Wikipedija shwiki https://sh.wikipedia.org/wiki/Glavna_stranica MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Mediji Posebno Razgovor Korisnik Razgovor s korisnikom Wikipedija Razgovor o Wikipediji Datoteka Razgovor o datoteci MediaWiki Razgovor o MediaWikiju Šablon Razgovor o šablonu Pomoć Razgovor o pomoći Kategorija Razgovor o kategoriji Portal Razgovor o portalu Nacrt Razgovor o nacrtu TimedText TimedText talk Modul Razgovor o modulu Event Event talk Franklin Delano Roosevelt 0 2712 42711348 42658752 2026-10-17T02:54:51Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42711348 wikitext text/x-wiki {{Politički vođa |ime= Franklin Delano Roosevelt |datum rođenja=[[30. 1.|30. siječnja]] [[1882]]. |mjesto rođenja=[[Hyde Park, New York|Hyde Park]], [[New York (savezna država)|New York]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] |datum smrti= [[12. 4.|12. travnja]] [[1945]]. |mjesto smrti=[[Warm Springs, Georgia|Warm Springs]], [[Georgia]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] |malaslika= |opis male slike= |slika= FDR 1944 Color Portrait.jpg |veličina= |opis slike= |podpredsjednik= 1) [[John N. Garner]]<br />(1933. - 1941.)<br />2) [[Henry A. Wallace]]<br />(1941. - 1945.) |podpremijer= |zamjenik= |stranka= [[Demokratska stranka SAD|Demokratska stranka]] |potpis=Franklin_D._Roosevelt_signature.png |supruga= [[Eleanor Roosevelt]] |položaj=32. [[Predsjednici Sjedinjenih Američkih Država|predsjednik SAD-a]] |čin2= |zanimanje= |fusnote= |nasljednik= |prethodnik= |nasljednik2= [[Harry S. Truman]] |prethodnik2= [[Herbert Hoover]] |predsjednik= |mandat_start=[[4. 3.|4. ožujka]], [[1933]]. |mandat_kraj=[[12. 4.|12. travnja]], [[1945]]. |mandat_start2= |mandat_kraj2= |vjera= [[Američka episkopalna crkva|Episkop]] }} '''Franklin Delano Roosevelt''' ([[30. 1.|30. siječnja]] [[1882]]. - [[12. 4.|12. travnja]] [[1945]].), američki državnik i [[političar]], za [[Predsjednici Sjedinjenih Američkih Država|predsjednika]] Sjedinjenih Američkih Država biran četiri puta uzastopno.<ref>{{cite web|url= https://www.youtube.com/watch?v=Lm3Bntsp2ck |title=President Franklin D. Roosevelt First Inaugural Address |publisher= Google | work = YouTube| date= October 15, 2009 |accessdate= March 4, 2014}}</ref><ref name="PBS-20140910">{{cite news |last=Moore |first=Frazier |title=PBS' 'The Roosevelts' portrays an epic threesome |url=http://apnews.excite.com/article/20140910/us--tv-roosevelts-d4b60e65ce.html |date=September 10, 2014 |agency=Associated Press |accessdate=September 10, 2014 |archive-date=2014-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140910200244/http://apnews.excite.com/article/20140910/us--tv-roosevelts-d4b60e65ce.html }}</ref> Odrastao u uglednoj njujorškoj aristokratskoj familiji, Roosevelt se politikom počeo baviti od godine 1909. kao pristaša [[Demokratska stranka SAD|Demokratske stranke]]. Za vrijeme [[Prvi svjetski rat|prvog svjetskog rata]] se istakao na položaju pomoćnika ministra za mornaricu. Godine 1921. je obolio od dječje paralize, bolesti zbog koje nije mogao hodati, ali čije postojanje je, slično kao i ljubavna veza sa sekretaricom [[Lucy Mercer]], ostalo tajnom do kraja njegovog života. Zahvaljujući tome je godine [[1928]]. izabran za guvernera [[New York (savezna država)|New Yorka]]. Godine 1932. je izabran za predsjednika SAD u jeku velike ekonomske krize. Njegov prvi mandat bio je obilježen nastojanjem da oporavi nacionalnu ekonomiju, pri čemu je primijenio niz reformi inspiriranih idejama britanskog ekonomista [[John Maynard Keynes|Johna Maynarda Keynesa]]. Ta politika, poznata pod nazivom [[New Deal]], je počela davati rezultate tek s izbijanjem [[drugi svjetski rat|drugog svjetskog rata]]. U međuvremenu je Roosevelt ponovno izabran za predsjednika godine [[1936]]. Za vrijeme drugog mandata su ekonomska pitanja s vremenom došla u sjenu svjetskih događaja koji će godine 1939. eskalirati u [[drugi svjetski rat]]. Koristeći tu krizu kao izgovor, Roosevelt je prekinuo s dotadašnjim presedanom i kandidirao se po treći put, te pobijedio na izborima godine [[1940]]. Iako je inzistirao na tome da SAD podržavaju Veliku Britaniju (a poslije [[Sovjetski Savez|SSSR]]), te razvio lično prijateljstvo s [[Winston Churchill|Winstonom Churchillom]], zbog tada dominirajućeg izolacionizma u američkoj javnosti se SAD nisu uključile u rat sve do japanskog napada na [[Pearl Harbor]] godinu dana kasnije. Roosevelt se istakao kao dalekovidan, ali i pragmatičan ratni vođa. Ispravno je zaključio da se prvo mora poraziti [[Nemačka|Njemačka]], a tek onda [[Japan]], pri čemu je bez ikakvih ideoloških predrasuda Sovjetima slao obimnu vojnu pomoć. Sudjelovao je na dva summitta savezničkih vođa - u [[Teheran]]u godine 1943. i [[Jalta|Jalti]] godine 1945. - prilikom kojih se odlučivalo u sudbini poslijeratne Europe. Za predsjednika je ponovno izabran godine [[1944]]. i umro nekoliko mjeseci kasnije, nedugo prije pobjedonosnog završetka rata. Zahvaljujući njegovoj politici odbacivanja tradicionalnog izolacionizma, SAD se nisu samo izvukle iz dotada nezapamćene ekonomske i političke krize, nego su se nametnule kao glavna vojna, ekonomska, politička i kulturna sila u svijetu - status u kome uživaju do današnjeg dana. == Život i djelo == [[Datoteka:Yalta_summit_1945_with_Churchill,_Roosevelt,_Stalin.jpg|left|thumb|250px|Roosevelt (sredina) na Jaltskoj konferenciji zajedno sa Churchillom (lijevo) i Staljinom (desno)]] Franklin Delano Roosevelt rođen je [[30. 1.|30. siječnja]] [[1882]]. godine. Politkom se počeo baviti [[1907]]. godine, a već [[1910]]. izabran je za senatora savezne države [[New York (savezna država)|New York]] na listi [[Demokratska stranka SAD|Demokratske stranke]]. Predsjednik [[Thomas W. Wilson|Wilson]] imenovao ga je [[1913]]. podsekretarom mornarice. Na toj dužnosti je ostao do [[1920]]. godine kada je Demokratska stranka izgubila izbore. Iako obolio od [[paraliza|paralize]] [[1921]]. nastavio je političku djelatnost te je [[1928]]. godine izabran za [[guverner]]a savezne države New York. Na konvenciji Demokratske stranke [[1931]]. izabran je za predsjedničkog kandidata. Na izborima [[1932]]. godine Franklin Delano Roosevelt odnosi nadmoćnu pobjedu - samo šest država nije glasalo za njega. Na predsjedničkoj inaguraciji [[1933]]. u ožujku obećao je [[New Deal]] (socijalne mjere u vrijeme duboke ekonomske krize koje su mu donijele veliku popularnost) i izrekao, kasnije čuvenu, rečenicu: ''Dopustite da iznesem svoje čvrsto vjerovanje kako se trebamo bojati jedino straha samoga.'' S New Dealom Roosevelt je pokrenuo kampanju radikalnih mjera za ozdravljenje nacionalne privrede. Kampanja je uključivala masovni program javnih radova (brane, šume, autoceste) koji su financirani iz saveznog proračuna. Ovi radovi omogućili su zapošljavanje nekoliko milijuna ljudi. Uz to reorganiziran je bankovni sustav, uvedeno je osiguranje za nezaposlene i starosna mirovina. Također je izmijenio politiku Sjedinjenih Država prema država [[Centralna Amerika|Srednje]] i [[Južna Amerika|Južne Amerike]] u politiku dobrog susjedstva. Tri godine prije ponovnog izbora za predsjednika Sjedinjenih Država, točnije [[1933]]. godine, sa [[Sovjetski Savez|Sovjetskim Savezom]] uspostavlja diplomatske odnose. [[Datoteka:Franklin Roosevelt Secretary of the Navy 1913.jpg|thumb|right|FDR kao Asistent tajnika za mornaricu]] Godine 1940. treći se put kandidirao za predsjednika Sjedinjenih Država, što je to dotada bilo nezabilježeno u američkoj povijesti. U kolovozu [[1941]]. Roosevelt i [[Winston Churchill|Churchill]] sastali su se u Placentia Bayu u New Foundlandu ([[Kanada]]) i sastavili [[Atlanska povelja|Atlansku povelju]] koja je sadržavala četiri Rooseveltova pravila koja je iste godine objavio u Povelji o četiri slobode: misli, vjere, od bijede i od straha. Atlanska povelja značila je začetak [[Ujedinjeni narodi|Ujedinjenih naroda]]. S [[Winston Churchill|Churchillom]] je potpisao i Zakon o zajmu i najmu kojim je omogućio američku pomoć u borbi protiv [[Sile Osovine|Sila Osovine]]. U studenome [[1944]]. godine po četvrti put pobjeđuje na predsjedničkim izborima. Već prilikom susreta na [[Konferencija na Jalti|Jalti]] (u veljači [[1945]]. godine) s [[Winston Churchill|Churchillom]] i [[Josif Staljin|Staljinom]] vidno je bolestan. Tada ga je pregledao Churchillov liječnik i dao mu manje od šest mjeseci života. Umro je [[17. 4.|17. travnja]] [[1945]]. od izljeva krvi u mozak u [[Warm Springs, Georgia|Warm Springs]]u u saveznoj državi [[Georgia|Georgiji]]. Pokopan je u [[Washington D.C.|Washingtonu]]. Postumno po njemu je nazvan jedan nosač zrakoplova američke mornarice. Također postumno [[1948]]. godine u [[London]]u mu je otkriven spomenik na jednom od londonskih trgova. Spomenik je na svečanom otvaranju otkrila Rooseveltova supruga [[Eleanor Roosevelt|Anna Eleanor Roosevelt]]. == Reference == {{Reflist|}} == Literatura == {{Refbegin|2}} * {{Citation | last = Black | first = Conrad | author-link = | year = 2005 | origyear = 2003 | title = Franklin Delano Roosevelt: Champion of Freedom | url = http://books.google.com/books?id=lYVCi70HaigC | ISBN = 978-1-58648-282-4 | type = interpretive detailed biography }} {{Dead link|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. * {{Citation | author-link = | last = Brands | first = HW | title = Traitor to His Class: The Privileged Life and Radical Presidency of Franklin Delano Roosevelt | year = 2009 | ISBN = 978-0-385-51958-8}}: despite the title, a highly favorable biography by scholar. Plus [http://www.pritzkermilitarylibrary.org/Home/hw-brands.aspx Author Webcast Interview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130702062038/http://www.pritzkermilitarylibrary.org/Home/HW-Brands.aspx |date=2013-07-02 }} at the Pritzker Military Library on January&nbsp;22, 2009 * {{Cite book |ref= harv |last= Burns |first=James MacGregor | year= 1956 | title= Roosevelt | volume = 1 | publisher =Easton Press |isbn= 978-0-15-678870-0}} * {{Cite book |ref= harv |last= Burns |first= James MacGregor |year= 1970 |title= Roosevelt: the soldier of freedom |volume= 2 |publisher= Harcourt Brace Jovanovich |isbn= 978-0-15-678870-0 |url= http://hdl.handle.net/2027/heb.00626 |author-mask= 3 }}. * {{cite book | last=Cook |first=Blanche Wiesen | year=1992 | title= Eleanor Roosevelt | volume = 1 | authorlink = | publisher=Penguin |isbn=0-14-009460-1 |ref= harv}} * {{Citation | last = Davis | first = Kenneth S | author-link = | year = 1972 | title = FDR: The Beckoning of Destiny, 1882–1928 | ISBN = 978-0-399-10998-0 | type = popular biography}}. * {{Citation | last = Freidel | first = Frank | author-link = | year = 1952–73 | title = Franklin D. Roosevelt | volume = 4 volumes | OCLC = 459748221}}: the most detailed scholarly biography; ends in 1934. * {{Citation | last = Freidel | first = Frank | year = 1990 | title = Franklin D. Roosevelt: A Rendezvous with Destiny | ISBN = 978-0-316-29260-3 | volume = one volume | type = scholarly biography | author-mask = 3}}; covers entire life. * {{Citation | last = Goodwin|first= Doris Kearns| authorlink= | year= 1995| title= No Ordinary Time: Franklin and Eleanor Roosevelt: The Home Front in World War II| ISBN= 978-0-684-80448-4}}; popular joint biography * {{Citation | last = Gunther | first = John | year = 1950 | url = http://archive.org/details/rooseveltinretro00gunt | title = Roosevelt in Retrospect | publisher = Harper & Brothers }} * {{Cite book |ref= harv |last=Hawley |first=Ellis | year=1995 | title= The New Deal and the Problem of Monopoly | publisher =Fordham University Press | isbn= 0-8232-1609-8}} * {{Citation | author-link = | last = Jenkins | first = Roy | year = 2003 | title = Franklin Delano Roosevelt | ISBN = 978-0-8050-6959-4 | type = short bio from British perspective}}. * {{Citation | author-link = | last = Lash | first = Joseph P | year = 1971 | title = Eleanor and Franklin: The Story of Their Relationship Based on Eleanor Roosevelt's Private Papers | ISBN = 978-0-393-07459-8 | type = history of a marriage}}. * {{Citation | author-link = | last = Morgan | first = Ted | year = 1985 | title = FDR: A biography | ISBN = 978-0-671-45495-1 | type = popular biography}}. * {{Citation | last = Pederson | first = William D | year = 2011 | title = A Companion to Franklin D. Roosevelt | publisher = Blackwell | series = Companions to American History}}; 35 essays by scholars. * {{cite book |last=Rowley |first=Hazel |authorlink= |year=2010 |title=Franklin and Eleanor: An Extraordinary Marriage |url=https://archive.org/details/franklineleanore0000rowl |publisher=Farrar, Straus & Giroux |isbn=978-0-374-15857-6 |ref=harv }} * {{Cite book |ref= harv |last1= Siracusa |first1= Joseph M. |author2= Coleman, David G. |year= 2002 |title= Depression to Cold War: a history of America from Herbert Hoover to Ronald Reagan |url= https://archive.org/details/depressiontocold0000sira |publisher= Greenwood Publishing |isbn= 978-0-275-97555-5 }} * {{Cite book |last=Smith |first=Jean Edward |authorlink= |publisher=Random House |location=New York |title=FDR |url=https://archive.org/details/fdr00smit |year=2007 |isbn=978-1-4000-6121-1 |ref=harv }} * {{Cite book |ref= harv |last=Tully |first=Grace |authorlink= | year= 2005 | title= Franklin Delano Roosevelt, My Boss |publisher=Kessinger Publishing | isbn= 978-1-4179-8926-3}} * {{Citation | author-link = | last = Ward | first = Geoffrey C | year = 1985 | title = Before The Trumpet: Young Franklin Roosevelt, 1882–1905 | ISBN = 978-0-06-015451-6}} * {{Citation | author-link = | last = Ward | first = Geoffrey C | year = 1992 | title = A First-Class Temperament: The Emergence of Franklin Roosevelt | ISBN = 978-0-06-016066-1 | type = popular biography | author-mask = 3}}: covers 1905–32. * {{Cite book |ref= harv |last= Winkler |first= Allan M. |year= 2006 |title= Franklin D. Roosevelt and the Making of Modern America |url= https://archive.org/details/franklindrooseve0000wink |publisher= Longman |isbn= 0-321-41285-0}} * {{Cite book |ref= harv |last=Adamthwaite |first=Anthony |year= 1977 |title=France and the Coming of the Second World War 1936–1939 |publisher=Frank Cass}} * {{Citation | last = Alter | first = Jonathan | author-link = | year = 2006 | title = The Defining Moment: FDR's Hundred Days and the Triumph of Hope | ISBN = 978-0-7432-4600-2 | type = popular history}}. * {{Citation | last = Badger | first = Anthony | year = 2008 | title = FDR: The First Hundred Days | ISBN = 0-8090-4441-2}} 200 pp; overview by leading British scholar. * {{Cite book |ref= harv |last= Ball |first= Howard |year= 2006 |title= Hugo L. Black: Cold Steel Warrior |url= https://archive.org/details/hugolblackcoldst00ball |publisher= Oxford University Press |isbn= 0-19-507814-4}} * {{Citation | editor-last = Beasley | editor-first = Maurine | others = et al | year = 2001 | url = http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=101379496 | title = The Eleanor Roosevelt Encyclopedia | ISBN = 0-313-30181-6 | access-date = 2015-04-27 | archive-date = 2009-02-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090211070000/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=101379496 | dead-url = yes }}. * {{cite book|last=Bellush|first=Bernard|authorlink=|year=1955|url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=99016750|title=Franklin D. Roosevelt as Governor of New York|lccn=55006181|access-date=2015-04-27|archive-date=2009-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20090211054654/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=99016750|deadurl=yes}} * {{Cite book |ref= harv |last=Collins |first=Robert M. | year=2002 | title=More: The Politics of Economic Growth in Postwar America |publisher=Oxford University Press | isbn= 0-19-515263-8}} * {{Citation | editor1-last = Graham | editor1-first = Otis L | editor2-first = Meghan Robinson | editor2-last = Wander | year = 1985 | title = Franklin D. Roosevelt: His Life and Times | ISBN = 978-0-8161-8667-9 | type = encyclopedia}}. * {{Citation | last = Jordan | first = David M | year = 2011 | title = FDR, Dewey, and the Election of 1944}}. * {{Citation | last = Kennedy | first = David M | authorlink = | year = 1999 | title = Freedom From Fear: The American People in Depression and War, 1929–1945 | ISBN = 978-0-19-503834-7 | type = wide-ranging survey of national affairs by leading scholar; Pulitzer Prize}}. * {{Citation | last = Kennedy | first = David M | author-link = | date = Summer 2009 | title = What the New Deal Did | journal = Political Science Quarterly | volume = 124 | number = 2 | pages = 251–68 | author-mask = 3 | doi=10.1002/j.1538-165x.2009.tb00648.x| issn = 0032-3195}}. * {{Cite book |ref= harv |last= Leuchtenburg |first= William E. |authorlink= |year= 1963 |title= Franklin D. Roosevelt and the New Deal, 1932–1940 |url= https://archive.org/details/franklindrooseve0000leuc_l8l3 |publisher= Harpers |isbn= 978-0-06-133025-4}} * {{Citation | last = Leuchtenburg | first = William E | year = 2005 | title = Showdown on the Court | journal = Smithsonian | volume = 36 | number = 2 | pages = 106–13 | ISSN = 0037-7333 | type = fulltext | publisher = Ebsco | author-mask = 3}}. * {{Citation | last = Leuchtenburg | first = William E | year = 2009 | title = In the Shadow of FDR: From Harry Truman to Barack Obama | author-mask = 3}}, his long-term influence * {{Cite book |ref=McCullough |last=McCullough |first=David |year=1992 |authorlink= |title=Truman |url=https://archive.org/details/truman0000mccu_o9s9 |publisher=Simon & Schuster |isbn=0-671-86920-5 }} * {{Citation | last = McMahon | first = Kevin J | year = 2004 | title = Reconsidering Roosevelt on Race: How the Presidency Paved the Road to Brown | ISBN = 978-0-226-50088-1}}. * {{Cite book|last= Miscamble|first= Wilson D.|year= 2007|title= From Roosevelt to Truman: Potsdam, Hiroshima, and the Cold War|url= https://archive.org/details/fromroosevelttot0000misc|publisher= Cambridge University Press|isbn= 0-521-86244-2}} * {{Citation | last1 = Parmet | first1 = Herbert S | first2 = Marie B | last2 = Hecht | year = 1968 | title = Never Again: A President Runs for a Third Term | url = http://www.questia.com/library/book/never-again-a-president-runs-for-a-third-term-by-marie-b-hecht-herbert-s-parmet.jsp | publisher = Questia | archiveurl = https://web.archive.org/web/20121023004655/http://www.questia.com/library/65791498/never-again-a-president-runs-for-a-third-term | archivedate = 2012-10-23 | access-date = 2015-04-27 }}, on 1940 election. * {{Citation | last = Pederson | first = William D | year = 2011 | title = A Companion to Franklin D. Roosevelt}}, 768 pages; essays by scholars covering major historiographical themes. * {{Citation | author-link = | last = Rauchway | first = Eric | year = 2008 | title = The Great Depression and The New Deal; A Very Short Introduction | ISBN = 978-0-19-532634-5}}, balanced summary * {{Citation | author-link = | last = Ritchie | first = Donald A | year = 2007 | title = Electing FDR: The New Deal Campaign of 1932 | ISBN = 978-0-7006-1687-9}}. * {{Citation | last = Rosen | first = Elliot A | year = 2005 | title = Roosevelt, the Great Depression, and the Economics of Recovery | ISBN = 978-0-8139-2368-0}}. * {{Citation | author-link = | last = Schlesinger | first = Arthur M. Jr | year = 1957–60 | title = The Age of Roosevelt | volume = 3 volumes | OCLC = 466716}}, the classic narrative history. Strongly supports FDR. * {{Cite book |ref= harv |last1=Schweikart|first1=Larry|authorlink= | author2-link = | first2 = Michael | last2 = Allen |year= 2004 |title= A Patriot's History of the United States |publisher=Easton Press}} * {{Citation | editor1-last = Shaw | editor1-first = Stephen K | editor2-last = Pederson | editor2-first = William D | editor3-last = Williams | editor3-last = Frank J | year = 2004 | title = Franklin D. Roosevelt and the Transformation of the Supreme Court | ISBN = 978-0-7656-1033-1}}. * {{Cite book |ref=Sitkoff |last=Sitkoff |first=Harvard |year=1978 |title=A New Deal for Blacks |url=https://archive.org/details/newdealforblacks0000sitk |isbn=0-19-502418-4 }} * {{Cite book|last1=Berthon|first1=Simon|last2=Potts|first2=Joanna|title=Warlords: An Extraordinary Re-creation of World War II Through the Eyes and Minds of Hitler, Churchill, Roosevelt, and Stalin|url=https://archive.org/details/isbn_9780306815386|publisher=Da Capo Press|year=2007|isbn=0-306-81538-9|ref=harv|postscript=<!--None-->}} * {{Cite book | last = Beschloss | first = Michael | authorlink = | title = The Conquerors: Roosevelt, Truman, and the destruction of Hitler's Germany, 1941–1945 | url = https://archive.org/details/conquerorsroosev0000besc_l4o9 | publisher = Simon & Schuster | location = New York | year = 2002 | isbn = 978-0-684-81027-0 }} * {{cite book | last = Burns | first = James MacGregor | title = Roosevelt: The Soldier of Freedom | url = https://archive.org/details/rooseveltsoldier0000burn_a1b4 | publisher = Harcourt Brace Jovanovich | location = San Diego | year = 1970 | isbn = 978-0-15-178871-2 }} * {{Cite book |ref=Caputi |last=Caputi |first=Robert |title=Neville Chamberlain and Appeasement | publisher = Associated University Press |year=2000}} * {{Cite book |ref=Churchill |last=Churchill |first=Winston |authorlink= |title= The Grand Alliance |year=1977 |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |isbn = 0-395-41057-6}} * {{Citation | last = Cole | first = Wayne S | title = American Entry into World War II: A Historiographical Appraisal | journal = The Mississippi Valley Historical Review | volume = 43 | issue = 4 | date=Mar 1957 | pages = 595–617 | jstor = 1902275 | publisher = JStor | doi=10.2307/1902275}}. * {{Cite book |ref=Dallek |last=Dallek |first=Robert |authorlink= |title=Franklin D. Roosevelt and American Foreign Policy, 1932–1945 |url=https://archive.org/details/franklindrooseve0000dall_d4a7 |publisher=Oxford University |year=1995 |isbn=0-19-509732-7}} * {{Citation | last = Glantz | first = Mary E | title = FDR and the Soviet Union: The President's Battles over Foreign Policy | publisher = U. Press of Kansas | year = 2005 | isbn = 978-0-7006-1365-6}}, 253 pp. * Hamilton, Nigel. ''The Mantle of Command: FDR at War, 1941–1942'' (Houghton Mifflin Harcourt, 2014) 514 pp. * {{Citation | last = Heinrichs | first = Waldo | title = Threshold of War. Franklin Delano Roosevelt and American Entry into World War II | year = 1988 | isbn = 978-0-19-504424-9}}. * Kaiser, David. ''No End Save Victory: How FDR Led the Nation into War'' (2014) [http://www.amazon.com/No-End-Save-Victory-Nation/dp/046501982X/ excerpt and text search] * {{Citation | last = Kimball | first = Warren | title = The Juggler: Franklin Roosevelt as World Statesman | year = 1991 | isbn = 978-0-691-04787-4}}. * {{Citation | author1-link = | last1 = Langer | first1 = William | author2-link = | first2 = S Everett | last2 = Gleason | title = The Challenge to Isolation, 1937–1940 | year = 1952 | oclc = 1448535}}. ''The Undeclared War, 1940–1941'' (1953) {{OCLC|404227}}. highly detailed and influential two-volume semi-official history * Mayers, David. ''FDR's Ambassadors and the Diplomacy of Crisis: From the Rise of Hitler to the End of World War II'' (2013) * {{Citation | last = Larrabee | first = Eric | title = Commander in Chief: Franklin Delano Roosevelt, His Lieutenants, and Their War | isbn = 978-0-06-039050-1}}. Detailed history of how FDR handled the war. * {{Citation |last=Reynolds |first=David |authorlink= |title=From World War to Cold War: Churchill, Roosevelt, and the International History of the 1940s |year=2006 |url=http://www.questia.com/read/118026998/from-world-war-to-cold-war-churchill-roosevelt |isbn=978-0-19-928411-5 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121102223823/http://www.questia.com/read/118026998/from-world-war-to-cold-war-churchill-roosevelt |archivedate=2012-11-02 |access-date=2015-04-27 }} * {{Cite book |ref= harv |last= Sainsbury |first= Keith |title= Churchill and Roosevelt at War: The War They Fought and the Peace They Hoped to Make |url= https://archive.org/details/churchillrooseve0000sain |publisher= New York University Press |year= 1994 |isbn= 0-8147-7991-3 }} * {{Citation | author-link = | last = Sherwood | first = Robert E | year = 1949 | title = Roosevelt and Hopkins: an Intimate History | url = http://hdl.handle.net/2027/heb.00749 | origyear = 1950 }}, Pulitzer Prize. * {{Citation | last = Watt | first = D.C. | title = How War Came The Immediate Origins of the Second World War | publisher = Pantheon Books | place = New York | year = 1989}}. * {{Citation | author-link = | last = Weinberg | first = Gerhard L | title = A World at Arms: A Global History of World War II | year = 1994 | isbn = 978-0-521-44317-3 | url = http://hdl.handle.net/2027/heb.00331 }}. Overall history of the war; strong on diplomacy of FDR and other main leaders. * {{Citation | last = Woods | first = Randall Bennett | year = 1990 | title = A Changing of the Guard: Anglo-American Relations, 1941–1946 | isbn = 978-0-8078-1877-0}}. * {{Citation | author-link = | last = Barnes | first = Harry Elmer | year = 1953 | title = Perpetual War for Perpetual Peace: A Critical Examination of the Foreign Policy of Franklin Delano Roosevelt and Its Aftermath}}. A revisionist blames FDR for inciting Japan to attack. * {{Citation | last = Best | first = Gary Dean | year = 1991 | title = Pride, Prejudice, and Politics: Roosevelt Versus Recovery, 1933–1938 | publisher = Praeger}}; summarizes newspaper editorials. * {{Citation | last = Best | first = Gary Dean | year = 2002 | title = The Retreat from Liberalism: Collectivists versus Progressives in the New Deal Years}} criticizes intellectuals who supported FDR. * {{Citation | last1 = Breitman | first1 = Richard | first2 = Allan J | last2 = Lichtman | author2-link = | year = 2013 | title = FDR and the Jews | publisher = Harvard University Press}}, 433 pp. * {{Citation | last = Conkin | first = Paul K | year = 1975 | title = New Deal}}, critique from the left. * {{Citation | last1 = Doenecke | first1 = Justus D | last2 = Stoler | first2 = Mark A | year = 2005 | title = Debating Franklin D. Roosevelt's Foreign Policies, 1933–1945 | publisher = Rowman & Littlefield}}. 248 pp. * {{Citation | first = Henry L | last = Feingold | title = The Politics of Rescue: The Roosevelt Administration and the Holocaust, 1938–1945 | year = 1970}}. * {{Citation | author-link = | last = Flynn | first = John T | year = 1948 | title = The Roosevelt Myth}}, former FDR supporter condemns all aspects of FDR. * {{Citation | author-link = | last = Moley | first = Raymond | year = 1939 | title = After Seven Years | type = insider memoir by Brain Truster who became conservative}}. * {{Citation | author-link = | last = Russett | first = Bruce M | year = 1997 | title = No Clear and Present Danger: A Skeptical View of the United States Entry into World War II | edition = 2nd}}, says US should have let USSR and Germany destroy each other. * {{Citation | last = Plaud | first = Joseph J | year = 2005 | url = http://www.fdrheritage.org/fdr&holocaust.htm | title = Historical Perspectives on Franklin D. Roosevelt, American Foreign Policy, and the Holocaust | publisher = The FDR American Heritage Center Museum | access-date = 2021-08-24 | archivedate = 2014-01-12 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140112085050/http://www.fdrheritage.org/fdr%26holocaust.htm | deadurl = yes }}. * {{Citation | author-link = | last = Powell | first = Jim | year = 2003 | title = FDR's Folly: How Roosevelt and His New Deal Prolonged the Great Depression | isbn = 0-7615-0165-7}}. * {{Citation | last = Robinson | first = Greg | year = 2001 | title = By Order of the President: FDR and the Internment of Japanese Americans}} says FDR's racism was primarily to blame. * {{Citation | author-link = | last = Schivelbusch | first = Wolfgang | year = 2006 | title = Three New Deals: Reflections on Roosevelt's America, Mussolini's Italy, and Hitler's Germany, 1933–1939}}, compares populist and paternalist features. * {{Citation | last = Smiley | first = Gene | year = 1993 | title = Rethinking the Great Depression | type = short essay}} by libertarian economist who blames both Hoover and FDR. * {{Citation | author-link = | last = Wyman | first = David S | year = 1984 | title = The Abandonment of the Jews: America and the Holocaust 1941–1945 | publisher = Pantheon Books}}. Attacks Roosevelt for passive complicity in allowing Holocaust to happen. * {{Citation | editor1-last = Braden | editor-first = Waldo W | editor2-first = Earnest | editor2-last = Brandenburg | year = 1955 | title = Roosevelt's Fireside Chats | journal = Communication Monographs | volume = 22 | issue = 5 | pages = 290–302 | doi=10.1080/03637755509375155}}. * {{Citation | editor1-last = Buhite | editor1-first = Russell D | editor2-first = David W | editor2-last = Levy | year = 1993 | title = FDR's Fireside Chats}}. * {{Citation | last = Craig | first = Douglas B | year = 2005 | title = Fireside Politics: Radio and Political Culture in the United States, 1920–1940}}. * {{Citation | last = Crowell | first = Laura | year = 1952 | title = Building the 'Four Freedoms' Speech | journal = Communication Monographs | volume = 22 | issue = 5 | pages = 266–83 | doi=10.1080/03637755509375153}}. * {{Citation | last = Crowell | first = Laura | year = 1950 | title = Franklin D. Roosevelt's Audience Persuasion in the 1936 Campaign | journal = Communication Monographs | volume = 17 | pages = 48–64 | author-mask = 3 | doi=10.1080/03637755009374997}}. * {{Citation | last = Houck | first = Davis W | year = 2002 | title = FDR and Fear Itself: The First Inaugural Address | publisher = Texas A&M UP}}. * {{Citation | last = Houck | first = Davis W | year = 2001 | title = Rhetoric as Currency: Hoover, Roosevelt, and the Great Depression | publisher = Texas A&M UP | author-mask = 3}}. * {{Citation | last=Roosevelt |first= Franklin D. | author-link = | year=2005 | title= My Friends |publisher= Kessinger Publishing | isbn= 1-4179-9610-2}} * {{Citation | last = Ryan | first = Halford Ross | year = 1979 | title = Roosevelt's First Inaugural: A Study of Technique | journal = Quarterly Journal of Speech | volume = 65 | issue = 2 | pages = 137–49 | doi=10.1080/00335637909383466}}. * {{Citation | last = Ryan | first = Halford Ross | year = 1988 | title = Franklin D. Roosevelt's Rhetorical Presidency | publisher = Greenwood Press | author-mask = 3}}. * {{Citation | last = Stelzner | first = Hermann G | year = 1966 | title = 'War Message,' December 8, 1941: An Approach to Language | journal = Communication Monographs | volume = 33 | issue = 4 | pages = 419–37 | doi=10.1080/03637756609375508}}. * {{Citation | publisher = Bureau of the Census | year = 1951 | url = http://www2.census.gov/prod2/statcomp/documents/1946-01.pdf | title = Statistical Abstract of the United States | format = PDF }}; full of useful data * {{Citation | publisher = Bureau of the Census | year = 1976 | title = Historical Statistics of the United States: Colonial Times to 1970}}. * {{Citation | editor1-last = Cantril | editor-first = Hadley | editor2-first = Mildred | editor2-last = Strunk | year = 1951 | title = Public Opinion, 1935–1946}}, massive compilation of many public opinion polls from the USA. * {{Citation | editor-last = Gallup | editor-first = George Horace | year = 1972 | title = The Gallup Poll; Public Opinion, 1935–1971}}, 3 vol, summarizes results of each poll as reported to newspapers. * {{Citation | editor1-last = Loewenheim | editor1-first = Francis L | editor2-link = | editor2-first = Harold D | editor2-last = Langley | title = Roosevelt and Churchill: Their Secret Wartime Correspondence | year = 1975}}. * {{Citation | last = Moley | first = Raymond | year = 1939 | title = After Seven Years | type = memoir}} by key Brain Truster * {{Citation | editor-last = Nixon | editor-first = Edgar B | year = 1969 | title = Franklin D Roosevelt and Foreign Affairs}} (3 vol), covers 1933–37. 