühjahr 1944 bekam ich den Befehl vom OKW, das Hauptquartier Titos ausfindig zu machen, es zu zerstören und Tito gefangenzunehmen, der nach dem Willen Churchills schon den General Mihailowitsch abgelöst hatte. Der Kriegsminister des im Exil in London lebenden jungen Königs Peter II. von Jugoslawien, Mihailowitsch, war über den fortschreitenden Einfluß des Kommunismus erschreckt. Seine Tschetniks schlugen sich zu seinem Erstaunen manchmal sogar gemeinsam mit den ungarischen Truppen, den Kroaten des Ante Pawelitsch und selbst unseren Soldaten gegen die Truppen Titos."}})</ref>}} == Reference == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Kolaboracija četnika sa silama Osovine]] * [[Saradnja četnika sa fašističkom Italijom]] == Vanjske veze == {{commonscat|Chetnik collaboration with Axis occupation}} * [https://www.znaci.org/00001/40.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945 (Stanford University Press 1975)] {{Kolaboracija u Jugoslaviji}} {{Authority control}} [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu| ]] 79ooxoa2f9ce21w10jl5844ouiugveo 42711221 42711218 2026-10-16T08:25:33Z ~2026-52047-51 396422 42711221 wikitext text/x-wiki {{Sređivanje|razlog=Preterana upotreba citata}} [[File:Lukačević i Nemci.jpg|thumb|Četnički potpukovnik [[Vojislav Lukačević]], dvojica nemačkih oficira i neidentifikovani četnički komandant. Fotografija je verovatno nastala tokom [[Bitka za Konjic 1943.|bitke za Konjic]], od 19. do 26. februara 1943. godine, kada su snage pod Lukačevićevom komandom sadejstvovale s Nemcima.]] [[File:Četnici i Nemci u okupiranoj Jugoslaviji.jpg|thumb|Četnici i Nijemci u okupiranoj Jugoslaviji.]] {{TranslitN|Kolaboracija četnika s Trećim Reichom|Колаборација четника с Трећим Рајхом}} '''Kolaboracija četnika s Nemcima''' odvijala se, sa manjim ili većim intenzitetom, tokom većeg dijela perioda [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupacije Jugoslavije u Drugom svetskom ratu]]. Glavna usluga koju su četnici vršili Nemcima bila je borba protiv [[Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Jugoslavije|partizanskih jedinica]], hvatanje pripadnika [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|pokreta otpora]] po naseljenim mestima, te njihovo likvidiranje ili slanje u logore pod kontrolom okupacionih ili kvislinških vlasti. Zbog njegovog inicijalnog učešća u [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanku u Srbiji 1941]], Nemci su [[Draža Mihailović|Dražu Mihailovića]] dugo smatrali neprijateljem, za kojim je raspisana poternica.<ref>https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D0%BC_%D0%B8%D0%B7_%D0%B4%D0%B5%D1%86%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941.</ref><ref>https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D0%BC_%D0%B8%D0%B7_%D1%98%D1%83%D0%BB%D0%B0_1943.</ref> Istovremeno, njegovi odredi širom okupiranog područja sarađivali su sa nemačkom vlašću na razne načine (npr. [[legalizacija četnika u Srbiji]] 1941–1943). Saradnja četnika sa Vermahtom postala je sveobuhvatna nakon novembra 1943. godine, kada je politički vrh u [[Berlin]]u konačno odlučio da prihvati Dražu Mihailovića za saradnika, što je rezultiralo potpisivanjem niza [[Ugovori o saradnji četnika i Vermahta|ugovora o saradnji]] sa njegovim glavnim komandantima u Srbiji. Nakon potpisivanja ugovora o primirju i saradnji, okupator je počeo isporučivati municiju i vojnu opremu četničkim jedinicama koje su se, zajedno sa njemačkim trupama i pod nadzorom njemačkih oficira, borile protiv jedinica [[NOVJ]] u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]] i [[Sandžak]]u.<ref>AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 12058.</ref> U [[NDH]], četnici su služili Nemcima za razne namene: dostavljanje obaveštenja o komunistima, pomoć nemačkim nabavkama stoke, pomoć trupama u svojstvu vodiča, pomoć u ljudstvu, učestvovanje u osovinskim operacijama (na primer [[operacija Citen|operacija Ziethen]], [[operacija Bora]]), i druge potrebne radnje za gušenje ustaničkog pokreta.<ref name="ReferenceA">[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_259.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. novembra 1943. Štabu 2. oklopne armije o saradnji četnika sa nemačkim trupama u Dalmaciji i zapadnoj Bosni]</ref> Nemci su četnike snabdevali oružjem i opremom i dozvoljavali im da po potrebi koriste njihove garnizone za smeštaj i motorizaciju za transport. Partizanske pokrete po Bosni i Hercegovini te Hrvatskoj Nijemci su u mnogo navrata doznavali na osnovu četničkih dojava.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1071&rec=314&roll=563 NAW, T-314, Roll 563, frames 001061-1062: Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa (31. januar 1944.)]</ref> Prve dve godine rata, četnici su formalno bili deo [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|savezničke]] koalicije, ali zbog stavljanja [[Četnički odredi Jugoslovenske vojske|četničkih odreda Jugoslovenske vojske]] pod komandu Vermahta, krajem 1943. je došlo do konačnog napuštanja Draže Mihailovića od strane Saveznika, a potom 1944. godine i do napuštanja i osude četnika od strane jugoslovenskog kralja.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D0%B2_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%99%D0%B0_%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B0_II_%D0%BD%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BF%D0%B0%D1%9A%D0%B5_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D1%98_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D1%81%D1%86%D0%B8_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%98%D0%B5 Poziv kralja Petra II na pristupanje Narodnooslobodilačkoj vojsci Jugoslavije]</ref> Zbog kolaboracije sa nemačkim okupatorom, mnogim je četničkim vođama, uključujući samog Dražu Mihailovića, suđeno u [[Beogradski proces|beogradskom]] i drugim procesima. Pored kolaboracije sa Nemcima, četnici na teritoriji italijanske okupacione zone su tesno [[Kolaboracija četnika s fašističkom Italijom|sarađivali sa fašističkom Italijom]]. == Nemačka politika prema četnicima == Česte njemačke promjene kursa u odnosu prema četnicima Draže Mihailovića (npr. [[Sastanak u Divcima|pregovori u Divcima]] u novembru, pa [[Operacija Mihailović|napad na štab Draže Mihailovića]] u decembru 1941, zatim ponovna obustava progona Mihailovićevih četnika i skidanje ucjene na njegovu glavu u proljeće 1942. godine, itd.) tokom čitavog ratnog perioda, bile su u potpunosti u skladu sa politikom koja je vođena u okupiranim zemljama. Najplastičniji prikaz ovakvog pristupa prezentovao je [[Felix Benzler]], opunomoćenik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova u [[Beograd]]u, u izvještaju koji je poslao u [[Berlin]] 11. marta 1942. godine ministru vanjskih poslova [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]]: {{izdvojeni citat|To što nemačka vojna mesta vode pregovore s pojedinim četničkim vođama, nije ništa neobično u srpskom prostoru. To se zbiva svesno, u okviru naše politike, uslovljene slabošću naših vojn[ičk]ih snaga i dosad ne bez uspeha vođene, da Srbe, a naročito ustanike usmeri jedne protiv drugih (komuniste protiv četnika, četnike među sobom, vladine dobrovoljce protiv komunista i četnika) i da se time po mogućnosti omete obrazovanje jednog jedinstvenog fronta.<ref>AVII, NAV, N-T-120, 200/153555-58.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. I/272.</ref><ref>Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 90.</ref>}} Njemačko konstantno opiranje uspostavi saradnje s četnicima Draže Mihailovića bilo je generirano sa samog političkog vrha. U ratnom dnevniku Vrhovne komande Wehrmachta prenesena je informacija da je 23. septembra 1942. održan sastanak vođe Trećeg Reicha [[Adolf Hitler|Adolfa Hitler]]a s predsjednikom [[Rumunija|rumunjske]] vlade [[Ion Antonescu|Ionom Antonescuom]] i poglavnikom [[NDH]] [[Ante Pavelić|Antom Pavelićem]]. Na sastanku se uglavnom raspravljalo „o hrvatskim problemima“. Pored njemačkog veleposlanika u [[Zagreb]]u [[Siegfried Kasche|Siegfrieda Kaschea]], sastanku je prisustvovao i opunomoćeni general u NDH [[Edmund Glaise von Horstenau]] koji se nije ustručavao da „otvoreno kritikuje hrvatsku vlast“, ali je i „skrenuo pažnju na četnike, koje su naoružali Italijani“. General von Horstenau je predložio da bi četnike trebalo „upotrebiti da na svom području [tj. u njemačkoj okupacionoj zoni] postanu organi reda“: {{izdvojeni citat|Hitler je na taj predlog negativno odgovorio, jer da mu se čini veoma opasno da se četnicima pruži podrška. Četnici su pre svega srpske patriote, koji zastupaju [[Velika Srbija|velikosrpsku]] misao. Time hranimo zmiju koja će jednoga dana da poraste. Istina, danas je ona još mala, ali jednog dana mogla bi da bude opasna.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Nakon sagledavanja situacije na Balkanu u jesen 1943, Nemci su jugoslovenske partizane proglasili najvećim neprijateljima.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_3_156.htm PROCENA KOMANDANTA JUGOISTOKA FELDMARŠALA VAJKSA OD 1. NOVEMBRA 1943. VOJNO-POLITIČKE SITUACIJE NA BALKANU KRAJEM OKTOBRA 1943. GODINE</ref> U cilju borbe protiv partizana, tolerisali su i koristili četnike kao antikomunističku miliciju, iako im je bilo dobro poznato da oni održavaju veze sa [[London]]om. == Hronologija == === Mihailovićeva ponuda Nemcima i pregovori u Divcima (jesen 1941) === {{main|Ustanak u Srbiji 1941.|Sastanak u Divcima}} {{izdvojeni citat|Četnički odredi jugoslovenske vojske pod komandom pukovnika Draže Mihailovića stavljaju se na raspolaganje za borbu protiv komunista u saradnji sa nemačkim Vermahtom.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%99%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_30._%D0%BE%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941._%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0 Извештај капетана Матла претпостављенима од 30. октобра 1941. о разговорима са представницима Драже Михаиловића]</ref>|Ponuda Draže Mihailovića Nemcima iz oktobra 1941.}} {{Wikisource|Izjava pukovnika Branislava Pantića o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima}} {{Wikisource|Izveštaj kapetana Matla pretpostavljenima od 30. oktobra 1941. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića}} {{Wikisource|Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.}} Nemci su za gušenje [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji 1941.]] angažovali dodatne trupe i sproveli drastične represalije nad stanovništvom, što je Mihailovića navelo da se povuče iz ustanka, napadne partizane i zatraži kontakt sa nemačkom upravom radi prekida neprijateljstva. Vezu je uspostavio preko pukovnika [[Branislav Pantić|Branislava Pantića]], njegovog predstavnika i obaveštajca u [[Beograd]]u. Pukovnik Pantić je nakon rata svjedočio da je odluka o pregovorima s predstavnicima njemačkih okupacionih snagâ donijeta krajem oktobra 1941. godine, i to na sastanku održanom u kući [[Živojin Mišić|vojvode Mišića]] u [[Struganik]]u. Sastanku su, pored Draže Mihailovića i Branislava Pantića, prisustvovali i [[Dragiša Vasić]], potpukovnik [[Dragoslav Pavlović]], major [[Aleksandar Mišić]] i kapetan [[Nenad Mitrović]]. Pukovnik Pantić piše: {{izdvojeni citat|O potrebi pregovora nije bilo reči. Situacija je svima bila jasna. Ona ih je neodstupno zahtevala. Sporno je bilo: sa kime treba razgovarati, da li sa Nemcima ili sa Nedićem? Posle duže diskusije većina se složila da treba pregovarati sa Nedićem. Ovome se odsudno usprotivio Draža i major Mišić. Njegov zaključak po ovom pitanju bio je izražen rečima: – KAD JE SITUACIJA TAKVA DA MORAM DA PREGOVARAM, ONDA ĆU DA PREGOVARAM SA NEPRIJATELJEM. NA TO ME OVLAŠĆUJE I MEĐUNARODNO RATNO PRAVO. UOSTALOM, ŠTA MI MOŽEMO DA DOBIJEMO OD NEDIĆA? SVE ŠTO NAMA TREBA, ORUŽJE I MUNICIJA, NEDIĆ MORA TRAŽITI OD NEMACA. JER OVDE NISU U PITANJU MALE I SITNE KOLIČINE. ZAŠTO IĆI POSREDNO, KAD MOŽEMO NEPOSREDNO? Njegovo odsudno držanje, po ovom pitanju, odnelo je prevagu... Isto tako bilo je sporno pitanje da li da se o pregovorima obavesti Nedić. Posle kraće diskusije, a pošto sam ja izložio da kapetan g. dr. Matl nalazi da Nedića treba obavestiti, doneta je odluka da se tako i učini. Tako je doneta odluka da se pregovara sa Nemcima.<ref>[https://sr.m.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D1%98%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BE_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D1%98_%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%B8_%D0%B4%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81_%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0 Izjava pukovnika Branislava Pantića o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima]</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 138.</ref><ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 115.</ref>|Izjava pukovnika [[Branislava Pantića]] o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima}} 1. novembra 1941. godine, pukovnik Draža Mihailović je uputio generalu [[Walteru Hinghoferu]], komandantu [[342. divizija|342. pješadijske divizije]], ponudu sljedeće sadržine: {{izdvojeni citat|1) Na kolubarskom frontu nema komunista. Ukoliko ih je bilo oni su postali bezopasni. <br /> 2) Organizacija četnika je u stanju da održava red na području zapadne Srbije. <br /> 3) Komunistička opasnost će prestati od momenta kada se četničkoj organizaciji pruži mogućnost da neometano radi. Broj nacionalista je tako veliki da komunista ima samo 5%. Uz pomoć svoje brojne nadmoćnosti nacionalni elemenat pod komandom četnika može rešiti komunistička pitanja bez obostrane borbe. <br /> Uslov je: dovoljno naoružanje, koje nedostaje. <br /> 4) Ulazak u pojedine gradove je bio neophodan da se ne bi komunističke jedinice predstavljale kao oslobodioci i da ne bi povukle za sobom narodne mase. To se moralo događati i radi toga da bi se sprečili komunisti da vrše teror nad stanovništvom. <br /> 5) Četnička akcija nije usmerena protiv nemačkih jedinica, ukoliko one ne napadaju četnike i narod. <br /> 6) Naš narod voli slobodu i radovao bi se kada se na njegovoj teritoriji ne bi nalazile nemačke jedinice. To odgovara četničkom načinu vođenja rata, bez obzira na žrtve koje donosi. Oblast zapadne Srbije nema nikakav vojni značaj za nemačke jedinice, i trebalo bi da bude slobodna zona, u kojoj četnici održavaju red, pod uslovom da ih se u tome ne sprečava i da su dovoljno naoružani.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_240.htm Izjava Draže Mihailovića od 1. novembra 1941. komandi nemačke 342. pešadijske divizije]</ref>}} Prethodno, general Hinghofer je 30. X 1941. obavijestio njemačkog opunomoćenog generala i zapovjednika u Srbiji [[Franz Böhme|Franza Böhmea]] da lokalni četnički komandanti u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]] nude saradnju, očekujući zauzvrat pomoć u oružju od okupatora: „Četničke vođe iz [[Valjevo|Valjeva]], [[Slovac|Slovca]] i [[Lajkovac|Lajkovca]] daju važne podatke o organizaciji i izjavljuju spremnost da se sa nemačkim trupama bore protiv komunista. Traže oružje.“<ref>BA-MA, RH 26-342/14, 10-odnevni Hinghoferov izvještaj Bemeu, 30. 10. 1941.</ref> Odmah po pristizanju Mihailovićeve ponude, štab 342. pješadijske divizije je istoga dana (1. XI) dostavio izvještaj svojoj pretpostavljenoj komandi u kome, između ostalog, stoji i sljedeće: {{izdvojeni citat|Masa četnika, koja se nalazi u rejonu Valjeva, do sada se držala potpuno lojalno. Oni su prema komunistima zauzeli jasan odbijajući, takoreći, neprijateljski stav i može se reći uspešno se protiv njih borili. Oni su spremni i voljni da zajedno sa Vermahtom razbiju komuniste, kao i da u zemlji ponovo uspostave red i mir i zato traže nemačku pomoć.<ref>AVII, NAV—N—T—315, rolna 2130, snimci 626—632.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_10.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje MIHAILOVIĆ TRAŽI POMOĆ OD OKUPATORA]</ref>}} No, na samom početku sastanka sa nemačkim predstavnicima u selu [[Divci]] 11.11.1941. pukovniku Mihailoviću je rečeno: {{izdvojeni citat|Pre dve nedelje poručili ste nam preko Vaših poverenika u Beogradu da je Vaša namera "da nećete više dozvoliti da se srpska krv beskorisno proliva i srpska imovina dalje uništava". Istovremeno ste ponudili da se zajedno sa nemačkim Vermahtom i organima Nedićeve vlade borite protiv komunizma. Ponuda je od strane Glavne komande odbijena jer: 1) Nemački Vermaht će sam u najkraćem vremenu okončati sa komunizmom i 2) glavni komandant ne može imati poverenja prema Vama kao savezniku.}} Nemci su procenili da Draža zna za dolazak njihovih oklopnih trupa, da kao generalštabni oficir pravilno ocenjuje da će se nastavak nemačkih operacija rđavo završiti po njega, i stoga "nemački Vermaht ne može da se optereti takvim saveznicima koji mu se privremeno priključuju iz razloga oportuniteta".<ref name="Divci">[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BC_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%83_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%83_%D0%94%D0%B8%D0%B2%D1%86%D0%B8_11.11.1941. Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.]</ref> U daljem razgovoru pukovnik Mihailović se pravdao nacistima zbog učešća u ustanku: {{izdvojeni citat|Nije moja namera da ratujem protiv okupatora, jer kao generalštabni oficir poznajem snage obeju snaga.<ref name="Divci"/>}} Pukovnik Mihailović se pravdao da je morao uzeti neke gradove od Nemaca da ih komunisti ne bi uzeli,<ref>„Moji ljudi su [[Bitka za Loznicu 1941.|krenuli na Loznicu]] zato da je komunisti ne zauzmu.”</ref> tvrdeći da nije na strani ustanika, tj. „onih koji žele da isteraju Nemce”.<ref name="Divci"/> Mihailović je izjavljivao Nemcima lojalnost i tražio da mu daju municiju kako bi nastavio borbu protiv Titovih partizana.<ref>„Neophodno je imati municiju! Računajući s tim, došao sam ovamo.”</ref> Međutim, on je želio da njegovo „delovanje na nacionalnoj osnovi” ostane skriveno od javnosti kako ne bi prošao poput vojvode [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]], koji je sklopio otvoreni sporazum sa okupatorom, čime je izgubio ugled u narodu i dobio žig izdajnika.<ref name="Divci"/> Nakon opetovanih zahtjeva okupatoru za isporukom municije, pukovniku Mihailoviću je nedvosmisleno stavljeno do znanja da je jedina opcija za njega i njegove trupe bezuslovna kapitulacija. I pored nepopustljivog njemačkog stava, Mihailović, kao i major Mišić, pokušali su u više navrata uvjeriti svoje sagovornike da uvaže njihove prijedloge, pružajući Nijemcima čvrsta uvjeravanja da im ne prijeti nikakva opasnost sa četničke strane: „Nećemo se boriti protiv Nemaca, pa ni onda ako nam ova borba bude nametnuta... '''Mi vam nećemo biti neverni'''... Mi idemo tako daleko da Vas molimo da do nas uputite oficire za vezu da biste se, uz punu garanciju, mogli uveriti u našu borbu protiv komunista.” Uprkos svim četničkim pokušajima, njemački su pregovarači ostali rezolutni: {{izdvojeni citat|„Ponuda pukovnika Mihailovića da stavi svoje snage na raspolaganje za borbu protiv komunista je odbijena i zatražena je bezuslovna predaja. Mihailović je tražio da se konsultuje sa svojim komandatima. Mihailović također tražio oružje za borbu protiv komunista. Ovo je igra, borba između bandi za izvor oružja. Ipak, čini se da jedan dio Mihailovićevih bandi iskreno želi da se bori protiv komunista.“<ref>NAW, T-311, Roll 175, 000121-2: Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka</ref>|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka 17.11.41.}} Među brojnim njemačkim dokumentima u kojima se pominje sastanak u Divcima, izdvaja se bilješka potpukovnika [[Rudolfa Kogarda]] (koji je prisustvovao sastanku) o četničkom komandantu, kao i o razgovorima vođenim sa Mihailovićevim oficirima pri povratku za [[Beograd]]. Potpukovnik Kogard zapisuje da je „pukovniku Mihailoviću (je) mnogo stalo do toga da se vrhovni komandant u Srbiji [general [[Franz Böhme]] — prim.] uveri u iskrenost njegovih namera”: {{izdvojeni citat|Obustaviti borbu protiv nemačkog Vermahta i povesti je samo protiv komunista. Na samo vođenje borbe druga strana ne sme da utiče. Izuzimajući to što sâm ne želi da se potčini, živi u ubeđenju da komuniste u njihovom gerilskom načinu ratovanja regularne trupe ne mogu da poraze. On, dakle, želi da preuzme specijalni zadatak i garantuje uspeh... U izlaganju pukovnika Mihailovića samo uzgred je nagovešteno da pre uništenja komunista ne može ni da pomišlja na polaganje oružja. Pri povratku u Beograd njegovi poverenici su naglasili da je pukovnik Mihailović spreman da položi oružje čim uništi komuniste. A za uspešno okončanje ove borbe potrebna mu je municija, jer je komunisti imaju u ogromnim količinama... Potpukovnik Kogard je pitao srpskog kapetana [Nenada — prim.] Mitrovića šta Mihailovićeva grupa radi sa zarobljenim komunistima. Odgovoreno mu je da se ubeđeni komunisti ubijaju, a oni koji su samo pošli s njima odvode se u koncentracione logore. [...] Mihailović izjavljuje da mu nikada nije bila namera da se bori protiv nemačkih trupa i saopštava da će i sada naložiti svojim trupama da se ne bore protiv nemačkog Vermahta.<ref>NAW, Mikrofilm T—314, Roll 1457, snimci 1332—1335.</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 161—162.</ref>}} Obavještajni oficiri, raspoređeni u njemačkim ustanovama u Srbiji, registrovali su da je s jeseni 1941. godine došlo do raspada jedinstvenog ustaničkog fronta, kao i da je pukovnik Mihailović naredio [[Napad četnika na Užičku Republiku|napad]] na [[Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|partizansku slobodnu teritoriju]]. U skladu s novonastalom situacijom, Wehrmachtovi oficiri predlažu svojim pretpostavljenim u [[Berlin]]u koordinaciju okupatorskih dejstava s onima četničkih odredâ, što bi doprinijelo efikasnijem gušenju partizanskog otpora, čiji je centar bilo [[Užice]]: {{izdvojeni citat|Mihailović treba da sada pokrene akciju protiv Užica, gde se navodno nalazi celokupno rukovodstvo komunista, a zbog čega treba da se stavi u izgled i bombardovanje sa nemačke strane. U kontaktima sa nemačkim okupacionim vlastima koji su niže opisani, Mihailović je navodno molio da mu se stavi na raspolaganje 100.000 metaka da bi mogao nastupiti protiv Užica.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 1, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova Nemačkog Rajha: 18. april — 31. decembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1973, dok. 236, str. 630.</ref>|IZVEŠTAJ OBAVEŠTAJNOG CENTRA VERMAHTA U BEOGRADU OD 14. NOVEMBRA 1941. VRHOVNOJ KOMANDI VERMAHTA O ODNOSU ČETNIKA DRAŽE MIHAILOVIĆA PREMA NOP-u, O PREGOVORIMA PREDSTAVNIKA VERMAHTA I DRAŽE MIHAILOVIĆA I O VOJNO-POLITICKOJ SITUACIJI U SRBIJI}} Nakon rata, pukovnik [[Branislav Pantić]] je u pisanoj izjavi jednom [[ZBOR|ljotićevskom]] autoru u emigraciji detaljno objasnio okolnosti u kojima je došlo do odluke da se vode pregovori sa Nijemcima. Pukovnik Pantić se prisjeća da je prethodno održan sastanak u Mihailovićevom štabu, na kom je sačinjen spisak uslovâ koje je trebalo postaviti pred okupatora. Međutim, osnovni razlog pregovora je bio da se četnicima daju odriješene ruke i pruži pomoć za »borbu protiv komunista«, tj. Titovih partizana: {{izdvojeni citat|Posle duže diskusije složili smo se da Nemcima treba podneti ove zahteve: 1. Moja [Mihailovićeva — prim.] akcija ima se posmatrati isključivo kao borba protivu komunizma. A kako je ta borba u neposrednom interesu i Nemaca, potrebno je, da se mojim oružanim odredima ostavi sloboda akcije i da se oni, svim sredstvima, pomognu. 2. Spremni smo da kooperišemo u svakoj borbi protivu komunista, koju bi izvodile nemačke oružane snage. 3. Kako su za borbu protivu komunista potrebna sredstva to, da mi se iz nemačkog ratnog plena, za prvi momenat, stavi na raspoloženje: <br /> — 20.000 pušaka; <br /> — 200 mitraljeza; <br /> — 2.000 puškomitraljeza; <br /> — 100 lakih bacača; <br /> — 100.000 ručnih bombi; <br /> — municija: 500 metaka na pušku; po 2.000 metaka na mitraljez i puškomitraljez i po 100 bombi na svaki bacač. <br /> Celokupno naoružanje, po vrstama, da bude istog modela i kalibra. <br /> — 20.000 jugoslovenskih vojničkih uniformi <br /> — 20.000 pari vojničkih cipela. [...] Iz prednjih izlaganja jasno se vidi, da je glavni i jedini cilj sastanka i razgovora sa Nemcima bio: DA NAM OMOGUĆE ODSUDNU BORBU SA KOMUNISTIMA, DAKLE NJIHOVO UNIŠTENJE, A TIME I OBUSTAVU KRVAVIH NEMAČKIH ODMAZDA. DAKLE ONO ŠTO JE ZAHTEVAO CEO NAROD.<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 115—116.</ref>}} Za Dražom Mihailovićem je decembra 1941. godine raspisana poternica, nakon čega je bio u bekstvu. === Predaja zarobljenih partizana Nijemcima (1941) === {{main|Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.}} [[File:Nemci odvode na streljanje četu partizana koje su četnici na prevaru uhvatili i predali Nemcima.jpg|thumb|Nemci odvode na streljanje četu partizana koje su četnici na prevaru uhvatili i predali Nemcima]] Iako je njegov prijedlog okupacionim vlastima u Divcima odbijen, pukovnik Mihailović je želio pružiti njemačkom okupatoru dokaz četničke gotovosti za saradnju. Stoga su četnici Draže Mihailovića, uz posredstvo samozvanog vojvode [[Jovan Škavović|Jovana Škavovića]], predali 13. novembra 1941. Njemcima oko [[Predaja zarobljenih partizana Nemcima novembra 1941.|365 zarobljenih partizana]]. [[Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.|Predaja zarobljenih partizana Nemcima]] se desila tokom [[ustanak u Srbiji 1941|ustanka u Srbiji]] novembra [[1941]]. godine. Tokom [[Četničko-partizanski sukob|sukoba]] između [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] četnika i partizana u zapadnoj [[Srbija|Srbiji]] početkom novembra [[1941]], četnici su zarobili više stotina partizana. Jednu veću grupu od oko 500 zarobljenika, među kojima su bili partizani na prevaru zarobljeni u [[Gornji Milanovac|Gornjem Milanovcu]],<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_110.htm Relacija Takovskog četničkog odreda od 17. juna 1942, Zbornik NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, dokument 110]</ref> Kosjeriću,<ref>[https://www.znaci.org/00001/59_2_124.pdf Užička republika, Zapisi i sećanja, Narodni muzej, Užice 1981]</ref> Karanu i Planinici, četnici su prikupili na [[Ravna Gora|Ravnoj Gori]]. Oko [[13. novembar|13. novembra]] [[1941]]. četnici su grupu od 365 zarobljenika odveli u [[Mionica|Mionicu]], i zatim u [[Slovac]]. Tu su prihvaćeni od [[Milan Nedić|Nedićevih]] i nemačkih snaga i prebačeni kamionima u [[Valjevo]]. Transport zarobljenika do [[Valjevo|Valjeva]] je pratio četnički vođ Jovan Škavović Škava, koji je prethodno bio [[Kosta Pećanac|Pećančev]] četovođa, dok je u tom periodu priznavao [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevu]] komandu. U predaji zarobljenika učestvovao je i ravnogorski oficir [[Pavle Mešković]]. Predaji partizana prethodio je [[Sastanak u Divcima 1941.|sastanak Draže sa Nemcima u selu Divci]]. Od ove grupe zarobljenika, Nemci su 263 streljali dana [[27. novembar|27. novembra]] [[1941]]. godine na Krušiku u Valjevu.<ref>[https://www.znaci.org/00001/38_21.htm Radoslav S. Nedović, Pantelija Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006: Streljanja na Krušiku u Valjevu]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/44_4.pdf Radoslav S. Nedović: ČAČANSKI KRAJ I NOB - SLOBODARI NA STRATIŠTIMA, Čačak 2009: Krušik, Valjevo streljanje po grupama]</ref> Ostali zarobljenici su delom streljani naknadno, delom deportovani u [[Koncentracioni logor|logore]], a delom pušteni na slobodu. Predaja zarobljenih partizana nastavila se i posle ovoga, i bila je naročito intenzivna u decembru 1941.<ref>[https://www.znaci.org/00001/38_24.htm Radoslav S. Nedović, Pantelija Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006: Decembarski pokolj]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/44.htm Radoslav S. Nedović: ČAČANSKI KRAJ I NOB - SLOBODARI NA STRATIŠTIMA, Čačak 2009]</ref> === Legalizacija četnika i hvatanje ustanika (1941-1942) === {{main|Legalizovani četnici}} [[Datoteka:Legalizovani četnici u Srbiji 1942.jpg|minijatura|Legalizovani četnici Draže Mihailovića čuvaju [[Logor Metino brdo|logor na Metinom brdu]] kod [[Kragujevac|Kragujevca]] [[1942]].]] Četnički odredi u Srbiji su delom raspustili regrute kućama i ostali u ilegali na kadrovskom sastavu, a delom se legalizovali kao pripadnici zvaničnih Nedićevih formacija. Krajem 1941. i početkom 1942. godine, pripadnici [[Legalizovani četnici|legalizovanih ravnogorskih odreda]] pružili su najznačajniji doprinos u hvatanju nekoliko hiljada odbjeglih ili pasiviziranih partizana i njihovih saradnika u [[Zapadna Srbija|zapadnoj]] i djelovima [[Centralna Srbija|centralne Srbije]], kao i u njihovoj predaji Njemcima. Učešćem u masovnom hvatanju i likvidaciji pripadnika partizanskih odreda i njihovih saradnika, čak i ako se zanemari aktivna borba protiv partizana, legalizovani ravnogorski četnici su učinili krupne usluge njemačkom okupatoru u uništenju partizanskog pokreta na području dotadašnje [[Užička Republika|Užičke republike]].<ref name="yuhistorija.com">[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]</ref> Već krajem novembra 1941. godine na Metinom brdu kod Kragujevca je formiran [[Logor na Metinom brdu|logor]] za zarobljene srpske ustanike i civilne taoce. Prvi dovedeni u logor bili su taoci iz Kragujevca, komunisti, odbornici narodnooslobodilačkog odbora, Romi, Jevreji i svi oni koji su nemačkim fašistima bili sumnjivi. Osim svakodnevnih likvidacija, veća masovna streljanja su vršena 2. i 19. marta 1942. godine.<ref>[http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1322 Metino brdo]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hvatani borci su predavani nemačkom sudu, ili prekom sudu [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]]. Većina pohvatanih je bila iz okoline Rače, Topole i Aranđelovca. 2. marta 1942. godine na Metinom brdu je streljano 173 rodoljuba i simpatizera oslobodilačkog pokreta sa teritorije Kragujevca i okolnih opština.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1248 |access-date=2014-05-01 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304191846/http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1248 |deadurl=yes }}</ref> Logor je rasformiran u junu 1942. Preostali logoraši su transportovani u [[Koncentracijski logor Banjica|logor na Banjici]], gde je većina streljana, kao i u logore u Nemačkoj, Norveškoj i Grčkoj.<ref>{{Cite web |url=http://www.ikragujevac.com/kultura/15517-istorija-zrtve-fasizma-na-metinom-brdu-i-deo.html |title=Archive copy |access-date=2024-07-08 |archive-date=2024-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240708214249/https://www.ikragujevac.com/kultura/15517-istorija-zrtve-fasizma-na-metinom-brdu-i-deo.html |url-status=dead }}</ref> Nakon likvidacije partizanskih ostataka, četnici Draže Mihailovića su stekli faktičku kontrolu nad ruralnim područjima Srbije, dok je okupator držao gradove. Mihailovićev stav u odnosu na njemačkog okupatora jasno je izražen u depeši, koju je opunomoćeni poslanik Ministarstva inostranih poslova Trećeg Rajha u Beogradu [[Felix Benzler]], 31. marta 1942. godine, uputio centrali u Berlinu: {{izdvojeni citat|Sve dosad se nije postiglo da se ličnost pukovnika Mihailovića stavi pod kontrolu. Po svoj prilici ni on nije u stanju ili nije voljan da na srpskom području nešto preduzme, već je, naprotiv, preko jednog posrednika ovih dana ponudio vladi Nedića da prihvata da se objavi: 1) da on ne namerava da se bori protiv Nemaca; 2) da neće ništa da preduzima protiv Nedićeve vlade; 3) da se zalaže za održanje mira i reda u zemlji; 4) da poziva na borbu protiv komunista. Posredniku je ponovo odgovoreno da za Mihailovića jedino u obzir dolazi da se bezuslovno potčini.<ref>[https://znaci.org/00001/11_18.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje POD ZAŠTITOM LEGALIZOVANIH ODREDA]</ref>}} Nemački dokument od [[15. maj]]a 1942. godine navodi četničkog majora [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubu Jovanovića]] kao jednog od njihovih lokalnih saradnika za [[Zaječar]].<ref>NAW, T501, roll 248 frames 0121-0126; dostupno na http://znaci.net/temp/T-501_R-248-0126.jpg</ref> [[Datoteka:SS-Obergruppenführer Werner Lorenz accompanied with unknown chetnik officer in NE Bosnia.JPG|mini|[[SS]]-[[Obergruppenführer]] [[Werner Lorenz]] u društvu neimenovanog četničkog oficira u sjeveroistočnoj [[Bosna (oblast)|Bosni]], jesen 1942. godine]] U junu 1942. Mihailović je prešao u Crnu Goru, italijansku okupacionu zonu, na teritoriju koju su držali crnogorski četnici [[Saradnja četnika sa fašističkom Italijom|uz dopuštenje Italijana]]. Aktivnosti četničkih odreda u Srbiji svedene su na najmanju meru da se ne bi izazivao okupator, i uglavnom su ograničene na organizacionu i obaveštajnu delatnost i sitnije diverzije. Uprkos tome, nemački okupator je veoma ozbiljno shvatao četničku aktivnost i povremeno organizovao racije protiv preostalih Mihailovićevih odreda, koji su se trudili da izbegnu dodir sa neprijateljem. U Srbiji, znatan broj Mihailovićevih snaga se legalizovao. Nemački popis glavnih vladinih legalnih odreda od [[15. maj]]a 1942, pod rednim brojevima 1 do 18 navodi Ljotićeve odrede, od 19 do 39 su Mihailovićevi, a od 40 do 100 Pećančevi. Tu na okupatorskom spisku snaga su neki od glavnih Mihailovićevih četnika: [[Predrag Raković]], [[Miloje Mojsilović]], [[Dušan Smiljanić]], [[Vučko Ignjatović]], [[Miloš Glišić]], [[Ljuba Jovanović]]... Do početka 1942. godine "ravnogorski pokret istopio se u redovima Nedićeve milicije i konačno se ponovo pojavio, umanjen, u Crnoj Gori."<ref name="Deakin2">[https://www.znaci.org/00001/5_3.htm William Deakin, BOJOVNA PLANINA]</ref> Kako ne bi izgubio podršku naroda kao saradnik okupatora, Mihailović je odsustvo oružane borbe u Srbiji sredinom [[1942]]. godine nastojao da nadoknadi činjenjem smicalica nemačkim vojnicima po gradovima, ubacivanjem "smrdljivih bombi", "svrabećih praškova", "praškova za kijanje", upućivanjem pretećih pisama, uznemiravanjem telefonom...<ref name="Kosta Nikolić 2004"/> Ovo nije ostalo neprimećeno. Britanski kapetan Bil Hadson je u drugoj polovini 1942. ponovo uspostavio vezu i javio da "Mihailović još sarađuje s Osovinom u Crnoj Gori i Sandžaku i miruje u Srbiji", da su "u Dalmaciji Trifunovićevi četnici legalizovani" te, podsticani od Italijana, sanjaju o nekoj "Srbo-Sloveniji i Dalmaciji". Na osnovu stanja na terenu on izvlači zaključak: {{izdvojeni citat|U trenutku kada je Mihailović u velikom stepenu igrao ulogu kvislinga bio je nagrađen najjačom britanskom propagandom.... Mihailoviću bi trebalo konačno reći da Britanci pretpostavljaju komuniste kvislinzima.<ref name="Deakin2"/>|Britanski kapetan Bil Hadson}} [[Datoteka:Chetniks and Germans in Lopare 1942.jpg|mini|[[Radivoje Kerović]] (u sredini u bijeloj košulji) sa njemačkim tenkistima, [[Lopare]] 1942.]] 27. avgusta 1942, komandant Bosanskih četničkih odreda kapetan [[Rade Radić]] naređuje načelniku štaba (»poručniku bratu«) [[Vukašin Marčetić|Vukašinu Marčetiću]] sljedeće: {{izdvojeni citat|Ova komanda stavila ti je u dužnost, da odmah stupiš u vezu sa Nemačkim vojnim vlastima u B. Luci, povodom zauzimanja Mrkonjić-Grada od strane komunista i njihovim daljim nadiranjem ka Manjači, a u cilju organizovanja zajedničke akcije protiv komunista. Kako iz primljenog izveštaja ne vidimo, šta si po ovome do sada uradio, naređuje ti se, da se odmah vratiš u B. Luku, da stupiš u vezu sa komandantom Nemačkih trupa radi izvršenja zadatka koji ti je stavljen u dužnost... Nemačkog komandanta isto tako upozori na činjenicu, da se danas u Bos. Krajini nalaze komunisti, koji su proterani iz svih srpskih zemalja: Srbije, Crne Gore, Hercegovine, Istočne i srednje Bosne sa celokupnim vođstvom i naoružanjem. Krajina im služi kao glavno uporište. Srpski narod u Krajini isto tako kao i u ostalim pokrajinama srpstva je u ogromnoj većini protivkomunistički raspoložen, ali ovaj srpski narod nije dovoljno naoružan, da bi suzbio ovu komunističku najezdu... Na osnovu svega ovoga zahtevaj od Nemačkog komandanta, ako slučajno [ne] bi bilo dovoljno pušaka, municije a naročito automatskog oružja u njihovim magacinima, da se razoružaju Hrvatske jedinice, a naročito ustaške formacije i da se oružje preda u naše ruke, a mi ćemo naoružati svoje rezerve u ljudstvu i voditi uspešne borbe protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_153.htm Naređenje komandanta bosanskih četničkih odreda od 27. avgusta 1942. načelniku štaba za organizaciju sadejstva nemačkim snagama u sprečavanju prodora partizana ka Banjaluci]</ref>}} Posljednjeg dana kolovoza 1942, održan je sastanak kod načelnika štaba Komande Jugoistoka. Ovom prilikom je podijeljena informacija da se oko [[Banja Luka|Banje Luke]] vode žestoke borbe s partizanima, u kojima okupatoru pomažu četnici (“srpski nacionalisti“), bez preciziranja o kom odredu JVuO iz [[Bosna (oblast)|Bosne]] je riječ: {{izdvojeni citat|Velike borbe su izbile u blizini Banje Luke. Ustanici su upotrijebili teško naoružanje, topove, minobacače itd., kao i tenkove. Hiljadu srpskih nacionalista je sudjelovalo u borbi protiv ustanika na našoj strani.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=490&roll=175 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000485.] <br /> ({{jez-njem|"Bei Banja Luka größeres Gefecht, Aufständische traten mit schweren Waffen, Geschützten, Minenwerfern u.sw. auf, auch mit Panzer. 1000 serbische Nationalisten haben sich dort auf unserer Seite im Kampfe gegen die Aufständischen beteiligt."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka kod načelnika štaba Jugoistoka održanog 31. augusta 1942.}} U drugom njemačkom izvještaju iz istog perioda se navodi da je 26. augusta jedan bataljun Wehrmachta južno od Banje Luke bio priklješten od strane nadmoćnijeg neprijatelja (i ovdje se napominje da su partizani raspolagali teškim naoružanjem), kao i da je Nijemcima u pomoć priskočilo čak „2000 bosanskih četnikâ“, što će rezultirati potiskivanjem jedinicâ [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOP i DVJ]] prema jugu do kraja mjeseca.<ref>BA/MA, RH 19 XI/81 (Die Bekämpfung der Aufstandsbewegung im Südostraum, Teil I), S. 244.</ref><ref>Klaus Schmider, ''Partisanenkrieg in Jugoslawien 1941-1944'', Verlag E.S. Mittler & Sohn GmbH, Hamburg/Berlin/Bonn, 2002, s. 155. <br /> ({{jez-njem|"Bereits am 26. August sah sich ein deutsches Bataillon bei dem Versuch, südlich von Banja Luka den ersten dieser Einfälle abzublocken, weit überlegenen, auch mit erbeuteten Panzern und Geschützen bewaffneten Verbänden gegenüber; nur mit Hilfe von 2.000 bosnischen Cetniks, die den Deutschen zu Hilfe eilten, gelang es bis Ende des Monats, die Partisanen wieder nach Süden abzudrängen."}})</ref> Takođe, u jednom izvještaju upućenom iz štaba njemačkih trupa u [[NDH]] od 18. novembra 1942. o četnicima se, između ostalog, navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|U zoni 714. pješadijske divizije nalazi se 6-8.000 četnika, naoružanih puškama i nešto automatskog oružja. Diviziji su dosad pružili vrijedne usluge time što su branili svoju teritoriju od partizana i time oslobodili njemačke i trupe NDH za dejstvo na drugim sektorima. K tome obezbjeđuju i željeznicu i pribavljaju važna obavještenja njemačkim trupama. Četnici su pri zajedničkim akcijama snabdjevani od strane NDH; također im pripada i naknada od otprilike 3 Rajshsmarke dnevno, čiju isplatu oni, međutim, dosad nisu tražili.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=361&rec=314&roll=566 Nacionalni arhiv Vašington, T-314, rolna 566, frejm 000357; Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj-/Veza sa neprijateljski orijentisanim krugovima u Srbiji/ (18. novembar 1942.).] <br /> ({{jez-njem|"Bei 714.Div. haben die im Div.–Bereich beheimateten Cetnikverbände eine ungefähre Stärke von 6–8000 Mann. Sie sind mit Gewehren und verhältnissmässig wenig automatischen Waffen ausgestattet. Sie leisten der Div. wertvolle Dienste, indem sie ihr Heimatgebiet gegen Einfälle der Partisanen schützen, sodass, von grösseren Unternehmen abgesehen, in diesem Raume weder deutsche noch kroatische Truppen gebunden werden. Sie entlasten hiedurch den Bahnschutz und versorgen die deutsche Führung mit wertvollen Feindnachrichten. <br /> Die Cetnikverbände werden durch den kroatischen Staat bei Einsätzen mit Munition versorgt und verpflegt. Vertragsmässig steht ihnen neben anderen Zusagen /z.B. Versorgungsansprüchen/ auch Wehrsold von etwa RM 3.— täglich zu, den sie jedoch bisher nicht beansprucht haben."}})</ref>|Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj (18. novembar 1942. godine)}} === Operacija Weiss i bitka na Neretvi (1943) === {{main|Operacija Weiss|Bitka za Konjic 1943.}} [[File:Četnici i Nemci na Neretvi.jpg|thumb|Četnici i Nemci tokom [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]] 1943.]] Van Srbije, postojala je intenzivna saradnja četnika i Nemaca. Iako su mnogi četnici na lokalu pomagali nemačkim trupama protiv partizana, [[Hitler]] je do sredine 1943. godine strogo branio svojim jedinicama svaku saradnju sa četnicima.<ref>Nacionalni arhiv Vašington, Mikrofilm T-311, rolna 175, snimka 378: Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka za novembar 1942 (30. novembar 1942.). „Svaka, pa i privremena, veza sa antikomunistički nastrojenim četnicima u Hrvatskoj je protivna naređenju Fuehrera, Ia 3071/42 o borbi protiv bandi.“</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=383 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000378.] <br /> ({{jez-njem|"Haltung gegenüber feindlich eingestellten Kreisen in Serbien/Kroatien: An Bev.Kmdr.Gen. in Serbien, Befehlshaber der dt. Truppen in Kroatien, Kdr.Gen. in Kroatien und Dt.Verb.Kdo. bei Supersloda ergeht ein Befehl betreffend klarer und eindeutiger militärischer Haltung gegenüber allen uns feindlich eingestellten Kreisen. Jede – wenn auch nur vorübergehende – Bindung mit antikommunistisch eingestellten Cetniks in Kroatien steht im Widerspruch zu den bzgl. Bandenkämpfung gegebenen Befehlen des Führers Ia Nr. 3071/42 g.K."}})</ref> Za vrijeme izvođenja [[Operacija Weiss|operacije Weiss]], njemački komandanti na terenu su bili u nedoumici da li da se povinuju naređenjima svojih viših vojnih komandi, ali i političkih instanci, ili da nastave sarađivati s četnicima Draže Mihailovića: {{izdvojeni citat|Uprkos borbenoj pomoći hrabrih četnika, koja je doprinijela deblokadi opkoljenih dijelova 718. pješadijske divizije, njemačke trupe imaju zadatak da se brzo probiju do boksitne oblasti. One imaju instrukcije da smatraju četnike neprijateljima. Sada se ispostavilo da se situacija kod mjesta Dobro (?), čija se posada sastojala od Nijemaca, Italijana i četnika, poboljšala zahvaljujući četničkom prodoru.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=549 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000544.] <br /> ({{jez-njem|"Trotz der Waffenhilfe tapferer Cetnik, die auch zur Befreiung der eingeschlossenen Gruppe der 718.I.D. mit beigetragen haben, ergibt sich für die deutschen Truppen die Aufgabe, möglichst schnell in das Bauxitgebiet von Mostar vorzustoßen. Die deutschen Truppen haben den Auftrag die Cetniks als Feind anzusehen. Es ergab sich nun das Bild, daß die Besatzung von Dobro (?), die aus Deutschen, Italiener und Cetniks bestand durch den Vorstoß der Cetniks Luft bekam."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka kod načelnika štaba Jugoistoka (1. mart 1943.).}} Major [[Slavoljub Vranješević]], komandant Zapadne Bosne JVuO, šalje 2. marta 1943. godine dopis »bratu« [[Uroš Drenović|Urošu Drenoviću]] kojim ga obavještava da je od strane njemačke komande u [[Banja Luka|Banjoj Luci]] zakazana konferencija na koju su pozvani najvažniji četnički zapovjednici s teritorije [[Bosanska krajina|Bosanske Krajine]]: {{izdvojeni citat|Pre nekoliko časova primio sam izveštaj od Komandanta Bosanskih četničkih odreda brata Rade Radića, u kome mi javlja, da su Nemci pozvali na konferenciju u Banja Luci sve Komandante i to: Radića, Tešanovića, Drenovića, Marčetića, Mišića radi rešavanja važnih pitanja. Konferencija će se održati u nemačkoj komandi u B. Luci. Ovoj konferenciji neće prisustvovati pretstavnici hrvatskih ni vojnih ni civilnih vlasti. Komandant mi je naredio, da pozovem sve Komandante na predkonferenciju, koja će se održati u Karanovcu na dan 4 o.m. u 12 časova.— Prema napred izloženom pozivam te, da bez ikakvog izgovora i odlaganja bez obzira na situaciju na položaju, dođeš 4 o.m. do određenog časa u Karanovac.— Ovo smatraj vrlo važnim i NAJHITNIJIM. Molim Te koristi sva moguća prevozna sredstva, pa i motorcikl i na vreme dođi na predkonferenciju.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 31, str. 64.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_64.htm Naređenje Komande bosanskih četničkih odreda od 2. marta 1943. komandantu odreda »Kočić« za prisustvovanje konferenciji radi usaglašavanja stavova o saradnji sa nemačkim trupama]</ref>}} Već 3. februara 1943. godine, major Vranješević je upoznao Vrhovnu komandu JVuO o činjenici da se bosanski četnici nalaze u službi njemačkog okupatora, ali i da su potpisali [[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|sporazume o saradnji sa kvislinškim vlastima Nezavisne Države Hrvatske]]: {{izdvojeni citat| NEMCI Četnički odredi učestvuju u borbi zajedno sa Nemcima češće puta, ali na zasebnim sektorima. Pre našeg dolaska, Nemci su uspeli da u borbu protiv komunista uvode četnike tako, da im ovi osiguravaju krila i da se mešaju u komandovanje. Ovome se je odmah stalo na put, ma da sa dosta poteškoća. Po sebi se razume da se mnogo interesuju o tome, da li mi imamo kakve veze sa Dražom Mihailovićem — što mi odbijamo, navodeći da je to samo komunistička propaganda kako bi izazvali Nemce protiv nas, pa nas tako priklještene, uveli u svoje redove. Ipak, često puta Nemci čuju kako svi četnici pevaju »Od Topole pa do Ravne Gore« ili »Od Manjače pa do Ravne Gore«, »sve su straže generala Draže« itd., dakle jasno primećuju, ali moraju da trpe. Njihova nemoć oseća se. HRVATI Ovi se redovno predaju komunistima, gde god ovi na njih udare. Hrvatski oficiri nalaze spas u komunizmu. Zbog sporazuma sa Hrvatima, koji su ovi [četnički — prim.] odredi sklopili pre našeg dolaska, borbe sa Hrvatima ne vode se. Naprotiv, za većinu starešina i boraca može se reći, da su taj sporazum shvatili kao definitivan svršetak rata, pa i otuda javašluk i slaba disciplina. Sada, dok se ne raščisti sa komunistima, ovakvo stanje mora da ostane.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_27.htm Izveštaj majora Slavoljuba Vranješevića od 3. februara 1943. majoru Zahariju Ostojiću o vojno-političkoj situaciji u četničkim odredima zapadne Bosne i saradnji sa nemačkim i ustaško-domobranskim jedinicama]</ref>}} Vojvoda [[Vukašin Marčetić]], komandant puka »Manjača«, bio je takođe jedan od potpisnikâ sporazuma sa vlastima satelitske NDH. Tokom operacije »Weiss«, vojvoda Marčetić se povezuje i sa njemačkim okupatorom, konkretno sa [[117. lovačka divizija (Nemačka)|117. divizijom]]: {{izdvojeni citat|Posebno: [...] [[369. legionarska divizija|369. pješ. div.]] će prvo dovršiti borbe na [[Grmeč]]u. Uspostavljena veza sa četničkom grupom Marčetića, koja će preuzeti osiguranje vlastitog istočnog boka.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&rec=315&roll=2263 NARA, T315, Roll 2263, frame no. 000670.] <br /> ({{jez-njem|"369. J.D. führt vorerst Kampfhandlungen in der Grmec durch. Verbindung mit Cetnikgruppe Marcetic aufgenommem, die Schutz der eigenen Ostflanke übernehmen will."}})</ref>|Ratni dnevnik 117. divizije, unos za 5. februar 1943.}} O (prinudnom) sadjejstvu 117. divizije sa četničkim odredima pod komandom kapetana [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] u [[Bitka za Konjic 1943.|bici za Konjic]], februara 1943. godine, nakon rata će posvjedočiti i general [[Alexander Löhr]]: {{izdvojeni citat|117. lovačka divizija, koja je prodirala od Ivan-sedla ka severozapadu, vodila je od početka teške borbe, pa je na kraju odbijena i odbačena. Jedan njen deo morao je da se spasava u Konjicu, koji je bio utvrđen i posednut od Italijana i četnika. Ovo mesto su partizani okružili i tako je došlo do toga da su se ovde, pod pritiskom događaja, borili na istom frontu Nemci i četnici – doduše odvojeni jedni od drugih italijanskim jedinicama. Konjic je doduše bio oslobođen iz okruženja sa trupama iz [[Sarajevo|Sarajeva]], ali je partizanima uspelo da se probiju preko Neretve i povuku svi bez izuzetka u severnu [[Crna Gora|Crnu Goru]].<ref>{{cite web|url=http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html | title = Записи Александра Лера, часопис СРПСКО НАСЛЕЂЕ, број 7/1998 | publisher = Srpsko-nasledje.co.rs |date=3. 1. 1943. | accessdate=4. 1. 2023. | archive-url = https://web.archive.org/web/20130216202528/http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html# | archive-date=16. 2. 2013 |url-status=dead | df = }}</ref>|General [[Alexander Löhr]], komandant Jugoistoka}} Pored 117. divizije, četnici generala Mihailovića će sarađivati i sa ostalim njemačkim divizijama koje su uzele učešća u operaciji »Weiss«, što se može zaključiti i na osnovu podataka iz ratnog dnevnika [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]] od 12. marta 1943. godine: {{izdvojeni citat|12. III 1943. (00,30 sati) — Izvještaji divizijskih jedinicâ: Operativno odjeljenje (Ia) Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj Operativnom odjeljenju [369. divizije] (telefonski): <br /> 1.) Snažne neprijateljske snage opkoljene su od strane [četnikâ] D.M., 717., [[118. lovačka divizija (Njemačka)|718]]., 369. i [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS-divizije]]. 717. divizija započinje potjeru takođe 12. marta i doseže crtu [[Prozor (BiH)|Rama]] — [[Ostrožac (Jablanica)|Ostrožac]]. 718. divizija napreduje od Ivan-sedla opštim smjerom ka [[Mostar]]u.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=404&rec=315&roll=2154 NARA, T315, Roll 2154, frame no. 000399.] <br /> ({{jez-njem|"12.3.1943. 00,30 Uhr <br /> Meldungen der Div. Einheiten <br /> Ia des Befh.d.dt.Tr.i.Kr. an Ia fernmündl.: <br /> 1.) Starke feindl. Kräfte sind durch D.M. 717., 718., 369. und SS–Div. umstellt. <br /> 717. tritt 12.3. ebenfalls zur Verfolgung an und gewinnt Linie Rama–Ostovac [sic]. <br /> 718. geht von Ivan–Sattel [sic] in allgemeiner Richtung auf Mostar vor."}})</ref>|Ratni dnevnik [[369. legionarska divizija|369. divizije]]}} Tokom [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]], četnici su bili obilno snabdijevani streljivom i hranom iz italijanskih i njemačkih magacina. Kapetan Vojislav Lukačević, koji se zajedno sa svojim četnicima tukao uz borbenu grupu »Anacker«, [[5. mart]]a iz [[Konjic]]a je javio majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] da mu »11« (tj. Nijemci) daju municiju, kao i da je vojvoda [[Dobroslav Jevđević]], sa svoje strane, zadužen za obezbjeđivanje logistike: {{izdvojeni citat|Vidim da je glavna tvoja briga kako ćemo sa 11. Verujem da si o njima dobio preterane izveštaje. Svaka njihova kolona koja nastupa ima najviše jednu trećinu Nemaca a ostalo su domobrani i po nešto ustaša. Oni sami ne mogu ništa da urade, toga su svesni. Ja mislim da je nama najpreči za sada cilj uništenje komunista i to što brže. Ne sme nas zateći iskrcavanje u borbi sa komunistima, a isto tako ne smemo početi borbu sa 11 dok komunisti nisu likvidirani a oni nisu likvidirani i pored uspeha koje smo postigli. Čvrsto sam ubeđen da nas 11 neće napasti sve dok se vode borbe sa komunistima te je strahovanje u tom pravcu preterano... Najvažnije i najbolje snabdevanje preko [[Sarajevo|Sarajeva]] koje neka Jevđo forsira. Dobio sam sinoć preko 11, 30.000 metaka obećali još čim im stigne neki transport koji očekuju u Sarajevo.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_71.htm IZVEŠTAJ KOMANDANTA KONJIČKE GRUPE OD 5. MARTA 1943. KOMANDANTU ISTAKNUTOG DELA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA O BORBENOM RASPOREDU ČETNIKA I NEMACA NA SEKTORU KONJIC—JABLANICA]</ref>}} O isporuci municije jedinicama JVuO (najvjerovatnije o onoj koja je data kapetanu Lukačeviću), Komanda Jugoistoka je 7. marta javila vojnom vrhu u [[Berlin]]u: {{izdvojeni citat|– 7. mart 1943: Municija za četnike. Vrhovna komanda je obaviještena telegramom o isporuci 30.000 metaka četničkim jedinicama.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=453 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000448.] <br /> ({{jez-njem|"Munition für die Cetniks: <br /> An OKW/WFSt. ergeht eine Meldung betraf. der Übergabe von 30.000 Schuß Inft. Munition an Cetnikverbände."}})</ref>|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja Komande Jugostoka za mart 1943. godine (31.3.43.)}} [[File:Chetniks and German Officers meet in Bosnia, 1943.jpg|thumb|Sastanak njemačkih oficira sa četnicima u [[Bosna (regija)|Bosni]], [[1943]]. godina]] 9. [[Mart|ožujka]] 1943. godine, [[Fašizam|fašistički]] [[Poglavnik|duce]] [[Benito Mussolini]] šalje pismo [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]],<ref>''Tajna pisma Hitler – Mussolini (1940—1943)'', edicija Dokumenti i svjedočanstva (priredio i preveo: Dr Bogdan Krizman), Novinarsko izdavačko poduzeće (NIP), Zagreb, 1953, str. 78.</ref> vođi [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]], u kom navodi da je upoznat sa suradnjom njemačkih okupacionih trupa s četnicima: {{izdvojeni citat|Više tisuća četnika naoružali su, na lokalnoj bazi, komandanti talijanskih jedinica, da vode gerilu, za koju imaju, kao svi stanovnici Balkana, naročite sklonosti. Do danas su ti četnici suzbijali partizane vrlo odlučno. Upravo sam primio izvještaj. U njemu mi javljaju, da su njemačke snage, koje su uspostavile dodir sa četnicima u dolini gornje Neretve, pristale da surađuju s njima i da su naoružale četnike metcima i ručnim bombama.|[[Benito Mussolini]] u pismu [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]] (9. III 1943)}} O pristizanju Mussolinijeva pisma istog je dana javila i Vrhovna komanda njemačkih oružanih snaga: {{izdvojeni citat|''9. mart'' <br /> Duče poslao pismo Hitleru, u kome zastupa mišljenje da su četnici i partizani neprijatelji Osovine. O tome je razgovarao i sa nemačkim ministrom spoljnih poslova. Priznaje da su Italijani do sada naoružali nekoliko hiljada četnika za gerilski rat protiv komunista i oni su se do sada energično borili protiv partizana. Ali, sada je Duče izdao energičnu naredbu, da se četnicima više ne daje oružje i da njih, nakon što se partizani poraze, treba razoružati. Na osnovu poslednjih vesti, na prostoru gornje Neretve Nemci su takođe stupili u kontakt sa četnicima i ostavili im patrone i ručne granate.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2024-07-08 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 9. marta 1943.}} Pošto је za katastrofalni poraz četnika u bici na Neretvi optužio Jevđevića, [[Petar Baćović|Baćovića]] i [[Bajo Stanišić|Baja Stanišića]] a istakao za primjer Vojislava Lukačevića, major Ostojić im је 10. marta naredio da se kod Italijana zauzmu za dozvolu o prebacivanju četnika na zapadnu obalu Neretve. Odgovarajući na optužbe, Jevđević i Ваćоvić istoga dana izvještavaju Mihailovića da је za proboj operativne grupe NOVJ kriv upravo Lukačević, te da Ostojić, komandujući iz [[Kalinovik]]a, nema pravu predstavu о toku događaja. Jevđević navodi: „Kada sam zvao delove Vrhovne komande da komanduju nа licu mesta, odgovorili su neljubazno da neće da radе sa okupatorom, tražeći u isto doba hranu, municiju, topove i vojsku od okupatora.