2nd series 1937–39 available on microfiche and in a 14 vol print edition at some academic libraries. * {{Citation | last = Roosevelt | first = Franklin Delano | author-link = | editor-last = Rosenman | editor-first = Samuel Irving | title = The Public Papers and Addresses of Franklin D. Roosevelt | volume = 13 volumes | origyear = 1938 | year = 1945 | type = public material only (no letters); covers 1928–1945}}. * {{Citation | last = Roosevelt | first = Franklin Delano | editor-last = Zevin | editor-first = BD | title = Nothing to Fear: The Selected Addresses of Franklin Delano Roosevelt, 1932–1945 | year = 1946 | type = selected speeches | author-mask = 3}}. * {{Citation | last = Roosevelt | first = Franklin Delano | editor-first = Myron C | editor-last = Taylor | others = Prefaces by Pius XII and Harry Truman | title = Wartime Correspondence Between President Roosevelt and Pope Pius XII | publisher = Kessinger Publishing | origyear = 1947 | type = reprint | year = 2005 | isbn = 1-4191-6654-9 | author-mask = 3}}. * {{Citation | title = Documentary History of the Franklin D. Roosevelt Administration}}, 20 vol. available in some large academic libraries. {{Refend}} == Vanjske Veze == <!--===============================================================================--> <!--| WIKIPEDIA IS NOT A COLLECTION OF LINKS. Only a limited number of new links |--> <!--| should be added to this article. Consider adding links to the appropriate |--> <!--| category at the Open Directory Project (www.dmoz.org) and link back to that |--> <!--| category using the {{dmoz}} template. |--> <!--| See [[Wikipedia:External links]] and [[Wikipedia:Spam]] for further details |--> <!--===============================================================================--> {{Sister project links |wikt=Roosevelt |commons=Franklin Delano Roosevelt |b=no |n=no |s=Author:Franklin Delano Roosevelt |v=no}} * [http://www.fdrlibrary.marist.edu/ Franklin D. Roosevelt Presidential Library and Museum] * [http://www.nps.gov/frde/ Franklin Delano Roosevelt Memorial], Washington, DC * [http://millercenter.org/president/speeches#fdroosevelt Full text and audio of a number of Roosevelt's speeches] – Miller Center of Public Affairs * [http://www.loc.gov/rr/program/bib/presidents/fdroosevelt/index.html Franklin Delano Roosevelt: A Resource Guide] from the Library of Congress * [http://americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=31 Franklin D. Roosevelt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150514184634/http://www.americanpresidents.org/presidents/president.asp?PresidentNumber=31 |date=2015-05-14 }} at C-SPAN's ''American Presidents: Life Portraits'' * [http://video.pbs.org/video/1049332797 ''The Presidents: FDR''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151127155559/http://video.pbs.org/video/1049332797/ |date=2015-11-27 }} – an ''American Experience'' documentary * {{Dmoz|Society/History/By_Region/North_America/United_States/Presidents/Roosevelt,_Franklin_Delano}} * {{Gutenberg author | id=Roosevelt,+Franklin+D.+(Franklin+Delano) | name=Franklin Delano Roosevelt}} {{Redoslijed | prethodnik = [[Herbert Hoover]]<br />[[1929]]. - [[1933]]. | gl_članak_funkcija = [[Predsjednici Sjedinjenih Američkih Država|Predsjednik Sjedinjenih Američkih Država]]<br />[[1933]]. - [[1945]].| nasljednik = [[Harry S. Truman]]<br />[[1945]]. - [[1953]]. }} {{Predsjednici SAD-a}} {{Drugi svjetski rat}} {{Osobe Hladnoga rata}} {{Lifetime|1882|1945|Roosevelt, Franklin}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Predsjednici Sjedinjenih Američkih Država]] [[Kategorija:Američki političari]] [[Kategorija:Američki advokati]] [[Kategorija:Političari u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Porodica Roosevelt|Franklin Delano]] 5vcspb1r2kubr4vsbqx8oeggshocwqj Francisco Goya 0 21328 42711345 42485918 2026-10-17T02:22:47Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42711345 wikitext text/x-wiki {{Infokutija umjetnik |ime = Francisco Goya |pokret = [[romantizam]] |slika = Vicente López Portaña - el pintor Francisco de Goya.jpg |širina_slike = 280px |opis = |datum_rođenja = [[30. 3.|30. ožujka]] [[1746]].<br />{{flagicon|Španjolska}} [[Fuendetodos]], [[Španija|Španjolska]] |datum_smrti = [[16. 4.|16. travnja]] [[1828]].<br />{{flagicon|Francuska}} [[Bordeaux]], [[Francuska]] |nacionalnost = |polje = [[slikarstvo]], [[grafika]] |praksa = |uticaj_na = |uticaj_od = |djela = ''[[Gola Maja]]''<br />''[[Odjevena Maja]]''<br />''[[Drugi svibnja 1808.]]''<br />''[[Treći svibnja 1808.]]'' |potpis = }} '''Francisco José de Goya y Lucientes''' ([[Fuendetodos]], [[Španija|Španjolska]], [[30. 3.|30.3.]] [[1746]]. - [[Bordeaux]], [[Francuska]], [[16. 4.|16.4.]] [[1828]].), španjolski slikar i graver. Bio je najvažniji europski umjetnik svoga doba koji je izvršio ogroman utjecaj u evoluciji slikarstva. Njegovi se zadnji radovi smatraju pretečom romanticarskog pokreta. Rodio se, živio je, ponekad teško obuzdavajući svoju narav i svoje stavove i umro u burnom razdoblju povijesti kada se je stvarao novi svjetski poredak u čijim približnim okvirima živimo i danas. == Biografija == Rođen je, u malom mjestu [[Fuendetodos]], kao četvrto dijete, a drugi sin, od oca José de Goya i majke Gracie Lucientes. Kao dijete provodio je vrijeme u radionici svoga oca pozlatara koji je htio da ga on i naslijedi u tome zvanju, ali ipak se je odlučio za zvanje slikara. U [[Zaragoza|Zaragozi]] je s 14 godina učio od prijatelja svoga oca, slikara [[Joséa Luzan]]a, koji je u umjetničkim krugovima bio poznatiji kao učitelj nego kao autor. Krajem [[1769]]. godine, u potrazi za nadahnućima, odlazi na putovanje u [[Italija|Italiju]], o kojem se malo zna. Takva vrst putovanja je bila obavezna za obrazovanje mlade gospode. Anticka i renesansna umetnost se proucava IN SITU, tj. na licu mesta, uzivo. Dobrostojeci su cak i imali svog licnog CICERONA, kako su se nazivali vodici kroz kulturu koji bi ih pratili na tim putovanjima koja su trajala i po nekoliko godina. Između ostalih gradova, posjećuje [[Rim]], [[Venecija|Veneciju]], [[Genova|Genovu]] i [[Parma|Parmu]], u kojoj, početkom [[1771]]. godine, osvaja drugu nagradu na lokalnom slikarskom natječaju, slikom naziva ''Hanibal prelazeći Alpe'' (španj. Anibal cruzando los Alpes), a o čijoj se sudbini danas ne zna ništa. [[1771]]. je bila i godina njegova povratka u domovinu, točnije [[Zaragoza|Zaragozu]], gdje prvi put ostvaruje radove, religiozne tematike, s razvijenim stilom, po kojima se dalo naslutiti njegovo umijeće. Vjenčao se 25. srpnja [[1973]], sa Josefom Bayeu, sestrom [[Francisco Bayeu|Francisca Bayeua]] jednog od najutjecajnijih slikara u [[Madrid]]u, koji je svoj utjecaj imao zahvaliti poznanstvu s prgavim nijemcem [[Anton Rafael Mengs|Antonom Rafaelom Mengsom]], tada prvim slikarom španjolskog kralja [[Karlo III., kralj Španjolske|Karla III]]. Rodilo mu se troje djece od kojih je punoljetnost doživjelo samo najmlađe, što je poprilično pridonijelo majstorovim tjeskobnim raspoloženjima. Prvo dijete Antonio Juan Ramon, se rodilo [[1774]], ali umire nedugo nakon rođenja. Eusebio Ramón, Goyino drugo dijete, dolazi na svijet [[1775]], godine i kada sa druge Atlantskog oceana [[George Washington]] preuzima zapovijedništvo nad trupama u [[Američki rat za nezavisnost|Američkom ratu za neovisnost]]. Dvije godine poslije rodio se i najmlađi sin, Vicente Anastasio. Šogor mu je, iste godine, namaknuo posao u Kraljevskoj tvornici [[tapiserija]] za koju je ostvario šezdeset i tri predloška (39 do [[1780]], 17 između [[1786]]-[[1788]] i 7 [[1791]]-[[1792]]) s motivima lova, idile i svakodnevnog života te na taj način otvara vrata kraljevske kuće, koja je oduvijek obilno nagrađivala talentirane umjetnike. Istovremeno slika i [[portret]]e raznih dvorskih likova te djela s religioznim motivima po kojima ga zamjećuju pripadnici struke. Prvu seriju [[akvarel-gravura|gravura]] ostvaruje [[1778]], na kojima se nalazi šesnaest kopija Velàzquezovih ulja. [[Diego Velàzquez|Velázquez]], kao i [[Rembrandt van Rijn|Rembrandt]], bili su, bez sumnje, najveći Goyni uzori, posebno na području portreta. Na madridskoj Likovnoj akademiji »San Fernando«, imenovan je članom [[1780]] za koju je, povodom primanja, ostvario jedno od njegovih prvih remek djela, sliku zvanu ''Razapeti [[Isus|Krist]]'' (španj. Cristo crucificado). To mu je imenovanje, između ostalog, otvorilo vrata u tadašnju visoku zajednicu i ubrzo postaje nešto poput današnjih zvijezda zabavne industrije, pogotovo među pripadnicama te zajednice. Malo poslije smrti [[Anton Rafael Mengs|Antona Rafaela Mengsa]] šalje kralju molbu (24. srpnja [[1779]]) da ga imenuje kraljevskim slikarom. Potvrdni odgovor mu stiže sedam godina kasnije (7. srpnja [[1786]]). Njegovo ogromno zadovoljstvo tim događajem ostaje zabilježeno u jednom pismu upučeno njegovom prijatelju [[Martin Zapater|Zapateru]] u kojem navodi: "[[Martin Zapater|Martine]] moj! Već sam kraljevski slikar od petnaest tisuća realesa!". Dvije godine kasnije umire kralj [[Karlo III., kralj Španjolske|Karlo III]] te ga na tronu naslijeđuje njegov sin, [[Karlo IV., kralj Španjolske|Karlo IV]]. Kraljevanje novog kralja započelo je u prosincu [[1788]], pet mjeseci prije početka [[Francuska revolucija|francuske revolucije]]. Monarh mu naručuje portrete i kao nadoknadu za izvršen posao obećaje mu najuzvišenije slikarsko mjesto koje je mogao priželjkivati, mjesto Prvog kraljevskog slikara. Kraljevsko se obećanje ostvaruje [[1789]]. U zimi [[1792]], za vrijeme svog boravka na jugu Španjolske, teško obolijeva. Pošto je bio poznat i po svom promiskuitetnom životu neki su sumnjali da je u pitanju bila neka od veneričnih bolesti. Zbog posljedica te bolesti ostaje potpuno gluh, ali i neumoljiviji u svom umjetničkom izražaju. [[1799]], dovršio je na zahtjev vladara remek djelo, portret poznat kao ''Obitelj Karla IV'' (španj. La familia de Carlos IV) crpeči inspiraciju iz Velazquezovih "Las Meninas". To je službeni portret, formalnog izražaja, ali u kojem si autor dopušta izvjesnu [[ironija|ironiju]] u oblikovanju portretiranih likova kritičkim realizmom. Iste je godine dovršio brilijantnu seriju [[Akvarel-gravura|gravura]], satiričkog karaktera, poznatu kao ''Hirovi'' (španj. [[Los caprichos]]). To su osamdeset i dva djela koja sadržavaju britku kritiku tadašnjeg španjolskog civilnog i crkvenog društva. U toj se seriji pojavljuju neobična bića, koja se u kasnijim majstorovim djelima ponavljaju puno češče. Dva dana nakon izdanja, zbog straha od represalija, povlači ih sa tržišta. Slikao je portrete, ne samo za kraljevsku obitelj, već i za madridsku aristokraciju, te se i među tim slikama nalaze neka njegova najcijenjenija djela poput: ''Grofica od Činčona'' (španj. La condesa de Chinchon), ''Gola ljepotica'' (španj. La maja desnuda) i ''Odjevena ljepotica'' (španj. La maja vestida). Za posljednje dvije slike, legenda kaže da se na njima pojavljuje plemenita Cayetana, vojvotkinja od Albe, koja je sa umjetnikom održavala, za ono vrijeme, skandalozne odnose. [[Datoteka:Goya Maja naga2.jpg|300px|thumb|"'''Gola ljepotica'''"]]Poslije [[Diego Velázquez|Velázqueza]], Goya je najveća pojava u španjolskom slikarstvu, majstor koji je mimo shema [[rokoko]]a i [[klasicizam|klasicizma]] duboko zahvatio u stvarnost svoga doba i svoje sredine. Goyino je djelo po tematici svestrano. Slikao je prizore iz pučkog života, strašne scene iz pobuna i ludnica, te kartone za [[Tapiserija|tapiserije]], no vrhunac svog stvaranja dosegao je u [[portret]]u. Kao dvorski slikar Goya je desetljećima portretirao vladare, aristokraciju, generale i ministre, vojvode i vojvotkinje, ostvarujući njihove likove genijalnom pronicivošću. == Užasi rata == [[Datoteka:Goya-Guerra (00).jpg|thumb|350px|thumb|Naslovna strana prvog izdanja (1863) albuma serije grafika „Užasi rata“]] Najpoznatiji Goyin ciklus se zove '''Užasi rata''' ({{jez-šp|Los desastres de la guerra}}) koji predstavlja seriju od 82 grafike koje nastaju u periodu između [[1810]]. i [[1815]]. godine. Upečatljive grafike predstavljaju detalje okrutnih i besmislenih atrociteta počinjenih u špansko-francuskom sukobu, odnosno [[Španski rat za nezavisnost|ratu za nezavisnost Španije]]. Za vrijeme života Goje, štampana su samo dva kompleta ovih grafika, jedan od kojih je Goja poklonio svom prijatelju i kritičaru umjetnosti Seanu Bermudezu. Prvo izdanje poslije Gojine smrti, objavila je [[Kraljevska akademija lijepih umjetnosti San Fernando]], [[1863]]. godine. Slijedila su ga tri izdanja, [[1892]]., [[1903]]., i [[1906]]. godine. === Istorijske prilike na osnovu kojih nastaju grafike === 1808. godine, počinje prvi pravi gerilski rat u istoriji. Strane u sukobu su Španija i Napoleonova Francuska. Napoleonove trupe ulaze u Španiju kako bi napale Portugal, saveznika Engleske. U prvom momentu, španski narod pozdravlja francuske trupe, pošto misli da su Francuzi došli da obore Manuela Godoja, kraljičinog štićenika. Ali kada je Napoleon primorao španskog kralja na abdikaciju poslije represije koja se desila 3. maja i poslije imenovanja kraljevog brata Hozea za kralja, stvari se drastično mijenjaju. Pretpostavljeni oslobodilac se pretvara u neprijatelja i osvajača. Kao i u ostatku Evrope, otpor i mržnja prema Napoleonu progresivno raste. Brutalna i krvava represija majskih ustanaka u Madridu, bila je signal za otpočinjanje masovnih oružanih otpora protiv Francuza, širom Španije. Počevši od [[Navara|Navare]], prvog dijela koji je bio u kontaktu sa francuskim trupama, pa sve do najjužnijih dijelova Španije. [[31. 5.|31. maja]] [[1808]]. godine i pod vođstvom španskog generala Palafoksa, u Saragosi počinje krvavi otpor protiv Francuza. Grad je bio neprekidno bombardovan već od polovine juna, ali branioci Saragose uspijevaju da odole svim napadima, tako da polovinom avgusta 1808. godine, francuski generali donose odluku o pauzi borbenih dejstava. U to vrijeme, general Palafoks poziva Goju u Saragosu kako bi bio svjedok okrutne opsade Saragose. === Datiranje === Goja iz [[Madrid]]a putuje u [[Zaragoza|Saragosu]] između 2 i 8. oktobra 1808. godine, na poziv španskog generala Palafoksa, kako bi upoznao i kasnije predstavio, događaje oko opsade Saragose. Tokom puta susreće se sa raznim ratnim scenama koje takođe predstavlja na slikama kao što su Proizvodnja baruta u Sijeri de Tardijenti i Proizodnja metaka u Sijeri de Tardijenti, nastale u periodu izrade Užasa rata. Od oktobra [[1808]]. godine, Goja izrađuje pripremne skice (danas u [[Muzej Prado|Muzeju Prado]]), i polazivši od tih skica počinje izradu grafičkih ploča [[1810]]. godine. Male izmjene koje su se desile u procesu, učinile su da nestanu anegdotični elementi u prilog boljim kompozitivnim rješenjima, kao i višoj univerzalnosti predstavljenih scena. Takođe je bitno istaći, odbacivanje predstavljanja [[smrt]]i kao herojskog čina. U vezi datuma završetka grafika, Herusa Vega je analizirao kvalitet [[papir]]a i ploča i zaključio da su slabog kvaliteta, te bi po njemu završetak izrade bio negdje 1815. godine, budući da je Goja u tom periodu imao velikih poteškoća za pronalaženje kvalitetnih grafičkih i slikarskih materijala. Vremenski okvir scena ovih grafika, obuhvata period događaja koji su se desili u Španiji između 1808. i [[1815]]. godine. Činjenica da nisu objavljene tih godina, po Glediningu, je najvjerovatnije u direktnoj vezi sa oštrom kritikom pojedinih grafika na račun tadašnjeg totalitarnog režima. === Tehnika === Grafička tehnika u kojoj su rađene grafike je [[bakropis]], sa detaljima u [[suva igla|suvoj igli]] i [[akvatinta|akvatinti]]. Iako je akvatinta osnovna tehnika za izradu serije grafika pod imenom [[Los caprichos]] (Hirovi, Kaprici), Goja je jedva koristi u ovoj seriji, najvjerovatnije zbog problema sa materijalima koji ga prate tokom izrade „Užasa“. === Teme i struktura === U prvom momentu, grafike Užasa su trebale da budu patriotski album, u skladu sa zahtjevima generala Palafoksa, međutim, kako je Goja napredovao u izradi, širi spektar predstavljenih scena kako bi predstavio različite tipove ratnih nedaća i dešavanja, obuhvatajući obe zaraćene strane bez razlike. U mnogim grafikama nije moguće utvrditi koja strana je autor užasa i atrociteta. Na kraju serije dotiče se i nekih poslijeratnih političkih tema. === Galerija grafika === <gallery> file:Goya War1.jpg|''Tužna predskazanja onoga što će se desiti'' file:Goya War2.jpg|''Isto'' file:Goya War3.jpg|''Ovdje takođe'' file:Goya War4.jpg|''Ovo je gore'' file:Goya-Guerra (34).jpg|''Zbog jednog peroreza'' file:Goya-Guerra (41).jpg|''Bježe od vatre'' file:Goya-Guerra (62).jpg|''Kreveti smrti'' file:Goya-Guerra (71).jpg|''Protiv opšteg dobra'' </gallery> == Djela == '''Najpoznatije slike:''' * "Razapeti Krist" (španj. Cristo crucificado) * "Odjevena ljepotica" (španj. La Maja vestida) * "Gola ljepotica" (španj. La Maja desnuda) * "Drugog svibnja 1808." (El 2. de Mayo de 1808 en Madrid) [[Datoteka:El dos de mayo de 1808 en Madrid.jpg|200px|thumb|'''Drugog svibnja 1808''']] * "Trečeg svibnja 1808 u Madridu" (španj. El 3. de Mayo de 1808 en Madrid) * "Grofica od Činčona" (španj. Condesa de Chinchon) * "Obitelj Karla IV" (španj. La familia de Carlos IV) * "Saturn proždirući jednog sina" (španj. Saturno devorando un hijo) '''Gravure:''' * "Kopije Velázquezovih ulja" * "Hirovi" (španj. [[Los caprichos]]) * "Strahote rata" (španj. Los desastres de la guerra) * "Borbe s bikovima" (španj. Tauromaquia) * "Besmislice" (španj. Disparates) == Vanjske veze == {{Commonscat|Francisco Goya}} * [https://web.archive.org/web/20080502141843/http://goya.unizar.es/infoGoya/MainMenu.html Biografija i opus] * [http://www.elrelojdesol.com/francisco-de-goya/gallery/index.htm Neke od najpoznatijih slika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061120053551/http://www.elrelojdesol.com/francisco-de-goya/gallery/index.htm |date=2006-11-20 }} * [http://www.artehistoria.com/genios/museos/334.htm Virtualna izložba majstorovih gravura] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061207022255/http://www.artehistoria.com/genios/museos/334.htm |date=2006-12-07 }} {{Romantizam}} {{Lifetime|1746|1828|Goya, Francisco}} [[Kategorija:Španski slikari]] ql50rqieoy18ut6i11vrclqhnrbfo7w Euripid 0 22482 42711334 42445545 2026-10-16T20:45:58Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42711334 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Seated Euripides Louvre Ma343.jpg|thumb|200px|Euripid]] '''Euripid''' ([[Grčki jezik|grč]]. Εὐριπίδης, oko 480—406. god. st. e.) bio je poslednji od tri velika [[Tragedija|tragička]] pesnika [[Antička Grčka|antičke Grčke]], nakon [[Eshil]]a i [[Sofokle|Sofokla]]. == Biografija == Treći veliki [[atena|atinski]] tragički pesnik, Euripid, rodio se oko 480. godine na ostrvu [[Salamina|Salamini]]. Njegov otac Mnesarh bio je imućan i ugledan čovek, te je Euripid dobio dobro obrazovanje. Euripid se mnogo interesovao za učenje [[sofisti|sofista]], posebno [[Prodik]]a i [[Protagora|Protagore]]. Osim toga, u njegovim dramama ima jasnih tragova koji podsećaju na [[Pitagorejci|pitagorejce]], [[Ksenofan iz Kolofona|Ksenofana]], [[Heraklit]]a, [[Empedokle|Empedokla]], [[Epiharm]]a, [[Diogen iz Apolonije|Diogena iz Apolonije]]. Poznavao je i [[Orfizam|orfičare]] i njihove spise, a bavio se i starijom književnošću ([[Homer]], [[Solon]], [[Teognid]], [[Eshil]], [[Sofokle]], u manjoj meri [[Hesiod]], [[Arhiloh]], [[Alkej]], [[Pindar]], [[Semonid]] i [[Bakhilid]]). Euripid je imao poveću ličnu biblioteku. On je prihvatio sve napredne misli sofista i prenosio ih u svoje tragedije, šireći tako novu prosvetu; zato je pesnik već u [[Antika|antici]] dobio naziv ὁ τῆς σκηνῆς φιλόσοφος = pozorišni filozof; [[Aristotel]] ga pak naziva najtragičnijim pesnikom (ποιητὴς τραγικώτατος). Kao zastupnik novih naprednih načela i nove prosvete bio je izvrgnut oštrim napadima [[Stara atička komedija|komediografa]] ([[Aristofan]]a i drugih), koji su u svojim delima branili i zastupali stara [[Konzervativizam|konzervativna]] shvatanja. Euripid nije obavljao državne službe, ali se ipak u svojim [[drama]]ma često osvrće na aktuelna [[Politika|politička]] zbivanja. Veći deo svog života proveo je pesnik u Atini baveći se književnim radom i družeći se sa savremenim državnicima, pre svega [[Alkibijad]]om, te s [[Grčka književnost|grčkim pesnicima]] i [[Antička filozofija|filozofima]]. U dubokoj starosti (408. godine) prihvatio je poziv [[makedonija (antička)|makedonskog]] kralja [[Arhelaj I od Makedonije|Arhelaja]], velikog prijatelja književnosti, te je pošao na njegov dvor u [[pela|Pelu]] gde se sastao s tragičkim pesnikom [[Agaton]]om, a možda i s [[Tukidid]]om. Kralju za volju napisao je Euripid tragediju ''Arhelaj'', u kojoj je slavio osnivača makedonske dinastije. Euripid je umro 406. godine u Aretusi kod [[Amfipolis|Amfipolja]], gde je i sahranjen. Kaže se da je Sofokle, koji je i sam nešto kasnije umro, u znak žalosti za velikim pesnikom Euripidom doveo svoj hor na pozornicu bez uobičajenih venaca na glavi. Na predlog govornika i državnika [[Likurg (govornik)|Likurga]] postavljen je kasnije u atinskom pozorištu uz Eshilov i Sofoklov i njegov lik. Euripida opisuju kao ozbiljnog i mrkog čoveka koji je izbegavao društvo i najradije boravio kod kuće u svojoj velikoj biblioteci, gde je mogao nesmetano raditi. Povučenost su pesnikovu tumačili njegovim nesrećnim porodičnim životom: kažu da se pesnik dvaput ženio, ali svaki put nesrećno. Time bi se ujedno mogao objasniti i negativan stav koji pesnik ponekad zauzima u svojim dramama prema ženama. Međutim, i to bi moglo biti samo podmetanje njegovih protivnika, posebno komediografa; čovek koji ume ljude crtati onako kao Euripid svakako je morao ljude oko sebe dobro posmatrati i pažljivo proučavati, a to nije moguće ako se nije i družio s njima. == Sačuvane drame == Euripid se prvi put pojavio na atinskoj pozornici 455. godine tragedijom ''Pelijade'' (Πελιάδες), ali je postigao samo treću nagradu, što je bilo jednako neuspehu. Prvu pobedu stekao je tek 441. godine, a takmičio se sa Sofoklovom ''Antigonom''. Premda je pesnik napisao oko 90 drama, ipak je prvu nagradu osvojio svega pet puta, i to četiri puta za života i jednom posle smrti. Posmrtnu nagradu postigla je [[tetralogija]] u kojoj su bile drame ''Bakhe'' i ''Ifigenija u Aulidi'', a prikazao ju je pesnikov sin Euripid mlađi. Relativno mali broj postignutih pobeda objašnjava se time što je oštar sukob između Euripidovog naprednog [[Racionalizam|racionalizma]] i tradicije – koja se morala odraziti u građi drama – stvarao u njegovim delima određen nesklad, unosio neku disharmoniju, što je znatno slabilo utisak na savremenu atinsku [[teatar|pozorišnu]] publiku. Od 92 drame koje su se pripisivale Euripide [[Antički Rim|rimski]] [[Filologija|filolog]] [[Marko Terencije Varon|Varon]] za autentične je smatrao njih 65. Neki filolozi smatraju da je u [[Aleksandrijska biblioteka|aleksandrijskoj biblioteci]] bilo 77 Euripidovih drama, među kojima sedam [[Satirska igra|satirskih igara]]. Prve njegove drame prikazane su na atinskoj pozornici 455. godine st. e., i otada je on bio glavni Sofoklov takmac. Kako je najstarija od sačuvanih drama prikazana 438. godine, to znači da nam je sasvim nepoznato Euripidovo ranije stvaralaštvo. Od Euripidovih drama sačuvano je 18 tragedija i jedna satirska drama, a njihov je redosled, prema [[kronologija|hronologiji]] prikazivanja na sceni, ovakav: ''Alkestida'' (438), ''Medeja'' (431), ''Hipolit'' (428), između 428. i 415. prikazane su: ''Heraklidi'', ''Mahniti Herakle'', ''Andromaha'', ''Ijon'', ''Hekaba'', ''Pribeglice'' ili ''Hiketide'', ''Trojanke'' (415), ''Elektra'' (413), ''Helena'' (412), ''Ifigenija u Tauridi'', ''Feničanke'', ''Orest'' (408), ''Ifigenija u Aulidi'' (406), ''Bakhe'' (406), sporna je tragedija ''Rezos'', te napokon satirska drama ''Kiklop''. Prema tome, od sačuvanih drama samo jedna pripada razdoblju pre [[Peloponeski rat|peloponeskog rata]], a sve ostale stvorene su tokom rata. === Alkestida === {{main|Alkestida (drama)}} [[Datoteka:AlcestisHerculesLeighton.jpg|thumb|right|Herakle se bori sa Smrti za spas Alkestide, 1869-71, [[Frederic Lord Leighton]]]] ''Alkestida'' (Ἄλκεστις) bila je u izgubljenoj [[Trilogija|trilogiji]] četvrta drama zauzimajući mesto satirske igre. Iako u njoj nema [[zbor|hora]] [[Satiri|satira]], ipak je bogata komičnim elementima i [[Sarkazam|sarkastičnim]] crtama. Drama obgrađuje legendu o [[Alkestida|Alkestidi]], supruzi [[Tesalija (oblast)|tesalskoga]] kralja [[Admet]]a, koja iz ljubavi prema mužu želi umreti umesto njega. [[Heraklo|Herakle]] je spasava od smrti i vraća mužu. Iznoseći na scenu agoniju i smrt plemenita lika i produžujući [[Lirika|lirskom]] tugom tu agoniju, pesnik je pokazao [[Romantika|romantičarsku]] osećajnost. Već u ovom najstarijem sačuvanom Euripiodovom delu vidi se pesnikova sposobnost za [[Realizam|realistički]] prikaz i analizu duševnoga stanja te za sažimanje sve tople ljudske simpatije u plemenitosti mlade žene. U šaljivim elementima vidimo [[Tragikomedija|tragikomediju]] iz svakodnevnog života. Drama je prožeta mučnom brigom o [[smrt]]i, o nemogućnosti da se ona pobedi. Realnost smrti služi kao kušnja koja pouzdano otkriva čvrstoću i trajnost [[Porodica|porodičnih]] osećanja, pravu vrednost [[brak]]a, istinsko značenje očinstva i majčinstva – što sve prožima i šaljive delove drame. Vrednost ''Alkestide'' upravo je u njenom uspelom spoju tragedije i komične drame. === Medeja === [[Datoteka:Eugène Delacroix - Medea about to Kill her Children - Musée du Louvre.jpg|thumb|right|Medeja se sprema da ubije svoju decu, [[ulje na platnu]], [[1862]], Eugène Delacroix, [[Louvre]], [[Pariz]]]] ''Medeja'' (Μήδεια) spada među najjače Euripidove drame. [[Medeja]] je [[Grčka mitologija|mitološka]] figura iz ciklusa [[mit]]ova o [[Argonauti]]ma: ona je kćerka kralja [[Ajet]]a, unuka [[Helios|Helija]] ([[Sunce|Sunca]]), čarobnica, sposobna za najstrašnije zločine. Medeja je sve žrtvovala radi svoga muža [[Jazon|Jasona]]: izdavši svoje roditelje, spasla mu je ona život i pomogla da dođe do zlatnog runa; radi njega ubila je rođenog brata, a zatim i Jasonovog dedu, kralja [[Pelije|Pelija]]. Posle tog ubistva Jason, Medeja i njihovo dvoje dece žive kao izgnanici u [[Korint]]u. Jason, da bi popravio svoj položaj, sprema se da napusti svoju porodicu i oženi se kćerkom korintskog kralja [[Kreont]]a. [[Prolog]], u kome se pojavljuje stara dadilja i pedagog Medejine dece, upoznaje gledaoce sa početnom situacijom i uvodi ga u duševno stanje glavne junakinje još pre njene pojave na sceni. Bes i očajanje Medejino ulivaju bojazan, koja nagoveštava strašan rasplet. Iza scene čuju se vapaji, proklinjanja, pretnje: "Umrite, prokleta deco nesrećne majke, zajedno s vašim ocem, i neka propadne naš ceo dom!" Medeja se ne bori za svog muža sa suparnicom; ona je slobodno pošla za Jasonom, povinovavši se svom osećanju, i kada ju je to osećanje prevarilo, njena se ljubav pretvara u strašnu mržnju. Kao nosilac novog odnosa prema braku, Medeja kritikuje položaj žene u porodici, nejednaki moral, koji zahteva vernost žene, ali taj zahtev ne proširuje na muža. Posle Medejinih pretnji o osveti, iznetih u prologu, Kreont njoj i njenoj deci zabranjuje dalji boravak u Korintu. Poniznim molbama postiže Medeja odlaganje odlaska za jedan dan, i za to vreme ona treba da ostvari svoj osvetnički plan. Ona s prezirom odbacuje novčano obezbeđenje koje joj nudi Jason. Posle susreta s [[atena|atinskim]] kraljem [[Egej]]em, koji njoj i njenoj deci nudi utočište u Atini, ona konačno odlučuje: ona će Jasonu uništiti njegov "dom", ubiće i novu Jasonovu ženu i vlastitu decu. Deca odlaze Kreontovoj kćerki da mole da ostanu u Korintu i predaju joj Medejin dar – raskošnu maramu, natopljenu otrovom. Istovremeno u Medeji se odigrava složena unutrašnja borba između želje za osvetom i ljubavi prema deci. U trenutku kada materinska osećanja počinju da pobeđuju, nova Jasonova žena i njen otac umiru od poslatog otrova. Medeja odlučuje da plan izvede do kraja, što i čini. Na kraju Mediji njen deda, bog [[Helios|Helije]], šalje kola, u koja su upregnuti krilati drakoni, na kojima ona uzleće sa leševima dece, dok Jason uzalud moli za odobrenje da makar jednom dotakne leševe. Ovom dramom Euripid u antičku tragediju uvodi prikazivanje borbe osećanja i unutrašnjeg nesklada. Karakterističan je i pesnikov slobodni stav prema ovom mitu, čije je tradicionalno predanje glasilo sasvim drugačije. === Hipolit === {{main|Hipolit (Euripid)}} [[Datoteka:Hippolytus Sir Lawrence Alma Tadema.jpg|thumb|right|Hipolitova smrt, 1860, [[Sir Lawrence Alma-Tadema]]]] ''Hipolit'' (Ἱππόλυτος στεφανοφόρος) je drama koja je dobila ime po tome što [[Hipolit Rimski|Hipolit]] u prvom prizoru nosi venac [[Artemida|Artemidi]], a prikazana je 428. godine. Pesnik je ovom dramom postigao pobedu. [[Afrodita]] ljuta što joj [[Tezej]]ev sin Hipolit, strastven lovac i poštovalac Artemide, ne iskazuje dužnu počast, pobudi u [[Fedra|Fedri]], drugoj Tezejevoj ženi, strastvenu ljubav prema njenom pastorku Hipolitu. Uzalud se Fedra trudi da obuzda svoja osećanja; napokon otkrije svoju tajnu staroj dadilji, a ona posreduje kod Hipolita. Mladić je, međutim, grubo odbija, a Fedra, bojeći se sramote ako se sve otkrije, počini [[samoubistvo]]. U ruci mrtve žene nalazi Tezej list u kome ona za svoju smrt okrivljuje Hipolita. Tezej zamoli [[Posejdon]]a, koji mu je jednom obećao da će mu ispuniti tri želje, da mu ubije sina. Kad je Hipolit, braneći se, odbio da iznese pravu istinu i tako dokaže svoju nevinost, pošalje ga otac u progonstvo. Na putu, dok se vozio kraj mora, pošalje Posejdon strašnu neman, te su se konji uplašili, a Hipolit ispadne iz kola i zadobije smrtne rane. Uto sama Artemida otkrije Tezeju pravu istinu; otac se gorko kaje za svoj prenagljeni čin, a Hipolit, koga teško ranjena donose na pozornicu, umirući oprašta ocu. Pesnik je izvrsno prikazao s jedne strane strastvenu, [[Patologija|patološku]] ljubav žene koja pazi na svoj dobar glas, a s druge je sjajno ocrtao značaj nepokvarenog, ponosnog i pravdoljubivog mladića. Protiv ljubavne strasti, grešne naklonosti prema pastorku, ona nema volje ni [[moral]]ne snage, jer joj je duša slaba, ali ima stida i dostojanstva, i zato vodi računa o svom ugledu i ugledu kuće. Euripid je napisao dva ''Hipolita''. U prvom, nesačuvanom, Fedra se usudila iskazati mladiću svoju ljubavnu strast te je gotovo pomahnitala od svojih uzaludnih pokušaja. Na tu mračnu tragiku, datu bez moralnih predrasuda, publika je žestoko reagovala smatrajući pesnikovu koncepciju tragedije nemoralnom. Stoga je Euripid napisao i drugu verziju, ovu koja nam je sačuvana, u kojoj su Fedrine ljubavne patnje ocrtane mnogo većom snagom, a ona sama predstavljena kako im se pokušava