“ Као argument da četnici moraju bespogovorno slušati naređenja okupatorskih oficirâ, vojvoda Jevđević navodi podatak da Nijemci i Italijani hrane i snabdijevaju municijom cjelokupnu masu četnikâ od 13.200 ljudi. Riječ je o 2000 četnika pod komandom Вајa Stanišića, 4.000 iz Lukačevićeve konjičke gruре, 6.000 pod komandom majora Petra Baćovića (hercegovački četnici) i 1.200 četnika kojima komanduje major Andrija Vesković. Jevđević Mihailoviću piše i da su okupatori dali toliko hrane da је on, na osnovu lažnog brojnog stanja, uspio da uštedi 110.000 obroka, kao i da su mu za posljednjih nekoliko dana isporučili 1.100.000 metaka.<ref>AVII, reg. br. 3/1, kut. 293, dep. 2248.</ref><ref>Branko Latas, Saradnja četnika i Nemaca u borbama protiv Glavne operativne grupe divizija NOVJ u dolini Neretve (februar — mart 1943), Prilozi Instituta za istoriju (br. 17), Sarajevo, 1980, str. 214.</ref> General [[Rudolf Lüters]], komandant njemačkih trupa u NDH, piše u procjeni situacije od 16. marta 1943. da je „operacija „[[Operacija Weiss|Vajs II]]“ u suštini završena“. O četničkim snagama u njemačkoj zoni operacija, Lüters navodi: {{izdvojeni citat|Četničko pitanje nije se dalje zaoštrilo. U području [[114. lovačka divizija (Njemačka)|714. divizije]] nisu zabeležena nikakva prekoračenja u tuđu nadležnost. Četničko rukovodstvo se potčinilo naređenjima nemačkog Vermahta i potvrdilo svoju lojalnost. Četnici koji se nalaze na području [[118. lovačka divizija (Njemačka)|718. pešadijske divizije]], naročito u rejonu [[Zenica|Zenice]] i [[Han-Pijesak|Han-Pijeska]], neprijateljski se suprotstavljaju hrvatskoj državi i nemačkom Vermahtu i pokušavaju da izazovu nemire putem sabotaža i razoružavanja hrvatskih odreda. Divizije koje su učestvovale u operaciji „Vajs II“ jedinstveno se povoljno izražavaju o držanju četničkih jedinica. Dragocenim izviđačkim podacima i napadima za rasterećenje pomagali su našim jedinicama, mada ni u jednom slučaju nije sa nemačke strane tražena podrška.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_3_38.htm Procena vojno-političke situacije komandanta nemačkih trupa u NDH od 16. marta 1943. za period od 1. do 15. marta 1943. godine]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=372&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frames no. 000366—000367.] <br /> ({{jez-njem|"Die Cetnikfrage hat sich nicht weiter zugespitzt. Im Bereich der 714.J.D. sind keine Übergriffe zu verzeichen. Die Cetnikführung hat sich den Befehlen der deutschen Wehrmacht untergeordnet und ihre Loyalität versichert. Die im Bereich der 718.J.D. befindlichen Cetniks, besonders im Raum ZENICA und HAN PIJESAK stehen kroat. Staat und deutscher Wehrmacht feindlich gegenüber und versuchen durch Sabotageakte und Entwaffnung kroat. Abteilungen Unruhe zu stiften. Die im "Weiss II"–Einsatz befindlichen Divisionen äussern sich übereinstimmend günstig über das Verhalten der Cetnikverbände. Durch wortwolle Kundschafterdienste und Entlastungsangriffe haben sie der Truppe geholfen, obwohl in keinem Falle deutscherseits Unterstützung erbeten worden war."}})</ref>}} General Lüters zapaža i kako je, u tom trenutku, situacija u partizanskom taboru gotovo bezizgledna: {{izdvojeni citat| II. NEPRIJATELJSKA SITUACIJA Neprijateljski otpor protiv nemačkih divizija koje su napadale uglavnom je slomljen. [...] Ostaci ustanika, bez izuzetka teško tučene jedinice sa malo municije i ishrane, deprimirane nemačkim udarima i zadržavane mnogobrojnim ranjenicima i bolesnicima, stoje za sada južno od linije [[Konjic]] — [[Prozor (BiH)|Rama]]. Oni su na severu pritisnuti nemačkim jedinicama, na jugu četnicima, i pokušavaju da se izvuku prema jugoistoku, dolinom Neretve, na teritoriju Crne Gore.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_3_38.htm Procena vojno-političke situacije komandanta nemačkih trupa u NDH od 16. marta 1943. za period od 1. do 15. marta 1943. godine]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=373&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 000367.] <br /> ({{jez-njem|"II.) FEINDLAGE: </br> Der feindliche Widerstand gegenüber den deutschen angreifenden Divisionen ist im wesentlichen zerschlagen. </br> Reste der Aufständischen, durchweg schwer angeschlagene Verbände mit wenig Munition und Verpflegung, durch die deutschen Schläge deprimiert und durch zahlreiche Verwundete und Kranke behindert, stehen z.Zt. südlich der Linie KONJIC–RAMA. Sie werden im Norden durch deutsche Verbände und im Süden durch Cetniks bedrängt und versuchen nach SO durch das NARENTA–Tal in montenegrinisches Gebiet auszuweichen."}})</ref>}} U iscrpnom izvještaju<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 1015—1018.</ref> koji je [[5. maj]]a 1943. godine podnio [[SAD|američki]] [[Ured za strateške usluge]] (preteča današnje [[Centralna obaveštajna agencija|Centralne obavještajne agencije]]), sumiraju se rezultati netom završene operacije »Weiss«: {{izdvojeni citat|Krajem januara 1943. godine zajedničke nemačke, hrvatske, italijanske i četničke snage povele su veliku ofanzivu protiv jugoslovenske oslobodilačke armije. Neprijatelj je potpomognut od Drenovićevih četnika uspeo da potisne jugoslovenske patriote u Hercegovini i jugoistočnoj Bosni. Glavni udar u sadašnjoj neprijateljskoj ofanzivi vrše kombinovane četničke snage u Hercegovini (V.[ojislav] Lukačević, član Mihailovićevog glavnog štaba), u Crnoj Gori (Bajo Stanišić) i u Sandžaku (Pavle Đurišić, član Mihailovićevog glavnog štaba). Ishod ove borbe je još neizvestan. Partizani govore da su oni odneli pobedu, dok četnici insistiraju na tome da su gotovo potpuno očistili ove jugoslovenske krajeve od antifašističkih snaga. Tačno je, međutim, da su jugoslovenski antifašistički gerilci pretrpeli teške teritorijalne gubitke, ali daleko je od toga da su njihove snage uništene ili razbijene. Na drugoj strani, mnogo slavljeni četnici generala Mihailovića danas su angažovani u jednoj od najžešćih ofanziva za uništenje jugoslovenskih demokratskih snaga.}} === Četnički teror u Srbiji (1943) === {{main|Srbija u Drugom svetskom ratu|Zločini četnika u Drugom svjetskom ratu}} Mihailovićeva taktika u Srbiji se početkom 1943. sastojala u tome da organizuje i štedi svoje snage za "planirani narodni ustanak". Nemci navode da je izbjegavao svaki konflikt sa okupacionim trupama.<ref>NAW, T-78, Roll 332, 6289915, 919: Procjena situacije komande Jugoistoka za feburar 1943 (2. mart 1943.).</ref> Izveštaji Nedićeve vlade konstatuju da je četnička akcija gotovo svuda upravljena na obračunavanje sa komunistima, koje se sprovodi beskompromisno, do istrebljenja. Inače, četnici na sastancima sa narodom naređuju lojalno držanje prema domaćim vlastima i okupatorskoj vojnoj sili kao i "odricanje svake pomoći partizansko-komunističkim bandama".<ref>Kopija originala (pisana na mašini, ćirilicom) u Arhivu V.I.I., reg. br. 59/1—1, k. 22.</ref><ref>Kopija originala (pisana na mašini, ćirilicom) u Arhivu V.I.I., reg. br. 54/5—1, k. 22.</ref> 12. februara 1943. godine, kapetan [[Miloš B. Marković]], komandant Ariljske brigade iz sastava Požeškog korpusa JVuO, prenosi Mihailoviću ideju poručnika [[Zvonimir Vučković|Zvonka Vučkovića]] da iskoristi vezu sa njemačkim oficirom u cilju »gonjenja komunista«: {{izdvojeni citat|Po povratku sa puta iz štaba 1a sastao sam se sa Vučkovićem koji me je zamolio da Vas izvestim o sledećem: <br /> U srezu Kačerskom nalaze se dve komunističke grupe, prva jačine 60 a druga oko 150 ljudi. Ove se grupe prebacuju i u Oplenački srez. Za likvidaciju ovih grupa potrebno mu je oko 300 ljudi, no kada bi ih skupio izazvao bi potere od strane okupatora. Ima jednu drugu mogućnost a to je da uputi Nemce da gone ove grupe. Posredno, no obazrivo ima vezu sa jednim od nemačkih komandanata, koji je izjavio gotovost za usluge svake vrste a naročito u gonjenju komunista. Zvonko će ga upotrebiti no ne uspeli to preduzeće sam potrebno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_33.htm Izveštaj komandanta Ariljske brigade od 12. februara 1943. Draži Mihailoviću o borbama protiv pripadnika NOP-a u zimu 1942. godine i dostignutoj organizaciji u brigadi]</ref>}} Poručnik [[Predrag Raković]], u svojstvu komandanta 2. ravnogorskog korpusa JVuO, informiše 3. marta 1943. generala Mihailovića o tajnom sastanku sa nemačkim potporučnikom Krigerom: {{izdvojeni citat|Okupator, kako Nemci tako i Bugari svu svoju akciju uputili su na komuniste, na njihovo gonjenje i istrebljenje. U smislu depeše koju sam podneo G. Ministru, sastao sam se 2 marta t.g. na Savincu u jednoj šumi sa Nemačkim komandantom potporučnikom Krigerom iz Gor. Milanovca. Sastanak je izveden potpuno tajno. Na sastanak je od strane Nemaca došao potporučnik Kriger i njegov tumač. A sa naše strane bio sam ja i moj Načelnik štaba p.por. Lazarević. Tema razgovora bila je isključivo uništenje komunističkih bandi, na teritoriji koju obezbeđuje Nemačka jedinica iz Gor. Milanovca. Uglavnom dolazi u obzir komunistički vođa [[Milorad Labudović|Labud]] koji ima oko 150 komunista pod svojom komandom u okolini Rudnika, u srezovima: Kačerskom i Orašačkom. Utvrdili smo plan za ovaj rad. O izvođenju ove akcije detaljno sam se dogovorio sa Zvonkom noću između 2/3 - III t.g., u čemu smo postigli potpunu saglasnost.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 127, reg. br. 7/3 (S-X-12/4).</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_67.htm Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 3. marta 1943. Draži Mihailoviću o borbi protiv pripadnika NOP-a i pregovora sa predstavnicima nemačkih okupacionih trupa]</ref>}} I u depeši od 23. marta, Raković piše da se ponovo sastao sa nemačkim komandantom iz G. Milanovca, te je dogovoreno da se za ubijene Nemce neće više paliti kuće redom, već "samo po našem spisku", partizanske, i samo će se partizani ubijati: {{izdvojeni citat|Hapšenje naših ljudi više neće biti na reonu nemačke komande G. Milanovac. Ako pogine okupatorski vojnik na ovome terenu neće se paliti redom kuće, već samo po našem spisku i to partizanske i samo će se partizani ubijati. [...] Dobio sam 5000 metaka za čišćenje moga reona od komunista.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova četničkog pokreta Draže Mihailovića: 1. januar — 8. septembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 113, str. 550.</ref>}} [[Datoteka:Četnici batinaju narod.jpg|thumb|Četnici batinaju seljaka u Srbiji.]] Koliki je bio teror koji su četnici sprovodili nad pristalicama [[NOP|pokreta otpora]] u području doline Zapadne Morave, Dragačeva i Takova, svedoči konstatacija u biltenu kvislinškog Ministarstva unutrašnjih poslova: {{izdvojeni citat|Ilegalni odredi poručnika Vlaste Antonijevića, Dače Simovića, Milutina Jankovića, poručnika Vasića i kapetana Rakovića nemilosrdno ubijaju sve one koji su makar i jedan dan bili i sarađivali sa partizanima. Neki od ovih odreda vode tako bezumnu akciju da se njihova delatnost može ravnati sa radom običnih odmetnika.<ref>http://www.e-novine.com/srbija/srbija-tema/102680-aak-Gornji-Milanovac-Luani.html</ref>|Izveštaj kvislinškog Ministarstva unutrašnjih poslova (april 1943)}} Četnici su, poput okupatora, prema partizanima, njihovim simpatizerima i porodicama, primenjivali najsvirepije mere: {{izdvojeni citat|1) Protiv zaludele, potpuno obezglavljene i pomahnitale komunističke bande u šumi, sve određene starešine i svo nacionalno naoružano ljudstvo ima povesti beskompromisnu borbu za njihovo potpuno uništenje. Izuzetka u ovome pogledu ne može biti. 4) Ko se uhvati da nosi hranu ili druge potrebe komunistima, a to se tačno utvrdi, komandant brigade sa čije bi teritorije bio takav krivac, odmah će ga streljati i porodicu potpuno uništiti. Kuću spaliti, a stoku zapleniti za izdržavanje gorskih jedinica. 5) Ko se uhvati, a to se od strane komandanta brigade utvrdi, da je krio komuniste, primio u svoju kuću ili im slao makakva obaveštenja, biće najstrožije kažnjen. 6) Ko se uhvati i bude dokazano, da je neko lice videlo komuniste, a nije na najbrži način izvestilo najbližu četničku komandu, biće takođe kažnjeno, u čemu se komandantima brigada ostavlja puna inicijativa. 7) '''Ako u nekom selu bude ubijen makoji četnik, komandant brigade dotične teritorije odmah će streljati deset simpatizera'''.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%92%D0%B5%D1%9A%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D1%80%D0%B4%D0%BD%D0%BE_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%B8_%D1%9A%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%85_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B0_4.9.1943. Naređenje komandanta Komskog korpusa za nemilosrdno uništavanje pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta i njihovih porodica 4.9.1943.]</ref>|Naređenje komandanta Komskog korpusa za nemilosrdno uništavanje pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta i njihovih porodica (4.9.1943).}} Zbog svega navedenog, mnogi ljudi koji su prišli četnicima na početku ustanka protiv sila Osovine, bili su razočarani preusmerenjem dejstava u borbu protiv partizana. Tako je britanski oficir za vezu Hadson zabeležio: "Nekoliko četničkih jedinica tražilo je da bude oslobođeno zadatka borbe protiv partizana".<ref name="Deakin2"/> === Zabrana sabotaža u Srbiji i učvršćivanje vezâ s Nijemcima na području NDH (1943) === {{main|Sabotaže u Srbiji u Drugom svjetskom ratu|Neil Selby}} [[Datoteka:Plakat o streljanju DM pristalica iz 1942.jpg|mini|Plakat o streljanju „50 DM pristalica“ zbog rušenja mosta na pruzi Požarevac - Petrovac na Mlavi iz decembra [[1942]].]] U Srbiji, iako su neke četničke pristalice vršile sabotaže, trpeći nemačke odmazde zbog toga, četničko vođstvo je posebno branilo ozbiljnije sabotaža na bitnim saobraćajnicama, pa su čak sprečavali britanske komandose na terenu da ih vrše: {{izdvojeni citat|[[Neil Selby|Major Selby]] imao zadatak da organizuje sabotaže i dotur materijala za iste; „Prema Selbyevim navodima, '''do sabotaža nije došlo zato što ih D.M., odn. njegovi komandanti na terenu na terenu još nisu odobrili'''.“<ref>NAW, T-313, Roll 482, 000544: Izvještaj obavještajnog odjeljenja Vojnog komandanta Jugoistoka o rezultatima istrage nad zarobljenim britanskim majorom Selbyem, uhvaćenim kod Žitkovca u noći 18./19. augusta 1943 (26. august 1943.).</ref>|Izvještaj nemačkog obavještajnog odjeljenja o rezultatima istrage nad zarobljenim britanskim majorom Selbyem, uhvaćenim kod Žitkovca (26. august 1943).}} U izvještaju potpukovnika Klamrotha iz Generalštaba njemačkih oružanih snaga, nakon inspekcijskog putovanja po Balkanu u avgustu 1943. godine,<ref>[https://znaci.org/00001/40_62.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNIČKO-NJEMAČKI SPORAZUMI O KOLABORACIJI U SRBIJI]</ref> konstatuje se da je general Mihailović najstrožije zabranio izvođenje sabotažâ protiv okupacione sile prije eventualnog [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkog]] iskrcavanja. Pored toga, pominje se i to da su njemačke obavještajne strukture detaljno upoznate sa kretanjem četničkog komandanta i Vrhovne komande JVuO po Srbiji: {{izdvojeni citat|Pokret Draže Mihailovića: U Srbiji tinja latentni ustanak. Draža Mihailović je liderska priroda i veoma je aktivan. Svaki preuranjeni napad protiv okupacionih snaga u startu je strogo zabranjen. Trenutno se jedino vodi borba protiv komunista. Mora se očekivati jedinstveni napad na okupacione snage, uključujući sabotaže i prepade. Pretpostavlja se da je angloameričko iskrcavanje na Jadranu trenutak za to. Stav Draže Mihailovića prema Angloamerikancima opisan je na sledeći način: „Kao pomagači ste dobrodošli, ali ja ću sâm obnoviti Jugoslaviju!“ Nadzor nad Dražom Mihailovićem je dobar. Nemačke službe vrlo brzo saznaju za njegova boravišta koja neprestano menja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=638&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289888.] <br /> ({{jez-njem|"b) Draga [sic!] Mihailowitsch Bewegung: <br /> In Serbien schwelt der latente Aufstand. Draga Mihailowitsch ist eine Führernatur und sehr aktiv. Jedes vorzeitige Losschlagen gegen die Besatzungstruppen ist zunächst streng verboten. Zur Zeit nur Kampf gegen Kommunisten. <br /> Mit dem einheitlichen Beginn von Sabotage, Überfallen usw. auf Besatzungstruppen muss gerechnet werden. Als Zeitpunkt dafür wird die Landung der Anglo–Amerikaner in der Adria vermutet. Die Einstellung des Draga Mihailowitsch den Anglo–Amerikanern gegenüber wird geschildert: "Als Helfer willkommen, aber ich selbst baue Jugoslawien wieder auf!" Die Überwachung des Draga Mihailowitsch ist gut. Die deutschen Dienststellen kennen sehr bald seine ständig wechselnden Standorte."}})</ref>}} Ipak, kako bi i dalje stvarao privid otpora i zadržao status saveznika, povremeno je inicirao bezazlene diverzije, koje neće izazvati nemačku odmazdu: {{citiranje|Udružite se sa apotekarima. Uzmite od njih praškova za kijanje, suzavce i supervodonik. Na igrankama svrabeće praškove. Upućujte preteća pisma, uznemiravajte telefonom, stvarajte svuda strah i zabunu.<ref name="Kosta Nikolić 2004">Bojan Dimitrijević - Kosta Nikolić: Đeneral Mihailović - biografija, Beograd : Institut za savremenu istoriju, 2004, str 378-9.</ref>|[[Draža Mihailović]] naređuje „misteriozne” sabotaže po gradovima septembra 1943.}} 1. avgusta 1943. godine, komandant njemačkih trupa u Hrvatskoj ([[NDH]]) general [[Rudolf Lüters]] na sljedeći način interpretira držanje Mihailovićevih četnika (mahom onih koji su bili obuhvaćeni [[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|ugovorima sa vlastima NDH]]) po okončanju [[Operacija Schwarz|operacije »Schwarz«]]: {{izdvojeni citat|Stav četnika s obje strane [[Bosna (rijeka)|rijeke Bosne]] te na području između rijekâ Bosne i [[Una|Une]] i [[Sana|Sane]] i dalje se može opisati kao lojalan, iako ustaška politika — koju je hrvatska vlada u posljednje vrijeme iznova naglasila — nije ostala bez povratnog dejstva na njihovo držanje, što se pokazalo uzdržanošću prema komunističkim bandama.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=357&rec=314&roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000352.] <br /> ({{jez-njem|"Die Haltung der Cetniks beiderseits der Bosna und zwischen Bosna und Una–Sana kann noch als loyal bezeichnet werden, obwohl der wohl der in letzter Zeit seitens der kroat. Regierung wieder betonte Ustascha–Kurs nicht ohne Rückwirkung auf ihre Haltung geblieben ist und sich Zurückhaltung gegen die kommunistischen Banden zeigte."}})</ref>|Izvještaj komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj za mjesec jul 1943. upućen štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]]}} Kao paradigmatične za držanje spram nastupajućih njemačkih trupa mogu se uzeti preporuke iz naređenja kapetana Jovana Dabovića, komandanta Ličko-kordunaške četničke oblasti, upućene 6. septembra 1943. godine kapetanu Dušanu Đakoviću: {{izdvojeni citat|NAREĐUJEM 1) Svi komandanti narediće svima svojim jedinicama i patrolama da, ako Nemci budu naišli na njihov reon dejstva, ne otvaraju vatru i da se drže pasivno sve do mog daljeg naređenja. 2) Kada bude primećen dolazak Nemaca da se jedinice povlače u šume i da sa njima izbegavaju dodir. 3) Ako se desi da se neka jedinica, patrola ili pojedinac nađe u takvoj situaciji da Nemce ne može izbeći pri dodiru sa njima da kaže da se bori protivu komunizma. Napominjem ovom prilikom da su se Nemci prema četnicima u Hercegovini poneli vrlo korektno.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dok. br. 42, str. 81.</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dokument br. 202, strane 942—943.</ref>}} 18. rujna 1943. godine, poručnik Lippert iz Obavještajnog odjela [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] sastavlja izvještaj o posjetu poručnika [[Milana Cvjetićanina]], komandanta Bosanskog korpusa „[[Gavrilo Princip]]” [[Dinarska četnička divizija|Dinarske četničke divizije]] JVuO, kojega je [[Kapitulacija Italije|kapitulacija Italije]] zatekla na liječenju u [[Split]]u. Tom prilikom, Cvjetićanin nedvosmisleno poentira: {{izdvojeni citat|Mi četnici znamo da se samo uz pomoć njemačkih trupa može postići efikasno uništenje bandita, jer smo mi četnici za to isuviše slabi.<ref>[https://znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.], str. 273.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=984&rec=313&roll=483 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000981.] <br /> ({{jez-njem|"Wir Cetniks wissen, dass nur durch die deutschen Truppen eine wirksame Vernichtung der Banditen erfolgen kann, da wir Cetniks hierzu zu schwach sind."}})</ref><ref>[https://pescanik.net/pismo-citateljima-blica-i-gledateljima-serije-ravna-gora/ Boris Dežulović: Pismo čitateljima Blica i gledateljima serije “Ravna gora”]</ref>}} [[Datoteka:Marsz wojsk niemieckich w Dalmacji (2-515).jpg|mini|Četnici Dinarske divizije u mimohodu pored motorizovane kolone njemačke 114. divizije (Dalmacija, septembar 1943).<ref>[https://bandenkampf.blogspot.com/2018/01/bk0306.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0306 | Photo | 114. Jäger-Division]</ref>]] Nakon [[Kapitulacija Italije u Jugoslaviji|kapitulacije Italije]] [[8. septembar|8. septembra]] [[1943]]. sve četničke snage iz italijanske okupacione zone su, nakon [[Antiosovinska ofanziva JVuO 1943.|sporadičnih sukoba]], uspostavile punu saradnju sa novouspostavljenim nemačkim okupacionim vlastima.<ref>Vidi: [[s:Uputstvo komandanta nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu konjičke brigade|Uputstvo komandanta nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu konjičke brigade]], [[s:Izveštaj majora JVUO Vasilija Marovića od 17. februara 1944.|Izveštaj majora JVUO Vasilija Marovića od 17. februara 1944.]], [[s:Izveštaj kapetana JVUO Franca Kovača od 23. februara 1944.|Izveštaj kapetana JVUO Franca Kovača od 23. februara 1944.]], itd.</ref> Mihailović je 7. oktobra 1943. naređivao svojim četnicima borbu protiv partizana u Sandžaku "po svaku cenu" i nesukobljavanje sa Nemcima "po svaku cenu".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_9.htm Naređenje Draže Mihailovića od 7. oktobra 1943. komandantima kopusa u zapadnoj Srbiji za mobilizaciju ljudstva i borbu protiv NOVJ u Sandžaku]</ref> Poručnik [[Jovan Pupavac]] pojašnjava u pismu upućenom 10. februara 1944. komandantu Zapadne Bosne JVuO majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]] kako je tekao proces prilaženja četnikâ pod komandom vojvode Momčila Đujića njemačkoj okupacionoj sili: {{izdvojeni citat|Dinarsku oblast sam napustio iz sledećih razloga: 1) Posle propasti Italije u Dalmaciju su došli Nemci. Komandant Dinarske oblasti pop Đujić stupio je u saradnju sa njima, najpre preko [[Mane Rokvić|Mane Rokvića]] koji je došao sa njima iz [[Bosanski Petrovac|Bosanskog Petrovca]]. Kasnije je delegirao kod štaba 114. Nemačke divizije svoga načelnika štaba kapetana Mijovića Novaka. Ljudstvo je postalo Nemačka milicija, primajući od njih redovnu hranu, municiju i dopunu oružja. Nemci su vrlo rado primili saradnju četnika.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_73.htm Izveštaj komandanta 1. brigade Bosanskokrajiškog četničkog korpusa od 10. februara 1944. komandantu korpusa o saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji]</ref>}} U odgovoru koje je 4. oktobra 1943. poslalo Obavještajno odjeljenje 114. lovačke divizije, odbacuju se navodi iz telegrama poslatog od strane štaba 15. brdskog korpusa, u kojem se vojvoda [[Momčilo Đujić]] optužuje za prepade na njemačke trupe i u kojem se traži njegovo hapšenje. Nasuprot takvom zahtjevu, za komandanta [[Dinarska divizija JVuO|Dinarske divizije JVuO]] se tvrdi sljedeće: „Uvjerljiva obavještenja i dokumenti nedvojbeno ukazuju da se Đujićeva četnička grupa u dosadašnjoj borbi protiv komunizma pokazala kao pouzdana... Sabotažni akti i prepadi na njemačke trupe dosad se nijesu događali.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=792&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000788.] <br /> ({{jez-njem|"Nach hiesigen sicheren Nachrichten und einwandfreien Unterlagen ist die Cetnikgruppe des Vojvoden Djujic im Kampf gegen die kommunistische Aufstandsbewegung bisher als zuverlässig zu bezeichnen. <br /> Sabotageakte und Überfälle gegen die Deutsche Wehrmacht sind bisher nicht erfolgt."}})</ref> U poređenju sa oružanim snagama NDH, obavještajni oficiri 114. divizije Wehrmachta daju i mnogo povoljniju ocjenu za učinkovitost četnika: „Hrvatske trupe i ustaše, već zbog svoje brojnosti, ne mogu predstavljati značajniju podršku; osim toga, njihova borbena vrijednost je poznata. Četnički odredi su se dosad svuda pokazali kao izuzetno aktivni i pouzdani.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=793&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000789.] <br /> ({{jez-njem|"Die kroatische Wehrmacht und Ustaschaverbände im Bereich sind schon rein zahlenmässig keine nennenswerte Unterstützung; darüber hinaus ist deren Kampfwert hinreichend bekannt. Die Cetnikverbände erweisen sich bisher überall als äusserst rege und zuverlässig."}})</ref> [[File:Četnički komandant u zapadnoj Bosni Uroš Drenović s nemačkim oficirima na terenu.jpg|thumb|Vojvoda [[Uroš Drenović]] (desno), četnički zapovjednik u [[Zapadna Bosna|zapadnoj Bosni]], zajedno sa njemačkim oficirima na terenu.]] U jesen 1943. godine, Vrhovna komanda Vermahta konstatuje prestanak bilo kakve aktivnosti DM protiv njih: {{izdvojeni citat|U jesen 1943. Titov pokret sve je više uzimao maha, a Mihailovićev pokret bio je potisnut na teritoriju Srbije. Komunisti nisu primali samo pomoć od sovjetske Rusije, nego sve više i od Engleza. Italijanska armija je kapitulirala. U ovakvoj novonastaloj situaciji četnički pokret bio je prisiljen da preispita svoj stav prema nemačkoj okupacionoj sili… Bilo kako, od tog vremena prestali su svi napadi Mihailovićevih ljudi protiv nemačke okupacione sile.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2024-07-08 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Četnici u Hercegovini su počeli sarađivati sa njemačkim nadležnim komandama odmah po ulasku njihovih trupa u bivšu italijansku okupacionu zonu: {{izdvojeni citat|Banda koja je napadala u području sjeverno od [[Bileća|Bileće]] i ojačana na oko 1200 ljudi ([[10. hercegovačka udarna brigada|X herceg. brigada]]), uz potporu 800 četnika je odbačena natrag na sjever.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1081&rec=313&roll=190 NARA, T311, Roll 195, frame no. 7450860.] <br /> ({{jez-njem|"Die im Raum N Bileca angreifende und auf etwa 1200 Mann verstärkte Bande (X.He.Brig.) mit Unterstützung von 800 Cetniks nach N zurückgeworfen."}})</ref>|Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 18. septembar 1943. godine}} {{izdvojeni citat|SS-divizija „Prinz Eugen“: Komunistička grupa (jačine 1.200 ljudi), koja je sa sjevera nastupala ka Bileći, odbačena je ka sjeveru akcijom 6. čete 2. SS brdskog puka ojačane sa 800 četnika.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&roll=483&broj=293 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000290.] <br /> ({{jez-njem|"Von Norden gegen Bileca vordringende komm. Gruppe (1200) durch herangeführte 6./SS 2 und 800 Cetniks nach Norden zurückgeworfen."}})</ref>|Dnevni izvještaj 15. brdskog korpusa za 18. septembar 1943.}} {{izdvojeni citat|U oblasti [[Stolac|Stoca]], kao što je već napomenuto, Stolačka i [[Ljubinje|Ljubinjska]] četnička brigada su u saradnji sa našim trupama postigle uspjeh protiv glavnine Desete herceg. brigade.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=636&rec=314&roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000631.] <br /> ({{jez-njem|"b.) Cetniks: <br /> Im Raum von STOLAC hat, wie bereits erwähnt, im Zusammengehen mit eigenen Truppen die Cetnikbrig. von STOLAC und LUBINJE gegen die Hauptkräfte der X-herzeg.Brig. Erfolge erzielt."}})</ref>|Komanda 21. brdskog korpusa, Obaveštajno odeljenje, izveštaj o stanju, 27. septembar 1943.}} U izvještaju [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS brdske divizije Prinz Eugen]] od 10. oktobra 1943. godine, poslatom štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], pohvaljuje se lojalno držanje koje su, do tog trenutka, formacije [[Hercegovina|hercegovačkih]] četnikâ pokazale spram njemačkih okupacionih jedinica: {{izdvojeni citat|Četnici: Za borbu protiv komunista u istočnoj Hercegovini mobilisane su jače snage u okruzima [[Trebinje]], [[Bileća]], [[Stolac]] i [[Nevesinje]]. Dosadašnja iskustva s hercegovačkim četnicima mogu se ocijeniti dobrim, a njihovo držanje prema vlastitim trupama lojalnim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1335&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001329.] <br /> ({{jez-njem|"Cetniks: Zur Bekämpfung der Kommunisten in der Ost–Herzegowina wurden in den Bezirken Trebinje, Bileca, Stolac u. Nevesinje stärkere Kräfte mobilisiert. Die bisherigen Erfahrungen mit den herzegowinischen Cetniks können als gut, das Verhalten gegenüber der eigenen Truppe kann als loyal bezeichnet werden."}})</ref>}} U odlomku iz mjesečnog izvješća SS divizije »Prinz Eugen«, inače njemačke elitne postrojbe na teritoriji okupirane Jugoslavije, sastavljenog 5. septembra 1943, blagonaklon stav četnika na divizijskom području (Hercegovina) opisan je na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Srbi [četnici — prim.] su se, djelimično, nastavili dokazivati ​​kao '''najpouzdaniji saveznici u borbi protiv crvenih bandi''', a time i protiv komunizma. U borbi protiv bandita uvijek su spremni sarađivati ​​s njemačkim Wehrmachtom, pa čak i podvrgnuti se njegovoj komandi.<ref>Klaus Schmider, ''Partisanenkrieg in Jugoslawien 1941-1944'', Verlag E.S. Mittler & Sohn GmbH, Hamburg/Berlin/Bonn, 2002, s. 307.</ref><ref>[https://www.znaci.org/NARA/T315.php?broj=1272&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001266.] <br /> ({{jez-njem|"Die Serben haben sich z.T. weiterhin als die zuverlässigsten Verbündeten im Kampf gegen die roten Banden und damit gegen den Kommunismus erwiesen. Im Kampf gegen die Banditen sind sie jederzeit bereit, mit der deutschen Wehrmacht zusammenzugehen und sich ihr sogar zu unterstellen."}})</ref>|Mjesečni izvještaj 7. SS divizije XV brdskom armijskom korpusu za avgust 1943. godine}} U četničkim izvorima se potvrda ovih navodâ nalazi u naređenju koje je kapetanu Dušanu Đakoviću 6. septembra 1943. uputio potpukovnik [[Slavko Bjelajac]] (pseudonim »Nikola Dekić«), komandant Ličko-kordunaške četničke oblasti. Informišući svog podređenog oficira o ogromnim partizanskim gubicima u [[Bitka na Sutjesci|bici na Sutjesci]], Bjelajac zapisuje: {{izdvojeni citat|Po podatcima koje imamo partizani su kod Sutjeske strašno tučeni. Tvrdi se da su imali 5.000 mrtvih te da su samo naši s mrtvih lješeva partizanskih skinuli oko 200 puškomitraljeza. Četnici u Hercegovini drže pored ostalih mjesta i [[Kalinovik]], [[Foča|Foču]], i [[Čajniče]]. Ustaše su u [[Goražde|Goraždu]]. Njemci se također nalaze u Hercegovini. Dozvolili su bez ikakovih uslova da se na reonu svakog sreza može nalaziti i kretati 400 četnika (jednoj četničkoj grupi dali su 300 pušaka). <br /> U opšte izuzev situacija Hercegovine, Crne Gore, i Istočne Bosne stoji vrlo dobro. <br /> Ove podatke iz Hercegovine javljam Vam radi orjentacije. A u koliko se tiče Njemaca tek da naše stanovništvo zna da ih se ne treba plašiti i da neće vršiti represalije nad mirnim stanovništvom. <br /> Njemci govore u Hercegovini protiv Italijana i kažu da su oni spriječili širenje Srbije do rijeke Bosne protiv volje Njemaca. Optužuju Italiju da je ona dovela Pavelića na vlast. (To sve može i nemora biti tačno). <br /> Naši su zarobili čuvenog [[Nurija Pozderac|Nuriju Pozderca]] i [[Simo Milošević|Simu Miloševića]] u Hercegovini i streljali ih.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knj. 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. br. 203, str. 946.</ref>}} Detaljna analiza stava koje su četničke jedinice s teritorije hrvatske marionetske države pokazale prema okupatoru tokom jeseni 1943. sadržana je u izvještaju [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]] od 28. X: {{izdvojeni citat|Držanje četnika ostalo je ambivalentno. Pojedine manje grupe su prešle komunistima. Opasnost od saradnje [sa komunistima], kako se pokazalo ovog mjeseca, postoji ondje gdje su male četničke grupe vezane uz određeno područje (npr. područja Olova i Vareša); u takvim slučajevima nedostaje trajne volje za otporom tokom sukoba. S druge strane, zatvorene operativne četničke jedinice bez porodičnih veza i bez straha od odmazde usuđuju se da se suoče sa većim komunističkim jedinicama. U oblasti j. od Višegrada četnici su prvi put uspjeli poraziti jednu od Titovih brigada (1. krajišku). U jugoistočnoj Bosni četnici su djelovali otvoreno neprijateljski prema njemačkim trupama; krajem mjeseca pripadnici 1. sarajevske brigade izveli su sabotažu na željeznici. U čitavoj preostaloj bivšoj zoni odgovornosti Korpusa veće četničke grupe (jedinice Drenovića, Đujića, Ozrenski odred, kao i one u Hercegovini) zadržale su lojalan stav, dijelom uspješno sarađujući sa njem. trupama protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=560&broj=95 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000090.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. XV G.A.K: Ic Lagebericht vom 27.9.43 bis 27.10.43. <br /> 2.) Cetniks <br /> Die Haltung der Cetniks ist nach wie vor zwiespältig geblieben. Einzelne kleinere Gruppen sind in den Kommunisten aufgegangen. Die Gefahr eines Zusammenwirkens besteht, wie der Verlauf dieses Monats gezeigt hat, dort, wo die kleineren Cetnikgruppen ortsgebunden sind (Umgebung Olovo, Vares). Überall dort fehlt bei Zusammenstössen der nachhaltige Widerstandswille. Wo dagegen geschlossene operative Cetnikeinheiten ohne Familienbindung und also ohne Furcht vor Racheakten in dem Befehlsbereich eingedrungen sind, lassen sie es auch auf Kämpfe mit grösseren Kommunisteneinheiten ankommen. Im Raum S Visegrad ist es dabei den Cetniks erstmalig gelungen, eine der Brigaden Titos (I.Kraj.Brig.) zu schlagen. <br /> Die Cetniks sind in Südost–Bosnien offen feindselig auch gegen deutsche Truppen vorgegangen; gegen Ende des Monats haben Angehörige der I.Sarajevo–Brig. Bahnsabotage betrieben. <br /> Im gesamten übrigen früheren Korpsbereich haben die grösseren Cetnik–Gruppen (Drenovic –, Djujic –, Ozren–Verbände, in der Herzegovina) eine loyale Haltung bewahrt, z.T. auch erfolgreich im Kampf gegen die Kommunisten mit der deutschen Truppe zusammengewirkt."}})</ref>|Komanda 15. brd. arm. korpusa, Obavještajno odjeljenje, izvještaj o stanju od 27. septembra do 27. oktobra 1943. godine}} Novembra 1943, Nijemci nabrajaju koje su se sve četničke vojvode u NDH upustile u saradnju s njima, kao npr.: [[Mane Rokvić]] („izjašnjava se za Nemačku i u slučaju neprijateljskog iskrcavanja stoji sigurno na našoj strani“), [[Momčilo Đujić]] („Ljotićev pristalica“ čijim „prisluškivanjem je više puta dokazano da je slao lažne izveštaje D. M. kako bi se izvukao ispod njegovog uticaja“), [[Uroš Drenović]] („nepomirljiv protivnik komunista“; „više od godinu dana sarađuje otvoreno sa nemačkim Vermahtom“) i drugi.<ref name="ReferenceA"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=347&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikführer, mit denen zusammengearbeitet wurde: <br /> Vojvode Rokvic. Energischer Führer der ohne Unterbrechung rückhaltlos mit der deutschen Truppe zusammenarbeitet. Bekennt sich zu Deutschland und steht im Falle einer feindlichen Landung sicher auf unsere Seite. <br /> Vojvode Djujic, Ljotic–Anhänger. DM. sucht ihn durch ständigen Druck zu beeinflussen. Durch Überwachung ist bereits mehrfach nachgewiesen, dass Djujic falsche Meldungen an DM. abgesetzt hat, um sich seinem Einfluss zu entziehen. Djujic wird seitens der. Div. im bewusster Übertreibung als besonders aktiver Kämpfer gegen den Kommunismus in Verbindung mit der deutschen Wehrmacht herausgestellt. <br /> Vojvode Drenovic. Gerade Persönlichkeit, unversöhnlicher Kommunistengegner (kommunistische Untaten an seiner Ehefrau, die den Tod herbeiführten), bezeichnet sich als Beschützer seiner pravoslavischen Volksgenossen. Arbeitet länger als 1 Jahr offen mit deutscher Wehrmacht zusammen. Von DM. angestrebte Beeinflussung bisher ohne Erfolg."}})</ref> U ovom strogo povjerljivom izvještaju, obavještajni oficiri XV brdskog armijskog korpusa dopisuju još i sljedeće: „Čitav niz drugih četničkih vođâ na području južno od [[Bihać]]a, neumoljivi su protivnici komunizma i dobri vojnici. Svi su se istakli u saradnji sa [našim] trupama, a kao svoj zadatak označavaju zaštitu pravoslavnog stanovništva od uništenja.“<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 44, str. 86.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=347&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] <br /> ({{jez-njem|"Eine Reihe weiterer Cetnikführer im Raum südl. Bihac unerbittliche Kommunistengegner und gute Soldaten haben sich in der Zusammenarbeit mit der Truppe bewährt, und sehen es als ihr Ziel an, den pravoslavischen Volksteil vor der Ausrottung zu bewahren."}})</ref> U izvještaju [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] od 5. novembra 1943. godine zaključuje se da bi osiguranje dugih linija snabdijevanja bez četnika bilo „nezamislivo“.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=343&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000339.] <br /> ({{jez-njem|"Die Sicherung der langen Nachschubwege der Division ist ohne Unterstützung det zugeteilten Cetnik–Stützpunkte, wenn nicht ausreichend deutsche Kräfte oder kampffähige kroatische Truppen zur Verfügung gestellt werden, undenkbar."}})</ref> 19. novembra 1943. potpisani su i na snagu stupaju prvi [[Ugovori o saradnji četnika i Vermahta|ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta]], koji četnicima nameću obavezu "da prekinu sve veze sa silama koje se nalaze u ratu sa Nemačkom i da izruče štabove za vezu tih sila koji se nalaze kod njih".<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm</ref> 30. novembra 1943. godine [[Dragoljub Draža Mihailović|general Mihailović]] naređuje [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubi Patku]], komandantu Timočkog korpusa, da protera britanskog majora Erika Grinvuda koji hoće da vrši akcije protiv Nemaca bez njegovog dopuštenja: {{izdvojeni citat|Kod vas je tamo engleski major Grinvud sa telegrafistom. To je posledica prosjačenja materijala. Nije došao da vas pomogne u materijalu već da uništi naša sela za neku sitnu sabotažu. '''Naređujem da Grinvuda sa celom pratnjom najurite kao kučku''' po mom naređenju jer je pošao na teren bez mog odobrenja. Ponavljam najurite ga kao kučku i izvestite.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm</ref>|Depeša generala Mihailovića Ljubi Patku od 30. novembra 1943.}} Saveznički komandant Sredozemlja uskoro i sam uviđa da se Mihailović bavi sporednim aktivnostima, uz izbegavanje da preduzme nešto na komunikacijama vitalnim za [[Saveznici|Saveznike]] i za Nemce. Stoga je [[9. decembar|9. decembra]] [[1943]]. poslao [[Dragoljub Mihailović|Mihailoviću]] telegram kojim zahteva izvršenje specifikovanih napada na komunikacije, a koji počinje rečima: {{izdvojeni citat|Sloboda kojom se Nemci služe železničkim prugama od Grčke do Beograda za prevoz i izdržavanje trupa nepodnošljiva je.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_250.htm, Obaveštenje brigadira Armstronga od 9. decembra 1943. Draži Mihailoviću o zahtevu Komande britanskih trupa na Srednjem istoku da četnici izvrše dve sabotaže protiv Nemaca]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd - prilog II</ref>}} === Potpisivanje ugovora o saradnji četnika i Vermahta u Srbiji (1943—1944) === {{Poseban članak|Ugovori o saradnji četnika i Vermahta}} [[Datoteka:Zone odgovornosti četnika, prema sporazumu sa Nemcima.png|thumb|Zone odgovornosti četničkih komandanata u okupiranoj Srbiji, prema sporazumu sa Nemcima 1943. [[Jevrem Simić]] i [[Nikola Kalabić]] (roze), [[Vojislav Lukačević]] (plavo), [[Ljuba Jovanović Patak]] (zeleno) i [[Mihailo Čačić]] (sivo).]] [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za Jugoistok, inicirao je pregovore koji će rezultirati potpisivanjem [[Ugovori o saradnji između JVuO i komande Jugoistoka|ugovora o zajedničkoj borbi]]. Mihailović je polovinom novembra 1943. svojim komandantima naredio da sarađuju sa Nemcima; on sam nije mogao javno da stupi u saradnju "zbog raspoloženja naroda".<ref>https://www.znaci.org/images/ktb_okw_III_6_1304.jpg KTB OKW (Kriegstagebuch des Oberkommando der Wehrmacht) - Ratni dnevnik vrhovne komande Vermahta, šesta knjiga</ref> Ugovore su to potpisivali ovlašćeni Mihailovićevi komandanti i ljudi iz vojnog rukovodstva. Prvi ugovor o saradnji potpisan je 19. 11. 1943. između [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]], komandanta Mileševskog korpusa JVuO i nemačkog komandanta Jugoistoka koga je predstavljao fon Frede, glasio je: {{Wikisource|Sporazum inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića i vojnoupravnog zapovednika Jugoistoka od 23.1.1944.}} {{izdvojeni citat| 2) Primirje treba da bude pretpostavka za zajedničku borbu protiv komunista. 4) Obaveza Lukačevića da nijedan pripadnik njemu potčinjenih jedinica neće delovati na strani sila koje su u ratu sa Nemačkom. 5) Prepuštanje područja borbenih dejstava četničkim odredima radi samostalnog vođenja borbe, koju vodi i nemački Vermaht. 6) Uključivanje četničkih odreda prilikom većih zajedničkih operacija pod nemačko zapovedništvo. U tom periodu nemačko vodstvo izdaje borbene naloge četničkim odredima. 8) Razmena štabova za vezu. 9) Isporuke nemačke municije radi sprovođenja zajedničkih borbenih zadataka u skladu sa vojnim potrebama. 10) Sporazum se mora držati u tajnosti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_260.htm SPORAZUM IZMEĐU KOMANDANTA JUGOISTOKA I MAJORA VOJISLAVA LUKAČEVIĆA OD 19. NOVEMBRA 1943. O SARADNJI ČETNIKA SA NEMAČKIM TRUPAMA U BORBAMA PROTIV NARODNOOSLOBODILACKE VOJSKE JUGOSLAVIJE]</ref>|Sporazum Nemaca i majora [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] (19. 11. 43.)}} 21. novembra 1943, feldmaršal [[Maximilian von Weichs]] daje svojevrsno objašnjenje potčinjenim njemačkim komandama o logici vođenja pregovora i sklapanja sporazuma sa četničkim odredima u Srbiji. Prva tačka ovog strogo povjerljivog dokumenta glasi: {{izdvojeni citat|Kao rezultat pregovora koje duže vremena vode, u najužoj saradnji, specijalni opunomoćenik Ministarstva spoljnih poslova i komandant Jugoistoka sa vođama četničkih odreda, sklopljen je sporazum koji predviđa oružano primirje ograničeno na određeni prostor i povremeno zajedničko vođenje borbe protiv komunizma.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm Objašnjenje komandanta Jugoistoka od 21. novembra 1943. o sklapanju sporazuma s komandantima četničkih odreda Draže Mihailovića]</ref>}} 27. novembra je potpisan ugovor sa [[Nikola Kalabić|Nikolom Kalabićem]].<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_262.htm Sporazum od 27. novembra 1943. između pukovnika Jevrema Simića i kapetana Nikole Kalabića sa nemačkim predstavnikom o saradnji u borbama protiv NOVJ]</ref> U narednim nedeljama ugovori su potpisani i sa drugim komandantima korpusa od operativne važnosti. Iako Mihailović lično nije potpisao ni jedan ugovor, ovim ugovorima je bio pokriven veći deo nemačke okupacione zone u Srbiji. {{izdvojeni citat|Ovaj ugovor, kao i buduće mjere, trebalo bi da se baziraju na međusobnom povjerenju i volji da se komunizam uništi, zemlja umiri a Srbiji omogući stabilna budućnost u okvirima Evrope oslobođene od komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=974&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frames no. 000969—000970: Sporazum između Krajskomandanture Zaječar i potpukovnika Ljube Jovanovića Patka o nenapadanju i saradnji u borbi protiv NOVJ (23./25. decembar 1943.)] <br /> ({{jez-njem|"Diese Vereinbarung sowie die zukünftigen Massnahmen sollen getragen sein vom gegenseitigen Vertrauen und dem Willen, den Kommunismus zu vernichten, das Land zu befrieden und Serbien einer geordneten Zukunft im Rahmen eines vom Kommunismus befreiten Europas entgegenzuführen."}})</ref>|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Ljuba Jovanović Patak|Ljube Jovanovića Patka]] o borbi protiv partizana u Srbiji (decembar [[1943]]).}} Generalna tendencija priklanjanja Mihailovićevih četnikâ okupacionoj vojnoj sili bila je primijećena 28. XI 1943. i od strane njemačke Komande Jugoistoka: {{izdvojeni citat|Srbija: U oblasti Kruševca borbe između [četnika] DM i komunista. Kod četnika znaci približavanja Vermahtu, verovatno zbog nestašice municije.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&broj=639&roll=485 NARA, T313, Roll 485, frame no. 000636.] <br /> ({{jez-njem|"3.) Serbien: <br /> Raum Krusevac: Kampf zwischen DM u. Komm. Bei Cetniks Anzeichen für Annäherung an dt. Wehrmacht vermutl. Mun. Mangel."}})</ref>|Dnevni izveštaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«), 28. novembar 1943.}} 30. novembra 1943. godine i poručnik Milorad Vasić moli generala Mihailovića da mu odobri vezu sa Nijemcima, u cilju opskrbe streljivom, garantujući mu potpunu diskreciju u radu: {{izdvojeni citat|Molim da mi dozvolite da ovu priliku iskoristim i dobijem municiju i ostalo, što mi je neophodno potrebno, a da pritom čast organizacije i Vaš autoritet u narodu ne bude ničim povređen.<ref>AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 11690—11691.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943-1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 344.</ref>}} Ugovori su bili u znatnoj meri tipizirani, nalik na sporazum između vojnog zapovednika Jugoistoka i inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića: {{izdvojeni citat|Cilj sporazuma je zajednička borba protiv komunističkih partizana, pa će stoga sve jedinice DM-četnika, potčinjene pukovniku Jevremu Simiću, biti uključene u borbu nemačke i bugarske vojske, kao i srpskih vladinih trupa, protiv komunista. U vezi s tim predviđa se uspostavljanje zajedničke obaveštajne službe kao i uzajamna podrška.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%83%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D0%BE%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%88%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B0_%D0%A1%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%B8_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D0%BD%D0%BE%D1%83%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_23.1.1944 Sporazum inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića i vojnoupravnog zapovednika Jugoistoka od 23.1.1944.]</ref>|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Jevrem Simić|Jevrema Simića]] (januara [[1944]]).}} Komandant Jugoistoka i [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] [[Maksimilijan fon Vajhs|fon Vajhs]] izdao je [[21. novembra]] [[1943]]. uputstvo o saradnji sa četnicima koje, između ostalog, predviđa izručenje članova [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkih]] misijâ pri JVuO (tj. da četnici prekinu "sve veze sa silama koje se nalaze u ratu sa Nemačkom i da izruče štabove za vezu tih sila koji se nalaze kod njih"). Fon Vajhs upozorava da se "lojalna orijentacija pojedinih četničkih odreda ne sme uopštiti", jer neki još uvek izvode prepade i sabotaže, ali "propagandu protiv četničkog pokreta treba obustaviti", do daljnjeg.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm Objašnjenje komandanta Jugoistoka od 21. novembra 1943. o cilju i načinu sklapanja sporazuma sa četničkim komandantima]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/291.htm Karl Hnilicka: DAS ENDE AUF DEM BALKAN 1944/45], Musterschmidt-Verlag Göttingen, strana 268</ref> Sporazum između Vermahta i četničkog komandanta [[Mihajlo Čačić|Mihajla Čačića]], komandanta Ravaničke brigade JVuO, uključuje i hvatanje [[rudar]]a koji su pobegli u šumu, i njihovo vraćanje u [[rudnik]]e uglja.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_264.htm Sporazum komandanta Jugoistoka sa komandantom Ravaničke brigade od 14. decembra 1943. o saradnji četnika sa nemačkim trupama u borbama protiv NOVJ]</ref> Sporazum Vermahta i [[Jevrem Simić|Jevrema Simića]], inspektora odreda Draže Mihailovića, predviđa da "četnici DM stavljaju na raspolaganje snagama poretka svoje podatke i svoju obaveštajnu službu" za borbu protiv partizanskog pokreta.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_267.htm Izveštaj Abver-grupe od 23. januara 1944. o sklopljenom sporazumu između vojnoupravnog komandanta Jugoistoka i inspektora četničkih jedinica u Srbiji]</ref> Sporazum Vermahta i potpukovnika Ljube Jovanovića, vođe Dražinih odreda u okrugu [[Zaječar]], četnicima omogućuje punu sloboda kretanja "danju i noću na celom području na koje se odnosi sporazum".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_266.htm Sporazum između Krajskomandanture u Zaječaru i komandanta Timočkog korpusa od 25. decembra 1943. o saradnji u borbama protiv NOVJ]</ref> {{izdvojeni citat|Srbija i Hrvatska: kao i ranije, na ovom prostoru stoje dva suprotstavljena tabora — komunistički pod Titom i nacionalistički pod generalom Mihailovićem. Zbog brojčane premoći i veće borbene vrijednosti, komunisti su u posljednje vrijeme zadali nacionalistima niz teških udaraca. To je rezultiralo u traženju njemačke pomoći od strane nekoliko DM-komandanata. Već je došlo i do niza sporazuma, kojima se DM-jedinice obavezuju na obustavljanje neprijateljstava protiv Wehrmachta, čime im se omogućuje nesmetana borba protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=900&rec=311&roll=175 NARA, T-311, r. 175, s. 895: Prikaz neprijateljskog stanja u Sredozemlju od strane generalštabnog majora Varnstorfa (Warnstorff) – dodatak zabelešci sa sastanka kod načelnika štaba Grupe armija „E“ od 9. decembra 1943.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien–Kroatien: Hier stehen sich nach wie vor die nationalen Kräfte des Draca Michaylovic [sic!] und die kommunistischen Kräfte des Tito gegenüber. Infolge der zahlenmässigen und in Bezug auf die Kampfstärke starken Uberlegenheit der kommunistischen Verbände ist in der letzten Zeit DM mit seinen Kräften stark angeschlagen worden. Dies hatte zur Folge, dass verschiedene DM–Führer mit ihren Verbänden Anlehnung an die deutsche Besatzungsmacht suchten. Es sind bereits Abmachungen zu Stande gekommen, auf Grund deren DM–Verbände ihre Kampfhandlungen der deutschen Wehrmacht gegenüber einstellen und ihnen ungestörte Kampfführung den Kommunisten gegenüber zugesichert wurde."}})</ref>|Nemački prikaz stanja u Sredozemlju od 9. decembra 1943.}} Njemački opunomoćeni general u [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] [[Edmund Glaise von Horstenau]] opisuje u ratnom dnevniku kontekst u kom dolazi do potpisivanja ovih ugovorâ: {{izdvojeni citat|Izgleda da je Srbija najmirnija zemlja na Balkanu, a neko reče da je ona čak i najmirnija zemlja u Evropi. Činjenica je da stanje u NDH ne može da se uporedi sa stanjem u Srbiji iako se i u Srbiji događaju neprijatne stvari... Draža Mihailović je iskoristio opšte stanje, pa su naši oblasni komandanti sklopili ugovore sa pojedinim četničkim vođama.<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 412.</ref>}} I prije nego je došlo do parafiranja ugovorâ, kapetan [[Dušan Radović (četnik)|Dušan Radović]], komandant Zlatiborskog korpusa JVuO, obavijestio je 18. novembra 1943. generala Mihailovića da njemačke i bugarske okupacione trupe, uz velike poteškoće, nastoje zaustaviti ofanzivu snaga NOVJ nadomak [[Užice|Užica]], kao i da im četničke jedinice pod njegovom komandom pružaju značajnu borbenu pomoć, tj. napadaju partizane kako bi oslabili njihov pritisak na okupatora. Iz izvještaja se vidi i da je ravnogorski kapetan Milorad Mitić bio zadužen za održavanje kontakatâ s Nijemcima: {{izdvojeni citat|Noću, 17/18 ov.m-ca oko 21,30 časova, komunisti su jačim snagama napali Bugare i Nemce u Kremnima i posle osmočasovne borbe komunisti su potpuno razbili oko 1800 Bugara i 200 Nemaca... Bugari se u najvećem neredu i bez oružja povlače za Užice. Beže glavom bez obzira. Tenkove su odvukli za Užice, dok je izgleda bugarska artilerija pala u ruke partizanima. U momentu pisanja ovog izveštaja jedan izvesni deo Bugara, koji se organizovano povlači, vodi borbu sa komunistima u Biosci. Naši delovi stupili su u borbu kod Bioske iz pravca s. Kneževići. Mišljenja sam da će u toku današnjeg dana pasti i Bioska i da će komunisti navaliti za Užice. Ja gde god mogu napadaću. Stanje je vrlo ozbiljno! Kapetan Mitić, presvučen u civilno odelo, viđen je u Užicu sa Nemcima. Posle je u jednom nemačkom automobilu otišao kako kažu za Beograd kamo ga Vi šaljete radi hvatanja neke veze i sporazuma. Ova se vest širi naglo.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_34.htm Izveštaj komandanta Zlatiborskog korpusa od 18. novembra 1943. Draži Mihailoviću o borbama četnika i nemačkih i bugarskih jedinica protiv NOVJ kod Kremana]</ref>}} Neposredni rezultati potpisanih sporazuma mogli su se uočiti učešćem četničkih jedinica u [[Operacija Kugelblitz|operaciji »Kugelblitz«]], gdje se, uz jednog od potpisnika ugovorâ (majora Vojislava Lukačevića, naime), s njemačkim i bugarskim trupama borio i poručnik [[Filip Ajdačić]], komandant Crnogorske brigade JVuO: {{izdvojeni citat|Stanje operacijâ „Kugelblic” i „Citen” na dan 13. 12. 1943. u 24:00 časa. „Kugelblic” (1. brdska divizija): [...] Namjera: prebacivanje grupe Lukačevića u rejon Pljevlja–Prijepolje 16/17. decembra. [...] Vojni zapovjednik Jugoistoka: 24. bugarska divizija (3 bataljona) i četnička grupa Ajdačića sporo napreduju iz rejona Bajine Bašte, krećući se uzvodno Drinom, bez kontakta sa neprijateljem, ka određenoj odbrambenoj liniji.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=78&broj=80&roll=331 NARA, T78, Roll 331, frames no. 6287983—6287984.] <br /> ({{jez-njem|"LAGE "KUGELBLITZ" UND "ZIETHEN" STAND VOM 13.12.43. 2400 UHR <br /> "KUGELBLITZ" <br /> 1. GEB. DIV. <br /> ABSICHT: ZUFUEHRUNG GRUPPE LUKACEVIC 16./17. 12 RAUM PL[J]EVLJA – PRIJEPOLJE. <br /> MIL. BFH. SUEDOST: <br /> 24. BULG. DIV. 3 BTL. U. CETNIK–GRUPPE AIDACIC IM SCHLEPENDEN VORGEHEN AUS RAUM BANJA [sic] BASTA DRINA AUFWAERTS OHNE FEINDBERUEHRUNG IN BEFOHLENE ABWEHRFRONT."}})</ref>|Izvještaj Vrhovne komande Wehrmachta o operacijama »Kugelblitz« i »Ziethen« od 14. decembra 1943. godine}} 14. decembra 1943, u Vrhovnu komandu JVuO stigla je depeša od majora [[Siniša Ocokoljić|Siniše Ocokoljića]] (pseudonim »Ev-Ev«), komandanta Mlavskog korpusa JVuO, kojom se kapetan Mitić još jednom imenuje osobom koja je lično involvirana u pregovore s njemačkim okupatorom: „Tufegdžić [Vojislav, komandant Cerskog korpusa JVuO — prim.] danas je doneo sledeći izveštaj: [...] 2. — Kapetan Mitić, koji je ranije u Užicu pregovarao za naš račun sa komunistima, bio je poslednjih dana na pregovorima i sa Nemcima gde je sa njima ručao u Mažestiku. Pregovore je javno sa Nemcima vršio neki kapetan Nešković, poslat od Kalabića. 3. — Nemci su povodom toga štampali letke blizu 2.000.000 primeraka sledeće sadržine: Narodni borci četnici, u radosti pozdravljam prestanak besmislenog međusobnog prolivanja krvi i zdrav razum koji je zavladao u vašim redovima. Sada možemo da se zajednički borimo protivu komunizma, tog smrtnog neprijatelja Evrope i ja vas ubrajam u nacionalne borce zato što smo i mi sami nacionalni borci. Mi ćemo udruženim silama da odbranimo Vašu lepu Otadžbinu, da je ne bi uništile komunističke bande. Primamo u svoje redove Vašu narodnu organizaciju kao čeličnu. Nije potrebno da vam ubrizgavamo narodni duh. Herojstvo je Vama u krvi i sa vama zajedno koji dobro poznajete svoju lepu zemlju poćiće nam za rukom da je oslobodimo. Stavom koga vi zauzimate osigurana je vaša budućnost. Pozdravljam vas kao svoje ratne drugove i želim vam istu vojničku sreću kao i našim vojnicima. Komandant nemačkih trupa. br. 1243. Ovaj letak Nemci su rasturili i već se pojedini primerci nalaze i kod nas. 4. — Tufegdžić javlja dalje, da je puk. Simić naveo hotimično Kalabića da se ovim vezama sa Nemcima naša organizacija kompromituje u narodu što koriste mošinovci [tj. partizani — prim.].“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16. do 23. decembra 1943. godine]</ref> U depeši od 28. decembra 1943. poslatoj Vrhovnoj komandi JVuO od strane potpukovnika [[Petar Baćović|Petra Baćovića]], govori se o sastanku koji je [[Todor Perović]], predstavnik Komande operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine, održao u [[Sarajevo|Sarajevu]] sa njemačkim generalom Wernerom Frommom: {{izdvojeni citat|Perović se vratio iz Sarajeva. U Sarajevu bio je kod generala Froma, komandanta pozadine celog Balkana. Između ostalog rekao mu je: »Srbi su istinski borci protivu partizana, mi Nemci cenimo borbu vaših ljudi. U tome se ističe naročito vaš kraj. Naročito cenimo saradnju majora Lukačevića. U kratko vreme prisajediniće se srpski krajevi Srbiji i u tom slučaju srpski će narod dobiti punu ekonomsku pomoć. U najkraćem roku dolazi još 12 divizija naših na teritoriju Jugoslavije radi potpunog likvidiranja partizana. Imamo jedan letak koji je izdao potpukovnik Borota za istočnu Bosnu, gde poziva narod da ga sluša kao novog komandanta, ali mi znamo da je komandant Baćović. Budite uvereni da će do proleća biti raščišćeno sa partizanima«.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]</ref>}} Iako je Draža Mihailović sugerisao svojim komandantima da »koriste jedne neprijatelje protiv drugih«,<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 1a/1, depeša br. 361.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref> u praksi se ova floskula isključivo odnosila na borbu četnika protiv partizana, skupa sa okupatorima i kvislinzima. U depeši majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] (pseudonim »Sto-Sto«) od 30. januara 1944. godine, poslatoj u povodu pokušaja snagâ [[NOV i POJ]] da prodru u [[Sandžak]], general Dragoljub Mihailović otkriva što je zapravo pravi cilj četničke kolaboracije: {{izdvojeni citat|Vodite računa o Nemcima i Bugarima i iskoristite njihovu akciju protiv crvenih do krajnjih mogućnosti. Napad na [[Pljevlja|Pljevlje]] iskoristite za napad s leđa na komuniste.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>}} Vrlo moguće da je general Mihailović samo usvojio prijedloge koje mu je major Ostojić uputio u pismu od 6. decembra 1943. godine, gdje apostrofira sljedeće: {{izdvojeni citat|Koristeći se akcijom okupatora protiv komunista, mi ćemo verovatno u roku od mesec-dva dana opet imati situaciju u Sandžaku, Crnoj Gori, Hercegovini i Bosni u našim rukama. [...] Učeći se na sopstvenim greškama, smatram da se mora najhitnije preduzeti sledeće: 1) Stvoriti u najkraćem roku što jače pokretne borbene snage — leteće brigade i korpuse — a naročito tamo gde se za to ima mogućnosti. 2) '''Koristeći se akcijom okupatora i satelita, upotrebiti sve raspoložive snage za potpuno čišćenje od komunista svih srpskih pokrajina'''. 3) U radu pod 2) ostvariti međusobno potpomaganje iz susednih pokrajina do maksimuma.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_43.htm Pismo majora Zaharija Ostojića od 6. decembra 1943. Draži Mihailoviću o potrebi većeg angažovanja četnika s okupatorskim trupama radi sprečavanja prodora jedinica NOVJ u Srbiju]</ref>|Pismo majora Ostojića generalu Mihailoviću od 6. decembra 1943. godine}} Četničko-njemački odnosi bili su opterećeni međusobnim nepovjerenjem i sviješću o suprotstavljenosti ciljeva i interesa dviju stranâ. U telegramu koji je 29. januara [[1944]]. godine [[Joachim von Ribbentrop]], njemački ministar vanjskih poslova, uputio specijalnom opunomoćeniku za Jugoistočnu Evropu [[Hermann Neubacher|Hermannu Neubacheru]], reflektuje se jasan stav političkog i vojnog vrha u [[Berlin]]u o generalu Draži Mihailoviću, dok su podređenima date precizne smjernice za držanje prema četničkom pokretu: {{izdvojeni citat|Jedino se mogu ćuteći trpeti privremeni aranžmani nižih vojnih komandi sa Dražom Mihailovićem s ciljem suzbijanja zajedničkog neprijatelja Tita. On i njegovi ljudi ostaju i dalje, na kraju, naši neprijatelji. Zato je sada, kao i do sada, potrebno biti krajnje oprezan prema Draži Mihailoviću i njegovim četnicima, a naročito se ne sme nijednog trenutka izgubiti iz vida da će pomoć koju mu mi sada direktno ili indirektno pružamo radi vođenja borbe protiv Tita, kasnije najverovatnije biti upotrebljena protiv nas... Rat na Balkanu Nemačka je vodila zato da bi jednom zauvek uništila srpsko žarište nemira... Mi nemamo, otud, nikakvog interesa da ponovo razbuktavamo velikosrpski duh.<ref>Akten zur deutschen auswartigen Politik — ADAP/E/VII, s. 374–375.</ref><ref>Vasa Kazimirović, NDH u svetlosti dokumenata, Nova knjiga/Narodna knjiga, Beograd, 1987, str. 169.</ref><ref>Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN — Službeni list SCG, Beograd, 2005. str. 20.</ref>}} Izveštaje o sklapanju ugovora četnika sa Wehrmachtom presrele su i dešifrovale savezničke obaveštajne službe, što je imalo bitnu ulogu u konačnom opredeljivanju [[Čerčil]]a za Tita, a protiv Mihailovića.<ref>Cripps, John (2001). "Mihailović or Tito? How the Codebreakers Helped Churchill Choose". {{ISBN|0593 049101}}</ref> No, Nemci nisu bili zadovoljni primenom nekih sporazuma, jer je uprkos njima dolazilo do incidenata, odnosno diverzija i napada na pripadnike [[Srpska Državna Straža|Srpske Državne Straže]] od strane četnika, usled čega je general [[Hans Felber]] pokrenuo nekoliko hapšenja i racija protiv četnika počev od februara [[1944]]. === Borbe pod nemačkom komandom (1943) === {{main|Operacija Kugelblic}} [[Datoteka:Chetniks and Germans in Herzegovina in 1943.jpg|minijatura|Četnici i Nemci u Hercegovini 1943.]] [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 101I-005-0018-07, Jugoslawien, Polizeieinsatz mit Spähpanzer.jpg|thumb|Nemačka lokalna milicija sa italijanskim bornim kolima (izvor: ''Bundesarchiv'', [[1943]]).]] {{izdvojeni citat|„Borbeno sadejstvo sa četničkim grupama duž glavne saobraćajnice [[Bihać]] — [[Gračac]] — [[Knin]] — [[Drniš]] — [[Šibenik]] sastoji se u tome što su četnici okupljeni u posebnim uporištima uz oslonac na nemačke trupe. Četničke vođe primaju naloge i uputstva o vršenju zadataka obezbeđenja i izviđanja od zapovednika nemačkih uporišta.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=346&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] <br /> ({{jez-njem|"Kampfgemeinschaften mit Cetnikgruppen bestehen entlang der Hauptversorgungsstrasse Bihac – Gracac – Knin – Drnis – Sibenik derart, dass die Cetniks in besonderen Stützpunkten in Anlehnung an deutsche Truppen zusammengefasst sind. Die Cetnikführer erhalten Aufträge und Weisungen für Sicherungs– und Aufklärungsaufgaben durch deutsche Stützpunktführer."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_259.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. novembra 1943. Štabu 2. oklopne armije o saradnji četnika sa nemačkim trupama u NDH]</ref>|Njemački izveštaj o saradnji sa četnicima protiv partizana u Dalmaciji i Bosni (19. novembar [[1943]]).}} Kratko po zauzimanju italijanske okupacione zone od strane njemačkih trupâ, četnici s teritorije [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] stupaju u borbeno savezništvo sa njima. Kako javlja obavještajno odjeljenje [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]], u blizini [[Plitvička Jezera (općina)|Plitvičkih Jezera]] došlo je krajem septembra 1943. godine do prvog krupnijeg angažiranja lokalnih četničkih jedinicâ na njemačkoj strani. Ovom prilikom su četnici nanijeli partizanima ozbiljne gubitke: {{izdvojeni citat|Agent za vezu javlja o izviđanju od 27. IX: Jaka skupina lojalnih četnika s njemačkom opremom provalila je 20. septembra na područje [[Korenica|Korenice]], [[Prijeboj (Plitvička jezera)|Prijeboj]]a (16 km zap. od [[Bihać]]a), Babinog Potoka (28 km z. od Bihaća), [[Krbavica|Krbavice]] (23 km jz. do Bihaća), te uništila sve komunističke prometne veze. Četnici su nanijeli velike gubitke komunistima kod Mirić Štropine (3 sjz. od Prijeboja), 350 mrtvih.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&roll=196&broj=390 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7457118.] <br /> ({{jez-njem|"29.9. V–Mann meldet Beobachtung vom 27.9.: <br /> Starke Gruppe loyaler Cetniks mit deutscher Ausrüstung an 20.9. in Raum Korenica (1558), Prijeboj (16 W), Babin Potok (28 W), Krbavica (23 SW), alles Bihac, eingebrochen und haben alle Verkehrsverbindungen der Kommunisten vernichtet. Cetniks haben bei Miric Stropina (3 NW Prijeboj) den Kommunisten große Verluste, 350 Tote, beigebracht."}})</ref>|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 3. oktobar 1943.}} U izvorima njemačke provenijencije iz ovog perioda navodi se da su četničke jedinice asistirale okupatoru i pri izbacivanju partizana iz [[Bosansko Grahovo|Bosanskog Grahova]]: {{izdvojeni citat|Četnici na putu za snabdijevanje Gospić — Gračac, Knin — Vrlika i Knin — Drniš, i pored oprečnih poruka DM-u, nikad ne pokazuju neprijateljstvo; naprotiv, dobro su sarađivali sa 114. lovačkom divizijom u zasjedama i [zajedno] zauzeli Bos. Grahovo.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=98&rec=314&roll=560 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000093.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Lagebericht vom 27.9. bis 27.10.1943. <br /> Die Cetniks an den Nachschubstrassen Gospic – Gracac, Knin – Vrlika und Knin – Drnis sind bisher trotz abweichender Meldungen an DM. nirgends feindselig aufgetreten, haben vielmehr in Hinterhalten mit der 114.Jäg.Div. gut zusammengearbeitet und Bos.Grahovo genommen."}})</ref>|Obavještajno odjeljenje [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], izvještaj za period od 27. septembra do 27. oktobra 1943.}} U naređenju poslatom 23. oktobra 1943. iz [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] Wehrmachta, koja je bila smještena na teritoriji kvislinške NDH, navodi se sljedeće: {{izdvojeni citat|Od 1. novembra 1943. svi pripadnici domaćih jedinica (četnici, ustaše i hrvatska žandarmerija) moraju biti u posjedu njemačkih propusnicâ.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=315&roll=1295&broj=606 NARA, T315, Roll 1295, frame no. 000600.] <br /> ({{jez-njem|"7.) Ausweispflicht landeseigener Verbände. <br /> Ab 1.11.43 müssen sämtliche Cetnik–, Ustascha–, und kroatische Gendarmerie–Angehörige im Besitz von Ausweisen der Abteilung Ic sein."}})</ref>|Divizijska naredba br. 122 od 23. X 1943. godine}} U jednoj procjeni stanja snabdijevanja, poslatoj 25. oktobra 1943. štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]] iz 114. divizije, razmotreni su modaliteti „skladištenja zalihâ [hrane] tokom zime i opskrbe za 9.500 četnika, ustaša, zarobljenika i civilnog stanovništva“, i data je projekcija da bi tovarni prostor zapremine 12 [[Tona|tona]] bio dovoljan za podmirenje dnevnih potrebâ ove grupe („9.500 ustaša, četnika, itd.“).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1362&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frames no. 001356—001357.] <br /> ({{jez-njem|"Anlage 1 zur Beurteilung der Versorgungslage vom 25. Oktober 1943. <br /> a.) Berücksichtigung der Winterbevorratung und Versorgung der 9500 Cetniks, Ustaschen, Gefangenen und Zivilbevölkerung; <br /> Dabei ist die Versorgung der 9.500 Ustaschen, Cetniks usw. im hiesigen Raum nicht in Rechnung gestellt. Es würden also hierfür noch täglich 12 to Laderaum möglich sein."}})</ref> Takođe, u naredbi o snabdijevanju iz 114. divizije Wehrmachta s početka decembra 1943. godine, precizno je određeno dnevno sljedovanje četničkih jedinicâ u zoni odgovornosti divizije (najvjerovatnije je riječ o [[Dinarska divizija JVuO|Dinarskoj diviziji JVuO]] pod [[Momčilo Đujić|Đujićevom]] komandom): {{izdvojeni citat|Od sada se četnicima izdaje sljedovanje koje se sastoji od: <br /> 1 porcija hljeba; 1 porcija povrća; 1 porcija namaza (mast ili marmelada); 1 porcija soli; 2 porcije napitka; 1 porcija duhana.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=822&rec=315&roll=1295 NARA, T315, Roll 1295, frames no. 000815—000816.] <br /> ({{jez-njem|"Verpflegung der Cetniks: <br /> Als Verpflegung für Cetniks sind ab sofort nur folgende Portionen auszugeben bezw. zu empfangen: <br /> 1 Brotportion, <br /> 1 Gemüseportion, <br /> 1 Brotaufstrichportion (Fett oder Marmelade), <br /> 1 Salzportion, <br /> 2 Getränkeportionen, <br /> 1 Tabakportion."}})</ref>|Posebna direktiva za snabdijevanje br. 65/43 (2.12.43)}} {{izdvojeni citat|Četnici dobijaju snabdijevanje u skladu sa listama imena koje se stalno kontrolišu; municija za pješadijsko naoružanje se izdaje povremeno, uz strogu kontrolu potrošnje; svaki četnik nosi zvaničnu iskaznicu – oni bez iskaznice se hapse i razoružavaju.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=342&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000338.] ({{jez-njem|"Die Division gewährt den nach eigenen Wünschen beweglich und abseits ihrer Wohnorte eingesetzten Cetniks Verpflegungszuschüsse. Der Verpflegungsempfang wird nach namentlichen Listen getätigt, die Verteilung wird überwacht. Nach den gleichen Richtlinien werden von Zeit zu Zeit Gewehr– und MG–Munition im Rahmen des nachgewiesenen Verschusses ausgegeben. Der Verbrauch wird nach der jeweiligen Lage auch einigermassen genau überprüft. Jeder Cetnik muss einen namentlichen Ausweis mit der Nummer seiner Handwaffe (Gewehr– oder Pistolen–Nr.), der Unterschrift des zuständigen Kommandanten und des Ic der Division versehen, besitzen. Ohne Ausweis angetroffene Cetniks werden im Einvernehmen mit den Cetnik–Führern festgenommen und entwaffnet."}})</ref>|Izvještaj 114. lovačke divizije o rezultatima saradnje sa četnicima (5. novembar 1943).}} U izvještaju [[114. lovačka divizija|114. lovačke divizije]] od 5. novembra 1943. detaljno se opisuje saradnja jedinica [[Wehrmacht]]a sa snagama pod komandom vojvodâ [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]], [[Mane Rokvić|Maneta Rokvića]] i [[Radomira Ðekića Ðeda]]. Njemački oficiri zaključuju da okupator ima veliku korist od četnika: {{izdvojeni citat|Četnički vojvoda Mane Rokvić može se opisati kao apsolutno pouzdan. Već je pružio vrijedne usluge u oblasti [[Bosanski Petrovac|Bos. Petrovca]] gdje je bio raspoređen u prethodnici tokom čitavog napredovanja divizije, svuda uspostavljajući kontakt sa lokalnim četničkim jedinicama i značajno doprinoseći uspostavljanju povjerenja civilnog stanovništva u njemački Vermaht. Njegove mjere za održavanje discipline među četnicima i njegov oštar obračun sa sumnjivim [licima] i banditima dobro su poznati. [...] Iako se Đujić ne može smatrati potpuno pouzdanim, njegova podrška u borbi protiv komunizma trenutno je dragocjena. Divizija će učiniti sve što je u njenoj moći da ga u javnosti prikaže toliko pronjemački nastrojenim kako bi njegov povratak u neprijateljski tabor jednog dana bio onemogućen. [...] Četnički vojvoda Ðedo potiče iz Crne Gore i pristalica je pokreta Koste Pećanca, koji je, na osnovu prethodnog iskustva, održavao jasnu distancu od pokreta DM. Ðedo ostavlja veoma dobar lični utisak, izrazito je drzak [u borbi] protiv bandita i sumnjivih, i jasno je naklonjen njemačkom Vermahtu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=341&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000337—000341.] <br /> ({{jez-njem|"Der Cetnik–Vojvode Mane Rockvic [sic!] ist als unbedingt zuverlässig zu bezeichnen. Er hat bereits im Raum Bos. Petrovac wertvolle Dienst geleistet und war auch während des ganzen Vormarsches der Division bei der Spitze eingesetzt, stellte überall die Verbindung mit den örtlichen Cetnik–Einheiten her und hat in starken Masse für die Begründung des Vertrauens der Zivilbevölkerung zur deutschen Wehrmacht beigetragen. Seine Massnahmen zur Erhaltung der Disziplin unter den Cetniks, sein scharfes Durchgreifen gegen Verdächtige und Banditen, sind bekannt. <br /> Wenn auch Djujic als nicht voll zuverlässig angesehen werden kann, so ist aber seine Unterstützung im Kampf gegen den Kommunismus z.Zt. wertvoll. Seitens der Division wird alles versucht werden, um ihm in der Öffentlichkeit soweit als deutschfreundlich herauszustellen, dass ihm eines Tages der Rückzug in das feindliche Lager unmöglich gemacht wird. <br /> Der Cetnik–Vojvode Dzedo stammt aus Montenegro, ist Anhänger Richtung Kosta Pecanac, die nach bisherigen Erfahrungen klaren Abstand zur D.M.–Bewegung gehalten hat. Dzedo macht persönlich einen sehr guten Eindruck, ist ein ausgesprochener Draufgänger gegen Banditen wie Verdächtige und der Deutschen Wehrmacht eindeutig zugeneigt."}})</ref>|Izvještaj 114. lovačke divizije o rezultatima saradnje sa četnicima od 5. novembra 1943.}} {{izdvojeni citat|Glavna komanda predlaže stvaranje oficirske ispostave pri štabu XV brd. korpusa za nadzor i vođenje četničkih grupâ koje se koriste za zaštitu cesta za snabdijevanje, željezničkih pruga i važnijih ratnih pogona.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=554&broj=90 NARA, T314, Roll 554, frame no. 000084.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. beantragt Schaffung einer Offz.–Planstelle beim Stab XV.Geb.A.K. zur Überwachung und Anleitung der Cetnikverbände, die zur Sicherung von Nachschubstrassen, Eisenbahnen und kriegswichtiger Anlagen eingesetzt sind."}})</ref>}} Jedan od četničkih komandanata koji se dosljedno isticao kontinuiranom kolaboracijom sa njemačkim okupatorom bio je vojvoda [[Uroš Drenović]]. Nadležni okupacioni organi bili su zadovoljni ostvarenim stepenom saradnje s Drenovićem, što se vidi i iz izvještaja XV brdskog armijskog korpusa od 26. XI 1943, u kom se pohvaljuje njegovo „lojalno držanje“: {{izdvojeni citat|Predmet: <br /> Nemačka komanda za vezu kod četničkog vođe Drenovića: <br /> Četnička grupa Drenović z. i j-z od Banje Luke od jedno 1500 ljudi ima već godinu i po prema nemačkom Vermahtu i prema hrvatskoj državi lojalno držanje, i naše izviđačke i bezbednosne akcije korisno podržava. U nekim slučajeva bili su podržani sa nešto municije. Hrvatska vlada razmatrala je ideju da dovede Drenovića u Sabor za predstavnika svih pravoslavnih. Komanda Kirhner (puk Brandenburg) poslala je u dogovoru sa obaveštajnim odeljenjem [korpusa] Drenoviću komandu za vezu, i postigla je značajne rezultate u pogledu specijalnih misija.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=560&broj=390 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000384.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. XV G.A.K, Abt.Ic, Betr.: Dtsch.Verb.Kdo. bei Cetnikführer Drenovic. An Pz.A.O.K.2.Ic/AO, 26.11.43: Die Cetnikgruppe Drenovic w. u. sw. Banja Luka mit etwa 1500 Mann hat seit über 1 1/2 Jahre der deutschen Wehmacht und dem kroat. Staat gegenüber eine loyale Haltung eingenommen und die eigene Aufklärung und Sicherung stets wertvoll unterstützt. In einzelnen Fällen wurde sie mit Inf.Mun. unterstützt. Die kroatische Regierung hat die Berufung des Drenovic in den Sabor (Landtag) als Vertreter aller Pravoslaven erwogen. Das Kdo. Kirchner (Rgt.Brandenburg) hat im Einvernehmen mit der Abt.Ic für seine Zwecke ein Verbindungs–Kommando zu Drenovic entsandt und in kürzester Zeit wertvolle Ergebnisse im Sinne des Sonder–Auftrages erzielt."}})</ref>|Komanda 15. brd. korpusa, Obaveštajno odeljenje, za obav. odeljenje komande 2. okl. armije, 26.11.43.}} Četnički su odredi na teritoriji marionetske NDH pružali veoma značajnu potporu njemačkim vlastima, bez koje ove ne bi uspjele efikasno održavati okupacioni sistem. U izvještaju [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pješadijske divizije]] [[Wehrmacht]]a iz prve nedjelje decembra 1943. provijava upravo ovakvo gledište; istaknuto je, pak, da bi četnike trebalo (zbog „ispadâ prema hrvatskom stanovništvu“) ograničiti „na rad u srpskim selima“: {{izdvojeni citat|Budući da vlastite snage i ustaše nisu dovoljne da same umire i osiguraju golemo područje, divizija se ne može odreći suradnje četnika. Trenutačno, drugačije rješenje ne bi bilo moguće zbog nedostatka dodatnih snaga. No, ne zanemaruje se da se suradnja s četnicima ne čini dugoročno održivom zbog njihovih političkih ciljeva. Stoga će se i dalje jačati utjecaj ustaša, a time i hrvatske države, kako bi se postupno udaljili od četničkih snaga i deportirali oni [četnici] koji nisu mještani.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=788&rec=314&roll=555 NARA, T314, Roll 555, frames no. 000782—000783.] <br /> ({{jez-njem|"Da die eigene Kräfte und die Ustascha allein zur Befriedung und Sicherung des weiten Raumes nicht ausreichen, kann auf eine Mitarbeit der Cetniks noch nicht verzichtet werden. Im Augenblick wäre eine Lösung von ihnen mangels anderer Kräfte nicht möglich. Es wird jedoch nicht verkannt, dass auf die Dauer eine Zusammenarbeit mit den Cetniks auf Grund ihrer politischen Zielsetzung nicht tragbar orscheint. Es wird daher der Einfluss der Ustascha und damit des kroatischen Staates weiterhin gestärkt werden, um allmählich von den Cetnik–Verbänden abrücken zu können, die nicht ortsansässigen abzuschieben. Der Anfang hierzu ist gemacht. Um die Unzuträglichkeiten zu beenden, die sich daraus ergeben, dass in rein kroatischen Gegenden die eingesetaten Cetnik–Verbände die Bevölkerung belästigen und auch ausplündern, ist in Durchführung, sie aus diesen Gebieten herauszuziehen und nur noch in Orten mit pravoslavischer Bevölkerung zu Sicherungszwecken einzusetzen."}})</ref>|Procjena situacije 264. pješadijske divizije (7.12.43)}} Komanda Jugoistoka je istog dana izvijestila Vrhovnu komandu njemačkog Wehrmachta o sadjejstvu [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114. lovačke divizije]] i četnika u borbi protiv snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]: {{izdvojeni citat|114. lovačka divizija: čišćenje prostora oko [[Vrlika|Vrlike]] u saradnji sa četnicima završeno; neprijatelj je izgubio 22 mrtva i 20 zarobljenih; veliki plen.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=78&broj=89&roll=331 NARA, T78, Roll 331, frame no. 6287993.] <br /> ({{jez-njem|"114. JG. DIV: SAEUBERUNG IN RAUMES VRLIKA IM ZUSAMMENWIRKEN MIT CETNIKS NACH WEITEREN 22 FEINDTOTEN U. 20 GEFANGENEN BEI EINBRINGUNG GROESSERER BEUTE ABGESCHLOSSEN."}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 6. decembra 1943 (7. decembar 1943.).}} === Borbe pod njemačkom komandom u Crnoj Gori (1943—1944) === {{main|Operacija Frühlingserwachen (1944)}} [[File:Collaborationist Jakov Jovović with Germans on Cetinje.jpg|thumb|Četnički komandant [[Jakov Jovović]] sa svojim saborcima i Nemcima na [[Cetinje|Cetinju]], jesen 1943.]] Od 17. do 24. oktobra [[1943]]. godine, njemačke okupacione snage su organizovale [[Operacija Balkanski klanac|operaciju Balkanski klanac]] (njem. ''Balkanschlucht''). Osnovni cilj operacije je bio likvidacija snagâ [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i [[Divizija Garibaldi|Italijana]] koji su prešli na stranu partizana u Crnoj Gori, kao i ovladavanje [[Jadransko more|jadranskim]] zaleđem. Pored sopstvenih snaga, njemački okupator je za ovu priliku angažovao dva italijanska fašistička puka (oko devet bataljona), čiji su štabovi bili u [[Bar]]u i [[Podgorica|Podgorici]], kao i muslimansku fašističku miliciju i ostatke četnika Draže Mihailovića.<ref>https://www.znaci.org/00001/151_5.pdf</ref> Dakle, pored dvije divizije [[Wehrmacht]]a, u operaciji je učestvovalo i oko 5.000 [[Balli Kombëtar|balista]], talijanskih fašista i četnika.<ref>https://www.znaci.org/00001/33_9.pdf</ref> U depeši Vrhovnoj komandi JVuO od 20. oktobra 1943,<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, Knjiga predatih depeša CG—3, Depeša br. 211.</ref><ref>Др Радоје Пајовић, Контрареволуција у Црној Гори: Четнички и федералистички покрет 1941—1945, Обод, Цетиње, 1977, стр. 408.</ref> delegat VK JVuO u Crnoj Gori i [[Sandžak]]u major [[Rudolf Perhinek]] piše o učešću crnogorskih četnika na strani okupatora u ovoj [[Sile Osovine|osovinskoj]] operaciji: {{izdvojeni citat|Žalosno ali tačno. Da nisu Nemci angažovali ovolike snage, nas ovde više ne bi bilo, jer se više niko nije hteo boriti, već samo begati, ali nije se više imalo kud... Mi se izvlačimo i gledamo da smo pozadi njih, da bi iskoristili njihovu borbu sa komunistima i uništavanje istih.}} Informacija o potpunoj potčinjenosti četničkih jedinica u okupiranoj Crnoj Gori njemačkim vlastima, kao i tijesnim vezama sa kvislinškom ''Narodnom upravom'' koju je okupator formirao, Draži Mihailoviću je bila dostavljena 1. decembra 1943. godine iz štaba majora [[Petar Baćović|Petra Baćovića]] (pseudonim »Nav-Nav«): {{izdvojeni citat|Nemci daju oružje i odelo s a s d j k a c a m a [nedešifrovana riječ; moguće "žandarmima" — prim.] i nešto plate. Milicija će biti formirana kao prava vojska. Za komandanta cetinjskog bataljona major Zdravko Kasalović. Za nikšićki bataljon Boško Pavić, a mene su naimenovali za komandanta žandarmerijskog bataljona za srez šavnički. Pojava Narodne uprave i svega ovoga što se sada stvara, nije izraz želje niti naroda niti naša, već je ovo nužno zlo, između dva zla, jer drugog izlaza nema. Mi nismo u stanju samo pomoću naroda da ma šta učinimo bez pomoći Nemaca.<ref>AVII, kut. 276, reg. br. 7/1-35.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 47, str. 89.</ref>}} [[Ljubomir Lazarević]], inženjer iz [[Kolašin]]a (pseudonim »Bene«), 28. januara 1944. godine obavještava Dražu Mihailovića da četnici u Crnoj Gori sarađuju sa njemačkim okupacionim vlastima u svakom obliku: {{izdvojeni citat|Svi komandanti u Crnoj Gori primili su saradnju sa Nemcima, potpisali obavezu a sa ostatcima vojske nalaze se u žici, ili u neposrednoj blizini nje. Nema ni jedne grupe u šumi koja bi pretstavljala našu borbu, oko koje bi se moglo okupljati. Vukadinović isto tako nalazi se u Podgorici ili u okolini. Nagovešteni dolazak Srbijanske vojske pozdravljen je burno svuda, ali dolazak Ljotićevaca učinio je Ljotićevce vrlo aktivnim i prete da ko god ne bude s njima, on je komunista. Po varošima teško će se iko održati jer ta formula svakoga će staviti pod udar okupatora kao komunistu. Ovaka saradnja sa njima je nemoguća, jer ovi traže prilazak njima, ne saradnju. Po selima Crne Gore gospodare komunisti. Naše akcije vrše se samo u cilju osiguranja ili odbrane nemačkih kolona. Nemačke snage na ovom terenu vrlo su male i nesposobne za ma kakvu širu akciju. Do sada nema ni izgleda na akciju. Svako dalje čekanje, pogoršava našu situaciju. Narod gubi veru u našu dobru volju i našu sposobnost.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} Koliko su četnici u Crnoj Gori i [[Sandžak]]u bili od koristi njemačkom okupatoru za zaustavljanje partizanske ofanzive ka Srbiji, svjedoče i navodi iz izvještaja Komande Jugoistoka polovinom februara 1944. godine.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=15 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000011.] <br /> ({{jez-njem|"In einer Aussprache mit General Foertsch (H.Gr.F) wird festgestellt, dass der Vertrag mit Lukacevic in Geltung bleiben muß, weil dessen Cetniks in Montenegro zur Bekämpfung der Roten benötigt werden."}})</ref> Naime, i nakon stavljanja van snage [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|ugovorâ]] potpisanih krajem 1943. i početkom 1944, major [[Vojislav Lukačević]] je ostao jedini četnički komandant s kojim sporazum nije raskinut: {{izdvojeni citat|U razgovoru sa načelnikom štaba Armijske grupe »F« generalom (Hermannom) Foertschom, zaključeno je da sporazum sa Lukačevićem ostane na snazi, zato što su četnici u Crnoj Gori potrebni za borbu protiv crvenih.|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi njemačkih oružanih snaga od 16. februara 1944. godine}} Četnički odredi s teritorije Crne Gore i Sandžaka su, tokom zime i proljeća 1944. godine, njemačkom okupatoru bili krucijalno važni u smislu zatvaranja jugozapadne granice [[Nedićeva Srbija|Nedićeve Srbije]] od [[Prodor Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije u Srbiju|upada partizanskih jedinicâ]]. Iz strogo povjerljive naredbe od 17. III 1944. vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] (upućene i Feldkomandanturi 610 za teritoriju Crne Gore) ovo postaje bjelodano: {{izdvojeni citat|1.— 2. i 5. crvena div. približavaju se s prethodnicama jugozapadnoj granici Srbije. Prednji delovi na liniji Zmajevac (12 km ji. od Vardišta) — visovi južno od Vardišta. Dalje snage u nastupanju preko Strmice (10 km jz. od Višegrada). 2.— Potrebno je što pre tačno ustanoviti grupisanje snaga i jačinu četničkih odredâ Đurišića i [[Vuk Kalaitović|Kalaitovića]], koji se nalaze duž granice. 3.— 1. bug. okup. korpus povući će svoje isturene snage ispred nadmoćnog neprijateljskog pritiska na liniju Mokra Gora — Semegnjevo — Palisad. Ovu treba po svaku cenu držati blagovremenim angažovanjem rezervi. 4.— Ojačani peš. p. i art. divizion, koji su određeni za rezervu vojnoupr. k-ta Jugoistoka prebaciće se železnicom u rejon Užice—Požega. Angažovanje i delova istog samo uz saglasnost vojnoupr. k-ta Jugoistoka. 5.— Naročito je važno blagovremeno saznati težište neprijateljskog napada. U tu svrhu treba stalno vršiti izviđanja.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_34.htm Naređenje vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 17. marta 1944. nemačkom štabu za vezu pri 1. bugarskom okupacionom korpusu za preduzimanje mera u vezi pokreta 2. proleterske i 5. NOU divizije prema jugozapadnoj Srbiji]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=281&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000277.] <br /> ({{jez-njem|"Dt.Verb.Stab b.I.Bulg.Okk.Korps <br /> Nachr. 24.Bulg.Division über Dt.Verb.Offz. <br /> F.K. 610 <br /> 1.) Rote 2. und 5. Div. nähern sich mit Anfängen der Südwestgrenze Serbiens. Vorderste Teile in Linie Zmajevac (12 SO Vardiste), Höhen südlich Vardiste. Weitere Kräfte im Nachziehen über Strmica. (10 SW Visegrad) <br /> 2.) Baldige Klarheit über Kräftegruppierung und Stärke längs der Grenze stehenden Cetnikverbände des Djuirisic [sic] und Kalaitovic ist erforderlich. <br /> 3.) I.Bulg.Okk.Korps nimmt seine vorgeschobenen Kräfte vor überlegenem Feindruck auf die Linie Mokragora–Semegnjevo–Palisat zurück. Diese ist unter allen Umständen unter rechtzeitigem Einsatz von Reserven zu halten. <br /> 4.) Das als Reserve des Mil.Befh.Südost bestimmte verstärkte Inf.Rgt. einschl. Art.Abt. wird mit Eisenbahn in den Raum Uzice – Pozega herangeführt. Einsatz auch von Teilen nur mit Zustimmung des Mil.Befh.Südost. <br /> 5.) Rechtzeitiges Erkennen des Schwerpunktes des feindl. Angriffs ist besonders wichtig. Hierzu ständige Aufklärung geboten."}})</ref>}} [[File:Chetniks and Germans in Podgorica 1944.jpg|thumb|Četnički komandanti i njemački okupatori u [[Crna Gora|Crnoj Gori]]. [[Đorđije Lašić]] (prvi zdesna), šef njemačke uprave za Crnu Goru pukovnik Hajnke (treći zdesna) i Jakov Jovović (drugi slijeva) u [[Podgorica|Podgorici]], proljeće 1944.]] Krajem februara i početkom marta 1944. godine, u tzv. [[staroj Crnoj Gori]] (preciznije u [[Katunska nahija|Katunskoj nahiji]]) organizovana je [[Operacija Bura (1944)|operacija »Bura«]]. Specifičnost ove operacije ogleda se u činjenici da su za njeno izvođenje većinu ljudstva obezbijedili četnici, dok su oficiri iz Feldkomandanture na [[Cetinje|Cetinju]] i komandant mjesta [[Podgorica|Podgorice]] rukovodili borbenim djejstvima: {{izdvojeni citat|1.) Sumarni i iskustveni izveštaj: Operacija »Bora« od 27. 2. do 3. 3. 44. Sprovedena je četnička operacija »Bora«, pod nemačkom komandom, radi čišćenja rejona Danilovgrad — Čevo — Cetinje — Podgorica. 2.) Jedinice koje su učestvovale: 4000 ljudi nacionalne žandarmerije, milicije, 215. abver-trup, jedna brdska baterija iz ratnog plena, lovačko poterno odeljenje 181. peš. div. [...] 5.) Sprovođenje: U delom. oštrim borbama, kolone, koje su nastupale od i,, ji., i j., polako su osvajale teren. 29. 2. zauzeto je Čevo. Neprijatelj (jačine 250 ljudi) izvukao se prema sz. Posle odlaska nemačkih snaga i započinjanja neprij. protivnapada, četnici su se delom, u paničnom strahu, povukli na svoje polazne položaje. Neprijatelj je ponovo zauzeo teren očišćen operacijom. 6.) Gubici neprijatelja: 32 mrtva, 68 ranjenih, 23 zarobljena. Plen: 2 p. mitr., 1 mitr., 15 pušaka, 1 radio-stanica, propagandni materijal i hrana. Sopstveni gubici: 20 mrtvih, 31 ranjen, 46 nestalih. 7.) Iskustva: a) Građanska zaštita, usled nedovoljne opremljenosti i slabog borbenog morala, nije pogodna za izvršavanje borbenih zadataka; žandarmi, milicija, četnici, uz učešće nemačkih trupa, podesni za borbene zadatke i zadatke osiguranja... e) Prilikom sličnih operacija preduslovi za uspeh su učešće nemačkih trupa, podrška teškim naoružanjem i veza do pojedinih borbenih grupa.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_30.htm Izveštaj Komande 21. brdskog armijskog korpusa od 9. marta 1944. Komandi 2. oklopne armije o zajedničkoj nemačko-četničkoj operaciji »Bora« protiv jedinica 2. korpusa NOVJ na prostoru Danilovgrad — Cetinje — Podgorica]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&broj=72&roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000065.] <br /> ({{jez-njem|"Fernschreiben An Pz.AOK.2 <br /> 1.) Abschluss– und Erfahrungsbericht Unternehmen "Bora": <br /> Vom 27.2. bis 3.3.44 wurde Cetnik–Unternehmen "Bora" unter deutscher Führung zur Säuberung des Raumes Danilovgrad – Cevo – Cetinje – Podgorica durchgeführt. <br /> 2.) Beteiligte Truppen: <br /> 4000 Mann nationaler Gendarmerie, Miliz, Abwehrtrupp 215, 1 Beutegebirgsbatterie, Bandenjägertrupp 181.Inf.Div. <br /> Bewaffnung: Gewehre, 60 le.M.G. <br /> 3.) Leitung: <br /> Selbst.Feldkdtr. 1040 Cetinje <br /> 4.) Führung: <br /> Platzkdt. Podgorica <br /> 5.) Durchführung: <br /> In zum Teil harten Kämpfen gewannen die von O, SO u. S vorrückenden Kolonnen langsam Boden. Am 29.3. Cevo genommen. Feind (Stärke 250 Mann) nach NW ausgewichen. Nach Abrücken deutscher Kräfte und Einsetzen feindl. Gegenangriffe zogen sich Cetniks in z.T. panikartiger Flucht auf ihre Ausgangsstellungen zurück. Feind besetzte erneut das im Unternehmen gesäuberte Gebiet. <br /> 6.) Feindverluste: <br /> 32 Tote, 88 Verwundete, 23 Gefangene. <br /> Beute: <br /> 2 le.MG., 1 s.MG., 15 Gewehre, 1 Funkgerät, Propagandamaterial und Verpflegung. <br /> Eigene Verluste: <br /> 20 Tote, 31 Verwundete, 46 Vermisste. <br /> 7.) Erfahrungen: <br /> a) Einwohnerwehren infolge mangelhafter Ausrüstung und geringer Kampfmoral zu Kampfaufgaben nicht geeignet; Gendarmen, Miliz, Cetniks bei Beteiligung deutscher Truppen für Kampf– u. Sicherungsaufgaben geiegnet. <br /> b) Kaukasische Freiwillige des Abwehrtr. 215 gut bewährt. <br /> c) Mitnahme schwerer Waffennur mit deutscher Sicherung. <br /> d) Truppenverpflegung für einheimische Verbände ungeignet, Marschverpflegung zweckmässig. <br /> e) Bei derartigen Unternehmungen sind Beteiligung deutscher Truppen, Unterstützungen durch schwere Waffen und Nachrichtenverbindung zu den einzelnen Kampfgruppen Voraussetzungen für den Erfolg."}})</ref>|Izvještaj komande 21. brdskog korpusa o rezultatima operacije »Bura« od 9. marta 1944. godine}} Prilikom jedne manje akcije u blizini granice sa [[Hercegovina|Hercegovinom]] došlo je do oružanog okršaja lokalnih četnika i snagâ [[NOVJ]]. U izvještaju 21. brdskog armijskog korpusa Wehrmachta za 16. mart 1944. godine, četnički se gubici računaju kao sopstveni: {{izdvojeni citat|[[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181. pješadijska divizija]]: Četnici, koji su napredovali 4 km sjeverno od [[Grahovo (Nikšić)|Grahova]], povukli su se u Grahovo pred neprijateljskim napadom. Gubici neprijatelja: 8 poginulih (izbrojano), 20 poginulih i ranjenih (procijenjeno). Sopstveni gubici (četnici): 1 poginuo, 8 ranjenih. Namjera: nastavak nasilnog izviđanja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=663&broj=137 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000130.] <br /> ({{jez-njem|"Tagesmeldung von 16.3.44. <br /> 2.) 181.Inf.Div.: Bis 4 N Grahovo vorgegangene Cetniks vor angreifenden Feind wieder auf Grahovo zurückgegangen. <br /> Feindverluste 8 gezählte Tote, 20 geschäzte Tote und Verwundete. <br /> Eigene Verluste (Cetniks) 1 Toter, 8 Verwundete. <br /> Absicht: Fortsetzung der gewaltsamen Aufklärung."}})</ref>}} [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. nemački korpus]] u Crnoj Gori pokrenuo je [[10. april]]a [[1944]]. [[Operacija "Frilingservahen" (april-maj 1944)|operaciju "Frilingservahen"]], uz masovno učešće četnika. Operacija je pripremljena u saradnji sa [[Pavle Đurišić|Pavlom Đurišićem]] i započeta tako što su četnici zajedno sa Nemcima iz nemačkih garnizona napali na slobodnu teritoriju. Plan napada je bio sledeći: {{izdvojeni citat|'''Đurišićeve snage''': Prva borbena grupa, 700 ljudi, iz si. pravca preko rejona 5 km j. Bijelo Polje za Mojkovac. Druga borbena grupa, 1200 ljudi, pod komandom Đurišićevog Operativnog štaba, od Brodareva preko Šahovića za Mojkovac — Kolašin. Treća borbena grupa, 1000 ljudi, od sredine puta Pljevlja — Prijepolje pravcem Mojkovac. Četvrta borbena grupa, 1500 ljudi, od Pljevalja pravcem Mojkovac. Mojkovac treba da bude dostignut za 2 dana. Posle toga skretanje glavnine u rejon z. Tara — sz. Kolašin — Mojkovac. '''Nemačke snage''': 1 ojač. mot. č. prodire od Brodareva do Bijelog Polja. 1 ojač. mot. č. od Pljevalja do prelaza preko Tare 22 jjz. Pljevlja. Bat. [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]], 600 ljudi, sledi nemačke snage za Bijelo Polje, onda skreće za Mojkovac. Milicija iz Brodareva, 700 ljudi, čisti svoj rejon i prodire od Brodareva ka jjz. Početak napada: 10. 4. 44. [[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181. peš. div.]] obezbediće odgovarajuće informisanje četničke Grupe "Jug" (major Lašić i Bukatonović [pogreška; vjerovatno je u pitanju major [[Savo Vukadinović]] — prim.] u Podgorici) kao i Grupe "Nikšić".<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=364&rec=314&roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000357.] <br /> ({{jez-njem|"Fernschreiben An 181.Inf.Div. <br /> Betr.: Unternehmen "Frühlingserwachen". <br /> 1.) Nachstehende Plannung des Major Djurisic für Durchführung des Unternehmens "Frühlingserwachen" zur Kenntnis: <br /> Erste Kampfgruppe 700 Mann aus NO Richtung über Raum 5 km S Bijelopolje nach Mojkovac (16 km NNO Kolasin). <br /> Zweite Kampfgruppe 1200 Mann unter Führung Stab Djurisic von Brodarevo über Sahovici nach Mojkovac – Kolasin. <br /> Dritte Kampfgruppe 1000 Mann von Mitte Strasse Pljevlja – Prijepolje Richtung Mojkovac. <br /> Vierte Kampfgruppe 1500 Mann von Pljevlja Richtung Mojkovac. Mojkovac soll in 2 Tagen erreicht werden. Anschliessend Abdrehen der Masse in den Raum W Tara NW Kolasin – Mojkovac. <br /> Deutsche Kräfte: 1 verst.mot.Kp. stösst von Brodarevo bis Bijelopolje. <br /> 1 verst.mot.Kp. von Pljevlja bis Taraübergang 22SW Pljevlja SFK–Btl. 600 Mann folgt deutschen Kräften nach Bijelopolje, dann Abdrehen nach Mojkovac. <br /> Miliz Brodarevo 700 Mann säubert eigenen Raum und stösst von Brodarevo nach SSW. <br /> Angriffsbeginn: 10.4.44. <br /> 2.) 181.Inf.Div stellt entsprechende Unterrichtung der Cetnikgruppe Süd (Major Lasic und Bukatonovic in Podgorica) sowie der Gruppe Niksic sicher. <br /> Absichten für Beteiligung an den Unternehmen sind Gen.Kdo.XII.Geb.A.K. zu melden."}})</ref><ref>Obaveštenje Komande 21. brdskog korpusa Komandi 181. brdske divizije od 08.04.1944., Vojnoistorijski institut, NAV--T-314, r. 663, s. 357.</ref>}} U dijelu dnevnog izvještaja za 28. april 1944. godine koji se odnosi na Crnu Goru, vojnoupravni komandant Jugoistoka [[Hans-Gustav Felber]] (dokument potpisuje general Kurt von Geitner, načelnik štaba) zabilježio je: {{izdvojeni citat|Ustrajni pritisak crvenih na vlastite i četničke snage u centralnoj C. Gori.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=633&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000629.] <br /> ({{jez-njem|"Montenegro. Anhaltender roter Druck auf eigene und Cetnik–Kräfte in Mittel–Montenegro."}})</ref>}} === Borbe pod nemačkom komandom u NDH (1944) === [[File:August Šmidhuber, komandant 7. SS divizije, Todor Perović, lekar Trebinjskog korpusa i kapetan Milorad Vidačić, komandant Trebinjskog korpusa JVuO.jpg|thumb|Žena u crnini moli za milost Milorada Vidačića, komandanta Trebinjskog korpusa JVuO. Prisutni su još [[August Schmidhuber]], komandant 2. puka [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizije]] (prvi lijevo), Todor Perović, predstavnik četničke komande istočne Bosne i Hercegovine (drugi lijevo) i neimenovani oficir [[Schutzstaffel|SS]]-a. Fotografija je nastala tokom njemačke [[Operacija Gama|operacije Gama]] protiv partizana u [[Istočna Hercegovina|istočnoj Hercegovini]] (ljeto/jesen 1943. godine).<ref>[http://bandenkampf.blogspot.com/2015/08/bk0034.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0034 | Photo | SS-Freiwilligen-Gebirgs-Division "Prinz Eugen"]</ref>]] Kolaboracija četnika u [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] sa njemačkim okupacionim snagama postala je intenzivnija tokom zime 1943-1944, makar u slučaju hrvatskih kvislinških snaga i četnika bila pod neprestanom tenzijom. Podaci navedeni u izvještaju generala [[Edmund Glaise von Horstenau|Glaisea von Horstenaua]] od 26. februara 1944.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=236&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000236.]</ref> zasnovani na službenim podacima NDH otkrivaju opseg kolaboracije: 11. februara bilo je na teritoriju NDH trideset i pet posebno imenovanih četničkih grupa sa procijenjenih 23.300 ljudi pod oružjem. Neke manje jedinice su brojale od 200 do 400 pripadnika, dok su ostale, poput [[Momčilo Đujić|Đujić]]eve grupe, imale i do 2.500 vojnika i oficira. Od toga je s Nijemcima i vlastima NDH kolaboriralo devetnaest grupa (ukupno 17.500 ljudi); šesnaest ostalih grupa s oko 5.800 ljudi ubrajane su u pobunjene četnike.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=237&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000237—000240.]</ref> S iznimkom odreda vojvode [[Uroš Drenović|Uroša Drenovića]] u sjeverozapadnoj Bosni (oko 400 ljudi), kojeg su vlasti NDH smatrale potpuno lojalnim, za sve druge četničke kolaborirajuće grupe ustaške su vlasti držale da se prema Nijemcima odnose osobito prijateljski kako bi od njih izvukle što više oružja i municije, dok se istovremeno drže neprijateljski prema NDH.<ref>[https://znaci.org/00001/40_64.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje KOLABORACIJA IZVAN SRBIJE DO OKTOBRA 1944.]</ref> Iako se vojvoda [[Radivoje Kerović]], komandant [[Majevica|majevičkih]] četnika, u Horstenauovom izvještaju ubraja među »pobunjene četnike« (i to kao prvi na spisku, dok se za njegov odred tvrdi da ima 1000 ljudi, tj. da je najbrojniji), u dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 18. februar 1944. godine njegova lojalnost uopšte nije dovedena u pitanje: {{izdvojeni citat|Upit kod [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]] u vezi snabdijevanja municijom Kerovića koji se smatra lojalnim, i 200 ljudi tzv. [[Zeleni kadar|zelenog kadra]], koji se bore protiv crvenih zapadno od [[Koviljača|Koviljače]].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=17&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000013.] <br /> ({{jez-njem|"Beim Pz.AOK. 2 wird angefragt, ob Bedenken bestehen gegen Unterstützung mit Munition der im Raume westlich Koviljaca stehenden Cetniks des Kerovic, die als loyal angesehen werden und 200 Mann des sog. "Grünen Kaders" in Kampf gegen die Roten."}})</ref>|Ratni dnevnik Vojnog zapovjednika Jugoistoka (18. februar 1944.)}} Od 23. do 25. januara 1944. godine, na području između [[Knin]]a i [[Kistanje|Kistanja]] organizovana je [[Operacija Frühlingswetter|operacija »Frühlingsgewitter«]]. Vodeći borbe protiv jedinicâ iz sastava [[19. sjevernodalmatinska divizija NOVJ|19. divizije NOVJ]], operaciju su izveli dijelovi [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pješadijske divizije]] Wehrmachta, zatim 92. motorizovani grenadirski puk i 3. bataljon 98. brdskog lovačkog puka [[1. brdska divizija (Njemačka)|1. brdske divizije]]. Njemačkom okupatoru pridružile su se snage lokalnih četnikâ, najvjerovatnije iz [[Dinarska divizija JVuO|Dinarske divizije JVuO]]. U izvještaju 264. pješadijske divizije od 25. januara 1944, poslatom Komandi [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|15. brdskog armijskog korpusa]], njemačkim gubicima tokom operacije pribrojani su oni iz četničkih redovâ: {{izdvojeni citat| Sumarni izveštaj »Frilingsgeviter«: 1.) Delimičan ogorčeni otpor neprijatelja kod Ervenika, Bratiškovaca, Kistanja, Radučića slomljen je energičnim zahvatom. Banditi iznenađeni prodorom 92. gren. p. (mot.) od sz. prema Kistanju. 2.) Gubici: A.) sopstveni: 1 poginuo, 3 ranjena, 1 četnik poginuo. B.) neprijatelj: 66 poginulih izbrojano, procenjuje se daljih 60 do 70 poginulih i ranjenih. 35 zarobljenika u eng. uniformama iz Štaba 19. dalm. div. i 5. brig. C.) Zaplenjeno: 1 mitr., 3 puš. mitr., 42 autom., 2 pt puške, 1 l. minob., 1 telefon, 46 karab., 30 eng. mina, 10.000 metaka peš. mun., 60 kom. mina za 1. minob., 3 engl. bicikla.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_21.htm Izveštaj 264. pešadijske divizije od 25. januara 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o sopstvenim i neprijateljskim gubicima u operaciji »Frilingsgeviter« na prostoru Knin — Kistanje]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=293&rec=314&roll=561 NARA, T314, Roll 561, frame no. 000287.] <br /> ({{jez-njem|"ABSCHLUSSMELDUNG ”FRUEHLINGSGEWITTER”: <br /> 1.) TEILWEISE HEFTIGER FEINDWIDERSTAND BEI ERVENIK, BRATISKOVCI, KISTANJE, RADUCIC WURDE IM ENERGISCHEN ZUGREIFEN GEBROCHEN. BANDITEN DURCH EINBRUCH GREN. RGT. (MOT) 92 VON NW NACH KISTANJE UEBERRASCHT. <br /> 2.) VERLUSTE: <br /> A.) EIGENE: 1 TOTER, 3 VERWUNDETE, 1 CETNIK TOT. <br /> B.) FEIND: 66 GEZAEHLTE TOTE, 60 BIS 70 WEITERE TOTE UND VERWUNDETE GESCHAETZT. 35 GEFANGENE IN ENGL. UNIFORM VON STAB 19. DALM. DIV. UND ROEM. 5. BRIG. <br /> C.) BEUTE: 1 S.MG., 3 LE. MG., 42 MP., 2 PZ. BUECHSEN, 1 LE. GR. W., 1 FERNSCHRECHGERAET, 46 KARAB., 30 ENGL. MINEN, 10000 SCHUSS INF. MUN., 60 SCHUSS LE. GR.W. MUN., 3 ENGL. FAHRRAEDER."}})</ref>}} [[File:Hercegovački četnici i njemački vojnici s narodnim herojem Miletom Okiljevićem uoči njegovog strijeljanja juna 1944.jpg|thumb|Pripadnici [[369. legionarska divizija|369. „Vražje“ divizije]] i četnici Gatačke brigade Nevesinjskog korpusa JVuO sa vezanim [[Miletom Okiljevićem]], zamjenikom političkog komesara II čete I bataljona XI hercegovačke brigade, zarobljenim u borbama za Gat 15. maja 1944. godine (istog mjeseca je i strijeljan). Okiljević je proglašen 1951. godine za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja Jugoslavije]].<ref>[https://bandenkampf.blogspot.com/2017/10/bk0272.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0272 | Photo | 369. (kroatische) Infanterie-Division]</ref>]] Vojvoda [[Dobroslav Jevđević]] je, pored Momčila Đujića i [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]], vjerovatno najdalje otišao u kolaboraciji s njemačkim okupatorom, kada su u pitanju četničke jedinice van teritorije okupirane Srbije. Nakon kapitulacije Italije, boravio je u Rimu okupiranom od nacista. Nakon toga, našao se u Trstu, gdje je uspostavio čvrste veze s njemačkom obaveštajnom službom: {{izdvojeni citat|Ja sam javio Đujiću da preko naših ljudi u Sušaku i Trstu prihvate naše oficire koji idu iz Italije i upućuje u Liku i zap. Bosnu. Ovo sam javio i našima u Rim. Kap. Đaković javlja da su Nemci pobili oko 14000 partizana na prostoriji Crikvenica — Sušak — Rijeka, od kapitulacije Italije do danas.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>}} U izvještaju od 20. februara 1944, poslatom majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]], komandantu Zapadne Bosne JVuO, kapetan [[Ilija Jevtić]] piše o totalnoj subordinaciji [[Dinarska divizija|Dinarske divizije]] Nijemcima, koji u potpunosti kontrolišu četnike pod komandom vojvode Đujića: {{izdvojeni citat|Sem samog vojvode Đujića i jednog malog broja četnika, svi četnici Dinarske oblasti (oko hiljadu devet stotina i nekoliko) nalaze se pod nemačkom komandom. Hranu, odeću, obuću, cigarete i novac svaki četnik i njegov starešina prima kao i nemački vojnik odn. oficir. Svu municiju i oružje primaju takođe od Nemaca. Četnici pod nemačkom komandom nalaze se po bunkerima počev od Knina do Šibenika i Splita. U pojedinim bunkerima su izmešani, pola četnici pola ustaše. Nemački oficiri dolaze na Kosovo polje u četničku diviziju, a isto tako naši četnički oficiri i ostale starešine na čelu sa Đujićevim načelnikom štaba odlaze u Nemačku diviziju. Voze se na nemačkim automobilima kroz Knin i t.d. Jednom rečju između četnika i Nemaca postoji najtešnja saradnja i nemačka puna kontrola nad radom četnika. Jedino se pop Đujić, kao komandant divizije, sa svojom užom pratnjom ne pojavljuje pred njima.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_78.htm Izveštaj kapetana Ilije Jevtića od 20. februara 1944. komandantu zapadne Bosne o svom radu i saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji i Lici]</ref>}} Njemački poručnik [[Reinhard Kopps]], poznatiji kao ''Konrad'', bio je šef jedne obavještajne grupe [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]]. Kada je 3. marta 1944. došao iz [[Beograd]]a u [[Dalmacija|Dalmaciju]], sobom je doveo nekoliko [[ZBOR|ljotićevaca]], između ostalih i Roka Kaleba, pripadnika antikomunističke organizacije »[[Beli Orlovi]]«. Od ostataka Đačkog bataljona (ranije: Splitsko-šibenska četa), koji su uglavnom bili ljotićevci, i dijela četnika koje mu je ustupio vojvoda Đujić, poručnik Kopps je formirao odred »Konrad« čiji je zadatak bio da vrši diverzije na partizanske štabove, organe narodne vlasti, ubija simpatizere NOP-a i da spriječi veze iz unutrašnjosti sa jedinicama i štabovima NOVJ na otocima. Grupa »Konrad« brojila je oko 30 ljudi — četnika i Nijemaca, sa sjedištem u selu [[Zablaće]], pokraj [[Šibenik]]a.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_167.htm Izveštaj Štaba Dinarske četničke oblasti od 29. maja 1944. komandantu oblasti o akciji Grupe "Konrad" protiv pripadnika NOP-a na području Dalmacije]</ref> U izvještaju koji je 11. marta 1944. godine uputio komandi [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]], o suradnji sa četnicima vojvode Đujića Kopps je zapisao sljedeće: {{izdvojeni citat|''Predmet: Četničke jedinice u sjevernoj Dalmaciji.'' Četnici su u sjevernoj Dalmaciji grupisani u jednu [[Dinarska divizija JVuO|diviziju »Dinara«]], čiji se štab nalazi u [[Kosovo polje (Dalmacija)|Kosovu]], 11 km južno od Knina. Komandovanje je u rukama vojvode Momčila Đujića, uz podršku majora Kapetanovića i kapetana Mijovića. Jačina grupâ, podređenih ovoj komandi, trenutno iznosi oko 6500 ljudi. Utjecajna zona se poklapa sa rajonom naseljenim Srbima unutar trokuta [[Knin]]—[[Šibenik]]—[[Zadar]] i doseže do zone [[Lika|Like]]. Operaciona zona je cijeli ovaj trokut, a naročito veće komunističke, partizanske oblasti, koje su naseljene Hrvatima. Do sada su vojne operacije izvođene u suradnji sa njemačkim divizijama, o čijim su rezultatima ove izvještavane. Znatni dijelovi ovih četničkih jedinica angažirani su na osiguranju njemačkih puteva za dotur. Posmatrano s vojne strane, trenutno se četnička suradnja sa njemačkim jedinicama ocjenjuje kao pozitivna. Na osnovu snaga, koje nam se ovdje nude, može se zaključiti da ona nije iskorištena u potpunosti, ali i ono što je do sada učinjeno upućuje na činjenicu, da bi njihovo dalje angažiranje u vojnom pogledu za nas bilo povoljno.<ref>[https://znaci.org/zb/4_21_10.pdf#page=1414 Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu, Narodnooslobodilačka borba u Dalmaciji, knjiga 10: siječanj—ožujak 1944. godine (tom 21, dokument br. 402, str. 1414—1418.)]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=696&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000692.] <br /> ({{jez-njem|"Betr. Cetnik–Verbaende Norddalmatien. <br /> In Norddalmatien sind die Cetniks in einer Division "Dinara" zusammengefasst, deren Hauptquartier in Kosovo, 11 km s. Knin, liegt. Die Fuehrung liegt in den Haenden des Wojwoden Momcilo Djujitsch, der seinerseits unterstuetzt wird von Major Kapetanowitsch und Hauptmann Miowitsch. Die Staerke der diesem Kommando unterstellten Gruppen belaeuft sich z.Zt. auf etwa 6500 Mann. Das Einflussgebiet stimmt ueberein mit dem serbischen Siedlungsraum innerhalb des Dreiecks Knin–Sibenik–Zara und reicht bis ins Lika–Gebiet hinein. Operationsgebiet ist dieses gesamte Dreieck, insbesondere die in ihm liegenden groesseren, kroatisch besiedelten kommunistischen Partisanbereiche. Militaerische Operationen wurden bislang in Zusammenarbeit mit deutschen Divisionen durchgefuehrt und deren Ergebnisse dorthin gemeldet. Darueber hinaus sind wesentliche Teile dieser Cetnik–Verbaende zur Sicherung deutscher Nachschubstrassen eingesetzt. <br /> Militaerisch gesehen ist somit die Zusammenarbeit der Cetniks mit deutschen Verbaenden zur Zeit positiv zu beurteilen. Sie fuehrt wohl noch keineswegs zu voller Ausnutzung der sich hier uns anbietenden Kraefte, doch berechtigt das bisher Geleistete zu der Auffassung, dass ein weiterer Einsatz sich fuer uns militaerisch guenstig auswirken muss."}})</ref>|Izvještaj jedinice »Konrad« od 11. ožujka 1944. Komandi Druge oklopne armije o četničkim jedinicama u sjevernoj Dalmaciji}} Na osnovu svega iznesenog, poručnik Konrad predlaže nadređenim: „Što se tiče upotrebe četničkih jedinica sjeverne Dalmacije u vojne svrhe, treba reći da one predstavljaju samo nastavak prakse talijanskih jedinica. Uz to se prije svega mora dodati i to, da se Talijani nikada nisu usuđivali — i pored svih hrvatskih suprotnih tvrdnji — da u većem obimu sprovedu vojnu suradnju, jer oni nisu željeli da se ojačaju četnici, tada još neoprobani u težoj političkoj situaciji. Dok su Talijani sprovodili samo djelomične operacije, danas je, uz strogu kontrolu i rukovođenje, moguća mnogo obimnija mobilizacija četničkih jedinica. Đujić nam je rekao da će se njegove jedinice, nakon čišćenja partizanskih oblasti u dalmatinskom području, angažirati tako što će u suradnji sa njemačkim komandama izvršiti zapriječavanja Titovih kanala za snabdijevanje. Na osnovu ovdje poznatih činjenica ovo izgleda apsolutno moguće.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=700&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000696.] <br /> ({{jez-njem|"Zur militaerischen Verwendung der Cetnikverbaende Norddalmatiens ist zu sagen, dass sie nur eine Fortsetzung der italienischen Verbindungen darstellen wuerde. Dazu muss allerdings hinzugefuegt werden, dass die Italiener es niemals gewagt haben – trotz aller gegenteiligen wiederholten kroatischen Behauptungen – in grossem Stil militaerische Zusammenarbeit durchzufuehren, da sie die damals noch nicht erprobten Cetniks in einer im uebrigen noch unreiferen groesseren politischen Lage nicht zu stark werden lassen wollten. Waehrend somit die Italiener nur Teilunternehmen durchfuehrten, waere bei straffer Kontrolle und Steuerung der Cetnikverbaende heute ein Heranziehen in weit groesserem Umfang moeglich. Djujitsch hat sich uns gegenueber bereiterklaert, seine Verbaende nach Saeuberung der Partisanengebiete im dalmatinischen Raum so einzusetzen, dass in Zusammenarbeit mit deutschen Dienststellen eine Sperrung der Versorgungskanaele Titos erfolgt. Auf Grund der hier bekannten Unterlagen erscheint dies vollkommen moeglich."