snažno odupreti. Obe redakcije uživale su u antici veliku slavu. [[Rimska književnost|Rimski književnik]] [[Seneka]] u svojoj je ''Fedri'' bliži prvoj Euripidovoj redakciji. Senekina ''Fedra'' zajedno s drugom, sačuvanom redakcijom Euripidovog ''Hipolita'' poslužila je kao uzor za [[Jean Racine|Racinovu]] ''Fedru'', jednu od najboljih tragedija [[Francuska|francuskog]] [[Klasicizam|klasicizma]]. === Heraklidi === Drama ''[[Heraklidi]]'' (Ἡρακλεῖδαι) odiše [[Sparta|antispartanskim]] osećanjem i u skladu je sa savremenim prilikama nastavka [[Peloponeski rat|peloponeskog rata]]. Ta tragedija verovatno predstavlja pesnikov pokušaj da popusti narodnom raspoloženju i idealnoj slici kakvu su Atinjani gajili o sebi. Taj Euripid koji laska Atini, a istovremeno opaža njen nekontrolisani [[imperijalizam]] i oholost, nije pravi Euripid. Pišući [[Demagogija|demagoško]] delo s ciljem da kod publike postigne uspeh, u dubini duše morao se pesnik ipak mučiti. === Mahniti Herakle === ''Mahniti Herakle'' (Ἡρακλῆς μαινόμενος) jedna je od najpotresnijih Euripidovih drama, bogata jakim pesničkim dahom u horskim delovima. Radnja drame dešava se neposredno pošto je [[Heraklo|Herakle]] izvršio svoj dvanaesti podvig – silazak u [[Had]]. U Heraklovom odsustvu [[tiranin]] Lik naumio je da poubija njegovu porodicu. Prvi deo tragedije slika bespomoćnost Heraklove žene, njegove maloletne dece i oca: njima ostane jedino to da dostojno sačekaju smrt. U poslednjem trenutku, vraća se Herakle i ubija Lika. Tu počinje drugi deo tragedije. Dok hor peva radosnu himnu u Heraklovu čast, na scenu izlazi boginja bezumlja, koju je poslala [[Hera]], zato da bi njoj mrski Herakle sam pobio svoju decu, koju je maločas spasao smrti. Napad ludila koji obuzima Herakla detaljno se slika. Kada posle svega dolazi svesti, njegova je prva misao – samoubistvo. Ali njega teši prijatelj [[Tezej]] i primorava ga da odustane od tog nauma. Herakle dolazi do ubeđenja da je dužnost plemenitog čoveka da nauči da podnosi udarce sudbine. Drama predstavlja Herakla kao pasivnu ličnost koja strada od preokreta sudbine, od igre slučaja. === Andromaha === {{main|Andromaha (Euripid)}} [[Datoteka:Leighton Captive Andromache.jpg|thumb|right|Andromaha u ropstvu, 1886-8, [[Frederic Leighton]]]] U ''Andromahi'' (Ἀνδρομάχη) oplakuje se žalosna sudbina [[Hektor]]ove žene [[Andromaha|Andromahe]], koja je data kao robinja [[Ahilej]]evom sinu [[Neoptolem]]u. Njemu rađa sina, a zakonita Neoptolemova supruga [[Hermiona]] i njen otac [[Menelaj]] hoće da ubiju i nju i dete. U poslednji trenutak spasava ih stari [[Pelej]]. Hermiona se boji muževljeve osvete, pa beži s [[Orest]]om, koji je podstakao [[Delfi|Delfljane]] da ubiju Neoptolema. Drama je razbijena u dva dela, bez prave potrebe, nema jedinstva u kompoziciji. U lošem je svetlu prikazan [[Apolon]] i njegovo proročište, a oštro se kritikuju naduveni vojskovođe koji za sebe prisvajaju pobede svojih vojnika i uzdižu se na njihovoj muci i požrtvovanosti (Menelaj). === Ijon === ''Ijon'' (Ἴων) je drama intrige, neobičnih doživljaja i iznenadnih obrata sa srećnim završetkom. Ova tragedija prikazuje motiv ostavljenog i ponovo nađenog deteta. [[Kreusa]], kćerka atinskog kralja [[Erehtej]]a, odmetnula je dete koje je rodila sa bogom [[Apolo]]nom. Apolon se postarao da dete dođe do delfijskog hrama; tamo je ono odraslo i postalo sluga hrama (neokor). Ali Kreusa je udata za [[Ksut]]a, koji je postao atinski kralj. Nemajući dugo dece, Ksut se sa Kreusom obraća delfijskom proročištu. Apolon namerava da pomoću lažnog svedočanstva proglasi mladog slugu za Ksutovog sina, računajući da će Kreusa kasnije prepoznati svoje dete, a veza sa bogom ostaće tajna. Ali radnja tragedije ne odigrava se baš ovako kako u prologu želi Apolon. Kreusa se sastaje sa neokorom, i između njih se uspostavlja stanje uzajamnih simpatija. To se menja posle proročanstva datog Ksutu. Sam Ksut rado pristaje da ovog mladića prizna za sina i daje mu ime [[Ijon]]. Ali za Kreusu proročanstvo je težak udarac – ona će ostati bez dece i moraće da kraj sebe trpi nezakonitog sina svog muža. Čuju se teške Kreusine optužbe na račun Apolona, koji ju je prevario. Ona, pošto se ne može osvetiti samom bogu, hoće da otruje Ijona. To ne uspeva, ali je plan otkriven, i delfijci je osuđuju na smrt. Ona se spasava kraj oltara, a za njom juri sa mačem Ijon, želeći da ubije svoju maćehu koja ga je htela otrovati. Sukob se razrešava kada sveštenica prinosi Ijonu kovčežić sa stvarima koje je zajedno s njim ostavila majka kad ga je odmetnula. Po tome Kreusa prepoznaje u Ijonu vlastitog sina, a i Ijon se uverava da je pred njim njegova majka. Ali, on još ne zna ko je njegov otac – Apolon, kako tvrdi Kreusa, ili Ksut, kako je reklo proročanstvo. To rešava boginja [[Atena]]: ona na Apolonovu molbu silazi na zemlju, pošto Apolon nije hteo da se lično pojavi pred ljudima kojima je zadao toliko boli. Ispostavlja se da je Ijonov otac Apolon, a da je proročanstvo bilo lažno; ali bogovi žele da Ksut o tome ništa ne zna i da i dalje smatra Ijona rođenim sinom. Radosna Kreusa odriče se svojih kletvi na Apolona, a hor slavi boga. Tragedija spolja ima srećni završetak. U stvari, u ''Ijonu'' sadržana je oštra kritika mita. Apolon se slika kao nasilnik i varalica. Dramsko težište leži u prikazu ćudi sudbine, u brzoj promeni suprotnih situacija, čas strašnih, čas dirljivih. Majka koja se iz neznanja sprema da otruje sina, sin koji se iz neznanja sprema da ubije majku, slučajno prepoznavanje do kojeg dolazi u poslednjem trenutku – sve su to karakteristični efekti tragedije novog tipa. Ako se iz tragedije uklone mitološka imena i božanstva, dobija se tipična životna drama sa prevarenom devojkom, lakomislenim nasilnikom i odmetnutim detetom. Ovaj će siže postati omiljena tema [[Nova atička komedija|nove atičke komedije]]. === Hekaba === [[Datoteka:Hecuba.jpg|thumb|right|Hekaba oslepljuje Polimnestora, ulje na platnu, [[Giuseppe Maria Crespi]], [[Bruxelles|Brisel]]]] ''Hekaba'' (Ἑκάϐη) prikazuje tragičnu sudbinu stare [[troja]]nske kraljice. Duh [[Hekaba|Hekabinog]] i [[Prijam]]ovog sina [[Polidor]]a, koga je njegov otac Prijam kratko vreme pre opsade Troje poverio [[Trakija|tračkom]] kralju [[Polimnestor]]u, luta oko šatora svoje majke Hekabe koja je nakon razorenja Troje postala Odisejeva robinja. Polidor javlja svojoj majci u snu da ga je kralj Polimnestor ubio i njegovo mrtvo telo bacio u more. U isto vreme saznaje nesrećna Hekaba i odluku Grka da na [[Ahilej]]evom grobu žrtvuju njenu najmlađu kćerku [[Poliksena|Poliksenu]]. Tek što je ona žrtvovana, izbaci more na obalu Polidorovo telo. Hekaba uz [[Agamemnon]]ovu podršku odluči da se osveti ubici Polimnestoru: lukavo namami kralja u helenski tabor gde zarobljene Trojanke ubiju njegovu decu, a njemu samom izbodu oči. Hekabina je žudnja za osvetom sada zadovoljena, pa sasvim mirno sluša Polimnestrovo proročanstvo o svojoj budućoj sudbini. Euripid posebno uspešno crta grozan, krvožedan lik stare trojanske kraljice. Drama je poslužila kao uzor rimskim pesnicima [[Kvint Enije|Eniju]], [[Lucije Akcije|Luciju Akciju]] i [[Seneka|Seneki]] za njihove istoimene tragedije, a koristio se njom i [[Publije Ovidije Nazon|Ovidije]] u ''Metamorfozama''. === Pribeglice === Drama ''Pribeglice'' ili ''Hiketide'' (Ἱκέτιδες) ispunjena je patetičnom i svečanom atmosferom. Veoma je dekorativna i efektna slika majki koje s grančicama stoje oko žrtvenika i mole Atinjane da im pobognu kod [[Teba (Grčka)|Tebanaca]] ishoditi tela sinova poginulih kod Tebe. Dramu odlikuje velika stilistička brižljivost u obradi, ali i moralni, socijalni i intelektualni problemi koje Euripid iznosi na pozornicu ne vodeći računa o scenskoj verovatnosti. Hor žena zavijenih u crno simboliše crnu budućnost Helade u [[Peloponeski rat|peloponeskom ratu]]. === Trojanke === {{main|Trojanke}} [[Datoteka:Astianax.jpg|thumb|right|150px|Smrt Astijanaktova, gravura iz [[18. vek]]a]] ''Trojanke'' (Τρώαδες) su agonija [[Troja|Troje]]. [[Posejdon]] i [[Atena]] rešili su da pogube Ahejce koji se spremaju na odlazak iz Troje. Žene, devojke i deca nalaze se u ahejskom taboru i čekaju svoju sudbinu. U pozadini glavnog šatora nalazi se zarobljena [[Hekaba]]. I dok ona i zarobljene Trojanke, koje sačinjavaju hor, jadikuju nad propašću Troje, dolazi glasnik Taltibije i javlja da je [[Kasandra]] dodeljena [[Agamemnon]]u, [[Andromaha]] [[Neoptolem]]u, a Hekaba [[Odisej]]u. Kasandra proriče šta čeka Agamemnona kod kuće i šta čeka Odiseja na povratku. Dolazi Andromaha sa sinom [[Astijanakt]]om, dovedena novom gospodaru i saopštava Hekabi da je Poliksena žrtvovana na grobu [[Ahilej]]evu. Gledajući Astijanatka, Hekaba izgovara poslednju nadu: on će biti osvetnik koji će ponovo dići Troju. Tek što je to izrekla, dolazi Taltibije po Astijanakta da ga, po Odisejevoj odluci, baci sa trojanskih zidova. [[Menelaj]] vodi [[Helena (mitologija)|Helenu]] na brod da je kod kuće po zasluzi kazni. Ona lukavo odbija od sebe krivicu, a Hekaba je pobija. Na kraju Troja gori, a ratnici vode roblje na lađe. [[Moral]]na patnja Hekabina raste od prizora do prizora, dok se ne okrene u nepomirljiv gnev, koji izlazi na videlo u napadu na Helenu. Cela drama je jak protest protiv besciljno vođenog [[rat]]a, te protiv savremenih političkih stremljenja koja su dovela do nesrećne [[sicilijanska ekspedicija|sicilijske ekspedicije]]. Euripidu pripada slava što se usudio da stane na stranu Trojanaca. === Elektra === ''Elektra'' (Ἠλέκτρα) se po motivu i sadržini poklapa sa Eshilovim ''Hoeforama'' i Sofoklovom ''Elektrom'', ali se od njih jako razlikuje po obradi teme. Kod sva tri tragičara [[Orest]] po naređenju [[Apolon]]a ubija majku da bi osvetio očevu smrt. Eshil dokazuje opravdanost proročišta, Sofokle ga prihvata bez pretresanja i preispitivanja, a Euripid ga odlučno odbacuje. Da Apolon nije bio u pravu – priznaju kod Euripida čak i bogovi, koji se pojavljuju u završnoj sceni. Euripid sa Orestovog ubistva majke skida herojski ideal, približavajući i ličnosti i situaciju radnje nivou svakidašnjeg života. Zbog toga je u fabulu unesen niz izmena. Pokazuje se da je [[Elektra]] isprošena za seljaka koji velikodušno pošteđuje kraljevu kćer i ostaje samo fiktivni njen muž. Radnja se dešava pred siromašnom seljakovom kolibom. Tu primamljuju [[Klitemnestra|Klitemnestru]], pod lažnim izgovorom da je njenoj kćerki kod porođaja potrebna pomoć, i u toj zasedi ona bude ubijena. Klitemnestra je prikazana bez oštro negativnih crta. Ona nije lišena dobrote i materinskih osećanja, i donekle je muči nečista savest. Ubice – ogorčena i izmučena Elektra i slabovoljni Orest, koji sebi ogrtačem prekriva oči dok ubija majku – i sami su potreseni svojim delom. Jedina uteha je nada u bolju budućnost, a nju na kraju donose [[Kastor i Polideuk|Dioskuri]], Klitemnestrina božanska braća: oni Elektri obećavaju muža koji će njoj odgovarati i porodičnu sreću, a Orestu – srećne dane posle podnesenih patnji. Tragedija se završava u "žalosti zbog napaćenih smrtnika". === Helena === {{main|Helena (Euripid)}} ''Helena'' (Ἑλένη) je drama zapleta s [[Pacifizam|pacifističkim]] tendencijama. Od mitoloških figura u ovoj tragediji ostaju samo imena. Euripid je iskoristio varijantu mita po kojoj se u Troji nalazila samo sen [[Helena (mitologija)|Helene]], dok je prava Helena, koja je verna svom mužu, bila prenesena u [[Egipat]] i ostala tamo sve dok je [[Menelaj]] konačno nije našao, na svom povratku iz Troje, i vratio kući. Egipatski vladar, surovi [[barbari]]n, ne uspeva da prisili Helenu na brak sa njim. Ona tuguje zbog svoje lepote, koja je uzrokovala iskušenja i rđav glas; dobivši lažnu vest o smrti Menelajevoj, ona je spremna da se ubije. Ali Menelaj dolazi i oni prepoznaju jedno drugo. Uz pomoć proročice oni varaju egipatskog vladara i na njegovom brodu beže iz zemlje. I u ovoj tragediji govori se dosta o ćudima "nerazumne, neočekivane slučajnosti". Sadržajna shema u ''Heleni'' postaće kasnije tipična za grčki [[roman]]. === Ifigenija u Tauridi === [[Datoteka:Strutt Iphigenia.jpg|thumb|right|Orest i Pilad pred Ifigenijom, [[Joseph Strutt]] (1749-1802), Fine Arts Museum of [[San Francisco]]]] ''Ifigenija u Tauridi'' (Ἰφιγένεια ἡ ἐν Ταύροις) sagrađena je na intrigi. [[Ifigenija]], kćerka [[Agamemnon]]ova, koju je [[Artemida]], kad joj se imala žrtvovati, odnela u [[Tavrija|Tauridu]] i učinila tamo svojom sveštenicom, hoće bratu Orestu da prinese mrtvačku žrtvu jer prema nekim snovima misli da je umro. Međutim, Orest je baš tada došao s prijateljem [[Pilad]]om u Tauridu da po zapovestii [[Apolon]]ovoj donese Artemidin drveni kip i tako se oslobodi od daljeg progona Erinija. Oresta nenadano uhvati mahnitost, pa navali na stado s namerom da ga pobije, ali zajedno s Piladom bude uhvaćen. Po tamošnjem običaju, uhvaćene strance je trebalo žrtvovati Artemidi. Ifigenija, želeći da bar jednoga od njih spasi, preda Piladu jedno pismo da ga odnese u Grčku u grad [[Argos]]. Kad mu Ifigenija u Orestovoj prisutnosti i usmeno kazuje šta u pismu poručuje bratu Orestu, otkriva joj se Orest, te svi zajedno planiraju kako da pobegnu. Pod izgovorom da mora očistiti i strance i kip Artemidin, koji su oni tobože okaljali, odvede Ifigenija Oresta i Pilada s dozvolom kralja [[Toant]]a na more. Uskoro glasnik javlja da su oni pokušali zajedno s kipom Artemidinim pobeći, ali da ih je nepovoljan vetar bacio natrag na obalu. Toant hoće da ih uhvati, ali se u tom času pojavi boginja [[Atena]] i javi kralju da je to bila božja volja, pa se Toant umiri. Drama se odlikuje izvrsnom karakterizacijom likova, posebno glavne junakinje, i pažljivo zasnovanom i vrlo spretno sprovedenom obradom radnje. Posebno snažno obrađena je scena prepoznavanja brata i sestre. === Feničanke === {{main|Feničanke}} ''Feničanke'' (Φοινίσσαι) originalno i duboko obrađuju legendu o [[Labdakidi]]ma. Predmet je potpuna propast [[Edip]]ove porodice jer je nestankom muške loze ([[Eteokle]] i [[Polinik]] ubili su jedan drugoga u borbi) prekinut kontinuitet [[rod]]a. Pesnik menja mit i obrađuje ga na specifičan način. Sinovi su bacili Edipa u tamnicu, odakle on baca prokletstvo na plodove svoga strašnoga braka. Tragedija je zamračena likom toga starca. Sofoklova je [[Jokasta]] više Edipova supruga, a Euripidova je pre svega majka koja želi spasiti sinove iako su plod incesta. Eteokle je ohol i opsednut vlašću. Polinik ima pravo, ali pesnik kaže da to nije dovoljno kao opravdanje za oružane akcije. Mržnja između dva brata istaknuta je jakim kontrastima, a u njihovom oštrom dijalogu dominira [[sofisti]]čki element. Živu slikovitost stvara hor tamnoputih Feničanki, koje su se slučajno našle u Tebi, i koje pesnik upoređuje sa zlatnim kipovima. === Orest === {{main|Orest (drama)}} ''Orest'' (Ὀρέστης) je sadržajem nastavak ''Elektre''. Pretpostavka tragedije je [[Etika|etički]] problem koji izvire iz [[Orest]]ovog zločina, a pesnikov interes uperen je na problem griže [[savjest|savesti]], iz čije mučne snage polazi drugi deo tragedije, pun zapleta i obrata. Iz potpune duševne slomljenosti, koja u nežnosti povezuje brata i sestru u prvom delu, provaljuje odjednom divlja mahnitost koja srlja u nov zločin. Pesnik nizom događaja nastoji pokazati da pravo očišćenje Oresta nije moguće: on se ne može osloboditi posledica svoga zločina, a da ne počini novi zločin. Orest je negacija svega [[heroj]]skoga u tradicionalnom smislu. Pesnik je otkrio da je svaki obični čovek, u poređenju s jednostranim herojskim likom, bogatiji kontrastima, svetlom i tamom, te tako anticipira otkriće realističke umetnosti. Euripidov čovek snosi punu odgovornost za svoje postupke, a u njegovoj veštini da tu odgovornost prepozna i ponese sastoji se njegov tragički problem. Orest i [[Elektra]] pravi su građanski likovi, pa se može govoriti o [[Građanska tragedija|građanskoj tragediji]]. === Ifigenija u Aulidi === {{main|Ifigenija u Aulidi}} ''Ifigenija u Aulidi'' (Ἰφιγένεια ἡ ἐν Αὐλίδι) sadrži mit o žrtvovanju [[Ifigenija|Ifigenije]]. Nepogodan vetar zadržava Ahejce u [[Aulida|Aulidi]], i oni ne mogu da otplove u [[Troja|Troju]]. Po savetu vrača [[Kalhant]]a, [[Agamemnon]] je poslao po svoju kćerku Ifigeniju da je tobože uda za [[Ahilej]]a, a u stvari da je žrtvuje [[Artemida|Artemidi]] kako bi ona poslala povoljan vetar. Međutim, pokaje se što je to učinio i po poverljivom sluzi šalje svojoj ženi, [[Klitemnestra|Klitemnestri]], pismo da ne šalje Ifigeniju. [[Menelaj]] uhvati pismo, i uskoro dolazi Klitemnestra s Ifigenijom i malim [[Orest]]om. Kad je Ahilej sve saznao, moli ga Klitemnestra da joj brani dete od rođenog oca. Ahilej reši da brani Ifigeniju. Ali Agamemnon ne može da popusti. Ni Ahileju ne da vojska da učini šta je obećao. Kad je Ifigenija videla da ceo ratni pohod zavisi od nje, reši ona dati svoj život za slavu cele Helade. Pošto se oprostila od majke i brata, odvedu je ka žrtveniku, ali dolazi glasnik s vešću da je Artemida Ifigeniju sklonila, a umesto nje na žrtvenik podmetnula košutu. === Bakhe === {{main|Bakhe}} [[Datoteka:Lasbacantes.jpg|thumb|right|Bakhantkinje, Jacques Philippe Caresme (1734-1796)]] ''Bakhe'' (Βάκχαι) predstavljaju sintezu pesnikovih pogleda na [[bog]]ove i [[Religija|religiju]]. Drama je u vezi s mitom o bogu vinove loze [[Dioniz|Dionisu]]. Dionis u liku mladića učini [[Teba (Grčka)|tebanske]] žene mahnitima jer ga nisu htele priznati za boga, te bude po zapovesti kralja [[Pentej]]a bačen u zamnicu. Ali Dionis se uz veliki potres izbavi i razvali palatu, a začuđenom kralju izjavi da je on Dionisov sluga, pa ga je gospodar svojom božanskom moći oslobodio. Uto dolazi glasnik i javlja da Pentejeva majka [[Agava]], njene sestre i druge tebanske žene na [[Kiteron]]u igraju mahnito kolo. Dionis pomuti kralju pamet i nagovori ga da se obuče u žensko odelo i pođe s njim na Kiteron da vide šta žene tamo rade. Kad su stigli tamo, Dionis oda ženama Penteja i one ga u mahnitosti razderu. Sama Agava natakne glavu svoga sina, misleći da je lavlja, na dug kolac te se veselo i ponosno vraća u grad svom ocu [[Kadmo|Kadmu]]. Ali, došavši svesti, prepozna svog sina i shvati da ju je stigla božja kazna. Na kraju drame proriče Dionis da će se Kadmo i njegova žena Harmonija pretvoriti u zmajeve, a napokon da će ipak doći u zemlju blaženih; Agava pak treba da pođe u izgnanstvo. Ova tragedija može se smatrati pesnikovim protestom protiv bogoslužne mahnitosti. ''Bakhe'' su najtragičnija i najlepša pesnikova tragedija, puna straha i sažaljenja, blistavog [[Lirika|lirskog]] zanosa, posebno u horskim delovima. To je drama [[Bakhantkinja|bakhovske]] [[Ekstaza|ekstaze]], ali i drama ljudske slabosti pred snagom nepravednog i surovog božanstva. Tragedija je bila popularna još dugo u [[Antika|antici]]. Tako su je, na primer, na dvoru [[Parti|Parta]] izvodili grčki glumci u čast pobede nad [[Marko Kras|Krasom]] kod Karha (53. godine stare ere), i tom prilikom glumac Jazon iz Trala doneo na pozornicu – tobože kao Pentejevu – glavu poginulog Krasa, recitujući Agavine stihove koje je ona u bakhičkom zanosu izgovarala noseći glavu svoga sina. === Kiklop === [[Datoteka:Annibale Carracci - The Cyclops Polyphemus - WGA04461.jpg|thumb|right|Kiklop Polifem, [[freska]], 1595-1605, [[Annibale Carracci]]]] {{main|Kiklop (drama)}} ''Kiklop'' (Κύκλωψ) je jedina potpuno sačuvana [[satirska drama]]. Nastala je između 420. i 415. godine st. e., a napisana je po uzoru na prizor iz 9. pevanja ''[[Odiseja|Odiseje]]'', gde je priča o [[Polifem]]u gotovo dramski raspoređena. [[Silen]], koji je zajedno sa svojim sinovima [[Satiri]]ma pao u ropstvo [[Kiklopi|kiklopa]] Polifema, tuži se na svoju tešku i napornu službu. Uto dolazi [[Odisej]] koji je na povratku iz Troje zalutao tamo, i nudi Silenu vina koje je doneo sa sobom, a u zamenu traži od njega jela. Silen pristaje, ali odjednom se pojavljuje Kiklop. Silen se odmah počne opravdavati da je bio silom nateran dati Odiseju zatražena jela, a Kiklop zapreti da će sve strance pojesti, te počne besomučno prekorevati bogove. Međutim Odisej – prozvavši se Niko (Οὔτις) – opija Kiklopa i izbija mu, kad je zaspao, jedino oko usred čela. Napokon Odisej i Satiri, koji u toj drami čine hor, polaze zajedno na brod i odatle otplove. Deheroizirani i farsički ocrtan Odisej odražava deformaciju trojanske tradicije. Ismevanje [[Homer]]ovih heroja i epskog izražavanja (mnoštvo deminutiva u odlomcima s jačom satiričnom notom) dovode do toga da u drami ništa nije ozbiljno, pa ni kanibalizam ni oslepljivanje Kiklopovo. Pesnik ironizira i prevrtljivost i drskost svojih savremenika, koji su se iživljavali u političkim strastima, i parodira svoju tobožnju [[Mizoginija|mizogoniju]]. == Značaj i uticaj == Medu velikim grčkim tragicima Euripid svakako zauzima posebno mesto. Uza sve razlike [[Eshil]] i [[Sofokle|Sofoklo]] po [[Ideologija|ideološkoj]] i [[Književnost|književnoj]] usmerenosti svojih dela ipak pripadaju zajedno; Euripid, međutim, stoji već čvrsto na tlu novoga doba u političkom, [[Kultura|kulturnom]] i [[Prosveta|prosvetnom]] razvitku stare Atine koje nastupa oko sredine 5. veka stare ere, postigavši pun zamah u vreme velikoga peloponeskog rata. To je doba krize atinske [[demokracija|demokratije]]; u to doba nestaje ona generacija koja se na svim područjima života, morala i vere uporno držala tradicije, tražeći i nalazeći uzrok i rešenje bilo kojega problema u mitološko-religioznom tumačenju sveta i prirode, formiranom još u davna vremena od pesnika staroga rodovskog društva [[Homer]]a, [[Hesiod]]a i drugih. Na njeno mesto stupa posve nova generacija robovlasničke demokratije koja pod uticajem naprednog učenja zastupnika slobodoumne [[sofisti]]čke [[Antička filozofija|filozofije]] i radikalnih [[Materijalizam|materijalista]] 5. veka stare ere počinje zauzimati kritički i racionalistički stav prema tradiciji i već preživelim ostacima nekadašnjega rodovskog uređenja. Euripid nosi na sebi znamen toga vremena, vremena kulturnog, socijalnog, a i političkog previranja, sukoba starog i novog. Otresavši se okova [[Mitologija|mitologije]] i stojeći u oštroj suprotnosti prema verovanju, mišljenju i shvatanju prošlosti, Euripid postaje pravim pesnikom novoga doba, doba prosvećenja, i njegovim najizrazitijim zastupnikom. [[Jonski filozofi]] obaraju homerski [[teizam]], poriču postojanje bogova i tako ruše [[Teonomija|teonomiju]]. Čovek i sudbina ostaju glavni problemi kod Euripida, ali ih on rešava u duhu svog vremena. Jedan odlomak iz Sofoklovog ''Tijesta'' glasi: "Ta ništa nije sramotno što bogovi naređuju", a jedan odlomak iz Euripidovog ''Belorofonta'': "Ako bogovi čine nešto sramotno, nisu bogovi". Ova dva odlomka jasno pokazuju dva različita religiozno-moralna stanovišta. Euripid [[Religija|religiju]] meri [[moral]]om i vodi [[Teomahija|teomahiju]], tj. borbu protiv konvencionalnih i [[Antropomorfizam|antropomorfnih]] bogova, koji su moralno prevrtljivi i nedosledni. Bogove on obično prikazuje kao razorne sile: npr. [[Afrodita]] u ''Hipolitu'' ili [[Hera]] u ''Heraklu''; retke su svetle božanske figure, kao [[Apolon]] u ''Alkestidi'' i [[Artemida]] u ''Hipolitu''. On u ''Elektri'', koja predstavlja svojevrstan protest protiv Sofoklove istoimene drame, osuđuje [[Apolon]]a, koji naređuje [[ubistvo]], i koji dugima propisuje moralne zakone, a sam vrši tešku osvetu. Nekadašnje naivne, često i nedostojne predstave bogova Euripidov skeptični duh ne može prihvatiti jer "ako bogovi nešto sramotno čine, nisu bogovi" (εἰ θεοί τι αἰσχρὸν δρῶσιν, οὐκ εἰσὶν θεοί). Ali Euripidova teomahija nije [[ateizam]], nego religiozna prosvećenost; on ima čistije i uzvišenije predstave o suštini božanstva: bogovi moraju biti mudri, mudriji od ljudi, moralno čisti, pravedni i bez strasti. Umesto teonomije i [[Teodikeja|teodikeje]], izgrađuje pesnik [[Antroponomija|antroponomiju]] i [[Antropodikeja|antropodikeju]], zasnovanu na božanstvu u ljudskom srcu, čovekovoj ljubavi prema dobru, na veličini, čistoti i plemenitosti ljudske prirode. On ne veruje ni u svemoć sudbine te naglašava da svaki pojedinac nosi u sebi "zvezdu svoje sudbine". Sudbina je kod Euripida samo puka slučajnost. Poput svojih velikih prethodnika i Euripid uzima građu za svoje drame iz starih [[mit]]ova, ali je on u njihovoj obradi slobodan i samostalan, menjajući mnogo toga prema određenoj svrsi. I u njegovim su, dakle, dramama lica bogovi i heroji, ali promenjeni, bez idealnih crta koje se nalaze u Eshilovim i Sofoklovim likovima. Heroji više nemaju nekadašnju snagu i veličinu – oni su slabi, u držanju, mišljenju i govoru ravni običnim i savremenim Atinjanima: od heroja ostalo je samo ime. Bogove je Euripid takođe lišio aureole svemoći te ih upotrebljava kao puko dramsko sredstvo: na početku tragedije (πρόλογος) upućuju gledaoca u radnju, a na kraju presecaju na brzu ruku dramski čvor (θεὸς ἀπὸ μηχανῆς – ''[[deus ex machina]]''). [[Datoteka:Euripides Statue.jpg|thumb|left|Euripid, [[Vatikanski muzej]]]] Euripid je pesnik opšteljudskih, [[Psihologija|psihološki]] zanimljivih sukoba, u kojima se strast pojedinca sukobljava sa opštim principima već ustaljenog običaja i mišljenja. On vernim prikazom različitih osećanja zaokuplja pažnju gledalaca, a ume ih ganuti naglim obrtom udesa svojih junaka. Zbog toga ga [[Aristotel]] i naziva najtragičnijim (ποιητὴς τραγικώτατος). Da bi izazvao što jači utisak, služi se pesnik raznim sredstvima. Među ostalima on je stvorio i one kombinacije, iz kojih se daljim usavršavanjem stvorila [[intriga]]. Tako u njegovim dramama veliku ulogu igraju naoko neznatni slučajni događaji: uhvaćen list, iznenadan dolazak prijatelja, neočekivan susret, nenadano prepoznavanje, lukavstva, prevare. Euripid je prvi tragičar koji je u dramu uneo psihološku analizu likova, otkrivajući gledaocima dotad nepoznat svet duševnog i [[emocije|emocionalnog]] života. On je izvanredno potresno i plastično prikazao patnje, [[nagon]]e, osećanja i [[strast]]i ljudskog srca, posebno [[Žena|ženskoga]]. Euripid je prvi dramski prikazao sliku tragične ljubavi i svih bura koje u ljudskoj duši izaziva ljubavna strast, i o kojima njegovi prethodnici ništa nisu naslućivali. Sofokle je rekao da Euripid prikazuje ljude kakvi jesu, a on kakvi bi trebalo da budu. Kada prikazuje mitske ličnosti, Euripid to čini tako da se približavaju velikom broju njegovih savremenika. On je, dakle, pod plaštom mitologije prikazivao ljude svoga vremena, kakvi su oni zaista bili, sa svim njihovim nagonima i manama. Euripid je svoje drame ispunjavao aktuelnom [[Filozofija|filozofskom]], [[Politika|političkom]], [[Društvo|društvenom]] i [[Etika|etičkom]] problematikom svoga vremena. Euripid, pre svega, ima mnogo simpatija za podjarmljene i odbačene, za žene i poslugu, dadilje i [[pedagog]]e, robove i vanbračnu decu. Euripid prvi u tragediju unosi princip [[ljubav]]i, gotovo nepoznat njegovim prethodnicima, te prvi na pozornicu iznosi i ženu kao psihološki problem (''Medeja'', ''Fedra''). Ženu slika pesnik veoma uspešno, kao zavodnicu ill zavedenicu, kao suprugu, kao majku, kao maćehu, kao kćerku, kao udovicu i osvetoljubivu staricu. On je odličan poznavalac ženskoga srca i izvanredan umetnik u crtanju ženskih patnji, nagona i osećanja. Žene su kao slabiji pol često primorane da se služe lukavstvom, ali daju priliku i za strasne scene u svojoj borbi protiv muške svireposti, kao [[Medeja]], [[Hekaba]], majke palih [[Argos|argivskih]] junaka, ili u postojanoj vernosti, kao [[Alkestida]], [[Helena (mitologija9|Helena]], [[Evadna]], [[Laodamija]], ili u plemenitoj požrtvovanosti za porodicu i domovinu, kao [[Andromaha]] (frg. 120), Makarija, [[Praksiteja]] i njena kćerka u izgubljenom ''Erehteju'', Ifigenija aulidska, ili u nemom podnošenju svoje sudbine, kao Andromaha, Ifigenija tauridska, Megara, ili u sestrinskoj odanosti, kao [[Elektra]], ili u žestokom bolu zbog povrede sbojih osećanja, kao Medeja, [[Alkmena]], Hekaba, [[Kreusa]]. Euripid se ovim u stvari osvrće na tada aktuelan socijalni problem, a to je socijalna zapostavljenost žene u društvu. Može se reći da se Euripidov značaj za svetsku književnost zasniva pre svega na njegovim ženskim likovima. Političkom problematikom najviše se bave drame ''Heraklidi'', ''Herakle'' i ''Pribeglice''. U njima se država [[Perikle|Periklovog]] stila pomera u herojsku prošlost i slavi [[Atika|atička]] kultura. Ovi su komadi najviše prožeti pozitivnom spoljašnjom i unutrašnjom politikom. U ''Heraklidima'' kralj [[Demofont]], sin [[Tezej]]ev, uzima pod svoju zaštitu – jedini od svih Grka – progonjenu Heraklovu porodicu. U ''Heraklu'' prijateljska Tezejeva reč umiruje očajnoga Herakla, koji je u trenutku umne poremećenosti sam ubio svoju ženu i decu, te ga odvraća od samoubistva. U ''Pribeglicama'' Tezej se pojavljuje kao branilac opštih zakona i panhelenskih ideala i interesa. Ta borba podseća na [[Bitka kod Delija|bitku kod Delija]] 424. godine, kad je [[Teba (Grčka)|Teba]] odbila da Atini preda mrtve dok se ne povuče njena vojska, i cela drama služi kao opomena čovečanstvu, jer suze majki kojima je rat pokosio decu teku kroz celu istoriju. Euripidov je ideal [[demokracija|demokratska]] [[republika]] na čelu s vrhovnim rukovodiocem. Tezej, preobražen u osnivača demokratije, ne pojavljuje se kao τυραννός, nego kao προστάτης. Ratne užase i bedu niko nije uzbudljivije i u turobnijim bojama ocrtao nego Euripid u ''Trojankama'', prikazanim 415. godine i uperenim protiv atinske osvajačke politike, koja je dovela do [[sicilijanska ekspedicija|sicilijske ekspedicije]]. Tu je ahejski pohod na [[Troja|Troju]] predstavljen tako da su simpatije gledalaca morale biti na strani Trojanaca. [[Rat]] je opravdan samo radi odbrane, a nikako radi osvajanja. Jasno je, dakle, da se prema savremenim političkim prilikama i aktuelnim događajima pesnik takođe odnosi kritički, ali se uvek pokazuje kao uvereni pristalica demokratije, slobode i jednakosti i oštro osuđuje druge oblike vlasti, [[tiranin|tiraniju]] i [[Oligarhija|oligarhiju]] ''(Hekaba'', ''Elektra'', ''Pribeglice)''. Mnogo puta iskazuje pesnik i svoje [[Patriotizam|rodoljublje]] slaveći junačka i požrtvovana dela za domovinu i opevajući slavu Atine kao zaštitnice potlačenih (''Pribeglice'', ''Medeja''). Euripid je izvršio neke promene i u kompoziciji drame, a tiču se početka drame ([[prolog]]a) i raspleta dramskog sukoba. Većinu svojih tragedija pesnik počinje dužim [[monolog]]om jednog lica – često je to neko božanstvo, koje se više u drami ne pojavljuje. Svrha tog uvoda je da gledaoca uvede u radnju, tumačeći osnovne postavke radnje, prošlost junaka, mesto radnje. To je bilo potrebno ne samo zbog toga što je Euripid često samovoljno menjao sadržaj mita koji je uzeo za osnovu dramske radnje, nego i zato što prolog povezuje u celinu pojedine delove drame, koji su često bili međusobno slabo spojeni. U mnogim dramama radnja se ne završava prirodno, nego se u najkritičnijoj i najzapletenijoj situaciji pojavljuje neko božanstvo i naglo raspleće dramski čvor ''([[deus ex machina]])''. [[Umetnost|Umetnička]] vrednost Euripidovih drama je različita: mnoge od njih možda kao celina ne dosežu pravu visinu umetničkih dela, ali zato sadržavaju brojne lepote u pojedinostima. Između sadržaja i oblika ne vlada uvek pravilan odnos, pa je jasnoća misli ponekad smanjena usled [[реторика|retoričke]] opširnosti; drama je često zapravo niz međusobno slabo povezanih prizora (n primer, ''Trojanke''), pa se ne može govoriti o jedinstvu radnje. [[Zbor|Hor]] pesnik upotrebljava uglavnom kao pomoćno tehničko sredstvo: on najčešće nije ni u kakvoj unutrašnjoj vezi s radnjom, i svrha mu je jedino to da izrazi pesnikove opšte refleksije. Euripid je u svojim dramama zadržao hor zbog tradicionalnih, istorijsko-religioznih uslova atinskog [[teatar|pozorišta]]. Euripid se ubraja među najveće pesnike svih vremena. Kod svojih je savremenika pesnik, kao nosilac novih ideja, naišao isprva na otpor [[Konzervativizam|konzervativnog]] dela atinskoga društva, ali postepeno je – posebno kod mlađe generacije – svojim dramama postigao opšte priznanje, te su se njegovi komadi vrlo rado gledali jer su bili bliski osećajima i razumevanju širokih slojeva [[demos]]a. Kažu da su atinski zarobljenici koji su u nesrećnoj [[sicilijanska ekspedicija|sicilijskoj ekspediciji]] pali u ropstvo izmolili svoju slobodu recitujući Euripidove stihove, a spartanski vođe da su odustali od namere da poruše Atinu, ganuti slučajno izvedenom horskom peskom iz Euripidove ''Elektre''. Kasnijim je tragicima Euripid ostao trajnim uzorom: za njim se povodi mlađa tragedija i komedija, a i rimski su književnici ([[Kvint Enije]], [[Lucije Akcije]], [[Seneka]]) oponašali i prerađivali njegove drame. I kasnije je Euripid ostao jednim od najčitanijih tragičkih pesnika, pa je našao odjeka i u novijoj evropskoj književnosti. Već tokom [[Renesansa|renesanse]] upoznali su se [[italija]]nski tragici preko [[Rimska književnost|rimskih pisaca]] najpre s Euripidom te su ga slobodno prevodili i prerađivali; iz Italije prodro je pesnik u [[Francuska|Francusku]] ([[Jean Racine|Racine]]), [[Nemačka|Nemačku]] ([[Johann Wolfgang von Goethe|Goethe]]) pa i u [[Dubrovačka Republika|Dubrovnik]] ([[Marin Držić]], [[Ivan Bunić]]). == Vanjske veze == {{Commonscat|Euripides}} * {{gutenberg author| id=Euripides | name=Euripides}} * [http://encarta.msn.com/encyclopedia_761567264/Euripides.html Encarta's entry for Euripides]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091028050514/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761567264/Euripides.html |date=2009-10-28 }} * [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/vor?x=0&y=0&lookup=Euripides Euripides-related materials at the Perseus Digital Library] * [https://web.archive.org/web/20120205080449/http://www.theatrehistory.com/ancient/euripides001.html Useful summaries of Euripides' life, works, and other relevant topics of interest at TheatreHistory.com.] * http://www.fordham.edu/halsall/ancient/eb11-euripides.