}})</ref> [[File:Helmuth von Pannwitz and Chetniks.jpg|thumb|Njemački general [[Helmuth von Pannwitz]], zapovjednik [[15. SS kozački konjanički korpus|15. SS kozačkog korpusa]], u društvu četničkih oficirâ s teritorije NDH.]] U izvještaju Višeg SS i policijskog vođe u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj ''[[Gruppenführer]]a'' [[Konstantina Kammerhofera]] za mjesec mart 1944. godine, iskazano je stanovito nezadovoljstvo učinkovitošću četnikâ u Bosni i Hercegovini u borbi protiv NOVJ: {{izdvojeni citat|Policijska oblast II ([[Sarajevo]]): [...] <br /> Borbena vrijednost četnika stacioniranih u policijskoj oblasti Sarajevo nastavila je opadati; borbe u okolici [[Višegrad]]a i [[Trebinje|Trebinja]] pokazale su da se oni mogu uspješno oduprijeti [neprijatelju] samo uz njemačku podršku. U [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]], četnici nisu pokazali nikakvu vlastitu inicijativu tijekom izvještajnog perioda.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=228&rec=314&roll=1548 NARA, T314, Roll 1548, frame no. 000222.] <br /> ({{jez-njem|"Polizeigebiet II (Sarajevo): <br /> Der Kampfwert der im Polizeigebiet Sarajevo stehenden Cetniks ist weiter gesunken, bei den Kämpfen im Raum von Visegrad und Trebinje hat sich gezeigt, daß sie sich nur mit deutscher Unterstützung erfolgreich zur Wehr setzen können. In Ostbosnien zeigten sich die Cetniks im Berichtsmonat ohne eigene Initiative."}})</ref>|Mjesečni izvještaj za mart 1944. godine Višeg SS i policijskog vođe u Hrvatskoj (6. IV 1944).}} Konverzacija vođena između njemačkog opunomoćenog generala u NDH [[Edmund Glaise von Horstenau|Edmunda Glaisea von Horstenaua]] i feldmaršala [[Wilhelm Keitel|Wilhelma Keitela]], prilikom posjete Hitlerovom glavnom štabu početkom marta 1944, otkriva kakva je bila percepcija statusa četnika u NDH od strane vojnog vrha Trećeg Reicha: „U [[Berchtesgaden|Berhtesgaden]]u ljubazno me je primio Kajtel. Informisao me je o toku razgovora sa [[Nikola Mandić|Mandić]]em i Perićem [predsjednik vlade i ministar vanjskih poslova NDH, respektivno — prim.]. U više navrata morao sam da ga prekinem kako bih ga ispravio, a pre svega u pogledu četničkog pitanja. On je mislio da se četnici sastoje samo od nekoliko dobrovoljaca (skraćeno „Hiwis“, dolazi od nemačke reči „Hilfswilligen“, prim. prev.), koji služe u nemačkim divizijama.“<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 456.</ref> Njemački nadležni organi su ukazivali svojim višim komandama i na vidljivu diskrepanciju u domaćem antikomunističkom taboru u kontekstu »borbe protiv bandi«. Tako se u izvještaju 264. pješadijske divizije od 10. aprila 1944. na jednoj strani tvrdi da „hrvatske vlasti očigledno poseduju vrlo malo poverenja u trajno postojanje vlastite vlade“,<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_43.htm Izveštaj 264. pešadijske divizije od 10. aprila 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o vojno-političkoj situaciji u srednjoj Dalmaciji]</ref> dok se za četnike Dinarske divizije pod Đujićevom komandom navodi: {{izdvojeni citat|Nasuprot ovom, četnike treba ceniti kao jedini pouzdani faktor borbe protiv komunističkih bandi. Oni raspolažu, pored jednog boljeg rukovođenja i organizacije, i potrebnom inicijativom u borbi protiv bandi za sopstvena obaveštavanja i poduhvate i redovno javljaju upotrebljive rezultate izviđanja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=494&rec=314&roll=562 NARA, T314, Roll 562, frames no. 000489—000490.] <br /> ({{jez-njem|"Die kroat. Behoerden besitzen anscheinend nur geringes Vertrauen in der dauernden Bestand der eigenen Regierung. <br /> Im Gegensatz hierzu sind die Cetniks als einzig zuverlaessiger Faktor im Kampf gegen die kommunistischen Banden zu werten. Sie verfuegen neben einer besseren Fuehrung und Organisation ueber die im Bandenkampf notwendige Initiative zu eigenen Erkundungen und Unternehmen und melden regelmaessig brauchbare Aufklaerungsergebnisse."}})</ref>|Izveštaj 264. pešadijske divizije od 10. aprila 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o vojno-političkoj situaciji u srednjoj Dalmaciji}} U telegramu poslatom 5. maja 1944. [[V SS korpusu]] iz [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], o držanju vojvode Momčila Đujića je data veoma povoljna ocjena: {{izdvojeni citat|Đujić neupitni pristalica DM. Hrvatski državljanin, lojalno radi sa vlastitim trupama protiv komunista, nasilno mobiliše pravoslavce. Prema povjerljivom izvještaju, nedavno je više puta izrazio antibritanska osjećanja. Jačina: 7000. Jesu li Đujićeve jedinice na području V SS korpusa?<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1208&rec=314&roll=565 NARA, T314, Roll 565, frame no. 001203.] <br /> ({{jez-njem|"Djujic einwandfrei DM Anhänger. Kroat. Staatsangehöriger, arbeitet mit eigener Truppe gegen Kommunisten loyal zusammen, zwangsmobilisiert Pravoslaven. In letzter Zeit nach V—Meldungen wiederholt englandfeindlich geäussert. Stärke 7000. Sind Djujic—Verbände im Bereich V. SS—Korps?"}})</ref>}} U izvještaju od 10. maja 1944, oficiri 15. brdskog korpusa navode da Nijemci snabdijevaju ukupno 6.318 četnika u NDH („Hrvatska borbena zajednica“). Za skrb 4.421 četnika starala se [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. divizija]], dok se o ostalih 1.897 brinula [[373. legionarska divizija|373. divizija]] Wehrmachta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=828&rec=314&roll=565 NAW, T-314, Roll 565, frame 000823: Zabilješka o broju četnika koje snabdijeva 15. brdski korpus (10. maj 1944.).]</ref> Sredinom srpnja 1944. godine, u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]] je organizirana [[Operacija Muholovka|operacija »Muholovka«]] ({{jez-njem|Fliegenfänger}}). U ratnom dnevniku [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] zabilježeno je da je izvođenje operacije povjereno [[13. SS oružana brdska divizija Handžar|13. SS brdskoj diviziji »Handžar«]] i lokalnim četnicima: {{izdvojeni citat|14. 7. 1944: <br /> ''SS-brdska divizija »Handžar«'': <br /> Za operaciju »Fligenfenger«, čišćenje prostora [[Osmaci]] (25 km jugoistočno od [[Tuzla|Tuzle]] — aerodrom bandi), krenula su 2 ojačana bataljona i četnici.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_218.htm ZBORNIK DOKUMENATA VOJNOISTORIJSKOG INSTITUTA: TOM XII — DOKUMENTI NEMAČKOG RAJHA — KNJIGA 4]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=960&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000820.] <br /> ({{jez-njem|"W–SS–Geb.Div. Handschar: <br /> Zum Unternehmen "Fliegenfänger" Säuberung Raum Osmaci (25 SO Tuzla) (Bandenflugplatz) 2 verst. Btlne. und Cetniks angetreten."}})</ref>}} Pored operacije »Fliegenfänger«, četnici u sjevernoj i istočnoj Bosni (koji su brojali oko 13.000 ljudi) uzeli su, tokom proljeća i ljeta 1944. godine, učešća u više poduvhata koje je predvodila 13. SS brdska divizija »Handžar« (kao npr. [[Operacija Maiglöckchen|»Maiglöckchen«]], [[Operacija Vollmond|»Vollmond«]], [[Operacija Heiderose|»Heiderose«]] ili [[Operacija Röslein|»Röslein«]]). Visoki oficiri [[Sicherheitsdienst|SS]]-a bili su u velikoj mjeri zadovoljni obostrano izgrađenim povjerenjem. Dok je ''Hauptsturmführer'' Hermann Schifferdecker, zapovjednik 27. brdske lovačke pukovnije iz sastava divizije, decenijama nakon rata tvdio da je „saradnja između divizije i četnika bila (je) veoma labava”, kao i da su se četnici „javljali našem obavještajnom oficiru onda kada im je bila potrebna hrana ili municija”, u junu 1944. komandant 13. SS brdske divizije general [[Karl-Gustav Sauberzweig]] je pohvaljivao iskreno savezničko držanje pripadnikâ JVuO (najvjerovatnije vojvode Radivoja Kerovića): {{izdvojeni citat|Nakon što ih naše trupe razbiju, partizani u povlačenju često upadaju u zasjede četničkih jedinica koje traže oružje... Tokom posljednjih operacija, četničke snage su se dobro pokazale u borbi. Uspostavljena je prihvatljiva, gotovo drugarska saradnja [Nijemaca — prim.] sa četnicima. Srpsko pravoslavno stanovništvo (sigurnosne zone) predstavlja jedini marljivi, konstruktivni i vitalni element na ovoj teritoriji. Kada je divizija tek stigla u (sjeveroistočnu Bosnu), među četnicima je zavladala panika zbog straha od [[Bošnjaci|muslimanske]] osvete. U međuvremenu, konstruktivniji među Srbima su shvatili da će divizija uključiti sve dijelove stanovništva u svoju misiju oslobađanja [od partizana — prim.]. To je, u određenom smislu, dovelo do svojevrsne saradnje.<ref>George Lepre, Himmler's Bosnian Division: The Waffen-SS Handschar Division 1943–1945. Atlgen, PA: Schiffer Military History, 1997, pp. 198–199. <br /> ({{jez-eng|"With an estimated strength of over 13,000 effectives, the Četniks of northeastern Bosnia were divided into four large groups, with one each operating in the Posavina, Bijeljina, Tuzla, and Zvornik areas. "The cooperation between the division and the Četniks was very loose," wrote one critical SS officer. "Most of the time they simply reported to our intelligence officer when they needed food or ammunition." Sauberzweig was more optimistic: "After being routed by our troops, retreating Partisans are often ambushed by Četnik units seeking weapons... During the latest operations, the Četnik forces have fought well. An acceptable, almost comradely cooperation with the Četniks has emerged. The Serbian-Orthodox population of the (security zone) is the sole industrious, constructive, and vital element in the territory. When the division first arrived in (northeastern Bosnia), the Četniks panicked, fearing Muslim revenge. In the meantime, the constructive-minded Serbians have realized that the division shall include all portions of the population in its mission of liberation. This has led, in a certain sense, to a sort of cooperation.""}})</ref>}} Nemački izveštaj iz jula 1944. godine ocenjuje da četnici Momčila Đujića broje oko 8.000 ljudi, od čega 7.000 naoružanih; ovi su dobro organizovani te neprijateljski orijentisani prema Englezima i bez engleske pomoći. Nijemci zaključuju da im oni zamjenjuju jednu do dvije divizije u Jugoslaviji: {{izdvojeni citat|Jedinica Konrad [srednja Dalmacija]: Saradnja sa četnicima izvanredna. '''Oni zamenjuju jednu do dve divizije'''. Samo se oni bore — ustaše manje aktivne.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=195&broj=790 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000781.] <br /> ({{jez-njem|"Zusammenarbeit der Truppe mit Cetniks hervorragend. Cetniks ersetzen 1 — 2 Divisionen. Nur sie kämpfen. Ustascha wenig aktiv. <br /> In Norddalmatien (serbischer Volksraum) Cetnikführer Djujic. Etwa 8 000 Mann, davon 6–7 000 Bewaffnete. Gut organisiert. Englandfeindliche Stimmung. Keine englische Unterstützung. Zweifel, ob diese Cetniks bei englische Landung gegen deutsche Besatzungsmacht kämpfen werden."}})</ref>|Izveštaj kapetana Merrema, drugog obaveštajnog oficira Komande Jugoistoka (Armijske grupe F) o inspekcijskom putu po Srbiji, Bosni i Hercegovini i Hrvatskoj u periodu 20. jun — 4. juli 1944.}} Kapetan Merrem, njemački oficir koji je sastavio ovaj izvještaj, imao je samo riječi hvale na račun četnikâ Dinarske divizije JVuO i vojvode Momčila Đujića: {{izdvojeni citat|[[373. legionarska divizija|373. pešadijska divizija]]: Saradnja sa četnicima vrlo dobra (1. lički korpus sa sedištem u [[Gračac]]u). Oni nemaju direktnu vezu sa Đujićem. Rukovođenje njima direktno od strane obaveštajnog odjeljenja divizije. Njihovim akcijama uvek prisustvuje nekoliko Nemaca koji kontrolišu isporuke municije i snabdevanja. [...] '''Oni su jedini stvarno korisni saborci''' [podvučeno u originalu — prim.]. Jedino od njih dolaze korisna obaveštenja o neprijatelju. [...] Jedan četnički komandant odaje utisak potpuno pouzdanog saborca, koji je i neprijateljski nastrojen prema Englezima. [...] Četnici su vrlo častoljubivi i drago im je kada Nemci primete njihove podvige. [...] Podoficir Bartl poznaje lično vojvodu Đujića. Đujić mu šalje čak i sopstvene naredbe u vezi s područjem [[Donji Lapac|Lapca]]. [Najbolja taktika protiv partizana sastoji se u upotrebi specijalnih jedinica] i kombinovanju četnika u jedinice snage jednog bataljona sa jednim nemačkim vodom sa radio stanicom i, po mogućstvu, teškim oružjem.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=195&broj=793 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000784.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Aussenstelle der 373. (kroat.) Div. – Uffz. Bartl. <br /> Sehr gute Zusammenarbeit mit Cetniks. (1. Lika–Korps Sitz Gracac.) Kein unmittelbarer Einfluss Djuic. Direkte Führung durch Ic–Aussenstelle. Bei Cetnik–Einsatz nehmen meist einige deutsche Soldaten teil. Dadurch Kontrolle der Munitions– und Verpflegungslieferung gewährleistet. "Kroatische Kampfgemeinschaft" bezeichnet Bartl nur als Ausdruck im deutschen Schriftverkehr. Cetniks können diesen Begriff nicht und würden bei Bekanntgabe feindselige Haltung einnehmen. Cetniks sind die einzigen brauchbaren Mitkämpfer. Diese allein liefern auch brauchbare Feindmeldungen. <br /> Kurze Rücksprache mit einem örtlichen Cetnik–Führer ergab den Eindruck eines absolut zuverlässigen, sogar englandfeindlichen Mitkämpfer. <br /> Cetniks sind sehr ehrgeizig und sehen es gerne, wann ihre Taten von Deutschen beobachtet werden. Geschriebenes Wort (Flugblätter) gilt bei ihnen wenig. Das gesprochene Wort ist alles. Gute Flüsterpropaganda hat grossen Einfluss. <br /> Von Invasion sprechen Cetniks kaum. <br /> Uffz. Bartl kennt den Vojvoden Djuic persönlich. Djuic schickt ihm sogar die den Raum Lapac berührenden eigenen Befehle. <br /> Auf die Frage, wie man nach seiner Ansicht der kommunistischen Banden Herr werden könne, antwortete Uffz. Bartl: "Durch andauerndes Jagen mit kleinen Jagdkommandos (Kleinkrieg nach Bandenart), durch Einsatz von Tarneinheiten und durch Zusammenfassen der Cetniks in Batl.–Stärke, dabei etwa 1 deutscher Zug mit Funk und möglichst mit schweren Waffen." <br /> Uffz. Bartl macht einen sehr guten Eindruck, scheint sich aber doch sehr viel zuzutrauen, wenn er behauptet, er könne die gesamten Djuic–Cetniks dahin bringen, wo wir sie haben wollen, falls er an die entsprechende Stelle gesetzt werden wurde."}})</ref>}} Visoka ocjena za doprinos četničkih formacijâ s teritorije marionetske NDH ratnim naporima njemačkog okupatora data je 25. jula 1944. godine i od strane nadležnih instanci iz [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]]: {{izdvojeni citat|Hrvatska: [...] Četnici su, s obzirom na vlastitu slabost, naši prirodni saveznici u borbi protiv komunizma. '''Samo se oni bore'''! “Hrvatska borbena zajednica” postoji samo na papiru.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=716&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000707.] <br /> ({{jez-njem|"Cetniks unter Berücksichtigung eigener Schwäche im Kampf gegen Kommunisten unsere natürlichen Verbündeten. Sie allein kämpfen! "Kroatische Kampfgemeinschaft" steht nur auf dem Papier."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka od 25. jula 1944.}} U izvještaju od 11. avgusta 1944, nakon proputovanja koje je Vojni zapovjednik Jugoistoka poduzeo u zoni odgovornosti V SS brdskog korpusa na teritoriju NDH, o tamošnjim četnicima te suradnji s njima kazano je: {{izdvojeni citat|Dobro iskorištavanje četničkih komandanata. Zahtjev za premještaj [[369. legionarska divizija|369. pješadijske divizije]] zbog sve češćih incidenata između četnika, o čijoj suradnji divizija apsolutno ovisi, i hrvatskih pripadnika divizije. 369. pješadijska divizija se sastoji od otprilike 70% Hrvata. Zapovjednik divizije napominje da se najmanje 40% njih smatra nepouzdanim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=192&broj=445 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000440.] <br /> ({{jez-njem|"Gute Ausnutzung der Cetnikführer. Antrag auf Herauslösung der 369.I.D. da sich Zwischenfälle zwischen Cetniks, auf deren Zusammenarbeit Division unbedingt angewiesen, und kroat.Div.Angehörigen mehren. (Siehe Ic–Bericht). 369.I.D. besteht aus ca. 70 % Kroaten. Div.Kdr. bemerkt, dass hiervon minderstens 40 % als unzuverlässig anzusehen sei."}})</ref>|Izvještaj o posjeti OBSO-a zoni odgovornosti 5. SS brdskog korpusa od 7. do 11. avgusta 1944. godine (11.8.44).}} Major Adolf von Ernsthausen je bio zapovjednikom 392. artiljerijske pukovnije iz sastava [[392. legionarska divizija|392. (hrvatske) pješačke divizije]], jedne od tri njemačko-hrvatske divizije (pored [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]] i [[373. pješadijska divizija|373. pješadijske divizije]]). Kao veteran [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] sa iskustvom ratovanja na [[balkanskom bojištu]], major von Ernsthausen biva upućen [[1944]]. godine u okupiranu Jugoslaviju. Von Ernsthausen će [[1959]]. godine objaviti ratne memoare pod naslovom ''Die Wölfe der Lika. Mit Legionären, Ustaschi, Domobranen und Tschetniks gegen Titos Partisanen. Erlebnisse in Kroatien 1944'' (“Vukovi [[Lika|Like]]. Sa legionarima, ustašama, domobranima i četnicima protiv Titovih partizana. Doživljaji u Hrvatskoj 1944.”).<ref>[https://winkelried-verlag.de/buecher/landser-am-feind/744/die-woelfe-der-lika Winkelried Verlag: Adolf von Ernsthausen, Die Wölfe der Lika]</ref><ref>[https://www.booklooker.de/B%C3%BCcher/Adolf-von-Ernsthausen+Die-W%C3%B6lfe-der-Lika-Mit-Legion%C3%A4ren-Ustaschi-Domobranen-und-Tschetniks-gegen/id/A02Iwx5I01ZZ3 Ernsthausen, Adolf von — Die Wölfe der Lika. Mit Legionären, Ustaschi, Domobranen und Tschetniks gegen Titos Partisanen. Erlebnisse in Kroatien 1944 — Landser am Feind, Band 5 (www.booklooker.de)]</ref> O sveobuhvatnoj saradnji Dobroslava Jevđevića s okupacionim vlastima bio je general Mihailović, u više navrata, obaviješten i od strane Jovanke Krištof (pseudonim »Mira«), četničke obavještajke u [[Slovenija|Sloveniji]]. U veoma opširnom izvještaju od 29. juna 1944, Krištof o Jevđeviću (pseudonim »Aero«) daje nedvosmislenu ocjenu: „Aero je drugi [[Milan Nedić|Nedić]].“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_198.htm Izveštaj obaveštajnog organa od 29. juna 1944. Draži Mihailoviću o stanju četničkih organizacija u Sloveniji, Hrvatskom primorju, Gorskom kotaru i Lici i saradnji sa nemačkim okupatorima]</ref> Pored toga, Krištof karakteriše Jevđevića kao „vrlo kompromitovanu osobu“ (najprije zbog „jakog sudelovanja sa okupatorom“), te zaključuje da ovaj ne bi mogao organizovati četničku ilegalu. Iz izvještaja Krištof može se zaključiti kako su vojvoda Dobroslav Jevđević i kapetan [[Dušan Đaković]], komandant 4. brigade iz sastava Ličko-kordunaške oblasti JVuO, bili podređeni okupatoru i suštinski i u simboličkoj ravni: {{izdvojeni citat|Odred u Ab.[aciji, tj. [[Opatija|Opatiji]] — prim.] likvidiran. 19 ljudi otišlo u [[Postojna|Postojnu]], a 10 ih ide u Nem.[ačku] kom. na [[Rijeka|Reci]], gde će služiti kao [[Gestapo]]. Tu će biti sa njima i Aero i kap. Đak., pa čak i r. stanica. [...] Svi su ti odredi pod Nem. kom. i bez međusobne veze, razbacani po [[Istra|Istri]], da se pokaže celom narodu, kako su Srbi Nem. sluge. Plaćeni su — vojnici 360 L.[ira] mesečno, podnar. 450 naredn. 525 podpor. mislim 3.000 a kap. Đak. 5.800 L. [...] U Josipdol je poslao Aero 11 ljudi, navodno da osnuju tamo četničku komandu. Međutim ti su ljudi Nem. tajna policija, a od četnika iz šume, koji su im dolazili u vezi, da je to četn. komanda, napravili Nem. radni bataljon, koji vode Nem. Tu je oko 40 ljudi, ostali su prestali dolaziti kad su videli šta se sa ovima desilo. [...] Kud ćemo veće poniženje za našu vojsku nego da komanduje Nem. poručnik našem kapetanu, pa i vojvodi, samo sreća, da je taj vojv. surogat, inače propadosmo od bruke... Sve ove i slične akcije vodi kap. Đaković, naravno pod komandom Nem. poručnika. Odluke o njima donosi Aero u dogovoru sa Nem. Upravo je gnusno gledati, kako se obojica klanjaju pred Nem. potpor. i por., pa kaplarima. Đak. sve pozdravlja fašistički uzdignutom rukom, a Aero samo veće činove oficire, inače našim pozdravom. [...] U Lici saradnja sa okupatorom je na čisto drugoj bazi — tamo mora okupator popuštati, jer inače odoše ljudi u šumu, a vođe su potpuno Nem. sluge i nemaju kamo bežati. [...] '''U krvi im je šurovanje sa okupatorom, a nama prikazuju kako vode vele politiku i kolike žrtve za narod s tim pridonašaju — dok u stvari nisu ništa drugo nego ponizne Nem. sluge'''. [...] Potrebno je već jednom započeti sa ozbiljnim i poštenim radom, jer će nas katastrofa preteći. Saradnju sa okupatorom trebalo bi napraviti na čisto drugoj bazi i ne sme biti vidna. Bar ovde.}} Na drugoj strani, Jovanka Krištof izdvaja kao pozitivan primjer vojvodu Momčila Ðujića: „Ovi ljudi ovde vide jedini spas u vojv. Đujiću, jer ga smatraju poštenim i iskrenim borcem za našu stvar. Isto ima org. dobro sprovedenu. Pljačkati i krasti ne dozvoljava o čemu su se uverili iz njegove prop. gde su imena poubijanih ljudi zbog nediscipline i raznih prekršaja. To ljudima imponira — pošten rad i samo to žele, a i zaslužuju, jer ih nepoštenje tuče već 3 1/2 god. I pored svega toga, ostali su verni našoj ideji. Isto saradnja sa okupatorom je na čisto drugoj bazi i ne vodi se trgovina sa ljudima, kao ovde. Ovo vodstvo se jako boji Đujića i gaji mržnju prema njemu zato hoće ljudima dokazati, da Đujić nema ništa odnosno samo par sto vojnika bez oružja koji kao čudo gledaju mitraljez. A isto, da su pod Nem. kao ovi ovde.“ U pokušaju da prebaci teret odgovornosti za sopstvenu kolaboraciju s okupatorom na komandanta Dinarske divizije JVuO, vojvoda Jevđević piše Mihailoviću 8. avgusta 1944. godine: „Garantujem i imam stotine dokaza da trupe Đujića u velikom delu stoje u tešnjoj vezi od mene, ali to niko ne vidi. Vi bi se začudili, kad bi vam sve ispričao kakve mi izveštaje pokazuju Nemci o svojim vezama sa našim jedinicama, naročito kod [[Uroš Drenović|Drenovića]] i ostalih, prebacujući mi da ih mi sabotiramo i podmuklo rušimo.“<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 156, reg. br. 51/1—1.</ref> I u izvještaju od 10. avgusta 1944, Jovanka Krištof je upozorila Mihailovića na činjenicu da se [[Lika|lički]] četnici pod komandom vojvode Jevđevića nalaze u [[Istra|Istri]] u službi okupatora, kao i da su pred [[Nacionalsocijalistička njemačka radnička partija|nacistima]] (»broj 11«) dužni salutirati [[Rimski pozdrav|fašističkim pozdravom]]: {{izdvojeni citat|Kolben [potpukovnik [[Karl Novak]] — prim.] se povratio 3 ov. meseca. Zgrozio se nad ovim radom. Nije mogao svega verovati kad su mu referisali oficiri i vojnici, dok nije neke stvari i na vlastite oči video. Mislim, da je dosta ako Vam kažem da stalno uzdiše i govori pri svakoj prilici: »Jadni Čiča, kako ga upropastiše, zar [[Vermaht]] i [[Gestapo]], da predstavlja Čičinu vojsku.« Prebleđuje slušajući i gledajući ovo. 3. mu referiraše četnici da su dobili naređenje da moraju svi nacistički pozdravljati. A jučer se sam uverio da ima oficira, koji profaniraju našu uniformu, te u njoj putuju iz [[Postojna|Postojne]] u Trst i daju povoda komun. za prop. Isti oficir Korać je tako i u Ab.[aciju] došao samo da je još imao natpis na rukavu i kapi »Lika« što po naređenju moraju svi u Postojni nositi. Ja sam ga napala zbog toga, a isto tako i Jovanovog brata, te su jučer svi na putu skinuli te sramotne natpise. [...] Čujem da Jovan sad ostaje kod Vas. Neka Vam ispriča kako su part.[izani] u okolici Post.[ojne] natiskali plakate o četn. banditima sa natpisom »Lika« na rukavu i kapi, koji su pljačkali selo sa br. 11 i odveli x ljudi i t.d. [...] Nadam se da će sad sigurno uspeti četnicima, da se odele od br. 11. Samo mnogi su od njih mišljenja da su ovim radom upropas[ti]li i ovde i Liku.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_21.htm Izveštaj Jovanke Krištof od 10. avgusta 1944. Draži Mihailoviću o stanju ličkih četnika u Istri, njihovoj saradnji sa Nemcima i ponašanju Dobrosava Jevđevića u vezi sa problemom vraćanja četnika u Liku]</ref>}} === Saradnja JVuO sa njemačkim okupatorom na Kosovu (1944) === {{main|Kosovo i Metohija u Narodnooslobodilačkoj borbi}} Proljeća 1944. godine, u vrijeme [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodora Udarne grupe divizije NOVJ u dolinu Ibra]], dolazi do čvrste saradnje između četnika na [[Kosovo|Kosovu]] i njemačkog okupatora u borbi protiv [[NOP]]. 8. aprila 1944. godine, kapetan [[Živojin Marković]], komandant Drugog kosovskog korpusa JVuO, obavještava<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref> generala Dragoljuba Mihailovića da se sastao sa njemačkim šefom SD policije iz [[Kosovska Mitrovica|Mitrovice]], koji mu je obećao hvatanje komunista sa Kosova (i [[Srbi|Srba]] i [[Albanci|Albanaca]]): {{izdvojeni citat|Obećao je da će da pohvata sve komuniste sa Kosova, bilo Srbe bilo Arnaute o čemu smo dali dokaze i podatke... Učinio sam pokušaj da dobijem i municiju od Nemaca. Obećali su, jer sam im predstavio strašno stanje u vezi sa partizanima.}} Kapetan Živojin Marković upozoravao je generala Mihailovića na posljedice javne i otvorene saradnje sa okupatorima, tj. na četničku kompromitaciju pred stanovništvom. Kapetan Marković piše 23. aprila 1944. kako je nastupila potpuna konfuzija, budući kako se protiv snagâ NOVJ zajedno bore: „Mi [tj. JVuO — prim.], Nemci, Bugari, nedićevci, dobrovoljci, [[Albanci|Arnauti]] dobrovoljci, Albanska legija.“<ref>AVII, ČA, kut. 246a, reg. br. 1/1-23.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943—1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 358.</ref> 11. juna 1944. kapetan Marković izveštava komandanta [[Sicherheitsdienst|SD policije]] u [[Kosovska Mitrovica|Kosovskoj Mitrovici]] o borbama koje vodi protiv jedinica NOP. Pored toga, kapetan Živojin Marković izvještava njemačkog oficira o spuštanju engleskih i američkih padobranaca na teren pod kontrolom snagâ JVuO: {{izdvojeni citat|Nastojaću da proverim tačno gde su pali i ko ih je uhvatio i gde će se nalaziti, pa ću vas izvestiti. Ja sam na položaju sa celim korpusom. Noćas sam blokirao dva srpska sela i uhvatio jednu komunističku trojku koju sam odmah likvidirao... Ako me sada ne pomognete u najtežoj situaciji u borbi sa partizanima, biću prinuđen da se povučem.<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref>}} Sjutradan, 12. juna 1944, uslijedio je odgovor njemačkog komandanta SD policije iz Mitrovice: {{izdvojeni citat|Mnogo Vam hvala za Vaša dva izveštaja. Juče sam imao duži razgovor sa Vašim oficirom za vezu koji Vas je sigurno već sada o svemu što smo razgovarali izvestio. Raduje me mnogo što imate takve uspehe u borbi protiv komunista i čestitam Vam na tome... Primite puno pozdrava i moje želje da postignete još mnogo uspeha i slave u borbi protiv komunista.<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref>}} Polovinom septembra 1944. godine, saradnja kosovskih četnika sa njemačkim okupatorom postaje legalna. Štab 2. kosovskog korpusa JVuO dobija od Nijemaca 10. septembra 1944. „tri vagona municije i ukupno 800.000 metaka od 7,9 mm”. U [[Raška|Raškoj]] su se mogli vidjeti njemački vojnici skupa sa četnicima. Krajem oktobra 1944. godine u [[Zvečan]]u pregovaraju predstavnici četnika, Nijemaca i [[Balli Kombëtar|albanskih kvislinga]] o zajedničkoj borbi protiv NOV i PO Jugoslavije.<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref><ref>Ненад Миодраг Антонијевић, Ратни злочини на Косову и Метохији 1941—1945. годинe. Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, Београд, 2015, стр. 453—454.</ref> Komanda [[Armijska grupa E|Armijske grupe »E«]] javljala je 29. oktobra 1944. godine o susretu generalštabnog potpukovnika Warnstorffa sa kapetanom Markovićem, vjerovatno radi dogovora o zajedničkom povlačenju na zapad: {{izdvojeni citat| ''29. 10. 1944. Operat. odeljenje (Kos. Mitrovica)'' Sastanak 20. 10. načelnika Obaveštajnog odeljenja potpukovnika Varnštorfa sa komandantom 4. četničkog korpusa Markovićem.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Izvod iz ratnog dnevnika komande Grupe armija »E« za period od 1. oktobra do 31. decembra 1944. godine]</ref>}} Iz iste je komande javljano 11. novembra 1944. da su Markovićevi četnici, kao i oni s teritorije [[Nedićeva Srbija|Nedićeve Srbije]], »samo saputnici« njemačkog Wehrmachta. Međutim, nepovjerenje je i dalje postojalo među dvjema stranama, pa je preporučen određeni oprez: {{izdvojeni citat|Grupa Marković (2500—3000), u sporazumu sa nem. vojskom, osigurava odsek Mitrovica — Raška (mesta uklj.) — Novi Pazar. Izviđanje protiv Bugara, Tita i Sovjeta. Do sada nije bilo ozbiljnijih incidenata. Potrebna je opreznost.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%B5_%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%98%D0%B0_%22%D0%95%22_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%83_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_11.11.1944. Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.], Vojnoistorijski institut, NAV--T-311, r. 184, s. 501.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=507&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000501.] <br/> ({{jez-njem|"1.) Gruppe Markovic (2500–3000) sichert im Einvernehmen mit dt. Truppe Abschnitt Mitrovica – Raska (Orte ausschl.) – Novi Pazar. Aufklärung gegen Bulgaren, Tito und Sowjets. Bis jetzt keine ernsteren Zwischenfälle. Vorsicht geboten."}})</ref>}} === Borbe pod nemačkom komandom u Srbiji (1944) === {{main|Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|Topličko-jablanička operacija}} [[File:Nemci predaju minobacač četnicima.jpg|thumb|Nemci predaju minobacač četnicima u Srbiji 1944.]] {{Quote box | citat = „D.M.-bande dosada nisu nikad napale okupacione trupe.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1115&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001111: Izvještaj o bandama u okolini katarakti Dunava (bez datuma, približno mart 1944).] <br /> ({{jez-njem|"Bisher haben die D.M.Banden die Besatzungstruppen noch nie angegriffen."}})</ref> | izvor = Nemački izvještaj o četnicima u okolini katarakti Dunava od marta 1944. | width = 40% | align = right}} {{Quote box | citat = „Titove bande imaju se napasti i uništiti, odn. zarobiti. Pristalice D.M.-a (četnici) ne smatrati neprijateljima.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1264&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001260: Naredba 923. Landeschuetzen-bataljonu za akciju „Dunav“ (29. Juli 1944.).] <br /> ({{jez-njem|"Angetroffene Titobanden sind anzugreifen und zu vernichten bzw. gefangen zu nehmen. DM—Anhänger (Cetniks) sind nicht als Feind anzusehen."}})</ref> | izvor = Naredba 923. Landesschuetzen-bataljonu za akciju „Dunav“ od 29. jula 1944. | width = 40% | align = right}} Oko [[Nova godina|Nove godine]] po [[Julijanski kalendar|julijanskom kalendaru]] 1944. dolazi do žestokih [[Bitka za Ivanjicu (januar 1944.)|borbi za Ivanjicu]]. Ovom prilikom, četnici Draže Mihailovića stupaju u borbu protiv snagâ NOVJ skupa sa Nijemcima, [[Bugari|Bugarima]] i kvislinškim formacijama (Državna i Poljska straža). 11. januara 1944, u Vrhovnu komandu JVuO stiže depeša kapetana [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]] (pseudonimi »Švarc« i »Ras-Rasa«), u kojoj se navodi: „Nemci i Bugari uz pomoć četnika ušli u Ivanjicu, a tenkovi produžili dalje. Komunisti otstupaju u pravcu Javor — Kušići. Od naših u borbi [[Vuk Kalaitović|Kalait]] i Marković. Gubici nisu još utvrđeni. Nemci danas prošli kroz [[Kosjerić]] i sutra stižu na bojište. Od komunista učestvuju u borbi muslimanska i dalmatinska brigada.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref> Kapetan [[Predrag Raković]] (»Kar-Kar« i »Pre-Pre«) šalje 13. januara dvije depeše kojima obavještava VK JVuO i generala Mihailovića o stanju na terenu: {{izdvojeni citat|Primio sam sva Vaša naređenja za prikupljanje snaga za dejstvo prema Ivanjici protivu komunista. Situacija kod Ivanjice 12-I uveče: partizani su izbačeni iz Ivanjice i odbačeni prema Mučnju, a štab mi je još u Katićima. Partizani tamo imaju 1, 2 i 5 proletersku brigadu i srbijansku proletersku brigadu. Ukupno oko 3000 ljudi. Odlično naoružani sa dosta municije. Od okupatora: Nemaca vrlo malo sa 5 tenkova, a Bugara 1000. Nemci ne nameravaju da dovedu u ovu oblast jače snage za borbu, jer su radi da ove partizane likvidiraju sa Bugarima, srpskom državnom stražom i da im pomognu četnici D. M. I jedna i druga strana drže se u toku 13-I pasivno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} Kad je sredinom marta 1944. operativna grupa sastavljena od [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge]] i [[Peta krajiška divizija NOVJ|Pete divizije]] NOVJ iz [[Sandžak]]a [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodrla u zapadnu Srbiju]], nesuglasice između četnika i Nijemaca u Srbiji potisnute su u drugi plan. Trupe sastavljene od jedinica [[Vermaht]]a i [[Vafen-SS|SS]], korpusâ JVUO, bugarskog okupacionog korpusa, [[Srpska državna straža|SDS]], [[Srpski Doborvoljački Korpus|SDK]] i [[Ruski Zaštitni Korpus|Ruskog zaštitnog korpusa]] pod objedinjenom nemačkom komandom generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] funkcionisale su kao jedinstvena operativna grupa u [[Operacija Kamerjeger|operaciji »Kammerjäger«]]. Kod nadležne je četničke komande majora [[Neško Nedić|Neška Nedića]] bio akreditovan nemački kapetan Vajel kao oficir za vezu. Zajedničke operacije trajale su nešto duže od dva meseca.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj Vojnoupravnog komandanta jugoistoka od 13. maja 1944.]</ref> Kao znak otopljavanja odnosa na liniji četnici–okupator, nakon unilateralnog raskidanja (sa njemačke strane) [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|sporazuma potpisanih]] u zimu 1943/1944. godine te organiziranja [[Operacija Treibjagd|operacije »Hajka«]] protiv [[Nikola Kalabić|Kalabićevih]] četnika, u drugoj polovini marta 1944. upriličen je sastanak komandanta Drugog ravnogorskog korpusa kapetana [[Predrag Raković|Predraga Rakovića]] sa oficirom [[Schutzstaffel|SS]]-a Biermannom, inače njemačkim zapovjednikom [[Čačak|Čačka]]. Tom prilikom je kapetan Raković garantovao „da ne postoje ni najmanje namere da se planira opšti ustanak ili da se sprovedu sabotažne akcije“ protiv Nijemaca, odnosno da će „na teritoriji Srbije“ iznova nastupiti primirje. U Mihailovićevo ime, četnički komandant je iskazao spremnost „za borbu protiv komunista i izvan Srbije, uz isporuke municije“, a nije čak odbacio ni mogućnost angažovanja „na drugim evropskim frontovima“.<ref>[https://web.archive.org/web/20221206140940/https://znaci.org/00001/4_14_3_269.htm Izveštaj Feldkomandanture u Čačku od 25. marta 1944. komandantu Jugoistoka o pregovorima sa komandantom 2. ravnogorskog korpusa]</ref> U izvještaju Komandi Jugoistoka, [[obersturmführer]] Biermann navodi da Draža Mihailović od njemačke strane očekuje diskretnost u održavanju kontakata, naročito stoga što bi srpske kvislinške vlasti u JVuO mogle vidjeti konkurenciju: {{izdvojeni citat|Kapetan Raković mi je kazao lično, takoreći u povjerenju kao prijatelju, da sve što mi je do sada rekao i sve što sam ja zapisao, on rekao po nalogu Draže Mihailovića, s kojim je imao svakodnevnu radio-vezu i od koga je dobivao stalna uputstva o predmetu prethodnih razgovora. Pritom me uvjerava da će sa strane Mihailovića, naravno, sve biti demantirano, ukoliko se o sadržaju razgovorâ ponovno dozna u [[Beograd|beogradskim]] krugovima ([[Milan Nedić|Nedić]], [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]). Sasvim je prirodno da ovi krugovi pokušavaju svim sredstvima osujetiti sporazum između njemačke okupacijske vlasti i Draže Mihailovića, jer trenutno su oni legalni predstavnici srpskog naroda te bi možda mogli strahovati za svoje pozicije. Pregovore između DM–pokreta i njemačkih vlasti ovi bi krugovi odmah iskoristili u propagandne svrhe i predstavili ih kao kraj ili slabost DM–pokreta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=281&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000268—000269.] <br /> ({{jez-njem|"Hauptmann Rakovic sagte mit persönlich, sozusagen vetraulich zu einem Freund, dass alles, was er mir bisher gesagt und ich aufgeschrieben habe, von ihm im Auftrage von DM gesagt worden sei, mit dem er tägliche Funkverbindung habe und von dem er laufend Anweisungen für den Stoff der bisherigen Besprechungen erhalten habe. Er versichert mir gleichzeitig dass selbverstandlich von DM–Seite alles abgestritten werde, falls wieder der Inhalt der Besprechungen in Belgrader Kreisen (Nedic, Ljotic) bekannt werde. Es sei zu natürlich, dass diese Kreise mit allen Mitteln eine Verständigung zwischen der deutschen Besatzungsmacht und DM zu hintertreiben versuchen, denn sie seien ja gegenwärtig die legalen Vertreter des serbischen Volkes und müssten evtl. um ihren Posten fürchten. Verhandlungen der DM–Bewegung mit deutschen Behörden würden sofort von diesen Kreisen propagandistisch aufgeschlachtet und als Ende bezw. Schwäche der DM–Bewegung hingestellt."}})</ref>|Njemački izvještaj od 25. marta 1944. o pregovorima šefa [[Sicherheitsdienst]]a u Čačku obersturmführera Biermanna sa kapetanom [[Predrag Raković|Predragom Rakovićem]], komandantom 2. ravnogorskog korpusa JVuO}} Kapetan Predrag Raković, jedan od glavnih četničkih komandanata zaduženih za održavanje [[Saradnja četnika sa Nedićevom vladom|veze s Milanom Nedićem]] i Nijemcima, ponovo se sastaje sa Biermannom u Čačku 26. aprila.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=331&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000314.]</ref> Raković je tada naveo da mu je general Mihailović povukao punomoć za obavljanje poslovâ s Nijemcima i da zbog toga na ovom sastanku ne sudjeluje kao njegov predstavnik. Očigledno da je Draža Mihailović bio sasvim upoznat sa ovim kontaktima i davao je za njih odobrenja, dok je Raković održavao kontakte i obavljao poslove s Nijemcima, iako su mu ovlaštenja bila povučena.<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> Ubrzo je uslijedilo potčinjavanje Rakovićevog Drugog ravnogorskog korpusa JVuO (kao i Javorskog korpusa pod komandom majora [[Radomir Cvetić|Radomira Cvetića]]) njemačkim trupama u jugozapadnoj Srbiji, što se može zaključiti iz jednog izvještaja Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka s početka aprila 1944: {{izdvojeni citat|Cvetićevi četnici osiguravaju lijevi bok grupe Jug i izviđaju u pravcu [[Golija|Golije]] od Drinića ka sjeveru. Zadatak Rakovićeve grupe nepromijenjen.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=413 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000408—000409.] <br /> ({{jez-njem|"Die Cvetic–Cetniks sind zum Schutz der linken Flanke der Angriffsgruppe Süd und zur Aufklärung über das Golija–Gebirge über Dramici nach Norden vorzuführen. Auftrag für Rakovic–Cetniks bleibt unverändert."}})</ref>|Izvještaj opunomoćenog komandanta Jugoistoka svim potčinjenim jedinicama za 3. april 1944. godine}} Kapetan Raković javlja 30. marta 1944. Vrhovnoj komandi JVuO kako okupator, bez pomoći njegovih snagâ, ne može zatvoriti liniju odbrane u dolini [[Ibar|Ibra]]: {{izdvojeni citat|Nemci kažu da se na dan 29 ov. m. u 2 časa ujutru pojavila veća grupa komunista u blizini s. Biljanovca kod ušća Jošaničke reke u Ibar. Kažu da su uhvatili i dešifrovali depešu koju je [[Tito]] poslao [[Peko Dapčević|Peku]] da Peko ima zadatak da što pre poruši mostove na pruzi i putu [[Kraljevo]] — [[Raška]] — [[Mitrovica]] — [[Skoplje]] i da mu je to i bio cilj prodiranja ka toj pruzi. Nemci su bacili dosta svojih snaga u Ibarsku dolinu da sačuvaju prugu. '''Vapiju za našom pomoći'''. Ovu prugu su do sada čuvali Rusi [tj. [[Ruski zaštitni korpus|RZK]] — prim.], sada su oni smenjeni i u bunkerima su [[Srpski dobrovoljački korpus|Ljotićevci]]. Verovatno da će komuniste zaustaviti na ovoj liniji okupator. Ja ću danas biti sa celim korpusom na mestu kako mi je naređeno, sa štabom u Roćevićima. Uputio sam manja odelenja u daljno izviđanje prema Studenici. Čim nešto dobijem izveštavaću Vas.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_104.htm Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 30. marta 1944. četničkoj Vrhovnoj komandi o dobijenim podacima od Nemaca za dejstvo NOVJ u dolini r. Ibra]</ref>}} U dnevnom izvještaju iz Komande Jugoistoka za 18. april 1944, predviđa se koji će sektor zauzeti jedinice pod Rakovićevom komandom u vrijeme izvođenja operacije »Kammerjäger«, kojom prilikom je okupator s uspjehom osujetio [[Drugi prodor NOVJ u Srbiju|drugi prodor NOVJ u Srbiju]]: {{izdvojeni citat|Rakovićeva grupa dobila zadatak da postavi osiguranja prema jugu na sjevernoj obali Studenice.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=514&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000510.] <br/> ({{jez-njem|"Unternehmen Kamerjägger. II. Eigene Lage: <br /> F/ Cetnik–Gruppe Rakovic erhielt Auftrag zur Abschirmung nach S gegen Feind auf dem nördl. Studenica–Ufer."}})</ref>|Dnevni izvještaj opunomoćenog komandanta Jugoistoka tokom operacije Kammerjäger, 18. april 1944.}} Jedan od prvih dokumenata gdje se pominje učešće četnika na strani [[Sile Osovine|snaga Osovine]] tokom operacije »Kammerjäger« predstavlja dnevni izvještaj Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka za 27. mart 1944. godine. Neuspjeh snagâ NOV i POJ u pokušaju da pređu rijeku Ibar ogleda se i u činjenici da su im ovom prilikom naneseni značajni gubici u ljudstvu: {{izdvojeni citat| SRBIJA: Operacija »Kamerjeger«: 2. i 5. crvena div. prekinule su borbe u rejonu Ivanjice i posle probijanja slabijeg bug. odbrambenog fronta j. od Ivanjice glavninom snaga prešle put Ivanjica — Sjenica u pravcu planina Golija — dolina Ibra. Dosadašnji gubici kod neprijatelja navodno preko 340 mrtvih i ranjenih. Kao protivmere otpočeto je: 1.) Gonjenje od strane 4 oj.[ačana] bug. bat., uz sadejstvo četničkih odredâ. Preostali delovi 24. bug. div. čiste dosadašnje bojište uz osiguranje doline Moravice. 2.) Formiranje Borbene grupe »Šreder« u cilju zaprečavanja doline Ibra. Ovoj su potčinjeni: 4. puk [[Ruski zaštitni korpus|RZK]], koji je tamo angažovan za osiguranje pruge, nem. i srp. jedinice koje se tamo nalaze, kao i alarmne jedinice [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|2. okl. armije]] iz pozadinskih jedinica. Spremaju se za dovlačenje: 2. puk [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]], 4. puk SDK, 1 bat. 1. puka SDK (ukupno 5 bataljona), 696 (mot.) bat. polj. žand. i 1 nem. pol. dobr. bat. Za dolinu Ibra naređen je 1. stepen bojne gotovosti, a za mesto Rašku — 2. stepen bojne gotovosti. Otežani su pokreti usled stalnih snežnih padavina.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_37.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 27. marta 1944. Grupi armija »F« o prodoru 2. i 5. NOU divizije i preduzetim protivmerama u operaciji »Kamerjeger« kao i o odbijanju zahteva kvislinške crnogorske vlade za pripajanje Sandžaka Crnoj Gori]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=361&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000357.] <br/> ({{jez-njem|"Tagesmeldung von 27.3.1944 </br> Serbien. </br> Unternehmen "Kamerjägger": </br> 2. u. 5. rote Div. haben Kämpfe im Raum Ivanjica abgebrochen und nach Durchstossen der unterlegenen bulg. Abwehrfront S Ivanjica mit Masse die Strasse Ivanjica–Sijenica [sic] in Richtung Golija–Gebirge–Ibartal überschritten. Bisherige Feindverluste angeblich über 340 Tote und Verwundete. </br> Als Gegenmassnahmen sind eingeleitet: </br> 1.) Verfolgung durch 4. verst.bulg.Btle. unter Mitwirkung von Cetnik–Abteilungen. Uebrige Teile 24.bulg.Div. säubern bisheriges Kampffeld unter Sicherung des Moravica–Tales. </br> 2.) Bildung einer Kampfgruppe Schröder zur Sperrung des Ibartales. Dieser sind unterstellt: </br> das zur Bahnsicherung dort eingesetzte 4.Rgt. RSK </br> die dort befindlichen dt. u. serb. Einheiten sowie </br> Alarmeinheiten der 2.Pz.Armee aus Versorgungstruppen. </br> In Zuführung begriffen: </br> 2.Rgt. SFK, 4.Rgt. SFK, 1 Btl.1.Rgt. SFK (ingesamt 5 Btle.) </br> Feld.Abt.(mot) 696 u. 1 dt. Pol.Frw.Btl. </br> Für Ibartal Alarmstufe 1, den Ort Raska Alarmstufe 2 befohlen. Bewegungen durch anhaltende Schneefälle erschwert."}})</ref>}} Iz jednog razgovora na visokom nivou (prisutni: general [[Hans Felber]], vojni zapovjednik Jugoistoka i [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova), održanom 11. aprila 1944. godine, može se nazrijeti koliko su okupacioni dužnosnici bili zadovoljni saradnjom sa četnicima i ostalim [[Kolaboracija|kolaboracionističkim]] snagama na [[Balkan]]u: {{izdvojeni citat|Neubacherovo mišljenje o vrijednosti srpskih formacijâ: [[Srpska državna straža|SDS]] loša, Hipo (pomoćna policija) isto, [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] dobar, četnici veoma različito. U Crnoj Gori se dobro tuku [[Crnogorski dobrovoljački korpus|dobrovoljci pod njemačkim vođstvom]]. Kosovski Albanci se bore s nama. Evzoni u Grčkoj nijesu za odbranu obale, ali su korisni u unutrašnjosti zemlje i sigurno neće pucati na nas.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=462&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000458.] <br/> ({{jez-njem|"Auffassung Neubacher über den Wert der serbischen Verbände: SSW schlecht, Hipo desgleichen, SFK gut, Cetniks sehr unterschiedlich. In Montenegro schlügen sich die Freiwilligen unter deutscher Führung gut. Die Kosovoalbaner kämpfen mit uns. Evzonen in Griechenland sind nichts für Küstenverteidigung, brauchbar wohl aber im Innern des Landes, werden bestimmt nicht auf uns schiessen."}})</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/294.</ref>|Vojni zapovjednik Jugoistoka (Razgovor Felber-Neubacher, 11. april 1944.)}} U izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera (u odjeljku naslovljenom „Stanje kod neprijatelja“), sačinjenom 22. aprila iste godine, ambivalento držanje jedinicâ JVuO prema okupatorskim vlastima smatra se glavnom karakteristikom četničkog pokreta u Srbiji: {{izdvojeni citat|Srbija: <br /> Pokret DM je podijeljen unutar sebe. Dok se neki aktivno bore na strani njemačkog Wehrmachta protiv komunista — a da nijesu odustali od temeljnih rezervi prema svakom okupatoru — manje bande DM u centralnoj i istočnoj Srbiji spremne su činiti štetu. Izvještaji koji se stalno pojavljuju o pregovorima Draže Mihailovića i Tita nijesu potvrđeni i takođe se doimaju nevjerovatnim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=556 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000552.] <br /> ({{jez-njem|"Die DM–Bewegung ist in sich aufgespalten. Während ein Teil aktiv an der Seite der deutschen Wehrmacht gegen die Kommunisten kampft – ohne dadurch die grundsätzlichen gegen jeden Okkupator vorhandenen Vorbehalte aufgegeben zu haben – treiben kleinere DM–Banden in Mittel–und Ostserbien nach wir vor ihr Unwesen. Immer wieder auftauchende Meldungen über Verhandlungen zwischen DM und Tito bestätigen sich nicht und erscheinen auch unglaubwürdig."}})</ref>|Izvještaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka o stanju u periodu od 16. marta do 15. aprila 1944. godine}} 12. aprila 1944. godine, pukovnik [[Jevrem Simić]] izdaje jednom četničkom nižem oficiru objavu o kretanju na terenu brigade kojom komanduje, kako bi ovaj mogao što efikasnije uništavati jatake i simpatizere [[Narodnooslobodilački pokret|NOP]]-a: {{izdvojeni citat|OBJAVA Za G. Milića Majstorovića p.poručnika, komandanta II bataljona III leteće kosmajske brigade, koja mu se izdaje s tim da može slobodno da se kreće sam ili sa svojom vojskom po terenu koji je ugovoren sa našim saveznicima Nemcima i Bugarima i da u ime Kralja Petra II Karađorđevića oduzima svu rekviziciju i kolje sve partizanske jatake i simpatizere zbog čega će dobiti čin majora.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_115.htm Objava komandanta četničke oblasti u Srbiji od 12. aprila 1944. komandantu 2. bataljona 3. kosmajske brigade za nesmetano kretanje od okupatora i klanje simpatizera narodnooslobodilačkog pokreta]</ref>}} 1. maja 1944. godine, u dnevnom izvještaju Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka, koji potpisuje načelnik štaba general [[Kurt Geitner]], navodi se cifra od nekoliko hiljada pripadnika JVuO koji pomažu okupatoru u zaustavljanju ofenzive NOVJ: {{izdvojeni citat|Srbija — Stanje u sopstvenim redovima: <br /> Borbena grupa Weyel: 500. SS padobranski lovački bataljon, sa otprilike 1.000 četnika, odbacio je neprijatelja kod [[Seča Reka|Seče Reke]] (6 km zap. od [[Kosjerić]]a) i sa manjom borbenom grupom vrši napad na neprijatelja kod Varde. Izbrojano 10 mrtvih neprijatelja; vjerovatni veći gubici. [...] <br /> Četnici su raspoređeni duž linije [[Požega]]—Kosjerić—[[Ražana]]—[[Povlen]], sa ukupnom jačinom od približno 5.000 ljudi. Pojedine grupe su poslale oficire za vezu. Draža Mihailović, koji je preuzeo jedinstveno zapovjedništvo, namjerava uspostaviti radio-vezu s njemačkom komandom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=673&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000669—000670.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien. Eigene Lage. <br /> B. Kampfgruppe Weyel. Fg.Abt. 696 bis Kostojevici an Straße 4 OSO Rogacica durchgestossen. SS–Fallschirmjäger–Btl. hat mit etwa 1000 Cetniks Feind bei Sjecareka [sic!] (6 W Kosjerici) geworfen und steht mit einer schwächeren Kampfgruppe im Angriff gegen Feind bei Varda. 10 gezählte Feindtote, weitere Feindverluste wahrscheinlich. <br /> F. Cetniks stehen im allg. Linie Pozega–Kosjerici–Razana–Povlen in Gesamtstärke ca. 5000 Mann. Einzelen Gruppen haben V.Offz. abgestellt. DM., der Gesamtführung übernommen hat, will Funkverbindung zu deutschem Kommando herstellen."}})</ref>}} U monografiji “Četnici u Drugom svjetskom ratu 1941—1945” [[Jozo Tomašević]] zaključuje: „Ne mogu ipak dati nikakvu potvrdu toj slutnji da je Mihailović održavao direktnu radio-vezu s Nijemcima, a uzimajući u obzir njegov način ponašanja u cijelom ratu, malo je vjerojatno da jest.“<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> Međutim, Hermann Neubacher svjedoči u memoarima kako je, makar tokom nekoliko dana u zimu [[1945]], održavao izravnu radio-vezu s Mihailovićevim štabom.<ref>Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN — Službeni list SCG, Beograd, 2005, str. 161—162.</ref> U dnevniku Vojnog zapovjednika Jugoistoka od 2. maja 1944,<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=677&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000673.] <br /> ({{jez-njem|"Kampfgruppe Weyel. SS–Fallschirmjägger–Btl. hat mit Cetniks bei Varda Tross der 5.Div. zerschlagen. Hohe blutige Feindverluste. Cetniks haben sämtl. Gefangene erschossen. Zahlen werden nachgemeldet."}})</ref> sa pohvalom se ističe kooperacija onih snagâ JVuO u zapadnoj Srbiji koje sačinjavaju taktički sklop pod komandom majora [[Ericha Weyela]]: {{izdvojeni citat|Borbena grupa Weyel: SS padobranski lovački bataljon, zajedno sa četnicima, uništio komoru [[Peta krajiška divizija|Pete divizije]] kod [[Varda (selo)|Varde]]. Veliki neprijateljski gubici. Četnici postrijeljali sve zarobljenike. Brojke će biti objavljene naknadno.}} U izvodu iz ratnog dnevnika generala Hansa-Gustava Felbera za 3. maj 1944. godine, navodi se da je načelnik štaba Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka general Kurt Geitner išao u posjetu njemačkim trupama na ratištu u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]]: {{izdvojeni citat|(3.5.44) 6,00: Putovanje do Parišta [svakako je riječ o [[Donje Vardište|Vardištu]] — prim.] zbog razgovora sa majorom Weyelom i nekim četničkim vođama o formiranju zajedničkog štaba za borbu protiv komunista. Povratak za Beograd 3. maja u 15 časova.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=807&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000803.] <br /> ({{jez-njem|"3.5.44 6.oo Uhr Fahrt nach Pariste zur Besprechung mit Major Weyel und einigen Cetnik–Führern über Bildung eines gemeinsamen Stabes zur Bekämpfung der Kommunisten. Rückkehr nach Belgrad am 3.5., nachmittags 15.oo Uhr."}})</ref>|Ratni dnevnik Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka, 3. maj 1944. godine}} Kolike je razmjere poprimila kolaboracija četnikâ Draže Mihailovića sa njemačkim okupatorom i srpskim kvislinškim jedinicama u proljeće 1944. godine, postaje očigledno i iz navodâ u izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja, u kom su snage JVuO ubrojane u vlastite formacije: {{izdvojeni citat| I. Sopstvene snage A) Grupa “Holman” 696. bat. feldžand. krenuo je jutros sa četnicima u napad duž puta Nova Varoš — Ljubiš. 11/4. p. “Brand.” na maršu Sjenica — Maskova. Komandno mesto grupe “Holman” — Nova Varoš. I I/4. p. “Brand.” na maršu Užice — Ivanjica — Maskova. B) Grupa “Vajel” Napad Severne četničke grupe na jakog neprijatelja jugoistočno od Rožanstva nije uspeo uprkos visokih gubitaka i na strani četnika i na strani neprijatelja, pa će jutros biti ponovljen sa I/“Brand.”. Podređeni 1. bataljon 63. puka u obezbeđenju na visovima između Čajetine i Rožanstva. C) 24. bug. div. I I /64. nije uspeo u noći 11/12. 5. da kod Mokre Gore spreči neprijateljske zaštitnice da izmaknu ka jugu. Danas je sa 1/1. srp. puka i 1.000 četnika počelo čišćenje prostora Semegnjevo — Čajetina. 8. bataljon teških mitraljeza na maršu Požega — Arilje. 11/63. biće naknadno privučen. D) Grupa “Tatalović” Srpski dobrovoljački korpus uključio se kod Ljubovije u borbe na hrvatskoj obali Drine i prihvatio četnike koji su se povlačili. Kod Rogačice 4 prebeglice.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o borbama sa 2. i 5. NOU divizijom na komunikaciji Užice — Višegrad]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=736&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000732—000733.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien. II. Eigene Lage. <br /> A) Gruppe Hollmann. Fg.Abt.696 heute morgen mit Cetniks zum Angriff entlang Str. Nova Varos–Ljubis angetreten. II./4.Brdbg. auf Marsch Sjenica–Maskovo. Gefechtsstand Gruppe Hollmann Nova Varos. III./4.Brdbg. auf Marsch Uzice–Ivanjica–Maskovo. <br /> B) Gruppe Weyel. Angriff nördl. Cetnik–Gruppe gegen starken Feind SO Rozanstvo drang bei hohen Cetnik–u. Feindverlusten nicht durch und wird seit heute morgen mit I./Brdbg. wiederholt. Unterstelltes I./63 sichert auf Höhen zwischen Cajetina u. Rozanstvo. <br /> C) 24.bulg.Div. III./64 konnte in der Nacht 11./12.5. bei Mokra Gora Ausweichen feindl. Nachhuten nach S nicht verhindern und tritt heute mit I./Serb.Rgt.1 u. 1000 Cetniks zur Säuberung des Raumes Semegnjevo–Cajetina an. 8.sMG.Btl. auf Marsch Pozega–Arilje. II./63 wird nachgezogen. <br /> D) Gruppe Tatalovic. Bei Ljubovija griff SFK in Kämpfe auf kroat.Drina–Ufer ein u. nahm ausweichende Cetniks auf. Bei Rogacica 4 Überläufer."}})</ref>}} U istom izvještaju je prenijeta i sljedeća informacija: {{izdvojeni citat|Prema pouzdanom izvoru, četnički komandant [[Dragoslav Račić|Račić]], koji je učestvovao u borbi protiv Grupe “[[Milutin Morača|Morača]]” u [[Valjevo|valjevskom]] kraju, zatražio je da se vrati u svoje dotadašnje operacijsko područje, jer ne želi više da se „prlja“ saradnjom sa okupatorom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=736&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000732.] <br /> ({{jez-njem|"Nach s.Qu. hat Cetnikführer Racic, der im Kampf gegen Gruppe Moraca im Raume Valjevo beteiligt war, die Rückkehr in sein bisheriges Einsatzgebiet beantragt, da er sich durch Zusammenarbeit mit der Okkupator nicht länger "beschmutzen" wolle."}})</ref>}} Istog dana, u izvještaju koji je poslao Glavnom komandantu Jugoistoka feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|von Weichsu]], general Felber zapaža kako formiranje ''Borbene grupe Weyel'' označava novu etapu u četničko-njemačkim odnosima s ciljem saradnje u borbi protiv NOVJ, koja u tom obimu nije bila izvodiva u prethodnom periodu: {{izdvojeni citat|Utisak o upotrebljivosti pojedinih potčinjenih narodâ i jedinicâ: [...] Četnici uvjeravaju da će se uzdržati od bilo kakvog neprijateljstva prema njemačkim trupama i da će učestvovati u borbi protiv komunista do konačne pobjede. U operacijama četničke jedinice predvodi [[Neško Nedić]], a s njemačke strane major Weyel. Razgovori na bojnom polju pokazuju da su četničke vođe poput Kalabića i Rakovića spremne sarađivati sa Nijemcima. Kod ljudstva preovlađuje prijateljski pristup, uz samo nekoliko neprijateljskih lica. Naoružanje im je skromno; manjak mitraljeza. Situacija sa zalihama municije, kao i dosad, nejasna.