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120208075649/http://www.fordham.edu/halsall/ancient/eb11-euripides.html |date=2012-02-08 }} * http://www.ac-strasbourg.fr/pedago/lettres/Victor%20Hugo/Notes/Euripide.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091108064158/http://www.ac-strasbourg.fr/pedago/lettres/Victor%20Hugo/Notes/Euripide.htm |date=2009-11-08 }} * http://www.perseus.tufts.edu/~amahoney/tragedy_dates.html * [http://www.gpc.edu/~shale/humanities/literature/world_literature/euripides.html http://www.gpc.edu/~shale/humanities/literature/world_literature/euripides.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080829224801/http://www.gpc.edu/%7Eshale/humanities/literature/world_literature/euripides.html |date=2008-08-29 }} * [http://www.imagi-nation.com/moonstruck/clsc4.htm http://www.imagi-nation.com/moonstruck/clsc4.htm] * [http://www.imdb.com/name/nm0262381/ IMDBs List of movies based on Euripides plays] * [http://www.ellopos.net/blog/?p=37 Euripides Resources] {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Starogrčki dramatičari]] [[Kategorija:Euripid| ]] bdpno821iswztqwt1gcxn8yk9utp9qk 1913. 0 23521 42711359 42636404 2026-10-17T09:44:05Z Xocolatl 327156 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Serbian artilery at Adrianopoli.png]] → [[File:Serbian artillery at Adrianople, 1913.png]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) 42711359 wikitext text/x-wiki {{Godina}} {{godina u drugim kalendarima|1913}} Godina '''1913''' ('''[[Rimski brojevi|MCMXIII]]''') bila je [[redovna godina koja počinje u srijedu]] po gregorijanskom odn. [[redovna godina koja počinje u utorak]] po 13 dana zaostajućem [[Julijanski kalendar|julijanskom kalendaru]] (link pokazuje kalendar). __NOTOC__ <center> {| style="border:1px solid silver;background-color:white;padding:5px;" align=center class=radius | '''1913''': <br /> [[1913#Januar/Siječanj|1]] • [[1913#Februar/Veljača|2]] • [[1913#Mart/Ožujak|3]] • [[1913#April/Travanj|4]] • [[1913#Maj/Svibanj|5]] • [[1913#Jun/Juni/Lipanj|6]] • [[1913#Jul/Juli/Srpanj|7]] • [[1913#Avgust/August/Kolovoz|8]] • [[1913#Septembar/Rujan|9]] • [[1913#Oktobar/Listopad|10]] • [[1913#Novembar/Studeni|11]] • [[1913#Decembar/Prosinac|12]] <br /> [[1913#Rođenja|Rođenja]] • [[1913#Smrti|Smrti]] |}</center> == Događaji == === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - Osmanska ponuda na [[Londonska konferencija (1912–1913)|Londonskoj konferenciji]]: predali bi sve zapadno od Jedrenskog vilajeta (dakle Skadar i Janjinu), ne daju Trakiju i 4 egejska ostrva - pregovori faktički prekinuti 6. januara. * 1. 1. - Ukinuto kmetstvo na ruskom Kavkazu (područje bilo izuzeto 1861.). * [[6. 1.]] - [[Sigmund Freud]] i [[Karl Gustav Jung]] prekidaju ličnu komunikaciju (Jung: "Ostaje ćutanje"). * [[7. 1.]] - [[William Merriam Burton]] dobio u SAD patent za termalno [[Krekovanje (hemija)|krekovanje]] nafte, čime se udvostručuje proizvodnja benzina. * 7. 1. - [[Londonska konferencija (1912–1913)|Londonska konferencija]]: [[Kraljevina Srbija|Srbija]] se odriče zahteva za luku na Jadranu. * [[10. 1.]] - [[Kraljevina Rumunija|Rumunija]] zahteva južnu [[Dobrudža|Dobrudžu]] kao kompenzaciju za jačanje [[Kraljevina Bugarska|Bugarske]]. * [[11. 1.]] - Tibet i Mongolija, nedavno osamostaljeni od Kine, potpisuju ugovor o prijateljstvu i alijansi (osporena validnost). * [[12. 1.]] - Prvo izdanje stripa ''[[Bringing Up Father]]'' ("Porodica Tarana") - izlazi do 2000. * 12. 1. - Albanski iregularci uništili luku u Santi Quaranta ([[Saranda|Sarandi]]), koja je služila grčkoj opsadi Janjine. * [[13. 1.]] - Aktivirane [[Ulsterske dobrovoljačke snage (1912)|Ulsterske dobrovoljačke snage]] - protestanti, unionisti, se protive samoupravi za Irsku. * 13. 1. - Londonska konferencija se okončava bez sporazuma. Srbija formalno zahteva reviziju sporazuma sa Bugarskom iz marta 1912. - traži Makedoniju jer nema ništa od Albanije. * [[15. 1.]] - Laka krstarica ''Hamidiye'' potopila grčku pomoćnu krstaricu ''Makedonia'' u luci Syra na Kikladima. * januar - Gruzinski boljševik Josif Džugašvili napisao u Beču članak "[[Marksizam i nacionalno pitanje]]", potpisuje ga sa "K. [[Staljin]]". * januar - Izborna reforma u Ugarskoj: broj glasača povećan sa 1 na 1,8 miliona, tj. 10% stanovništva. * [[16. 1.]] - Donji dom britanskog parlamenta usvaja Zakon o vladi Irske (samoupravu) ali Dom lordova ulaže veto krajem meseca. Isto se ponavlja u julu. * 16. 1. - Nakon što se veliki knez [[Mihail Aleksandrovič|Mihail]] oženio Natalijom Brasovom prošle godine, njegov brat car Nikolaj II ga ražaluje, takođe mu oduzima imanja. * 16. 1. - Mladi indijski matematičar [[Srinivasa Ramanujan]] započinje prepisku sa [[G. H. Hardy]]jem. * [[18. 1.]] - [[Bitka kod Lemnosa (1913)|Bitka kod Lemnosa]]: grčka mornarica sprečila i drugi turski pokušaj da probiju blokadu Dardanela. * [[19. 1.]] - [[Prvi balkanski rat]], [[Opsada Jedrena (1913)|Opsada Jedrena]]: u sastav II srpske armije stigao haubički puk. * 20. 1. - Opšti grčki napad na Janjinu - veliki gubici. * [[21. 1.]] - Godina sa četiri premijera u Francuskoj: [[Aristide Briand]] nakratko zamenjuje [[Raymond Poincaré|Poincarea]], koji je izabran za predsednika Francuske, u martu dolazi [[Louis Barthou]] a u decembru [[Gaston Doumergue]]. * [[23. 1.]] - [[Osmanski državni udar 1913.‚|Osmanski državni udar]]: Mladoturci ([[Enver-paša|Enver]] i [[Talat-paša|Talat]]) se vraćaju na vlast. Veliki vezir [[Ćamil-paša]] prinuđen na ostavku, ministar vojni i načelnik generalštaba [[Nazim-paša]] ubijen, izgleda greškom. Žele nastaviti rat i sprečiti pad Jedrena. * 26. 1. - Ambasadorska konferencija: Rusi traže da ako Skadar pripadne Albaniji, Srbija dobije [[Đakovica|Đakovicu]] - AU pristala tek krajem marta. * [[30. 1.]] - Komandant Skadra [[Hasan Riza-paša]] ubijen od strane ljudi [[Esad Paša Toptani|Esad Paše Toptanija]], koji preuzima komandu. === Februar/Veljača === * ca. 1. 2. - Nadvojvoda [[Franjo Ferdinand]] se oštro protivi Conradovom zahtevu za preventivni rat protiv Srbije, jer bi to značilo rat sa Rusijom<ref name="Otte2014">{{cite book|author=T. G. Otte|title=July Crisis: The World's Descent into War, Summer 1914|url=https://books.google.com/books?id=yjiNAwAAQBAJ&pg=PA49|date=5 June 2014|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-06490-4|pages=49–}}</ref>. * [[2. 2.]] - [[Grand Central Terminal]] u [[New York]]u nakon obnove postaje najveći željeznički kolodvor na svijetu, sa 44 perona. * [[3. 2.]] (21. 1. po [[julijanski kalendar|j.k.]]) - Okončano primirje u [[Prvi balkanski rat|Prvom balkanskom ratu]], bugarsko bombardovanje [[Jedrene|Jedrena]]. * 3. 2. - Ratifikovan 16. amandman na [[Ustav SAD]] - savezni [[porez na dohodak]]. * [[4. 2.]] - Predsednik [[Salvador]]a [[Manuel Enrique Araujo]] smrtno ranjen u atentatu. * [[6. 2.]] - Grčki avion bacio bombe na flotu u Dardenelima - promašaj ali prvi takav napad. * [[7. 2.]] - [[Opsada Skadra]]: srpsko-crnogorski napad na turske položaje oko Skadra, zauzet Bušati. * 7 - [[8. 2.]] - Turski napad na bugarske linije: [[Bolayır|Bulair]] na Galipoljskom poluostrvu, iskrcavanje kod [[Şarköy|Šarkeja]] na Mramornom moru i ofanziva na [[Čataldža|Čataldži]] - odbijeno. [[Datoteka:Serbian artillery at Adrianople, 1913.png|mini|250px|Srpska artiljerija kod Jedrena]] * [[9. 2.]] (27. 1. po j.k.) - [[Boj na Brdici]] - srpske Primorske trupe odbijene uz velike žrtve; u ova tri dana opšteg napada takođe teški crnogorski gubici na Bardanjoltu i Tarabošu. ** kasnije: Albanci u [[Oblast Mat|Maći]] i oko [[Kroja|Kroje]] napadaju srpske vojnike i ruše telekomunikacije. * 9. 2.- Srbi pristaju na bugarski zahtev za topove pred Jedrenom, uz rezervaciju prava na kasnije određenje kompenzacije - Bugari bi samo dali novčanu naknadu. * 9. 2. - Velika meteorska procesija, "cirilidi", vidljiva u Americi. * [[9. 2.|9]] - [[19. 2.]] - [[Tragična dekada]] u Meksiku: pobunjeni general [[Bernardo Reyes]] poginuo u prvom napadu na predsedničku palatu. General [[Victoriano Huerta]] nudi zaštitu predsedniku [[Francisco Madero|Maderu]], što je ovaj prihvatio - ali Huerta je deo pobune. * [[10. 2.]] - Vrhunac [[Politička kriza Taishō|Političke krize Taishō]] u Japanu - nasilni neredi u Tokiju dovode do pada premijera [[Katsura Tarō|Katsure]] deset dana kasnije. * 10. 2. - Istraživački brod ''Terra Nova'' stigao sa Antarktika na Novi Zeland - svet obavešten o sudbini [[Robert Falcon Scott|Scottove]] ekspedicije. * [[11. 2.]] - Ubijen socijaldemokratski zastupnik Carevinskog vijeća Franz Schuhmeier. * [[12. 2.]] - Formalni zahtev kralja Nikole za srpsku pomoć kod Skadra - biće poslato 30.000 vojnika i 72 topa (železnicom do Soluna pa grčkim brodovima do Medove). * [[13. 2.]] - [[Dalaj Lama XIII]] se vraća na [[Tibet]] i objavljuje nezavisnost. * 13. 2. - Srpski opsadni topovi stigli do Jedrena (17 baterija sa 58 Schneiderovih topova, 24 haubice od 120 i 150&nbsp;mm). * [[17. 2.]] - Počinje ''[[Armory Show]]'', izložba moderne umetnosti u Njujorku; ismejana [[Marcel Duchamp|Duchampova]] slika "[[Akt silazi niz stepenice, br. 2]]". [[Datoteka:Raymond Poincaré 1914.jpg|mini|150px|[[Raymond Poincaré]]]] * [[18. 2.]] - [[Raymond Poincaré]] je novi francuski predsednik (do [[1920]]). * 18. 2. - [[Meksička revolucija]]: liberalni predsjednik [[Francisco I. Madero]] i potpredsjednik Pino Suarez su uhapšeni od vojske. General [[Victoriano Huerta]] preuzima vlast prema Paktu iz ambasade (SAD). Predsednikov brat i savetnik [[Gustavo A. Madero|Gustavo]] je ubijen a Madero i Suarez slede četiri dana kasnije. * 20. 2. - U [[Smederevo|Smederevu]] osnovano Srpsko akcionarsko rudarsko topioničko industrijsko društvo - [[Železara Smederevo|SARTID]]. * [[21. 2.]] (8. 2. po j.k.) - Srpska vojska formirala Primorski kor za opsadu Skadra - prevezen u martu. * [[22. 2.]] - Srpski premijer [[Nikola Pašić|Pašić]] formalno traži reviziju ugovora sa Bugarskom. * [[24. 2.]] - Bugarska prihvata da se spor sa Rumunijom, koja traži južnu Dobrudžu, iznese na konferenciju u Sankt Peterburgu. * [[27. 2.]] - Grčka mornarica proširila blokadu albanske obale do Drača. * [[27. 2.]] - [[6. 3.]] - [[Albanski kongres u Trstu]], pod okriljem austrougarskih vlasti. === Mart/Ožujak === * [[1. 3.]] - Porinut ''[[SMS König]]'', prvi od četiri iz nove klase nemačkih [[drednot]]a (u službi od 1914). * [[3. 3.]] - U [[Washington D.C.|Washingtonu D.C.]] napadnuta prva parada [[Sufražetkinje|sufražetkinja]]. [[Datoteka:President Woodrow Wilson portrait December 2 1912 (3x4).jpg|mini|120px|[[Woodrow Wilson]]]] * [[4. 3.]] - Demokrata [[Woodrow Wilson]] postaje 28. [[predsednik SAD]] (do 1921). Državni sekretar je [[William Jennings Bryan]] (do 1915). * [[5. 3.]] - Bugari pokušali izbaciti Grke iz Nigrite kod Soluna<ref>''The Rise of Nationality in the Balkans'' By Robert William Seton-Watson, p. 258</ref>. * [[6. 3.]] - Grci zauzeli [[Janjina|Janjinu]]. * 6. 3. (21. 2. po j.k.) - U Rusiji svečano obeležena [[300-godišnjica dinastije Romanov]], takođe i u Beogradu. * 6. 3. - [[Pancho Villa]] se vraća u [[Meksiko]], u borbu protiv Huerte. * [[8. 3.]] - [[Staljin]] uhapšen u Sankt Peterburgu - u sibirskom je progonstvu do 1917. * [[12. 3.]] - Buduća australska prijestolnica zvanično dobiva ima [[Canberra]]. * [[13. 3.]] - Grci se iskrcali na [[Samos]]. * [[17. 3.]] - Njujorški senator [[Franklin D. Roosevelt]] dobija prvi posao u saveznoj vladi: asistent sekretara mornarice. * [[18. 3.]] - [[Kraljevina Grčka|Grčki]] kralj [[Đorđe I Grčki|Dorđe I]] ubijen u Solunu od strane anarhiste. Nasleđuje ga sin [[Konstantin I Grčki|Konstantin I]] (vl. 1913-17. i 1920-22.). * 18. 3. - Prvi grčki brod sa srpskim pojačanjima stiže u Medovu - napala ih je krstarica Hamidija (sutradan potopila nekoliko trgovačkih brodova u Draču). Komandu pred Skadrom preuzima srpski gen. [[Petar Bojović|Bojović]]. * [[19. 3.]] - U Berlinu prikazan dvočasovni italijanski film ''[[Quo vadis? (film, 1912)|Quo vadis]]'', valjda prvi "blokbaster" u istoriji kinematografije. * [[20. 3.]] - Ubijen predsednik [[Kuomintang]]a, [[Song Jiaoren]], koji je nedavno doveo stranku do pobede na prvim demokratskim izborima u [[Republika Kina|Kini]] (osumnjičen gen. [[Yuan Shikai]]). * 20. 3. - Kod Skadra poginuo srpski pilot [[Mihajlo Petrović (pilot)|Mihajlo Petrović]]. * 20. 3. - Austro-ugarska na konferenciji u Londonu pristala da Srbija dobije [[Đakovica|Đakovicu]], nepopustljiva za Skadar (Rusija ranije napustila zahtev da ga dobije Crna Gora). * [[21. 3.]] - [[Albert Schweitzer]] odlazi, sa suprugom, prvi put u Afriku - osniva bolnicu u Gabonu. * [[23. 3.]] - Konferencija ambasadora odlučila da [[Skadar]] pripadne Albaniji. * 23. 3. - Uskršnji tornado opustošio [[Omaha (Nebraska)|Omahu]] - jedan od niza u ovoj državi i okolini. * [[25. 3.]] - Velika [[Dayton, Ohio|Dayton]]ska poplava - izlivanje reke [[Ohio (rijeka)|Ohio]] izaziva stotine mrtvih i veliku štetu. To je deo Velike poplave koja je ovih dana pogodila više država SAD. [[Datoteka:Bulgar askerleri Selimiye Cami avlusunda.jpg|mini|Bugarski vojnici u jedrenskoj džamiji Selimiji]] * [[26. 3.]] (13. 3. po j.k.) - [[Prvi balkanski rat]]: petomesečna [[Opsada Jedrena]] je okončana, bugarske i srpske snage zauzimaju [[Jedrene|grad]]. Bugarsi takođe napadaju na Čataldži i povraćaju položaje izgubljene prošlog meseca. * 26. 3. - Balagat: sukob Srba sa Džavid-pašinim 6. korpusom severno od Lushe u Albaniji, južno od Škumbe - osmanski poraz i poslednja bitka Srbije u I balkanskom ratu. * 26. 3. - [[Venustiano Carranza]] objavljuje Gvadalupski plan i započinje borbu protiv Huerte na čelu ustavne stranke. Protiv Huerte su i [[Pancho Villa]], [[Emiliano Zapata]] (raniji Maderov protivnik) i [[Álvaro Obregón]]. * 28 - 29. 3. - Demarši velikih sila Crnoj Gori i Srbiji za povlačenje iz Albanije. * [[29. 3.]] - Tajni sastanak Ujedinjene nacionalne omladine u Splitu - protiv pritiska na srpske kraljevine. * mart, krajem - Počinje Petrogradska ambasadorska konferencija za rešenje rumunsko-bugarskog spora. * [[31. 3.]] - ''Skandalkonzert'' - bečka publika, nesviknuta na muziku [[Druga bečka škola|Druge bečke škole]], prekinula koncert kojim je dirigovao [[Arnold Schönberg]]. * 31. 3. - Neuspešni napad na Skadar s težištem na Tarabošu. === April/Travanj === [[Datoteka:PosicionesPrimeraGuerraBalcánica-de.svg|mini|250px|Pozicije krajem aprila]] * [[3. 4.]] - Porinut nemački brod ''SS Vaterland'' (kasnije će biti američki ''[[SS Leviathan]]''). * [[6. 4.]] - [[31. 10.]] - Međunarodna i [[Svjetska izložba|univerzalna izložba]] u [[Gent]]u, Belgija. * [[8. 4.]] - U [[SAD]] ratificiran [[Sedamnaesti amandman Ustava SAD|Sedamnaesti amandman Ustava]] kojim je uveden neposredni izbor [[Senat SAD|federalnih senatora]]. * [[10. 4.]] - Strane sile, sem Rusije, uvele pomorsku blokadu Crne Gore sa osam brodova, od [[Bar]]a do ušća [[Drim]]a. Srbi se povlače iz opsade, topove ostavljaju Crnogorcima. * [[17. 4.]] - Bugarsko-tursko primirje na Čataldži. * [[12. 4.]] - [[Ivan Cankar]] drži u Ljubljani predavanje "Slovenci i Jugoslaveni", zalaže se za jugoslavensku saveznu republiku. * [[12. 4.]] - Srbi u [[Berat]]u - ali, pod pritiskom velikih sila, ovog meseca napuštaju centralnu Albaniju, početkom maja i severnu. * [[13. 4.]] - Anarhista pucao na španskog kralja [[Alfons XIII|Alfonsa XIII]] i promašio. * [[15. 4.]] - Bug.-tursko prim. na Čataldži * [[23. 4.]] (10. 4. po j.k.) - [[Opsada Skadra]]: Crnogorci uprkos velikim silama uzeli [[Skadar]], koji je predao [[Esad Paša Toptani]] usled nestašice hrane i municije. AU priprema akciju. [[Datoteka:Crnogorska zastava na Skadru.jpg|mini|250px|[[Opsada Skadra]]: "Crnogorska zastava na Skadru"]] * [[24. 4.]] - U Njujorku otvorena [[Woolworth Building]] sa 57 spratova i 241 m, najviša na svetu do [[1930]]. * 25. 4. - Sofija traži rusku arbitraciju u Makedoniji. * [[29. 4.]] - Firma ''[[Siemens]] & Halske'' patentirala telefonski brojčanik. === Maj/Svibanj === * [[3. 5.]] - ''Iznimne mjere'' u BiH, raspuštena mnoga udruženja (npr. "Prosvjeta" i "Privreda"). * 3. 5. - U Kaliforniji usvojen zakon kojim je uskraćeno posedovanje imovine nekim kategorijama, pre svega Japancima (poništen 1952). * [[3. 5.]] - [[5. 10.]] - ''[[Adria-Ausstellung 1913|Adria-Ausstellung]]'' u Beču * [[5. 5.]] - Pod pritiskom velikih sila, kralj [[Nikola I Petrović Njegoš|Nikola]] prihvatio napuštanje Skadra. * 5. 5. - Grčko-srpski sporazum: zajednička granica zapadno od Vardara, vojna podrška protiv Bugarske, sfere uticaja u Albaniji na reci [[Seman|Semeni]] (vojna konv. 14. 5.). * [[6. 5.]] - Ostavka vlade divizijara [[Mitar Martinović|Martinovića]] zbog predaje Skadra - dolazi serdar [[Janko Vukotić]]. * 6. 5. - [[Nikola Tesla]] patentirao [[Teslina turbina|svoju turbinu]]. * 8. 5. - Petrogradska ambasadorska konferencija: bugarska luka na Dunavu [[Silistra]] da pripadne Rumuniji (ovi tražili i južnu Dobrudžu). * [[10. 5.]] (27. 4. po j.k.) - Austrijski vojnici pucali na parobrod "Beograd" kod Smedereva i ranili jednog srpskog podanika. ("Politika") * 13. 5. (26.?) - U Sofiji otvorena [[Centralna mineralna banja (Sofija)|Centralna mineralna banja]]. * [[14. 5.]] - Međunarodni odred ušao u [[Skadar]]. * 14. 5. - Osnovana [[Rockefellerova zaklada]]. * maj - [[Josip Broz]], koji radi u [[Bečko Novo Mjesto|Bečkom Novom Mjestu]], regrutiran je u [[Austro-ugarska vojska|Austro-ugarsku vojsku]]. * maj - Ruska carska porodica je na turneji po starim gradovima Moskovije, stopama osnivača dinastije [[Mihajlo I od Rusije|Mihajla]] - [[Nikola II., ruski car|Nikolaj]] je ubeđen u ljubav naroda i ispravnost autokratije. * maj - [[Ibn Saud]] osvaja od Osmanlija, uz pomoć novoosnovanih [[Ikhwan]]a ("bratstva"), bogato područje [[Al-Hasa]] na istoku Arabije. * [[16. 5.]] - Bitka kod Sidi Garbe, blizu Derne u Libiji: Italijani pretrpeli gubitke u okršaju sa pobunjenicima (tada se govorilo o čak 1.000 mrtvih, kasnija cifra je 79<ref name="Stephenson2014">{{cite book|author=Charles Stephenson|title=A Box of Sand: The Italo-Ottoman War 1911-1912|url=https://books.google.com/books?id=lpaPBQAAQBAJ&pg=PA217|date=19 December 2014|publisher=Tattered Flag|isbn=978-0-9576892-2-0|pages=217–}}</ref>). * 16. 5. - Otkrivena [[Eberswaldska ostava]], najznačajnija zbirka zlatnih objekata iz centralnoevropskog [[Bronzano doba|Bronzanog doba]]. * [[20. 5.]] - Na gradilištu [[Panamski kanal|Panamskog kanala]] završen Prosek Culebra - probijena vododelnica dva okeana. * [[22. 5.]] - Bugarske trupe potisle grčke sa reke [[Angitis]], ali su odbijeni nakon nekoliko dana borbi. * [[23. 5.]] - Poleteo "[[Ruski vitez (avion)|Ruski vitez]]", prvi četvoromotorac na svetu, konstrukcija [[Igor Sikorski|Igora Sikorskog]]. * [[24. 5.]] - [[Viktoria Luise (Pruska)|Viktoria Luise]], najmlađe dete i jedina kćerka nemačkog carskog para se udala za [[Ernst August (Braunschweig)|Ernsta Augusta]], vojvodu od Braunšvajga iz [[Kuća Hanover|Kuće Hanover]]; svadbi u Berlinu prisustvovali britanski kralj i ruski car. * 24. 5. - Pošto je dobio ostatak očevog nasledstva, Hitler napušta bečku spavaonicu u Meldemannstraße i odlazi u Minhen - ostatak života će provesti u Nemačkoj. * [[25. 5.]] (12. 5. po j.k.) - Srpska vlada nudi bugarskoj reviziju savezničkog ugovora (ova to odbija [[19. 6.]]). * 25. 5. - Austrougarski obaveštajac puk. [[Alfred Redl]] izvršio samoubistvo u Beču nakon što je razotkriven kao ruski špijun. * [[29. 5.]] - U [[Pariz]]u održana premijera baleta ''[[Posvećenje proljeća]]'' [[Igor Stravinski|Igora Stravinskog]], koja izaziva burnu reakciju publike te eskalira u najpoznatije nerede u historiji klasične muzike. * [[30. 5.]] - '''[[Londonski mir (1913)|Londonski mir]]''' okončava [[Prvi balkanski rat]]: ** nezavisna [[Albanija]] (granice utvrđene sledećeg decembra), ** [[Kosovski vilajet]] (koji obuhvata i [[Sandžak]]) podeljen između Srbije, Crne Gore i Albanije, ** bugarska granica u zapadnoj [[Trakija|Trakiji]] na liniji Enos-Midija, nedefinisano razgraničenje u Makedoniji. ** Krit dodeljen Grčkoj, granica u Egeju naknadno. === Jun/Juni/Lipanj === * [[1. 6.]] - Grčko-srpski savez protiv bugarskog ekspanzionizma. Sastanak Pašić-[[Ivan Evstratiev Gešov|Gešov]] u Caribrodu - bez uspeha. * [[3. 6.]] - Gen. [[Lucio Blanco]] zauzeo [[Heroica Matamoros, Matamoros|Matamoros]], što je prvi uspeh meksičkih konstitucionalista protiv Huertine vlade. * [[4. 6.]] - Britanska [[Sufražetkinje|sufražetkinja]] [[Emily Davison]] izletela pred kraljevog konja na Epsom Derby-ju - izgažena, umire četiri dana kasnije. [[Datoteka:Hamburg-American Line Cruises, 1913.jpg|mini|150px|''[[SS Imperator]]'']] * [[6. 6.]] - Bugarski premijer [[Ivan Gešov]] dao ostavku, nasleđuje ga nakratko [[Stojan Danev]]. * [[8. 6.]] (26. 5. po j.k.) - Ruski car [[Nikola II., ruski car|Nikola II]] telegrafisao vladarima Bugarske i Srbije podsećajući ih na opciju arbitraže. * [[10. 6.]] - Predsednik sabora [[István Tisza]] je ponovo mađarski premijer, nakon [[László Lukács|Lászla Lukácsa]] (do 1917). * [[11. 6.]] - Veliki vezir [[Mahmud Ševket-paša]] ubijen od strane rođaka Nazim-paše, ubijenog prošlog januara. Mladoturski "trijumvirat" - [[Tri paše]]: [[Enver-paša|Enver]], [[Talat-paša|Talat]] i [[Džemal-paša|Džemal]] - koristi ovo za obračun sa opozicijom. * 11. 6. - Bugari zarobili srpsku patrolu kod [[Kriva Palanka|Krive Palanke]]. * 11. 6. - [[Žensko pravo glasa]] u [[Norveška|Norveškoj]]. * 11. 6. - Prvo putovanje nemačkog broda ''[[SS Imperator]]'' (najveći putnički brod do 1914, britanska ''RMS Berengaria'' 1919-38). [[Datoteka:Kronshtadt - The Navy Cathedral, postcard pre 1916 (incorrect inscription).JPG|mini|150px|Kronštatska katedrala (pogrešan natpis)]] * [[12. 6.]] - Bugarska i Srbija izjavljuju da pristaju na arbitražu Rusije. * 12. 6. - Drveni Collinsov most dužine 4&nbsp;km povezao [[Miami]] i [[Miami Beach, Florida|Miami Beach]] * [[14. 6.]] - Zemljotres kod [[Veliko Trnovo|Velikog Trnova]], Bugarska ([[Magnituda zemljotresa|M]] 7.0, Int. IX). * 11 - [[15. 6.]] - [[Pobuna Moroa]] na Filipinima: američka pobeda kod Bud Bagsaka, [[Sultanat Sulu]]. * 15 - 21. 6. - Sedma konferencija Međunarodne alijanse za žensko pravo glasa održana u Budimpešti (sledeća, i poslednja, 1920. u Ženevi). * [[18. 6.|18]] - [[23. 6.]] - U Parizu održan Arapski kongres o predlozima reforme u Otomanskom carstvu (→ [[Arapski nacionalizam]]). * [[19. 6.]] - U [[Južnoafrička Unija|Južnoafričkoj Uniji]] stupio na snagu Zakon o domorodačkoj zemlji (''[[Natives Land Act]]'') kojim je crncima ograničeno pravo posedovanja zemlje - osnova [[Apartheid]]a (povučen [[1991]]). * [[22. 6.]] - Vlada Nikole Pašića podnosi ostavku, ponovo dobija mandat - neslaganje oko ruskog zahteva za povlačenje iz nekih makedonskih mesta i daljeg postupanja prema Bugarima. Srpski poslanik u Sofiji, M. Spalajković, vratio se u Beograd. * [[23. 6.]] (10. 6. po j.k) - Osvećena [[Kronštatska pomorska katedrala]], glavna crkva ruske mornarice, koja je koštala skoro dva miliona rubalja (namena promenjena 1929, obnovljena i ponovo posvećena 2013). * [[25. 6.]] - Sukob srpskih i bugarskih snaga kod Zletova. * 25. 6. - Francuski predsednik Poenkare stigao u posetu Londonu. * 29/[[30. 6.]] (17. 6. po j.k.) - '''[[Drugi balkanski rat]]''' počinje bugarskim napadom - [[Bregalnička bitka]]. * 30. 6. - 1. 7. - Ulične borbe u Solunu između bugarskog bataljona i Grka. * 30. 6. - Nemački ''Reichstag'' doneo zakon koji predviđa postepeno uvećanje vojske. * jun - Anglo-nemačka izložba u Londonu. === Jul/Juli/Srpanj === * [[1. 7.]] - Srpski kontraudar u Bregalničkoj bici, od Zletovske reke prema Kočanima. * 1. 7. - Preko 54.000 veterana s obe strane se okuplja na 50. godišnjicu [[Bitka kod Gettysburga|Bitke kod Gettysburga]]. * [[2. 7.]] - Avijatičar [[Marcel Brindejonc des Moulinais]] se vratio u Pariz, nakon što je od 10. juna leteo do Varšave, Sankt Peterburga, Stokholma, Kopenhagena i Haga (oko 4.800&nbsp;km). [[Datoteka:Second Balkan War.png|mini|250px|[[Drugi balkanski rat]] (posleratne granice)]] * 2 - [[4. 7.]] - Bitka kod Krivolaka: Bugari je smatraju neiskorišćenom pobedom a Srbi herojskim otporom na Orlovom bairu kojim je sprečen bugarski obuhvat srpskog centra. * 2 - [[4. 7.]] - [[Bitka kod Kukuša]]: Grci naneli težak poraz Bugarima kod [[Kilkis]]a uz obostrane velike gubitke. Grci zatim zauzimaju Đevđeliju i Dojran, Bugari u povlačenju napuštaju Serez i Dramu. * [[6. 7.]] - [[Bitka kod Dojrana (1913)|Bitka kod Dojrana]], bugarski poraz. * [[7. 7.]] - Bugari poraženi u Bregalničkoj bitki. Napadaju prema Pirotu, takođe zauzet Knjaževac ali odlaze već sutradan jer se 1. armija premešta na jug (9. divizija 1. armije uništena u nekoj klisuri). * [[9. 7.]] - Grci u Strumici. * [[10. 7.]] - Crna Gora objavila rat Bugarskoj (poslat Dečanski odred pod Vukotićem). * 10. 7. - U [[Furnace Creek, California]], u [[Dolina smrti|Dolini smrti]] izmereno 56,7&nbsp;°C - najviša pouzdano izmerena temperatura na planeti. * [[11. 7.]] - Rumuni ušli u Bugarsku, zauzeli [[Silistra|Silistru]] i liniju Tutrakan-Balčik, nakratko i Varnu. Grčka mornarica u Kavali. * [[12. 7.]] - Turci prelaze liniju Enos-Midija. * 12. 7. - Predata brana na reci [[Möhne]] u Nemačkoj, tada najveća u Evropi (teško oštećena 1943. u [[operacija Chastise]]). * [[13. 7.]] - Objavljen izveštaj [[Roger Casement|Rogera Casementa]] o zlostavljanju Indijanaca od strane britanske Peruanske amazonske kompanije. * 13. 7. - [[Léon Letort]] leteo non-stop od Pariza do Berlina, 920&nbsp;km za 9h i 47 min. * 14 - 15. 7. i 20 - 22. 7. - Srpski pokušaji prema Ćustendilu. * 14/15. 7. - Rumunska armija prelazi Dunav na zapadu, bugarska ne pruža otpor (ali hiljade rumunskih vojnika će stradati od kolere). * [[15. 7.]] - Počeo redovan saobraćaj kroz železnički [[tunel Lötschberg]] ispod Alpa, dužine 14,6&nbsp;km. * [[16. 7.]] - [[Imjaslavije]]: ruske carske trupe zauzele [[manastir Pantelejmon]] na Svetoj gori, preko 800 monaha, pristalica osuđenog pokreta, biće prebačeno u Rusiju. * [[17. 7.]] - [[Vasil Radoslavov]] je novi bugarski premijer (do [[1918]]). * [[17.7.|17]] - [[31. 7.]] - Boj na Grlenskim visovima. [[Datoteka:Franz Marc - Die Wölfe (Balkankrieg), 1913.jpg|mini|270px|[[Franz Marc]]: ''Die Wölfe (Balkankrieg)'']] * 18. 7. - Rumuni u Ferdinandu ([[Montana (Bugarska)|Montani]]). * 18 - 19. 7. - [[Bitka kod Kalimanaca]]: srpsko-crnogorski neuspeh, sprečena invazija Bugarske. * 19. 7. - Grci zauzeli [[Nevrokop]]. * 20. 7. - Bugarska delegacija u Nišu. * [[21. 7.]] - Baron [[Ivan Skerlecz]] je novi komesar/povjerenik u Hrvatskoj umjesto umirovljenog [[Slavko Cuvaj|Cuvaja]] (koji je na dopustu od prosinca a upravu je vršio dr. Dragutin Unkelhäuser). * 21 - 31. 7. - [[Bitka u Kresnenskoj klisuri]]: Grci nameravaju stići do Sofije. * [[23. 7.]] - Turska prethodnica ulazi u Jedrene, a Srbi u [[Belogradčik]] (tj. 22.) i nastupaju prema [[Vidin]]u. * [[25. 7.]] - Austrougarska upozorava Srbiju i Grčku da ne smeju poniziti Bugarsku. Grčka flota zauzela [[Dedeagač]], a Rumuni i Srbi se sreli u Belogradčiku (odsečen Vidin). * [[26. 7.]] - Raspušten Zemaljski sabor Češke - od 1908. je slabo radio zbog konfrontacije Čeha i Nemaca, car imenuje komisiju. * 26. 7. - Rumuni stigli na desetak kilometara od Sofije. * [[28. 7.]] - Bugari napustili Džumaju ([[Blagoevgrad]]), sutradan vrše kontranapad protiv grčkog nadiranja. * [[29. 7.]] - Londonska ambasadorska konferencija šest sila: Albanija je neutralna, suverena, nasledna kneževina. Zemljom će upravljati Međunarodna kontrolna komisija, do odluke o monarhu i granicama. * 29. 7. - [[Andrej Hlinka]] zvanično osnovao [[Hlinkina slovačka narodna stranka|Slovačku narodnu stranku]]. * 29. 7. - "Druga revolucija" u Kini: nezadovoljni autoritarnom vlašću [[Yuan Shikai]]a, sedam južnih provincija se pobunilo pod uticajem [[Kuomintang]]a - ugušeno do početka septembra. * 29. 7. - Anglo-otomanska konvencija u vezi granica osmanske jurisdikcije u Persijskom zalivu - nije ratifikovana, ali biće značajna za kasniju samostalnost [[Kuvajt]]a. * [[31. 7.]] - Primirje u Drugom balkanskom ratu. * leto - Snage iz [[Mongolija (1911-1924)|Mongolije]] (Bogd Hanata) zauzele centralnu Unutrašnju Mongoliju u Kini - uglavnom se povukli do kraja godine. === Avgust/August/Kolovoz === [[Datoteka:GuerrasBalcánicasLondresYBucarest2 de.svg|thumb|250px|Rezultat [[Balkanski ratovi|Balkanskih ratova]]]] * avgust-septembar - Karnegijeva komisija istražuje ratne zločine počinjene na Balkanu - [[Izveštaj međunarodne komisije o Balkanskim ratovima|Izveštaj]] je objavljen sledeće godine (komisija nije dobrodošla u Srbiji i Grčkoj<ref>''Dokumenti o Bugarima'', Politika, 3. sept. 1913, str. 1</ref>). * [[2. 8.]] - Prvi uspon na planinu [[Olimp]]. * [[4. 8.]] - Kineska provincija [[Chongqing|Čungking]] proglasila nezavisnost, ali vladine snage slomile pobunu za par nedelja. * [[7. 8.]] - ''Loi des trois ans'': vojni rok u Francuskoj produžen sa dve na tri godine. * [[9. 8.]] - Prema [[Giovanni Giolitti|Giolittijevoj]] tvrdnji iz decembra 1914, Austrougarska je privatno izjavila Nemačkoj i Italiji da ima nameru krenuti protiv Srbije.<ref name="Rose2015">{{cite book|author=J. Holland Rose|title=The Origins of the War|url=https://books.google.com/books?id=q1sZCgAAQBAJ|date=October 2015|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-53692-0|page=188}}</ref> * [[10. 8.]] - [[Drugi balkanski rat]]: [[Bukureštanski mirovni sporazum]] kojim [[Bugarsko Carstvo|Bugarska]] gubi teritorije u korist Srbije, Grčke i Rumunije. * [[12. 8.]] - Ambasadorska konferencija u Londonu dogovara južne granice Albanije, sa Grčkom (osnovana je komisija za demarkaciju). Italija da zadrži [[Italijansko-turski rat|osvojena]] ostrva u Egeju, do sporazuma sa Turskom. * [[13. 8.]] - [[Harry Brearley]] pronašao [[nerđajući čelik]]. * [[17. 8.]] - Nadvojvoda [[Franjo Ferdinand]] postavljen za generalnog inspektora oružanih snaga AU. * [[18. 8.]] - Omladinac [[Stjepan Dojčić]] pucao na hrvatskog komesara [[Ivan Skerlecz|Skerleca]]. * 18. 8. - [[Kockarska zabluda]]: kuglica u ruletu u Monte Karlu je 26 puta zaredom stala na crno, kockari su izgubili milione kladeći se na crveno. * [[23. 8.]] - Otkrivena [[kopenhagen]]ska statua "[[Mala sirena (statua)|Mala sirena]]". * [[25. 8.]] - [[Leo Frank]] osuđen u Atlanti za ubistvo maloletne Mary Phagan, u početku na smrt - izmena kazne u doživotnu 1915, dovešće do njegovog linčevanja. [[Datoteka:Austro-Hungarian soldiers by the statue of Karađorđe in occupied Belgrade, 1915.jpg|mini|180px|Spomenik Karađorđu (foto 1915)]] * [[24. 8.]] - Svečani doček vojske u Beogradu, otkriven spomenik Karađorđu na Kalemegdanu (na mestu današnjeg Spomenika zahvalnosti Francuskoj). * [[28. 8.]] - Inaugurirana "[[Palata mira]]" u Hagu, izgrađena donacijom [[Andrew Carnegie|Andrewa Carnegiea]], u kojoj će se kasnije nalaziti [[Međunarodni sud pravde]]. * [[31. 8.]] - Proglašena [[Privremena Vlada Zapadne Trakije]] ("[[Komotini|Gjumjurdžinska]] republika") raspuštena u oktobru kada je pripala Bugarskoj (→ [[Carigradski ugovor (1913)|Carigradski ugovor]]). === Septembar/Rujan === * [[1. 9.]] (19. 8. po j.k.) - [[Patrijarh srpski Lukijan]] nestao u [[Bad Gastein]]u, telo će biti pronađeno [[26. 10.]]. * 1. 9. - Vladine trupe generala [[Zhang Xun (Republika Kina)|Zhang Xuna]] ušle u [[Nanking]] uz pljačku i ubistva - slom [[Kuomintang]]ove "Druge revolucije". [[Bai Langova]] "banditska" pobuna traje još godinu dana. * 1. 9. - Bivši [[Dominikanska Republika|dominikanski]] predsednik [[Horacio Vásquez]] poveo pobunu - primirje dogovoreno uz posredovanje SAD, u decembru sprovedeni izbori.<ref>[http://uca.edu/politicalscience/dadm-project/western-hemisphere-region/dominican-republic-1902-present/ Dominican Republic (1902-present)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181017123106/http://uca.edu/politicalscience/dadm-project/western-hemisphere-region/dominican-republic-1902-present/ |date=2018-10-17 }}. uca.edu - University of Central Arkansas</ref> * [[3. 9.]] - Ekspedicija Borisa Vilkickog otkrila Zemlju cara Nikolaja II (kasnije [[Severna zemlja]]) - poslednja veća neotkrivena ostrva na planeti. * [[9. 9.]] - [[BASF]] počinje proizvodnju veštačkog đubriva/gnojiva prvom upotrebom [[Haber-Boschov proces|Haber-Boschovog procesa]] u industrijskim razmerama u Oppauu kod [[Ludwigshafen]]a. [[Datoteka:Petite sirène de Copenhague (conforme à la loi danoise).JPG|mini|220px|Mesto "[[Mala sirena (statua)|Male sirene]]" u Copenhagenu]] * 9. 9. - Ruski letač [[Pjotr Nesterov]] prvi na svetu izveo [[luping]], zbog čega je kažnjen sa deset dana zatvora zbog "ugrožavanja državne imovine". Nekoliko dana kasnije, luping je izveo Adolphe Pegoud, što je bilo objavljeno širom sveta, za razliku od Nesterovljevog "ispada". * [[13. 9.]] - U [[Bosanski sabor|Bosanskom saboru]] 12 poslanika grupe "Srpska riječ" mora položiti mandate (zbog kolebanja odbijeni od vlasti i opozicije). * [[14. 9.]] - Međupokrajinski kongres talijanskih studenata u [[Zadar|Zadru]], došlo je do sukoba Hrvata i Talijana. <!-- * septembar, polovinom - Srpska vlada naredila povlačenje iza Crnog Drima. --> * [[17. 9.]] - U Čikagu osnovana židovska [[Antidifamacijska liga]]. * [[20. 9.]] - U [[Dornach]]u, Švajcarska, postavljen kamen temeljac [[Goetheanum]]a, svetskog sedišta [[antropozofija|antropozofije]]. * [[23. 9.]] - Francuski pilot [[Roland Garros (pilot)|Roland Garros]] se proslavio neprekidnim letom preko [[Mediteran]]a, od [[Fréjus]]a u južnoj Francuskoj do [[Bizerta|Bizerte]] u Tunisu. * 23. 9. - [[Ohridsko-debarski ustanak]]: albanska pobuna protiv srpske vlasti i upad Albanaca i komita VMRO iz Albanije na čelu sa [[Isa Boljetinac|Isom Boljetincem]] u Debar, Ohrid, Strugu i Gostivar - srpska vojska u poteri prešla granicu (v. i [[Pokolji u Ljumi]]). * [[25. 9.]] - [[Charlie Chaplin]] potpisao svoj prvi filmski ugovor - sa [[Keystone Studios]] (radi od decembra). * 25. 9. - [[Baltimore, Maryland]] je prvi američki grad koji je propisao zasebne blokove za belce i crnce. * [[29. 9.]] - [[Carigradski ugovor (1913)|Carigradski ugovor]] između Bugarske i Osmanskog carstva, granica se pomera u tursku korist. Kasnije će pregovarati o savezu. * 29. 9. - Ubistvo ili samoubistvo [[Rudolf Diesel|Rudolfa Diesela]] na Severnom moru. === Oktobar/Listopad === * [[1. 10.]] - [[Meksička revolucija]]: konstitucionalisti [[Pančo Vilja|Pančo Vilje]] porazili vladine snage kod [[Torreón]]a i zauzimaju grad. * 2. 10. - Bačena bomba na [[Guvernerova palača u Rijeci|Guvernerovu palaču u Rijeci]]. * 2. 10. - Nikola Pašić u poseti Beču. * [[3. 10.]] - U SAD potpisan Zakon o prihodima, poznat i kao Underwoodova carina: uveden je federalni [[Porez na dohodak|porez na prihod]] (stopa za najbogatije 7%), carinske stope su najniže od 1857. * [[5. 10.]] - [[Taimur bin Feisal]] je novi sultan [[Maskat i Oman|Maskata i Omana]] (do 1932). * [[6. 10.]] - [[Yuan Shikai]] i formalno izabran za predsednika Kine (ostaje do 1916, proglašavao se za cara 1915-16). * 6. 10. - [[Tango]] zabranjen u Čikagu kao nemoralan. * [[7. 10.]] - Ford počinje proizvodnju [[Model T|Modela T]] na pokretnoj traci - vreme proizvodnje više nego prepolovljeno, na 5,5 sati. * [[9. 10.]] - Na Atlantiku se zapalio i potonuo britanski brod ''[[SS Volturno (1906)|Volturno]]'', poginulo oko 130 osoba a spašeno 520, zahvaljujući SOS signalu. * [[10. 10.]] - Završetak gradnje [[Panamski kanal|Panamskog kanala]] (u upotrebi od [[1914]]) - predsednik Wilson je telegrafski poslao varnicu koja je aktivirala dinamit u nasipu Gamboa. * [[14. 10.]] - Protest Srbiji iz Beča zbog prelaska albanske granice, zatim i ultimatum. * 14. 10. - Najgora rudarska nesreća u istoriji Velike Britanije: eksplozija u rudniku Universal Colliery u južnom Velsu odnela 439 života. * [[16. 10.]] - Na proslavi 100. obljetnice [[Bitka kod Leipziga|bitke kod Leipziga]] [[Njemačka|njemački]] car [[Wilhelm II]] svojim generalima tvrdi kako će Njemačka uskoro biti prisiljena krenuti u rat sa silama [[Antanta|Antante]]. * 16. 10. - Porinut bojni brod ''[[HMS Queen Elizabeth (1913)|HMS Queen Elizabeth]]'', prvi iz svoje klase, pokreće se naftom umesto ugljem. * 16. 10. - Prapremijera [[George Bernard Shaw|Shawovog]] "[[Pigmalion (drama)|Pigmaliona]]" u Beču. * 16. 10. - [[Datoteka:Essad Pasha's flag.svg|25px]] [[Esad Paša Toptani]] u Draču proglasio [[Republika Centralna Albanija|Republiku Centralnu Albaniju]] (traje do marta). * [[17. 10.]] - Eksplozija nemačkog cepelina LZ 18 odnosi 28 žrtava - do tada najgora vazduhoplovna nesreća. * [[18. 10.]] - [[Srpska okupacija Albanije]]: austrougarski ultimatum Srbiji za povlačenje iz Albanije. Nemačka je ovim iznenađena, ali nema nameru savetovati uzdržanost AU<ref>Martin Gilbert, The First World War: A Complete History (Macmillan, 2004) pp11-12</ref> - kao i [[Julska kriza|devet meseci kasnije]]. [[Datoteka:Leipzig - Völkerschlachtdenkmal 1.jpg|mini|180px|[[Spomenik Bici kod Lajpciga]]]] * 18. 10. - Otkriven [[Spomenik Bici kod Lajpciga]] ili Bici naroda - ''Völkerschlachtdenkmal''. Građevina je visoka 91 metar, najveći spomenik u Evropi. * [[19. 10.]] - U Zadru napadnuti pripadnici Hrvatske sokolske župe Ban Paližna, na povratku iz Biograda. * 19/[[20. 10.]] - "[[Lajpcig|Lajpciški]] lov na lavove": ubijeno šest lavova odbeglih iz cirkusa. * [[22. 10.]] - Eksplozija u rudniku kod Dawson, New Mexico, stradalo 263 rudara. * [[25. 10.]] - Srpske snage se povukle sa albanske teritorije. * [[28. 10.]] - [[Nikola Tesla]] prijavio patent za svoju fontanu. * 28. 10. - Bejlisov proces: Menahem Mendel Bejlis oslobođen na procesu u Kijevu od antisemitskih optužbi za ubistvo dečaka. * 28. 10. - Prva pojava stripa ''[[Krazy Kat]]''. * [[31. 10.]] - Otvoren [[Lincoln Highway|Linkolnov auto-put]], prva transkontinentalna magistrala u SAD, između Njujorka i San Fransiska - početna dužina 5.454&nbsp;km (kasnije skraćivana ispravljanjem trase). * jesen - [[Marcel Duchamp]] napravio prvi ''readymade'': točak bicikla montiran na hoklicu (to se može smatrati i za prvu [[Kinetička umjetnost|kinetičku]] skulpturu). === Novembar/Studeni === * 26. 10. i [[2. 11.]] - Izbori u Kraljevini Italiji, prvi sa "univerzalnim" pravom glasa - zapravo obuhvataju 27% stanovništva, muškarce starije od 21 ako su pismeni odn. 30 ako nisu. Pre izbora sklopljen tajni [[Gentilonijev pakt]] kojim su katolički glasovi obezbeđeni za [[Giovanni Giolitti|Giolittijevu]] vladu. * [[5. 11.]] - Otvoren [[Los Angeleski akvadukt]] - prva voda stigla u [[San Fernando Valley|dolinu San Fernando]]. * 5. 11. - [[Oto Bavarski]] smenjen zbog mentalne bolesti, nasleđuje ga [[Ludvig III Bavarski|Ludvig III]] (do 1918, poslednji kralj). * 5. 11. - Rusko-kineska konvencija o Mongoliji - priznaje se autonomija Spoljne Mongolije, pod kineskim sizerenstvom. * [[6. 11.]] - U [[Alzas]]u izbija [[Savernska afera]]: uvredljive opaske jednog pruskog poručnika dovode do nereda. * 6. 11. - [[Mahatma Gandhi]] protestuje u Južnoj Africi sa 2200 sledbenika protiv rasne diskriminacije tamošnjih Indijaca. * [[8. 11.]] - U Minhenu prvi put izveden ''[[Woyzeck]]''. * [[9. 11.]] - Vrhunac [[Oluja na Velikim jezerima 1913.|Oluje na Velikim jezerima 1913.]] u kojoj je poginulo preko 250 ljudi i uništeno 19 brodova. * [[11. 11.]] - Mirovni sporazum između Grčke i Turske. * [[13. 11.]] - Sporazum o razgraničenju Srbije i Crne Gore. * 13. 11. - Kineska Nacionalna skupština je raspuštena, pošto je ostala bez kvoruma nakon izbacivanja poslanika iz Kuomintanga - Yuan Shikai vlada dekretima. * [[16. 11.]] - Pancho Villa zauzeo [[Ciudad Juárez]]. * [[17. 11.]] - Sastanak ugarskog premijera [[Ištvan Tisa|Ištvana Tise]] sa liderima [[Hrvatsko-srpska koalicija|Hrvatsko-srpske koalicije]] u Budimpešti - sporazum posredovanjem komesara Skerlecza. * 23 - 24. 11. - Bitka kod Tierra Blance: Villine snage porazile federalne nedaleko od Juáreza. * [[24. 11.]] - Odlučeno da hrvatski jezik bude unutarnji jezik Odvjetničke komore u [[Zadar|Zadru]] (u Komori je 20 Hrvata i Srba, a samo 12 Talijana)<ref>Bralić Ante. Zadarski fin-de siècle – Političke i društvene prilike u Zadru i Dalmaciji uoči Prvoga svjetskog rata</ref>. * [[25. 11.]] - Irska kriza: u Dablinu osnovani [[Irski dobrovoljci]]. [[Datoteka:Ivan Skerlecz2.jpg|mini|130px|[[Ivan Skerlecz]]]] * [[27. 11.]] - Hrvatskoj vraćen ustav: [[Ivan Skerlecz]] imenovan hrvatskim banom (do [[1917]]), na čelu "činovničke vlade" - raspisani izbori. === Decembar/Prosinac === * [[1. 12.]] - [[Masovna proizvodnja]]: [[Ford Motor Company]] počinje proizvodnju [[Ford Model T|Modela T]] na [[pokretna traka|pokretnoj traci]]. * 1. 12. - [[Grčka]] i formalno anektirala [[Kritska Država|Kritsku Državu]]. * 1. 12. - Pancho Villa zauzeo grad [[Chihuahua, Chihuahua|Chihuahuu]] nakon čega postaje guverner [[Chihuahua|te države]] - odmah vrši eksproprijaciju bivše oligarhije. * 1. 12. - Otvoren [[Metro (Buenos Aires)|Metro u Buenos Airesu]], prvi na južnoj polulopti. * [[4. 12.]] - [[Wladimir Giesl von Gieslingen|Baron Gizl]], poslednji austrougarski poslanik u Srbiji, doputovao u Beograd. * [[6. 12.]] - Ugarska vlada ukinula Željezničarsku pragmatiku, protivnu [[Hrvatsko-ugarska nagodba|Hrvatsko-ugarskoj nagodbi]] (ali ostaje stara praksa - madžarski je zvanični jezik na državnoj željeznici u Hrvatskoj i Slavoniji). * [[12. 12.]] - [[Jasu V]] je novi etiopski car (do [[1916]]). * 12. 12. - [[Vincenzo Perugia]] uhapšen kada je pokušao prodati [[Mona Lisa|Mona Lisu]] u Firenci - slika je vraćena u Francusku 30. 12., dvije godine od krađe. * 12. 12. - [[Roosevelt–Rondonova ekspedicija]] krenula u proučavanje Reke Sumnje, kasnije nazvane [[Rio Roosevelt]] po bivšem predsedniku koji je zamalo stradao. * [[14. 12.]] - Nemački oficir [[Otto Liman von Sanders]] stigao sa vojnom delegacijom u Carigrad, gde preuzima komandu nad osmanskim I korpusom - Rusija protestuje. * decembar - Dopunski izbori za Bosanski sabor: mjesta "Srpske riječi" zauzima advokat Danilo Dumović - biće dio vladine većine u Saboru. * 16 - [[17. 12.]] - [[Izbori za Hrvatsko-slavonsko-dalmatinski sabor 1913.|Izbori za Hrvatski sabor]], najslobodniji ikad i posljednji u habsburškom periodu, 48 od 88 mjesta za [[Hrvatsko-srpska koalicija|H.-S. koaliciju]]. * [[17. 12.]] - Firentinskim protokolom definisane granice Albanije - pripada joj [[Severni Epir]], grčke snage se moraju povući, nakon čega dolazi do etničkih sukoba. * [[18. 12.]] - U Španiji potpisan zakon o Katalonskoj zajednici (''Mancomunitat de Catalunya'') - administrativno udruženje četiri katalonske provincije, prvo priznanje katalonske osobenosti od 1714. (traje 1914-25). * [[21. 12.]] - [[Arthur Wynne]] objavio prvu ikad [[ukrštenica|ukrštenicu]] u božićnom broju lista "New York World". * [[23. 12.]] - U SAD utemeljen [[Sustav federalnih rezervi]] - namjenjen je ublažavanju finansijskih kriza. * [[24. 12.]] - Tragedija u Italijanskoj dvorani u [[Calumet, Michigan]] - 73 osobe, uglavnom deca rudara, stradali u gužvi nakon što je neko viknuo "Vatra!". * 24. 12. - Brod "Sv. Marko" potonuo sa 14 ribara na Punta Šilu ostrva [[Krk]].<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/vreme/1938/12/28#page/8/mode/1up Vreme, 28. dec. 1938, str. 9]. digitalna.nb.rs (ćirilica, pristup. 28.12.2019)</ref> * [[26. 12.]] - Jedno pismo je poslednji kontakt [[Ambrose Bierce|Ambrosea Biercea]] sa ostatkom sveta, nakon čega je nestao u Meksiku (i pismo i lokacija nestanka su osporavani). * [[29. 12.]] - Počinje snimanje filma ''[[The Squaw Man (film, 1914)|The Squaw Man]]'', prvog dugometražnog u Holivudu. * [[31. 12.]] - Orville Wright prikazao kod Daytona Wright Model E, sa autopilotom. === Kroz godinu === [[Datoteka:Narentabahn Unfall 1913.jpg|mini|200px|Brzi voz Mostar-Sarajevo u Neretvi]] * leto - Uvedena marka [[cigarete|cigareta]] ''[[Camel (cigarete)|Camel]]''. * Osnovana ''Rapp Motorenwerke GmbH'', prethodnica [[BMW]] (1916). * Diskvalifikovan [[Olimpijada 1912|olimpijac]] [[Jim Thorpe]]. * Objavljena "Swannova strana", prvi tom [[Marcel Proust|Proustovog]] "[[U potrazi za izgubljenim vremenom]]". * [[Kazimir Maljevič]] u ovo doba osnovao [[suprematizam]] (objavljen 1915). * Nauka i tehnika: ** Postuliran [[Borov model atoma]]. ** [[Frederick Soddy]] uveo pojam [[izotop]]a. ** [[Henry Moseley]] otkrio Moseleyjev zakon, konkretnu osnovu za redni broj elemenata. ** [[Charles Fabry]] i [[Henri Buisson]] otkrili [[ozonski omotač]]. ** [[Kazimierz Fajans]] i [[Oswald Helmuth Göhring]] pronašli nestabilan izotop [[protaktinijum]]a, nazivaju ga brevijum. ** Razvijen [[Hertzsprung–Russellov dijagram]] klasifikacije zvezda. ** Nemački arhitekta [[Robert Koldewey]] počinje iskopavanje [[Etemenanki]]ja, [[babilon]]skog [[zigurat]]a. ** "[[Totem i tabu]]" [[Siegmund Freud|Siegmunda Freuda]]. * [[Autohrom]]i Augustea Léona za arhiv [[Albert Kahn (bankar)|Alberta Kahna]]: <gallery> Bosnia-Herzegovina, Mostar.jpg|[[Mostar]] Serbia, Krusevac.jpg|"Žene na pijaci u [[Kruševac|Kruševcu]]" Monastery of Gračanica 1913.jpg|Gračanica Ohrid in 1913.jpg|Ohrid St. Sophia, Ohrid - old.jpg|[[Crkva Svete Sofije u Ohridu|Sveta Sofija]], Ohrid Openica - 1913.jpg|[[Openica]] Serb women in festive dress, near Prizren. Autochrome by Auguste Léon, 9 May 1913 (Coll. Musée Albert-Kahn).jpg|"Srpske žene blizu Prizrena" Women from Smilevo, 1913.jpg|Žene iz [[Smiljevo|Smileva]] </gallery> == Rođenja == {{glavni članak|:Kategorija:Rođeni 1913.}} === Januar/Siječanj &ndash; Mart/Ožujak === * [[6. 1.]] - [[Loretta Young]], glumica († [[2000]]) * 6. 1. - [[Edward Gierek]], poljski komunistički političar († [[2001]]) * [[7. 1.]] - [[Franjo Glaser]], hrvatski nogometni branič († [[2003]]) * [[8. 1.]] - [[Cvijetin Mijatović]], narodni heroj, predsednik Predsedništva SFRJ († [[1993]]) * [[9. 1.]] - [[Richard M. Nixon]], predsednik SAD († [[1994]]) * [[10. 1.]] - [[Gustáv Husák]], predsednik Čehoslovačke († [[1991]]) * 10. 1. - [[Mehmet Shehu]], premijer Albanije († [[1981]]) * [[15. 1.]] - [[Lloyd Bridges]], glumac († [[1998]]) * [[17. 1.]] - [[Obrad Gluščević]], hrvatski filmski redatelj († [[1980]]) * [[20. 1.]] - Vukašin [[Vule Jevtić]], srpski pevač († [[1981]]) * [[29. 1.]] - [[Victor Mature]], glumac († [[1999]]) * [[4. 2.]] - [[Rosa Parks]], afroamerička aktivistica († [[2005]].) * [[6. 2.]] - [[Vladimir Turina]], hrvatski arhitekt († [[1968]].) * 6. 2. - [[Mary Leakey]], antropologinja († [[1996]]) * [[7. 2.]] - [[Oskar Danon]], kompozitor i dirigent († [[2009]]) * [[12. 2.]] - [[Bajo Sekulić]], narodni heroj († [[1942]]) * [[13. 2.]] - [[Rifat Burdžević]], narodni heroj († [[1942]]) * [[14. 2.]] - [[Vladimir Muljević]], hrv. pionir elektrotehnike i računarstva († [[2007]]) * 14. 2. - [[Jimmy Hoffa]], sindikalni lider u SAD († 1975?) * [[22. 2.]] - [[Ranko Marinković]], hrvatski književnik i dramski pisac († [[2001]].) * [[27. 2.]] - [[Irwin Shaw]], američki pisac († [[1984]].) * 27. 2. - [[Otmar Kreačić]], narodni heroj, društveno-politički radnik SRH i SFRJ († [[1992]]) * [[13. 3.]] - [[William J. Casey]], direktor CIA († [[1987]]) * 13. 3. - [[Sergej Mihalkov]], književnik († [[2009]]) * [[18. 3.]] - [[Werner Mölders]], nemački letački as († [[1941]]) * [[21. 3.]] - [[Ivan Goran Kovačić]], hrvatski pjesnik, učesnik NOB († [[1943]].) * [[26. 3.]] - [[Paul Erdős]], matematičar († [[1996]]) * [[30. 3.]] - [[Richard Helms]], direktor CIA († [[2002]]) === April/Travanj &ndash; Jun/Lipanj === * [[8. 4.]] - [[Rudi Supek]], hrvatski sociolog, filozof, književnik († [[1993]]) * [[15. 4.]] - [[Tanasije Mladenović]], srpski pesnik († [[2003]]) * 15. 4. - [[Erih Koš]], srpski književnik († [[2010]]) * [[21. 4.]] - [[Milivoj Ašner]], zapovjednik policije u NDH († [[2011]]) * [[2. 5.]] - [[Filip Kljajić]] Fića, narodni heroj († [[1943]]) * [[6. 5.]] - [[Stewart Granger]], glumac († [[1993]]) * [[8. 5.]] - [[Bob Clampett]], animator († [[1984]]) * 21. 5. - Rajka Borojević, književnica, osnivač Dragačevske zadruge žena († [[1973]]) * [[26. 5.]] - [[Peter Cushing]], engleski glumac († [[1994]].) * 26. 5. - [[Oto Šolc]], hrvatski književnik († [[1994]].) * [[27. 5.]] - [[Enver Čolaković]], bh. književnik i prevodilac († [[1976]]) * 27. 5. - [[Ratko Mitrović]], narodni heroj († [[1941]]) * [[9. 6.]] - [[Vane Ivanović]], atleta, brodovlasnik, politički aktivista († [[1999]]) * [[11. 6.]] - [[Vince Lombardi]], trener američkog fudbala († [[1970]]) * 13. 6. - [[Danilo Lekić]] Španac, narodni heroj († [[1986]]) * [[25. 6.]] - [[Peko Dapčević]], narodni heroj i nosilac Ordena slobode († [[1999]]) * [[26. 6.]] - [[Vida Tomšič]], narodni heroj († [[1998]]) === Jul/Srpanj &ndash; Septembar/Rujan === * [[7. 7.]] - [[Milentije Popović]], revolucionar i političar († [[1971]]) * [[13. 7.]] - [[Svetozar Marković Toza]], narodni heroj († [[1943]]) * 13. 7. - [[Mærsk Mc-Kinney Møller]], danski brodarski magnat († [[2012]]) * [[14. 7.]] - [[Gerald Ford]] (Leslie Lynch King Jr.), predsjednik SAD († [[2006]]) * [[28. 7.]] - [[Bogdan Krizman]], historičar († [[1994]]) * [[13. 8.]] - [[Makarios III]], prvi predsednik Kipra († [[1977]]) * [[16. 8.]] - [[Menachem Begin]], premijer Izraela († [[1992]]) * [[17. 8.]] - [[Mark Felt]], funkcioner FBI i "Duboko grlo" († [[2008]]) * [[12. 9.]] - [[Jesse Owens]], američki atletičar († [[1980]]) * [[13. 9.]] - [[Ćamil Sijarić]], književnik († [[1989]]) * [[14. 9.]] - [[Jacobo Árbenz]], predsednik Gvatemale († [[1971]]) * [[15. 9.]] - [[John N. Mitchell]], državni sekretar SAD, saučesnik u aferi Watergate († [[1988]]) * [[18. 9.]] - [[Franjo Kluz]], avijatičar, narodni heroj († [[1944]]) * [[22. 9.]] - [[Božidar Kavran]], ustaški pukovnik († [[1948]]) * [[25. 9.]] - [[Mijalko Todorović]], narodni heroj, političar († [[1999]]) === Oktobar/Listopad &ndash; Decembar/Prosinac === * [[2. 10.]] - [[Viktor Vida]], hrvatski književnik († [[1960]].) * [[11. 10.]] - [[Kata Rogić]], hrv. naivna slikarica († [[1993]]) * [[22. 10.]] - [[Robert Capa]], foto-novinar († [[1954]]) * 22. 10. - [[Bảo Đại]], poslednji vijetnamski car († [[1997]]) * [[26. 10.]] - [[Klaus Barbie]], pripadnik SS i Gestapo, ratni zločinac (* [[1991]]) * [[2. 11.]] - [[Burt Lancaster]], glumac († [[1994]]) * [[5. 11.]] - [[Vivien Leigh]], engleska filmska glumica († [[1967]].) * [[7. 11.]] - [[Albert Camus]], francuski pisac i filozof († [[1960]].) * [[13. 11.]] - [[Lon Nol]], premijer Kambodže († [[1985]]) * [[22. 11.]] - [[Benjamin Britten]], engleski skladatelj († [[1976]].) * [[2. 12.]] - [[Pavle Jakšić]], fizičar, narodni heroj, gen-puk. JNA († [[2005]]) * [[11. 12.]] - [[Jean Marais]], francuski glumac († [[1998]]) * [[18. 12.]] - [[Willy Brandt]], kancelar Nemačke, nobelovac za mir († [[1992]]) * [[31. 12.]] - [[Isidor Papo]], kardiohirurg, akademik, general († [[1996]]) === Kroz godinu === * [[Savo Derikonja]], četnički komandant (* 1946?) * [[Radivoje Kerović]], četnički vojvoda (* [[1946]]) == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 1913.}} === Januar/Siječanj &ndash; Jun/Lipanj === * [[2. 1.]] - [[Léon Teisserenc de Bort]], pionir aerologije (* [[1855]]) * [[4. 1.]] - [[Alfred von Schlieffen]], nemački maršal (* [[1833]]) * [[5. 1.]] - [[Lewis Swift]], astronom (* [[1820]]) * [[27. 1.]] - [[Rainer von Österreich (1827–1913)|Rainer]], austrijski nadvojvoda (* [[1827]]) * [[22. 2.]] - [[Francisco Madero]], predsednik Meksika (* [[1873]]) * 22. 2. - [[Ferdinand de Saussure]], lingvista (* [[1857]]) * [[26. 2.]] - [[Angelo de Gubernatis]], filolog, počasni član Srpske akademije (* [[1840]]) * 7. 3. - [[Mihajlo Petrović (pilot)|Mihajlo Petrović]], srpski vojni pilot (* [[1884]]) * [[10. 3.]] - [[Harriet Tubman]], abolicionistkinja (* [[1820]]) * [[14. 3.]] - [[Mihailo Vujić]], bivši premijer Srbije (* [[1853]]) * 15. 3. - [[Dejan Popović Jekić]], hemičar, četnik (* [[1881]]) * [[18. 3.]] - [[Đorđe I Grčki|Đorđe I]], kralj Helena (* [[1845]]) * [[21. 3.]] - [[Domentijan Popović]], episkop niški (* [[1872]]) * 21. 3. - [[Manuel Bonilla]], predsednik Hondurasa (* [[1849]]) * [[22. 3.]] - [[Song Jiaoren]], suosnivač Kuomintanga (* [[1882]]) * [[25. 3.]] - [[Garnet Wolseley]], britanski feldmaršal (* [[1833]]) * [[31. 3.]] - [[J. P. Morgan]], finansijer i bankar (* [[1837]]) * [[6. 4.]] - [[Erazmo Barčić]], hrvatski političar i pravnik (* [[1830]].) * [[16. 4.]] - [[Miroslav Kraljević]], hrvatski slikar (* [[1885]].) * [[19. 4.]] - [[Hugo Winckler]], arheolog, historičar (* [[1863]]) * [[2. 5.]] - [[Tancrède Auguste]], haićanski general i predsednik (* [[1856]]) * [[17. 5.]] - [[Sava Barać]], episkop žički (* [[1831]]) * [[25. 5.]] - [[Alfred Redl]], austrijski obaveštajac i ruski špijun (* [[1864]]) * [[8. 6.]] - [[Emily Davison]], sifražetkinja (* [[1872]]) * [[25. 6.]] - [[Ljubomir S. Jovanović]] - Čupa, srpski političar i publicista (* [[1877]]) === Jul/Srpanj &ndash; Decembar/Prosinac === * [[20. 7.]] - [[Vsevolod Rudnjev]], ruski admiral (* [[1855]]) * [[1. 8.]] - [[Lesja Ukrajinka]], književnica, aktivistica (* [[1871]]) * [[13. 8.]] - [[August Bebel]], njemački socijalist (* [[1840]].) * [[22. 8.]] - [[Oscar de Négrier]], francuski general (* [[1839]]) * [[1. 9.]] - [[Patrijarh srpski Lukijan]] (* [[1867]]) * 1. 9. - [[Milovan S. Nedić]], srpski pukovnik (* [[1866]]) * [[27. 9.]] - [[Katarina Milovuk]], pedagog, aktivistkinja za prava žena (* [[1844]]) * [[29. 9.]] - [[Rudolf Diesel]], pronalazač d. motora (* [[1858]]) * [[4. 10.]] - [[Faisal bin Turki]], sultan Maskata i Omana (* [[1864]]) * [[7. 10.]] - [[Ivan Banjavčić]], hrvatski političar i dobrotvor (* [[1843]].) * [[10. 10.]] - [[Katsura Tarō]], japanski general i premijer (* [[1848]]) * [[25. 10.]] - [[Frederick Rolfe]], engleski pisac i umetnik * [[3. 11.]] - [[Sava Grujić]], srpski general i političar (* [[1840]]) * [[7. 11.]] - [[Alfred Russel Wallace]], biolog (* [[1823]]) * [[22. 11.]] - [[Tokugawa Yoshinobu]], poslednji šogun (* [[1837]]) * [[26. 11.]] - [[Ljerka Šram]], hrv. glumica (* [[1874]]) * [[7. 12.]] - [[Aaron Montgomery Ward]], pionir prodaje preko pošte (* [[1843]]) * [[12. 12.]] - [[Menelik II]], etiopski car (* [[1844]]) * [[Ilija Jovanović]] - Časlav Pčinjski, četnički vojvoda (* [[1878]]) * [[Ahmet Delia]], kosovarski borac (* ca. 1850) * [[Ahmed Niyazi Bey]], učesnik Mladoturske revolucije (* 1873) * [[Mirko i Stjepan Seljan|Mirko Seljan]], istraživač (* [[1871]]) == Nobelova nagrada za 1913. godinu == * [[Nobelova nagrada za fiziku|'''Fizika''']]: [[Heike Kamerlingh Onnes]] (ispitivanje svojstava materije na niskim temperaturama, što je, među ostalim, dovelo do proizvodnje tečnog helijuma) * [[Nobelova nagrada za kemiju|'''Kemija''']]: [[Alfred Werner]] (veze atoma u molekulima, → [[oktaedarska molekularna geometrija]]) * [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|'''Fiziologija i medicina''']]: [[Charles R. Richet|Charles Robert Richet]] (rad na [[Anafilaksija|anafilaksiji]]) * [[Nobelova nagrada za književnost|'''Književnost''']]: [[Rabindranath Tagore]] (duboko osećajan, svež i lep stih, kojim je, s najvećom veštinom, učinio svoju poetsku misao, izraženu sopstvenim engleskim rečima, delom književnosti Zapada) * [[Nobelova nagrada za mir|'''Mir''']]: [[Henri La Fontaine]] (predsednik [[Međunarodni mirovni biro|Međunarodnog mirovnog biroa]]) == Reference == {{reference}} ;Literatura * {{cite book|author=Richard C. Hall|title=The Balkan Wars, 1912-1913: Prelude to the First World War|url=https://books.google.com/books?id=2-zAeObDX_gC|year=2000|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-22947-0}} * [[Stanoje Stanojević]], Narodna enciklopedija tom III, II izdanje, str. 710-718 == Povezano == * [[Srpska okupacija Albanije]] <!-- internacionalni linkovi --> {{commonscat|1913}} [[Kategorija:1910-e]] [[Kategorija:20. vijek|13]] [[nv:1901 – 1950]] fpsd78o2qjnrsoahefiy32cgejtlnlf 1932. 0 23743 42711320 42672678 2026-10-16T16:23:17Z Alekol 2231 /* Novembar/Studeni */ 42711320 wikitext text/x-wiki {{godina nav}} {{godina u drugim kalendarima|1932}} Godina '''1932''' ('''[[Rimski brojevi|MCMXXXII]]''') bila je [[prijestupna godina koja počinje u petak]]. __NOTOC__ <center> {| style="border:1px solid silver;background-color:white;padding:5px;" align=center class=radius | '''1932''': <br /> [[1932#Januar/Siječanj|1]] • [[1932#Februar/Veljača|2]] • [[1932#Mart/Ožujak|3]] • [[1932#April/Travanj|4]] • [[1932#Maj/Svibanj|5]] • [[1932#Jun/Juni/Lipanj|6]] • [[1932#Jul/Juli/Srpanj|7]] • [[1932#Avgust/August/Kolovoz|8]] • [[1932#Septembar/Rujan|9]] • [[1932#Oktobar/Listopad|10]] • [[1932#Novembar/Studeni|11]] • [[1932#Decembar/Prosinac|12]] <br /> [[1932#Rođenja|Rođenja]] • [[1932#Smrti|Smrti]] |}</center> == Događaji == === Januar/Siječanj === * [[3. 1.|3]] - [[4. 1.]] - [[Japanska invazija Mandžurije]]: zauzećem Jinzhoua i Shanhaiguana osigurali su jug [[Mandžurija|Mandžurije]]. * [[5. 1.]] - Događaji u Arnedu, [[Druga Španska Republika|Španija]]: civilni gardisti pucali u radnike, 11 mrtvih - kraj "tragične sedmice" u kojoj su i gardisti bili na meti linča. * [[7. 1.]] - [[Stimsonova doktrina]] - SAD neće priznavati teritorijalne promene iznuđene silom (odnosi se na Mandžuriju). * [[9. 1.]] - Sakuradamonski incident: korejski aktivista pokušao da ubije japanskog cara [[Hirohito, car Shōwa|Hirohita]] - kineska štampa ovo odobrava, što još više zaoštrava odnose. * [[15. 1.]] - U Nemačkoj ima oko šest miliona nezaposlenih. * [[18. 1.]] - [[Aleksandar I Karađorđević|Kralj Aleksandar]] otvara prestonom besedom zasedanje novoustanovljenih Narodne skupštine i Senata. * [[21. 1.]] - Potpisan pakt o nenapadanju između SSSR i Finske (srušen 1939); SSSR sklapa slične sporazume sa Poljskom, Letonijom i Estonijom. * [[22. 1.]] - [[Seljačka buna u El Salvadoru (1932)|Seljačka buna]] na zapadu [[El Salvador]]a, ubrzo brutalno ugušena, uz najmanje 10.000 mrtvih. * [[24. 1.]] - Mladi pripadnik Hitlerjugenda [[Herbert Norkus]] ubijen od komunista u Berlinu - postaje mučenik i uzor za druge Hitlerove omladince (→ ''[[Hitlerjunge Quex]]''). * [[26. 1.]] - Potonula britanska podmornica-nosač aviona ''[[HMS M2]]'', 60 mrtvih. * [[27. 1.]] - Senat i Skupština KJ odobrili proklamaciju od 6. januara [[1929]] (→ [[Šestojanuarska diktatura]]). * [[28. 1.]] - [[3. 3.]] - [[Šangajski incident]], sukob između Republike Kine i Japana. * kraj januara - Studentski protesti na Tehničkom fakultetu Beogradskog univerziteta. Takođe i na Zagrebačkom sveučilištu. === Februar/Veljača === [[Datoteka:Université Ilija Kolarc Belgrade.jpg|mini|180px|[[Zadužbina Ilije M. Kolarca]] u Beogradu]] * [[1. 2.]] - Objavljen [[Aldous Huxley|Huxleyjev]] roman ''[[Brave New World]]''. * 1. 2. - U Salvadoru streljan [[Farabundo Martí]]. * [[2. 2.]] - U Ženevi počinje [[Svetska konferencija o razoružanju]]. * 2. 2. - U Španiji omogućen razvod braka, u septembru će biti uveden građanski brak. * [[4. 2.]] - Otvorena [[Zadužbina Ilije M. Kolarca]] u Beogradu. * 4. 2. - [[Odbrana Harbina]] se okončava japanskim zauzećem tog kineskog [[Harbin|grada]] - zvanični kineski otpor u Mandžuriji prestaje do kraja meseca, ali gerilski otpor traje do 1941. (→ [[Pacifikacija Mandžukua]]). * [[4.2.|4]]-[[15. 2.]] - [[Zimska Olimpijada 1932]] u [[Lake Placid, New York]]. * [[9. 2.]] - [[Incident Lige krvi]]: ultranacionalistička civilna grupa ubila biznismena u Japanu. * 9. 2. - [[23. 3.]] - U njujorškom Muzeju moderne umetnosi (MoMA) održana izložba ''Moderna arhitektura: međunarodna izložba''<ref>[https://www.moma.org/calendar/exhibitions/2044 Modern Architecture: International Exhibition]. moma.org</ref> - kuratori su [[Henry-Russell Hitchcock]] i [[Philip Johnson]], [[internacionalni stil]] dobija svoj naziv. [[Datoteka:China-Manchukuo-map.png|mini|240px|Kina, Mandžukuo, Japan]] * [[18. 2.]] - {{flagicon|Mandžukuo}} Japanci proglasili "nezavisni" [[Mandžukuo]], na čelu sa poslednjim kineskim carem [[Pu Yi]]-em, ustoličenim [[1. 3.]] (traje do [[1945]]). * [[25. 2.]] - [[Adolf Hitler]] dobio nemačko državljanstvo, tako da može učestvovati na predsedničkim izborima. * [[27. 2.]] - Finski kranje desni [[Lapuanski pokret]] izveo pobunu u gradu Mäntsälä, što će dovesti do njegovog raspuštanja. * [[28. 2.]] - Objavljeni rezultati drugog konkursa za [[Palata Sovjeta|Palatu Sovjeta]] u Moskvi: tri projekta dele prvo mesto, nijedan avangardan (Staljin se izjasnio za [[Boris Iofan|Borisa Iofana]]); [[Le Corbusier]] je izgubio, čime se okončava njegova veza sa SSSR (→ [[socijalistički realizam]]). === Mart/Ožujak === * [[1. 