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=727&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000723—000724.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Eindruck über die Brauchbarkeit der einzelnen unterstellten Nationen und Verbände: <br /> f) Cetniks versichern jede Feindseligkeit mit deutschen Truppen auszugeben und sich am Kampf gegen die Kommunisten bis zum Endsieg zu beteiligen. Leitung der Cetnik–Verbände durch Nesko Neditsch, deutscherseits durch Major Weyel. Besprechungen auf dem Gefechtsfeld zeigen, daß die Führer der Cetniks wie Kalabic und Rakovic gewillt sind, mit den Deutschen zusammenzuarbeiten. Unter den Leuten vielfach freundliches Entgegenkommen, nur zum Teil feindselige Gesichter. Ausrüstung mit Waffen mäßig, wenig Maschinenwaffen. Über Munitionslage nach wie vor Unklarheit."}})</ref>|Raport generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|Maximilianu von Weichsu]] od 13. maja 1944. godine}} Draža Mihailović je imenovao [[Milorad Mitić|Milorada Mitića]] za oficira za vezu između svojih jedinica i njemačke komande, kako bi saradnja četničkih komandanata sa okupatorom dobila organizovaniju formu. General Mihailović je preko kapetana Mitića dostavljao svoje zahtjeve njemačkoj komandi koja je snabdijevala municijom i hranom njegove jedinice, angažovane u borbi protiv NOVJ. Mitić je o situaciji na frontovima, o svome radu i o količini pomoći primljenoj od okupatora gotovo svakodnevno izvještavao generala Mihailovića. U depeši od 28. marta 1944, između ostalog, kapetan Mitić piše: {{izdvojeni citat|O nekoj akciji Bugara ili Br. 11 (šifra koja označava Njemce — nap.) protivu crvenih dublje na terenu nema ni govora. Doručak i večera su uvek u garnizonu. Ako se hoće uništenje komunista, onda to moramo mi da uradimo. Možemo da računamo na pomoć uzduž komunikacija, na municiju i avijaciju, mada ona ne može mnogo da pomogne. Ali moraju biti hitno bačene masovne snage i lično da vodite operacije, naravno kao 'siva eminencija', inače [[Peko Dapčević|Peko]] ode u Toplicu i dalje... Moral kod naših ljudi u reonima gde su prošli komunisti je mnogo opao. Sve veća sumnja u snagu naših i Br. 11 i sve veći respekt prema crvenima... Pred svim ovim mi ne možemo da zatvorimo oči. Ovoga puta opasnost je stvarno velika, skoro ogromna...<ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, S—X—57/2.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_62.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje KORPUSI DRAŽE MIHAILOVIĆA POLAŽU ISPIT PRED OKUPATOROM U SRBIJI]</ref>}} 18. aprila 1944. godine, glavni inspektor Vrhovne komande JVuO pukovnik Jevrem Simić izvještava generala Mihailovića da se kapetan [[Zvonimir Vučković]], komandant Prvog ravnogorskog korpusa, nalazi pod izravnom komandom njemačkih oficira: {{izdvojeni citat|Zvonkov odred pod komandom poručnika Nenadića zajedno sa Nemcima je u Negbini.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_120.htm Pismo delegata Vrhovne komande od 18. aprila 1944. Draži Mihailoviću o saradnji četnika sa nemačkim i bugarskim trupama u borbama protiv NOVJ u jugozapadnom delu Srbije]</ref>}} U telegramu od 20. IV 1944. pukovnik Simić piše generalu Mihailoviću: {{izdvojeni citat|Vučković sa 130 odabranih četnika stavio se pod komandu nemačkog poručnika Kerpera i nalazi se južno od Jasenova na Beloj Glavi.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 277, registarski broj 4/1—56.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 99—100.</ref>}} U proljeće 1944. godine, prilikom njemačke kontraofanzive protiv partizana u jugozapadnoj Srbiji u kojoj su učestvovale i značajne četničke snage, zabilježena je i fotografija komandanta 1. ravnogorskog korpusa JVuO sa njemačkim oficirom, vjerovatno iz Wehrmachtove divizije [[Brandenburger|''Brandenburg'']].<ref name="yuhistorija.com"/> [[Datoteka:Zvonimir_Vuckovic_i_Nemci.jpg|minijatura|Kapetan [[Zvonimir Vučković]] (desno), komandant 1. ravnogorskog korpusa JVuO, pozira sa njemačkim oficirom tokom [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|partizanskog prodora u Srbiju]] (april/maj 1944. godine)]] Istog dana kada je došlo do formiranja ''Borbene grupe Weyel'' (28. april 1944), u dnevnom izvještaju Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka zapisano je: {{izdvojeni citat|Srbija — I. Stanje kod neprijatelja: <br /> A) Divizijska grupa “Morača” nalazi se sa istočnom kolonom u oblasti južno od Kosjerića u borbi sa vlastitim snagama i četnicima, koji su, navodno, lično bili vođeni od strane DM-a.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=632&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000628.] <br /> ({{jez-njem|"Tagesmeldung von 28.4.1944. <br /> Serbien. <br /> I. Feindlage. <br /> A) Div.Gruppe Moraca steht mit O–Kollone im Raum S Kosjerici im Kampf mit eigenen Kräften u. Cetniks, die von DM angeblich persönlich geführt werden."}})</ref>}} Pored ovoga, u izvještaju se pominje traženje veze s njemačkim okupatorom i u drugim dijelovima zemlje: {{izdvojeni citat|Ostatak Srbije: Slabija lokalna aktivnost bandi. Grupe DM-a u centralnoj Srbiji, pod pritiskom crvenih, ponovo traže kontakt sa okupacionom silom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=633&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000629.] <br /> ({{jez-njem|"Übriges Serbien: <br /> Geringe örtliche Bandentätigkeit. DM–Gruppen in Mittelserbien suchen unter rotem Druck erneut Fühlung mit Besatzungsmacht."}})</ref>}} U telegramu poslatom 5. maja 1944. godine generalu Mihailoviću, kapetan [[Neško Nedić]] piše o uspostavljanju fronta prema snagama NOVJ u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]], odnosno da je stvoren jedinstveni borbeni sklop koji sačinjavaju četnici, [[Srpski dobrovoljački korpus|srpski dobrovoljci]] i njemačke okupacione trupe: {{izdvojeni citat|Snage potčinjene meni prešle su trenutno u odbranu na liniji Bačevci—Kosjerić i to: valjevski korpus sa delom Nemaca drži levo obalu Graca u visini Lipa—Ravan. Juče su na ovom odseku odbijeni svi napadi komunista. Ajdačić sa delom Nemaca zatvara položaj Bukovi—Ražana. Na prostoru Ražana—Kosjerić ima jedan bataljon Nemaca. Brigada Negovanova kao rezerva drži Divčibare. Rakovićev korpus u Kosjeriću sa ofanzivnom ulogom. Moja težnja je da sa naslonom na Nemce, stvorim čvrstu odbranu linije Bačevci—Kosjerić, dok se snage ne prikupe i ne stvore preduslovi za uništavajući udar, a tada uništi prva, druga a potom peta divizija. U ovom cilju front ostaje prema drugoj diviziji danas u odbrani dok na ovu diviziju sa zapada napadaju jedan bataljon Nemaca i tri bataljona ljotićevaca a mi je dočekujemo. Prema petoj diviziji preduzima se napad danas sa angažovanjem.<ref>AVII, Ča, kut. 276, reg. br. 2/1—11.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 100.</ref>}} U svojstvu komandanta Valjevskog korpusa JVuO, u depešama od 17. maja 1944. kapetan Nedić je poslao Vrhovnoj komandi i Mihailoviću sljedeće informacije: „Peta divizija uglavnom na prostoru Mučanj i južno... Prema ovima snagama u pokretu su Nemci sa juga i jugoistoka tri bataljona Nemaca. Bugari sa Rakovićem i sa javorcima [Javorski korpus JVuO pod komandom majora Radomira Cvetića — prim.] u pokretu su sa istoka. Ja sa Gardom i valjevskim korpusom napadam danas sa severa sa težnjom da ovladam sa Okruglicom... Požeški korpus i Ajdačić [Filip, komandant Crnogorske brigade Požeškog korpusa JVuO — prim.] zatvaraju otstupanje Crvenih na sever na položaju: Vranjevina, Crveni Vrh, Treštena Stena. Užička brigada sa jednim bataljonom Nemaca napada od Kokinog Broda na sever. Druga komunistička divizija na Zlataru: Jablanica, Dobroselica, Negbina, Draglica. Sa juga je napadaju Nemci i Zlatiborski korpus [pod komandom kapetana Dušana Radovića Kondora — prim.].“<ref>AVII, ČA, kut. 276, reg. br. 2/1—38.</ref> U prvoj polovini maja 1944. godine, Vrhovna komanda JVuO je javljala o zajedničkim borbama četnikâ i Nijemaca širom okupirane Jugoslavije: „Naši i nemački delovi zatvorili put [[Užice]] — [[Kokin Brod]]. Isto tako zatvorena i [[Lim (rijeka)|Limska dolina]]. Od strane Nemaca i naših 2. maja počela ofanziva od [[Podgorica|Podgorice]]. Komunisti u oblasti [[Bijelo Polje|Bijelog Polja]]. Nemci u [[Šavnik]]u, [[Žabljak]]u i [[Brodarevo|Brodarevu]]. U [[Istočna Bosna|Istočnoj Bosni]] šesnaesta, sedamnaesta i tridesetšesta komunistička divizija pri uništenju od dve nemačke divizije.“ General Mihailović je naređivao i majoru Dragiši Rakiću (pseudonim »Gis-Gis«), komandantu Vojvodine JVuO, da pokuša dobiti municiju od okupatora, koristeći se pritom i srpskim kvislinškim strukturama, budući da je [[Banat]] formalno bio dijelom [[Vojna uprava u Srbiji|Nedićeve Srbije]]: „Postarajte se za nabavku municije kako ste predvideli. Iskoristite raspoloženje Nemaca u Banatu za jačanje naše organizacije. Isto tako iskoristite i Nacionalnu službu rada.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref> 11. maja 1944, general Mihailović (pseudonim »Hans«) piše da je naredio »Viktoru« (major [[Mladen Mladenović]], komandant Čegarskog korpusa JVuO), »Hermanu« (potpukovnik [[Radoslav Đurić]], komandant Južne Srbije JVuO), »Orelu« (potpukovnik [[Dragutin Keserović]], komandant Rasinsko-topličkog korpusa JVuO) i »Minču« (major [[Branivoj Petrović]], komandant Deligradskog korpusa JVuO) da „iskoriste akciju“ okupatora protiv snaga NOVJ u [[Južna Srbija|južnoj Srbiji]], kao i da „na pogodan način“ nabave naoružanje i municiju: {{izdvojeni citat|Po podacima od Viktora, Hermana i Georgija [potpukovnik Milutin Radojević, delegat VK JVuO za područje Jablanice i Toplice — prim.] jedna nemačka divizija jačine oko 15.000 nalazi se u [[Kuršumlija|Kuršumliji]], [[Prokuplje|Prokuplju]], [[Žitorađa|Žitorađi]], [[Pukovac|Pukovcu]] i [[Leskovac|Leskovcu]]. Ima 70 tenkova. Pripremaju se za akciju protiv komunista. [[Gestapo]]vci iz [[Niš]]a traže Viktora i nude oružje i municiju i da ne diraju naše. Keserović 8 i 9 napadao na komuniste u okolini [[Ribarska Banja|Ribarske Banje]] sa [[Jastrebac|Jastrepca]] i od sela Zdravinja. Crveni dobili pojačanje i Orel se povukao na polazni položaj [[Zdravinje]] — [[Veliki Šiljegovac]]. Orel se sprema za ponovni napad. Naredio sam: Viktoru: Da Knjaževački korpus uputi Orelu za akciju na Jastrepcu i Moravskom srezu, ako ga već nije uputio. Sa ostalim snagama da zatvori prelaze na [[Morava|Moravi]] od Niša do Leskovca. Da iskoristi na pogodan način ponudu oružja i municije, jer sada moramo tući komuniste i treba iskoristiti nemačku akciju. 2. — Hermanu: Treba iskoristiti akciju Nemaca za rasčišćavanje Toplice i Jablanice. Da prikupi svoje snage u Jablanici i da dejstvuje najpogodnijim pravcem protivu komunista imajući u vidu akciju Nemaca. Na pogodan način da dođe do municije. 3. — Orelu: Da iskoristi akciju Nemaca za rasčišćavanje Toplice i Jablanice i da mu se stavlja pod komandu Knjaževački i Deligradski korpus. Na pogodan način da dođe do municije. 4. — Minču: Da odmah pomogne Orela u akciji na Jastrepcu i Moravskom srezu kako je već naređeno i da je pod komandom Orela.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref>}} 12. maja 1944, Draža Mihailović obavještava potpukovnika [[Zaharije Ostojić|Zaharija Ostojića]] (pseudonim »Sto-Sto«) sljedeće: „2 i 5 divizija su sada u srezu Zlatiborskom. Napadi se vrše sa svih strana.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref> Napad su vršile njemačke i bugarske trupe, zajedno sa ljotićevcima i četnicima. U depešama<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 2/1—28.</ref> koje je komandant Cersko-majevičke grupe korpusa major [[Dragoslav Račić]] poslao Mihailoviću prethodnog dana o saradnji četnika i Njemaca, između ostalog, stoji: {{izdvojeni citat|Saznajem da su [[Užice]] pune Jankovićevih [Milutin — prim.] četnika i da [[Predrag Raković|Raković]], [[Neško Nedić|Neško]], Ajdačić, Janković i Mitić drže neke konferencije sa Nemcima. Ako boga znate sprečavajte ovo... Ako dalje budem vodio borbu protiv komunista zajedno sa Nemcima, ja ću duboko zaglaviti... Zbog ovoga molim da mi odobrite da se vratim na moj teren i povedem samo štabnu akciju u [[Istočna Bosna|Istočnoj Bosni]] i [[Srem]]u. Neko od nas mora ostati čist.}} General [[Hans Felber]], vojni zapovjednik Jugoistoka, 16. maja 1944. godine podvlači svojim potčinjenim: „'''Pokret DM bio je i ostaje neprijateljski.'''”<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=758&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000754.] <br /> ({{jez-njem|"Die DM–Bewegung ist und bleibt Feind."}})</ref> Felber podsjeća kako četnička saradnja u borbi protiv »crvenih« proističe samo iz činjenice da su komunisti njihov neprijatelj br. 1, ali neprijatelj br. 2 i dalje ostaje okupaciona sila. General Felber stoga preporučuje da se »borba protiv partizanskih bandi« oprezno nastavi voditi skupa s jedinicama generala Mihailovića: {{izdvojeni citat|Četničke grupe koje se nalaze u borbi protiv komunista, ne treba nikako ometati niti ih napadati, već ih podupirati u borbi. Saradnja s četnicima u borbi protiv komunista, uz najštedljiviju isporuku municije i pod nadzorom okupacione sile, može biti samo lokalna i radi akutne borbe protiv partizanskih bandi. U tom slučaju potrebno je isporučivati i sanitetski materijal i negovati ranjenike. Za svaku isporuku potrebno je odobrenje Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka. Preporučujemo da se u svim prilikama obraća nesmanjena pažnja pokretu DM i njegovim postupcima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=759&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000755.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikgruppen, die sich im Kampf mit Ko. befinden, sind dagegen nicht zu hindern und nicht anzugreifen, sondern in ihrem Kampf zu fördern. Ein Zusammengehen mit Cetniks im Kampf gegen die Ko. unter sparsamter Lieferung von Munition unter Aufsicht der Besatzungsmacht darf nur örtlich und nur zum Zwecke des akuten Kampfes gegen die Partisanenbanden erfolgen. In diesem Falle ist auch Lieferung von Sanitätsmaterial und Pflege der Verwundeten erforderlich. Munitionslieferung bedarf in jedem Falle der Zustimmung des Mil.Befh. Südost. Ungeschwächte Aufmerksamkeit gegenüber der DM–Bewegung und deren Maßnahmen ist nach wie vor überall geboten."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_272.htm Informacije Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 16. maja 1944. potčinjenim komandama i štabovima o držanju prema četnicima]</ref>}} Komanda Jugoistoka će, takođe, u mjesečnom izvještaju iz druge polovine maja 1944. konstatovati rastrzanost Mihailovićevog pokreta između osnovnog antiokupatorskog usmjerenja i saradnje s njim u antikomunističkom frontu, kao i strah od gubitka [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničke]] podrške i naklonosti najširih slojeva stanovništva okupirane Srbije, s obzirom na to da je kolaboraciju bilo gotovo nemoguće sakriti: {{izdvojeni citat|II. Situacija kod neprijatelja <br /> a) Srbija <br /> Uprkos saradnji između jakih četničkih jedinica i nemačkog Vermahta — koju je odobrio sam DM — radi borbe protiv nadirućih Titovih snagâ, pokret DM je u svom stavu ostao suštinski neprijateljski nastrojen. Popuštanje pritiska od strane crvenih odmah je dovelo do pojačane aktivnosti usmerene protiv okupatorskih snaga i SDK-a. Tvrdnje područnih komandanata — da je većinu napada podstakao neodgovoran starešinski kadar nižeg ranga — tek treba dokazati. Psihološka osnova za ovu obnovljenu aktivnost može se pronaći u želji da se povrati politički ugled, koji je praktično izgubljen u očima Saveznika, a navodno i u očima srpskog naroda, usled iznuđene saradnje sa nemačkim Vermahtom. U tom smislu, ovi nacionalistički aktivisti su nesumnjivo u suprotnosti sa opštim javnim mnjenjem, koje bi pozdravilo nagodbu između okupacione sile, srpske vlade i pokreta DM.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=784&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000780.] <br /> ({{jez-njem|"II. Feindlage. <br /> a) Serbien <br /> Die DM–Bewegung ist trotz der von DM gebilligsten Zusammenarbeit starker Cetnik–Verbände mit der deutschen Wehrmacht im Kampf gegen die eingebrochenen Tito–Kräfte in ihrem grundsätzlichen Haltung unverändert Feind geblieben. Dass Nachlassen des roten Drucks hat auch sofort eine verschärfte Aktivität gegenüber der Besatzungsmacht und dem SFK zur Folge gehabt. Es muss sich die Behauptung der Gebietsführer, dass die Mehrzahl der Überfalle durch unverantwortliche Unterführer hervorgerufen ist, erst noch beweisen. Der psychologische Grund für die neuerliche Aktivität könnte darin gefunden werden, das durch die notgedrungene Zusammenarbeit mit der deutschen Wehrmacht vor den Allierten tatsächlich und vor dem serbischen Volke vermeintlich verlorengegangene politische Prestige wiederzugewinnen. Damit stehen diese nationalen Aktivisten zweifellos im Gegensatz zur allgemeinen Volksmeinung, die einen Ausgleich zwischen der Besatzungsmacht, der serbischen Regierung und der DM–Bewegung begrüssen wurde."}})</ref>|Mjesečni izvještaj Komande Jugoistoka za period od 16.4 do 15.5.44. (23. maj 1944. godine)}} Major Erich Weyel se vrlo povoljno izjašnjavao o saradnji sa Mihailovićevim četnicima, zapažajući da su oni naklonjeniji oficirima Wehrmachta nasuprot policijskim službenicima ili političkim ličnostima: {{izdvojeni citat|Major Vajel izveštava o svojim iskustvima pri rukovođenju četničkim jedinicama. Oni [četnici] nameravaju da nastave borbu protiv komunista nakon kraćeg perioda oporavka. Žele da pregovaraju isključivo sa nemačkim oficirima, a ne sa [[Gestapo]]om ili diplomatama. [[Pavle Đurišić]] je bliski saveznik DM-a.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=661 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000657.] <br /> ({{jez-njem|"Major Weyel berichtet über seine Erfahrungen bei der Führung von Cetnikverbänden. Sie wollen weiterkämpfen gegen die Kommunisten nach einer gewissen Erholungszeit. Sie wollen nur mit deutschen Offizieren verhandeln und nicht mit de Gestapo und nicht mit Diplomate. Pavle Đurišić ist stark DM-[A]liiert."}})</ref>|Izvod iz ratnog dnevnika Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 27. maja 1944.}} U zapisniku generala Felbera s kraja maja 1944, apostofira se korištenje Mihailovićevih četnika i Ljotićevih dobrovoljaca za odbranu jugozapadne granice okupirane Srbije od partizanskog prodora: {{izdvojeni citat|Predviđeno je da se veći dio četnikâ Draže Mihailovića pošalje kući, da se najpouzdaniji koriste kao izviđači na granici, i da se dobrovoljci (SDK), poslije apsolutno neophodnog odmora i osvježenja, kasnije iskoriste kao graničari.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=817&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000813.] <br /> ({{jez-njem|"Es ist beabsichtigt, von den DM–Cetniks einen größeren Teil nach Hause zu schicken, die Zuverlässigsten als Aufklärer an der Grenze zu verwenden, und später das SFK nach einer unbedingt notwendigen Ruhepause und Auffrischung als Grenzschutz einzusetzen."}})</ref>|Zapisnik o putovanju za Niš i Sofiju 25-28.05.1944.}} General [[Edmund Glaise von Horstenau]], vršio je od 15. juna do 25. juna 1944. dužnost komandanta Jugoistoka, zamjenjujući generala Hansa Felbera, koji se po službenom zadatku nalazio u Njemačkoj. Opisujući u svom ratnom dnevniku stanje u Srbiji, tj. odnose između njemačkih i bugarskih okupacionih trupa, s jedne, kao i četnika i kvislinga, s druge strane, Horstenau navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|'''Nemci gotovo da nemaju svojih trupa u Srbiji'''. Postoji samo nekoliko policijskih jedinica. Najveći deo Srbije nalazi se pod kontrolom bugarskog okupacionog korpusa. Bugarskih vojnika nema samo u severozapadnom delu Srbije i Banata. No, bugarske trupe u Srbiji jesu najlošije bugarske jedinice. Tek što sam na kratko vreme preuzeo Vrhovnu komandu u Beogradu, dve bugarske čete, zajedno sa svojim oficirima, prebegle su partizanima kod Leskovca. Jedine trupe na koje je čovek mogao da se osloni u borbi protiv partizana bili su srpski dobrovoljci, a donekle i ruski. Upotrebljivi za borbu protiv partizana bili su i ljudi Draže Mihailovića. Vezu sa njim za mene je održavao jedan nemački major [Erich Weyel], nosilac odlikovanja „viteškog krsta“.<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 508.</ref>}} U vrijeme izvođenja [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Trumpf«]], u kojoj se [[4. grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]] pridružila njemačkim trupama u borbi protiv partizana, došlo je 14. jula 1944. u [[Kruševac|Kruševcu]] do sastanka vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera sa kapetanom [[Neško Nedić|Neškom Nedićem]], načelnikom štaba ove četničke formacije. Tom prilikom, Nedić je istaknuo da su „četnici u Englesku izgubili svako poverenje, pošto su ih Englezi izdali“, ponudivši svoje usluge u „borbi protiv komunizma“. General Felber je ocijenio da je riječ „o potpuno ozbiljnoj ponudi četnika koju treba prihvatiti“, s čim se složio i major Erich Weyel, oficir za vezu kod kapetana Nedića: {{izdvojeni citat|Neško Nedić je sada načelnik štaba četničke grupe koja se sa nama bori u akciji »Trumpf« i čija se jačina može proceniti na oko 10.000 ljudi. [...] Pošto su oni sami u borbi protiv komunizma i suviše slabi, uvideli su da moraju tražiti oslonac u nemačke oružane snage, ''kojima će se bezuslovno potčiniti sa puno poverenja''. Oni su spremni da se bore protiv komunizma svuda tamo gde bih ih ja postavio. Na drugoj strani, Nedić je molio ponovnu pomoć u vidu ''isporuke municije i naoružanja, a naročito teškog naoružanja''. Četnici su spremni da daju svaku garanciju da će se isporučeno naoružanje i municija upotrebiti samo protiv komunizma. [...] Neško Nedić je još jednom molio za poverenje ne samo ovdašnjih nemačkih komandi nego i čitavog nemačkog naroda, kao i za priznanje srpskog naroda kao najvećeg neprijatelja komunizma na Balkanu. ''Kao dokaz svog unutarnjeg raspoloženja ponudio je da se lično dalje bori na [[Istočni front|istočnom frontu]] posle čišćenja Srbije od komunizma'' i siguran je da bi to, slično njemu, učinio i jedan veliki broj četnika.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_93.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 15. jula 1944. Komandi Grupe armija »F« o razgovoru vođenom 14. jula 1944. u Kruševcu, sa četničkim komandantom Neškom Nedićem u vezi zajedničkih dejstava protiv jedinica NOV i POJ]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=734&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frames no. 000725—000726.] <br /> ({{jez-njem|"Nesko Nedić ist z.Zt. Chef des Stabes der beim Unternehmen "Trumpf" mit uns kämpfenden Cetnikgruppe, deren Stärke auf etwa 10 000 Mann zu schätzen ist. <br /> Da sie im Kampf gegen den Kommunismus alleine zu schwach seien, sähen sie ein, dass sie Anlehnung an die deutsche Wehrmacht suchen müssten, der sie sich voller Vertrauen bedingungslos unterstellten. Sie seien bereit, gegen den Kommunismus zu kämpfen überall da, wo ich sie hinstellen würde. Auf der anderen Seite erbat Nedić erneut Unterstützung durch Lieferung von Munition und Waffen, insbesondere schweren Waffen. Die Cetniks seien bereit, jegliche Garantie zu bieten, dass das Gelieferte nur gegen den Kommunismus verwendet würde. <br /> Nesko Nedić bat nochmals um Vertrauen nicht nur der hiesigen deutschen Stellen, sondern des ganzen deutschen Volkes und um Anerkennung des serbischen Volkes als stärksten Feind des Kommunismus auf dem Balkan. Als Beweis seiner inneren Haltung bot er sich an, nach Säuberung Serbiens vom Kommunismus für seine Person an der Ostfront weiterzukämpfen, und er sei sicher, dass auch eine grosse Anzahl Cetniks es ihm gleich tun würde."}})</ref>|Izvještaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka Komandi Grupe armija »F« od 15. jula 1944. godine}} Oportuni stav generala Draže Mihailovića i njegovih komandanata, sračunat na skoro njemačko povlačenje, dok bi u međuvremenu okupatora trebalo što više iskoristiti za uništenje glavnog neprijatelja ([[NOVJ]]), zapažen je od strane oficirâ Armijske grupe »F«, prilikom savjetovanja sa specijalnim izaslanikom Ministarstva vanjskih poslova [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Hermann Neubacher|Hermannom Neubacherom]], krajem jula 1944. godine: {{izdvojeni citat|Četničko pitanje: Njemačka je za DM neprijatelj br. 2 — neprijatelj br. 1 su komunisti. DM računa — uostalom, kao i ostale banditske vođe — na skoro povlačenje Nijemaca iz zemlje. Nastojanje za očuvanjem snage četničkih jedinica je prvenstveno sračunato na trenutnu i docniju borbu protiv komunizma. U cilju ostvarivanja ove namjere, DM je tražio velike količine oružja, što je, naravno, bilo odbijeno. Pojedinačni ugovori sa četničkim komandantima (npr. Neško Nedić, Keserović itd.), koji osiguravaju ograničenu lokalnu i taktičku saradnju u borbi protiv komunista, nisu rizični i mogu se nastaviti. Oni su u ovom momentu — i samo u ovom — povoljni za nas, jer odgovaraju našim interesima. Oni ne znače podršku za veliki obračun između nacionalnih Srba i Titovih komunista, koji se ima tek odigrati u daljnoj budućnosti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=695&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000686.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikfrage: <br /> Deutschland ist für D.M. nur noch der Feind No. 2. Feind No. 1 sind die Kommunisten. D.M. rechnet – wie auch andere Bandenführer – mit einem baldigen Abzug des Okkupators. Das Interesse an Erhaltung der Kampfkraft aller Cetnik–Banden gilt in erster Linie der derzeitigen und späteren Auseinandersetzung mit dem kommunistischen Widerpart. <br /> D.M.s Forderungen nach grossen Mengen von Waffen, die vorstehende Absicht praktisch ermöglich sollen, kann selbstverständlich nicht ersprochen werden. Einzelabmachungen mit Unterführern (z.B. Nesko Nedic, Keserovic usw.), die dem gemeinsamen örtlichen und durch die Lage bedingten jeweiligen Kampf gegen die Tito–Banden dienen, können ohne Risiko eingegangen werden, da sie für den Augenblick – und nur für diesen – zugleich deutschen Interessen entgegenkommen, eine Unterstützung für den Kampf von übermorgen, d.h. für die grosse Auseinandersetzung der nationalen Serben mit dem Kommunisten Titos jedoch nicht bedeuten."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka Armijske grupe »F« (Heeresgruppe F) sa izaslanikom Neubacherom održanog 30. jula 1944. godine}} Major Weyel je još od kraja aprila 1944. godine tijesno surađivao s kapetanom Neškom Nedićem (general Kurt von Geitner je 28. IV zabilježio da je formirana „nova Borbena grupa major[a] Vajel[a]“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=632&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000628—000629.] <br /> ({{jez-njem|"Neue Kampfgruppe Major Weyel."}})</ref>) u koordiniranju njemačko-četničkih operacija protiv partizana.<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> U izvodu iz ratnog dnevnika Armijske grupe »F« za 18. jul 1944.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=978&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000837.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Major v.Geitner unterrichtet Oberst i.G. Selmayr über neue Lage in Serbien: Am 17.7. eröffneten rote Kräfte südl. Korsumlja [sic!] (S–Serbien) Angriff gegen Cetnikverband. unter Major Weyel. Cetnik zum Ausweichen in NW–Richtung gezwungen. Zielsetzung der Kommunisten wahrscheinlich lokale Verschiebung einer Division, da für Offensive Richtung Ibartal, vorherige Versammlung stärkerer Kräfte notwendig gewesen wäre. Abwehr nur durch Cetnik, nach Ibartal ein weiteres Russenbtl. als Sicherheitskoeffizient unter Schwächung der neu aufgebauten Drinaverteidigung verschoben."}})</ref> navedeno je da je ovo savezništvo, makar taktičko, još uvijek na snazi: {{izdvojeni citat|''General fon Gajtner obaveštava generalštabnog pukovnika Zelmajera o novoj situaciji u Srbiji'': <br /> Dana 17. 7. crvene snage otpočele su napad južno od Kuršumlije (južni deo Srbije) na četničke jedinice pod komandom majora Vajela. Četnici su bili prinuđeni da se povuku u pravcu severozapada. Cilj komunista je verovatno lokalno pomeranje jedne divizije, pošto bi za ofanzivu u pravcu Ibarske doline bilo potrebno prethodno prikupljanje jačih snaga. Odbrana počiva samo na četnicima, a upućen je još jedan bataljon Rusa kao koeficijent sigurnosti, uz slabljenje organizovane odbrane na Drini.}} U dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 26. jul 1944. godine, četničkim se jedinicama odaje priznanje za krupne usluge koje su u vrijeme [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Kehraus«]] učinili okupatoru defanzivnim dejstvima pri zadržavanju glavnine snagâ NOVJ: {{izdvojeni citat|''Srbija: Operacija »Kehraus«'' [Čistka]: <br /> Očigledno da je glavnina neprijateljskih snaga snažno potučena i kao takva povukla se preko srpsko-albanske demarkacione linije. Dodir sa neprijateljem održava se samo sa zaštitnicama. Operacija je time završena, naknadno čišćenje se produžava borbenim grupama koje učestvuju. Mada se u toku operacije nije uspelo u razbijanju glavnine neprijateljskih snaga, ipak je pošlo za rukom, naročito masovnom upotrebom četnika, da se osujeti namera neprijatelja da prodre u pravcu Ibra. U prostoru Sokobanje, pod pritiskom naših i četničkih snaga, delovi bandi prešli su, pod borbom sa jedinicama iz pripravnosti za zaštitu železnice, prugu Zaječar — Knjaževac u pravcu bugarske granice, dok je glavnina, uz velike gubitke u borbama sa četnicima, prodrla u prostor Aleksinca. Od 23. 7. četničke grupe su prodrle preko Save u Srem i tamo se od tog vremena nalaze u borbi sa komunistima. U ostalim delovima Srbije lokalna delatnost bandi, dok se u Banatu vrše neprekidne sabotaže u žetvi.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=204&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6289457—6289458.] <br /> ({{jez-njem|"SERBIEN: ”KEHRAUS” MASSE FD–KRAEFTE ANSCHEIN. STARK ANGESCHLAGEN, UEBER SERB–ALB. DEMARKATIONSLINIE AUSGEWICHEN. FD–BERUEHRUNG NUR NOCH MIT NACHHUTEN. UNTERNEHMEN DAMIT ABGESCHLOSSEN, NACHSAEUBERUNG DURCH BETEILIGTE KGRN. FORTGESETZT. WENN ES IM VERLAUF DES UNTERNEHMENS NICHT GELANG MASSE FD–KRAEFTE ZU SCHLAGEN, SO IST ES DOCH, INSBESOND. DURCH MASSENEINSATZ DER CETNIKS GELUNGEN, FD–ABSICHT, IN RICHTUNG IBAR VORZUSTOSSEN, ZU VEREITELN. UNTER DRUCK EIG. UND CETNIK KRAEFTE BANDEN RAUM SOKOBANJA MIT TLN. UNTER KAMPF MIT ALARMEINHEITEN BAHNLINIE ZAJEZAR KNJAZEVAC RICHTUNG BULGAR GRENZE UEBERSCHRITTEN, MIT MASSE UNTER VERLUSTREICHEN KAEMPFEN MIT CETNIKS BIS IN RAUM ALEKSINAC VORGEDRUNGEN. SEIT 23.7. CETNIKS–GRUPPEN UEBER SAVE NACH SYRMIEN VORGEDRUNGEN UND DORT SEITDEM IM KAMPF MIT KOMM. IM UEBRIGEN SERBIEN OERTL. BANDENTAETIGKEIT, BANAT ANHALTENDE ERNSTSABOTAGE.}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga (26. VII 1944)}} Nakon dva dana, poslat je iz Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Wehrmachta sljedeći dopis: {{izdvojeni citat|Srbija: <br /> Završni izvještaj [o operaciji] „Kehraus“: Uz približno 70 sopstvenih mrtvih iz svih borbenih grupa koje su učestvovale (uključujući četnike), izbrojano 363 mrtva neprijatelja, 464 zarobljenika i dezertera.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=247&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000242.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: <br /> Abschlussmeldung "Kehraus": Bei etwa 70 eig. Toten aller beteiligten Kgrn. (einschl. Cetniks) 363. gez. Fd.–Tote, 464 Gefangene und Überläufer.}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga (28. VII 1944)}} 27. jula 1944, centrali u Berlinu javljali su iz komande Grupe armija »F«: „Srbija: Glavnina snažno potučenih neprijateljskih snaga u operaciji »Keraus«, koja se povukla ka jugu, ponovo je, posle neuspelog pokušaja da se povuče u oblast Albanije, napadnuta od strane Borbene grupe »Dizener« i četnika u prostoru jugoistočno od [[Medveđa|Medveđe]]. Gubici neprijatelja u akciji »Keraus« na dan 24. i 25. 7.: 29 mrtvih, 302 zarobljena, 8 mitraljeza, 2 minobacača i preko 200 pušaka.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=210&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289463.] <br /> ({{jez-njem|3.) SERBIEN <br /> MASSE DER BEI ”KEHRAUS” STARK ANGESCHLAGENEN UND NACH S AUSGEWICHENEN FD.– KRAEFTE NACH MISSLUNGEN VERSUCH IN ALBAN. GEBIET AUSZUWEICHEN, IM RAUM SO MEDVEDJA DURCH. KGR. DIESENER UND CETNIKS ERNEUT ANGEGRIFFEN. FEINDVERLUSTE ”KEHRAUS” AM 24. U. 25.7.: 29 GEZ. TOTE, 302 GEFANGENE, 8 M. G., 2 GR. W. UEBER 200 GEWEHR.}})</ref> Sjutradan, sumirani su rezultati ove operacije: „U Srbiji operacija »Keraus« je postigla potpuni uspeh; neprijatelj je bio prinuđen da izmakne u pravcu juga. Pošlo nam je za rukom da prodorom u pravcu Ibarske doline osujetimo njegovu nameru.“<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/> Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka za 30. jul 1944, takođe upućen Vrhovnoj komandi njemačkog Wehrmachta, bilježi da jedinice JVuO nastavljaju davati doprinos naporima okupatora u slamanju ofanzive koju je NOVJ poduzela u južnoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Prilikom nastavljanja čišćenja u operaciji »Keraus«, dijelovi neprijateljskih snaga istočno od [[Lebane|Lebana]] prodrli su u pravcu sjevera. Glavnina je napadnuta u prostoru Lebana od strane Borbene grupe »Dizener« i četnikâ. 5. policijski puk (bez III bataljona) stupio je u akciju sa istoka. Borbene grupe 27. bugarske divizije (5 bataljona) ponovo će stupiti u akciju 31. 7. u cilju naknadnog čišćenja iz doline Toplice u pravcu juga. Neprijateljski gubici — 27. 29. 7. Kod Borbene grupe »Dizener« i četničke grupe »Vajel«: 117 izbrojanih mrtvih [neprijatelja], 604 zarobljenih; zaplijenjeno 9 mitraljeza, 5 automobila, 5 minobacača, 560 pušaka, 6 radio-uređaja, velike količine municije i [vojne] opreme svake vrste.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=221&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6289474—6289475.] <br /> ({{jez-njem|"3.) SERBIEN: <br /> BEI NACHSAEUBERUNG ”KEHRAUS” TLE. FD–KRAEFTE O LEBANE NACH N VORGEDRUNGEN. MASSE RAUM S LEBANE DURCH KGR. DIESENER UND CETNIKS ANGEGRIFFEN. POL. RGT. 5 OHNE ROEM 3. ) VN O ANGESETZT. <br /> KGR. 27. BULG. DIV. (5 BTLNE) ANTRITT 31. 7. ERNEUT ZUR NACHSAEUBERUNG AUS TOPLICA – TAL NACH S. FEINDVERLUSTE 27.<br /> 29.7.: BEI KGR. DIESENER UND CETNIK–GRUP[P]E WEYEL: 117 GEZ. TOTE, 604 GEFANGENE, 9 MG, 5 M PI, 5 GR W., 560 GEWEHRE, 6 FUNKGERAETE, GROSZE [sic!] MENGEN MUN. UND GERAET ALLER ART.}})</ref>}} Nakon što je krajem jula i početkom avgusta 1944. došlo do »naknadnog čišćenja«<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1028&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000886.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: <br /> Nachsäuberung "Kehraus" Fd.–Kräfte beiderseits Lebane gegen Bulgaren, die hohe Verluste an Waffen und Vermissten, nach N vorgedrungen. <br /> Absicht: Zerschlagen Fd.–Kräfte beiderseits Strasse Medvedja – Lebane mit Kgr. Diesener, Tln. Cetnikgruppe Weyel und 5 Btln. 27.bulg.Div."}})</ref> u ovoj operaciji, 6. VIII Vrhovna komanda Wehrmachta zaključuje: {{izdvojeni citat|Srbija: Protiv neprijateljskih raštrkanih grupa koje su prodrle prema istoku i na mnogim mestima prešle Ibar upućeni su delovi četničke grupe »Vajel« iz prostora Brus u pravcu planine Kopaonik. Operacija »Keraus« je završena.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=266&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289519.] <br /> ({{jez-njem|"3.) SERBIEN: GEGEN DIE AN MEHREREN STELLEN UEBER IBAR NACH O VORGEDRUNGENE FDL. SPLITTERGRUPPE TLE. CETNIKGRUPPE WEYEL AUS RAUM BRUS RICHTUNG KOPAONIK– GEBIRGE IM VORGEHEN. <br /> ”KEHRAUS” BEENDET.}})</ref>}} Komanda Jugoistoka obavještava 11. avgusta 1944. da se Rasinsko-toplička grupa korpusa JVuO, pod komandom potpukovnika Dragutina Keserovića, i formalno stavila pod komandu njemačkog Wehrmachta tokom [[Topličko-jablanička operacija 1944|Topličko-jablaničke operacije]]: {{izdvojeni citat|Situacija kod Borbene grupe Diesener mirna. Četnička grupa Keserovića se dobrovoljno stavila pod komandu Borbene grupe Diesener. Obnovljen napad na neprijateljske snage južno od Lebana uslijediće 13. VIII.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=288&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289541: Dnevni izvještaj komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 10. augusta 1944 (11. august 1944.).] <br /> ({{jez-njem|"C ) LAGE BEI KGR. DIESENER RUHIG. <br /> CETNIK–GRUPPE KESEROVIC FREIW. UNTER BEFEHL KGR. DIESENER GETRETEN. <br /> ERNEUTER ANGRIFF GEGEN FD– KRAEFTE S LEBANE LAEUFT AM 13.8. AN."}})</ref>|Izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Vermahta za 10. avgust 1944. godine}} Neposredna četničko-nemačka operativna saradnja ponovila se i prilikom nemačkih operacija [[Operacija "Trumpf"|"Trumpf"]] i [[Operacija "Halali"|"Hallali"]] u jablaničko-topličkoj oblasti protiv [[21. srpska divizija NOVJ|21]]. [[22. srpska divizija NOVJ|22]]. [[24. srpska divizija NOVJ|24]]. i [[25. srpska divizija NOVJ|25]]. divizije NOVJ tokom jula i avgusta 1944. {{izdvojeni citat|Ministar [[Nojbaher]] konstatuje da je premijer [[Milan Nedić|Nedić]] — ukazujući na neudovoljene zahteve za oružjem ponovno izrazio nameru da demisionira — verno služio nemačkim interesima. Slično je i s Mihailovićem, koji se do danas trudio da ne zauzme neprijateljsko držanje prema okupatoru. To isto Važi i za ostale vodeće Srbe, koji su se, pod parolom »Dajte nam oružje — onda pripadamo Vama«, lojalno držali.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_231.htm Zabeleška obaveštajne grupe nemačkih komandi na Jugoistoku od 30. avgusta 1944. sa savetovanja u štabu komande Jugoistoka o aktuelnim pitanjima saradnje sa Dražom Mihailovićem i razvoju celokupne situacije na području Jugoistoka]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=980&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000974—000978.] <br /> ({{jez-njem|"Hierzu stellt Minister Neubacher fest, dass Ministerpräsident Nedic – der unter Hinweis auf die unerfüllten Waffenwünsche erneut Rücktrittsabsichten geäussert habe – in gutem Glauben zur deutschen Sache handelte. Ähnlich verhält es sich bei DM, der sich bis heute bemüht habe, keine feindselige Haltung dem Okkupator gegenüber einzunehmen. Das gleiche gilt für die anderen führenden Serben, die sich unter dem Motto: "Gebt uns Waffen – dann gehören wir zu Euch!" loyal verhalten hätten."}})</ref>|Nemački obaveštajni izveštaj od 30. avgusta 1944.}} Ove tri operacije (»Kehraus«, »Trumpf« i »Halali«) poznate su u jugoslovenskoj vojnoj istoriografiji pod objedinjenim nazivom '''Topličko-jablanička operacija'''. Cilj antipartizanske koalicije bio je sprječavanje prodora Operativne grupe divizija NOVJ preko masiva [[Kopaonik]]a i njenog spajanja sa partizanima u Toplici i Jablanici. Budući da njemački okupator na tlu Srbije nije raspolagao frontovskim, već policijskim i teritorijalnim trupama, najznačajniju ulogu okupator je namijenio četnicima generala Mihailovića (4. grupa jurišnih korpusa JVuO, Rasinsko-toplička grupa korpusa, Južnomoravska grupa korpusa). Major Erich Weyel je za vrijeme izvođenja operacije boravio u štabu potpukovnika Račića. U okviru operacije bilo je angažovano između 10.000 i 14.000 četnika.<ref>Gaj Trifković, ''The Key to the Balkans: The Batlle for Serbia 1944.'', str. 537.</ref> Ovo predstavlja najveći broj do tada angažovanih srbijanskih četnika u nekom vojnom poduhvatu.<ref name="yuhistorija.com"/> === Desant na Drvar (1944) === {{main|Desant na Drvar}} Za [[Desant na Drvar]] (operacija »Rösselsprung«), preduzet maja i juna 1944, komanda [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]] je angažirala oko 16.000 njemačkih vojnika i tri hiljade [[Momčilo Đujić|Đujićevih]] četnika.<ref name="Pop izdaje">[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.]</ref> Četnici su bili dragoceni kao nemački informatori, pa su upravo oni doneli Nemcima tačan podatak o lokaciji Titovog štaba: {{izdvojeni citat|Prema četničkim podacima, Tito se nalazi u drvarskoj pećini, prema drugim izvorima u Oštrelju sjeverno od Drvara.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=459&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000455.] <br /> ({{jez-njem|"IIc: Tito nach Cetnikmeldg. in Höhle Drvarska Pecina bei Drvar, nach anderer Meldg. in Ostrelj N Drvar."}})</ref>|Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog korpusa]] za 10. mart 1944.}} U izvještaju 2. oklopnoj armiji iz [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], poslatom 19. maja 1944. godine, navedeno je da će četničke jedinice biti u potpunosti podređene njemačkom Wehrmachtu u ovoj operaciji: {{izdvojeni citat|''Telegram K-di 2. okl. armije'' Tiče se: »Reselšprunga« [...] 7) Ojačani 105. SS-izv. bat. sa potčinjenim 369. izv. bat. napada X-dana, nastupajući od Livna duž Livanjskog polja preko Bosanskog Grahova na Drvar, sprečava neprijateljske proboje prema jugoistoku i razbija neprijateljski komandni aparat. U Bosanskom Grahovu naši četnici, u Drvaru naši padobranci.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_63.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. maja 1944. Komandi 2. oklopne armije o izvršenim pripremama i zadacima potčinjenih jedinica za operaciju »Reselšprung«]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=724&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frames no. 000715—000716.] <br /> ({{jez-njem|"Fernschreiben An PzAOK 2 <br /> Betr. Rösselsprung <br /> 7.) Verstärkte SS–AA 105 mit unterstellter AA 369 stösst am X–Tag antretend von Livno entlang Livanskopolje über Bosn.Grahovo auf Drvar vor, verhindet feindl. Ausbruch nach Südosten und zerschlägt feindl. Führungsapparat. In Bosn.Grahovo eigene Cetniks, in Drvar eigene Fallschirmjäger."}})</ref>}} Komanda Druge oklopne armije je uzvratila XV brdskom armijskom korpusu dopisom od 21. maja 1944. iz kojeg se zaključuje da se četnici nalaze pod komandom majora Ernsta Benescha iz divizije [[Brandenburger]], kao i da se za njih počeo koristiti službeni naziv »[[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|Hrvatska borbena zajednica]]«: {{izdvojeni citat|1) Crveni komandni centar u Drvaru (po svoj prilici Vrhovni štab Tito, u Drvaru, na staroj stočnoj pijaci, Američka vojna misija Trninić Breg, u Prnjavoru Engleska vojna misija, preostala Ruska misija neotkrivena). Treba računati sa mesnim obezbeđenjem, pre svega na visovima severoistočno, istočno i zapadno od Drvara, u datom slučaju i na protivvazdušnu odbranu. Dalji podaci o neprijatelju postepeno se saopštavaju komandantu 500. padobranskog lov. bat. od strane Ic K-de 2 okl. armije i majora Beneša. 2) Operacija »Reselšprung« treba da ukloni crveni komandni centar oko Drvara. Komandovanje »Reselšprung«: XV brd. AK, istaknuto komandno mesto Bihać. Za operaciju »Reselšprung« nastupaju X-dana (spuštanje padobranskog lov. bat.) na Drvar: [...] d) Ojačana Borbena grupa 1. puka »Brandenburg« (bez 1. bat.) sa potčinjenom Hrvat. borbenom zajednicom, od Knina na Bosansko Grahovo, odatle u više borbenih grupa protiv linije Prekaja (14 km ji. od Drvara) — Drvar. Zadatak: Doček bandi i štabova koji se povlače prema jugu. Grupe nose maskirno odelo. 3) 500. SS-padobranski lov. bat., komandant šturmbanfirer Ribka, sa potčinjenom SS-padob. nast[avnom] četom (očekuje se konačno odobrenje [[Heinrich Himmler|rajhsfirera SS]]), 40 ljudi odreda »Beneš« i 6 ljudi kontraobaveštajne službe spuštaju se X-dana, u trenutku što je moguće ranije, u crveni komandni centar Drvar i uklanjaju munjevitim napadom naročito Vrhovni štab Tito, kao i ostale crvene komandne štabove i savezničke, odnosno ruske vojne misije.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_66.htm Naređenje Komande 2. oklopne armije od 21. maja 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa za dejstva u operaciji »Reselšprung«]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=698&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frame no. 000690.] <br /> ({{jez-njem|"1.) Rotes Führungszentrum in DRVAR (voraussichtlich Hauptstab TITO DRVAR am alten Viehmarkt, amerik.Mil.Missionen TRNIC BREG, in PRNJAVOR engl.Mil.Mission, Verbleib russ.Mission nicht geklärt). Mit örtlichen Sicherungen, vor allem auch auf den Höhen NO, O und W DRVAR, gegebenenfalls auch mit Flak, ist zu rechnen. Weitere Feindfeststellungen werden an Kdr. Fallschirmjäg.Btl.500 durch Pz.AOK.2 I c und Major BENESCH laufend übermittelt. <br /> 2.) Das rote Führungszentrum um DRVAR soll durch das Unternehmen "RÖSSELSPRUNG" ausgeschaltet werden. <br /> Führung "RÖSSELSPRUNG": XV.Geb.AK., vorgeschobener Gefechtsstand BIHAC. <br /> Zu "RÖSSELSPRUNG" treten am x–Tag (Absprungtag des Fallschirmjäg–Btl.) auf DRVAR an: <br /> d) Kampfgruppe verst. 1.Rgt.Brandenburg (ohne I.Btl.) mit unterstellten kroat. Kampfgemeinschaften von KNIN auf BOS.GRAHOVO, von dort in mehreren Kampfgruppen gegen Linie PREKAJA (14 SO DRVAR) – DRVAR. Auftrag: Auffangen von nach Süd ausweichenden Banden und Stäben. Gruppe trägt Tarnbekleidung. <br /> 3.) SS–Fallschirmjäg.Btl.500, Führer Sturmbannführer RYBKA mit unterstellter SS–Fallsch.Ausb.Komp. (endgültige Genehmigung Reichsführer SS steht noch aus), 40 Mann Abt. BENESCH und 6 Mann Abwehr landet am X–Tag zum frühest möglichen Zeitpunkt in roten Führungszentrum DRVAR und schaltet in blitzatrigem Zugriff insbesondere den Hauptstab TITO sowie weitere rote Führungsstäbe und allierte bzw. russ.Mil.Missionen aus."}})</ref>}} U izvještaju poslatom 12. juna 1944, oficiri 1. puka »Brandenburg« kritički su se osvrnuli na doprinos u borbi četničkih jedinicâ (i ovdje nazvanih »Hrvatska borbena zajednica« — ''Kroatische Kampfgemeinschaft (KKG'')) tokom operacije »Rösselsprung«. I pored toga, njemački oficiri, što je čest običaj tokom okupacije Jugoslavije, ističu vrijednost davanja pravovremenih i kvalitetnih informacija od strane pripadnika JVuO: {{izdvojeni citat|10.) Saradnja sa jedinicama K.K.G. neprestano nailazi na poteškoće usljed nedisciplinovanosti njihovog ljudstva, haotične unutrašnje političke situacije i problema sa snabdijevanjem hranom i — prije svega — municijom. Njihova velika brojnost nema nikakvog značaja prilikom ozbiljnih borbenih dejstava. Jedina korist koju je puk imao od prisustva ovih jedinicâ ogledala se u tome što je bio stalno obavještavan o kretanju neprijatelja i njegovoj približnoj jačini, čime mu je bilo omogućeno da pojača vlastite mjere sigurnosti. Stoga se prilikom planiranja ofanzivnih dejstava [puk] mora isključivo osloniti na sopstvene borbene snage.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=739&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frame no. 000731.] <br /> ({{jez-njem|"10.) Die Zusammenarbeit mit den K.K.G. stösst immer wieder auf Schwierigkeiten auf Grund der Undiszipliniertheit ihrer Angehörigen, Verwirrung der innerpolitischen Verhältnisse und in Fragen der Versorgung mit Verpflegung und vor allem mit Munition. Die hohe Zahl ihrer Kopfstärke hat keinerlei Bedeutung bei ernsthaften Kampfhandlungen. Den einzigen Nutzen, den das Regiment durch die Anwesenheit dieser Verbände hatte, bestand darin, daß das Regiment laufend über den Stand der Feindbewegungen und die ungefähre Stärke des Gegners orientiert war und die eigenen Sicherungen damit verdichten konnte. Beim Ansatz eigener Angriffs–Unternehmen darf deshalb nur mit eigener Gefechtsstärke gerechnet werden."}})</ref>}} Nemci su nakon operacije ocenili da četnici izviđačke zadatke izvršavaju besprijekorno, vođstvo im je dobro, ljudstvo naviklo na fizičke napore. Nemci zaključuju da su im četnici "neophodni su pri osiguranju komunikacija, posebno zbog pomanjkanja vlastitih trupa".<ref>NAW, T-314, Roll 566, 000048-9: Izvještaj obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa o rezultatima formiranja „Hrvatskih borbenih grupa“ (30. juni 1944).</ref> === Mihailovićeva ponuda Nemcima (1944) === {{Poseban članak|Ponuda Draže Mihailovića Adolfu Hitleru}} [[Datoteka:First Vrede sa četnicima.jpg|thumb|Nemački kapetan von Wrede i četnički komandanti kapetan [[Nikola Kalabić]], major [[Dragoslav Račić]] i kapetan [[Neško Nedić]], nakon potpisanog sporazuma o zajedničkoj borbi protiv partizana, u Topoli 11. avgusta 1944. (''nemački izvor'')<ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_536.jpg Wredeova zabeleška str.1]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_537.jpg Wredeova zabeleška str.2]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_538.jpg Wredeova zabeleška str.3]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_539.jpg Wredeova zabeleška str.4]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>]] Tokom jula i avgusta [[1944]]. intenzivirani su kontakti između predstavnika nemačke komande Jugoistoka [[Herman Nojbaher|Nojbahera]], predsednika vlade [[Milan Nedić|Nedića]] i predstavnika Mihailovića.<ref>[http://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B8%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%83_%D1%81_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_14.7.1944. Nemački izveštaj o razgovoru s četnicima od 14.7.1944]</ref> Njemačka strana je nakon sastanka između predstavnika Obavještajnog odjeljenja komandanta Jugoistoka i trojice visokih oficira JVuO, Mihailovićevih izaslanika ([[Dragoslav Račić]], [[Neško Nedić]] i [[Nikola Kalabić]]), održanom u Topoli 11. avgusta 1944, na osnovu ponude JVuO zaključila da se „političko zauzimanje stava Draže Mihailovića i njegovog pokreta potpuno izmenilo. Oni su spremni da u potpunosti sa nama sarađuju“. Mihailovićevi izaslanici su stavili do znanja da je za JVuO najvažnije objedinjavanje domaćih antikomunističkih snaga, opšta mobilizacija i „stvaranje jedne srpske nacionalne armije za uništenje komunizma u Srbiji“. Pošto je za ostvarenje tog cilja bila neophodna njemačka dozvola i naoružanje, JVuO je bila spremna da se obaveže na lojalnost i vjernost okupatoru.<ref name="yuhistorija.com"/> Rittmeister Fürst von Wrede citira riječi četničkih oficira sa sastanka: {{izdvojeni citat|»Srbi, koje vi niste poznavali, ipak se bore za vas. Mi se obavezujemo našom časnom oficirskom rečju da ćemo biti verni. Pokret Draže Mihailovića je spreman da dâ sve garancije koje Nemci budu zahtevali. '''Naše smrtno neprijateljstvo protiv komunizma je najbolja garancija naše vernosti'''. Nas ne interesuje budućnost, svejedno kako će se rat završiti, mi smo odlučili, ako tako mora biti, da viteški propadamo.«<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_227.htm Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 11. avgusta 1944. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića o uslovima za sastanak Draže Mihailovića sa Nojbaherom]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000502.] <br /> ({{jez-njem|"Die Serben, die Ihr nicht bekannt habt, aber kämpfen für Euch. Wir verpflichten uns mit unserem Offz.Ehrenwort, dass wir treu sein werden. Die DM—Bewegung ist bereit, sämtliche von den Deutschen verlangten Garantien zu geben. Unser Todfeindschaft gegen den Kommunismus ist die beste Garantie für unsere Treue. Die Zukunft interessiert uns nicht, gleichgültig wie der Krieg ausgehen mag, wir sind entschlossen, wenn es sein muss, ritterlich zugrunde zu gehen."}})</ref>}} Rittmeister Fürst Wrede je sumirao predloge predstavnika Draže Mihailovića na sledeći način: {{izdvojeni citat| 1. DM želi da razgovara sa opunomoćenikom [[Hitler|firera]] za jugoistočni prostor. 2. On teži okupljanju svih nacionalnih srpskih snaga. 3. Mobilizacija i naoružavanje svih za oružje sposobnih Srba za borbu protiv komunizma. Naoružavanje i vođstvo pod nemačkim Vermahtom. 4. DM moli da sam ostane u ilegali. 5. Pripadnici DM—pokreta ne treba da budu u nemačkim uniformama. 6) Mesto sastanka ne treba ni u kom slučaju da bude Beograd ili neki veći grad.<ref name="B0_11 1944">[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_11.8.1944. Nemački zapisnik sa pregovora sa četnicima 11.8.1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000502—000503.] <br /> ({{jez-njem|"1.) DM wünscht mit dem Bevollm. des Führers für den Südostraum zu sprechen. <br /> 2.) Er fordert Zusammenschluss aller nat. serb. Kräfte. <br /> 3.) Mobilisierung und Bewaffnung aller waffenfähigen nat. Serben zum Kampf gegen den Kommunismus. Ausrüstung und Führung durch die deutsche Wehrmacht. <br /> 4.) DM bittet selbst illegal bleiben zu können <br /> 5.) Die Angeh. der DM–Bewegung sollen nicht in dt. Uniform gekleidet werden. <br /> 6.) Ort der Zusammenkunft soll keinesfalls Belgrad oder eine grössere Stadt sein."}})</ref>}} O saradnji sa četnicima Draže Mihailovića u jednoj se njemačkoj preporuci s početka avgusta 1944. navodi: {{izdvojeni citat| ''Saradnja sa četničkim bandama'' Komandantu Jugoistoka upućen je dopis Ob. od./oficir Abvera str. pov. br. 6161/44, u vidu naređenja, o isporuci oružja i municije četničkim bandama i o saradnji između nemačkih operativnih jedinica i pojedinih lojalnih četničkih bandi u cilju zajedničke borbe protiv komunističkog neprijatelja. Postavljanjem oficira za vezu u četničkim bandama treba njihovo držanje stalno nadzirati.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1035&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000893.] ({{jez-njem|"Zusammenarbeit mit Cetnik—Banden. An den Mil.Befh. Südost ergeht mit Ic/AO Nr. 6161/44 g. Kdos. v. 2.8.44 ein Befehlschreiben über die Belieferung der Cetnikbanden mit Waffen und Munition und über die Zusammenarbeit zwischen deutschen Verbänden und einzelnen lojal erscheinen den Cetnik—Banden für Zwecke des gemeinsamen Kampfes gegen den kommunistischen Feind. Durch Abstellung von Verbindungsoffzen.zu den Cetnik—Banden ist deren Verhalten laufend zu überwachen."}})</ref>}} U večernjem izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 16. avgusta 1944, prenosi se vijest da je general Draža Mihailović, u koordinaciji sa predsjednikom srpske vlade generalom Milanom Nedićem, pred okupacione vlasti iznio ponudu o »potpunom potčinjavanju četničkih jedinica«: {{izdvojeni citat| Srbija: Sporazumno sa Nedićem, Draža Mihailović je ponudio nemačkom komandovanju potpuno potčinjavanje četničkih jedinica. Pored postojanja problema davanja talaca, unutrašnjih srpskih suprotnosti i ponude za lični dogovor Draže Mihailovića sa specijalnim opunomoćenikom Ministarstva inostranih poslova, sada postoji samo zahtev za oružje za zajedničku borbu. Srpska vlada je jednovremeno zamolila prijem kod komandanta Jugoistoka i verovatno će tom prilikom biti iznesena i namera o njenoj ostavci.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1090&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000948.] <br /> ({{jez-njem|"In Übereinstimmung mit Nedic hat DM dtsch. Führung volle Unterstellung der Cetnik Verbände angeboten. Bei Geiselgestellung, Einstellung alle Innerserbischen Gegensätze und Angebot persönlicher Aussprache DM mit Sonderbevollm.Ausw.Amtes liegt allein Waffenforderung für den gemeinsamen Kampf vor. Serbische Regierung hat zugleich um Empfang bei Mil.Befh. Südost ersucht und wird dabei voraussichtl. Rücktrittsabsicht vortragen."