3.]] - [[Otmica Lindberghove bebe]] - 20-mesečni sin avijatičara [[Charles Lindbergh|Charlesa Lindbergha]] otet iz njihove porodične kuće u Nju Džersiju - priča izaziva ogroman publicitet. * 1. 3. - Ujedinjeno Kraljevstvo uvodi carine, generalno 10%, izuzev na neku hranu, sirovine i proizvode iz Imperije. * [[6. 3.]] - Novi protesti na Zagrebačkom sveučilištu, isticane (zabranjene) hrvatske zastave. * [[7. 3.]] - Policija pucala na okupljanje nenaoružanih nezaposlenih automobilskih radnika ispred Fordove fabrike u [[Dearborn, Michigan]] - poginula četiri radnika. * [[9. 3.]] - [[Éamon de Valera]] izabran za predsednika izvršnog veća [[Irska Slobodna Država|Irske Slobodne Države]], na čelu prve vlade [[Fianna Fáil]]a (šef vlade 1932-48, 1951-54, 1957-59 i šef države 1959-73) - oslobođeni su internirani pripadnici IRA (koja se protivi Slobodnoj Državi). * [[11. 3.]] - "Incident Lige krvi": u Japanu razotkrivena krajnje desna organizacija koja je u prošlih mesec dana ubila dvojicu od planiranih 20 političara i biznismena. * [[12. 3.]] - Švedski "kralj šibica" [[Ivar Kreuger]] izvršio samoubistvo, što će izazvati Kreugerov krah, pad akcija mnogih firmi širom sveta, a u Švedskoj ostavku premijera Ekmana u avgustu i nove izbore. * [[19. 3.]] - Otvoren most u [[sidnej]]skoj luci (''[[Sydney Harbour Bridge]]''). * [[21. 3.|21]] - [[22. 3.]] - Niz tornada ubio preko 330 ljudi na Jugu SAD. [[Datoteka:Tarzan the Ape Man (1932) Trailer - Johnny Weissmuller.jpg|mini|200px|[[Johnny Weissmuller]] kao [[Tarzan čovek majmun (1932)|Tarzan čovek majmun]]]] * [[25. 3.]] - Premijera filma "[[Tarzan čovek majmun (1932)|Tarzan čovek majmun]]", prvenac sa [[Johnny Weissmuller]]-om. === April/Travanj === * [[1. 4.]] - Nove studentske demonstracije u Beogradu. * [[4. 4.]] - Ostavka vlade generala [[Petar Živković|Petra Živkovića]] (postavljen za komandanta [[Kraljeva garda|Kraljeve garde]]); novu vladu obrazuje dr. [[Vojislav Marinković]], bivši [[demokratska stranka (Jugoslavija)|demokrata]] (do jula). * [[9. 4.]] - Premijera filma ''[[Scarface: the Shame of a Nation|Scarface]]''. * [[10. 4.]] - Drugi krug nemačkih predsedničkih izbora: predsednik [[Paul von Hindenburg]] reizabran sa 53,1%, Adolf Hitler 36,7%, komunista [[Ernst Thälmann]] 10,1%. * [[11. 4.]] - Na severu [[Narodna Republika Mongolija|Mongolske NR]] lame pokreću antikomunistički ustanak - brutalnost s obe strane, ugušen do jeseni. * [[13. 4.]] - Usled uličnog nasilja, u Nemačkoj zabranjene nacističke [[Sturmabteilung]] (SA) i [[Schutzstaffel]] (SS). * april - Izlivanje reke Save u donjem toku. * april - [[Kinesko-tibetanski rat]]: Tibetanci šire rat u [[Qinghai]], ali poraženi su i gube toliko teritorije da se Dalaj lama u avgustu obraća Britancima za pomoć. * [[17. 4.]] - [[Haile Selasije]] objavljuje antirobovlasnički zakon u Etiopiji. [[Datoteka:Vojislav Marinković.jpg|mini|150px|[[Vojislav Marinković]], premijer KJ april-jul 1932.]] * [[19. 4.]] - Vlada Kraljevine Jugoslavije donela je Zakon o zaštiti zemljoradnika kojim je proglašen šestomesečni moratorijum na dugove i obustavljena prisilna zaplena imovine. Oko 709.000 seljaka-dužnika dugovalo je sedam milijardi dinara, mahom lihvarima i trgovcima (nezadovoljavajući rezultati). * 19. 4. - Zemljotres u [[Kačanička klisura|Kačaničkoj klisuri]]. * [[24. 4.]] - Izbori u pet nemačkih pokrajina, nacisti dobili relativnu većinu u četiri. * [[25. 4.]] - Dvojica [[Ashabi|Družbenika]] proroka Muhameda premešteni iz svojih grobova u Iraku, nakon što je kralj [[Fejsal I Irački|Fejsal]] obavešten u snu o vodi koja nadire u njihove grobove. * 25. 4. - Zvanični datum osnivanja [[Kim Il-sung]]ove Antijapanske narodne gerilske armije (Dan [[Korejska narodna armija|Korejske narodne armije]]). * [[29. 4.]] - Šangajski atentat: korejski aktivista Yun Bong-gil aktivirao bombu na japanskoj proslavi carevog rođendana, smrtno ranjen gen. Yoshinori Shirakawa i jedan japanski službenik, još nekoliko teško ranjenih. === Maj/Svibanj === * [[1. 5.]] - Proglas o osnivanju [[Jugoslovenska nacionalna stranka|Jugoslovenske radikalne seljačke demokratije]] (režimska partija). * [[2. 5.]] - Skup levih [[Zemljoradnička stranka (Jugoslavija)|Zemljoradnika]] u Kragujevcu, uhapšen [[Dragoljub Jovanović]] i još 11. Jovanović je početkom oktobra osuđen na godinu dana zatvora. * [[4. 5.]] - [[Al Capone]] započeo 11-godišnju zatvorsku kaznu zbog utaje poreza (pušten teško bolestan 1939.). * [[5. 5.]] - [[Turkizacija]]: Turski parlament donosi zakon o raseljavanju Kurda ("Planinskih Turaka") i naseljavanju Turaka na njihovo mesto. * 5. 5. - Sporazum o [[šangaj]]skom primirju: Republika Kina mora povući garnizon iz grada. * [[6. 5.]] - Ruski emigrant smrtno ranio francuskog predsednika [[Paul Doumer|Paula Doumera]]. * [[8. 5.]] - Posvećena Crkva presvetog srca Isusova u Pragu, arhitekte [[Jože Plečnik]]a. * [[10. 5.]] - Novi francuski predsednik je [[Albert François Lebrun]] - poslednji predsednik [[Francuska Treća republika|Treće republike]] (do [[1940]]). * [[12. 5.]] - Proslava 60. rođendana [[Anton Korošec|Antona Korošeca]] u Sloveniji se ponegde pretvara u anti-vladine demonstracije. * 12. 5. - Pronađeno telo otete Lindbergove bebe, nedaleko od kuće iz koje je otet. * [[13. 5.]] - [[Wilhelm Groener]] daje ostavku na portfelj ministra odbrane Nemačke - rezultat [[Kurt von Schleicher|Schleicherovih]] intriga koji želi saradnju sa nacističkim SA i SS; krajem meseca pada čitava [[Heinrich Brüning|Brüningova]] vlada. * [[15. 5.]] - [[Incident 15. maja]] - u pokušaju vojnog udara ubijen japanski premijer [[Inukai Tsuyoshi]]. * 15. 5. - U Beogradu osnovan Zavod za radiumterapiju.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/vreme/1934/12/26?pageIndex=00004 "Vreme", 26. dec. 1934]</ref> * maj - Demonstracije protiv vlade u Crnoj Gori i Bosanskoj Krajini (juriš na magacine s hranom u Prijedoru). * [[16. 5.]] - Veliki neredi između muslimana i hindusa u [[Bombaj]]u - hiljade mrtvih i ranjenih. * 16. 5. - Požar na brodu ''Georges Philippar'' u Adenskom zalivu - stradalo 54 ljudi, među kojima i istraživački novinar [[Albert Londres]]. * [[20. 5.]] - [[Engelbert Dollfuss]] novi kancelar Austrije (do [[1934]]). * 20. 5. - [[Amelija Erhart]] preletela Atlantik. * [[21. 5.]] - [[Slobodna Država Anhalt|Anhalt]] je prva nemačka pokrajina sa nacistom na čelu vlade, nakon što su prošlog meseca dobili 41.67% glasova. * [[26. 5.]] - U Domu Lordova presuđeno u slučaju [[Donoghue v Stevenson]] (žena našla puža golaća u boci soka), kojim je u englesko pravo uveden "princip bližnjeg". * [[28. 5.]] - U Holandiji završena brana [[Afsluitdijk]] preko [[Zuiderzee]]a, čime će nastatati veštačko jezero [[IJsselmeer]]. * [[29. 5.]] - Nacisti prvi put dobijaju apsolutnu većinu u jednoj pokrajini, [[Slobodna Država Oldenburg|Oldenburgu]] na severozapadu Nemačke. * 30/[[31. 5.]] - Teroristički napad u Beogradu: "Politika" piše da su eksplodirale dve od četiri "paklene mašine", na Bataldžamiji (kod nove Skupštine) i u Nemanjinoj - sumnja se na ustaše<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1932/5/31?pageIndex=00003 "Политика", 31. maj 1932, str. 3]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} i [http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1932/5/31?pageIndex=00004 str. 4]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. digitalna.nb.rs (Digitalna narodna biblioteka Srbije)</ref>. [[Chicago Tribune]] tvrdi da je bilo šest bombi, uključujući jednu bačenu na kraljevsku palatu<ref>[http://archives.chicagotribune.com/1932/05/31/page/1/article/bomb-serbian-capital-city-is-terrified Bomb Serbian Capital, City is Terrified]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Chicago Daily Tribune (Chicago: Chicago Daily Tribune): p. 1. May 31, 1932.</ref>. === Jun/Juni/Lipanj === [[Datoteka:Pavilion of Large Refractor.JPG|mini|220px|Paviljon velikog refraktora [[Astronomska opservatorija u Beogradu|Astronomske opservatorije u Beogradu]]]] * [[1. 6.]] - [[Franz von Papen]] imenovan za nemačkog kancelara (do novembra), resor odbrane dobija general [[Kurt von Schleicher]] koji je paktirao sa Hitlerom da obori prethodnog kancelara [[Heinrich Brüning|Brüninga]] i zapravo sastavio vladu - kraj parlamentarne demokratije. Prva odluka je da se raspišu vanredni izbori. * [[4. 6.]] - Mladi socijalisti i neki oficiri izveli puč u [[Čile]]u i proglasili [[Socijalistička Republika Čile|socijalističku republiku]] (okončana u septembru usled nedostatka podrške). * [[14. 6.]] - U Nemačkoj poništena zabrana [[Schutzstaffel|SS]] i [[Sturmabteilung|SA]]. * jun - Kurdska Pobuna Ahmeda Barzanija u Iraku: Barzani se sklanja u Tursku, gerilske aktivnosti traju do sledeće godine. * lipanj - [[Kominterna]] raspustila vodstvo KPJ i postavila [[Milan Gorkić|Milana Gorkića]] za rukovodioca Privremenog rukovodstva u kojem su i [[Blagoje Parović]] i [[Vladimir Čopić]]. * [[21. 6.]] - Suđenje oficirima i podoficirima u [[Maribor]]skom garnizonu, kao navodnim komunistima<ref name="Roth243">East Central Europe between the two World Wars By Joseph Rothschild, page 243</ref>: dvojica na smrt, šest na robiju, četiri oslobođeni.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/pravda/1932/06/22#page/3/mode/1up "Pravda", 22. jun 1932]</ref> * [[24. 6.]] - [[Sijamska revolucija 1932.]]: vojni udar koji menja sistem u Sijamu ([[Tajland]]u) iz apsolutne u ustavnu monarhiju. * [[30. 6.]] - Sastanak proširenog aktiva [[Samostalna demokratska stranka|Samostalne demokratske stranke]] u Zagrebu - zaključeno da je potrebno federativno preuređenje. === Jul/Juli/Srpanj === [[Datoteka:Milan Srškić facingright.jpg|mini|180px|[[Milan Srškić]], premijer KJ]] * [[2. 7.]] - Ostavka vlade Vojislava Marinkovića (izazvao gnev u maju, kada je na konferenciji u Nišu rekao da nacionalno pitanje nije rešeno), novu vladu obrazuje [[Milan Srškić]], tvrdi unitarista (do 1934). * [[4. 7.]] - Britanskim nametanjem carine od 100% počinje [[Anglo-irski trgovinski rat]] (do [[1938]]), jer je Irska prestala plaćati anuitete za zemlju irskih seljaka. * [[5. 7.]] - [[António de Oliveira Salazar]] postaje premijer [[Portugal]]a (do [[1968]]), uvešće parafašistički autoritarni sistem [[Estado Novo (Portugal)|Estado Novo]] 1933-74. * [[7. 7.]] - Francuska podmornica ''[[Prométhée (Q153)|Prométhée]]'' potonula kod Šerbura, poginula 66-orica. * [[8. 7.]] - [[Dow Jones Industrial Average]] dostiže dno tokom [[Velika ekonomska kriza|Depresije]] od 41.22 poena, skoro 90% manje nego u septembru [[1929]]. * [[9. 7.]] - [[Lozanska konferencija (1932)|Lozanska konferencija]]: zbog krize suspendovana isplata nemačkih ratnih reparacija, preostala suma svedena na tri milijarde maraka (ukupno isplaćeno 53 milijarde). * 9. 7. - U Brazilu počinje [[Konstitucionalistička revolucija (1932)|Konstitucionalistička revolucija]] - država [[São Paulo (država)|São Paulo]] se pobunila protiv [[Getúlio Vargas|Vargasove]] vladavine dekretima, poraženi početkom oktobra. * [[12. 7.]] - [[Norveška]] anektirala deo istočnog [[Grenlanda]] ([[Zemlja Erika Crvenog]], morala se povući 1933. zbog presude međunarodnog suda). * [[17. 7.]] - [[Altonska krvava nedjelja]] - u sukobu komunista i nacista 18 poginulih, slede mnogi ulični okršaji. * [[18. 7.]] - [[Turska]] postala članica [[Društvo naroda|Društva naroda]]. * [[20. 7.]] - ''[[Preußenschlag]]'': pod izgovorom događaja u Altoni, smenjena socijaldemokratska vlada [[Slobodna Država Pruska|Pruske]], za komesara postavljen rajhskancelar [[Franz von Papen]] - ovo će olakšati Hitlerovo "[[Gleichschaltung|glajhšaltovanje]]" Nemačke sledeće godine (Pruska zauzima oko 62% teritorije i stanovništva cele zemlje). * [[25. 7.]] - Potpisan [[Sovjetsko-poljski pakt o nenapadanju]] (produžen 1934, propao 1939). * [[28. 7.]] - Predsednik [[Herbert Hoover|Huver]] naređuje da se iz Vašingtona rasteraju veterani koji su tražili isplatu certifikata za službu (''[[Bonus Army]]''); vojnim snagama komanduje gen. [[Douglas MacArthur]]. * [[29. 7.]] - U Budimpešti pogubljen generalni sekretar KP Mađarske Imre Sallai, kao i još jedan rukovodilac, Sándor Fürst - vlasti iskoristile bombaški napad na voz od prošlog septembra kao opravdanje progona komunista. * [[30. 7.]] - Disneyjev crtani film ''[[Flowers and Trees]]'' je prvi u [[Technicolor]]u. * [[30. 7.]] - [[14. 8.]] - [[Olimpijada 1932]] u Los Anđelesu, Jugoslaviju zastupa samo bacač diska [[Veljko Narančić]], koji je sam platio putovanje. * [[31. 7.]] - Savezni izbori u Nemačkoj - [[nacisti]] prvi put najjača partija, sa relativnom večinom od 230 poslanika (+123), socijaldemokrati 133 (-10), komunisti 89 (+12); zbog antirepublikanske "negativne većine" nacista i komunista nemoguće je da ostali sklope vladu. === Avgust/August/Kolovoz === * [[1. 8.]] - Amerikanac [[Forrest Mars, Sr.]] napravio u Engleskoj [[Mars čokoladica|čokoladicu Mars]]. * 1. 8. - Otkriven [[Edwin Lutyens|Lutyensov]] ''[[Thiepval Memorial]]'' u francuskoj Pikardiji u sećanje na 72.246 nestalih britanskih i južnoafričkih vojnika u Bici na Somi. * [[2. 8.]] - [[Carl David Anderson]] otkrio [[pozitron]]. * [[6. 8.]] - Prvi [[Venecijanski filmski festival]]. * 6. 8. - Gradonačelnik [[Keln]]a [[Konrad Adenauer]] otvorio put Keln - Bon, koji se smatra prvim [[Autobahn]]om. * [[7. 8.]] - [[Kolektivizacija u SSSR]] i [[Glad u SSSR (1932—1933)]]: donesen dekret o zaštiti državne imovine, poznat i kao [[Zakon pet klasova]] - zabranjeno pabirčenje nakon žetve, predviđene oštre kazne za krađu javne imovine. [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 102-13801, Berlin, Reichstag, Eröffnung.jpg|mini|240px|Rajhstag: nacisti su najjača partija]] * 9/[[10. 8.]] - Ubistvo u Potempi: petorica nacista upala u kuću komunističkog rudara Konrada Pietrzucha i brutalno ga ubila - osuđeni su na smrt kasnije tokom meseca, što je pod pritiskom nacista ubrzo promenjeno u doživotni zatvor (da bi nakon Hitlerovog dolaska na vlast bili pomilovani). * [[10. 8.]] - ''Sanjurjada'': španski general [[José Sanjurjo]] pokušao pokrenuti pobunu u Sevilji. * [[13. 8.]] - Papen i Schleicher nude Hitleru vicekancelarsku poziciju, što on s prezirom odbija. * [[18. 8.]] - Švicarski istraživač [[Auguste Piccard]] dostiže 16.197 m [[balon na vrući zrak|balonom na vrući zrak]]. * 18. 8. - Završena Ekonomska konferencija Britanske imperije u Ottawi: dogovorena imperijalna preferenca tj. niske carine unutar imperijie i visoke prema ostatku sveta, na najmanje pet godina. * [[23. 8.]] - Papinom bulom ukinuta [[Zadarska nadbiskupija]], jugoslovenskim delom administrira šibenički biskup, a za italijanski je formirana zadarska biskupija<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1932/09/13?pageIndex=00003 Politika, 13. 9. 1932, str. 3]. digitalna.nb.rs</ref>. * [[27. 8.]] - [[1. 8.]] - Četvorodnevni rat u [[Ekvador]]u: neuspešna pobuna nakon što je kongres poništio prošlogodišnju pobedu konzervativca Neptalíja Bonifaza na predsedničkim izborima, najmanje 1.000 mrtvih. * [[30. 8.]] - [[Hermann Göring]] izabran za predsednika Rajhstaga. === Septembar/Rujan === * [[1. 9.]] - [[Kolumbijsko-peruanski rat]] počinje kada peruanska vojska zauzme dva mesta u spornom području Amazonije - spor se vodi oko amazonske luke [[Leticia (Kolumbija)|Leticia]], rat traje devet meseci, Društvo naroda dodeljuje grad Kolumbiji 1934. * [[3. 9.]] - Ubijen dečak [[Pavlik Morozov]] čiji će mit biti uzor za sovjetske pionire. * [[4. 9.]] - [[Osmerac]] splitskog "[[HVK Gusar|Gusara]]" postao evropski šampion na takmičenju u Beogradu. * 6/[[7. 9.]] - Velebitski ili [[Lički ustanak]]: napad ustaša iz italijanskog Zadra na žandarmerijsku stanicu u Brušanima kod Gospića. [[Datoteka:Disputed Bolivia Paraguay.jpg|mini|200px|[[Rat za Čako]]: sporni region]] * [[9. 9.]] - Počinje [[Rat za Čako]] između Bolivije i Paragvaja (do 1935). * 9. 9. - U Španskoj Republici obnovljene autonomne vlasti [[Katalonija|Katalonije]] (''Generalitat de Catalunya'' - /Ženeralitad de Katalunja/). * [[10. 9.]] - [[Bảo Đại]], car Anama i Tonkina (Vijetnama) u [[Francuska Indokina|Francuskoj Indokini]], preuzima prestol (car do 1945, šef Države Vijetnam 1949-55). * [[12. 9.]] - Nemački kancelar Papen planirao raspustiti Rajhstag i zatim vladati putem Hindenburgovih dekreta - ali Göring ga je ignorisao i dopustio komunistički predlog za glasanje o poverenju vladi, koji je ova izgubila 512:42. Novi izbori u novembru. * [[15. 9.]] - Japansko-mandžurski protokol: Japan potvrđuje priznanje i drži vojsku u Mandžukuu. * [[16. 9.]] - Japanska vojska izvršila represalije u selu Pingdingshan na jugu Mandžurije, 800 mrtvih (Kinezi tvrde 3.200). * [[20. 9.]] - [[Mahatma Gandi]] počinje 6-dnevni štrajk glađu u zatvoru u Puni, protestuje zbog britanskih planova da se hinduistički elektorat podeli na gornju i donju kastu, te [[Dalit|Nedodirljive]]. * [[23. 9.]] - [[Datoteka:Saudi Arabia Flag Variant (1932).svg|border|22px]] [[Saudi Arabija]] nastaje ujedinjenjem Kraljevina [[Hidžaz]] i [[Nadžd]]. * [[24. 9.]] - [[Švedska socijaldemokratska partija|Socijaldemokrata]] [[Per Albin Hansson]] postaje premijer Švedske (do 1946, s kraćom pauzom) - stvara "Švedski model": neutralnost, država socijalnog staranja, [[socijalni korporativizam]] * 24. 9. - Pakt iz Pune između Gandija i [[B. R. Ambedkar]]a: rezervisani mandati za Nedodirljive * [[26. 9.]] - Katastrofalan zemljotres pored [[Sveta Gora|Svete Gore]] ([[Magnituda zemljotresa|M]] 7.0, int. IX-X), potresi se nastavljaju i narednih dana, stradali i manastiri, među kojima i [[Hilandar]]. * 26. 9. - [[27. 10.]] - Nacionalni marš gladi u Velikoj Britaniji, u zemlji ima 2.750.000 nezaposlenih. * [[27. 9.]] - [[Rjutinova afera]]: sovjetski Politbiro osuđuje platformu [[Martemjan Rjutin|Martemjana Rjutina]] koja traži obaranje Staljina, umerenije pozicije i "novi početak". * [[29. 9.]] - Papska bula ''[[Acerba animi]]'' osuđuje progon katoličke crkve u Meksiku, upoređen sa onim u SSSR. * [[30. 9.]] - Eksplozija u Oficirskom domu u Beogradu (današnji SKC), poginuo je nosač koji ju je doneo, sumnja se na VMRO<ref>''Po svoj prilici atentator je Asen Nikovov''. Politika, 2. okt. 1932, str. 3</ref>. === Oktobar/Listopad === [[Datoteka:Bundesarchiv B 145 Bild-F016197-0008, Wasserkraftwerk am Dnjepr.jpg|mini|220px|[[Dnjeparska hidroelektrana]] (foto 1942)]] * [[1. 10.]] - [[Austrija|Austrijski]] savezni [[kancelar]] [[Engelbert Dollfuss]] primijenio je prvi put zakon o ovlastima iz [[1917]]. koji mu omogućuje izdavanje naredbi u slućaju nužde. * 1. 10. - Radikalni desničar gen. [[Gyula Gömbös]] postaje premijer Mađarske (do [[1936]]). * 1. 10. - [[Oswald Mosley]] osnovao [[Britanska unija fašista|Britansku uniju fašista]]. * [[2. 10.]] - Objavljen [[Litonov izveštaj]] komisije Društva naroda, koji optužuje Japan za agresiju u [[Mandžurija|Mandžuriji]]. * [[3. 10.]] - {{flagicon|Irak|1924}} [[Kraljevina Irak]] nezavisna od britanskog mandata, istog dana se priključuje Društvu naroda. * [[7. 10.]] - Osnovana [[Brazilski integralizam|Brazilska integralistička]] akcija. * [[9. 10.]] - Posledice Rjutinove afere: [[Grigorij Zinovjev]] i [[Lav Kamenjev]] izbačeni iz Partije (vraćeni u decembru 1933.). * [[10. 10.]] - Pušteni u pogon prvi generatori [[Dnjeparska hidroelektrana|Dnjeparske hidroelektrane]], najveće u Evropi. * oktobar - U Beču osnovan "Zagranični biro CK [[KPJ]]". * [[19. 10.]] - U Beogradu osnovan [[Kolarčev narodni univerzitet]]. * 19. 10. - Puštena u saobraćaj Čukarička pruga u Beogradu (tramvaj 13, Knežev spomenik - Čukarica i Gospodarska mehana - Čukarica). * [[22. 10.]] - Sovjetski Politbiro šalje vanredne komisije u Ukrajinu i severni Kavkaz, na čelu sa Molotovim odn. Kaganovičem, kako bi se ubrzala rekvizicija žita (→ [[Holodomor]]). * [[28. 10.]] - U Rimu otvorena [[Izložba fašističke revolucije]], jedna sala posvećena Dalmaciji. * jesen - Novoizgrađena beogradska termoelektrana "Snaga i svetlost" počinje isporuku struje (do 1967-69)<ref>[http://starogradski.com/vesti/reportaze/tuga-cemer-jad-nekada-svetlost-snaga-beograda-danas-ruina-foto/ TUGA, ČEMER I JAD: Nekada – SVETLOST I SNAGA Beograda, danas – RUINA! (FOTO)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170330002807/http://starogradski.com/vesti/reportaze/tuga-cemer-jad-nekada-svetlost-snaga-beograda-danas-ruina-foto/ |date=2017-03-30 }}. starogradski.com March 15, 2017</ref>. === Novembar/Studeni === [[Datoteka:Holodomor Novo-Krasne Odessa 11 1932.png|mini|220px|[[Holodomor]]: oduzimanje povrća od seljaka u oblasti Odese]] * [[2. 11.]] - "[[Rat protiv emua]]": australska vojska pokušava prorediti [[emu]]e na zapadu Australije, odustaju u decembru. * [[3. 11.|3]] - [[8. 11.]] - Štrajk javnog prevoza u Berlinu u zajedničkoj organizaciji komunista i nacista - ovo je moglo uticati na pad popularnosti nacista na izborima. * [[6. 11.]] - Savezni izbori u Nemačkoj: [[nacisti]] opet najjači, ali s manje glasova nego u julu - 196 poslanika (-34), socijaldemokrate 121 (-12), komunisti 100 (+11); ovo su poslednji slobodni izbori do [[1949]]. na zapadu odn. do [[1990]]. u celoj Nemačkoj. * 6. 11. - Liberal [[Juan Bautista Sacasa]] izabran za predsednika Nikaragve (mandat od 1. januara, dan pre odlaska poslednjih američkih marinaca). * [[7. 11.]] - [[Zagrebačke punktacije]] ([[Seljačko-demokratska koalicija]] + frankovac [[Mile Budak]]) - traži se demokratija i novo državno uređenje. Proglašene protivustavnim, posle njih dolazi niz drugih "punktacija" (slovenačke, muslimanske, pa i vojvođanske). [[Datoteka:FDR-Campaign-October-24-1932.jpg|mini|240px|[[Franklin Delano Roosevelt|FD Roosevelt]] na kampanji]] * [[8. 11.]] - [[Franklin Delano Roosevelt]] ubedljivo pobedio predsednika [[Herbert Hoover|Hoovera]], dobio 42 od 48 država. U zemlji je nezaposlenost 20% a Roosevelt obećava ''[[New Deal]]''. Početak Petog partijskog sistema koji traje do polovine 1960-tih. * [[9. 11.]] - Ženevski masakr: neredi između konzervativaca i socijalista u Švajcarskoj, u sukobu sa vojskom ima 13 mrtvih. (→ [[:fr:Fusillade du 9 novembre 1932 à Genève|fr Wiki]]). * 9. 11. - Uragan i talasi ubili oko 2.500 ljudi na [[Kuba|Kubi]] - najgora prirodna katastrofa na tom ostrvu. * 9. 11. - [[Nadežda Alilujeva]], [[Staljin]]ova žena, pronađena mrtva. * novembar - [[Benito Musolini]] blizu odluke da napadne Jugoslaviju i instalira ustaše u Hrvatskoj<ref>Sabrina Ramet, Tri Jugoslavije... str. 102</ref>. * [[16. 11.]] - Otvorena zgrada parlamenta Severne Irske na Stormontu u Belfastu. * [[17. 11.]] - Počinje treća i poslednja sednica Konferencije Okruglog stola o Indiji: nema većine indijskih predstavnika, uključujući Nacionalni kongres. * [[18. 11.]] - [[5. dodjela Oscara]], najbolji film ''[[Grand Hotel (film)|Grand Hotel]]''. * [[25. 11.]] - Posvećena ruska [[Katedrala Svete Sofije u Harbinu]], najveća pravoslavna crkva na Dalekom istoku === Decembar/Prosinac === * 1 - [[2. 12.]] - [[Trogir]]ski incident: sokoli uništili ili oštetili osam mletačkih lavova u gradu - zahlađenje odnosa sa Italijom. * [[3. 12.]] - General [[Kurt von Schleicher]] imenovan za nemačkog kancelara (do januara), smenjeni Papen će mu se osvetiti saradnjom sa Hitlerom. * [[8. 12.]] - [[Gregor Strasser]], kome je Schleicher nudio položaj vicekancelara, dao ostavku na sve funkcije u nacističkoj partiji nakon konfrontacije sa Hitlerom. * [[11. 12.]] - Načelni sporazum pet Velikih sila o vojnoj ravnopravnosti Nemačke, u smislu da može učestvovati u radu Konferencije za razoružanje (Nemačka dala izjavu da se neće naoružavati). * decembar - Poljski ''[[Biuro Szyfrów]]'' počinje dekodiranje nemačke [[Enigma (mašina)|Enigme]]. * [[15. 12.]] - U Njujorku prikazan prvi ton-film na srpskohrvatskom jeziku "Ljubav i strast"<ref>[http://www.imdb.com/title/tt0023143/?ref_=nm_flmg_dr_1 Ljubav i strast (1932)]. imdb.com</ref><ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1932/11/11?pageIndex=00008 "Политика", 11. novembar 1932., str. 8]. digitalna.nb.rs</ref>. * [[16. 12.]] - Požar u tokijskoj robnoj kući Shirokiya, 14 mrtvih (po urbanoj legendi, Japanke su nakon ovoga počele da nose gaćice u zapadnom stilu). * [[18. 12.]] - Mussolini inaugurirao novi grad Littoria (kasnije [[Latina]]). * [[19. 12.]] - [[BBC]] počinje emitovanje Imperijalne službe (današnji [[BBC World Service]]). * 19. 12. - Voz "Leteći Hamburžanin" sa dizel pogonom ([[DR 877]]) stigao za 142 minuta od Berlina do Hamburga. * [[24. 12.]] - [[Arturo Alessandri]] je ponovo predsednik [[Čile]]a (do 1938) * [[25. 12.]] - Zemljotres u kineskoj provinciji [[Kansu]], 70.000 mrtvih. * 25. 12. - Antibakterijski lek [[Prontosil]] patentiran u Nemačkoj. * [[26. 12.]] - [[Američka okupacija Nikaragve]]: Bitka kod El Saucea je poslednji veći okršaj [[Augusto César Sandino|Sandinove]] pobune i uspeh Amerikanaca i nikaragvanske vlade. * [[27. 12.]] - U SSSR ponovo uvedeni [[unutrašnji pasoš]]i (oni iz carskog perioda su bili ukinuti 1917). * [[31. 12.]] - Opozicioni manifest u [[Ljubljana|Ljubljani]] (Slovenska deklaracija) - traži se priznanje regionalne etničke individualnosti i kulturna, finansijska i politička autonomija<ref name="Roth243"/>. === Kroz godinu === * Na beogradskom Velikom Vračaru izgrađena zgrada [[Astronomska opservatorija u Beogradu|Astronomske opservatorije u Beogradu]] - kraj će biti nazvan [[Zvezdara]]. * [[Hidroelektrana Fala]] na Dravi kod Maribora dobila sedmi agregat - to je najveća hidrocentrala u zemlji.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1938/02/24?pageIndex=00011 "Politika", 24. feb. 1938]</ref> * 1932-34 - Jugoslaviju obilazi Pokretna poljoprivredna izložba i škola, Plavi voz sa 22 vagona.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/03/11?pageIndex=00010 "Politika", 11. mart 1936]</ref> * [[James Chadwick]] otkrio [[neutron]]. * U SAD ima 14 miliona nezaposlenih (oko 33%). * Snimljen film ''[[Das Lied der schwarzen Berge]]'' ("Fantom Durmitora"), jugoslovensko-nemačka koprodukcija. Ove godine u KJ je proizvedeno 61.726 metara filma, narednih godina dolazi do brzog pada usled ukidanja odredbe koja je zahtevala domaću proizvodnju po metraži stranog filma.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/vreme/1940/03/31#page/12/mode/1up "Vreme", 31. mart 1940, str. 13]. digitalna.nb.rs</ref> * [[Cary Grant]], [[Katharine Hepburn]], [[Ingrid Bergman]] i [[Shirley Temple]] (3) počinju filmske karijere. * Puštena prva dva agregata [[HE Kraljevac]] na [[Cetina|Cetini]] [http://www.hep.hr/proizvodnja/osnovni/hidroelektrane/jug/kraljevac.aspx] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120831185336/http://www.hep.hr/proizvodnja/osnovni/hidroelektrane/jug/kraljevac.aspx |date=2012-08-31 }} od po 20,8 MW. * [[Žensko pravo glasa]] u Brazilu, Tajlandu i na Maldivima. * Osnovana kompanija ''[[Zippo]]''. * [[Kodak]] predstavio [[8 mm film]], jeftiniji od [[16 mm film|16 mm]]. == 1932. u temama == * [[Spisak država po datumu državnosti|Nove države]] (obe su menjale zastavu): {| | [[Datoteka:Saudi Arabia Flag Variant (1932).svg|thumb|120px|[[Saudi Arabija]]]] | [[Datoteka:Flag of Iraq 1924.svg|thumb|120px|[[Irak]]]] |} == Rođenja == {{glavni članak|:Kategorija:Rođeni 1932.}} === Januar/Siječanj &ndash; Februar/Veljača === * [[1. 1.]] - [[Ivan Lacković Croata]], naivni likovni umjetnik († [[2004]]) * [[3. 1.]] - [[Radoslav Graić]], istoričar umetnosti, pevač, kompozitor, muz. urednik TV Beograd († [[2023]]) * [[4. 1.]] - [[Fabijan Šovagović]], hrvatski glumac († [[2001]]) * [[5. 1.]] - [[Umberto Eco]], književnik, filozof († [[2016]]) * [[9. 1.]] - [[Božidar Pavićević]] Longa, glumac († [[2004]]) * [[15. 1.]] - [[Alija Isaković]], književnik († [[1997]]) * [[16. 1.]] - [[Dian Fossey]], primatologinja († [[1985]]) * [[22. 1.]] - [[Piper Laurie]], glumica († [[2023]]) * [[23. 1.]] - [[Fehmi Agani]], kosovski političar († [[1999]]) * [[27. 1.]] - [[Nevenka Filipović]], hrvatska lutkarica i glumica († [[2007]]) * 27. 1. - [[Milan Vukos]], direktor TV Beograd († [[2016]]) * [[31. 1.]] - [[Tomislav Kaloperović]], srpski fudbaler († [[2002]]) * [[1. 2.]] - [[Vanja Drach]], hrvatski glumac († [[2009]].) * [[2. 2.]] - [[Bosiljka Boci]], srpska glumica († [[1997]]) * [[5. 2.]] - [[Cesare Maldini]], fudbaler, trener († [[2016]]) * [[6. 2.]] - [[François Truffaut]], filmski režiser († [[1984]]) * [[7. 2.]] - [[Kruno Valentić]], glumac († [[2000]]) * [[9. 2.]] - [[Gerhard Richter]], slikar * [[18. 2.]] - [[Miloš Forman]], filmski režiser († [[2018]].) * [[22. 2.]] - [[Ted Kennedy]], američki političar († [[2009]].) * [[26. 2.]] - [[Johnny Cash]], američki pjevač i gitarist († [[2003]].) * [[27. 2.]] - [[Elizabeth Taylor]], američko-britanska glumica († [[2011]].) * [[28. 3.]] - [[Anica Zubović]], hrvatska pjevačica === Mart/Ožujak &ndash; April/Travanj === * [[6. 3.]] - [[Dušan Bulajić]], glumac († [[1995]]) * [[12. 3.]] - [[Selma Karlovac]], glumica († [[1994]]) * [[14. 3.]] - [[Miroslav Antić]], srpski pesnik († [[1986]]) * [[16. 3.]] - [[Boro Begović]], glumac († [[1993]]) * [[18. 3.]] - [[John Updike]], američki pisac († [[2009]]) * [[20. 3.]] - [[Branislav Ciga Jerinić]], srpski glumac († [[2006]]) * [[1. 4.]] - [[Debbie Reynolds]], glumica († [[2016]]) * [[4. 4.]] - [[Anthony Perkins]], američki filmski i kazališni glumac († [[1992]]) * 4. 4. - [[Andrej Tarkovski]], filmski režiser († [[1986]]) * [[5. 4.]] - [[Bora Ćosić]], književnik * [[9. 4.]] - [[Carl Perkins]], pevač († [[1998]]) * [[10. 4.]] - [[Omar Sharif]], glumac († [[2015]]) * [[14. 4.]] - [[Loretta Lynn]], country pevačica († [[2022]]) * [[19. 4.]] - [[Fernando Botero]], kolumbijski slikar, kipar († [[2023]]) * [[22. 4.]] - [[Isao Tomita]], kompozitor, pionir elektronske muzike († [[2016]]) * [[24. 4.]] - [[Leonid Šejka]], arhitekta, slikar († [[1970]]) * [[27. 4.]] - [[Dušan Janićijević]], srpski glumac († [[2011]]) * 27. 4. - [[Anouk Aimée]], glumica († [[2024]]) * [[30. 4.]] - [[Antonio Tejero]], neuspeli španski pučista († [[2026]]) === Maj/Svibanj &ndash; Jun/Lipanj === * [[1. 5.]] - [[Tamara Miletić]], pozorišna, filmska i TV glumica († [[2014]]) * [[11. 5.]] - [[Valentino Garavani|Valentino]], modni kreator († [[2026]]) * [[16. 5.]] - [[Dušan Poček]], glumac († [[2014]]) * [[18. 5.]] - [[Jovan Janićijević Burduš]], glumac († [[1992]]) * [[28. 5.]] - [[Aleksandar Gavrić]], glumac († [[1972]]) * [[9. 6.]] - [[Branko Lustig]], hrvatski filmski producent, dvostruki dobitnik [[Oscar]]a († [[2019]]) * [[18. 6.]] - [[Angel Šurev]], dirigent († [[2004]]) * [[21. 6.]] - [[Lalo Schifrin]], filmski kompozitor († [[2025]]) * [[22. 6.]] - [[Soraya Esfandiary-Bakhtiari]], druga supruga M.R. Pahlavija, glumica († [[2001]]) * 22. 6. - [[Prunella Scales]], glumica († [[2025]]) * [[25. 6.]] - [[Venceslav Glišić]], istoričar * [[28. 6.]] - [[Pat Morita]], glumac († [[2005]]) === Jul/Srpanj &ndash; Avgust/Kolovoz === * [[8. 7.]] - [[Petar Lalović]], filmski reditelj i scenarista († [[2015]]) * [[9. 7.]] - [[Donald Rumsfeld]], američki političar († [[2021]]) * 9. 7. - [[Vojin Dimitrijević]], pravnik, borac za ljudska prava († [[2012]]) * [[16. 7.]] - [[Tripo Simonuti]], violinista i profesor * [[18. 7.]] - [[Sanda Langerholz]], hrvatska glumica, pjevačica i plesačica († [[2023]]) * [[20. 7.]] - [[Vasilije Krestić]], istoričar i akademik SANU * [[29. 7.]] - [[Mike Hodges]], filmski režiser († [[2022]]) * [[2. 8.]] - [[Peter O'Toole]], glumac († [[2013]]) * [[7. 8.]] - [[Abebe Bikila]], etiopski atletičar († [[1973]]) * [[11. 8.]] - [[Martin Sagner]], glumac († [[2019]]) * [[9. 8.]] - [[Dragiša Kašiković]], srpski emigrant († [[1977]]) * [[23. 