}})</ref>}} Povodom Mihailovićevog predloga, 17. i 18. avgusta je održan sastanak na najvišem nivou u nemačkoj komandi Jugoistoka. Tu su još jednom sumirani Dražini predlozi: {{izdvojeni citat| a) Bezuslovno obećanje, da nijedan nemački vojnik neće biti napadnut od četnika. Davanje talaca. b) Zajednička borba isključivo protiv komunista u cilju uspostavljanja mira i reda. Nemci i četnici ne moraju biti neprijatelji. c) Neprijatelj br. 1 su komunisti i svi oni koji ih podržavaju ili ne sadejstvuju u borbi protiv komunista. d) Draža Mihajlović moli da ga se privuče organizovanju Srpskog dobrovoljačkog korpusa i organizovanju Dobrovoljačkog korpusa. e) Bilo kakva veza s partizanima je nemoguća. f) Draža Mihailović moli da se stvori prijateljskije raspoloženje, da bi se oslobodilo četnike, koji su uhapšeni u Srbiji, bez posredovanja četnika. g) U slučaju invazije nema borbe protiv Nemaca. Borba protiv komunista će se produžiti. Četnici hoće da spreče vezu partizana s invazionim trupama. h) Draža Mihajlović nema veze s Englezima. On i ne želi više da je ima, odgovarajući engleskom držanju prema srpskom narodu.<ref name="ReferenceB">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVICA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=581&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000576—000577.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Das Verhandlungsangebot des DM sieht folgende wesentlichen Punkte vor: <br /> a) Unbedingtes Versprechen, kein deutscher Soldat werde von Cetniken überfällen. Geiselgestellung. <br /> b) Gemeinsamer Kampf ausschliesslich gegen Kommunisten zur Herstellung von Ruhe und Ordnung. Deutsche und Cetniken brauchen nicht Feinde zu sein. <br /> c) Feind Nr. 1 sind Kommunisten und alle, die sie unterstützen oder im Kampfe gegen Kommunisten nicht mitwirken. <br /> d) DM bittet, ihn zu Ausbau des SFK und Aufbau Freikorps heranzuziehen. <br /> e) Irgendeine Verbindung mit Partisanen ist unmöglich. <br /> f) DM bittet zur Hebung freundschaftlicher Stimmung um Freilassung der in Serbien verhafteten Cetniken ohne Vermittlung der Cetniken. <br /> g) Im Invasionsfall kein Kampf gegen Deutsche. Kampf gegen Kommunisten wird weitergeführt. Verbindung der Partisanen zu Invasionstruppen wollen Cetniken verhindern. <br /> h) DM ohne Verbindung zu Engländern. Er will auch keine mehr haben, entsprechend engl. Verhalten gegen serb. Volk."}})</ref>}} Jedan iskaz<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=585&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000580.] ({{jez-njem|"Durchführung der Zusammenarbeit mit dem Cetnik–Banden, Ausbildung und Führung im Kampf wird den in erster Linie hierfür zuständigen Sicherheitsdienst und SD übertragen. Dieser ist allein für die politische Kampfführung vorgesehen, hat die engsten Verbindungen zu den Cetniks und führt in einem Raume, der als eine Art Heeresgebiet Domäne des Sicherheitsdienstes und des SD ist."}})</ref> sa ovog sastanka ubjedljivo svjedoči o uspostavljenim tijesnim vezama između [[Sicherheitsdienst|njemačkih obavještajnih struktura]] i četničke Vrhovne komande: {{izdvojeni citat|Sprovođenje sadejstva s četničkim bandama, obuka i komandovanje u borbi biće preneti Službi obezbeđenja i SD koji su u prvom redu nadležni za ovo. Ta je služba isključivo predviđena za političko vođenje rata, '''ima najuže veze s četnicima''' i komanduje na jednom određenom području, koje je, kao neka vrsta vojnog područja, domen Službe obezbeđenja i SD.<ref name="ReferenceB">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVICA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ]</ref>|Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 18. avgusta 1944. povodom ponude Draže Mihailovića za saradnju u borbi protiv NOVJ}} U izvještaju poslatom 20. avgusta 1944. godine iz Operativnog odjeljenja [[Beograd]] [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], navodi se da je za prijem kod vođe [[Treći Reich|Reich]]a [[Adolf Hitler|Adolfa Hitlera]] pripremljen zajednički referat feldmaršala [[Maximilian von Weichs|Maximiliana von Weichsa]], komandanta Jugoistoka i specijalnog opunomoćenika Ministarstva inostranih poslova na Jugoistoku [[Hermann Neubacher|Hermanna Neubachera]], na temu ''saradnje sa Dražom Mihailovićem i buduće politike u Srbiji'', kao i da je sa ovim upoznat feldmaršal [[Wilhelm Keitel]].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1114&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frames no. 000971—000972.]</ref> Tog je dana sačinjena i službena bilješka u kojoj je sadržan sljedeći prijedlog: {{izdvojeni citat|Po predmetu ponude Nedić — Draža Mihailović, ministar Nojbaher predlaže da se organizacija četničkih jedinica prenese u nadležnost Višeg SS i policijskog vođe u Srbiji. Načelnik štaba komandanta Jugoistoka se saglasio s ovim predlogom.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1114&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000972.] <br /> ({{jez-njem|"In der Angelegenheit Angebot Nedic – DM schlagt Minister Neubacher vor, die Organisation der Cetnik–Verbände dem Höh.SS–Pol.Führer in Serbien zu übertragen. Chef des Gen.Stabes–O.B.Südost ist mit diesem Vorschlag einverstanden."}})</ref>}} Sâm Neubacher je 20. avgusta uputio opširan izvještaj ministru vanjskih poslova Velikonjemačkog Reicha [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]], u kojem je urgirao za prihvatanje ponude Nedić—Mihailović, navodeći da je Nedić garantirao da će se „pokret DM uzdržati od svake neprijateljske radnje protiv Nemaca i da ni u slučaju povlačenja Nemaca iz Srbije neće na Nemce biti ispaljen nijedan metak“. O odnosu Mihailovića i JVuO prema okupatoru od trenutka kada ga je Hitler imenovao ''Specijalnim izaslanikom Ministarstva vanjskih djela za Jugoistok'', Hermann Neubacher piše: {{izdvojeni citat|U pogledu Draže Mihailovića, upućujem na svoje mnogobrojne ranije telegrame. Svoje dosledno antikomunističko držanje dokazao je nedvosmisleno, uprkos najvećem pritisku od strane Engleza, odrekavši se njihove pomoći u naoružanju dok su Englezi istovremeno, preteći naoružavali Tita. Iskustva poslednjih 12 meseci u pogledu njegovog držanja prema nemačkim oružanim snagama, dosadašnje zajedničke borbe na antikomunističkom frontu i dosadašnja ozbiljna ugroženost srpske nacije, koju on priznaje u punom opsegu, smatram dovoljnim osnovom za to da će D. M. održati reč koju nam je dao ako u ovom odlučujućem trenutku budemo pružili preko Nedića odlučujuću pomoć. Spreman sam, posle jednog ličnog razgovora sa D. M., da preuzmem odgovornost za to da nas taj čovek neće napasti s leđa i da će on sam učiniti bezopasnim one elemente svoga pokreta koji su nepouzdani u pogledu nas.<ref>AVII, Mikroteka, NAV, N—T—312, rol. 780, f. 371746.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]</ref>}} Nakon [[Sporazum Nedića i Mihailovića 1944.|sastanka Draže Mihailovića i Milana Nedića]], ugovorenog 13. avgusta 1944. između majora [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]] i [[Dragomir Jovanović|Dragog Jovanovića]] i održanog iste večeri u selu [[Ražani]] kod [[Kosjerić]]a,<ref>Радосав Р. Туцовић, Полицијски репресивни апарат нацистичке Немачке и његови домаћи инструменти: Анализа делатности Драгомира Јовановића и Аугуста Мајснера у окупираној Србији (1941–1944). Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, 2021, стр. 291—292.</ref> stvoreni su uslovi da se sve srpske nacionalističke oružane formacije ''de facto'' stave pod zajedničku komandu. Najviše vojne instance u [[Berlin]]u obavještavaju 25. avgusta 1944. Ministarstvo vanjskih poslova Trećeg Reicha da njihov specijalni izaslanik Neubacher u ujedinjenju „najboljih nacionalnih snaga Jugoistoka“ vidi posljednju šansu da se „nacionalno srpstvo u srcu Balkana suprotstavi boljševicima“, tj. partizanima: {{izdvojeni citat|Srpske nacionalne jedinice su pod Nedićevom komandom, koga priznaje pokret Draže Mihajlovića, spremne za odlučnu borbu protiv komunizma. [...] d) Specijalni opunomoćenik sa punom odgovornošću veruje u Nedićevu lojalnost i u toj prilici vidi poslednju mogućnost da se nacionalno srpstvo suprotstavi boljševicima, e) Davanje odlučujuće pomoći Nediću, specijalni opunomoćenik je uslovio time da se posle ličnog dogovora sa D. Mihajlovićem preuzme odgovornost da ovaj neće udariti Nemcima u leđa. f) Na osnovu Firerovog naređenja od 29. 10. 43. o potrebi borbenog jedinstva protiv komunizma na Jugoistoku, specijalni opunomoćenik zamolio je opštu punomoć za političku mobilizaciju nacionalnog srpstva i istovremeno zatražio od vojnog rukovodstva da se bezodložno da pomoć u naoružanju. [...] Specijalni opunomoćenik zaključuje na osnovu informacije sa grčkog, albanskog i srpskog prostora da je moguća preorijentacija engleske partizanske politike... Zbog toga bi mogao pokret Draže Mihajlovića, koji se danas nudi Nemcima, ponovo da se orijentiše na Engleze. Ovo zahteva vezivanje Draže Mihajlovića i najboljih nacionalnih snaga Jugoistoka na Nemačku, pre no što se Engleska na tom prostoru suprostavi sovjetskom napredovanju sredstvima građanskog rata. Ovo vezivanje je u ovom trenutku najveće izloženosti ovih snaga moguće pa izgleda da je opravdano preuzeti i rizik koji iz toga proizilazi.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_230.htm Obaveštenje generalštaba Vrhovne komande Vermahta od 25. avgusta 1944. ministarstvu inostranih poslova o razgovorima Milana Nedića sa komandantom Jugoistoka o saradnji Draže Mihailovića sa Nemcima u borbi protiv NOVJ]</ref>}} Specijalni nemački izaslanik Hermann Neubacher je ocenio da obećanja Draže Mihajlovića u pogledu lojalnog držanja treba uzeti ozbiljno, pošto je dokazao on "da je toliki antikomunista, da je '''usprkos engleskim ponudama dao prednost prosjačenju kod okupatora''' pred slogom s crvenom stranom".<ref name="ReferenceB"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=575&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000570.] <br /> ({{jez-njem|"D.M. habe zweifellos bewiesen, dass er <br /> 1. Burgfrieden mit Besatzungsmacht halten will und <br /> 2. So sehr Antikommunist ist, dass er trotz Angeboten von englischer Seite einen Bettelgang beim Okkupator der Einigung mit der roten Seite vorgezegen hat. <br /> Zusicherungen D.M.'s auf loyale Einstellung sind ernst zu nehmen, da D.M. in antikommunistischer Frage stets konsequente Haltung eingenommen hat."}})</ref> Ovi pregovori završili su formulisanjem inicijative za formiranje srpske armije od 50.000 ljudi za borbu protiv komunizma kojom bi rukovodio [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]], a koju bi opremila nacistička Nemačka. Pored toga, Hitleru su specijalni izaslanik Neubacher i feldmaršal von Weichs prezentirali situaciju u Srbiji: „Četnici su u Srbiji od marta do avgusta 1944. izgubili u borbama sa komunistima oko 5.000 boraca, a prema nemačkoj okupacionoj sili u poslednje vreme nisu više neprijateljski raspoloženi. Oko 10.000 četnika bore se zajedno sa nemačkim trupama u južnoj Srbiji i to pod komandom nemačkog majora Vajela“.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref> Uz naglasak da će dato oružje „jednom kasnijom prilikom biti upravljeno protiv Nemaca“, vođa [[Treći Reich|Velikonjemačkog Reicha]] je odbacio ovu inicijativu, formulisavši konačnu svoju odluku na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Zaključujući, Führer je ustanovio, da on a) nema ništa protiv “malih taktičkih manevara“ s pokretom DM, b) da zatraženo formiranje armije, koja bi bila jačine 50.000 ljudi, nikako ne bi moglo doći u obzir.<ref name="znaci.org">[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm Službena beleška sa referisanja Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22.8.1944]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=814&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000811.] <br /> ({{jez-njem|"Abschliessend, stellte der Führer fest, daß er <br /> a) gegen "kleine taktische Manöver" mit der DM–Bewegung keine Bedenke habe, <br /> b) daß die Aufstellung der gefordeten 50 000 Mann starken Armee auf keinen Fall in Frage kommen könne."}})</ref>|Službena beleška sa referisanja komandanta Jugoistoka Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22. avgusta 1944. godine}} Ipak, u skladu sa idejom o formiranju srpskog korpusa pod komandom [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]] koji bi se borio na strani Nemaca, [[6. septembra]] [[1944]]. [[Srpska državna straža]] i [[Srpska granična straža]] (ukupno oko 13.000 ljudi) stavljene su pod komandu Mihailovićevog komandanta Srbije generala [[Miroslav Trifunović|Trifunovića]]. Potom su jedinice [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]] i [[Srpska granična straža|Srpske granične straže]] 6. oktobra [[1944]]. sabrane su u Jagodini gde je od njih formiran [[Srpski udarni korpus]] sa tri divizije, koji je brojao oko 6.800 ljudi. Komanda Srpske straže i Granične straže predana je naredbom generala Felbera generalu [[Miodrag Damjanović|Miodragu Damjanoviću]], šefu Nedićevog kabineta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=875&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000871.] <br /> ({{jez-njem|"An den Präsidenten den serbischen Ministerrates Herrn Generaloberst Nedić. Herr Ministerpräsident! <br /> Ich bin damit einverstanden, dass der Generalmajor Damjanović mit der Führung der serbischen bewaffneten Verbände mit Ausnahme des SFK betraut wird. Dieses Korps muss meiner Auffassung noch in den bewährten Händen des General Mušićki [sic] bleiben. Mit dem Ausdruck meiner vorzüglichen Hochachtung."}})</ref> Damjanović je bio i glavni Mihailovićev pouzdanik u Nedićevoj upravi, te su se on i komandanti Straže odmah stavili pod Mihailovićevu komandu. Ove jedinice, preimenovane u Srpski udarni korpus Jugoslovenske vojske u otadžbini, pridružile su se tako drugim četnicima u povlačenju prema Sandžaku. Njihovo je savezništvo ipak bilo nesigurno i ubrzo će se raspasti.<ref>[https://znaci.org/00001/40_74.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNICI SE POVLAČE IZ SRBIJE]</ref> === Bitka za Srbiju (1944) === {{Poseban članak|Bitka za Srbiju 1944.}} [[Datoteka:Četnici i Nemci u Srbiji 1944.jpg|minijatura|Grupa nemačkih vojnika i četnika Draže Mihailovića u vreme proboja u Srbiju 2. proleterske i 5. krajiške divizije NOVJ.]] U povjerljivom izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 26. avgusta 1944. godine, analizirano je stanje na [[Balkansko poluostrvo|Balkanu]] nakon objave rata Trećem Reichu od strane [[Bugarska|Bugarske]] te proglašenja neutralnosti [[Rumunija|Rumunjske]] (i jedna i druga su do tada bile potpisnicama [[Trojni pakt|Trojnog pakta]]), neposredno po ulasku jedinica [[Crvena armija|Crvene armije]] na teritorij dvije države. Oficiri Wehrmachta anticipiraju držanje četnika Draže Mihailovića u novonastaloj, kompliciranoj situaciji: {{izdvojeni citat|Ustanički pokreti na području Balkana – izuzev pokreta Draže Mihailovića – dobit će pojačan zamah, tako da ubrzo treba očekivati prekid svih vlastitih veza s cijelim južnim Balkanom. '''Pokret Draže Mihailovića predstavlja jedinu antiboljševičku organizaciju koja, uz odgovarajuću potporu, može biti dugoročno korisna našim interesima u borbi protiv boljševizma'''.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=874&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000870—000871.] ({{jez-njem|"Darüber hinaus werden die Aufstandsbewegungen im Balkan–Raum – abgesehen von der DM–Bewegung – verstärkten Auftrieb erhalten, so dass in Kürze mit einer Unterbrechung sämtlicher eigenen Verbindungen nach gesamtem Süd–Balkan gerechnet werden muss. Die DM–Bewegung stellt bei entsprechender Unterstüzung die einzige antibolschewistische Organisation dar, die im Kampf gegen den Bolschewismus auf längere Sicht unseren Interessen nutzbar gemacht werden kann."}})</ref>}} [[Bitka za Srbiju 1944.]] je bila zajednički saveznički poduhvat sa ciljem ovladavanja središnjim komunikacijskim prostorom nemačkih snaga na Balkanu. Dejstva na tlu izvršavala je [[NOVJ]], a [[Saveznici]] su obezbeđivali borbeno sadejstvo, snabdevanje i pomoć iz vazduha. Četnici su se u ovim borbama našli direktno na strani [[Wehrmacht]]a. U to vreme, Saveznici su već promenili odnos prema [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevim]] snagama, a njihov prioritet u Jugoslaviji postalo je jačanje snaga [[NOVJ]] u Srbiji.<ref>{{Cite web |title=Ficroj Meklejn: RAT NA BALKANU, glava 11 - NOVI DOGOVOR |url=http://www.znaci.org/00001/1_11.htm |access-date=2023-08-14 |archive-date=2023-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230902100016/https://www.znaci.org/00001/1_11.htm }}</ref> Vrhovni štab NOVJ nameravao je da partizanske snage u Srbiji pomogne prodorom jačih snaga iz [[Bosna|Bosne]] i [[Crna Gora|Crne Gore]]. Nemačka komanda, kao i Mihailović, bili su rešeni da to spreče. Ključnu fazu bitke za Srbiju predstavlja [[Durmitorska operacija|operacija »Rübezahl«]]. Njemačka Komanda Jugoistoka prikupila je za ovu operaciju sljedeće raspoložive snage: {{izdvojeni citat|''Predmet'': Planiranje »Ribecal«,  1.) Snage koje učestvuju: a) Južna grupa: glavni deo 1. brd. div., albanska milicija i delovi SS-divizije »Skenderbeg«, b) Bor[bena] grupa »Jugozapad«: 2 ojačana bataljona 181. peš. divizije sa III/13. SS-puka, c) S[evero] z[apadna] grupa: 2. puk Brandenburg (bez 1 bat.), 3/12. tenk. bat. z. b. V., CDK i četnici (Drinski korpus), d) S[everna] grupa: 14. SS-puk (bez III), e) I[stočna] grupa: Viša k-da III/363. puka, 696. bat. feldžandarmerije, delovi 297. izv. bat., 2/201. brig. jur. topova, f) Grupa »Krempler«, g) Padobranski lov. bat. »Brandenburg«<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=491&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000486.] <br /> ({{jez-njem|"Betr.: Plannung "Rübezahl". <br /> 1.) Beteiligte Kräfte: <br /> a) Südgruppe: Masse 1. Geb. Div., alban. Milizen und Tle. SS–Div. Skanderbeg. <br /> b) Kgr. Südwest: 2 verst. Btlne. 181 J.D. mit III./SS–13 <br /> c) NW–Gruppe: 2. Rgt. Brandenburg (o. 1 Btln.) 3./Pz. Abt. z.b.V. 12, MFK, und Cetniks (Drina–Korps). <br /> d) N–Gruppe: SS–Rgt. 14 (ohne III.). <br /> e) O–Gruppe: Höh. Kdo. mit III./363, Feld Gend.Abt. 696, Tle. A.A. 297, 2./Stu. Gesch.Brig 201. <br /> f) Gruppe Krempler. <br /> g) Fallschirm–Jg.Btl. Brandenburg."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_108.htm Izveštaj Komandanta Jugoistoka od 12. avgusta 1944. Vrhovnoj Komandi Vermahta o sastavu borbenih grupa i njihovim pravcima napada u operaciji »Ribecal«], Zbornik NOR-a, tom XII, knjiga 4, dokument br. 108.</ref>}} [[NOVJ]] je nastojala da koncentriše snage na levoj strani [[Lim (reka)|Lima]] za proboj u [[Srbija|Srbiju]]. Nemačka [[Komanda Jugoistoka (Nemačka)|Komanda Jugoistoka]] je rešila da brani [[Srbija|Srbiju]] aktivnim dejstvima - sprečavanjem pokreta jedinica [[NOVJ]] kroz [[Bosna|Bosnu]] prema zapadu, kao i nizom krupnih i ambicioznih operacija u [[Sandžak]]u i istočnoj [[Bosna|Bosni]] sračunatih na razbijanje koncentracija [[NOVJ]] i njihovo onesposobljavanje za ofanzivna dejstva. Snage [[JVuO]] sa velikim entuzijazmom učestvovale su u ovim operacijama, kao i u onim koje je organizovao nemački komandant [[Srbija|Srbije]] protiv lokalnih partizana i povremenih prodora. Vrhunac ovog sadejstva nastupio je u avgustu [[1944]],<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[Službena beleška oficira Abvera Komande Jugoistoka od 22. avgusta 1944. sa referisanja komandanta Jugoistoka Adolfu Hitleru, http://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230814062743/https://znaci.org/00001/4_12_4_112.htm |date=2023-08-14 }}] Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 112</ref> kada su se odvijala najintenzivnija i najmasovnija dejstva. U izvještaju Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. godine upućenom Vojnoupravnom komandantu Jugoistoka, konstatuje se ozbiljna političko-bezbjednosna kriza uzrokovana uspješnim partizanskim manevrom, tj. prodorom u Srbiju: {{izdvojeni citat|Započeo je očekivani veliki Titov napad na Srbiju. Dok su u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]], na [[Drina|Drini]], pripremljene jedinice bile tako desetkovane našim akcijama da mu tamo samo slabe snage stoje na raspolaganju, dotle je jačim delovima Titovih jedinica, koje su bile u centralnom delu [[Crna Gora|Crne Gore]], oko 3 divizije, pošlo za rukom da upadnu u [[Južna Srbija|južnu Srbiju]] i da pređu dolinu [[Ibar|Ibra]]. One sada u rejonu između Ibra i [[Južna Morava|Južne Morave]], po sjedinjavanju sa tamošnje 3 srpske crvene divizije, ugrožavaju obe glavne saobraćajne arterije prema jugu. Slobodu pokreta ovih, oko 10.000 ljudi jakih i dobro naoružanih, združenih jedinica uspeli smo, istina u teškim borbama i uz mnogo gubitaka, pomoću nemačkih, bugarskih i srpskih snaga (četnici i [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]]) da suzimo; ipak, one su preslabe da bi, s obzirom na otkazivanje bugarskih jedinica, izborile odlučujuće uspehe.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_109.htm Izveštaj Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. komandantu Jugoistoka o vojno-političkoj i privrednoj situaciji u Srbiji]</ref>}} Koliki su značaj najviši okupacioni dužnosnici u Jugoslaviji pridavali upotrebi četničkih jedinicâ u borbi protiv snaga NOVJ, može se zaključiti i na osnovu jedne naredbe od 26. avgusta 1944. godine, koju potpisuje feldmaršal [[Maximilian von Weichs]]: {{izdvojeni citat| ''Naređenje komandanta Jugoistoka'' Suštinski zadatak [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]] i Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od sada pa nadalje jeste dovesti i držati sve četničke jedinice u Srbiji i Crnoj Gori u borbenom dodiru s crvenim snagama, kako im ne bi bilo dopušteno preuzimanje vlastite inicijative, koja bi zbog cjelokupne situacije mogla biti uperena i protiv Njemačke. Odbijanje borbe protiv komunista mora se odmah prijaviti kao prijeteći simptom.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=13&rec=311&roll=191 NARA, T311, Roll 191, frame no. 000007.] <br /> ({{jez-njem|"Befehle OB.Südost <br /> Eine wesentl. Aufgabe Pz.AOk 2 und Mil.Befh.Südost ist ab sofort sämtl. in Serbien und Montenegro stehenden Cetnikverbände in Gefechtsberührung mit roten Kräften zu bringen und zu halten, um sie nicht zu einer eigenen Initiative die in Auswirkung der Gesamtlage auch gegen Deutschland gerichtet sein könnte gelangen zu lassen. Weigerung, dem Kampf gegen den Komm. aufzunehmen, ist als bedrohliches Symptom sofort zu melden."}})</ref>}} Uoči bitke sa partizanima, nemački Wehrmacht je snabdeo četnike svim raspoloživim zalihama italijanskog pešadijskog oružja i municije: {{izdvojeni citat|U nadovezi na dogovor od 15. 8. saopštava se, da se za izdavanje četničkim jedinicama mogu staviti na raspolaganje, u najboljem slučaju, sledeća oružja: 7.000 pušaka 6,5 mm (ital.) sa po 100 metaka, <br /> 50 teš. mitraljeza 8 mm (ital.) sa po 13.000 metaka, <br /> 42 laka bacača 4,5 mm (ital.) sa po 250 metaka. Upozorava se na to, da je time iscrpljena celokupna zaliha italijanske pešadijske municije u domenu Komandanta Jugoistoka i da se nove pošiljke mogu očekivati tek od oktobra 1944. godine i to u ograničenom obimu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=587&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000582.] <br /> ({{jez-njem|"Im Nachgang zur Besprechung vom 15.8. wird mitgeteilt, dass für Ausgabe an Cetnik–Einheiten äusserstenfalls folgende Waffen zur Verfügung gestellt werden können: <br /> 7 000 Gewehre 6,5 mm (i) mit je 100 Schuss, <br /> 50 s.M.G. 8 mm (i) mit je 13 000 Schuss, <br /> 42 le.Gr.W. 4,5 cm (i) mit je 250 Schuss. <br /> Es wird darauf aufmerksam gemacht, dass damit der gesamte Bestand an ital. Inf. Munition im Bereich O.B.Südost erschöpft ist und Neulieferung in beschränktem Maße erst ab Oktober 44 erwartet werden darf."}})</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/4_14_4_228.htm Obaveštenje operativnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 16. avgusta 1944. obaveštajnom odeljenju o odobrenim količinama oružja i municije četničkim jedinicama]</ref>|Obaveštenje komande Jugoistoka o odobravanju oružja i municije četnicima (16. avgust 1944.)}} U nacrtu jednog izvještaja, sastavljenog od strane oficirâ Armijske grupe »F« u ljeto 1944. godine, sumira se iskustvo njemačkih okupacionih organa sa Mihailovićevim četnicima u [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupiranoj Jugoslaviji]]: {{izdvojeni citat|Dosadašnje držanje D.M.-a ima sljedeće karakteristike: a) Aktivna borba protiv komunista u Srbiji, Crnoj Gori i Hrvatskoj, s tim što je ova borba zbog brojčane, a naročito materijalno-tehničke nadmoći komunista, uvijek rizična za snage D.M.-a, b) Neispunjavanje od Saveznika postavljenih specijalnih zadataka, c) Lokalna, ponekad vrlo aktivna saradnja sa njemačkim trupama, obavještajnim i ostalim okupacionim organima, d) Potpuna spremnost za izvršavanje taktičkih instrukcija izdatih od strane njemačkih oficira za vezu, e) Stalno ponavljanje zahtjeva za municijom i oružjem radi borbe protiv komunista, kao nagrada za dokazanu lojalnost.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=970&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000960.] <br /> ({{jez-njem|"Das bisherige Verhalten der DM–Bewegung ist gekennzeichnet: <br /> a) durch eine aktive Kampfführung gegen den kommunistischen Feind in Serbien, Kroatien und Montenegro, die bei zahlenmässiger und vor allem waffentechnischer Überlegenheit der kommunistischen Banden in jedem Falle mit einem besonderen Risiko für die DM–Kräfte verbunden ist, <br /> b) durch die Nichtausführung der von den Allierten generell und im Form von Spezialaufgaben gegebenen Sabotageaufträge, <br /> c) durch eine örtliche, z.Zt. sehr rege Zusammenarbeit der DM–Cetniks mit der deutschen Sicherungstruppe, den Abwehrorganen und den für Ausnutzung des Landes eingesetzten deutschen Dienststellen bezw. deren Organisationen, <br /> d) durch eine absolute Bereitwilligkeit, sich den taktischen Weisungen der deutschen Verbindungsoffiziere zu unterwerfen, <br /> e) durch die wiederholten Versuche, für bewiesene Loyalität Munition und Waffen zum Kampf gegen den kommunistischen Feind zu erhalten."}})</ref>}} Kada su partizani konačno uspeli da se probiju u Srbiju i krenu ka Beogradu, nastupila je panika u redovima okupatora i kvislinga/kolaboracionista: {{izdvojeni citat|Titovi partizani upali su u septembru 1944. u Srbiju i to na više mesta. Zapadni deo Srbije bio je potpuno nezaštićen. Tamo je bio stacioniran samo mali broj nemačkih policijskih jedinica, koje su, zajedno sa četnicima, tu i tamo još vodile borbe. Sa svih strana neprijatelj je krenuo ka Beogradu. U gradu je vladao mir. '''Mi smo sedeli u Beogradu ne na buretu baruta, nego smo se nalazili u njemu'''.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 164–165.</ref>|[[Hermann Neubacher]], “Sonderauftrag Südost”}} U izveštaju od 18. septembra 1944, komandant Jugoistoka feldmaršal Maximilian von Weichs jasno sagledava težinu situacije u kojoj su se našle okupacione snage u Srbiji usljed nezadržive partizanske ofanzive. Von Weichs smatra da se njemačkom vođstvu poput imperativa nameće nastavak saradnje sa Mihailovićevim četnicima: {{izdvojeni citat|Loša situacija u Srbiji: zbog pomanjkanja vlastitih snaga, napredovanje partizana se može još samo usporiti; politika upotrebe četnika pri tome je od nesmanjene važnosti, te će biti nastavljena svim sredstvima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=763&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000758.] <br /> ({{jez-njem|"Es kommt also darauf an, gegenüber den Banden in Serbien weiterhin mit unterlegenen Kräften eine Verzögerungstaktik zu betreiben in der Hoffnung, daß durch innerpolit. Gegensätze oder Versorgungsschwierigkeiten ihre Stoßkraft geschwächt wird. Ein Einspannen noch kampfbereiter Cetniks ist dabei von unverminderter Bedeutung u. wird mit allem Mitteln betrieben."}})</ref>|V. Weichs-ova ocjena situacije od 17.9.44 (18.9.44)}} Četnici su nudili okupatoru sadjejstvo u borbi protiv snaga NOVJ u zamjenu za municiju i naoružanje: {{izdvojeni citat|Više četničkih vođa s područja Beograda nudi se za borbu protiv komunista pri isporuci oružja i municije od strane Nijemaca.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=789&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000784.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: Kampfangebote mehrerer Cetnik–Führer Raum Belgrad gegen Kommunisten bei Waffen– und Munitionslieferung durch Deutsche."}})</ref>|Večernji izvještaj obavještajnog odjeljenja Armijske grupe »F« za 19. septembar 1944. godine}} Krajem septembra 1944, četnici učestvuju s njemačkim jedinicama u borbi protiv partizana u raznim dijelovima Srbije. Tako u zapadnoj Srbiji, [[4. grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]] pod komandom potpukovnika [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]] i trupe Wehrmachta pokušavaju spriječiti prodor snaga NOVJ: {{izdvojeni citat|Zapadna i centralna Srbija: [...] Dijelovi Borbene grupe fon Jungenfeld prebačeni u Šabac, odakle su 26. septembra, u sadejstvu sa četničkom formacijom Račića, vršili napad na [[12. vojvođanski korpus NOVJ|12. korpus NOVJ]] koji nadire s juga.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1027&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 001015.] <br /> ({{jez-njem|"West– und Mittel– Serbien: <br /> Tle. Kgr. v. Jungenfeld nach Sabac verlegt, von dort 26.9. im Zusammenwirken mit Cetnik–Verband Racic Angriff auf von Süd vordringendes XII. rotes Korps."}})</ref>|Tajni dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Wehrmachta od 25. septembra 1944. godine}} Ova elitna četnička formacija pomagala je okupatoru u zapadnoj Srbiji već početkom septembra te godine: {{izdvojeni citat|[[Požega (Srbija)|Požegu]] zauzele vlastite trupe u sadejstvu sa četnicima (Račića).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=247&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000246.] <br /> ({{jez-njem|"Pozega durch eigene Truppe in Zusammenwirken mit Cetniks (Racic) genommen."}})</ref>|Večernji izvještaj Obavještajnog odjeljenja Armijske grupe »F« za 6. septembar 1944. godine}} Pukovnik von Jungenfeld se nalazio na čelu 5. policijskog puka, sa štabom u [[Šabac|Šapcu]]. O saradnji visokih četničkih oficira sa Jungenfeldom, poput komandanta Kolubarskog korpusa JVuO kapetana Milorada Lapčevića, generala [[Svetomira Đukića]], komandanta Severnih pokrajina JVuO (tj. [[Vojvodina|Vojvodine]] i [[Slavonija|Slavonije]]) ili majora Ilije Orelja, u vezi sa planiranjem krupnije operacije protiv snagâ [[NOV i POJ]] u [[Srem]]u avgusta 1944. godine, general Dragoljub Mihailović je bio obaviješten od strane pukovnika Dragomira Radovanovića, delegata Vrhovne komande Jugoslovenske vojske u otadžbini za Vojvodinu: {{izdvojeni citat|Dobro je što je kapetan Lapčević postavljen za komandanta Sremske jurišne grupe, no on je svojim radom za poslednji mesec dana stalno radio sa nemačkim komandantom iz [[Šabac|Šapca]]. On — kapetan Lapčević je izvodio akciju u [[Kupinovo|Kupinskom]] kutu po zapovesti nemačkog komandanta iz Šabca, javno sa njim sedeo obilazio Kupinski kut naravno da su u ovom pogledu sudelovali đeneral Đukić i major Orelj. Major Orelj je potpuno zabrljao. Nezgodno je što se svuda prestavlja za Vašeg Delegata te u ime Vaše onako pijan naređuje i govori. Sve ovo vide ovi naši mladi komandanti koji vode ljude i koji treba da nose ceo teret borbe na svojim leđima. Oni nemogu da dozvole da im neko prebaci da su saradnici Nemaca. Kapetan Lapčević, đeneral Đukić i major Orelj mogli su i trebali da rade, ali samo tajno, a nikako javno svakog dana sedeti u kafani u s. [[Ušće (Obrenovac)|Ušće]] pored puta [[Obrenovac]]—Šabac, još đeneral Đukić sa đeneralskom kapom i t.d. Da umirim ove mlade ljude i da im objasnim da će se ovo zabraniti i da će se ako se šta radi, u buduće tajno raditi, trebalo je dosta vremena i muke.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_37.htm Izveštaj delegata Vrhovne komande za Vojvodinu od 22. avgusta 1944. Draži Mihailoviću o akcijama protiv NOV i POJ u Sremu i o saradnji sa nemačkim trupama]</ref>}} Iz Armijske grupe »F« javljeno je 13. septembra 1944. godine da Mihailovićevi četnici pomažu okupacionoj sili i prilikom defanzivnih akcijâ u zapadnoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Sjeverozapadna Srbija: Noćni napad crvenih bandi na [[Valjevo]] odbijen od strane četnika i vlastitih snaga.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=553&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000550.] <br /> ({{jez-njem|"NW–Serbien: <br /> Nachtangriff roter Banden auf Valjevo durch Cetniks und eig. Kräfte abgeschlagen."}})</ref>|Tajni dnevni izvještaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«) za 13. IX 1944.}} U [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]] četnici su asistirali okupatoru pri zaštiti objekata od strateškog značaja za ratnu privredu Trećeg Reicha, čime je Nijemcima znatno olakšavana eksploatacija rudnih bogatstava u zemlji: {{izdvojeni citat|Napad bandi na rudnik uglja [[Bogovina]] odbijen od strane DM–jedinicâ i mešovite borbene grupe (Landesschützen iz [[Bor]]a i delovi 1. policijskog dobrov. bataljona).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=403&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289656.] <br /> ({{jez-njem|"BANDENANGRIFF AUF KOHLENBERGWERK BOGOVINA DURCH DM–VERBAENDE UND GEMISCHTE KGR (LDS AUS BOR UND TLE. POL. FREIW.BTL. 1) ABGEWIESEN."}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«), 27. VIII 1944. godine}} Načelnik štaba Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO kapetan [[Neško Nedić]] je 13. septembra izdao naredbu kapetanu Vojislavu Markoviću da u najtješnjoj vezi sa njemačkim okupacionim snagama odbace [[1. proleterska divizija|Prvu proletersku diviziju]] prilikom napada na Valjevo: {{izdvojeni citat|Tvoj korpus za sada ostaje za akciju prema Valjevu — prema komunističkoj grupi dejstvuje u Kolubari. Pošto ovu akciju vode uglavnom Nemci to će tvoja uloga biti da naslonom naših i u sporazumu sa njima izvršiš tučenje crvenih sugerišući Nemcima najpogodnija rešenja. Od Nemaca ćeš neposredno da se snabdevaš municijom, a glavni zadatak ti je da prisustvom uz nemačke trupe goniš i hvataš komuniste koje oni razbijaju.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_69.htm Naređenje načelnika štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 13. septembra 1944. komandantu 7. jurišnog korpusa da sadejstvuje s nemačkim trupama u odbijanju napada 1. proleterske divizije NOVJ na Valjevo]</ref>}} Istovremeno, Nijemci otpočinju s izvođenjem [[Operacija Cirkus|operacije »Cirkus«]] ({{jez-njem|Zirkus}}), čiji je cilj bio ovlađivanje [[Kolubara|kolubarskim]] pobrđem. Operacija je počela 24. septembra 1944, uz učešće [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS-divizije »Prinz Eugen«]], [[Brandenburger|1. puka »Brandenburg«]] (bez 1. bataljona), 202. tenkovskog bataljona, dijelova 5. policijskog puka i pripadnikâ Šumadijske i Kolubarske grupe korpusa JVuO.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.pdf Pregled dejstava potčinjenih jedinica vojnoupravnog komandanta Jugoistoka (Armijske grupe »Srbija«) od 23. avgusta do 4. novembra 1944. godine]</ref> Prethodnog dana, ispred Komande Jugoistoka je načelnik štaba Armijske grupe »F« general [[Arthur Winter]] uputio izvještaj kojim najavljuje početak operacije, napominjući da će se i brojne četničke jedinice boriti na strani Wehrmachta: {{izdvojeni citat|Početak "Cirkusa" 24. septembra. [...] Sve naše snage u sjeverozapadnoj Srbiji potčinjene su Borbenoj grupi fon Jungenfeld. U kruševačkom kraju uspješno napredovanje većih četničkih snaga, uz podršku 12. bataljona iz sastava [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]], protiv crvenih bandi u području sjeverozapadno od Kruševca. Pothvat će biti nastavljen sa 6.000 četnika.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=941&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000931.] <br /> ({{jez-njem|"Beginn "Zirkus" 24.9. Durch Aufkl.– Vorstoss 1. Rgt. Brandenburg Arandjelovac stark feindbesetzt festgestellt. Sämtl. eig. Kräfte in NW–Serbien Kgr. v. Jungenfeld unterstellt. Raum Krusevac erfolgreicher Vorstoss stärkerer Cetnik–Kräfte, unterstützt durch 2./Pz.Abt.z.b.V.12 gegen rote Banden Raum NW Krusevac. Unternehmen wird mit 6000 Cetniks fortgeführt."}})</ref>|Povjerljivi izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 23. IX 1944.}} 1. oktobra 1944. godine, potpukovnik Dragoslav Račić i kapetan Neško Nedić naređuju potčinjenim zapovjednicima korpusâ iz sastava Četvrte grupe da, skupa sa njemačkim jedinicama, krenu u pomoć okupatorskom garnizonu u Šapcu koji je blokiran: {{izdvojeni citat|Drugoga oktobra u šest časova polaze u napad nemačke trupe: — Iz Šapca bataljon Brandenburga sa deset bornih kola, koji će se prikupiti na drumu šest kilometara severozapadno od Debrca (no ako most na Oridu bude porušen, ovaj bataljon krenuće na Vladimirce) odakle u 7,30 časova napada u pravcu sela Jalovik. — Iz Obrenovca ojačana četa pešadije sa tri tenka biće spremna za napad u 7,30 časova na Ušću i napašće preko Beljina ka selu Mesarci — Debrcu a potom selu Krniću. — Kolona iz Uba od dve čete pešadije i dva tenka, stoji spremna u sedam časova u Banjanima za napad pravcem selo Kožur — Krnić. Naše trupe će učestvovati sa jedinicama u napadu dok se ne očisti prostor Debrc — Jalovik — Krnić — Kožur, da bi potom produžile marš po zapovesti za prodor od prvog oktobra. NAREĐUJEM: 1. — Drugi jurišni korpus u sedam časova spreman u selu Ušće stupa u vezu sa nemačkom kolonom iz Obrenovca i napada sa njom zajedno. 2. — Treći korpus u sedam časova prikupljen u Banjanima stupa u vezu sa nemačkom kolonom sa Uba i napada sa njom zajedno. 3. — Valjevski korpus sa štabom grupe polazi iz Skele u 7 časova pravac Debrc, gde će se zadržati u rezervi. Radio vezu održavaće jedinice sa Štabom svakog časa.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_79.htm Zapovest Štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 1. oktobra 1944. komandantima 2, 3. i 7. jurišnog korpusa za sadejstvo s nemačkim trupama u deblokadi Šapca]</ref>}} U septembru su kvislinške formacije [[Srpska državna straža|Srpska državna]] i [[Srpska granična straža|granična straža]] preformirane u [[Srpski udarni korpus]] (jačine 6.800), stavljen pod Mihailovićevu komandu.<ref>[http://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.htm Izveštaj komandanta Armijske grupe "Srbija" od 4. novembra 1944] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230714172817/https://znaci.org/00001/4_12_4_168.htm |date=2023-07-14 }}, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 168</ref> U prvoj polovini septembra, četničko-nemačka odbrana [[Srbija|Srbije]] sa zapada doživela je slom usled prodora [[NOVJ]]. Bitka za [[Srbija|Srbiju]] definitivno je rešena tokom oktobra [[Beogradska operacija 1944.|Beogradskom operacijom]], uz sadejstvo [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] sa oklopnim snagama [[Crvena armija|Crvene armije]]. No, i pored toga, JVuO je nastavila sadejstvovati sa Vermahtom: {{izdvojeni citat|Glavni štab DM-a premješten je u Bosnu usljed napredovanja komunista u Srbiji; međutim, povlačenje četničkih snaga iz Srbije u Bosnu još uvijek nije sprovedeno. Uprkos slabijoj borbenoj efikasnosti, Račićevi četnici nastavljaju borbu protiv komunista. Pod jakim komunističkim pritiskom, još se četničkih vođâ, uključujući i one iz ist. Srbije, izjasnilo spremnim za borbu protiv komunista zajedno s njemačkim Wehrmachtom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=101&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame 000095: Izvještaj o neprijatelju u Srbiji, Hrvatskoj, Crnoj Gori i Albaniji (Dodatak za savjetovanje kod načelnika štaba jugoistoka od 2. oktobra 1944.)] <br /> ({{jez-njem|"Der Hpt.Stab DM ist infolge Vorrückens der Kommunisten in Serbien nach Bosnien verlegt worden, ein Abzug von Cetnik–Kräften aus dem Serbischen Raum nach Bosnien hat dagegen noch nicht stattgefunden. Trotz ihrer Unterlegenheit an Kampfwert stehen die Cetniks des Racic weiterhin im Kampf gegen die Kommunisten. <br /> Unter dem starken kommunistischen Druck haben sich weitere Cetnik–Führer, auch aus O–Serbien bereit erklärt, gemeinsam mit der Deutschen Wehrmacht gegen die Kommunisten zu kämpfen."}})</ref>|Izvještaj [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 2. oktobra 1944.}} {{izdvojeni citat|Četnička grupa [[Siniša Ocokoljić|Ocokoljića]] iz istočne Srbije osiguravala je pozadinu Müllerovom korpusu prilikom borbi protiv Rusa u rejonu okuka Dunava–Zaječar.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=568&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000562-000564: Držanje D.M.-četnika u Srbiji (dodatak za izvještaj o neprijateljskim namjerama od 19. oktobra 1944.)] <br /> ({{jez-njem|"Die ostserbische Cetnikgruppe des Ocokoljic hat dem Korps Müller bei den Verteidigungskämpfen gegen die Russen im Raum Donauschleife–Zajecar Dienste zur Freihaltung der rückwärtigen Verbindungen geleistet."}})</ref>|Njemački izvještaj od 19. oktobra 1944.}} Opšta (pozitivna) ocjena o doprinosu četničkih snaga u borbi na strani njemačkog Wehrmachta tokom bitke za Srbiju, data je u izvještaju štaba [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], poslatom 21. avgusta 1944. godine Vojnom zapovjedniku Jugoistoka generalu [[Hans Felber|Felberu]]: {{izdvojeni citat|Njemačko vođstvo u Srbiji je stoga moralo tražiti pomoć većih dijelova četnika Draže Mihailovića. Oni su slabo naoružani i nedavno su teško pogođeni usljed izostanka obuke pojedinačnih boraca. Ipak, dobro su se borili, pretrpjeli su znatne krvave gubitke i mogu se označiti kao bezuslovno antikomunistički.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=985&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000975.] ({{jez-njem|"Die deutsche Führung in Serbien mußte sich daher schon bisher der Mithilfe stärkerer Teile der DM–Cetniks bedienen. Diese sind schlecht bewaffnet und infolge geringer Ausbildung des Einzelkämpfers in der letzten Zeit stark angeschlagen worden. Sie haben sich aber gut geschlagen, erhebliche blutige Verluste zu verzeichnen und können als unbedingt antikommunistisch bezeichnet werden."}})</ref>|Njemačka procjena brojnosti partizanskih, njemačkih i kvislinških jedinica u Srbiji (21. august 1944).}} === Proboj četnika i Nijemaca iz Srbije (1944) === {{Poseban članak|Proboj četnika i Nijemaca iz Srbije|Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)}} [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-J28413, Jugoslawien, deutscher Rückzug.jpg|thumb|Nemački vojnici se povlače iz Srbije.]] Tokom septembra [[1944]]. glavna četnička mobilna formacija u centralnoj i zapadnoj Srbiji, [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa]] pod komandom [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]], skupa sa drugim pridruženim jedinicama, poražena je od nadirućih snaga [[NOVJ]] i potisnuta prema [[Beograd]]u. Ove su jedinice Nemci tokom [[3. oktobra|3]], [[4. oktobra|4.]] i [[5. oktobra]] 1944. vozovima prebacili sa željezničkih stanica Topčider i Ripanj do [[Kraljevo|Kraljeva]].<ref name="ReferenceC">Ratko Parežanin; MOJA MISIJA U CRNOJ GORI, Rim, 1974, str. 17-18.</ref><ref>Radomir Milošević-Čeda: ZAKASNELI RAPORT, Interprint, Beograd, 1996, str. 78-79.</ref> {{izdvojeni citat|Noću, iza ponoći, između 3. i 4. oktobra 1944, krenuli smo iz Beograda, sa železničke stanice u Topčideru... Uveče sam se oprostio sa komandantom Korpusa, generalom Kostom Mušickim... Kod Mušickog je u tom trenutku bio [[Nikola Kalabić]], a u štabu Dobrovoljačkog Korpusa sam primetio i Neška Nedića... Došli su da se dogovaraju sa Dobrovoljačkom komandom i da traže opremu i ostalo. Na brzinu progovorio sam nekoliko reči sa Neškom Nedićem. U vozu su s nama putovali i Kalabićevi četnici. Rekoše nam da idu do Kraljeva, gde se vrši koncentracija četnika za borbu.<ref name="ReferenceC"/>|Nedićev ministar [[Ratko Parežanin]]}} O oštrini borbi koje su se vodile između snaga NOVJ, s jedne, te okupatorsko-kolaboracionističkih jedinica s druge strane, svjedoči i jedan njemački izvještaj neposredno pred [[Beogradska operacija|pad Beograda]]. U izvještaju se apostofira strateški značaj koji je, za odbranu glavnog grada Srbije, predstavljala bojišnica u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]], koju su držale jedinice Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO kojom je komandovao potpukovnik Račić: {{izdvojeni citat|Račićeva jurišna grupa korpusa, koja je u septembru u teškim borbama na savskom zavoju bila potisnuta iz područja Čačak–Požega–Užice zbog napredovanja Titovih snaga u zapadnoj Srbiji ka severu, probila se natrag u područje Užice–Požega–Čačak zapadno ka Drini u pojedinačnim grupama, trpeći velike gubitke, nakon što su nemačke snage raspoređene u ovom području povučene na [[Istočni front]]. Usled nedostatka municije i oružja te u odsustvu nemačkih snaga koje bi ga poduprle, Račić je od tada mogao izvoditi samo manje operacije protiv komunističkih grupa. <br /> Brzo napredovanje Rusa preko doline Morave do saobraćajnice Beograd–Kraljevo potpuno je promenilo situaciju kod četnika. Čini se da je bliski kontakt s nemačkim trupama bio poremećen brzim pokretima nemačkih trupa uzrokovanim borbama, tako da se s te strane teško mogao vršiti bilo kakav kontinuirani uticaj na četnike.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=568&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame no. 000562.] <br /> ({{jez-njem|"Die im September durch den Nordvormarsch der Tito–Kräfte im westserbischen Gebiet aus dem Raum Cacak–Pozega–Uzice in harten Kämpfen gegen den Savabogen zurückgedrückte Sturmkorpsgruppe Racic hat sich nach Abzug der in diesem Raum eingesetzten deutschen Kräfte an die Ostfront wiederum unter starken Verlusten in Einzelgruppen in das Gebiet westlich der Drina und den Ausgangsraum Uzice–Pozega–Cacak durchgekämpft. Wegen Mangel an Munition und Waffen und im Hinblick auf das Fehlen deutscher Kräfte als Rückhalt hat Racic seitdem nur kleinere Aktionen gegen komm. Gruppen durchführen können. <br /> Das rasche Vordringen der Russen über das Moravatal bis zur Straße Belgrad–Kraljevo hat die Lage der Cetniks völlig verändert. Die Tuchfühlung mit der deutschen Truppe scheint durch die im Kampfverlauf notwendig gewordenen raschen deutschen Truppenverschiebungen unterbrochen zu sein, sodass von dieser Seite die Möglichkeit zu laufender Einwirkung auf die Cetniks kaum mehr bestand."}})</ref>|Držanje D.M.-četnika u Srbiji (dodatak za izvještaj o neprijateljskim namjerama od 19. oktobra 1944.)}} U večernjem izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] za 23. oktobar 1944. godine ponovo se pominje da je povučena nova linija [[Istočni front|Istočnog fronta]], kao i da ona prolazi preko teritorije okupirane Srbije i [[Balkan]]a. Iz dokumenta se može zaključiti kako četnička formacija potpukovnika Dragoslava Račića sudjeluje u frontu kao dio osovinskih snagâ, što je njemačkom Wehrmachtu svakako olakšalo povlačenje jedinicâ iz Grčke: {{izdvojeni citat|Istočni front: <br /> Pokušaj očigledno slabijih snaga [neprijatelja] da sa juga opkole našu borbenu grupu zapadno od [[Kriva Palanka|Krive Palanke]]. Uništenje neprijateljske grupe 24 km severoistočno od [[Priština|Prištine]] (300 poginulih neprijateljskih vojnika; uništeno ili zaplenjeno brojno oružje, vozila i vojna oprema). Vazdušno izviđanje ukazuje na pokret jakih snaga iz područja [[Kragujevac|Kragujevca]] ka [[Gornji Milanovac|Gor. Milanovcu]]. Četnička grupa Račića blokira rejon [[Čačak]]–[[Kraljevo]]–[[Požega (Srbija)|Požega]]. Pokreti naših snaga radi povlačenja u oblast severozapadno od [[Beograd]]a i dalje se odvijaju bez ometanja od strane neprijatelja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=655&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame no. 000649.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Abendmeldung vom 23.10.1944. <br /> Ostfront: <br /> Umfassungsversuch eigener Kampfgruppe W Kriva Palanka mit anscheinend schwachen Kräften von S. Vernichtung einer Feindgruppe 24 NO Pristina (300 Feindtote, zahlreiche Waffen, Fahrzeuge und Kriegsgerät vernichtet oder erbeutet). <br /> Aus Raum Kragujevac nach Luftaufklärung Bewegung starker Kräften gegen Grn. Milanovac. Cetnik–Gruppe Racic blockiert Raum Cacak, Kraljevo, Pozega. Eigene Absetzbewegungen Raum NW Belgrad auch weiterhin von Feind nicht verstört."}})</ref>}} O »formiranju novog istočnog fronta« pišu 4. novembra 1944. i feldmaršal [[Maximilian von Weichs]] i general [[Hans Felber]]. U izvještaju koji predstavlja svojevrsni pregled najvažnijih događaja za period avgust—novembar 1944, najviši oficiri Wehrmachta na teritoriji okupirane Jugoslavije računaju da se, pored četnika Draže Mihailovića, na strani Nijemaca u ovom »frontu« bore i [[Ruski zaštitni korpus|RZK]], [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] i [[Srpska državna straža|SDS]], zaključujući da je situacija kritična za okupatora i kolaboracioniste: {{izdvojeni citat|Uprkos mobilizaciji jedinica za uzbunu i koncentraciju neznatnih rezervi, uz bezobzirno ostavljanje otkrivenih širih delova zemlje, prodor Titovih snaga preko Ibarske doline prema jugoistoku Srbije u žestokim borbama nije mogao da bude sprečen. Grupa armija »F« je protiv Titovih snaga, pripremljenih u Crnoj Gori, bacila u borbu 1. brd. div.[iziju]. Izmičući njenom pritisku, druge Titove jedinice su početkom avgusta prešle jugozapadnu granicu Srbije. Isprva je namera vojnoupravnog komandanta Srbije bila da otkloni glavno ugrožavanje u jugoistočnoj Srbiji. U tu svrhu je 28. avgusta Komandi Grupe »Auleb« povereno komandovanje nad svima jedinicama koje su bile angažovane u jugoistočnoj Srbiji. Trebalo je da napad počne posle dovođenja 1. brd. div. iz Crne Gore. Tada je kapitulacija Rumunije od 23. 8. iz temelja izmenila situaciju u političkom i vojničkom pogledu. Na Dunavu i na granici Banata nastao je novi istočni front, a podređene bugarske snage otpale su i koncentrisale su se, napuštajući prostore koje su obezbeđivale, krajem meseca, duž glavne pruge od Velike Plane do Leskovca, u cilju odlaska za Bugarsku. Rus[ke] i srpske, kao i pol.[icijske] dobr.[ovoljačke] jedinice i četničke jedinice, koje su se do tada, uprkos svih razočarenja, borile na strani nemačkog Vermahta, postale su nesigurne, poslednje čak i delom neprijateljske. Situacija je zahtevala momentalnu mobilizaciju svih snaga koje su u tom prostoru stajale na raspolaganju, kao i dovođenje drugih nemačkih snaga iz ostalog jugoistočnog područja i njihovo angažovanje za formiranje novog istočnog fronta.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.htm Pregled dejstava potčinjenih jedinica vojnoupravnog komandanta Jugoistoka (Armijske grupe »Srbija«) od 23. avgusta do 4. novembra 1944. godine]</ref>}} U mjesečnom izvještaju Armijske grupe »F« ({{jez-njem|Heeresgruppe F}}) za oktobar 1944, poslatom Komandi Jugoistoka, konstatuje se da četnici u Srbiji nijesu u stanju održati svoje pozicije bez prisustva njemačkih okupacionih trupâ. Oficiri Wehrmachta tvrde da je „prebacivanje najvećeg dijela četničkih jedinica koje su se nalazile u sjevernoj i istočnoj Srbiji u suštini izvršeno da bi se izbjegli sukobi sa Rusima“, na čiju ih je „podmuklost“ upozorila Vrhovna komanda JVuO: {{izdvojeni citat|U borbi sa snagama 1. komun. korpusa koje su napredovale ka Beogradu, krajem septembra je Rudnički korpus [JVuO] u rejonu Lazarevca (32 km si. od Valjeva) potpuno uništen, dok je Kosmajski korpus uspio da se održi u rejonu sjeverno od Mladenovca (4 km j–ji. od Beograda). Nakon povlačenja njemačkih trupa, budući u nemogućnosti da zadrže dotadašnja operativna područja zbog premoći Rusa i komunista, četničke jedinice koje su se borile u sjeverozapadnoj i centralnoj Srbiji prebačene su do sredine oktobra na područje južno od Zapadne Morave.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&rec=311&roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001138.] <br /> ({{jez-njem|"Die Verlegung des grössten Teiles der in Nord– und Ostserbien befindlichen Cetnik–Einheiten wurde im wesentlichen zur Vermeidung von Zusammenstössen mit den Russen vorgenommem, vor deren Hinterlist das Obkdo. die Stäbe dringend warnte. <br /> Im Kampf mit den auf Belgrad vorgehenden Kräften des I.komm.Korps wurde Ende September das im Raum Lazarevac (32 NO Valjevo) stehende Rudnik–Korps völlig zerschlagen, während das Kosmaj–Korps sich im Raum Nord Mladenovac (4 SSO Belgrad) behaupten könnte. <br /> Angesichts der Unmöglichket, nach dem Abzug der deutschen Truppen die bisherigen Einsatzräume gegen die Übermacht der Russen und Kommunisten zu halten, wurden die in Nordwest– und Mittel– Serbien kämpfenden Cetnik–Einheiten biss Mitte Oktober in den Raum südlich der Westl. Morava verlegt."}})</ref>}} Izbijanje [[Crvena armija|Crvene armije]] na severoistočnu granicu Jugoslavije izazvalo je pometnju u četničkim redovima. Znatan deo četničkih trupa tokom septembra razbijen je od strane NOVJ u zapadnoj Srbiji. Sam [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]] sa manjom grupom boraca je nateran na povlačenje u Bosnu. Neki su pokušali da napadom na Nemce pred sam dolazak Crvene armije ponovo steknu saveznički status ([[Predrag Raković|Raković]], [[Dragutin Keserović|Keserović]], [[Dragoslav Račić|Račić]]), ali je i ovaj pokušaj bio kratkotrajan. Nakon neuspeha, glavnina se krajem oktobra koncentrisala u oblasti Ivanjice. Upravo u tom periodu vrh Armijske grupe E iz Grčke izbio je do [[Novi Pazar|Novog Pazara]]. Četnici su se priključili [[Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak|prodoru Armijske grupe E kroz Sandžak]] u istočnu [[Bosna|Bosnu]]. {{Wikisource|Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.}} {{izdvojeni citat|Draža Mihailović će nastaviti borbu protiv komunizma. Njegove jedinice se već bore sa Titovim trupama i imaju djelomično vezu sa njemačkim jedinicama (pukovnik v. Jungfeld, general Müller). Sada je stvar u tome, kako upotrebiti četničke jedinice kao prethodnice i osiguranje za komunikacije prilikom predstojećeg izmještanja njemačkih trupa iz Srbije. Pritom se neće moći izbjeći da četnici, prateći moguće pokrete njemačkih trupa ka zapadu, ne dospiju na tlo Hrvatske.<ref name="sr.wikisource.org">[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=51&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000045—000046.] ({{jez-njem|"D.M. wird weiterhin Kampf gegen den Kommunismus führen. Seine Verbände stehen nach wie vor gegen den Titobanden und haben zum Teil auch die notwendige Bindung an die deutsche Truppe (Oberst von Jungfeld, General Müller). Es wird nunmehr darauf ankommen, die Cetniks bei den zu erwartenden Absatzbewegungen der deutschen Truppe in Serbien als eine Art Vorhut einzusetzen, die die rückwärtigen Verbindungen durch Kampf gegen die dortständigen kommunistischen Banden öffnen. Dabei ist nicht zu vermeiden, dass die Cetniks im Zuge möglicher Rückverlegung der deutschen Kräfte in Serbien nach Westen auf kroatisches Gebiet übertreten."}})</ref>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} Prvog dana oktobra 1944, u Komandi Jugoistoka je održano savjetovanje na kojem je upozoreno na promjenljivo raspoloženje četnika prema njemačkoj oružanoj sili u okupiranoj Jugoslaviji: {{izdvojeni citat|Srbija: [...] Četničko držanje i dalje različito. Srbijanski četnici se bore zajedno sa Wehrmachtom protiv komunista. Čak je i sam Draža Mihailović tražio njemačko osiguranje za planirano prebacivanje svog štaba iz sjeverozapadne Srbije u područje jugozapadno od Beograda. Ovaj plan se ipak nije ostvario. Suprotno tome, četnici u Istočnoj Bosni, Hercegovini i južnoj Crnoj Gori su neprijateljski nastrojeni. Kreću se ka obali, kako bi u slučaju savezničkog iskrcavanja s njima uspostavili kontakt i dobili savezničku zaštitu od crvenih. Iz sigurnog izvora se doznaje da D.M. izričito osudio njihovo protivnjemačko držanje.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=111&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000105—000106.] ({{jez-njem|"Cetnik–Haltung weiterhin uneinheitlich. Serbische Cetniks kämpfen zusammen mit deutscher Truppe gegen komm. Banden. DM. selbst bat sogar um deutsche Hilfe zur Sicherung beabsichtigter Verlegung seines Hauptstabes von NW–Serbien in Raum SW Belgrad. Diese Absicht jedoch nicht durchgeführt. Demgegenüber feindselige Haltung der Cetniks im O–Bosnien, Herzegovina und S–Montenegro und Bewegung dieser Kräfte zur Küste in den Raum Dubrovnik mit dem Ziel, bei erwarteter engl.Landung Verbindung mit Allierten aufzunehmen und Schutz gegen Rote zu suchen. Nach S.Qu. bekannt, dass DM. die deutschfeidliche Haltung dieser Cetniks aussdrücklich missbilligt."}})</ref>|Izvještaj sa savjetovanja kod načelnika štaba Jugoistoka od 2. oktobra 1944 (1. oktobar 1944.).}} Koliki je stepen kontrole nad četničkim snagama u Srbiji uspjela ostvariti njemačka Komanda Jugoistoka, vidljivo je i iz zapisnika sa sastanka na vrhu, održanog neposredno pred početak [[Beogradska operacija|Beogradske operacije]] (8. X 1944), kada su zabilježene i riječi Višeg SS i policijskog vođe [[Hermanna Behrendsa]]: {{izdvojeni citat|Na pitanje g-dina feldmaršala [tj. [[Maximilian von Weichs|von Weichs]]a — prim.] postoji li mogućnost komunističkog ustanka u Beogradu, Viši SS i policijski vođa Obergruppenführer Behrends je odgovorio odrečno, ističući da su stalnim pročešljavanjem u posljednje vrijeme uklonjeni svi oni komunisti koji bi na bilo koji način mogli učestvovati u takvoj akciji. Na pitanje gdje se nalaze komunisti zatvoreni u koncentracioni logor, Behrends je odgovorio da su svi pobijeni. Na kraju je skrenuo pažnju na to da je u četničke redove uspio ubaciti dovoljno jake grupe Službe sigurnosti [SD-Sicherheitsdienst], koje imaju ostati sa četnicima i ubuduće. Na to je glavnokomandujući primijetio da je samo to dovoljan razlog zašto bi se vodstvo nad četnicima trebalo povjeriti isključivo Višem SS i policijskom vođi.<ref name="sr.wikisource.org">[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=52&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000045—000046.] ({{jez-njem|"Die Frage des Herrn Feldmarschall an den Obergruppenführer Behrends, ob er mit einem kommunistischen Aufstand in Belgrad rechne, verneinte dieser unter Hinweis darauf, dass er in letzter Zeit durch dauernde Durchkämmungen alle irgendwie für einen Putsch infrage kommenden Kommunisten beseitigt habe. Die Frage nach dem Verbleib der im Konzentrationslager erfassten Kommunisten beantwortete er dahingehend, dass diese alle umgelegt seien. Abschliessend wies Obergruppenführer Behrends noch daraufhin, dass er bei den Cetniks ausreichend starke SD—Kommandos eingebaut habe, die bei den Cetniks verbleiben würden. Von seiten O.B.Südost wurde daraufhin festgestellt, dass allein schon durch diese Tatsache die weitere Führung der Cetnikverbände durch den Höh.SS und Pol.Führer gegeben sei."}})</ref>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} Nakon poraza u [[Bitka na Jelovoj gori|bici na Jelovoj gori]], Vrhovna komanda JVuO na čelu sa Dražom Mihailovićem obrela se u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]]. Potpukovnik [[Zaharije Ostojić]], komandant Istaknutog dela štaba Vrhovne komande, šalje 30. septembra 1944. komandantu Zlatiborskog korpusa kapetanu Dušanu Radoviću (pseudonim »Kondor«) upozoravajuću depešu: {{izdvojeni citat| ''Za Kondora — ultra urgent'' Imam obaveštenje da ste Vi, [Miloš] Marković i [Filip] Ajdačić upućeni u [[Višegrad|višegradski]] srez sa specijalnim zadatkom i da ćete isti izvršiti u punoj vezi sa [[Gestapo]]m i Švabama. Vaši ljudi pričaju da su kaznena ekspedicija. Još u toku današnjeg dana očekujem Vaše objašnjenje, jer ću u protivnom preduzeti potrebno, a narod i istorija reći će ko je izdajnik?<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_133.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša Istaknutog dela štaba Vrhovne komande od 7. avgusta 1944. do 7. januara 1945. godine]</ref>}} Jedinice [[Crvena armija|Crvene armije]] i [[NOVJ]] u prvoj polovini oktobra [[1944]]. zaposele su komunikaciju dolinom [[Morava (reka)|Morave]] između [[Vranje|Vranja]] i [[Velika Plana|Velike Plane]], što je otežalo [[Proboj Armijske grupe "E" iz Grčke 1944|proboj Armijske grupe "E" iz Grčke]]. Ova formacija time je bila usmerena na komunikaciju [[Skoplje]] - [[Kosovska Mitrovica]] - [[Raška]], odnosno dolinom [[Ibar (reka)|Ibra]], i zatim na otvaranje puteva prema [[Sarajevo|Sarajevu]] pod borbom. Tokom ovog četvoromesečnog proboja saradnja između Armijske grupe "E" i četnika iz [[Srbija|Srbije]] i [[Crna Gora|Crne Gore]] imala je više vidova. U izvještaju [[91. armijskog korpusa]] Wehrmachta od 25. oktobra 1944. godine, što ga je potpisao general [[Werner von Erdmannsdorf]],<ref>NARA, T314, Roll 1360, frame no. 000889.</ref> odato je svojevrsno priznanje generalu Mihailoviću i njegovim četnicima kao najvrjednijim antikomunističkim (sa)borcima na čitavom okupiranom području [[Jugoistočna Evropa|jugoistočne Evrope]]: {{izdvojeni citat|Među antikomunističke grupe u Srbiji spadaju i sljedbenici srpskog pukovnika Draže Mihailovića [Mihailović je unaprijeđen u čin generala još decembra 1941. — prim.] i neke nezavisne četničke jedinice (četnik — borac za slobodu). Pukovnik Draža Mihailović igra u Srbiji ulogu sličnu onoj koju igra general [[EDES]]-a [[Napoleon Zervas|Zervas]] u Grčkoj. On jeste anglofil, ali i apsolutno antikomunistički nastrojen. Na osnovu njegova antikomunističkog stava, saradnja [četnika i Nijemaca] u borbi protiv Titovih komunističkih bandi bila je uglavnom zadovoljavajuća. Srbin je dobar vojnik i u tom pogledu nalazi se na prvom mjestu na Balkanu. Disciplinovan je, žilav i uporan, te stoga stoji iznad prosječnog Grka. Srpske bande se bore žešće od Grka i imaju se više cijeniti od grčkih bandita. Njihovo naoružanje je dobro.|Uputstvo za srpsko-albansku teritoriju, izdato od strane Obavještajnog odjeljenja 91. armijskog korpusa, 25. X 1944.}} Prilikom proboja od [[Sjenica|Sjenice]] prema [[Prijepolje|Prijepolju]] [[24. oktobra|24]]-[[31. oktobra]] [[1944]]. Nemci su nastupali zajedno sa borcima [[Srpski udarni korpus|Srpskog udarnog korpusa]] protiv snaga [[37. sandžačka divizija|37. sandžačke divizije]]. Od Prijepolja se glavnina [[Armijska grupe "E"|Armijske grupe "E"]] kroz Sandžak usmerila na pravac Prijepolje — Višegrad — Rogatica — Sarajevo. Jednim motorizovanim bataljonom Nemci su 1. novembra otvorili su put Prijepolje - Pljevlja, i usmerili celokupne četničke snage iz [[Srbija|Srbije]] na pravac [[Sjenica]] — [[Prijepolje]] — [[Pljevlja]] — [[Goražde]]. Time su iskoristili snage [[JVUO]] iz Srbije kao svoju levu pobočnicu. Nakon toga, svojim napadom na NOVJ u pravcu Tuzle ([[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944]]) sadejstvovale su snagama [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] u njihovom proboju na sever. U dnevnom izvještaju za 13. novembar 1944. o situaciji na teritoriji okupirane Jugoslavije iz štaba Armijske grupe »F«, u paragrafu naslovljenom “Njemačke i savezničke trupe“, navodi se, očigledno na osnovu presretnute komunikacije snaga NOVJ, da se general Dragoljub Mihailović nalazi u rejonu [[Sjenica|Sjenice]] sa „aktivnim jugoslovenskim generalom” (moguće da je riječ o [[Miroslav Trifunović|Miroslavu Trifunoviću]]).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=719&rec=311&roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001217.] <br /> ({{jez-njem|"I. Deutsche und verbündete Truppen. <br /> Draza Mihajlovic befindet sich mit einem aktiven jugosl. General im Sjenica. (VII.mont.Brig. an 3.Div. 4.11.)"}})</ref> Dok komandant [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] general [[Aleksander Ler|Ler]] u svom pregledu brojnog stanja od [[16. novembra]] [[1944]]. ubraja 10.000 četnika Pavla Đurišića u vlastite (njemačke) trupe,<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_174.htm Pregled brojnog stanja jedinica potčinjenih Grupi armija »E« na dan 16. 11. 1944. godine, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII — dokumenti Nemačkog rajha, knjiga 4], Vojnoistorijski institut, Beograd — dokument br. 174.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=382&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frames no. 000376—000377.]</ref> dotle se za četnike iz Srbije u izveštaju poslatom Vrhovnoj komandi u [[Berlin]]u kaže da se "drže u senci Vermahta". Nevoljno savezništvo veoma dobro ilustruje i sljedeći izveštaj: {{izdvojeni citat|[General] [[Miroslav Trifunović|Trifunović]] sa oko 18.000 četnika [[Dragoslav Račić|Račića]] i [[Dragutin Keserović|Keserovića]], uporedno sa nem. pokretima u rejonu [[Prijepolje]]. Pravac marša [[Foča]]. U početku učešće u borbenim dejstvima na nemačkoj strani (zaštita bokova). U poslednje vreme samo saputnici. Utisak: dokle god postoje zajednički interesi — uopšte mir. Ako vide mogućnost uspeha, bezuslovno treba očekivati prepade na nemački [[Vermaht]], naročito na odvojene grupe. <br /> Moli se da se dostavi rezultat pregovora DM — [[Hermann Neubacher|zastupnik Ministarstva spoljnih poslova]].<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Izvod iz ratnog dnevnika komande Grupe armija »E« za period od 1. oktobra do 31. decembra 1944. godine]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=507&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000501.] <br/> ({{jez-njem|"2.) Trifunovic mit ca. 18000 Cetniks des Racic und Keserovic gleichlaufend mit dt. Bewegungen im Raum Prijepolje Marschrichtung Foca. Anfangs Teilnahme an Kampfhandlungen auf deutscher Seite (Flankenschutz). Neuerdings nur Mitläufer. Eindruck: Solange gleichlaufende Interessen im allgemeinen Ruhe. Wenn erfolgversprechend, Überfälle gegen deutsche Wehrmacht, besonders Splittergruppen, unbedingt zu erwarten. <br /> 3.) Um Übermittlung des Verhandlungsergebnisses DM – Vertreter AA wird gebeten."}})</ref>}} Načelnik štaba Armijske grupe »E« general-major [[Erich Schmidt-Richberg]] piše 5. decembra 1944. godine o pokušajima da se s četnicima Draže Mihailovića nađe, u vrijeme zajedničkog povlačenja, obostrano korisno rješenje u smislu nastavka saradnje u borbi protiv snagâ [[NOV i POJ]]: {{izdvojeni citat| ''Borbenoj grupi pukovnika Bemera <br /> Glavni štab [[V SS brdskog korpusa]]'': 1) Pošto nemačka Vrhovna komanda sa opunomoćenicima DM već pregovara (preko izaslanika pukovnika [[Gojko Borota|Borote]]), molimo da se generalu Trifunoviću predoči da sačeka uputstva od svog pretpostavljenog starešine. 2) Utvrđivanje neke neutralne zone ist. od [[Sokolac|Sokolca]] ne može se dovesti u sklad sa nemačkim planovima. 3) Ostali predlozi DM već su dostavljeni. 4) U držanju nemačkog Vermahta, koje je ranije utvrđeno, prema četnicima ništa se nije promenilo. Nemački Vermaht ima nameru da zadovolji potrebe četnika u što većoj meri uzimajući u obzir i pružanje materijalne pomoći.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »E« ZA PERIOD OD 1. OKTOBRA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=868&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000862.] <br/> ({{jez-njem|"An Kampfgruppe Oberst Böhmer nachrichtl.: <br /> Gen.Kdo.V.SS-Geb. Korps (durch Schreiben, 2. Ausf.) <br /> 1.) Da deutsches Okdo. nur mit einer DM Vertretung verhandeln kann, und dies bereits geschiet (von entsandter Oberst Borota), wird gebeten, dass General Trifunovic nahezulegen, Weisungen seiner vorgesetzten Stelle abzuwarten. <br /> 2.) Festlegung eines neutralen Raumes ostw. Sokolac läst sich mit deutschen Planungen nicht in Einklang bringen. Entsprechende andere Vorschläge wurden bereits DM übermittelt. <br /> 3.) An dem ursprünglich festgelegten Verhalten der deutschen Wehrmacht gegenüber den Cetniks hat sich nichts geändert. <br /> 4.) Die deutsche Wehrmacht wird versuchen, den Bedürfnissen der Cetniks weitgehend gerecht zu werden und beabsichtigt hierzu auch materielle Hilfeleistung."}})</ref>}} U posljednjim mjesecima okupacije Jugoslavije, dužnosnici njemačkog Wehrmachta mogli su dati konačni i zaokruženi sud o karakteru kolaboracije JVuO sa okupacionim snagama. Tako uputstvo iz štaba 91. armijskog korpusa od 26. decembra 1944. godine sadrži veoma iznijansirano tumačenje kvaliteta dosadašnje njemačko-četničke saradnje, prvenstveno uslovljene spoznajom da [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] predstavlja zajedničkog neprijatelja. Pored toga, oficiri iz štaba 91. koprusa analiziraju kako se može proći s najmanje političke štete usljed stalno prisutnog antagonizma između vlasti NDH i četnikâ, preporučajući oprez u odnosima s potonjima zbog njihovih neprekinutih veza sa [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|Saveznicima]]: {{izdvojeni citat|Srpski četnici: <br /> Upotreba četničkih jedinica dala je u raznim oblastima dobre rezultate. Poznavanje zemljišta od strane četnikâ i njihove izviđačke aktivnosti protiv Titovih snaga od koristi su njemačkom Wehrmachtu. Međutim, oslanjanje četnika na njemački Wehrmacht proizilazi isključivo iz činjenice da su inferiorni u odnosu na Titove snage — [[Angloamerika|angloamerička]] oružana intervencija bi ih navela da odmah promijene kurs. Njihovi pokušaji da se svrstaju uz angloameričkog neprijatelja se nastavljaju. Stoga se savjetuje veliki oprez kada se postupa sa četnicima. Za vlastiti stav prema četnicima presudno je sljedeće: <br /> 1) Upotreba četničkih jedinica mora se sprovesti na način tako da, u slučaju nagle promjene kursa, šteta ostane u granicama podnošljivog; <br /> 2) Nijemci moraju iskoristiti neprijateljstvo između četnika i boljševičkih bandi; <br /> 3) Saradnja s četnicima od slučaja do slučaja u zamjenu za opskrbu borbenom municijom, zdravstvenu njegu i snabdijevanje namirnicama, ukoliko su dostupne; <br /> 4) Cjelokupno hrvatsko stanovništvo mrzi četnike; kompromis između njih i hrvatskih vlasti (posebno ustaša) teško da je moguć. Stoga, moramo spriječiti njihov upad na hrvatski teritorij, posebno između [[Drina|Drine]] i [[Bosna (rijeka)|Bosne]]. Prelazak [natrag] preko Drine u Srbiju, naročito od strane četnika iz Stare Srbije [misli se na teritoriju Nedićeve Srbije — prim.], treba podržati, jer se time izbjegava konflikt s NDH. Na hrvatskom tlu, taktički nužan kontakt s četnicima tokom operacija protiv Titovih snaga treba održati što je moguće više neprimjetnijim, s obzirom na odnos s ustašama; <br /> 5) Postojeća mržnja između srpskih četnika i [[Bošnjaci|Muslimana]] zahtijeva poseban oprez tokom pregovora s obje strane i njihovog upošljavanja, jer će se i jedna i druga strana ili povući ili odmah zauzeti neprijateljski stav ako se za takve pregovore sazna; <br /> Da li se četnici mogu iskoristiti u njemačku svrhu u borbi protiv Titovih bandi, '''čime bi se uštedjela njemačka krv''', zavisiće od razumnog i vještog pregovaranja s njima.<ref>[https://znaci.org/ok/T317.php?sta1=etni&sta2=D.M&idem=1404 NARA, T314, Roll 1630, frame no. 000770.] <br /> ({{jez-njem|"Die serbischen Cetniks. <br /> Der Einsatz von Cetnik–Verbänden hat in verschiedenen Gebieten guten Ergebnissen geführt. Von Nutzen für die Deutsche Wehrmacht ist die Landeskenntnis der Cetniks und ihre Aufklärungstätigkeit den Titobanden gegenüber. <br /> Anlehnung der Cetniks an die Deutsche Wehrmacht beruht jedoch nur auf die Tatsache, daß sie den Titokräften unterlegen sind: ein bewaffnetes angloameriknisches Eingreifen wird ihr sofortiges Umschwenken veranlassen, Ihre Versuche, sich dem angloamerikanischen Gegner zu nähern, laufen weiter. Große Vorsicht den Cetniks gegenüber ist daher angebracht. <br /> Für die eigene Haltung den Cetniks gegenüber ist maßgebend: <br /> 1.) Der Einsatz der Cetnik–Verbände ist so durchzuführen, daß bei plötzlichem Umschwenken der Schaden in erträglichen Grenzen bleibt. <br /> 2.) Die Feindschaft zwischen den Cetniks und bolschewistischen Banden muß deutscherseits ausgenützt werden. <br /> 3.) Zusammenarbeit mit Cetniks von Fall zu Fall gegen Bereitstellung von Gefechtsmunition, sanitäre Betreuung und Verpflegung, soweit diese vorhanden. <br /> 4.) Die Cetniks sind bei der gesamten kroatischen Bevölkerung verhasst, ein Ausgleich zwischen ihnen und den kroatischen Dienststellen (bes. Ustascha) ist kaum möglich, daher muss ein Eindringen in den innerkroatischen Raum insbesondere zwischen Drina und Bosna unsererseits verhindert werden. Ein Übertritt insbesondere der altserbischen Cetniks über die Drina nach Serbien ist zu unterstützen, da so Konflikt mit Kroatien vermieden wird. Auf kroatischem Boden ist taktisch notwendige Fühlung mit Cetniks bei Einsatz gegen Titobanden im Hinblick auf Verhältnis zur Ustascha möglichst wenig in Erscheinung treten zu lassen. <br /> 5.) Der bestehende Haß zwischen serbischen Cetniks und Muselmanen verpflichtet bei Verhandlungen und Einsatz beider Teile zu besonderer Vorsicht, da bei Bekanntwerden solcher Verhandlungen beide Parteien entweder abspringen oder sofort eine feindselige Haltung einnehmen werden. <br /> Von einer verständnisvoll und geschickt geführten Verhandlung mit den Cetniks wird es abhängen, ob diese durch Einsatz gegen Titobanden für deutsche Zwecke nutzbar gemacht werden können, somit also deutsches Blut gespart werden kann."}})</ref>|Uputstvo načelnika štaba 91. armijskog korpusa o „srpskim četnicima“ iz decembra 1944.}} === Proboj četnika i Nijemaca iz Crne Gore (1944) === {{Poseban članak|Proboj četnika i Nijemaca iz Crne Gore|Pavle Đurišić|Crnogorski dobrovoljački korpus}} [[File:Spisak vlastitih trupa njemačke Armijske grupe E 1944, decembra 1944.jpg|thumb|Spisak trupa njemačke Armijske grupe »E« iz decembra 1944.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=382&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000376.]</ref> Na spisku se nalazi i “10.000 Crnogoraca“ ({{jez-njem|"10.000 Montenegriner"}}). Riječ je o četnicima [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]] (tj. CDK), koji su se povlačili zajedno sa okupacionim snagama.]] Dok su srbijanski četnici sadjejstvovali snagama Armijske grupe »E« u njihovom proboju na sjever, četnici iz Crne Gore uzeli su učešća u [[Proboj XXI brdskog korpusa iz okruženja|proboju XXI brdskog korpusa iz okruženja]]. Jedinice crnogorskih četnika, koje su od Njemaca takođe preformirane u dobrovoljačke pukove ("[[Crnogorski dobrovoljački korpus]]"), borile su se u sastavu njemačkog [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. brdskog korpusa]] između [[Danilovgrad]]a i [[Cetinje|Cetinja]] rame uz rame sa njemačkim vojnicima. Ove snage učestvovale su zajedno sa njemačkim snagama u operacijama protiv NOVJ ([[Operacija Frilingservahen aprila 1944|Frilingservahen]], [[Operacija Ribecal avgusta 1944|Ribecal]]). Komandant [[Armijska grupa E|Armijske grupe "E"]] je u svom izvještaju od ove četnike ubrojao u brojno stanje svojih jedinica: {{izdvojeni citat|C. D. K. od 3 puka, pod komandom potpukovnika [[Pavle Đurišić|Đurišića]], formiran neposredno od strane K-de 2. OkA ([[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druga oklopna armija]]), bio je do sada u službenom pogledu potčinjen K-di 2. OkA a u snabdevačkom i taktičkom pogledu 181. peš. div., koja je trebalo da se obimno uključi u obuku. [...] C.D.K. se do sada dokazao u borbi protiv komunista, ali je upitna njegova pouzdanost prema njemačkom Wehrmachtu zbog Đurišićeva kontradiktornog stava.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=825&rec=314&roll=664 NARA, T314, Roll 664, frame 000817.] <br /> ({{jez-njem|"M.F.K. zu 3 Rgt. unter Führung Oberstleutnant Djurisic, wurde von Pz.AOK 2 unmittelbar aufgestellt, unterstand bisher truppendienstlich Pz.AOK, versorgungsmässig und taktisch 181.Inf.Div., die sich ausbildungsmässig weitgehend einzuschalten hatte. <br /> M.F.K. im Kampf gegen Kommunisten bisher bewährt, jedoch in seiner Zuverlässigskeit gegenüber der deutschen Wehrmacht durch widerspruchsvolle Haltung Djurisic fragwürdig."}})</ref>|Izvještaj Komande 21. brdskog korpusa Komandi Grupe armija "E" od 23. septembra 1944. godine}} O odluci komandanta Crne Gore, Boke i Sandžaka JVuO potpukovnika Pavla Đurišića da slijedi kolonu njemačkih armijâ pri povlačenju s Balkana, te o značajnoj pomoći pruženoj okupatoru od strane crnogorskih četnika tom prilikom, piše u svojim ratnim memoarima i [[Hermann Neubacher]]: {{izdvojeni citat|On je bio opasan nemački saveznik. Meni je uvek bilo savršeno jasno da bismo mi za Pavla Đurišića, u slučaju invazije zapadnih sila na Balkan, ponovo postali njegov najveći neprijatelj. Kada je započelo povlačenje nemačkih trupa iz Crne Gore, Pavle Đurišić je krenuo sa njima. Tokom napornih marševa po planinskom terenu, tokom operacije povlačenja prolazili smo i kroz područja koja su kontrolisali partizani. Njegove trupe vodile su borbu sa partizanima i time nemačkim trupama olakšale evakuaciju sa tog prostora. Kasnije je Pavle Đurišić sklopio ugovor sa ustaškim trupama Ante Pavelića, da bi mogao da prođe sa svojim jedinicama kroz Hrvatsku i Istru. Tamo su se već nalazile i druge četničke jedinice, kao i Ljotićevi dobrovoljci.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], str. 176—177.</ref>|[[Hermann Neubacher]]}} === Prelazak sa Nemcima u Bosnu (1944-1945) === {{main|Proboj Armijske grupe E kroz istočnu Bosnu|Četnička ofanziva u istočnoj Bosni 1944.|Bosanska golgota}} [[File: Četnički oficir Dinarske divizije, SS-Sturmbannführer Ernst Lerch i neidentificirani SS-Hautsturmführer tokom ofanzive protiv IX. korpusa.jpg|thumb|Oficir [[Dinarska četnička divizija|Dinarske divizije JVuO]], SS-Sturmbannführer [[Ernst Lerch]] i neidentificirani SS-Hauptsturmführer tokom ofanzive protiv [[9. korpus NOVJ|9. korpusa NOVJ]] u Sloveniji, mart 1945. godine<ref>[http://bandenkampf.blogspot.com/2016/05/bk0164.html Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0164 | Photo | Höherer SS- und Polizeiführer Adriatisches Küstenland]</ref>]] [[Armijska grupa "E"]] imala je u planu otvaranje komunikacija kroz istočnu Bosnu, pa je krajem novembra jedna njena divizija ([[11. poljska vazduhoplovna divizija (Nemačka)|11. poljska vazduhoplovna divizija]]) započela napad pravcem od [[Rogatica|Rogatice]] prema [[Zvornik]]u, protiv snaga [[Treći udarni korpus NOVJ|Trećeg udarnog korpusa]] [[NOVJ]]. Međutim, kako su tokom ofanzive [[NOVJ]] i Crvene armije od 3. decembra nemačke pozicije na [[Sremski front|Sremskom frontu]] ozbiljno ugrožene, ova divizija hitno je izvučena i transportovana prugom [[Sarajevo]] - [[Slavonski Brod]] na [[Sremski front]]. Na njeno mesto usmerena je glavnina četnika iz [[Srbija|Srbije]]. U izvještaju Operativnog odjeljenja u [[Sarajevo|Sarajevu]] Armijske grupe »E« od 10. decembra 1944, koji potpisuje potpukovnik Warnstorff, istaknuto je: {{izdvojeni citat| Telegram 34. i 91. arm. korpusu, 5. SS-brd. arm. korpusu i Korpusnoj grupi »Kibler«: 1) Četnici na maršu u širi rejon Valjeva privremeno će preći preko područja Rogatica — Ljubovija — Zvornik — Kladanj. 2) DM garantuje najlojalnije držanje prema nemačkim jedinicama i nudi saradnju. Znak raspoznavanja za saradnju između nemačkih jedinica i četnika je: Mitrovica. 3) Četnike u što većoj meri koristiti za službu izviđanja. Materijalna pomoć može im se obezbediti u ograničenim razmerama ukoliko se stave na raspolaganje za borbu protiv bandi. 4) K-da Grupe armija obavestila je hrvatske vlasti o navedenom kretanju.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »E« ZA PERIOD OD 1. OKTOBRA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=998&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000992.] ({{jez-njem| <br /> "1.) Cetniks überschreiten auf dem Marsch in den Großraum Valjevo vorübergehend das Gebiet Rogatica – Ljubovija – Zvornik – Kladanj. <br /> 2.) DM hat loyalste Haltung gegenüber deutscher Truppe zugesichert und bietet Zusammenarbeit an. Kennwort zwischen deutscher Truppe und Cetniks für Zusammenarbeit ist "Mitrovica". <br /> 3.) Die Cetniks sind weitgehend für Erkundungsaufträge zu verwenden. Materielle Hilfe darf ihnen in beschränktem Ausmaß gewährt werden, soweit sie sich zum Kampf gegen die Banden zur Verfügung stellen. <br /> 4.) Die kroatischen Behörden sind über obige Bewegung durch Okdo. unterrichtet worden."}})</ref>}} U izvještaju njemačkog opunomoćenog generala u [[NDH]] od 24. decembra 1944. godine,<ref>[https://znaci.org/00001/40_82.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje POSLJEDNJI DANI NA VUČJAKU]</ref> navodi se da je general Draža Mihailović izrazio spremnost za suradnju i sa formacijama NDH u borbi protiv NOVJ: {{izdvojeni citat|Prema izvješću pouzdanog agenta, Draža Mihajlović je izrazio namjeru da se bori skupa sa ustašama i domobranima, jer je njihov zajednički glavni cilj uništenje komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=443&rec=311&roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000427.] <br /> ({{jez-njem|"Nach zuverlässiger V–Mann–Meldung soll Draza Mihajlovic geäussert haben, er wolle mit den Ustascha und Domobranen zusammen kämpfen, da das gemeinsame Hauptziel die Vernichtung des Kommunismus sei."}})</ref>|Izvještaj njemačkog opunomoćenog generala u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj od 24. XII 1944.}} Četnici su, pod ličnom komandom [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]], nakon koncentrisanja unutar nemačko-ustaških linija, izvršili [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944|napad na snage NOVJ]]. 8. decembra [[1944]]. ujutro sa nemačko-ustaških položaja u okolini [[Rogatica|Rogatice]] krenuli u silovit napad prema [[Zvornik]]u. Ovaj napad bio je usklađen sa napadom nemačkog 34. armijskog korpusa sa druge strane, pravcem [[Užice]] - [[Ljubovija]] - [[Zvornik]]. Ovom prilikom četnicima su Nemci obezbedili snabdevanje municijom, kao i zbrinjavanje ranjenika u nemačkim bolnicama u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Pošto je prodor četnika prema [[Zvornik]]u odbijen, njihova glavnina usmerila se prema oslobođenoj [[Tuzla|Tuzli]]. U [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944|neizvesnim borbama od 24. do 28. decembra]] [[Treći udarni korpus NOVJ]] krajnjim naporom odbio je ovaj napad. Nakon ovog poraza, glavnina [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] snaga razmestila se u [[Modriča|Modriči]] i okolini, gde su nakon kraćeg sukoba uspostavili sporazum sa snagama NDH. Tako su se našli na za Nemce vitalnoj komunikaciji Sarajevo - Brod, vodeći zajedno sa Nemcima teške dvomesečne borbe protiv [[Druga armija JA|Druge jugoslovenske armije]], koja je nastojala da je prekine. Preko pukovnika Borote, komandanta Romanijskog korpusa JVuO, uspostavljena je saradnja sa nemačkim štabom u [[Sarajevo|Sarajevu]], od kojeg je obezbeđeno snabdevanje municijom i bolničko zbrinjavanje ranjenika.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_130.htm Opšti uslovi sporazuma o saradnji između četnika i nemačkih jedinica pripremljeni za pregovore decembra 1944. godine], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 130</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Ratni dnevnik Armijske grupe E 1.10.1944-31.12.1944], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - prilog broj 2, (10. decembar 1944)</ref> [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićeva]] grupacija takođe je uspostavila vezu sa Štefanom Hedrihom ({{jez-nem|Stefan Hedrich}}), SS-oberfirerom i inspektorom u glavnom štabu SS, komandantom SS-oblasti Severozapadna Bosna.<ref>[https://www.znaci.org/00001/181.htm Roland Kaltenegger: TOTENKOPF & EDELWEIß], četvrti deo: Das Kriegsjahr 1944 (Ares verlag, Graz), strana 268.</ref> [[3. april]]a 1945. godine, kada su nemačke trupe napuštale Bijeljinu i okolinu, Mihailović je pokušao da ih pridobije da ostanu pod njegovom komandom kao jugoslovenski državljani.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_192.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša štaba Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 7. aprila 1945. godine]</ref> [[Schutzstaffel|SS]]-Sturmbannführer (major) [[Ernst Lerch]], u izvještaju od 8. marta 1945. godine, piše da je [[Aleksandar Nikolić (četnik)|Aleksandar Nikolić]], zapovjednik Sremsko-slavonske komande JVuO, zajedno sa svojim trupama (za koje navodi da broje oko 80 ljudi, ali i da bi po pristizanju ostatka jedinice ta cifra mogla dostići i 400) došao u [[Istra|Istru]], tj. u [[Operativna zona Jadransko primorje|Operativnu zonu Jadransko primorje]], gdje se stavlja na raspolaganje njemačkim vlastima. Ernst Lerch moli nadređene da naznače rejon u kojem bi »grupa pukovnika Nikolića« mogla da bude »upotrebljena«: {{izdvojeni citat|1.) U prostor [[Jurdani]], prov. [[Rijeka (grad)|Rijeka]], stigli su delovi četničke grupe pukovnika Nikoliča u jačini oko 80 ljudi. 2.) Prema telegr. Glavnog ureda SS od 7. 2. 45, delovodn. pov. br. 375/45, grupa Nikolić potčinjena je komandantu SS i policije u [Operativnoj zoni] Jadr. primorje. [...] 6.) Pukovnik Nikolić je samostalni četnički komandant i njegov načelnik Štaba major Miladinović je izjavio da ova grupa ne želi nikakvu zavisnost od ministra [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]a, odn. od drugih četničkih grupa. <br /> Oni obećavaju da će se stoprocentno zajedno s Nemcima boriti kako protiv komunista tako i protiv regularnih engleskih trupa koje oni navodno preziru iz dubine duše. <br /> Ovaj osnovni stav oni će zadržati u svakoj situaciji pa ma šta se desilo.<ref>[https://znaci.org/zb/4_6_19.htm Zbornik NOR-a – tom VI – Borbe u Sloveniji – knjiga 19. – 1. III – 15. V 1945. godine, Vojnoistorijski institut], Beograd, 1975, dokument br. 161, str. 822–823.</ref>|Obaveštenje komandanta SS i policije u Operativnoj zoni Jadransko primorje od 8. marta 1945. o pristizanju četnika pukovnika Nikolića u Istru}} [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za [[Jugoistočna Evropa|jugoistočnu Evropu]], u svojim poslijeratnim memoarima ističe da je sa četničkim komandantom održavao vezu sve do aprila 1945, tj. do [[Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)|zajedničkog povlačenja Nijemaca i četnika]] pred jedinicama NOVJ i [[Crvena armija|Crvene armije]]. Neubacher navodi da je postojala i zamisao o susretu između njega i generala Mihailovića, ali [[Joachim von Ribbentrop]] nije dao dopuštenje za taj sastanak: {{izdvojeni citat|Tokom sukoba četnika sa Englezima, stiglo je do mene pitanje da li bih bio spreman da razgovaram sa Dražom Mihailovićem. Ovu sam molbu prosledio ministru spoljnih poslova Ribentropu, tražeći od njega da mi dozvoli da do takvog susreta dođe. U principu, nije mi bilo zabranjeno da uspostavim kontakt. Ali, za vođenje razgovora morao sam da dobijem specijalnu dozvolu. Bilo mi je, međutim, zabranjeno da stupim na teren koji kontroliše Draža Mihailović. Moja spremnost i želja da se sretnem sa njim bili su veliki, te sam uskoro morao da sam sebi priznam da je moj glavni motiv bio – radoznalost. Da se sretnem sa četničkim vođom, a da se prethodno ne izvrše potrebne pripreme, razgovor bi bio besmislen, i jedino bi doneo neugodnost i neprilike za Dražu Mihailovića, jer bi dobio etiketu „kolaboratera“. Trebalo je susret dobro organizovati, kako bi bilo sigurno da će doneti senzacionalan rezultat. Verovatno je i sam Draža Mihailović tako razmišljao, pa zato, najzad, nije nikada ni došlo do našeg susreta. Ali, ostali smo u vezi preko naših posrednika. I jedna i druga strana bila je u tim kontaktima veoma oprezna. Jedan moj poverljiv čovek čak je tri puta bio u Dražinom glavnom štabu. Da ne bih bio suviše opširan, zadovoljiću se samo tvrdnjom da Draža Mihailović svoju politiku sve do kraja rata nije menjao. Tek početkom 1945, u vreme naših poslednjih borbi u Hrvatskoj, kada je povlačenje naših trupa sa tog prostora bilo samo pitanje dana, Draža Mihailović mi se obratio direktnom molbom – i to preko svojih poverljivih ljudi u Beču – da mu pružim pomoć u vezi sa naoružanjem njegovih jedinica. Tokom nekoliko dana ja sam čak imao direktnu radio-vezu sa njegovim glavnim štabom u Bosni. Moj poverljiv čovek bio je poslednji put kod Draže u aprilu 1945.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 161–162.</ref>}} General Mihailović je odbijao da osobno uđe u bilo kakav aranžman s okupatorom, i od ove je politike odstupio samo u četiri ili pet navrata tokom rata. Riječ je o [[Sastanak u Divcima|sastanku u Divcima]] sredinom novembra 1941. godine, zatim o dva sastanka s predstavnikom Hermanna Neubachera, [[Rudolfom Stärkerom]], u jesen 1944 (prvi u zapadnoj Srbiji na kojem je Mihailovića pratio pukovnik [[Robert H. McDowell]], šef američke vojne misije pri njegovu štabu, a drugi u sjeveroistočnoj Bosni), kao i o posljednjem sastanku sa Stärkerom na planini [[Vučjak]], početkom aprila 1945. Neubacher pokušava u svojoj knjizi ekskulpirati Mihailovića od odgovornosti za kolaboraciju.<ref>[https://znaci.org/00001/40_62.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNIČKO-NJEMAČKI SPORAZUMI O KOLABORACIJI U SRBIJI]</ref> == Nemci o generalu Mihailoviću i JVuO == [[Datoteka:Draža pred sudom.jpg|mini|desno|Optuženi [[Dragoljub Mihailović]] na [[Beogradski proces|suđenju u Beogradu]] [[1946]].]] {{izdvojeni citat|'''Njemačka je za D.M.-a neprijatelj br. 2 – neprijatelj br. 1 su komunisti'''.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=695&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000686.] <br /> ({{jez-njem|"Deutschland ist für D.M. nur noch der Feind No. 2. Feind No. 1 sind die Kommunisten."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka Armijske grupe »F« sa izaslanikom Neubacherom održanog 30. jula 1944.}} Jedna od najrječitijih evaluacijâ komandne sposobnosti načelnika štaba Jugoslovenske vojske u Otadžbini, a koja potiče iz primarnih izvora njemačke provenijencije, sadržana je u mjesečnom izvještaju Komande Jugoistoka za mart 1943. godine<ref>[https://znaci.org/00001/40_51.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje BITKA NA NERETVI I NJENE POSLJEDICE]</ref>: {{izdvojeni citat|Dosadašnje borbe pokazuju da je Mihailović kao vojni komandant zatajio. Mihailović snosi glavnu krivnju za dosadašnje neuspjehe zbog nepravilne procjene vremena, prostora i zemljišta i zbog toga što nije iskoristio opće date mogućnosti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=813&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame 6290063.] <br /> ({{jez-njem|"Die bisherigen Kämpfe zeigen, daß Mihailovic als militärischer Führer versagte. Die gegebenen Möglichkeiten infolge Unkenntnis von Zeitbedarf, Raum und Gelände nicht erkennend, trägt er die Hauptschuld an den bisherigen Mißerfolgen."}})</ref>|Procjena situacije Komande Jugoistoka za mart 1943. (1. april 1943.)}} Prilikom ispitivanja od strane istražitelja 7. američke armije avgusta 1945. godine, pisanu izjavu o svojim aktivnostima u ratnom periodu sastavio je i [[feldmaršal]] [[Maximilian von Weichs]], koji je avgusta 1943. naslijedio generala Löhra na mjestu glavnokomandujućeg Jugoistoka. U odjeljku naslovljenom »Grupe koje pomažu Njemačkoj«, von Weichs o četnicima Draže Mihailovića piše sljedeće: {{izdvojeni citat|Mihailovićeve trupe su se nekada borile protiv naših okupacionih trupa iz lojalnosti prema svome kralju. U isto vreme su se borile protiv Tita, zbog svojih antikomunističkih ubeđenja. Ovaj rat na dva fronta nije mogao dugo potrajati, posebno kada je britanska podrška počela favorizovati Tita. Sledstveno, Mihailović je pokazao pronemačka stremljenja. Bilo je angažmana tokom kojih su se srpski četnici borili protiv Tita zajedno sa nemačkim trupama. Sa druge strane, dešavalo se da neprijateljski raspoložene četničke grupe napadnu nemačke vozove za snabdevanje da bi popunili sopstvene zalihe. Mihailović je voleo da ostane u pozadini, i prepusti takve poslove svojim podređenima. On se nadao da će dočekati svoje vreme ovom igrom moći, dok mu anglo-američko iskrcavanje ne obezbedi dovoljnu podršku protiv Tita. Nemačka je prigrlila njegovu podršku, koliko god privremenu. Četničke izviđačke aktivnosti naši komandanti su visoko cenili.<ref>http://znaci.org/00002/318_4.htm ({{jez-eng|"MIHAILOVIC's troops once fought against our occupation troops out of loyalty to their King. At the same time they fought against TITO, because of anti—Communist convictions. This two front war could not last long, particularly when British support favored TITO. Consequently MIHAILOVIC showed pro-German leanings. There were engagements during which Serbian Chetniks fought TITO alongside German troops. On the other hand, hostile Chetnik groups were known to attack German supply trains in order to replenish their own stocks. ''MIHAILOVIC liked to remain in the background, and leave such affairs up to his subordinates. He hoped to bide his time with this play of power until an Anglo—American landing would provide sufficient support against TITO. Germany welcomed his support, however temporary. Chetnik reconnaissance activities were valued highly by our commanders''."}})</ref>}} Takođe, feldmaršal von Weichs na drugom mjestu podcrtava da, dok se general Mihailović nastojao držati po strani, taktička je njemačko-četnička kolaboracija na terenu poprimala sve veći obim: {{izdvojeni citat|Iako se on sâm [Mihailović] oštroumno suzdržavao od iznošenja svog ličnog stava u javnosti, bez sumnje kako bi imao odriješene ruke za svaku eventualnost (npr. savezničko iskrcavanje na Balkanu), dopustio je svojim komandantima da pregovaraju s Nijemcima te da s njima sarađuju. I oni su to činili, sve više i više...<ref>Röhr, Werner, ed. (1994). Europa unterm Hakenkreuz: Okkupation und Kollaboration (1938–1945). Berlin: Hüthig. s. 358. <br/ > ({{jez-eng|"Though he himself [Draža Mihailović] shrewdly refrained from giving his personal view in public, no doubt to have a free hand for every eventuality (e.g. Allied landing on the Balkans), he allowed his commanders to negotiate with Germans and to co-operate with them. And they did so, more and more..."}})</ref>|[[Maximilian von Weichs]]}} Specijalni [[Adolf Hitler|Hitler]]ov izaslanik [[Hermann Neubacher]] u svojim memoarima tumači politiku Draže Mihailovića. On piše da je Mihailović „ostao neprijatelj okupatoru, koji je, zbog Titovog uspona, postao njegov neprijatelj broj dva”. Neubacher primjećuje da su Mihailovićevi komandanti sarađivali sa Nijemcima, dočim je on nastavio voditi antiokupatorsku propagandu: {{izdvojeni citat|Politiku Draže Mihailovića nije bilo teško razumeti. On je bio impresioniran nemačkim vojnim podvizima. Pa ipak, sa sigurnošću je računao na to da će Nemačka izgubiti rat. Dovoljno sam čuo od pouzdanih izvora, koji su me obavestili o Dražinom stavu prema Rajhu. On je ostao neprijatelj okupatoru, koji je, zbog Titovog uspona, postao njegov neprijatelj broj dva. Saveznici su Dražu ostavili na cedilu, pa je zato pokušao da od Nemaca – koji su za njega sada bili samo neprijatelj broj dva – dobije što je moguće više oružja. Namera četničkog vođe bila je ova: da se, kada započne nemačko povlačenje, bez borbe dokopa nemačkih strateških pozicija i da se na njima utvrdi. On se spremao za konačan obračun sa Titom, koji je trebalo da se vodi beskompromisno, na život ili smrt, a u pitanju je bila budućnost Jugoslavije. Dok su, dakle, Dražini podređeni komandanti tu i tamo sarađivali sa Nemcima, on je sam nastavio da i dalje vodi propagandu protiv Nemaca.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 160–161.</ref>}} Čak i kada je odobravao kolaboraciju svojih komandanata sa okupatorima, general Mihailović je strogo vodio računa da se na taj način lično ne kompromituje, prvenstveno iz straha od negativne reakcije stanovništva okupirane Jugoslavije. Presretanjem komunikacije između Mihailovića i vojvode Đujića ujesen 1943, njemački nadležni organi su registrovali ovu tendenciju kod četničkog vođstva: {{izdvojeni citat|18.11. Radio-naređenje D.M. Đujiću da još više nego do sada ratuje zajedno sa njemačkim Wehrmachom protiv komunista, jer su oni izdali srpsku nacionalnu stvar. On sam ne može tako postupiti zbog stava naroda.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=235&roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000223.] <br /> ({{jez-njem|"18. 11. FUNKBEFEHL D. M. AN DJUJIC, MIT DEUTSCHER WEHRMACHT GEGEN KOMMUNISTEN MEHR ALS BISHER ZU KAEMPFEN, DA NATIONALE SACHE SERBIENS VERRATEN. ER SELBST KOENNE WEGEN VOLKSMEINUNG NICHT MITMACHEN."}})</ref>|Depeša komande Druge oklopne armije komandi [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 21. novembra 1943. godine}} General [[Schutzstaffel|SS]]-a [[Otto Kumm]], treći komandant [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS dobrovoljačke brdske divizije »Prinz Eugen«]], u knjizi ratnih memoara naslovljenoj ''Vorwärts, Prinz Eugen! Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"'' („Naprijed, Prinz Eugen! Istorija 7. SS dobrovoljačke divizije Prinz Eugen”), ostavio je svoje tumačenje prirode odnosâ između JVuO i njemačkog okupatora: {{izdvojeni citat|Kao ostatak „u šumi“ regularne armije nakon okupacije Jugoslavije, oni su nosili stare uniforme – i nove brade, jer su se zakleli da se neće brijati dok okupator ne bude isteran iz zemlje. Oni su bili verni kraljevini i borili su se za svog mladog kralja Petra II, ali radije su se držali udaljenih sela i oblasti, ne napadajući naše jedinice, osim ako se nisu osećali dovoljno nadmoćnim. Disciplina i naoružanje bilo im je relativno dobro, a u odnosu prema drugim jugoslovenskim narodnim i verskim grupama bili su nepredvidljivi – što je često išlo do napada na hrvatska sela i muslimanske žene. Kao prijatelje još su imali Engleze – i njihov radio. Na volovskim kolima ili na konjskim leđima oni su se povremeno prebacivali u druge oblasti, najčešće neuzdrmani, jer smo ih mi puštali, smatrajući da ih dugoročno možemo pridobiti za nas – kao '''braću po oružju protiv komunizma'''. To je donekle nejasna situacija, oni nisu prijatelji, ali ni neprijatelji, i situacija se menja s vremena na vreme.<ref>[http://www.znaci.org/00001/200.htm Otto Kumm: VORWÄRTS, PRINZ EUGEN! - Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"], [http://www.znaci.org/00001/200_5.pdf Aufstellung der Division "Prinz Eugen"] str. 52. <br /> ({{jez-njem|"Als Reste der nach der Besetzung Jugoslawiens 'in den Wald' gegangenen regulären Armee tragen sie die alte Uniform – und neue Bärte, da sie geschworen haben, sich nicht früher zu rasieren, bevor nicht der Okkupator aus dem Land gejagt ist. Sie sind königstreu und kämpfen für ihren Jung-König Peter II., doch weichen sie lieber aus in abseits gelegene Dörfer und Gebiete und stellen sich nur selten unseren Verbänden, es sei denn, sie fühlen sich in ausreichender Ubermacht. Disziplin und Bewaffnung sind relativ gut, gegenüber den anderen jugoslawischen Volks- und Glaubensgruppen sind sie unberechenbar, weshalb es oft zu Ubergriffen gegen kroatische Dörfer oder muselmanische Frauen kommt. Als stille Freunde haben sie die Engländer – und ihre Funkgeräte. Auf Ochsenkarren oder hoch zu Roß verlegen sie manchmal in eine andere Gegend, meist ungeschoren, da wir sie ziehen lassen und sie auf lange Sicht für uns gewinnen wollen – als Waffengefährten gegen den Kommunismus. Es ist eine etwas unklare Situation, sie sind nicht Freund, auch nicht Feind, die Lage wechselt von mal zu mal."}})</ref>}} Saradnju sa četničkim formacijama generala Mihailovića u borbi protiv zajedničkog neprijatelja pominje u svojim memoarima i [[Schutzstaffel|SS]]-potpukovnik [[Otto Skorzeny]], vođa njemačkih komandosa, zaslužan za izvođenje brojnih specijalnih operacija tokom rata. Neposredno pred [[Kapitulacija Nacističke Njemačke|kapitulaciju nacističke Njemačke]], ''Obersturmbannführer'' Skorzeny je tri dana (od 5. do 8. maja [[1945]]. godine) vršio dužnost šefa njemačke vojno-obavještajne službe ''[[Abwehr]]''. Po osobnom ''[[Adolf Hitler|Führer]]ovom'' naređenju, potpukovnik Skorzeny biva upućen proljeća 1944. godine u okupiranu Jugoslaviju, kako bi koordinirao [[Operacija Konjićev skok|operacijom uništenja]] [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOVJ]] i zarobljavanja [[Josip Broz Tito|maršala Tita]]: {{izdvojeni citat|U proljeće 1944. dobio sam naredbu Vrhovne komande Wehrmachta da lociram [[Josip Broz Tito|Titov]] štab, uništim ga i uhvatim Tita, koji je, prema [[Winston Churchill|Churchill]]ovoj volji, već bio zamijenio generala Mihailovića. Mihailović, ratni ministar mladog kralja [[Petar II Karađorđević|Petra II]] od Jugoslavije, koji je živio u egzilu u [[London]]u, bio je uplašen sve većim uticajem komunizma. Na njegovo zaprepaštenje, njegovi su se četnici ponekad borili zajedno čak s mađarskim trupama, Hrvatima [[Ante Pavelić]]a, pa čak i sa našim vojnicima protiv Titovih trupâ.<ref>Otto Skorzeny, ''Meine Kommandounternehmen. Krieg ohne Fronten'', Universitas Verlag in F.A. Herbig Verlagsbuchhandlung GmbH, München, 1993, s. 201. <br /> ({{jez-njem|"Im Frühjahr 1944 bekam ich den Befehl vom OKW, das Hauptquartier Titos ausfindig zu machen, es zu zerstören und Tito gefangenzunehmen, der nach dem Willen Churchills schon den General Mihailowitsch abgelöst hatte. Der Kriegsminister des im Exil in London lebenden jungen Königs Peter II. von Jugoslawien, Mihailowitsch, war über den fortschreitenden Einfluß des Kommunismus erschreckt. Seine Tschetniks schlugen sich zu seinem Erstaunen manchmal sogar gemeinsam mit den ungarischen Truppen, den Kroaten des Ante Pawelitsch und selbst unseren Soldaten gegen die Truppen Titos."}})</ref>}} == Reference == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Kolaboracija četnika sa silama Osovine]] * [[Saradnja četnika sa fašističkom Italijom]] == Vanjske veze == {{commonscat|Chetnik collaboration with Axis occupation}} * [https://www.znaci.org/00001/40.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945 (Stanford University Press 1975)] {{Kolaboracija u Jugoslaviji}} {{Authority control}} [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu| ]] 8nqyfypcbsngv6fi8n9ozv7p4jm0uwj 0 4719509 42711212 42586921 2026-10-16T07:09:49Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42711212 wikitext text/x-wiki {{Politički vođa |ime=Delcy Rodríguez |datum rođenja={{datum rođenja i dob|1969|5|18}} |mjesto rođenja={{flagicon|VEN|1954}} [[Caracas]], [[Venezuela]] |datum smrti= |mjesto smrti= |malaslika= |opis male slike= |slika=Delcy Rodríguez portrait.jpg |veličina= |opis slike= |podpredsjednik= |podpremijer= |zamjenik= |stranka=[[Ujedinjena socijalistička partija Venezuele|PSUV]] |potpis= |supruga= |zanimanje= |fusnote= {{notelist}} |položaj = [[Predsjednik Venezuele|Predsjednica Venezuele]]{{efn|Uslijed [[Američki napad na Venezuelu 2026.|američkog napada na Venezuelu]], Maduro je svrgnut i uhapšen od strane američkih specijalnih jedinica te odveden iz zemlje, prema američkim izvještajima. Slijedom toga, potpredsjednica [[Delcy Rodríguez]] postala je v.d. predsjednice u Madurovom odsustvu.}}<br>{{small|{{nobold|(vršiteljica dužnosti)}}}} |mandat_start = [[5. januara]] [[2026.]] |mandat_kraj = |podpredsjednik = ''ona sama'' |podpremijer = |zamjenik = |premijer1 = |predsjednik1 = |prethodnik = [[Nicolás Maduro]] |nasljednik = |čin2 = [[Potpredsjednik Venezuele|Potpredsjednica Venezuele]] |mandat_start2 = [[14. juna]] [[2018.]] |mandat_kraj2 = |podpredsjednik2 = |podpremijer2 = |zamjenik2 = |premijer2 = |predsjednik = |prethodnik2 = [[Tareck El Aissami]] |nasljednik2 = |čin3 = |mandat_start3 = |mandat_kraj3 = |podpredsjednik3 = |podpremijer3 = |zamjenik3 = |premijer3 = |predsjednik3 = |prethodnik3 = |nasljednik3 = |čin4 = |mandat_start4 = |mandat_kraj4 = |podpredsjednik4 = |podpremijer4 = |zamjenik4 = |premijer4 = |predsjednik4 = |nasljednik4 = |prethodnik4 = |čin5 = |mandat_start5 = |mandat_kraj5 = |podpredsjednik5 = |podpremijer5 = |zamjenik5 = |premijer5 = |predsjednik5 = |prethodnik5 = |nasljednik5 = |vjera= }} '''Delcy Rodríguez''' ([[Caracas]], [[18. maja]] [[1969.]]) je [[venezuela]]nska [[pravnica]], [[diplomat]]kinja i [[političarka]] koja obnaša dužnost vršiteljice dužnosti [[predsjednik Venezuele|predsjednice Venezuele]] nakon [[Američki napadi u Venezueli 2026.|zarobljavanja]] [[Nicolás Maduro|Nicolása Madura]] 3. januara 2026.<ref>[https://talcualdigital.com/delcy-rodriguez-diplomacia-en-pie-de-guerra-perfil/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250319224452/https://talcualdigital.com/delcy-rodriguez-diplomacia-en-pie-de-guerra-perfil/ |date=2025-03-19 }}(https://talcualdigital.com/delcy-rodriguez-diplomacia-en-pie-de-guerra-perfil/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250319224452/https://talcualdigital.com/delcy-rodriguez-diplomacia-en-pie-de-guerra-perfil/ |date=2025-03-19 }}) Delcy Rodríguez, diplomacy on a war footing: Profile] talcualdigital.com 1. studenoga 2017. Pristupljeno 3. studenoga 2025.</ref><ref>[https://www.nytimes.com/live/2026/01/03/world/trump-united-states-strikes-venezuela#pam-bondi-maduro-indictment](https://www.nytimes.com/live/2026/01/03/world/trump-united-states-strikes-venezuela#pam-bondi-maduro-indictment) Venezuela Live Updates: Trump Says U.S. Will 'Run the Country' After Capture of Maduro] nytimes.com Pristupljeno 3. januara 2026. </ref><ref>[https://www.reuters.com/world/americas/venezuelas-supreme-court-orders-delcy-rodriguez-become-interim-president](https://www.reuters.com/world/americas/venezuelas-supreme-court-orders-delcy-rodriguez-become-interim-president) Venezuela's Supreme Court orders Delcy Rodriguez become interim president] reuters.com Pristupljeno 4. januara 2026.</ref><ref>[https://www.theindaily.com/2857/]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}(https://www.theindaily.com/2857/{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}) Delcy Rodríguez Becomes Acting President of Venezuela After Nicolás Maduro's Detention in New York] theindaily.com 4. januara 2026. Pristupljeno 4. januara 2026.</ref> == Biografija == Od 2018. obnaša i dužnost potpredsjednice Venezuele. Tijekom predsjedništava [[Hugo Chávez|Huga Cháveza]] i Madura obnašala je više dužnosti. Bila je ministrica narodne moći za [[komunikacije]] i [[informacije]] od 2013. do 2014.,<ref>[http://www.el-nacional.com/politica/nueva-ministra-comunicaciones-abogada_0_239376083.html](http://www.el-nacional.com/politica/nueva-ministra-comunicaciones-abogada_0_239376083.html) Nueva ministra de comunicaciones es la hermana de Jorge Rodríguez] el-nacional.com 4. augusta 2013. Pristupljeno 24. listopada 2014.</ref> ministrica vanjskih poslova od 2014. do 2017.,<ref>[https://www.lapatilla.com/site/2017/06/21/se-acabo-el-berrinche-delcy-eloina-sale-de-la-cancilleria](https://www.lapatilla.com/site/2017/06/21/se-acabo-el-berrinche-delcy-eloina-sale-de-la-cancilleria) ¡Se acabó el berrinche! Delcy Eloína sale de la cancillería] lapatilla.com 21. juna 2017. Pristupljeno 22. juna 2017.</ref> predsjednica Ustavotvorne skupštine Venezuele od 2017. do 2018. te ministrica [[nafta|nafte]] od 2024. do 2025. Članica je nacionalnog vodstva [[Ujedinjena socijalistička stranka Venezuele|Ujedinjene socijalističke stranke Venezuele]].<ref>[http://www.psuv.org.ve/portada/juramentada-nueva-direccion-nacional-partido-socialista-unido-venezuela/](http://www.psuv.org.ve/portada/juramentada-nueva-direccion-nacional-partido-socialista-unido-venezuela/) New National Directorate of the United Socialist Party of Venezuela Sworn In] psuv.org.ve 23. travnja 2022. Pristupljeno 7. travnja 2024.</ref><ref>[https://2001online.com/nacionales/delcy-rodriguez-vuelve-al-psuv-y-que-paso-con-somos-venezuela/](https://2001online.com/nacionales/delcy-rodriguez-vuelve-al-psuv-y-que-paso-con-somos-venezuela/) Delcy Rodríguez vuelve al Psuv ¿Y qué pasó con Somos Venezuela?] 2001online.com 9. listopada 2018. Pristupljeno 7. travnja 2024.</ref> [[Europska unija]], [[Sjedinjene Američke Države]] i [[Kanada]] uveli su joj [[sankcije]] zbog navodnih [[ljudska prava|kršenja ljudskih prava]] i njezine uloge u političkoj krizi u zemlji. <ref>[https://www.theglobeandmail.com/news/world/canada-sanctions-40-venezuelans-with-links-to-political-economic-crisis/article36367074/?ref=http://www.theglobeandmail.com& Canada sanctions 40 Venezuelans with links to political, economic crisis.] theglobeandmail.com Pristupljeno 5. januara 2026.</ref> <ref>[https://www.miamiherald.com/news/nation-world/world/americas/venezuela/article213778194.html European Union hits 11 more Venezuelans with sanctions". The Miami Herald] miamiherald.com Pristupljeno 5. januara 2026.</ref><ref>[https://www.upi.com/Top_News/World-News/2018/09/25/US-targets-Venezuelans-with-new-sanctions-for-corruption/1321537888346/ U.S. targets Venezuelans with new sanctions for corruption] upi.com Pristupljeno 5. januara 2026.</ref> Njezino potpredsjedništvo bilo je sporno u razdoblju od [[2019.]] do [[2023.]]<ref>[https://talcualdigital.com/index.php/2019/08/28/guaido-nombra-a-leopoldo-lopez-al-frente-de-un-nuevo-centro-de-gobierno/](https://talcualdigital.com/index.php/2019/08/28/guaido-nombra-a-leopoldo-lopez-al-frente-de-un-nuevo-centro-de-gobierno/) Guaidó nombra a Leopoldo López al frente de un nuevo centro de Gobierno] talcualdigital.com 28. augusta 2019. Pristupljeno 31. augusta 2019.</ref><ref>[https://www.larazon.es/internacional/guaido-crea-un-centro-de-gobierno-que-dirigira-leopoldo-lopez-JD24725851](https://www.larazon.es/internacional/guaido-crea-un-centro-de-gobierno-que-dirigira-leopoldo-lopez-JD24725851) Guaidó pone a Leopoldo López al frente de su gabinete] larazon.es 28. augusta 2019. Pristupljeno 31. augusta 2019.</ref> Navodi se da je uspjela stabilizirati venezuelansko gospodarstvo nakon višegodišnje krize te povećati proizvodnju nafte unatoč pooštrenim američkim sankcijama.<ref>[https://www.nytimes.com/2026/01/04/world/americas/trump-venezuela-leader-rodriguez-machado.html](https://www.nytimes.com/2026/01/04/world/americas/trump-venezuela-leader-rodriguez-machado.html) How Trump Fixed On a Maduro Loyalist as Venezuela’s New Leader] nytimes.com Pristupljeno 4. januara 2026.</ref> Dana 3. januara 2026. u [[Američki napadi u Venezueli 2026.|američkoj operaciji]] Maduro je zarobljen, čime je Rodríguez preuzela dužnost vršiteljice dužnosti predsjednice, uz nejasnu buduću ulogu u državnoj upravi.<ref>[https://www.nytimes.com/live/2026/01/03/world/trump-united-states-strikes-venezuela](https://www.nytimes.com/live/2026/01/03/world/trump-united-states-strikes-venezuela) Live Updates: U.S. Captures Venezuelan Leader, Trump Says] nytimes.com 3. januara 2026. Pristupljeno 3. januara 2026.</ref> Nakon toga pojavila se na državnoj televiziji tvrdeći da je Maduro jedini predsjednik Venezuele. Vrhovni sud pravde Venezuele naložio je da Rodríguez preuzme dužnost vršiteljice dužnosti predsjednice.<ref>[https://www.reuters.com/world/americas/venezuelas-supreme-court-orders-delcy-rodriguez-become-interim-president](https://www.reuters.com/world/americas/venezuelas-supreme-court-orders-delcy-rodriguez-become-interim-president) Venezuela's Supreme Court orders Delcy Rodriguez become interim president] reuters.com Pristupljeno 4. januara 2026.</ref><ref>[https://www.cbsnews.com/live-updates/venezuela-us-military-strikes-maduro-trump](https://www.cbsnews.com/live-updates/venezuela-us-military-strikes-maduro-trump) U.S. strikes Venezuela and captures Maduro; Trump says "we're going to run the country" for now] cbsnews.com Pristupljeno 3. januara 2026.</ref> == Reference == {{reflist|}} {{Predsjednici Venezuele}} {{Normativna kontrola}} {{Životni vijek|1969||Rodríguez, Delcy}} [[Kategorija:Predsjednici Venezuele]] [[Kategorija:Venezuelanski političari]] [[Kategorija:Biografije, Caracas]] rcf8es531fbskabmdtvb3opr48p2ca2 0 4725736 42711186 42697029 2026-10-15T20:26:30Z InternetArchiveBot 155863 Bluelink 1 book for verifiability (20261015)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 42711186 wikitext text/x-wiki {{Infokutija nosilac funkcije | ime = Mireya Moscoso | slika = Mireya Moscoso in 2012.jpg | veličina = | opis = <!