8.]] - [[Houari Boumediene]], predsednik Alžira († [[1978]]) === Septembar/Rujan &ndash; Oktobar/Listopad === * [[2. 9.]] - [[Blagoje Adžić]], general-pukovnik JNA, načelnik Generalštaba († [[2012]]) * [[5. 9.]] - [[Miro Glavurtić]], slikar, pisac († [[2023]]) * [[8. 9.]] - [[Patsy Cline]], pevačica († [[1963]]) * [[14. 9.]] - [[Žarko Domljan]], prvi predsjednik Sabora RH († [[2020]]) * [[18. 9.]] - [[Josip Vončina]], hrvatski jezikoslovac, književni povjesničar, akademik († [[2010]]) * [[21. 9.]] - [[Ljubomir Kapor]], hrvatski glumac († [[2010]]) * [[26. 9.]] - [[Manmohan Singh]], premijer Indije († [[2024]]) * [[28. 9.]] - [[Muhamed Kondžić]], književnik († [[1996]]) * [[30. 9.]] - [[Arsenije Jovanović]], reditelj, dramaturg, kompozitor, stvaralac radiofonije († [[2025]]) * [[3. 10.]] - [[Nikola Kavaja]], antikomunista († [[2008]]) * [[7. 10.]] - [[Predrag Matvejević]], pisac († [[2017]]) * [[13. 10.]] - [[Dušan Makavejev]], filmski režiser i scenarista († [[2019]]) * [[19. 10.]] - [[Robert Reed]], američki glumac († [[1992]]) * [[27. 10.]] - [[Sylvia Plath]], književnica († [[1963]]) * [[30. 10.]] - [[Božidar Timotijević]], srpski književnik († [[2001]]) * 30. 10. - [[Louis Malle]], filmski režiser († [[1995]]) === Novembar/Studeni &ndash; Decembar/Prosinac === * [[4. 11.]] - [[Žarko Petrović (kompozitor)|Žarko Petrović]], kompozitor († [[2018]]) * 4. 11. - [[Thomas Klestil]], predsednik Austrije († [[2004]]) * [[6. 11.]] - [[Predrag Gojković Cune]], pevač († [[2017]]) * [[10. 11.]] - [[Roy Scheider]], glumac († [[2008]]) * [[15. 11.]] - [[Petula Clark]], pevačica, glumica * [[17. 11.]] - [[Ante Dulčić]], hrvatski glumac († [[2008]]) * [[22. 11.]] - [[Robert Vaughn]], glumac († [[2016]]) * [[27. 11.]] - [[Benigno Aquino, Jr.]], filipinski političar († [[1983]]) * [[29. 11.]] - [[Jacques Chirac]], predsednik Francuske († [[2019]]). * [[1. 12.]] - [[Antun Šoljan]], hrvatski književnik († [[1993]]) * [[2. 12.]] - [[Sergio Bonelli]], italijanski strip-scenarist i izdavač († [[2011]]) * [[5. 12.]] - [[Little Richard]], pevač, muzičar († [[2020]]) * [[6. 12.]] - [[Nasiha Kapidžić-Hadžić]], književnica († [[1995]]) * [[20. 12.]] - [[John Hillerman]], glumac († [[2017]]) * [[28. 12.]] - [[Manuel Puig]], argentinski pisac († [[1990]]) * 28. 12. - [[Nichelle Nichols]], glumica († [[2022]]) === Kroz godinu === * [[Vene Bogoslavov]], matematičar († [[2015]]) * [[Sreten Božić]] (B. Wongar), pisac, antropolog († [[2026]]) == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 1932.}} === Januar/Siječanj &ndash; Mart/Ožujak === * [[7. 1.]] - [[André Maginot]], francuski vojnik i političar (* [[1877]]) * [[23. 1.]] - [[Bernardina Franjka Horvat]], pjesnikinja, pripovjedačica i dramska spisateljica (* [[1899]]) * [[26. 1.]] - [[William Wrigley, Jr.]], industrijalac žvakaće gume (* [[1861]]) * [[28. 1.]] - [[Đorđe Joanović]], dekan Medicinskog fakulteta BU (* [[1871]]) * [[10. 2.]] - [[Edgar Wallace]], pisac krimića i avantura, scenarista (* [[1875]]) * [[13. 2.]] - [[Olga Pollak-Polna]], pjevačica (* [[1869]]) * [[17. 2.]] - [[Mihailo Rašić]], general i ministar vojni (* [[1858]]) * [[29. 2.]] - [[Vladimir Čerina]], hrvatski književnik (* [[1891]].) * [[7. 3.]] - [[Aristide Briand]], bivši francuski premijer, nobelovac za mir (* [[1862]]) * [[14. 3.]] - [[George Eastman]], popularizator i proizvođač filma u rolni (* [[1854]]) === April/Travanj &ndash; Jun/Lipanj === * [[4. 4.]] - [[Wilhelm Ostwald]], hemičar, nobelovac (* [[1853]]) * 4. 4. - [[Ottokar Czernin]], austrougarski diplomata i ministar (* [[1872]]) * [[17. 4.]] - [[Rista Odavić]], srpski književnik, dramaturg, arhivar (* [[1870]]) * [[20. 4.]] - [[Giuseppe Peano]], matematičar (* [[1858]]) * [[7. 5.]] - [[Paul Doumer]], predsednik Francuske (* [[1857]]) * [[14. 5.]] - [[Čedomilj Mijatović]], srpski političar, ekonomista, diplomata, istoričar i pisac (* [[1842]]) * [[25. 5.]] - [[Franz von Hipper]], nemački admiral (* [[1863]]) * [[9. 6.]] - [[Danica Marković]], književnica (* [[1879]]) * [[29. 6.]] - [[Ivan Rendić]], hrvatski kipar (* [[1849]]) === Jul/Srpanj &ndash; Septembar/Rujan === * [[2. 7.]] - [[Dragutin Jovanović Lune]], četnik, vojnik, političar (* [[1892]]) * 2. 7. - [[Manuel II (Portugal)|Manuel II]], bivši i poslednji kralj Portugala (* [[1889]]) * [[4. 7.]] - [[Ljudevit Rossi]], hrvatski botaničar i planinar, domobranski major (* [[1850]]) * [[6. 7.]] - [[Kenneth Grahame]], književnik (* [[1859]]) * [[12. 7.]] - [[Tomáš Baťa]], osnivač obućarske kompanije (* [[1876]]) * [[22. 7.]] - [[Reginald Fessenden]], kanadski izumitelj i radio-pionir (* [[1866]].) * 22. 7. - [[Jovan Tomić]], istoričar (* [[1869]]) * 22. 7. - [[Florenz Ziegfeld]], brodvejski impresario (* [[1867]]) * 22. 7. - [[Errico Malatesta]], anarhista (* [[1853]]) * [[23. 7.]] - [[Alberto Santos-Dumont]], pionir avijacije (* [[1873]]) * [[27. 7.]] - [[Gisela von Österreich]], kćerka Franje Josipa I. (* [[1856]]) * [[3. 9.]] - [[Pavlik Morozov]], uzor sovjetskog pionira (* [[1918]]) * [[16. 9.]] - [[Ronald Ross]], lekar, entomolog, nobelovac (* [[1857]]) * {{circa}} [[16. 9.]] - [[Peg Entwistle]], glumica (* [[1908]]) * [[20. 9.]] - [[Wovoka]], indijanski verski vizionar (* ca. 1856) * [[23. 9.]] - [[Jules Chéret]], umetnik postera (* [[1836]]) === Oktobar/Listopad &ndash; Decembar/Prosinac === * [[26. 10.]] - [[Margaret Brown]], preživela sa Titanika (* [[1867]]) * [[2. 11.]] - [[Lazar Tomanović]], bivši premijer Crne Gore (* [[1845]]) * [[4. 11.]] - [[Marko T. Leko]], srpski hemičar (* [[1853]]) * 4. 11. - [[Belle Bennett]], glumica (* [[1891]]) * [[9. 11.]] - [[Nadežda Alilujeva]], Staljinova supruga (* [[1901]]) * [[15. 12.]] - [[Josip Vancaš]], arhitekt (* [[1859]]) * [[18. 12.]] - [[Eduard Bernstein]], nemački političar, socijalista (* [[1850]]) === Kroz godinu === * [[Seid Zenunović]], alhamijado književnik (* 1875) == Nobelova nagrada za 1932. godinu == * [[Nobelova nagrada za fiziku|'''Fizika''']]: [[Werner Heisenberg]] (za stvaranje [[Kvantna mehanika|kvantne mehanike]], čija je primena, među ostalim, dovela do otkrića [[Alotropska modifikacija|alotropskih]] oblika vodonika) * [[Nobelova nagrada za kemiju|'''Kemija''']]: [[Irving Langmuir]] (otkrića i istraživanje u površinskoj hemiji) * [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|'''Fiziologija i medicina''']]: [[Charles Scott Sherrington]] i [[Edgar Douglas Adrian]] (otkrića u vezi funkcije [[neuron]]a) * [[Nobelova nagrada za književnost|'''Književnost''']]: [[John Galsworthy]] (istaknuta umetnost naracije koja uzima najviši oblik u [[Saga o Forsyteovima|Sagi o Forsyteovima]]) * [[Nobelova nagrada za mir|'''Mir''']]: nije dodijeljena == Reference == {{reference}} [[Kategorija:1930-e]] [[Kategorija:20. vijek|32]] [[Kategorija:Godine]] [[nv:1901 – 1950]] or5jodhak5dd2grvcra9rhva1ic9vk1 1862. 0 28050 42711312 42461285 2026-10-16T15:53:04Z Alekol 2231 /* Kroz godinu */ 42711312 wikitext text/x-wiki {{year dab|1862}} {{Godina nav}} {{godina u drugim kalendarima|1862}} Godina '''1862''' ('''[[Rimski brojevi|MDCCCLXII]]''') bila je [[redovna godina koja počinje u srijedu]] po gregorijanskom odn. [[redovna godina koja počinje u ponedjeljak]] po 12 dana zaostajućem [[Julijanski kalendar|julijanskom kalendaru]] (linkovi pokazuju kalendare). __NOTOC__ == Događaji == === Januar/Siječanj === * [[11. 1.]] - Predsednik [[Honduras]]a [[José Santos Guardiola]] ubijen od svoje telesne straže. * decembar-januar - Velike poplave usled neprekidne kiše pogađaju zapad SAD, naročito Oregon, Kaliforniju i Nevadu. * [[19. 1.]] - [[Američki građanski rat]], Zapadni teatar: [[Bitka kod Mill Springsa]] je unionistička pobeda u Kentuckyju, osujećena konfederalna invazija. * [[21. 1.]] - [[Adam Opel]] osnovao fabriku šivaćih mašina, iz koje će nastati auto-industrija ''[[Opel]]''. * [[30. 1.]] - Porinut ''[[USS Monitor]]'', prva američka ([[Unija (SAD)|unionistička]]) [[oklopnjača]], po kojoj će biti nazvan [[monitor (tip broda)|monitor]] kao tip broda. * [[31. 1.]] - [[Alvan Graham Clark]] uočio [[Sirius]]ovog patuljastog pratioca Sirius B ([[Friedrich Bessel]] proračunao 1844). * početkom godine - Kralj [[Franjo Josip I od Austro-Ugarske|Franjo Josip I]] potvrdio zakonski članak 58. Hrvatskog sabora, kojim hrvatski postaje jedinim službenim jezikom u Hrvatskoj (prvobitno je jezik nazivan jugoslavenski)<ref name="rhpssug">Horvat, Ponovni savez s Ugarskom</ref>. * početkom god. - Predsednik srpske vlade [[Ilija Garašanin]] osnovao "Srpski odbor" za nacionalnu propagandu u susednim zemljama, ove godine se prave i planovi za ustanke u Bosni, Hercegovini, Staroj Srbiji i Bugarskoj; vlada od ove godine pomaže crkve i škole u Makedoniji i Staroj Srbiji<ref>''Istorija s. n.'' V-1, 296</ref>. * Početkom godine knez Mihailo saznao za vezu kneginje [[Julija Obrenović|Julije Obrenović]] i grofa Arenberga. === Februar/Veljača === [[Datoteka:Map of American Civil War in 1862.svg|mini|[[Američki građanski rat]] 1862.]] * [[1. 2.]] - Objavljene reči pesme ''[[The Battle Hymn of the Republic]]'' autorke [[Julia Ward Howe|Julie Ward Howe]]. * [[3. 2.]] - Kraljevski dvorski dikasterij za Kraljevine Dalmaciju, Hrvatsku i Slavoniju preimenovan u [[Hrvatska dvorska kancelarija|Kraljevsku dvorsku kancelariju...]], kancelar je [[Ivan Mažuranić]], nadležnosti su politička uprava, bogoštovlje, nastava i sudstvo (traje do [[1869]]). * [[4. 2.]] - Na Kubi osnovana destilerija ''[[Bacardi]]''. * [[5. 2.]] (24. 1. po j.k.) - [[Datoteka:Flag of the United Principalities of Romania (1862–1866).svg|25px]] [[Ujedinjene kneževine Moldavija i Vlaška]] se i formalno ujedinile, [[Bukurešt]] postaje glavni grad Rumunskih Ujedinjenih Kneževina. * [[6. 2.]] - [[Američki građanski rat]]: [[Bitka kod Fort Henryja]] je prva značajna kopnena pobeda Unije, [[Ulysses S. Grant]] je izvojevao u [[Zapadni teatar Američkog građanskog rata|zapadnom teatru]] i otvorio reku [[Tennessee (rijeka)|Tennessee]]. * 11 - [[16. 2.]] - [[Bitka kod Fort Donelsona]]: Grant zauzeo utvrđenje u Tenesiju na reci [[Cumberland (rijeka)|Cumberland]]. * [[16. 2.]] - Češki filozof [[Miroslav Tirš]] osnovao u [[Prag]]u prvo [[sokolsko društvo]]. * [[21. 2.]] - [[Bitka kod Valverdea]] je [[Konfederativne Američke Države|konfederalni]] uspeh na početku Novomeksičke kampanje, ali se do aprila moraju povući. * [[22. 2.]] - [[Jefferson Davis]] inauguriran za predsjednika [[Konfederativne Američke Države|Konfederativnih Američkih Država]] sa šestogodišnjim mandatom (ostaje do [[1865]]). * [[23. 2.]] - [[Nashville, Tennessee]] je prvi glavni grad jedne konfederalne države koji pada u ruke unionista i ostaje do kraja rata. [[Datoteka:US-$1-LT-1862-Fr-16c.jpg|mini|150px|Prvi "zelembać"]] * [[25. 2.]] - [[Američki dolar]]: Kongres SAD donosi Zakon o sredstvu plaćanja (''Legal Tender Act'') kojim se ono može vršiti i papirnim novcem (''greenbacks''). * [[28. 2.]] - Ukazom kneza Mihaila proglašen prvi srpski zakon o pravozastupnicima (danas Dan advokata Srbije). === Mart/Ožujak === [[Datoteka:The Monitor and Merrimac.jpg|mini|220px|Okršaj ''[[CSS Virginia]]'' i ''[[USS Monitor]]'']] * [[1. 3.]] - Izlazi prvi broj zadarskog "[[Narodni list|Narodnog lista]]", najstarije živuće hrvatske novine. * [[5. 3.]] - Proglašena britanska [[Kolonija Lagos]] u današnjoj Nigeriji (do [[1906]]). * 6 - 8. 3. - [[Bitka kod Pea Ridgea]] osigurava unionistički posed Misurija i severnog Arkanzasa. * [[9. 3.]] - U [[Američki građanski rat|američkom građanskom ratu]], u [[Hampton Roads, bitka kod|bitci kod Hampton Roadsa]], prvi put su se sudarile dvije oklopnjače - južnjačka, tek dovršena, ''[[CSS Virginia]]'' i sjevernjački ''[[USS Monitor]]'' - obe strane tvrde da su pobedile. * mart - Bugarski revolucionar [[Vasil Levski]] pobegao u Srbiju. * mart - Srbija sklopila sporazum sa ruskom vladom o zajmu u iznosu od 300.000 dukata radi nabavke pušaka<ref name="isnv1295">''Istorija s. n.'' V-1, 295</ref>. * [[22. 3.]] (10. 3. po j.k.) - Novo ustrojstvo centralne državne uprave u Srbiji - uveden pravi ministarski savet, sa ministrima umesto popečitelja, na čelu sa predsednikom, umesto "kneževim predstavnikom"; uvedena tri nova ministarstva: prosvete i crkvenih dela, građevine i vojske (od ranije postoje resori inostranih poslova [bili vezani za kneževog predstavnika], unutrašnjih poslova, te pravde i finansija). Knez bira ministre po sopstvenom nahođenju, oni su pod njegovom skoro isključivom vlašću, imaju veliku vlast u svojim resorima<ref>''Istorija s. n.'' V-1, 291</ref>. * [[28. 3.]] (16. 3. po j.k.) - ''Zakon o rekrutiranju stojeće vojske'' u Srbiji. === April/Travanj === [[Datoteka:Henry Lovie, Battle of Pittsburg Landing cph.3a02887.jpg|mini|[[Bitka kod Shiloha]]]] * april - maj - Objavljen [[Victor Hugo|Hugoov]] roman ''[[Les Misérables]]''. * [[5. 4.]] - U Beču osnovana firma ''[[Julius Meinl]]''. * [[5. 4.]] - [[4. 5.]] - Severnjačka [[Opsada Yorktowna (1862)|Opsada Yorktowna]] tokom [[Peninsularna kampanja|Peninsularne kampanje]] prema [[Richmond, Virginia|Richmondu]], bez jasnog rezultata. * 6 - [[7. 4.]] - Krvava [[Bitka kod Shiloha]] je Grantova pobeda u Tenesiju. * [[8. 4.]] - Papina enciklika ''[[Amantissimus]]'' upućena episkopima istočnih crkava. * [[11. 4.]] - Unionisti zauzeli Fort Pulaski zahvaljujući [[Žljebuša|nažljebljenoj]] artiljeriji - luka [[Savannah, Georgia]] postaje beskorisna za Konfederaciju. * [[12. 4.]] - [[Andrewsov upad]] ili Velika lokomotivska potera: civilni skaut [[James J. Andrews]] sa severnjačkim dobrovoljcima oteo u Džordžiji voz sa lokomotivom ''The General'' i pravio štetu na putu ka severu. * 12. 4. - [[Ferdinand Lassalle]] drži govor u Berlinu koji će postati poznat kao "Radnički program". * [[26. 4.]] - Posle jednomesečne opsade se predalo konfederalno utvrđenje Fort Macon u Severnoj Karolini. * april, krajem - [[Crnogorsko-turski rat (1862)|Crnogorsko-turski rat]]: Turska objavila rat Crnoj Gori, jer je ova odbacila ultimatum kojim se tražio prestanak pomoći ustanicima [[Luka Vukalović|Luke Vukalovića]]<ref>''Istorija s. n.'' V-1, 437</ref>; ovog meseca se vode borbe u klancu Duga kod Nikšića<ref>[http://www.vijesti.me/vijesti/bitka-kod-duge-crnogorski-termopili-za-nezaborav-69376 Bitka kod Duge: Crnogorski Termopili za nezaborav] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306235236/http://www.vijesti.me/vijesti/bitka-kod-duge-crnogorski-termopili-za-nezaborav-69376 |date=2016-03-06 }}. vijesti.me. 14.4.2012 (pristup. 20.12.2015.)</ref>, oko [[Medun]]a i u [[Lim]]skoj dolini. Turski komandant je [[Omer-paša Latas]]. ** [[Đura Jakšić]] povodom ovog rata piše pesmu "Padajte, braćo!". === Maj/Svibanj === * [[1. 5.]] - [[Zauzeće New Orleansa]]: unionističke trupe mornaričkog kapetana [[David Farragut|Farraguta]] i generala [[Benjamin Franklin Butler|Benjamina Butlera]] zauzele [[New Orleans, Louisiana|New Orleans]]. * [[1. 5.]] - [[1. 11.]] - [[Internacionalna izložba (1862)|Internacionalna izložba]] u Londonu. * [[5. 5.]] - [[Francuska intervencija u Meksiku]]: [[Bitka kod Pueble]] je meksička pobeda nad nadmoćnijom francuskom vojskom (kasnije praznik [[Cinco de Mayo]]). * [[11. 5.]] - Oklopnjača ''CSS Virginia'' uništena kako ne bi bila zarobljena. * [[15. 5.]] - Kontroverzno Butlerovo Generalno naređenje br. 28 u New Orleansu: žene koje vređaju vojnike treba tretirati kao da su prostitutke, tj. može im se uzvratiti istom merom. * maj - [[Pensacola, Florida]] pada u unionističke ruke. * [[20. 5.]] - Predsednik [[Abraham Lincoln]] potpisao prvi ''[[Homestead Act]]'' (Zakon o naseljeničkim imanjima): svako ko nije digao oružje na vladu SAD može se prijaviti za 160 akri (oko 65 hektara) javne zemlje na Zapadu (federalna vlada je do 1934. dala 1,6 miliona imanja sa blizu 110 miliona hektara zemlje). * [[31. 5.]] - [[1. 6.]] - [[Bitka kod Seven Pinesa]], između [[George B. McClellan|McClellana]] (Unija) i [[Joseph Eggleston Johnston|J. E. Johnstona]] - severnjačke snage se primakle Richmondu, obe strane tvrde da su pobedile. * maj-jun - Crnogorsko-turski rat: borbe u okolini [[Nikšić]]a i [[Spuž]]a<ref>''Istorija s. n.'' V-1, 438</ref>. === Jun/Lipanj === * [[4. 6.]] - Konfederalci napustili Fort Pillow na reci Misisipi u državi Tenesi, unionistima otvoren put ka [[Memphis, Tennessee|Memphisu]]. * [[5. 6.]] - Potpisan [[Sajgonski ugovor]] kojim [[Dinastija Nguyễn|Vijetnamsko carstvo]] predaje Francuzima tri južne provincije ([[Kočinkina]]); gerilski lider [[Trương Định]] ne priznaje ugovor. * [[6. 6.]] - Rečna [[bitka kod Memphisa]] vodi severnjačkom zauzeću grada. * [[8. 6.|8]] - [[9. 6.]] - Jacksonova kampanja u dolini [[Shenandoah]]: konfederalni general [[Stonewall Jackson]] odnosi pobede [[Bitka kod Cross Keys|kod Cross Keys]] i kod [[Bitka kod Port Republic|kod Port Republic]]. [[Datoteka:Чукур чесма3.JPG|mini|200px|Skulptura na [[Čukur česma|Čukur česmi]] u Beogradu]] * [[15. 6.]] (3. 6. po j.k.) - [[Incident na Čukur česmi]] u Beogradu, zatim napad na srpsku patrolu, neredi, sukob Turaka i srpske žandarmerije - borbe traju do u noć. ** U borbama je učestvovala i [[Prva bugarska legija]] [[Georgi Rakovski|Georgi Rakovskog]], koji je u ovo vreme osnovao i Privremenu bugarsku vladu za planirani ustanak. * [[16. 6.]] (4. 6. po j.k.) - Srpska vlada, beogradske paše i strani konzuli potpisali u tvrđavi mir. * [[17. 6.]] (5. 6. po j.k.) - Turci bombarduju beogradsku varoš sa tvrđave, dok posredstvom konzula nije proglašeno primirje. * [[19. 6.]]. - [[Kongres SAD]] zabranio [[ropstvo]] na teritoriji [[SAD]]. * [[20. 6.]] (8. 6. po j.k.) - Posle samo četiri meseca ubijen [[Barbu Catargiu]], konzervativni prvi premijer [[Ujedinjene kneževine Moldavija i Vlaška|Rumunije]], slediće mu liberal [[Nicolae Crețulescu]]. * [[25. 6.]] - [[1. 7.]] - [[Sedmodnevna bitka]] (''Seven Days Battles'') je niz od šest bitaka u Virdžiniji i uspeh južnog generala [[Robert E. Lee]]ja. * [[30. 6.]] - Ugarsko-hrvatski kralj Franjo Josip osnovao u Zagrebu kraljevski stol sedmorice, na čelu sa banom, kao vrhovno sudište Hrvatske<ref name="rhpssug"/>. === Jul/Srpanj === * [[1. 7.]] - U SAD osnovan Biro unutrašnjih prihoda (od 1918. ''[[Internal Revenue Service]]''). * 1. 7. - Predsednik Linkoln potpisao Zakon o pacifičkoj železnici kojim se omogućava gradnja [[transkontinentalna železnica|transkontinentalne železnice]] u SAD (ostvareno [[1869]]). * 1. 7. (16. 6. po j.k.) - Osnovana Biblioteka Moskovskog javnog muzeja, današnja [[Ruska državna biblioteka]]. * jul, početkom - Počinje dvomesečna konferencija garantnih sila i Porte o pitanju Srbije u carigradskom predgrađu Kanlidži; Francuska i Rusija naklonjene Srbiji a Britanija i Austrija Porti<ref name="isnv1295"/>. * [[4. 7.]] - Navodni datum kada je Charles Dodgson ([[Lewis Carroll]]) improvizovao priču za [[Alice Liddell]] i njene sestre, koja će postati "[[Alisa u zemlji čudesa]]" (objavljena 1865). * jul - Turci ugušili hercegovački ustanak. * jul, polovinom - U dolini Zete se spojile turske kolone iz pravaca Podgorice i Hercegovine, sledeći cilj je Cetinje. * [[16. 7.|16]] i [[19. 7.]] - [[Lewis Swift]] i [[Horace Parnell Tuttle]] nezavisno otkrili kometu [[109P/Swift-Tuttle|Swift-Tuttle]], izvorno telo [[Meteorski pljusak|meteorskog pljuska]] perseida. * [[23. 7.]] - [[Henry Halleck]] postaje glavnokomandujući [[Armija Unije|Armije Unije]]. * [[27. 7.]] - Parobrod ''[[Golden Gate (parobrod)|Golden Gate]]'' potonuo kod Meksika, stradalo 204 ljudi. * [[30. 7.]] - Parobrod ''[[Brother Jonathan (parobrod)|Brother Jonathan]]'' potonuo pored Kalifornije sa 225 ljudi i velikom količinom zlata. === Avgust/August/Kolovoz === [[Datoteka:Bogdan Villevalde Opening of Millinium of Russia in 1862.jpg|mini|"Otkrivanje spomenika [[Tisućljeće Rusije]]" u Novgorodu 8/20. septembra]] * [[4. 8.|4]] - [[18. 8.]] - Kazalište iz Zagreba gostuje u beogradskoj Kneževoj pivari<ref>Stojanović, Dubravka. [http://pescanik.net/privatno-jugoslovenstvo/#easy-footnote-7 Privatno jugoslovenstvo]. pescanik.net</ref>. * [[5. 8.]] - Kopnena i vodena [[Bitka kod Baton Rougea (1862)|Bitka kod Baton Rougea]] je neuspeo konfederalni pokušaj da povrate taj grad u Lujzijani. * [[9. 8.]] - [[Bitka na Cedar Mountain]] je tesna pobeda južnog generala Jacksona u Virdžiniji. * avgust - decembar - [[Ustanak Sijuksa]] ili Rat Malog Gavrana u Minesoti. * [[20. 8.]] - Hrvatska Banska konferencija raspravlja o prijedlogu da se gradi pruga Zemun - Zagreb - Rijeka ([[Südbahn-Gesellschaft|Južno društvo]] gradi prugu Sisak - Zagreb - Zidani Most, tj. vezu ka Trstu umjesto Rijeci)<ref name="rhpssug"/>. * [[21. 8.]] - Otvoren ''[[Stadtpark (Beč)|Stadtpark]]'', prvi javni park u [[Beč]]u. * [[29. 8.]] - [[Bitka kod Aspromontea]]: italijanska kraljevska vojska porazila [[Giuseppe Garibaldi|Garibaldijeve]] dobrovoljce koji su krenuli na [[Papinska Država|papin Rim]]. * 28 - [[30. 8.]] - [[Druga bitka kod Bull Runa]] je ubedljiva pobeda Konfederacije u Virdžiniji. * 29 - 30. 8. - [[Bitka kod Richmonda]] u Kentakiju je ubedljiva konfederalna pobeda. * avgust, krajem - Borbe na prilazima [[Cetinje|Cetinju]], ruska diplomatska intervencija obustavila neprijateljstva. * [[31. 8.]] - Skadarska konvencija okončava [[Crnogorsko-turski rat (1862)|Crnogorsko-turski rat]], potvrđene crnogorske granice ali i vazalni status (do [[Crnogorsko-turski rat|rata 1876-78]]). === Septembar/Rujan === [[Datoteka:Savebrücke bei Agram 1898.png|mini|210px|Željeznički most preko Save u Zagrebu, dio [[Pruga Zidani Most-Zagreb-Sisak|pruge Zidani Most-Zagreb-Sisak]]]] * [[4. 9.]] - Velike sile zaključile Kanlički protokol - Turci, ne-vojnici, napuštaju ''varoši'' u Srbiji među kojima i Beograd (posledica incidenta kod Čukur-česme). Turski garnizoni ostaju u ''tvrđavama'' na Savi i Dunavu (Šabac, Beograd, Smederevo i Kladovo), a tvrđave [[Soko Grad (drinski)|Soko]] i Užice da se poruše; Srbija mora da naknadi štetu Turcima (→ [[Iseljavanje muslimana iz Srbije]]). * 5. 9. - Gen. Robert E. Lee prelazi reku [[Potomac (rijeka)|Potomac]], što je prva južnjačka invazija Severa SAD. * [[5. 9.]] (24. 8. po j.k.) - U Srbiji donesen Zakon o Upravi fondova - pokušaj obezbeđenja nezelenaških kredita (kasnija [[Investbanka]]). * [[10. 9.]] - Ministar rata [[Francisco Solano López]] postaje predsednik [[Paragvaj]]a (do [[1870]]), nasledivši svog umrlog oca. * [[14. 9.]] - [[Incident u Namamugiju]]: samuraji ubili nepromišljenog engleskog trgovca. [[Datoteka:Confederate dead by a fence on the Hagerstown road.png|mini|200px|[[Bitka na Antietamu]]: mrtvi južnjaci]] * [[17. 9.]] - [[Bitka na Antietamu]] u Merilendu: najkrvaviji dan u američkoj istoriji, strateški uspeh Unije. * 17. 9. - Eksplozija uništila ''[[Allegheny Arsenal]]'' u Pensilvaniji, stradalo 78 radnika, uglavnom mladih žena. * [[20. 9.]] (8. 9. po j.k.) - U [[Novgorod]]u je otkriven spomenik "[[Tisućljeće Rusije]]". * [[22. 9.]] - [[Proklamacija o emancipaciji]]: Linkoln izdaje preliminarnu proklamaciju da će narediti oslobođenje robova na teritorijama koje ne okončaju pobunu do 1. januara. [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-R15449, Otto von Bismarck.jpg|mini|150px|[[Otto von Bismarck]], kancelar Pruske i Nemačke 1862-90.]] * [[23. 9.]] - [[Pruski ustavni konflikt]]: [[Otto von Bismarck]] je imenovan [[Prusija|pruskim]] premijerom (ostaje, s jednom pauzom, do [[1890]], prvi kancelar ujedinjene Nemačke od [[1871]]). * 23. 9. - [[Lav Nikolajevič Tolstoj]] se oženio [[Sofija Tolstaja|Sofijom Andrejevnom]]. * [[30. 9.]] - Bismarck se obraća Landtagu: "Velika savremena pitanja se neće rešiti govorima i većinskim odlukama... već ''železom i krvlju''". * 30. 9. - Holanđanka [[Alexandrine Tinné]] putujući iz [[Beli Nil]] stigla do [[Gondokoro]]a. === Oktobar/Listopad === * [[1. 10.]] - [[Südbahn-Gesellschaft|Južna željeznica]] otvorila [[Pruga Zidani Most-Zagreb-Sisak|prugu Zidani Most-Zagreb-Sisak]]. * [[5. 10.]] - Buenosaireski liberal [[Bartolomé Mitre]] izabran za predsednika [[Argentina|Argentine]] (do [[1868]]), čime je okončan perod nejedinstva nacije. * [[8. 10.]] - [[Bitka kod Perryvillea]]: zaustavljena konfederalna ofanziva na Kentaki. * 10 - [[12. 10.]] - Upad generala [[J. E. B. Stuart]]a u Pensilvaniju, opljačkan [[Chambersburg, Pennsylvania|Chambersburg]]. * 23. 10. - Zbačen grčki kralj [[Oto (Grčka)|Oto]]. * [[30. 10.]] (18. 10. po j.k.) - Vanredni prirez od dva dukata u Srbiji. === Novembar/Studeni === * [[4. 11.]] - [[Richard Jordan Gatling]] dobio patent za [[Gatling (oružje)|prvi mitraljez]]. * [[5. 11.]]. [[Američki građanski rat]]: [[George McClellan|McClellan]] je smijenjen s dužnosti zapovjednika unionističke armije. * [[6. 11.]] - Uspostavljena direktna telegrafska linija između [[New York]]a i San Francisca. * novembar - U [[Granadinska Konfederacija|Granadinskoj Konfederaciji]] (Kolumbiji) [[Kolumbijski građanski rat (1860-62)|građanski rat]] okončan pobedom liberala. === Decembar/Prosinac === * [[11. 12.|11]] - [[15. 12.]] - [[Bitka kod Fredericksburga]] je katastrofalan unionistički pokušaj da zauzmu konfederalnu prestonicu Richmond. * decembar - Peruanski lovci na robove došli na [[Uskršnji Otok]], narednih mjeseci hvataju polovicu stanovništva otoka. * [[17. 12.]] - General Grant izdaje naređenje za proterivanje Jevreja, osumnjičenih da su crnoberzijanci, iz njegovog vojnog distrikta (Tenesi, Misisipi, Kentaki) - naređenje povučeno narednog meseca, kasnije će reći da nije gledao šta potpisuje. * [[18. 12.]] - Završeno prvo zasjedanje [[Carevinsko vijeće|Carevinskog vijeća]] (počelo 1. svibnja 1861.), preovlađivao centralizam jer su Nijemci, u odsustvu Mađara i Hrvata, imali većinu<ref name="rhpssug"/>. * 26 - [[29. 12.]] - Unionistička [[Vicksburška kampanja]] počinje [[Bitka kod Chickasaw Bayoua|Bitkom kod Chickasaw Bayoua]] u Misisipiju - malobrojniji konfederalci odnose ubedljivu pobedu. * [[30. 12.]] - ''[[USS Monitor]]'' potonuo u oluji kod [[Rt Hatteras|Rta Hatteras]] u Severnoj Karolini. * [[31. 12.]] - Predsednik Linkoln potpisao akt kojim se [[Zapadna Virginia]] prima u Uniju. === Kroz godinu === * Turci napustili ranije neosvojivi [[Soko Grad (drinski)|Soko Grad]], koji ima biti uništen. * U Zagrebu osnovana tvrtka danas poznata kao [[Badel 1862]]. * Nakon [[rumunska ćirilica|ćirilice]] i perioda sinkretističke tranzicije, jedino zvanično pismo u [[Ujedinjene kneževine Moldavija i Vlaška|Rumuniji]] postaje [[rumunski alfabet|latinica]]. * [[Köchelov katalog]] [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozartovih]] dela. * Na okupu [[Velika petorka]] ruskih kompozitora. * [[Henri Dunant]] objavio knjigu ''[[Un souvenir de Solférino]]'' ("Sjećanje na Solferino"), koja će potaći osnutak [[Crveni križ|Crvenog križa]]. * [[Anna Leonowens]] prihvatila ponudu da podučava supruge i decu [[sijam]]skog kralja [[Mongkut]]a (kasnija inspiracija za mjuzikl "Kralj i ja"). * U Japanu okončana praksa ''[[Sankin-kōtai]]'', "naizmeničnog prisustva" [[daimyo]]a (plemića) na šogunovom dvoru. == Umjetnost == <gallery> MANET - Música en las Tullerías (National Gallery, Londres, 1862).jpg||''[[La Musique aux Tuileries]]'', [[Édouard Manet|Manet]] William Powell Frith The Railway Station.jpg|"Željeznički kolodvor", [[William Powell Frith|W.P. Frith]] Paul Baudry - The Pearl and the Wave - c 1862 - Detroit Institute of Arts.jpg|"Biser i talas", [[Paul-Jacques-Aimé Baudry|P-J-A. Baudry]] Egg companions.jpg|"Družbenice na putu", [[Augustus Leopold Egg|A.E. Egg]] Le Bain Turc, by Jean Auguste Dominique Ingres, from C2RMFFXD.jpg|"Tursko kupatilo", [[Jean-Auguste-Dominique Ingres|Ingres]] Robert Braithwaite Martineau - The Last Day in the Old Home - 1862.jpg|"Poslednji dan u starom domu", [[Robert Braithwaite Martineau|R.B. Martineau]] Thomas George Webster (1800-1886) - Roast Pig - VIS.1514 - Sheffield Galleries and Museums Trust.jpg|"Pečena svinja", [[Thomas Webster]] Jan Matejko, Stańczyk.jpg|"Stańczyk... suočen s padom Smolenska", [[Jan Matejko]] Whistler James Symphony in White no 1 (The White Girl) 1862.jpg|"Simfonija u belom, br. 1: Bela devojka", [[James McNeill Whistler|J.M. Whistler]] </gallery> == Karte == <gallery> 1862 Perthes Map of Bohemia and Austria - Geographicus - DeutchlandSE-perthes-1862.jpg|Austrijske krunske zemlje 1862 Perthes Map of Greece and the Balkans - Geographicus - Griechenland-perthes-1862.jpg|Grčka i Balkan Map of the Serb population, 1862, H. Thiers.png|Francuska "Karta srpskih populacija", u stvari južnih Slovena Herzegovina in 1862.png|Hercegovina (detalj "Karte s. p.") </gallery> == Rođenja == {{glavni članak|:Kategorija:Rođeni 1862.}} === Januar/Siječanj &ndash; Jun/Lipanj === * [[6. 1.]] - [[August Oetker]], pronalazač praška za pecivo, osnivač kompanije (* [[1918]]) * [[11. 1.]] - [[Božidar Karađorđević]], Karađorđev praunuk († [[1908]]) * [[23. 1.]] - [[David Hilbert]], nemački matematičar († [[1943]]) * 2. 2. - [[Sima Trojanović]], etnolog, antropolog († [[1935]]) * [[28. 3.]] - [[Aristide Briand]], francuski političar, nobelovac za mir († [[1932]]) * [[14. 4.]] - [[Pjotr Stolipin]], premijer Rusije († [[1911]]) * 14. 4. - [[Vojislav Ilić]], srpski pesnik († [[1894]]) * [[19. 4.]] - [[Janko Ibler]], hrvatski publicist i književni kritičar († [[1926]].) * [[13. 5.]] - [[Janko Veselinović]], srpski pisac († [[1905]]) * [[15. 5.]] - [[Arthur Schnitzler]], književnik, dramatičar († [[1931]]) * [[5. 6.]] - [[Allvar Gullstrand]], švedski okulist i optičar († [[1930]]) * [[7. 6.]] - [[Philipp Lenard]], njemački fizičar († [[1947]]) * [[27. 6.]] - [[Johann Puch]] ili Janez Puh, osnivač auto firme ''Puch'' († [[1914]]) === Jul/Srpanj &ndash; Decembar/Prosinac === * [[2. 7.]] - [[William Henry Bragg]], engleski fizičar, nobelovac († [[1942]]) * [[14. 7.]] - [[Gustav Klimt]], austrijski slikar († [[1918]].) * [[30. 7.]] - [[Nikolaj Judenič]], ruski general († [[1933]]) * [[5. 8.]] - [[Joseph Merrick]], "čovek-slon" († [[1890]]) * [[22. 8.]] - [[Claude Debussy]], francuski skladatelj († [[1918]].) * [[25. 8.]] - [[Louis Barthou]], francuski političar († [[1934]]) * [[29. 8.]] - [[Maurice Maeterlinck]], književnik, nobelovac († [[1949]]) * [[2. 9.]] - [[Franjo Krežma]], hrvatski skladatelj († [[1881]].) * [[11. 9.]] - [[O. Henry]], američki pisac († [[1910]]) * [[27. 9.]] - [[Louis Botha]], premijer Južne Afrike († [[1919]]) * [[28. 9.]] - [[Mile Starčević]], hrvatski političar († [[1917]]) * [[19. 10.]] - Auguste [[Braća Lumière|Lumière]], pionir filma († [[1954]]) * [[24. 10.]] - [[Daniel Swarovski]], brusač stakla, draguljar († [[1956]]) * [[14. 11.]] - Augusta [[Vela Nigrinova]], srpska glumica slovenačkog porekla († [[1908]]) * 14. 11. - [[George Washington Vanderbilt II]], biznismen, kolekcionar umetnosti († [[1914]]) * [[29. 11.]] - [[Gustav von Kahr]], bavarski političar († [[1934]]) * [[8. 12.]] - [[Georges Feydeau]], komediograf († [[1921]]) * [[10. 12.]] - [[Srećko Albini]], hrvatski skladatelj i dirigent († [[1933]].) * [[12. 12.]] - [[J. Bruce Ismay]], brodovlasnik ''White Star Line'' († [[1937]]) * [[23. 12.]] - [[Henri Pirenne]], historičar († [[1935]]) === Kroz godinu === * ? - [[Ali-beg Firdus]], bosanskohercegovački političar († [[1910]]) * ? - [[Bajram Curi]], albanski borac († [[1925]]) * ? - [[Ugyen Wangchuck]], prvi kralj Butana († [[1926]]) * ? - [[Edhem Mulabdić]], književnik († [[1954]]) == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 1862.}} * [[10. 1.]] - [[Samuel Colt]], američki izumitelj i proizvođač oružja (* [[1814]]) * [[18. 