-- Funkcija (može biti do 10) --> | položaj = 34. [[Predsjednik Paname|predsjednica Paname]] | tip1 = političar | mandat_start = [[1. rujna]] [[1999.]] | mandat_kraj = [[1. rujna]] [[2004.]] | potpredsjednik = {{ubl|[[Arturo Vallarino]] {{small|(prvi)}}|[[Dominador Baldomero]] {{small|(drugi)}}}} | prethodnik = [[Ernesto Pérez Balladares]] | nasljednik = [[Martín Torrijos]] <!-- Biografske informacije --> | puno ime = Mireya Elisa Moscoso Rodríguez | posthumno ime = | datum rođenja = {{Datum rođenja i dob|1946|7|9|hr=da}} | mjesto rođenja = {{flagicon|PAN}} [[Pedasí (grad)|Pedasí]], [[Panama]] | datum smrti = <!-- možete koristiti {{Datum smrti i dob|godina smti|mjesec smrti|dan smrti|godina rođenja|mjesec rođenja|dan rođenja}} --> | mjesto smrti = | datum pokopa = | mjesto pokopa = | stranka = [[Panamistička stranka]] | dinastija = | vladarska himna = | alma_mater = [[Miami Dade College]] | zanimanje = dizajnerica, političarka | otac = | majka = | suprug = {{ubl|{{marriage|[[Arnulfo Arias]]|1969.|1988.|end=d}}|{{marriage|Ricardo Gruber|1990.|1997.|end=divorced}}}} | partneri = | djeca = {{nowrap|Ricardo Gruber Moscoso {{small|(posvojen)}}}} | vjera = | potpis = | fusnote = }} '''Mireya Elisa Moscoso Rodríguez''' ({{IPA-es|miˈɾeʝa eˈlisa mosˈkoso roˈðɾiɣes}}; [[Pedasí (grad)|Pedasí]], [[9. srpnja]] [[1946.]]), [[Panama|panamska]] političarka koja je od [[1999.]] do [[2004.]] godine bila [[Predsjednik Paname|predsjednica Paname]]. Moscoso je prva i do danas jedina žena koja je obnašala tu dužnost u historiji [[Panama|Paname]].<ref>{{cite book |last1=East |first1=Roger |last2=Thomas |first2=Richard J. |title=Profiles of People in Power: The World's Government Leaders |date=3 June 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-63939-8 |page=451 |url=https://books.google.com/books?id=gJG3AwAAQBAJ |language=en}}</ref> Rođena je kao najmlađe od šestoro djece u ruralnoj obitelji,<ref name=Britannica>{{cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/393400/Mireya-Moscoso |title=Mireya Moscoso |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |archive-date=13 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120313212705/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/393400/Mireya-Moscoso |access-date=15 September 2012 |url-status=live }}</ref><ref name=CIDOB>{{cite web |url=http://www.cidob.org/es/content/pdf/1540 |title=Mireya Moscoso de Arias |publisher=Centro de Estudios y Documentacion Internacionales de Barcelona |access-date=14 December 2012 |archive-date=10 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120710035300/http://www.cidob.org/es/content/pdf/1540 |url-status=dead |language=es}}</ref> a oca, koji je bio učitelj, izgubila je s deset godina. Kako bi financirala školovanje radila je kao tajnica,<ref>{{cite news |last1=Navarro |first1=Mireya |title=Woman in the News: Mireya Elisa Moscoso; Earnest Icon For Panama |url=https://www.nytimes.com/1999/05/04/world/woman-in-the-news-mireya-elisa-moscoso-earnest-icon-for-panama.html |access-date=23 April 2020 |work=New York Times |date=4 May 1999}}</ref> a kao djevojka se angažirala u [[Opći izbori u Panami 1968.|predsjedničkoj kampanji]] trostrukog predsjednika [[Arnulfo Arias|Arnulfa Ariasa]].<ref name=Britannica /> Nakon što je Arias treći put svrgnut u puču, Moscoso je otišla za njim u egzil u [[SAD|Sjedinjene Države]], gdje su se [[1969.]] godine vjenčali<ref name=Britannica /> kada su njoj bile 23, a njemu 67 godina.{{sfn|Harding|2006|p=129}} U tom je periodu studirala dizajn interijera na [[Miami Dade College|Miami Dadeu]].<ref name=E>{{cite news |url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-55622671.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307134014/https://www.highbeam.com/doc/1G1-55622671.html |url-status=usurped |archive-date=7 March 2016 |title=Awaiting the lady |date=28 August 1999 |newspaper=The Economist |via=[[HighBeam Research]] |url-access=subscription |location=US |access-date=15 September 2012}}</ref> Nakon njegove smrti [[1988.]] godine naslijedila je njegov posao s kavom,<ref name=NYT>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1999/05/03/world/the-widow-of-ex-leader-wins-race-in-panama.html?pagewanted=all&src=pm |title=The Widow of Ex-Leader Wins Race in Panama |author=Mireya Navarro |date=3 May 1999 |work=The New York Times |archive-date=5 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305141216/http://www.nytimes.com/1999/05/03/world/the-widow-of-ex-leader-wins-race-in-panama.html?pagewanted=all&src=pm |access-date=15 September 2012 |url-status=live }}</ref> a naknadno je preuzela i čelno mjesto u njegovoj stranci, koja je tada djelovala kao [[Panamistička stranka|Arnulfistička stranka]]. Na [[Opći izbori u Panami 1994.|općim izborima 1994.]] godine tijesno je izgubila od kandidata [[Demokratska revolucionarna stranka|Demokratske revolucionarne stranke]], [[Ernesto Pérez Balladares|Ernesta Péreza Balladaresa]], za samo 4% glasova, međutim je na [[Opći izbori u Panami 1998.|sljedećim općim izborima]] pobijedila kandidata te iste stranke, [[Martín Torrijos|Martína Torrijosa]], sa 7% glasova prednosti i postala prva panamska predsjednica. Njezin mandat bio je obilježen vraćanjem [[Panamski kanal|Panamskog kanala]] Panami, ali i ekonomskim problemima koji su nastali odlaskom američke radne snage. Probleme su joj stvarali i paketi štednje koje je izglasala [[Narodna skupština (Panama)|Narodna skupština]], u kojoj je opozicija držala većinu, korupcijski skandali povezani uz njezinu administraciju te poteškoće u izglasavanju predloženih zakonskih inicijativa. Njezina je popularnost opala, a kandidat njezine strane, [[José Miguel Alemán]], izgubio je na sljedećim izborima od Torrijosa. Bila je aktivna u opoziciji za vrijeme Torrijosovog mandata, a kasnije se posvetila radu u međunarodnim udrugama.<ref>{{cite web |url=http://www.goldengirlfinance.ca/articles/mobama-and-the-first-ladies:-does-she-who-rocks-the-pillow-talk-rule-the-world/slide/8#GoldenGirlFinance |title=MObama & the first ladies: Does she who rocks the pillow talk rule the world? |date=17 September 2012 |publisher=goldengirlfinance.ca |access-date=14 December 2012 |archive-date=2 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160302194942/http://www.goldengirlfinance.ca/articles/mobama-and-the-first-ladies:-does-she-who-rocks-the-pillow-talk-rule-the-world/slide/8#GoldenGirlFinance |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/Council_of_Women_World_Leaders_Biographies.pdf |title=Council of Women World Leaders Biographies |publisher=The Wilson Center |access-date=14 December 2012 |archive-date=3 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130203233526/http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/Council_of_Women_World_Leaders_Biographies.pdf |url-status=dead }}</ref> == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} *{{cite book |title=The History of Panama |url=https://archive.org/details/historyofpanama0000hard |last=Harding |first=Robert C. |year=2006 |publisher=Greenwood Press |isbn=031333322X}} * Skard, Torild (2014) "Mireya Moscoso" in ''Women of Power – Half a century of female presidents and prime ministers worldwide'', Bristol: Policy Press {{ISBN|978-1-44731-578-0}}. {{refend}} == Vanjske veze == *[http://www.cidob.org/biografias_lideres_politicos/america_central_y_caribe/panama/mireya_moscoso_de_arias Biography by CIDOB] (in Spanish) {{Predsjednici Paname}} {{Authority control}} {{Životni vijek|1946||Moscoso, Mireya}} [[Kategorija:Panamske političarke]] [[Kategorija:Predsjednici Paname]] [[Kategorija:Dizajneri]] fztwnpy8eczj03cyowd7ga9hh2qxyux 0 4725886 42711185 42706706 2026-10-15T20:17:43Z InternetArchiveBot 155863 Bluelink 1 book for verifiability (20261015)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 42711185 wikitext text/x-wiki {{Infokutija nosilac funkcije | ime = Martín Torrijos | slika = Panama.MartinTorrijos.01.jpg | veličina = <!-- samo kada je apsolutno nužno --> | opis = <!-- Funkcija (može biti do 10) --> | položaj = 35. [[predsjednik Paname]] | tip1 = političar | mandat_start = [[1. rujna]] [[2004.]] | mandat_kraj = [[1. srpnja]] [[2009.]] | potpredsjednik = [[Samuel Lewis Navarro]] {{small|(prvi)}}<br>[[Rubén Arosemena]] {{small|(drugi)}} | prethodnik = [[Mireya Moscoso]] | nasljednik = [[Ricardo Martinelli]] <!-- Biografske informacije --> | puno ime = Martín Erasto Torrijos Espino | posthumno ime = | datum rođenja = {{Datum rođenja i dob|1963|7|18|hr=da}} | mjesto rođenja = {{flagicon|PAN}} [[Chitré]], [[Panama]] | datum smrti = <!-- možete koristiti {{Datum smrti i dob|godina smti|mjesec smrti|dan smrti|godina rođenja|mjesec rođenja|dan rođenja}} --> | mjesto smrti = | datum pokopa = | mjesto pokopa = | stranka = [[Demokratska revolucionarna stranka|PRD]] | dinastija = | vladarska himna = | alma_mater = [[Univerzitet A&M u Texasu]] | zanimanje = ekonomist, političar | otac = [[Omar Torrijos]] | majka = Xenia Espino | supruga = [[Vivian Fernández]] | partneri = | djeca = {{ubl|Daniela María|Martín Omar|Nicolás Antonio}} | vjera = | potpis = | fusnote = }} '''Martín Erasto Torrijos Espino''' ({{IPA-es|maɾˈtin toˈrixos}}; [[Chitré]], [[18. srpnja]] [[1963.]]), [[Panama|panamski]] političar iz redova [[Demokratska revolucionarna stranka|Demokratske revolucionarne stranke]], koji je od [[2004.]] do [[2009.]] godine bio [[predsjednik Paname]]. Martín Torrijos je izvanbračni sin [[Omar Torrijos|Omara Torrijosa]], bivšeg panamskog [[Vojna diktatura u Panami|diktatora]], koji je vladao zemljom od [[1969.]] do svoje pogibelji u [[Pad Twin Ottera Panamskog ratnog zrakoplovstva 1981.|avionskoj nesreći]] [[1981.]] godine, a koji ga je priznao tek kad je postao tinejdžer.<ref>{{cite news |url=http://www.highbeam.com/doc/1P2-179984.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414092348/https://www.highbeam.com/doc/1P2-179984.html |url-status=usurped |archive-date=April 14, 2016 |title=Former Military Ruler's Son Wins Presidency in Panama |author=Mary Jordan |date=May 3, 2004 |newspaper=The Washington Post |via=[[HighBeam Research]] |url-access=subscription |access-date=September 18, 2012}}</ref><ref name=E58>{{cite news |url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-116378324.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20140928140916/http://www.highbeam.com/doc/1G1-116378324.html |url-status=usurped |archive-date=September 28, 2014 |title=Not his father's son? Panama's new president |date=May 8, 2004 |newspaper=The Economist |via=HighBeam Research |url-access=subscription |location=US |access-date=September 18, 2012}}</ref> Školovao se u [[SAD|Sjedinjenim Državama]], gdje je studirao ekonomiju i politologiju. Po povratku u Panamu, aktivirao se u radu [[Demokratska revolucionarna stranka|Demokratske revolucionarne stranke]], stranke koju je njegov otac osnovao [[1979.]] godine u sklopu procesa popuštanja diktature u Panami. Godine [[1999.]] bio je kandidat svoje stranke na predsjedničkim izborima, ali izgubio je od [[Mireya Moscoso|Mireye Moscoso]], bivše supruge [[Arnulfo Arias|Arnulfa Ariasa]], predsjednika kojeg je Nacionalna garda svrgnula par mjeseci prije nego je Torrijosov otac preuzeo potpunu vlast u državi. Torrijos se ponovo kandidirao [[2004.]] godine te je ovoga puta pobijedio svog protukandidata [[Guillermo Endara|Guillerma Endaru]] s 47% prema 31%. Inicijalno su njegove socijalne i mirovinske reforme dočekane s velikim negodovanjem, što je dovelo do značajnog pada popularnosti na početku mandata te je odgodilo neke reforme koje je planirao.{{sfn|Harding|2006|p=135}}<ref>{{cite news |url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-134340716.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409060305/https://www.highbeam.com/doc/1G1-134340716.html |url-status=usurped |archive-date=April 9, 2016 |title=Tight squeeze |date=July 23, 2005 |newspaper=The Economist |via=HighBeam Research |url-access=subscription |location=US |access-date=September 18, 2012}}</ref> S vremenom je ipak proveo reformu socijalnog i mirovinskog sustava<ref>{{cite news |url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-166581510.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160309150525/https://www.highbeam.com/doc/1G1-166581510.html |url-status=usurped |archive-date=March 9, 2016 |title=Glitter and graft |date=July 21, 2007 |newspaper=The Economist |via=HighBeam Research |url-access=subscription |location=US |access-date=September 18, 2012}}</ref> te je osigurao ekspanziju [[Panamski kanal|Panamskog kanala]] vrijednu ukupno pet milijardi dolara.<ref>{{cite news |url=http://www.highbeam.com/doc/1P2-1381714.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414123259/https://www.highbeam.com/doc/1P2-1381714.html |url-status=usurped |archive-date=April 14, 2016 |title=Canal Upgrade Plan Approved; Voters in Panama Favor $5 Billion Expansion by Wide Margin |author=Will Weissert |date=October 23, 2006 |newspaper=The Washington Post |via=HighBeam Research |url-access=subscription |access-date=September 18, 2012}}</ref> Iako je na kraju mandata zadržao visoku popularnost, prema ustavu se nije mogao kandidirati za uzastopni mandat. Naslijedio ga je trgovinski magnat [[Ricardo Martinelli]].<ref>{{cite news |url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-199203124.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924150722/http://www.highbeam.com/doc/1G1-199203124.html |url-status=usurped |archive-date=September 24, 2015 |title=Super 09; Panama's presidential election |date=May 9, 2009 |newspaper=The Economist |via=HighBeam Research |url-access=subscription |location=US |access-date=September 18, 2012}}</ref> Ponovo se natjecao na izborima [[2024.]] godine, ali završio je na trećem mjestu. Na ovim je izborima izašao kao kandidat [[Narodna stranka (Panama)|Narodne stranke]].<ref>{{cite news |url=https://www.critica.com.pa/nacional/democristianos-postulan-martin-y-este-descarta-alianza-con-prd-650855|title= Democristianos postulan a Martín y éste descarta alianza con PRD|date=28 April 2023|newspaper= La Crítica|access-date=29 December 2023}}</ref> == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * {{cite book |title=The History of Panama |url=https://archive.org/details/historyofpanama0000hard |last=Harding |first=Robert C. |year=2006 |publisher=Greenwood Press |isbn=031333322X}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commons and category|Martín Torrijos}} * [http://www.cidob.org/biografias_lideres_politicos/america_central_y_caribe/panama/martin_torrijos_espino Biography by CIDOB] {{es}} {{Predsjednici Paname}} {{Authority control}} {{Životni vijek|1963||Torrijos, Martín}} [[Kategorija:Panamski političari]] [[Kategorija:Predsjednici Paname]] 4wpfjtzr6mpzamqqtl5g124aib8ujkc 0 4726074 42711150 42710770 2026-10-15T13:55:53Z Inokosni organ 160059 Inokosni organ premješta stranicu [[Aleksej Navaljnji]] na [[Aleksej Navaljni]] preko preusmjerenja 42710770 wikitext text/x-wiki {{bez izvora}} {{Infokutija biografija | ime = Aleksej Navaljni | slika = Alexey Navalny 2 (cropped) 1.jpg | širina_slike = 300px | opis = | ime_po_rođenju = | datum_rođenja = {{Birth date and age|1976|6|04|df=y}} | mjesto_rođenja = {{flagicon|SSSR}} [[Butin (Odincovski rajon)|Butin]] | datum_smrti = {{Death date and age|2024|02|16|1976|6|04|df=y}} | mjesto_smrti = {{flagicon|Rusija}} [[Harp (Jamalskonenečki okrug)|Harp]] | prebivalište = | državljanstvo = {{flagicon|SSSR}} [[SSSR|Sovjetsko]]<br/>{{flagicon|Rusija}} [[Rusi|Rusko]] | zanimanje = activist i političar | roditelji = }} '''Aleksej Navaljni''' ({{jez-ru|Алексей Анатольевич Навальный}}, [[Butin (Odincovski rajon)|Butin]], [[4. juna]] [[1976.]] – [[Harp (Jamalskonenečki okrug)|Harp]], [[16. februara]] [[2024]]) bio je ruski aktivist, političar i bloger. == Biografija == Aleksej Anatolijevič Navaljni je rođen [[4. juna]] [[1976.]] u [[Butin (Odincovski rajon)|Butinu]], naselje 50 km od [[Moskva|Moskve]]. Diplomirao je [[1998.]] na [[Ruski univerzitet prijateljstva naroda|Ruskom univerzitetu prijateljstva naroda]], a potom studirao na Financijskom univerzitetu pri Vladi Ruske Federacije. Godine [[2000.]] pridružio je se stranci [[Jabloko (stranka)|Jabloko]] te je između [[2004.]] i [[2007.]] bio jedna od njezinih čelnika na području Moskve. Godine [[2005.]] osnovao je omladinsku skupinu "Alternativna demokracija", čija je čelnica, Marija Gajdar, primala sredstva od američke agencije [[National Endowment for Democracy|NED]]. Godine [[2004.]] osnovao je "Odbor za zaštitu Moskovljana" i postao njegov čelnik, stvoreći jedan građanski pokret posvećen obrani prava građana od odluka o urbanističkom planiranju u Moskvi koje su smatrali nezakonitima. U aprilu iste godine preuzeo je vodstvo moskovskog regionalnog ogranka stranke Jabloko. Nakon sukoba s vodstvom stranke Jabloko, izbačen je iz nje pod optužbom da je svojim nacionalističkim djelovanjem štetio organizaciji. Navaljni je, međutim, tvrdio da je stvarni razlog njegovog izbacivanja bio njegov zahtjev za ostavkom čelnika stranke [[Grigorij Javlinski|Grigorija Javlinskog]]. Iste je godine kupio manje udjele u nekim velikim tvrtkama kako bi mogao ostvariti svoja dioničarska prava na pristup informacijama i otkriti dokaze o sumnjivom poslovanju uprava tih tvrtki. Svoja je otkrića potom objavljivao na blogu koji je stekao veliku popularnost. Time je započeo karijeru aktiviste u borbi protiv korupcije. Osnovao je neprofitnu organizaciju pod nazivom "Savez manjinskih dioničara" i zahtijevao od uprava tvrtki kojima su upravljali da mu dostave kopije izvješća i financijskih iskaza. Ubrzo je proširio opseg svojih istraživanja i na političare te vladu, postavši oštar kritičar ruskog predsjednika [[Vladimir Putin|Vladimira Putina]]. Godine [[2009.]] djelovao je kao savjetnik [[Nikita Beljih|Nikite Beljiha]], guvernera [[Kirovska oblast|Kirovske oblasti]] i člana stranke Jabloko, te pokušao suzbiti raširenu korupciju u lokalnoj drvnoj industriji, no u tome su ga zaustavile pritužbe vlasnika pilana. Između [[2011.]] i [[2012.]] godine pokrenuo je kampanju izravnih napada na stranku [[Jedinstvena Rusija]], nazivajući je "strankom prevaranata i lopova". Dana [[5. decembra]] [[2011.]], dan nakon [[Ruski parlamentarni izbori (2011)|parlamentarnih izbora]], uhićen je na prosvjedu protiv Putinovog režima te zadržan u pritvoru 15 dana. Godine 2011. pokrenuo je "projekt RosPil", usmjeren na otkrivanje prijevara u javnoj nabavi i pronevjera. Putem posebne internetske stranice pozivao je sve koji su imali saznanja o korupciji da prijave takve slučajeve. Zaprimljene informacije procjenjivao je tim savjetnika, a nakon provjere podnosila se službena prijava pravosudnim tijelima. Troškovi pravnog postupka pokrivali su se internetskim donacijama. Posjetitelji stranice mogli su u stvarnom vremenu pratiti slučajeve na kojima su radili odvjetnici projekta RosPil. U martu [[2012]], kada je Putin izabran za predsjednika, Navaljni je sudjelovao u predvođenju prosvjeda protiv Putina na moskovskom trgu Puškinskaja, na kojem se okupilo između 24.000 i 30.000 ljudi. Nakon prosvjeda vlasti su privele Navaljnog i zadržale ga nekoliko sati prije puštanja na slobodu. Na moskovskim lokalnim izborima [[2013.]] godine kandidirao se za gradonačelnika ispred koalicije Republikanske stranke Rusije i Stranke narodne slobode, osvojivši 27,24% (632.697 glasova) u usporedbi s 51,37% glasova koje je dobio tadašnji vršitelj dužnosti gradonačelnika [[Sergej Sobjanin]]. Nakon prebrojavanja glasova odbio je priznati Sobjaninovu pobjedu u prvom krugu, tvrdeći da je presudna razlika od 1,37% – koja je spriječila održavanje drugog kruga izbora – postignuta korištenjem "administrativnih resursa". Potom je zatražio od Gradskog suda u Moskvi preispitivanje izbornih rezultata, navodeći kao razlog izbornu prijevaru. Gradski sud u Moskvi odbacio je Navaljnijeve tvrdnje [[20. septembra]]. Iste je godine Navaljni objavio namjeru kandidiranja za [[Predsjednik Rusije|predsjednika Rusije]], izrazivši želju da "transformira društveno tkivo zemlje" i osigura da ruski građani – u zemlji poznatoj po prirodnim bogatstvima – ne budu osuđeni na život "u siromaštvu i neimaštini", već da uživaju životni standard "usporediv s onim u europskim zemljama". Tijekom [[2012.]] i [[2013.]] godine njegovo potencijalno biračko tijelo iznosilo je približno 5%. Kako bi povećao potporu, Navaljni je morao pridobiti birače koji su u to vrijeme podržavali tadašnji režim. Međutim, s obzirom na ograničen pristup saveznim medijima i nerazvijenost alternativnih kanala komunikacije, to bi se pokazalo iznimno teškim. U februaru [[2014.]] usprotivio je se [[Ruska aneksija Krima|aneksiji Krima]], navodeći da će taj potez dovesti do širenja [[NATO]]-a i oslabiti gospodarstvo zemlje. Dana [[23. decembra]] [[2016.]] objavio je svoju kandidaturu za predsjedničke izbore, no naknadno mu je onemogućeno sudjelovanje zbog raznih presuda (za pronevjeru) – iako mnoge prozapadne vlade i organizacija [[Amnesty International]] smatraju da su te presude bile posljedica njegovog protivljenja Putinu. Centralno izborno povjerenstvo 2017. godine proglasilo ga je nepodobnim za kandidaturu na predsjedničkim izborima sve do razdoblja nakon 2028. godine. Dana [[27. aprila]] [[2017.]] napali su ga nepoznati počinitelji ispred njegova ureda u Zakladi za borbu protiv korupcije. Poprskali su mu lice jarko zelenom tekućinom poznatom kao "zelenka" – vjerojatno pomiješanom s drugim sastojcima – koja može oštetiti oči žrtve. Pritom, Navaljni je već jedamput bio napadnut u proljeću iste godine. U tom drugom napadu zeleno dezinfekcijsko sredstvo očito je bilo pomiješano s nagrizajućom kemikalijom, što je uzrokovalo kemijsku opeklinu njegova desnog oka. Navodno je izgubio 80% vida na desnom oku. Navaljni je optužio Kremlj da je organizirao taj napad. Krajem [[2017.]] objavio je jedan članak u kojem je iznio svoj izborni program. U njemu predlože političke reforme usmjerene na ograničavanje predsjedničkih ovlasti i jačanje parlamentarnog sustava. Još jedan ključni prioritet bila je borba protiv korupcije, predložio je osnivanje posebne agencije i produljenje zastarnih rokova za kaznena djela povezana s korupcijom. Program je također pozivao na provjeru dijelova državnog aparata i ukidanje zakona koji su izazvali podijeljene reakcije u društvu. Što se tiče obrane, Navaljni je predložio preusmjeravanje sredstava s vojno-industrijskog kompleksa na plaće vojnog osoblja. Nadalje, naglasio je važnost jačanja građanskih prava i osobnih sloboda kao dijela predloženih političkih reformi. U septembru 2017. organizacija [[Human Rights Watch]] optužila je rusku policiju za sustavno ometanje predsjedničke kampanje Navaljnog. Iste godine Navaljni i njegova organizacija FBK objavili su dokumentarni film "On vama nije Dimon", optuživši [[Dimitrij Medvedev|Dmitrija Medvedeva]] – tadašnjeg ruskog premijera i bivšeg predsjednika – za korupciju, što je potaknulo masovne prosvjede diljem zemlje. Godine [[2018.]] pokrenuo je kampanju "Pametno glasovanje", strategiju taktičkog glasovanja osmišljenu za objedinjavanje glasova protivnika stranke Jedinstvene Rusije kako bi se toj stranci uskratila mjesta na izborima. U novembru 2018. [[Europski sud za ljudska prava]] naložio je Rusiji da Navaljnom isplati odštetu od 50.000 eura za neimovinsku štetu, 1.025 eura za materijalnu štetu te 12.653 eura za troškove nastale zbog njegovih višestrukih uhićenja u Rusiji – uhićenja koja su ocijenjena politički motiviranima, kao kršenje slobode izražavanja te provedena bez ikakve legitimne osnove. Godine [[2020.]] Navaljni je optužio čelnika Čečenske Republike, [[Ramzan Kadirov|Ramzana Kadirova]], da je odgovoran za pokušaj atentata na čečenskog disidenta [[Tumso Abdurahmanov|Tumsa Abdurahmanova]]. Ruska vlada službeno je u julu 2020. ugasila Zakladu za borbu protiv korupcije – koju je prethodno, u oktobru 2019, označila "stranim agentom" – nakon otkrića o navodnom kontaktu između suradnika zaklade [[Vladimir Ašurkov|Vladimira Ašurkova]] i dotičnog Jamesa W. Th. Forda, kojeg su ruske obavještajne službe identificirale kao agenta britanske obavještajne agencije [[MI6]]. Ašurkov je navodno zatražio sredstva od [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenog Kraljevstva]] za financiranje aktivnosti organizacije. Godine 2020. Nvaljni je vodio snažnu kampanju protiv ustavnog referenduma održanog 1. jula, nazivajući ga "državnim udarom" i tvrdeći da će se putem njega omogućiti Putinu da postane doživotni predsjednik Rusije. Rezultate referenduma opisao je kao "veliku laž". U junu iste godine njegova je stranka izrazila potporu prosvjedima pokreta [[Black Lives Matter]] protiv [[Rasizam|rasizma]]. U januaru [[2021.]] kritizirao je odluku [[Twitter]]a o zabrani pristupa [[Donald Trump|Donaldu Trumpu]], nazvavši je "neprihvatljivim činom cenzure". U februaru iste godine organizacija [[Amnesty International]] oduzela je Navaljnom status "zatvorenika savjesti" zbog ranijih pronacionalističkih videozapisa i izjava koji su navodno predstavljali govor mržnje. Taj mu je status naknadno vraćen u maju 2021. a međunarodna organizacija navela je da je ruska vlada iskoristila oduzimanje statusa "zatvorenika savjesti" kao izgovor za daljnje kršenje ljudskih prava Navaljnog. Dana [[20. augusta]] [[2020.]] Navaljni i njegova glasnogovornica [[Kira Jarmiš]] nalazili su se u zrakoplovu na letu iz [[Tomsk]]a za [[Moskva|Moskvu]], kada je Navaljnog zateklo neočekivano zlostanje. Zrakoplov je prisilno sletio u zračnu luku [[Omsk]], iz koje je Navaljni prebačen, putem političke potpore iz Europe, u [[Berlin]] gdje je primljen u bolnicu Charité. U međuvremenu pao je u komu iz koje je izašao 7. septembra. Istrage su jako sumljale da se radilo o otrovanju putem vode. No, glasnogovornik njemačke vlade potvrdio je [[2. septembra]] hipotezu o trovanju, navodeći da su pretrage provedene na Navaljnom otkrile prisutnost "novičoka", nervnog agensa koji je prethodno korišten za trovanje bivšeg špijuna [[Sergej Skripalj|Sergeja Skripalja]] i njegove kćeri [[2018.]] godine. Dana 14. decembra objavljeni su rezultati zajedničke istrage portala [[The Insider]] i [[Bellingcat]] – provedene u suradnji s [[CNN]]-om i časopisom [[Der Spiegel]] – koji su ukazivali na umiješanost agenata ruske [[FSB|Federalne službe sigurnosti]] (FSB) u trovanje Navaljnog. Istraga je otkrila postojanje posebne jedinice FSB-a specijalizirane za kemijske tvari, a istražitelji su pratili njezine pripadnike koristeći se telekomunikacijskim podacima i podacima o putovanjima. Prema nalazima, skupina agenata iz te jedinice nadzirala je Navaljnog tijekom tri godine, a moguće je da je bilo i ranijih pokušaja njegova trovanja. Nakon provedene istrage, ali prije njezine objave, Navaljni je telefonom nazvao [[Konstantin Kudrjavcev|Konstantina Kudrjavceva]] – jednog od umiješanih agenata FSB-a – predstavivši se kao pomoćnik [[Nikolaj Patrušev|Nikolaja Patruševa]], direktora FSB-a, kako bi doznao pojedinosti o tome zašto pokušaj trovanja nije uspio. Kudrjavcev je izjavio da je novičok nanesen na donje rublje Navaljnog dok je boravio u hotelu u Tomsku. Iako je rublje nosio tijekom leta kako je i bilo planirano, otrov se očito apsorbirao presporo da bi izazvao smrt prije polijetanja zrakoplova. Nakon što je Navaljni medicinski evakuiran u Njemačku, Kudrjavcev je poslan da preuzme njegovu odjeću kako bi se ona tretirala i s nje uklonili tragovi novičoka prije nego što bi je neovisni stručnjaci mogli analizirati. Navaljni je se [[17. januara]] [[2021.]] vratio u Rusiju iz Njemačke te su ga u međuzoni moskovske zračne luke Šeremetjevo priveli službenici istražnog odjela Federalne službe za izvršenje kazni (FSIN). Pritvoren je zbog kršenja uvjeta uvjetne kazne u slučaju "Yves Rocher" – u kojem je proglašen krivim za pronevjeru 30 milijuna rubalja iz te tvrtke – a ta je kazna nalagala obvezu javljanja nadležnim tijelima dvaput mjesečno sve do [[30. decembra]] [[2020]]. Nakon uhićenja, Navaljni je zadržan u tranzitnoj zoni zračne luke Šeremetjevo, dakle još nije bio službeno prešao rusku granicu. Uhićenje Navaljnog potaknulo je masovne prosvjede diljem zemlje. Dana [[31. marta]] [[2021.]] započeo je štrajk glađu nakon što mu je uskraćen pristup liječnicima. Dana 6. aprila hospitaliziran je zbog sumnje na [[Tuberkoloza|tuberkulozu]]. Dana [[18. aprila]] [[2021.]] nekoliko je ruskih zastupnika potpisalo zajedničko pismo upućeno Vladimiru Putinu, tražeći pružanje liječničke skrbi Navaljnom. Gradski sud u Moskvi je 9. juna proglasio njegovu mrežu političkih organizacija – uključujući njegov stožer i Zakladu za borbu protiv korupcije – ekstremističkima, čime su one zapravo zabranjene. U oktobru 2021. dodijeljena mu je [[Nagrada Saharov]] Europskog parlamenta za ljudska prava. Istog mjeseca ruske zatvorske vlasti označile su Navaljnog "teroristom". Za [[18. decembra]] [[2023.]] zakazana su tri ročišta povodom žalbi Navaljnog protiv Savezne službe za izvršenje kazni (FSIN), njezine regionalne podružnice i kaznene kolonije IK-6, no postupci su odgođeni za 11. i 16. januara 2024. jer se nije moglo zajamčiti njegovo sudjelovanje putem videoveze. Regionalni sud u [[Vladimir (grad)|Vladimiru]] zatražio je objašnjenje od FSIN-a, a služba za odnose s javnošću te agencije izjavila je 18. decembra 2023. za novinsku agenciju TASS da „očekuju odgovor”. Naime, u decembru 2023. Navaljni je nestao na gotovo tri tjedna, pri čemu su zatvorske vlasti i institucije odbijale pružiti informacije o njegovu premještaju. Posljednja objava na njegovu kanalu na Telegramu prije nestanka – posvećena predsjedničkim izborima 2024. – datirana je na 7. decembra 2023. Dana 12. decembra 2023. na internetskoj stranici euroazijskog ogranka organizacije Amnesty International iznesena je pretpostavka da bi Navaljni – koji ima status zatvorenika savjesti – mogao biti žrtva prisilnog nestanka. Dana 25. decembra 2023. Kira Jarmiš, Leonid Volkov i drugi Navaljnijevi suradnici objavili su da je on prebačen u kaznenu koloniju IK-3, poznatu kao "Polarni vuk", u mjestu [[Harp (Jamalskonenečki okrug)|Harp]], unutar [[Jamalskonenečki autonomni okrug|Jamalskonenečkog autonomnog okruga]] – smještenog sjeverno od [[Arktički krug|Arktičkog kruga]] – gdje je držan u potpunoj izolaciji i gotovo bez ikakve mogućnosti komunikacije. Prethodno je bio zatočen u [[Vladimirska oblast|Vladimirskoj oblasti]], u mjestima Pokrov i Melehovo. Premještaj je obavljen vlakom. Dana 7. decembra 2023, nedugo prije svog posljednjeg prisilnog premještaja, Navaljni je pokrenuo kampanju protiv Putinovog ponovnog izbora na predsjedničkim izborima 2024. godine s ciljem, putem internetske stranice neputin.org, da pruži informacije koje pomažu pri donošenju odluka o glasovanju te uključiti građane zainteresirane za širenje videozapisa i objava kampanje na internetu, kao i za ispisivanje grafita te lijepljenje letaka kampanje na terenu. Dana 22. decembra te godine Leonid Volkov pripisao je otmicu i skrivanje Navaljnog ovoj inicijativi, izjavivši da je "najbolji način da ga se sada podrži usmjeriti svu energiju na njegovu kampanju". Polazeći od pretpostavke da ne postoji oporbeni kandidat za kojeg bi se moglo glasati protiv Putina, Navaljni je 1. februara 2024. pozvao ruske građane da sudjeluju u kampanji "Podne protiv Putina". Dana 14. februara objavio je svoju posljednju poruku na društvenim mrežama, upućenu supruzi povodom [[Valentinovo|Valentinova]]. Dana 15. februara putem videoveze pojavio se na ročištu. Dana 16. februara 2024. ruska Federalna služba za izvršenje kazni za Jamalonenecki autonomni okrug objavila je vijest o Navaljnijevoj smrti. Prema zvaničnoj izjavi "Navaljnom je pozlilo nakon šetnje te je gotovo odmah izgubio svijest." Nakon nekoliko bezuspješnih pokušaja reanimacije, Navaljni je umro. Navaljni je pokopan [[1. marta]] [[2024.]] pokopan na groblju Borisovskoje u [[Moskva|Moskvi]]. Uz njegovu porodicu, ceremoniji su nazočile desetci tisuća ljudi, uključujući razne zapadne diplomate, Borisa Nadeždina, Jevgenija Rojzmana, Jekaterinu Duncovu i predstavnike stranke Jabloko. Njegova supruga Julija Navaljna – koja je od trenutka njegove osude živjela u inozemstvu – nije mogla prisustvovati, kao ni njegovo dvoje djece, iz sigurnosnih razloga. == Povezano == * [[Vladimir Putin]] * [[Rusko-ukrajinski rat]] {{Normativna kontrola}} {{Životni vijek|1976|2024|Navaljnji, Aleksej}} [[Kategorija:Ruski aktivisti]] [[Kategorija:Ruski političari]] 3k0vqg6zqf8a8n723sl4o32l1gahg0e 0 4726143 42711151 2026-10-15T13:55:53Z Inokosni organ 160059 Inokosni organ premješta stranicu [[Aleksej Navaljnji]] na [[Aleksej Navaljni]] preko preusmjerenja 42711151 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Aleksej Navaljni]] 6z4v72ccimyetca4yeabkyp9yzhjuvq 0 4726144 42711154 2026-10-15T14:58:36Z J-1000101 399823 Stvorena stranica sa infokutijom, tekstom, izvori. 42711154 wikitext text/x-wiki {{Okvir bivše zemlje svijeta |ime = Slobodna Država Pruska |izvorno_ime = <hr>-{Freistaat Preußen}- |genitiv = |kontinent = Europa |era = Međuratni period |godina_start = 1919. |godina_kraj = 1947. |datum_start = |datum_kraj = |događaj_start = |događaj_kraj = Ukidanje |događaj_prije = |datum_prije = |događaj1 = Puč |datum_događaj1 = 1932. |događaj2 = |datum_događaj2 = |događaj3 = |datum_događaj3 = |događaj4 = |datum_događaj4 = |događaj5 = |datum_događaj5 = |događaj6 = |datum_događaj6 = |događaj7 = |datum_događaj7 = |događaj8 = |datum_događaj8 = |događaj9 = |datum_događaj9 = |događaj10 = |datum_događaj10 = |događaj_poslije = |datum_poslije = |p1 = Kraljevina Pruska |flag_p1 = Flag of the Kingdom of Prussia (1701-1750).svg |p2 = |flag_p2 = |p3 = |flag_p3 = |p4 = |flag_p4 = |p5 = |flag_p5 = |p6 = |flag_p6 = |p7 = |flag_p7 = |p8 = |flag_p8 = |p9 = |flag_p9 = |p10 = |flag_p10 = |p11 = |flag_p11 = |p12 = |flag_p12 = |p13 = |flag_p13 = |p14 = |flag_p14 = |p15 = |flag_p15 = |s1 = |flag_s1 = |s2 = |flag_s2 = |s3 = |flag_s3 = |s4 = |flag_s4 = |s5 = |flag_s5 = |s6 = |flag_s6 = |s7 = |flag_s7 = |s8 = |flag_s8 = |s9 = |flag_s9 = |s10 = |flag_s10 = |s11 = |flag_s11 = |s12 = |flag_s12 = |s13 = |flag_s13 = |s14 = |flag_s14 = |s15 = |flag_s15 = |zastava = Civil flag of Prussia 1701-1935.svg |zastava_i = Zastava Pruske |zastava_tip = |grb = |grb_i = |grb_tip = |geslo = |himna = {{jez-njem|Freistaat Preußen Marsch}} |status = Savezna država [[Weimarska Republika|{{translit|Weimarske Republike|Вајмарске Републике}}]] |mapa = Prussia in the German Reich (1925).svg |mapa_opis = Pruska u [[Weimarska Republika|{{Translit|Weimarskoj Republici|Вајмарској Републици}}]]<hr> |glavni_grad = Berlin |jezik = Njemački |vlada_tip = Republika |titula_vođa = Ministar-predsjednik |vođa1 = [[Paul Hirsch]] (prvi) |godina_vođa1 = 1918.-1920. |vođa2 = [[Hermann Göring]] (zadnji) |godina_vođa2 = 1933.-1945. |vođa3 = |godina_vođa3 = |vođa4 = |godina_vođa4 = |vođa5 = |godina_vođa5 = |vođa6 = |godina_vođa6 = |vođa7 = |godina_vođa7 = |vođa8 = |godina_vođa8 = |vođa9 = |godina_vođa9 = |vođa10 = |godina_vođa10 = |titula_zamjenik = |zamjenik1 = |godina_zamjenik1 = |zamjenik2 = |godina_zamjenik2 = |zamjenik3 = |godina_zamjenik3 = |zamjenik4 = |godina_zamjenik4 = |zamjenik5 = |godina_zamjenik5 = |zamjenik6 = |godina_zamjenik6 = |zamjenik7 = |godina_zamjenik7 = |zamjenik8 = |godina_zamjenik8 = |titula_predstavnik = |predstavnik1 = |godina_predstavnik1= |predstavnik2 = |godina_predstavnik2= |predstavnik3 = |godina_predstavnik3= |predstavnik4 = |godina_predstavnik4= |predstavnik5 = |godina_predstavnik5= |predstavnik6 = |godina_predstavnik6= |predstavnik7 = |godina_predstavnik7= |predstavnik8 = |godina_predstavnik8= |legislatura = [[Landtag]] |tip_dom1 = |dom1 = |tip_dom2 = |dom2 = |stat_godina1 = |stat_površina1 = |stat_pop1 = |stat_godina2 = |stat_površina2 = |stat_pop2 = |stat_godina3 = |stat_površina3 = |stat_pop3 = |stat_godina4 = |stat_površina4 = |stat_pop4 = |stat_godina5 = |stat_površina5 = |stat_pop5 = |valuta = Njemačka Marka |broj = |vremenska_zona = |internet = |danas = {{flag|Brandenburg}}<br>{{flag|Schleswig-Holstein}}<br>{{flag|Sjeverna Rajna-Vestfalija}}<br>{{flag|Hessen}}<br>{{flag|Mecklenburg-Vorpommern}}<br>{{flag|Saksonija-Anhalt}} |fusnote = <hr>{{notelist}} }} '''Slobodna Država Bavarska''' ({{jez-njem|'''Freistaat Preußen'''}}) bila je savezna država [[Weimarska Republika|Vajmarske Republike]].<ref>{{cite web | url =https://www.gonschior.de/weimar/Deutschland/index.htm | title =''Das Deutsche Reich'' | accessdate = 11. listopad 2026. | language = Njemački | publisher = www.gonschior.de}}</ref> Nastala je na prostoru [[Kraljevina Pruska|Kraljevine Pruske]] nakon ukidanja monarhije u [[Njemačko Carstvo|Njemačkoj]]. Unatoč teritorijalnom gubitku [[Druga Poljska Republika|Poljskoj]] Pruska je ostala najveća savezna država [[Njemačka|Njemačke]], sadržavajuči preko polovice ukupnog stanovništva i površine Njemačke. Pruska je, kao i druge savezne države -{''de facto''}- izgubila autonomiju tijekom pokreta [[centralizacija|centralizacije]] tijekom rasta [[Treći Reich|Hitlerove Njemačke]], no, za razliku od drugih, Pruska je izgubila autonomiju već [[1932.]] državnim udarom od strane [[kancelar|njemačkog kancelara]] [[Franz von Papen|von Papena]]. ({{jez-njem|Preußenschlag}}).<ref>{{cite web | url = https://www.dhm.de/lemo/kapitel/weimarer-republik/innenpolitik/preussenschlag-1932 | title =''Der "Preußenschlag" 1932'' | accessdate = 15. listopad 2026. | language = Njemački | publisher = www.dhm.de/}}</ref> Pruska je ukinuta tijekom [[okupacija Njemačke]] radi njenog povijesnog [[militarizam|militarizma]]. == Izvori== {{reflist}} {{Authority control}} {{Historija-začetak}} [[Kategorija:Historija Njemačke]] [[Kategorija:Vajmarska Republika]] 7r4pnogfr9xu3oj8y59updyso3v18tw 42711181 42711154 2026-10-15T19:07:12Z J-1000101 399823 radi -> zbog 42711181 wikitext text/x-wiki {{Okvir bivše zemlje svijeta |ime = Slobodna Država Pruska |izvorno_ime = <hr>-{Freistaat Preußen}- |genitiv = |kontinent = Europa |era = Međuratni period |godina_start = 1919. |godina_kraj = 1947. |datum_start = |datum_kraj = |događaj_start = |događaj_kraj = Ukidanje |događaj_prije = |datum_prije = |događaj1 = Puč |datum_događaj1 = 1932. |događaj2 = |datum_događaj2 = |događaj3 = |datum_događaj3 = |događaj4 = |datum_događaj4 = |događaj5 = |datum_događaj5 = |događaj6 = |datum_događaj6 = |događaj7 = |datum_događaj7 = |događaj8 = |datum_događaj8 = |događaj9 = |datum_događaj9 = |događaj10 = |datum_događaj10 = |događaj_poslije = |datum_poslije = |p1 = Kraljevina Pruska |flag_p1 = Flag of the Kingdom of Prussia (1701-1750).svg |p2 = |flag_p2 = |p3 = |flag_p3 = |p4 = |flag_p4 = |p5 = |flag_p5 = |p6 = |flag_p6 = |p7 = |flag_p7 = |p8 = |flag_p8 = |p9 = |flag_p9 = |p10 = |flag_p10 = |p11 = |flag_p11 = |p12 = |flag_p12 = |p13 = |flag_p13 = |p14 = |flag_p14 = |p15 = |flag_p15 = |s1 = |flag_s1 = |s2 = |flag_s2 = |s3 = |flag_s3 = |s4 = |flag_s4 = |s5 = |flag_s5 = |s6 = |flag_s6 = |s7 = |flag_s7 = |s8 = |flag_s8 = |s9 = |flag_s9 = |s10 = |flag_s10 = |s11 = |flag_s11 = |s12 = |flag_s12 = |s13 = |flag_s13 = |s14 = |flag_s14 = |s15 = |flag_s15 = |zastava = Civil flag of Prussia 1701-1935.svg |zastava_i = Zastava Pruske |zastava_tip = |grb = |grb_i = |grb_tip = |geslo = |himna = {{jez-njem|Freistaat Preußen Marsch}} |status = Savezna država [[Weimarska Republika|{{translit|Weimarske Republike|Вајмарске Републике}}]] |mapa = Prussia in the German Reich (1925).svg |mapa_opis = Pruska u [[Weimarska Republika|{{Translit|Weimarskoj Republici|Вајмарској Републици}}]]<hr> |glavni_grad = Berlin |jezik = Njemački |vlada_tip = Republika |titula_vođa = Ministar-predsjednik |vođa1 = [[Paul Hirsch]] (prvi) |godina_vođa1 = 1918.-1920. |vođa2 = [[Hermann Göring]] (zadnji) |godina_vođa2 = 1933.-1945. |vođa3 = |godina_vođa3 = |vođa4 = |godina_vođa4 = |vođa5 = |godina_vođa5 = |vođa6 = |godina_vođa6 = |vođa7 = |godina_vođa7 = |vođa8 = |godina_vođa8 = |vođa9 = |godina_vođa9 = |vođa10 = |godina_vođa10 = |titula_zamjenik = |zamjenik1 = |godina_zamjenik1 = |zamjenik2 = |godina_zamjenik2 = |zamjenik3 = |godina_zamjenik3 = |zamjenik4 = |godina_zamjenik4 = |zamjenik5 = |godina_zamjenik5 = |zamjenik6 = |godina_zamjenik6 = |zamjenik7 = |godina_zamjenik7 = |zamjenik8 = |godina_zamjenik8 = |titula_predstavnik = |predstavnik1 = |godina_predstavnik1= |predstavnik2 = |godina_predstavnik2= |predstavnik3 = |godina_predstavnik3= |predstavnik4 = |godina_predstavnik4= |predstavnik5 = |godina_predstavnik5= |predstavnik6 = |godina_predstavnik6= |predstavnik7 = |godina_predstavnik7= |predstavnik8 = |godina_predstavnik8= |legislatura = [[Landtag]] |tip_dom1 = |dom1 = |tip_dom2 = |dom2 = |stat_godina1 = |stat_površina1 = |stat_pop1 = |stat_godina2 = |stat_površina2 = |stat_pop2 = |stat_godina3 = |stat_površina3 = |stat_pop3 = |stat_godina4 = |stat_površina4 = |stat_pop4 = |stat_godina5 = |stat_površina5 = |stat_pop5 = |valuta = Njemačka Marka |broj = |vremenska_zona = |internet = |danas = {{flag|Brandenburg}}<br>{{flag|Schleswig-Holstein}}<br>{{flag|Sjeverna Rajna-Vestfalija}}<br>{{flag|Hessen}}<br>{{flag|Mecklenburg-Vorpommern}}<br>{{flag|Saksonija-Anhalt}} |fusnote = <hr>{{notelist}} }} '''Slobodna Država Bavarska''' ({{jez-njem|'''Freistaat Preußen'''}}) bila je savezna država [[Weimarska Republika|Vajmarske Republike]].<ref>{{cite web | url =https://www.gonschior.de/weimar/Deutschland/index.htm | title =''Das Deutsche Reich'' | accessdate = 11. listopad 2026. | language = Njemački | publisher = www.gonschior.de}}</ref> Nastala je na prostoru [[Kraljevina Pruska|Kraljevine Pruske]] nakon ukidanja monarhije u [[Njemačko Carstvo|Njemačkoj]]. Unatoč teritorijalnom gubitku [[Druga Poljska Republika|Poljskoj]] Pruska je ostala najveća savezna država [[Njemačka|Njemačke]], sadržavajuči preko polovice ukupnog stanovništva i površine Njemačke. Pruska je, kao i druge savezne države -{''de facto''}- izgubila autonomiju tijekom pokreta [[centralizacija|centralizacije]] tijekom rasta [[Treći Reich|Hitlerove Njemačke]], no, za razliku od drugih, Pruska je izgubila autonomiju već [[1932.]] državnim udarom od strane [[kancelar|njemačkog kancelara]] [[Franz von Papen|von Papena]]. ({{jez-njem|Preußenschlag}}).<ref>{{cite web | url = https://www.dhm.de/lemo/kapitel/weimarer-republik/innenpolitik/preussenschlag-1932 | title =''Der "Preußenschlag" 1932'' | accessdate = 15. listopad 2026. | language = Njemački | publisher = www.dhm.de/}}</ref> Pruska je ukinuta tijekom [[okupacija Njemačke]] zbog njenog povijesnog [[militarizam|militarizma]]. == Izvori== {{reflist}} {{Authority control}} {{Historija-začetak}} [[Kategorija:Historija Njemačke]] [[Kategorija:Vajmarska Republika]] 9fhten32t5g93y0d4db5c551f0genpw 0 4726145 42711228 2026-10-16T10:34:13Z Duma 16555 Nova stranica: [[File:Allens rule, Lepus, hare, ears, Earth.png|alt=Earth, ears, hare, Lepus|thumb|Uši [[Lepus arcticus|arktičkog zeca]] su kraće od ušiju mnogih zečeva iz toplijih područja.<ref>{{Cite book|last=FRYDRÝŠEK|first=Karel|title=Biomechanika 1|publisher=VSB – Technical University of Ostrava, Faculty of Mechanical Engineering, Department of Applied Mechanics|year=2019|isbn=978-80-248-4263-9|location=Ostrava, Czech Republic|pages=338–339}}</ref>|250x250px]] '''Allenovo... 42711228 wikitext text/x-wiki [[File:Allens rule, Lepus, hare, ears, Earth.png|alt=Earth, ears, hare, Lepus|thumb|Uši [[Lepus arcticus|arktičkog zeca]] su kraće od ušiju mnogih zečeva iz toplijih područja.<ref>{{Cite book|last=FRYDRÝŠEK|first=Karel|title=Biomechanika 1|publisher=VSB – Technical University of Ostrava, Faculty of Mechanical Engineering, Department of Applied Mechanics|year=2019|isbn=978-80-248-4263-9|location=Ostrava, Czech Republic|pages=338–339}}</ref>|250x250px]] '''Allenovo pravilo''' je [[biološka pravila|ekogeografsko pravilo]] koje je formulisao [[Joel Asaph Allen]] 1877. godine,<ref>{{cite journal |first=Joel Asaph |last=Allen |authorlink=Joel Asaph Allen |title=The influence of Physical conditions in the genesis of species |journal=Radical Review |year=1877 |volume=1 |pages=108–140 |url=http://people.wku.edu/charles.smith/biogeog/ALLE1877.htm}}</ref><ref>{{cite book |first=Barry Holstun |last=Lopez |year=1986 |title=Arctic Dreams: Imagination and Desire in a Northern Landscape |publisher=Scribner |url=https://books.google.com/books?id=Y-WxJYMD5HsC |isbn=978-0-684-18578-1}}</ref> koje u širem smislu tvrdi da životinje prilagođene hladnoj klimi imaju kraće i deblje [[udovi|udove]] i tjelesne dodatke od životinja prilagođenih toploj klimi. Preciznije, ono navodi da [[Odnos površine i zapremine|odnos tjelesne površine i zapremine]] kod [[homeoterm]]nih životinja varira sa prosječnom temperaturom staništa na koje su prilagođene (tj. odnos je nizak u hladnoj klimi, a visok u vrućoj klimi). == Objašnjenje == [[File:Allen_rule_example.svg|thumb|Tri pravougaone prizme su sastavljene od osam [[jedinična kocka|jediničnih kocki]]. Kompozitna kocka sa stranom 2 ima zapreminu od 8 jedinica³, ali površinu od samo 24 jedinice². Pravougaona prizma širine tri kocke, dužine jedne kocke i visine četiri kocke ima istu zapreminu, ali površinu od 28 jedinica². Slaganjem u jednu kolonu dobijaju se 34 jedinice².]] Allenovo pravilo predviđa da [[endoterm]]ne životinje s istom zapreminom tijela trebaju imati različite [[površina|površine]] koje će ili pomoći ili otežati njihovo odvođenje topline. Budući da životinje koje žive u hladnoj klimi trebaju zadržati što više topline, Allenovo pravilo predviđa da su morale razviti relativno niske [[Odnos površine i zapremine|omjer površine i zapremine]] kako bi svele na minimum površinu preko koje se gubi toplina. Za životinje koje žive u toplim klimama, Allenovo pravilo predviđa suprotno: da bi trebalo da imaju relativno visok omjer površine i zapremine. Budući da bi se životinje s niskim omjerom površine i zapremine brzo pregrijale, životinje u toplim klimama bi, prema pravilu, trebale imati visok omjer kako bi maksimizirale površinu preko koje gube toplinu.<ref name="Ashizawa">Ashizawa, K. et al. (2007). Growth of height and leg length of children in Beijing and Xilinhot, China. In Anthropological Science. 116(1). Pages 67 & 68. Retrieved January 22, 2017, from [https://www.jstage.jst.go.jp/article/ase/116/1/116_070130/_pdf link].</ref> [[File:Comparison of surface area vs volume of shapes.svg|thumb|Grafikoni površine, ''A'' u odnosu na zapreminu, ''V'' Platonovih čvrstih tijela i sfere, koji pokazuju da okrugli oblici s istom zapreminom imaju manju površinu.]] == Kod životinja == Iako postoje brojni izuzeci, čini se da mnoge životinjske populacije odgovaraju predviđanjima Allenovog pravila. [[Polarni medvjed]] ima zdepaste udove i vrlo kratke uši, što je u skladu s Allenovim pravilom, kao i [[snježni leopard]].<ref>{{cite web |first=C. Michael |last=Hogan |date=November 18, 2008 |url=http://www.igoterra.com/artspec_information.asp?thingid=36084 |title=Polar Bear: ''Ursus maritimus'' |website=iGoTerra}}</ref> R.L. Nudds i S.A. Oswald su 2007. proučavali dužine dijelova nogu kod [[morske ptice|morskih ptica]] koji su izloženi vanjskim uvjetima i otkrili su da one negativno koreliraju sa ''Tm''axdiff (tjelesnom temperaturom minus minimalnom temperaturom okoline), što je u skladu sa Allenovim pravilom.<ref name="Nudd"/> J.S. Alho i kolege tvrdili su da su dužine [[goljenica|goljenice]] i [[bedrena kost|bedrene kosti]] najveće u populacijama [[Rana temporaria|livadske žabe]] koje su autohtone na srednjim geografskim širinama, što je u skladu s predviđanjima Allenovog pravila za [[ektoterm]]ne [[organizam|organizme]].<ref name="Alho"/> [[Populacija (biologija)|Populacije]] iste vrste s različitih [[geografska širina|geografskih širina]] također mogu slijediti Allenovo pravilo.<ref>{{cite journal |author-link1=Peter L. Hurd |last1=Hurd |first1=Peter L. |last2=van Anders |first2=Sari M. |date=2007 |title=Letter To The Editor: Latitude, Digit Ratios, and Allen's and Bergmann's Rules: A Comment on Loehlin, McFadden, Medland, and Martin (2006) |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=36 |issue=2 |pages=139–141 |doi=10.1007/s10508-006-9149-9|pmid=17333323 |hdl=2027.42/83881 |s2cid=2690330 |url=https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/2027.42/83881/1/latitude_digit_ratios_a_comment_on_loehlin.pdf |hdl-access=free }}</ref> R.L. Nudds i S.A. Oswald su 2007. godine tvrdili da su empirijski dokazi Allenovog pravila slabi, čak i ako se ono smatra "utvrđenim ekološkim načelom".<ref name="Nudd"/> Rekli su da dokazi za Allenovo pravilo uglavnom potiču iz istraživanja pojedinačnih vrsta, budući da su istraživanja sa više vrsta "zbunjena" efektima skaliranja [[Bergmannovo pravilo|Bergmannovog pravila]] i alternativnim adaptacijama koje su u suprotnosti s [[predviđanje|predviđanjima]] Allenovog pravila.<ref name="Nudd">{{cite journal |last1=Nudds |first1=R.L. |last2=Oswald |first2=S.A. |title=An Interspecific Test of Allen's Rule: Evolutionary Implications for Endothermic Species |journal=Evolution |date=December 2007 |volume=61 |issue=12 |pages=2839–2848 |doi=10.1111/j.1558-5646.2007.00242.x |pmid=17941837|s2cid=28694340 |doi-access=free }}</ref> J.S. Alho i kolege su 2011. tvrdili da se Allenovo pravilo može primijeniti i na [[ektoterm]]e, čija tjelesna temperatura zavisi od okoline, iako je prvobitno formulirano samo za [[endoterm]]e. Po njihovom mišljenju, ektotermi s nižim omjerom površine i zapremine bi se sporije zagrijavali i hladili, a ovaj otpor promjeni temperature mogao bi biti adaptivan u "termički heterogenim okruženjima". Alho je izjavio da je došlo do obnovljenog interesa za Allenovo pravilo zbog globalnog zagrijavanja i "[[mikroevolucija|mikroevolucijskih]] promjena" koje ono predviđa.<ref name="Alho">{{cite journal |last1=Alho |first1=J. S. |last2=Herczeg |first2=G. |last3=Laugen |first3=A. |display-authors=etal |date=2011 |title=Allen's Rule Revisited: Quantitative Genetics of Extremity Length in the Common Frog Along a Latitudinal Gradient |journal=Journal of Evolutionary Biology |volume=24 |issue=1 |pages=59–70 |doi=10.1111/j.1420-9101.2010.02141.x |pmid=20964781 |s2cid=32746448 |doi-access=free }}</ref> == Kod ljudi == [[File:Eskimo group - NARA - 523819.jpg|thumb|Grupa [[eskim]]a koju je uslikao [[William Dinwiddie]] (1894)]] Značajne razlike u dužini udova uočene su kada različiti dijelovi određene ljudske populacije žive na različitim nadmorskim visinama. Okruženja na većim nadmorskim visinama uglavnom imaju nižu temperaturu okoline. U [[Peru]]u, osobe koje su živjele na većim nadmorskim visinama obično su imale kraće udove, dok su dijelovi iste populacije iz nižih obalnih područja uglavnom imali duže udove i veći trup.<ref>{{cite journal |first=Karen J. |last=Weinstein |title=Body Proportions in Ancient Andeans from High and Low Altitudes |journal=American Journal of Physical Anthropology |date=November 2005 |volume=128 |issue=3 |pages=569–585 |doi=10.1002/ajpa.20137 |pmid=15895419}}</ref> Katzmarzyk i Leonard su slično primijetili da ljudske populacije naizgled slijede predviđanja Allenovog pravila.<ref name="Katzmarzyk and Leonard"/>^:494 Postoji negativna povezanost između [[indeks tjelesne mase|indeksa tjelesne mase]] i srednje godišnje temperature za autohtone ljudske populacije,<ref name="Katzmarzyk and Leonard"/>^:490 što znači da ljudi koji potiču iz hladnijih regija imaju težu građu za svoju visinu, a ljudi koji potiču iz toplijih regija imaju lakšu građu za svoju visinu. Relativna visina sjedenja također je u negativnoj korelaciji s temperaturom za [[Autohtoni narodi|autohtone]] ljudske [[populacija|populacije]],<ref name="Katzmarzyk and Leonard"/>^:487–88 što znači da ljudi koji potiču iz hladnijih regija imaju proporcionalno kraće noge za svoju visinu, a ljudi koji potiču iz toplijih regija imaju proporcionalno duže noge za svoju visinu.<ref name="Katzmarzyk and Leonard">{{cite journal |last1=Katzmarzyk |first1=Peter T. |last2=Leonard |first2=William R. |date=1998 |title=Climatic Influences on Human Body Size and Proportions: Ecological Adaptations and Secular Trends |journal=American Journal of Physical Anthropology |volume=106 |issue=4 |pages=483–503 |doi=10.1002/(SICI)1096-8644(199808)106:4<483::AID-AJPA4>3.0.CO;2-K |pmid=9712477}}</ref> [[File:Mean annual temperature and brachial index in selected modern populations.jpg|thumb|Srednja godišnja temperatura i proporcije udova u odabranim današnjim populacijama.]] A.T. Steegman je 1968. istražio pretpostavku da je Allenovo pravilo uzrokovalo strukturnu konfiguraciju lica ljudskih populacija prilagođenih polarnoj klimi. Steegman je proveo eksperiment kojim se proučavalo preživljavanje pacova na hladnoći. Steegman je rekao da su pacovi s uskim [[Nosna sluznica|nosnim prolazima]], širim licima, kraćim repovima i kraćim nogama najbolje preživljavali na hladnoći. Steegman je rekao da eksperimentalni rezultati imaju sličnosti s arktičkim Mongoloidima, naročito [[Eskimi]]ma i [[Aleuti]]ma, jer oni imaju slične morfološke osobine u skladu s Allenovim pravilom: uzak nosni prolaz, relativno veliku glavu, dugu do okruglu glavu, veliku vilicu, relativno veliko tijelo i kratke udove.<ref>{{cite journal |last1=Steegmann |first1=A.T. |last2=Platner |first2=W.S. |date=January 1968 |title=Experimental cold modification of cranio-facial morphology |journal=American Journal of Physical Anthropology |volume=28 |issue=1 |pages=17–30 |doi=10.1002/ajpa.1330280111 |pmid=5659959 }}</ref> Allenovo pravilo je možda također rezultiralo time da su široki nosevi i alveolarni/maksilarni prognatizam češći kod ljudskih populacija u toplijim regijama, a suprotno u hladnijim regijama.<ref>{{Cite journal |last1=Rae |first1=Todd C. |last2=Koppe |first2=Thomas |last3=Stringer |first3=Chris B. |date=27 October 2010 |title=The Neanderthal face is not cold adapted |url=https://edisciplinas.usp.br/pluginfile.php/6200375/mod_resource/content/1/The%20neanderthal%20face%20is%20not%20cold%20adapted%20%28Rae%20et%20al%202011%29.pdf |access-date=5 May 2024 |website=Moodle USP: e-Disciplinas|pmid=21183202 |doi=10.1016/j.jhevol.2010.10.003 |volume=60 |pages=234–9 }}</ref> == Mehanizam == Faktor koji doprinosi Allenovom pravilu kod [[kičmenjak]]a može biti to što rast [[hrskavica|hrskavice]] barem djelimično zavisi od temperature. Temperatura može direktno uticati na rast hrskavice, što pruža blisko biološko objašnjenje za ovo pravilo. Eksperimentatori su uzgajali [[miš]]eve na 7, 21 ili 27 stepeni Celzijusa, a zatim su mjerili njihove repove i uši. Otkrili su da su repovi i uši bili značajno kraći kod miševa uzgojenih na hladnoći u poređenju sa miševima uzgojenim na toplijim temperaturama, iako je njihova ukupna tjelesna težina bila ista. Također su otkrili da su miševi držani na hladnoći imali manji protok krvi u [[ekstremitet]]ima. Kada su pokušali [[osifikacija|uzgajati uzorke kostiju]] na različitim temperaturama, istraživači su otkrili da su uzorci uzgojeni na toplijim temperaturama imali znatno veći rast hrskavice od onih uzgojenih na hladnijim temperaturama.<ref>{{cite web |title=Hot weather for longer legs |website=Science News |publisher=The Naked Scientists |date=December 2008 |url=http://www.thenakedscientists.com/HTML/content/news/news/1549/}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Serrat |first1=Maria A. |last2=King |first2=Donna |last3=Lovejoy |first3=C. Owen |year=2008 |title=Temperature regulates limb length in homeotherms by directly modulating cartilage growth |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]] |volume=105 |issue=49 |pages=19348–19353 |doi=10.1073/pnas.0803319105 |pmid=19047632 |pmc=2614764 |bibcode=2008PNAS..10519348S |url=http://www.pnas.org/content/105/49/19348.full.pdf|doi-access=free }}</ref> == Povezano == * [[Bergmannovo pravilo]], koje povezuje geografsku širinu sa tjelesnom masom kod životinja * [[Glogerovo pravilo]], koje povezuje vlažnost s pigmentacijom kod životinja * [[Adaptacije na hladnoću i vrućinu kod ljudi]] == Reference == {{reflist|30em}} [[Kategorija:Biološka pravila]] [[Kategorija:Fiziologija]] 7jx3he9eb7xq0axfwtehpanpwrc1y5a