1.]] - [[John Tyler]], bivši predsjednik SAD (* [[1790]]) * januar - [[Dimitar Miladinov|Dimitar]] [[Konstantin Miladinov]], makedonski/bugarski pesnici, preporoditelji (* 1810 i * 1830) * [[1. 2.]] - [[Benedikt Kraljević]], bivši dalmatinski episkop, pristalica unije (* 1765-67) * [[3. 2.]] - [[Jean-Baptiste Biot]], fizičar, astronom, matematičar (* [[1774]]) * [[7. 2.]] - [[Francisco Martinez de la Rosa]], književnik, političar i prvi moderni premijer Španije (* [[1787]]) * [[20. 2.]] - [[William Wallace Lincoln]], sin predsednika Lincolna (* [[1850]]) * [[17. 3.]] - [[Fromental Halévy]], francuski kompozitor (* [[1799]]) * [[21. 3.]] - [[Alfred I. zu Windisch-Graetz]], austrijski feldmaršal (* [[1787]]) * [[22. 3.]] - [[Pavao Kolarić]], katolički svećenik, isusovac (* [[1837]]) * [[23. 3.]] - [[Karl Nesselrode]], ruski diplomata (* [[1780]]) * [[30. 3.]] - [[Pavao Štoos]], svećenik pjesnik i narodni preporoditelj (* [[1806]].) * [[3. 4.]] - [[James Clark Ross]], pomorac, polarni istraživač (* [[1800]]) * [[6. 4.]] - [[Albert Sidney Johnston]], general Konfederativnih Država (* [[1803]]) * [[26. 4.]] - [[Mato Topalović]], svećenik, pisac, ilirac (* [[1812]]) * [[6. 5.]] - [[Henry David Thoreau]], književnik, filozof... (* [[1817]]) * [[25. 5.]] - [[Johann Nestroy]], austrijski komediograf i glumac (* [[1801]]) * [[28. 6.]] - [[Adam Dragosavljević]], filolog (* [[1800]]) * [[24. 7.]] - [[Martin van Buren]], bivši predsjednik SAD (* [[1782]]) * [[22. 7.]] - [[Laval Nugent]], austrijski feldmaršal (* [[1777]]) * [[22. 9.]] - [[Frederick Townsend Ward]], američki mornar i plaćenik, kineski komandant (* [[1831]]) * [[7. 11.]] - [[Bahadur Shah II]], poslednji mogulski vladar (* [[1775]]) * ? - [[Simo Jaković]], moravički kapetan, osnivač Ivanjice (* 1800) * ? - [[Jovan Baćović]], crnogorski vojvoda i diplomata (* 1810) * ? - [[Đoko Miljanić]], crnogorski serdar (* 1820) * ? - [[Isidor Nikolić-Džaver]], srpski političar u Ugarskoj (* 1806) * ? - [[George Lloyd Hodges]], britanski diplomata (* 1790) == Reference == {{reference}} ; Literatura * [[Rudolf Horvat]] (hr Wikisource): ''[http://hr.wikisource.org/wiki/Najnovije_doba_hrvatske_povjesti_%28R._Horvat%29/Ponovni_savez_s_Ugarskom Najnovije doba hrvatske povjesti/Ponovni savez s Ugarskom]'' * ''Istorija srpskog naroda'', Od Prvog ustanka do Berlinskog kongresa 1804-1878, Beograd 1981 ** Peta knjiga prvi tom (V-1) {{commonscat|1862}} [[Kategorija:1862.]] k2h02kbkum383d3hio8sdj2elxd5wj6 42711314 42711312 2026-10-16T16:04:11Z Alekol 2231 /* Umjetnost */ 42711314 wikitext text/x-wiki {{year dab|1862}} {{Godina nav}} {{godina u drugim kalendarima|1862}} Godina '''1862''' ('''[[Rimski brojevi|MDCCCLXII]]''') bila je [[redovna godina koja počinje u srijedu]] po gregorijanskom odn. [[redovna godina koja počinje u ponedjeljak]] po 12 dana zaostajućem [[Julijanski kalendar|julijanskom kalendaru]] (linkovi pokazuju kalendare). __NOTOC__ == Događaji == === Januar/Siječanj === * [[11. 1.]] - Predsednik [[Honduras]]a [[José Santos Guardiola]] ubijen od svoje telesne straže. * decembar-januar - Velike poplave usled neprekidne kiše pogađaju zapad SAD, naročito Oregon, Kaliforniju i Nevadu. * [[19. 1.]] - [[Američki građanski rat]], Zapadni teatar: [[Bitka kod Mill Springsa]] je unionistička pobeda u Kentuckyju, osujećena konfederalna invazija. * [[21. 1.]] - [[Adam Opel]] osnovao fabriku šivaćih mašina, iz koje će nastati auto-industrija ''[[Opel]]''. * [[30. 1.]] - Porinut ''[[USS Monitor]]'', prva američka ([[Unija (SAD)|unionistička]]) [[oklopnjača]], po kojoj će biti nazvan [[monitor (tip broda)|monitor]] kao tip broda. * [[31. 1.]] - [[Alvan Graham Clark]] uočio [[Sirius]]ovog patuljastog pratioca Sirius B ([[Friedrich Bessel]] proračunao 1844). * početkom godine - Kralj [[Franjo Josip I od Austro-Ugarske|Franjo Josip I]] potvrdio zakonski članak 58. Hrvatskog sabora, kojim hrvatski postaje jedinim službenim jezikom u Hrvatskoj (prvobitno je jezik nazivan jugoslavenski)<ref name="rhpssug">Horvat, Ponovni savez s Ugarskom</ref>. * početkom god. - Predsednik srpske vlade [[Ilija Garašanin]] osnovao "Srpski odbor" za nacionalnu propagandu u susednim zemljama, ove godine se prave i planovi za ustanke u Bosni, Hercegovini, Staroj Srbiji i Bugarskoj; vlada od ove godine pomaže crkve i škole u Makedoniji i Staroj Srbiji<ref>''Istorija s. n.'' V-1, 296</ref>. * Početkom godine knez Mihailo saznao za vezu kneginje [[Julija Obrenović|Julije Obrenović]] i grofa Arenberga. === Februar/Veljača === [[Datoteka:Map of American Civil War in 1862.svg|mini|[[Američki građanski rat]] 1862.]] * [[1. 2.]] - Objavljene reči pesme ''[[The Battle Hymn of the Republic]]'' autorke [[Julia Ward Howe|Julie Ward Howe]]. * [[3. 2.]] - Kraljevski dvorski dikasterij za Kraljevine Dalmaciju, Hrvatsku i Slavoniju preimenovan u [[Hrvatska dvorska kancelarija|Kraljevsku dvorsku kancelariju...]], kancelar je [[Ivan Mažuranić]], nadležnosti su politička uprava, bogoštovlje, nastava i sudstvo (traje do [[1869]]). * [[4. 2.]] - Na Kubi osnovana destilerija ''[[Bacardi]]''. * [[5. 2.]] (24. 1. po j.k.) - [[Datoteka:Flag of the United Principalities of Romania (1862–1866).svg|25px]] [[Ujedinjene kneževine Moldavija i Vlaška]] se i formalno ujedinile, [[Bukurešt]] postaje glavni grad Rumunskih Ujedinjenih Kneževina. * [[6. 2.]] - [[Američki građanski rat]]: [[Bitka kod Fort Henryja]] je prva značajna kopnena pobeda Unije, [[Ulysses S. Grant]] je izvojevao u [[Zapadni teatar Američkog građanskog rata|zapadnom teatru]] i otvorio reku [[Tennessee (rijeka)|Tennessee]]. * 11 - [[16. 2.]] - [[Bitka kod Fort Donelsona]]: Grant zauzeo utvrđenje u Tenesiju na reci [[Cumberland (rijeka)|Cumberland]]. * [[16. 2.]] - Češki filozof [[Miroslav Tirš]] osnovao u [[Prag]]u prvo [[sokolsko društvo]]. * [[21. 2.]] - [[Bitka kod Valverdea]] je [[Konfederativne Američke Države|konfederalni]] uspeh na početku Novomeksičke kampanje, ali se do aprila moraju povući. * [[22. 2.]] - [[Jefferson Davis]] inauguriran za predsjednika [[Konfederativne Američke Države|Konfederativnih Američkih Država]] sa šestogodišnjim mandatom (ostaje do [[1865]]). * [[23. 2.]] - [[Nashville, Tennessee]] je prvi glavni grad jedne konfederalne države koji pada u ruke unionista i ostaje do kraja rata. [[Datoteka:US-$1-LT-1862-Fr-16c.jpg|mini|150px|Prvi "zelembać"]] * [[25. 2.]] - [[Američki dolar]]: Kongres SAD donosi Zakon o sredstvu plaćanja (''Legal Tender Act'') kojim se ono može vršiti i papirnim novcem (''greenbacks''). * [[28. 2.]] - Ukazom kneza Mihaila proglašen prvi srpski zakon o pravozastupnicima (danas Dan advokata Srbije). === Mart/Ožujak === [[Datoteka:The Monitor and Merrimac.jpg|mini|220px|Okršaj ''[[CSS Virginia]]'' i ''[[USS Monitor]]'']] * [[1. 3.]] - Izlazi prvi broj zadarskog "[[Narodni list|Narodnog lista]]", najstarije živuće hrvatske novine. * [[5. 3.]] - Proglašena britanska [[Kolonija Lagos]] u današnjoj Nigeriji (do [[1906]]). * 6 - 8. 3. - [[Bitka kod Pea Ridgea]] osigurava unionistički posed Misurija i severnog Arkanzasa. * [[9. 3.]] - U [[Američki građanski rat|američkom građanskom ratu]], u [[Hampton Roads, bitka kod|bitci kod Hampton Roadsa]], prvi put su se sudarile dvije oklopnjače - južnjačka, tek dovršena, ''[[CSS Virginia]]'' i sjevernjački ''[[USS Monitor]]'' - obe strane tvrde da su pobedile. * mart - Bugarski revolucionar [[Vasil Levski]] pobegao u Srbiju. * mart - Srbija sklopila sporazum sa ruskom vladom o zajmu u iznosu od 300.000 dukata radi nabavke pušaka<ref name="isnv1295">''Istorija s. n.'' V-1, 295</ref>. * [[22. 3.]] (10. 3. po j.k.) - Novo ustrojstvo centralne državne uprave u Srbiji - uveden pravi ministarski savet, sa ministrima umesto popečitelja, na čelu sa predsednikom, umesto "kneževim predstavnikom"; uvedena tri nova ministarstva: prosvete i crkvenih dela, građevine i vojske (od ranije postoje resori inostranih poslova [bili vezani za kneževog predstavnika], unutrašnjih poslova, te pravde i finansija). Knez bira ministre po sopstvenom nahođenju, oni su pod njegovom skoro isključivom vlašću, imaju veliku vlast u svojim resorima<ref>''Istorija s. n.'' V-1, 291</ref>. * [[28. 3.]] (16. 3. po j.k.) - ''Zakon o rekrutiranju stojeće vojske'' u Srbiji. === April/Travanj === [[Datoteka:Henry Lovie, Battle of Pittsburg Landing cph.3a02887.jpg|mini|[[Bitka kod Shiloha]]]] * april - maj - Objavljen [[Victor Hugo|Hugoov]] roman ''[[Les Misérables]]''. * [[5. 4.]] - U Beču osnovana firma ''[[Julius Meinl]]''. * [[5. 4.]] - [[4. 5.]] - Severnjačka [[Opsada Yorktowna (1862)|Opsada Yorktowna]] tokom [[Peninsularna kampanja|Peninsularne kampanje]] prema [[Richmond, Virginia|Richmondu]], bez jasnog rezultata. * 6 - [[7. 4.]] - Krvava [[Bitka kod Shiloha]] je Grantova pobeda u Tenesiju. * [[8. 4.]] - Papina enciklika ''[[Amantissimus]]'' upućena episkopima istočnih crkava. * [[11. 4.]] - Unionisti zauzeli Fort Pulaski zahvaljujući [[Žljebuša|nažljebljenoj]] artiljeriji - luka [[Savannah, Georgia]] postaje beskorisna za Konfederaciju. * [[12. 4.]] - [[Andrewsov upad]] ili Velika lokomotivska potera: civilni skaut [[James J. Andrews]] sa severnjačkim dobrovoljcima oteo u Džordžiji voz sa lokomotivom ''The General'' i pravio štetu na putu ka severu. * 12. 4. - [[Ferdinand Lassalle]] drži govor u Berlinu koji će postati poznat kao "Radnički program". * [[26. 4.]] - Posle jednomesečne opsade se predalo konfederalno utvrđenje Fort Macon u Severnoj Karolini. * april, krajem - [[Crnogorsko-turski rat (1862)|Crnogorsko-turski rat]]: Turska objavila rat Crnoj Gori, jer je ova odbacila ultimatum kojim se tražio prestanak pomoći ustanicima [[Luka Vukalović|Luke Vukalovića]]<ref>''Istorija s. n.'' V-1, 437</ref>; ovog meseca se vode borbe u klancu Duga kod Nikšića<ref>[http://www.vijesti.me/vijesti/bitka-kod-duge-crnogorski-termopili-za-nezaborav-69376 Bitka kod Duge: Crnogorski Termopili za nezaborav] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306235236/http://www.vijesti.me/vijesti/bitka-kod-duge-crnogorski-termopili-za-nezaborav-69376 |date=2016-03-06 }}. vijesti.me. 14.4.2012 (pristup. 20.12.2015.)</ref>, oko [[Medun]]a i u [[Lim]]skoj dolini. Turski komandant je [[Omer-paša Latas]]. ** [[Đura Jakšić]] povodom ovog rata piše pesmu "Padajte, braćo!". === Maj/Svibanj === * [[1. 5.]] - [[Zauzeće New Orleansa]]: unionističke trupe mornaričkog kapetana [[David Farragut|Farraguta]] i generala [[Benjamin Franklin Butler|Benjamina Butlera]] zauzele [[New Orleans, Louisiana|New Orleans]]. * [[1. 5.]] - [[1. 11.]] - [[Internacionalna izložba (1862)|Internacionalna izložba]] u Londonu. * [[5. 5.]] - [[Francuska intervencija u Meksiku]]: [[Bitka kod Pueble]] je meksička pobeda nad nadmoćnijom francuskom vojskom (kasnije praznik [[Cinco de Mayo]]). * [[11. 5.]] - Oklopnjača ''CSS Virginia'' uništena kako ne bi bila zarobljena. * [[15. 5.]] - Kontroverzno Butlerovo Generalno naređenje br. 28 u New Orleansu: žene koje vređaju vojnike treba tretirati kao da su prostitutke, tj. može im se uzvratiti istom merom. * maj - [[Pensacola, Florida]] pada u unionističke ruke. * [[20. 5.]] - Predsednik [[Abraham Lincoln]] potpisao prvi ''[[Homestead Act]]'' (Zakon o naseljeničkim imanjima): svako ko nije digao oružje na vladu SAD može se prijaviti za 160 akri (oko 65 hektara) javne zemlje na Zapadu (federalna vlada je do 1934. dala 1,6 miliona imanja sa blizu 110 miliona hektara zemlje). * [[31. 5.]] - [[1. 6.]] - [[Bitka kod Seven Pinesa]], između [[George B. McClellan|McClellana]] (Unija) i [[Joseph Eggleston Johnston|J. E. Johnstona]] - severnjačke snage se primakle Richmondu, obe strane tvrde da su pobedile. * maj-jun - Crnogorsko-turski rat: borbe u okolini [[Nikšić]]a i [[Spuž]]a<ref>''Istorija s. n.'' V-1, 438</ref>. === Jun/Lipanj === * [[4. 6.]] - Konfederalci napustili Fort Pillow na reci Misisipi u državi Tenesi, unionistima otvoren put ka [[Memphis, Tennessee|Memphisu]]. * [[5. 6.]] - Potpisan [[Sajgonski ugovor]] kojim [[Dinastija Nguyễn|Vijetnamsko carstvo]] predaje Francuzima tri južne provincije ([[Kočinkina]]); gerilski lider [[Trương Định]] ne priznaje ugovor. * [[6. 6.]] - Rečna [[bitka kod Memphisa]] vodi severnjačkom zauzeću grada. * [[8. 6.|8]] - [[9. 6.]] - Jacksonova kampanja u dolini [[Shenandoah]]: konfederalni general [[Stonewall Jackson]] odnosi pobede [[Bitka kod Cross Keys|kod Cross Keys]] i kod [[Bitka kod Port Republic|kod Port Republic]]. [[Datoteka:Чукур чесма3.JPG|mini|200px|Skulptura na [[Čukur česma|Čukur česmi]] u Beogradu]] * [[15. 6.]] (3. 6. po j.k.) - [[Incident na Čukur česmi]] u Beogradu, zatim napad na srpsku patrolu, neredi, sukob Turaka i srpske žandarmerije - borbe traju do u noć. ** U borbama je učestvovala i [[Prva bugarska legija]] [[Georgi Rakovski|Georgi Rakovskog]], koji je u ovo vreme osnovao i Privremenu bugarsku vladu za planirani ustanak. * [[16. 6.]] (4. 6. po j.k.) - Srpska vlada, beogradske paše i strani konzuli potpisali u tvrđavi mir. * [[17. 6.]] (5. 6. po j.k.) - Turci bombarduju beogradsku varoš sa tvrđave, dok posredstvom konzula nije proglašeno primirje. * [[19. 6.]]. - [[Kongres SAD]] zabranio [[ropstvo]] na teritoriji [[SAD]]. * [[20. 6.]] (8. 6. po j.k.) - Posle samo četiri meseca ubijen [[Barbu Catargiu]], konzervativni prvi premijer [[Ujedinjene kneževine Moldavija i Vlaška|Rumunije]], slediće mu liberal [[Nicolae Crețulescu]]. * [[25. 6.]] - [[1. 7.]] - [[Sedmodnevna bitka]] (''Seven Days Battles'') je niz od šest bitaka u Virdžiniji i uspeh južnog generala [[Robert E. Lee]]ja. * [[30. 6.]] - Ugarsko-hrvatski kralj Franjo Josip osnovao u Zagrebu kraljevski stol sedmorice, na čelu sa banom, kao vrhovno sudište Hrvatske<ref name="rhpssug"/>. === Jul/Srpanj === * [[1. 7.]] - U SAD osnovan Biro unutrašnjih prihoda (od 1918. ''[[Internal Revenue Service]]''). * 1. 7. - Predsednik Linkoln potpisao Zakon o pacifičkoj železnici kojim se omogućava gradnja [[transkontinentalna železnica|transkontinentalne železnice]] u SAD (ostvareno [[1869]]). * 1. 7. (16. 6. po j.k.) - Osnovana Biblioteka Moskovskog javnog muzeja, današnja [[Ruska državna biblioteka]]. * jul, početkom - Počinje dvomesečna konferencija garantnih sila i Porte o pitanju Srbije u carigradskom predgrađu Kanlidži; Francuska i Rusija naklonjene Srbiji a Britanija i Austrija Porti<ref name="isnv1295"/>. * [[4. 7.]] - Navodni datum kada je Charles Dodgson ([[Lewis Carroll]]) improvizovao priču za [[Alice Liddell]] i njene sestre, koja će postati "[[Alisa u zemlji čudesa]]" (objavljena 1865). * jul - Turci ugušili hercegovački ustanak. * jul, polovinom - U dolini Zete se spojile turske kolone iz pravaca Podgorice i Hercegovine, sledeći cilj je Cetinje. * [[16. 7.|16]] i [[19. 7.]] - [[Lewis Swift]] i [[Horace Parnell Tuttle]] nezavisno otkrili kometu [[109P/Swift-Tuttle|Swift-Tuttle]], izvorno telo [[Meteorski pljusak|meteorskog pljuska]] perseida. * [[23. 7.]] - [[Henry Halleck]] postaje glavnokomandujući [[Armija Unije|Armije Unije]]. * [[27. 7.]] - Parobrod ''[[Golden Gate (parobrod)|Golden Gate]]'' potonuo kod Meksika, stradalo 204 ljudi. * [[30. 7.]] - Parobrod ''[[Brother Jonathan (parobrod)|Brother Jonathan]]'' potonuo pored Kalifornije sa 225 ljudi i velikom količinom zlata. === Avgust/August/Kolovoz === [[Datoteka:Bogdan Villevalde Opening of Millinium of Russia in 1862.jpg|mini|"Otkrivanje spomenika [[Tisućljeće Rusije]]" u Novgorodu 8/20. septembra]] * [[4. 8.|4]] - [[18. 8.]] - Kazalište iz Zagreba gostuje u beogradskoj Kneževoj pivari<ref>Stojanović, Dubravka. [http://pescanik.net/privatno-jugoslovenstvo/#easy-footnote-7 Privatno jugoslovenstvo]. pescanik.net</ref>. * [[5. 8.]] - Kopnena i vodena [[Bitka kod Baton Rougea (1862)|Bitka kod Baton Rougea]] je neuspeo konfederalni pokušaj da povrate taj grad u Lujzijani. * [[9. 8.]] - [[Bitka na Cedar Mountain]] je tesna pobeda južnog generala Jacksona u Virdžiniji. * avgust - decembar - [[Ustanak Sijuksa]] ili Rat Malog Gavrana u Minesoti. * [[20. 8.]] - Hrvatska Banska konferencija raspravlja o prijedlogu da se gradi pruga Zemun - Zagreb - Rijeka ([[Südbahn-Gesellschaft|Južno društvo]] gradi prugu Sisak - Zagreb - Zidani Most, tj. vezu ka Trstu umjesto Rijeci)<ref name="rhpssug"/>. * [[21. 8.]] - Otvoren ''[[Stadtpark (Beč)|Stadtpark]]'', prvi javni park u [[Beč]]u. * [[29. 8.]] - [[Bitka kod Aspromontea]]: italijanska kraljevska vojska porazila [[Giuseppe Garibaldi|Garibaldijeve]] dobrovoljce koji su krenuli na [[Papinska Država|papin Rim]]. * 28 - [[30. 8.]] - [[Druga bitka kod Bull Runa]] je ubedljiva pobeda Konfederacije u Virdžiniji. * 29 - 30. 8. - [[Bitka kod Richmonda]] u Kentakiju je ubedljiva konfederalna pobeda. * avgust, krajem - Borbe na prilazima [[Cetinje|Cetinju]], ruska diplomatska intervencija obustavila neprijateljstva. * [[31. 8.]] - Skadarska konvencija okončava [[Crnogorsko-turski rat (1862)|Crnogorsko-turski rat]], potvrđene crnogorske granice ali i vazalni status (do [[Crnogorsko-turski rat|rata 1876-78]]). === Septembar/Rujan === [[Datoteka:Savebrücke bei Agram 1898.png|mini|210px|Željeznički most preko Save u Zagrebu, dio [[Pruga Zidani Most-Zagreb-Sisak|pruge Zidani Most-Zagreb-Sisak]]]] * [[4. 9.]] - Velike sile zaključile Kanlički protokol - Turci, ne-vojnici, napuštaju ''varoši'' u Srbiji među kojima i Beograd (posledica incidenta kod Čukur-česme). Turski garnizoni ostaju u ''tvrđavama'' na Savi i Dunavu (Šabac, Beograd, Smederevo i Kladovo), a tvrđave [[Soko Grad (drinski)|Soko]] i Užice da se poruše; Srbija mora da naknadi štetu Turcima (→ [[Iseljavanje muslimana iz Srbije]]). * 5. 9. - Gen. Robert E. Lee prelazi reku [[Potomac (rijeka)|Potomac]], što je prva južnjačka invazija Severa SAD. * [[5. 9.]] (24. 8. po j.k.) - U Srbiji donesen Zakon o Upravi fondova - pokušaj obezbeđenja nezelenaških kredita (kasnija [[Investbanka]]). * [[10. 9.]] - Ministar rata [[Francisco Solano López]] postaje predsednik [[Paragvaj]]a (do [[1870]]), nasledivši svog umrlog oca. * [[14. 9.]] - [[Incident u Namamugiju]]: samuraji ubili nepromišljenog engleskog trgovca. [[Datoteka:Confederate dead by a fence on the Hagerstown road.png|mini|200px|[[Bitka na Antietamu]]: mrtvi južnjaci]] * [[17. 9.]] - [[Bitka na Antietamu]] u Merilendu: najkrvaviji dan u američkoj istoriji, strateški uspeh Unije. * 17. 9. - Eksplozija uništila ''[[Allegheny Arsenal]]'' u Pensilvaniji, stradalo 78 radnika, uglavnom mladih žena. * [[20. 9.]] (8. 9. po j.k.) - U [[Novgorod]]u je otkriven spomenik "[[Tisućljeće Rusije]]". * [[22. 9.]] - [[Proklamacija o emancipaciji]]: Linkoln izdaje preliminarnu proklamaciju da će narediti oslobođenje robova na teritorijama koje ne okončaju pobunu do 1. januara. [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-R15449, Otto von Bismarck.jpg|mini|150px|[[Otto von Bismarck]], kancelar Pruske i Nemačke 1862-90.]] * [[23. 9.]] - [[Pruski ustavni konflikt]]: [[Otto von Bismarck]] je imenovan [[Prusija|pruskim]] premijerom (ostaje, s jednom pauzom, do [[1890]], prvi kancelar ujedinjene Nemačke od [[1871]]). * 23. 9. - [[Lav Nikolajevič Tolstoj]] se oženio [[Sofija Tolstaja|Sofijom Andrejevnom]]. * [[30. 9.]] - Bismarck se obraća Landtagu: "Velika savremena pitanja se neće rešiti govorima i većinskim odlukama... već ''železom i krvlju''". * 30. 9. - Holanđanka [[Alexandrine Tinné]] putujući iz [[Beli Nil]] stigla do [[Gondokoro]]a. === Oktobar/Listopad === * [[1. 10.]] - [[Südbahn-Gesellschaft|Južna željeznica]] otvorila [[Pruga Zidani Most-Zagreb-Sisak|prugu Zidani Most-Zagreb-Sisak]]. * [[5. 10.]] - Buenosaireski liberal [[Bartolomé Mitre]] izabran za predsednika [[Argentina|Argentine]] (do [[1868]]), čime je okončan perod nejedinstva nacije. * [[8. 10.]] - [[Bitka kod Perryvillea]]: zaustavljena konfederalna ofanziva na Kentaki. * 10 - [[12. 10.]] - Upad generala [[J. E. B. Stuart]]a u Pensilvaniju, opljačkan [[Chambersburg, Pennsylvania|Chambersburg]]. * 23. 10. - Zbačen grčki kralj [[Oto (Grčka)|Oto]]. * [[30. 10.]] (18. 10. po j.k.) - Vanredni prirez od dva dukata u Srbiji. === Novembar/Studeni === * [[4. 11.]] - [[Richard Jordan Gatling]] dobio patent za [[Gatling (oružje)|prvi mitraljez]]. * [[5. 11.]]. [[Američki građanski rat]]: [[George McClellan|McClellan]] je smijenjen s dužnosti zapovjednika unionističke armije. * [[6. 11.]] - Uspostavljena direktna telegrafska linija između [[New York]]a i San Francisca. * novembar - U [[Granadinska Konfederacija|Granadinskoj Konfederaciji]] (Kolumbiji) [[Kolumbijski građanski rat (1860-62)|građanski rat]] okončan pobedom liberala. === Decembar/Prosinac === * [[11. 12.|11]] - [[15. 12.]] - [[Bitka kod Fredericksburga]] je katastrofalan unionistički pokušaj da zauzmu konfederalnu prestonicu Richmond. * decembar - Peruanski lovci na robove došli na [[Uskršnji Otok]], narednih mjeseci hvataju polovicu stanovništva otoka. * [[17. 12.]] - General Grant izdaje naređenje za proterivanje Jevreja, osumnjičenih da su crnoberzijanci, iz njegovog vojnog distrikta (Tenesi, Misisipi, Kentaki) - naređenje povučeno narednog meseca, kasnije će reći da nije gledao šta potpisuje. * [[18. 12.]] - Završeno prvo zasjedanje [[Carevinsko vijeće|Carevinskog vijeća]] (počelo 1. svibnja 1861.), preovlađivao centralizam jer su Nijemci, u odsustvu Mađara i Hrvata, imali većinu<ref name="rhpssug"/>. * 26 - [[29. 12.]] - Unionistička [[Vicksburška kampanja]] počinje [[Bitka kod Chickasaw Bayoua|Bitkom kod Chickasaw Bayoua]] u Misisipiju - malobrojniji konfederalci odnose ubedljivu pobedu. * [[30. 12.]] - ''[[USS Monitor]]'' potonuo u oluji kod [[Rt Hatteras|Rta Hatteras]] u Severnoj Karolini. * [[31. 12.]] - Predsednik Linkoln potpisao akt kojim se [[Zapadna Virginia]] prima u Uniju. === Kroz godinu === * Turci napustili ranije neosvojivi [[Soko Grad (drinski)|Soko Grad]], koji ima biti uništen. * U Zagrebu osnovana tvrtka danas poznata kao [[Badel 1862]]. * Nakon [[rumunska ćirilica|ćirilice]] i perioda sinkretističke tranzicije, jedino zvanično pismo u [[Ujedinjene kneževine Moldavija i Vlaška|Rumuniji]] postaje [[rumunski alfabet|latinica]]. * [[Köchelov katalog]] [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozartovih]] dela. * Na okupu [[Velika petorka]] ruskih kompozitora. * [[Henri Dunant]] objavio knjigu ''[[Un souvenir de Solférino]]'' ("Sjećanje na Solferino"), koja će potaći osnutak [[Crveni križ|Crvenog križa]]. * [[Anna Leonowens]] prihvatila ponudu da podučava supruge i decu [[sijam]]skog kralja [[Mongkut]]a (kasnija inspiracija za mjuzikl "Kralj i ja"). * U Japanu okončana praksa ''[[Sankin-kōtai]]'', "naizmeničnog prisustva" [[daimyo]]a (plemića) na šogunovom dvoru. == Umjetnost == <gallery> MANET - Música en las Tullerías (National Gallery, Londres, 1862).jpg||''[[La Musique aux Tuileries]]'', [[Édouard Manet|Manet]] William Powell Frith The Railway Station.jpg|"Željeznički kolodvor", [[William Powell Frith|W.P. Frith]] Trust Me (Millais).png|"Veruj mi", [[John Everett Millais|J.E. Millais]] Paul Baudry - The Pearl and the Wave - c 1862 - Detroit Institute of Arts.jpg|"Biser i talas", [[Paul-Jacques-Aimé Baudry|P-J-A. Baudry]] Egg companions.jpg|"Družbenice na putu", [[Augustus Leopold Egg|A.E. Egg]] Le Bain Turc, by Jean Auguste Dominique Ingres, from C2RMFFXD.jpg|"Tursko kupatilo", [[Jean-Auguste-Dominique Ingres|Ingres]] Robert Braithwaite Martineau - The Last Day in the Old Home - 1862.jpg|"Poslednji dan u starom domu", [[Robert Braithwaite Martineau|R.B. Martineau]] Thomas George Webster (1800-1886) - Roast Pig - VIS.1514 - Sheffield Galleries and Museums Trust.jpg|"Pečena svinja", [[Thomas Webster]] Jan Matejko, Stańczyk.jpg|"Stańczyk... suočen s padom Smolenska", [[Jan Matejko]] Whistler James Symphony in White no 1 (The White Girl) 1862.jpg|"Simfonija u belom, br. 1: Bela devojka", [[James McNeill Whistler|J.M. Whistler]] Statue of Freedom (8634589371).jpg|"Statua slobode" (na Kapitolu), [[Thomas Crawford]] </gallery> == Karte == <gallery> 1862 Perthes Map of Bohemia and Austria - Geographicus - DeutchlandSE-perthes-1862.jpg|Austrijske krunske zemlje 1862 Perthes Map of Greece and the Balkans - Geographicus - Griechenland-perthes-1862.jpg|Grčka i Balkan Map of the Serb population, 1862, H. Thiers.png|Francuska "Karta srpskih populacija", u stvari južnih Slovena Herzegovina in 1862.png|Hercegovina (detalj "Karte s. p.") </gallery> == Rođenja == {{glavni članak|:Kategorija:Rođeni 1862.}} === Januar/Siječanj &ndash; Jun/Lipanj === * [[6. 1.]] - [[August Oetker]], pronalazač praška za pecivo, osnivač kompanije (* [[1918]]) * [[11. 1.]] - [[Božidar Karađorđević]], Karađorđev praunuk († [[1908]]) * [[23. 1.]] - [[David Hilbert]], nemački matematičar († [[1943]]) * 2. 2. - [[Sima Trojanović]], etnolog, antropolog († [[1935]]) * [[28. 3.]] - [[Aristide Briand]], francuski političar, nobelovac za mir († [[1932]]) * [[14. 4.]] - [[Pjotr Stolipin]], premijer Rusije († [[1911]]) * 14. 4. - [[Vojislav Ilić]], srpski pesnik († [[1894]]) * [[19. 4.]] - [[Janko Ibler]], hrvatski publicist i književni kritičar († [[1926]].) * [[13. 5.]] - [[Janko Veselinović]], srpski pisac († [[1905]]) * [[15. 5.]] - [[Arthur Schnitzler]], književnik, dramatičar († [[1931]]) * [[5. 6.]] - [[Allvar Gullstrand]], švedski okulist i optičar († [[1930]]) * [[7. 6.]] - [[Philipp Lenard]], njemački fizičar († [[1947]]) * [[27. 6.]] - [[Johann Puch]] ili Janez Puh, osnivač auto firme ''Puch'' († [[1914]]) === Jul/Srpanj &ndash; Decembar/Prosinac === * [[2. 7.]] - [[William Henry Bragg]], engleski fizičar, nobelovac († [[1942]]) * [[14. 7.]] - [[Gustav Klimt]], austrijski slikar († [[1918]].) * [[30. 7.]] - [[Nikolaj Judenič]], ruski general († [[1933]]) * [[5. 8.]] - [[Joseph Merrick]], "čovek-slon" († [[1890]]) * [[22. 8.]] - [[Claude Debussy]], francuski skladatelj († [[1918]].) * [[25. 8.]] - [[Louis Barthou]], francuski političar († [[1934]]) * [[29. 8.]] - [[Maurice Maeterlinck]], književnik, nobelovac († [[1949]]) * [[2. 9.]] - [[Franjo Krežma]], hrvatski skladatelj († [[1881]].) * [[11. 9.]] - [[O. Henry]], američki pisac († [[1910]]) * [[27. 9.]] - [[Louis Botha]], premijer Južne Afrike († [[1919]]) * [[28. 9.]] - [[Mile Starčević]], hrvatski političar († [[1917]]) * [[19. 10.]] - Auguste [[Braća Lumière|Lumière]], pionir filma († [[1954]]) * [[24. 10.]] - [[Daniel Swarovski]], brusač stakla, draguljar († [[1956]]) * [[14. 11.]] - Augusta [[Vela Nigrinova]], srpska glumica slovenačkog porekla († [[1908]]) * 14. 11. - [[George Washington Vanderbilt II]], biznismen, kolekcionar umetnosti († [[1914]]) * [[29. 11.]] - [[Gustav von Kahr]], bavarski političar († [[1934]]) * [[8. 12.]] - [[Georges Feydeau]], komediograf († [[1921]]) * [[10. 12.]] - [[Srećko Albini]], hrvatski skladatelj i dirigent († [[1933]].) * [[12. 12.]] - [[J. Bruce Ismay]], brodovlasnik ''White Star Line'' († [[1937]]) * [[23. 12.]] - [[Henri Pirenne]], historičar († [[1935]]) === Kroz godinu === * ? - [[Ali-beg Firdus]], bosanskohercegovački političar († [[1910]]) * ? - [[Bajram Curi]], albanski borac († [[1925]]) * ? - [[Ugyen Wangchuck]], prvi kralj Butana († [[1926]]) * ? - [[Edhem Mulabdić]], književnik († [[1954]]) == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 1862.}} * [[10. 1.]] - [[Samuel Colt]], američki izumitelj i proizvođač oružja (* [[1814]]) * [[18. 1.]] - [[John Tyler]], bivši predsjednik SAD (* [[1790]]) * januar - [[Dimitar Miladinov|Dimitar]] [[Konstantin Miladinov]], makedonski/bugarski pesnici, preporoditelji (* 1810 i * 1830) * [[1. 2.]] - [[Benedikt Kraljević]], bivši dalmatinski episkop, pristalica unije (* 1765-67) * [[3. 2.]] - [[Jean-Baptiste Biot]], fizičar, astronom, matematičar (* [[1774]]) * [[7. 2.]] - [[Francisco Martinez de la Rosa]], književnik, političar i prvi moderni premijer Španije (* [[1787]]) * [[20. 2.]] - [[William Wallace Lincoln]], sin predsednika Lincolna (* [[1850]]) * [[17. 3.]] - [[Fromental Halévy]], francuski kompozitor (* [[1799]]) * [[21. 3.]] - [[Alfred I. zu Windisch-Graetz]], austrijski feldmaršal (* [[1787]]) * [[22. 3.]] - [[Pavao Kolarić]], katolički svećenik, isusovac (* [[1837]]) * [[23. 3.]] - [[Karl Nesselrode]], ruski diplomata (* [[1780]]) * [[30. 3.]] - [[Pavao Štoos]], svećenik pjesnik i narodni preporoditelj (* [[1806]].) * [[3. 4.]] - [[James Clark Ross]], pomorac, polarni istraživač (* [[1800]]) * [[6. 4.]] - [[Albert Sidney Johnston]], general Konfederativnih Država (* [[1803]]) * [[26. 4.]] - [[Mato Topalović]], svećenik, pisac, ilirac (* [[1812]]) * [[6. 5.]] - [[Henry David Thoreau]], književnik, filozof... (* [[1817]]) * [[25. 5.]] - [[Johann Nestroy]], austrijski komediograf i glumac (* [[1801]]) * [[28. 6.]] - [[Adam Dragosavljević]], filolog (* [[1800]]) * [[24. 7.]] - [[Martin van Buren]], bivši predsjednik SAD (* [[1782]]) * [[22. 7.]] - [[Laval Nugent]], austrijski feldmaršal (* [[1777]]) * [[22. 9.]] - [[Frederick Townsend Ward]], američki mornar i plaćenik, kineski komandant (* [[1831]]) * [[7. 11.]] - [[Bahadur Shah II]], poslednji mogulski vladar (* [[1775]]) * ? - [[Simo Jaković]], moravički kapetan, osnivač Ivanjice (* 1800) * ? - [[Jovan Baćović]], crnogorski vojvoda i diplomata (* 1810) * ? - [[Đoko Miljanić]], crnogorski serdar (* 1820) * ? - [[Isidor Nikolić-Džaver]], srpski političar u Ugarskoj (* 1806) * ? - [[George Lloyd Hodges]], britanski diplomata (* 1790) == Reference == {{reference}} ; Literatura * [[Rudolf Horvat]] (hr Wikisource): ''[http://hr.wikisource.org/wiki/Najnovije_doba_hrvatske_povjesti_%28R._Horvat%29/Ponovni_savez_s_Ugarskom Najnovije doba hrvatske povjesti/Ponovni savez s Ugarskom]'' * ''Istorija srpskog naroda'', Od Prvog ustanka do Berlinskog kongresa 1804-1878, Beograd 1981 ** Peta knjiga prvi tom (V-1) {{commonscat|1862}} [[Kategorija:1862.]] my6xy20ld07byer846vq6kcgmzptfxu 42711315 42711314 2026-10-16T16:05:30Z Alekol 2231 /* Umjetnost */ 42711315 wikitext text/x-wiki {{year dab|1862}} {{Godina nav}} {{godina u drugim kalendarima|1862}} Godina '''1862''' ('''[[Rimski brojevi|MDCCCLXII]]''') bila je [[redovna godina koja počinje u srijedu]] po gregorijanskom odn. [[redovna godina koja počinje u ponedjeljak]] po 12 dana zaostajućem [[Julijanski kalendar|julijanskom kalendaru]] (linkovi pokazuju kalendare). __NOTOC__ == Događaji == === Januar/Siječanj === * [[11. 1.]] - Predsednik [[Honduras]]a [[José Santos Guardiola]] ubijen od svoje telesne straže. * decembar-januar - Velike poplave usled neprekidne kiše pogađaju zapad SAD, naročito Oregon, Kaliforniju i Nevadu. * [[19. 1.]] - [[Američki građanski rat]], Zapadni teatar: [[Bitka kod Mill Springsa]] je unionistička pobeda u Kentuckyju, osujećena konfederalna invazija. * [[21. 1.]] - [[Adam Opel]] osnovao fabriku šivaćih mašina, iz koje će nastati auto-industrija ''[[Opel]]''. * [[30. 1.]] - Porinut ''[[USS Monitor]]'', prva američka ([[Unija (SAD)|unionistička]]) [[oklopnjača]], po kojoj će biti nazvan [[monitor (tip broda)|monitor]] kao tip broda. * [[31. 1.]] - [[Alvan Graham Clark]] uočio [[Sirius]]ovog patuljastog pratioca Sirius B ([[Friedrich Bessel]] proračunao 1844). * početkom godine - Kralj [[Franjo Josip I od Austro-Ugarske|Franjo Josip I]] potvrdio zakonski članak 58. Hrvatskog sabora, kojim hrvatski postaje jedinim službenim jezikom u Hrvatskoj (prvobitno je jezik nazivan jugoslavenski)<ref name="rhpssug">Horvat, Ponovni savez s Ugarskom</ref>. * početkom god. - Predsednik srpske vlade [[Ilija Garašanin]] osnovao "Srpski odbor" za nacionalnu propagandu u susednim zemljama, ove godine se prave i planovi za ustanke u Bosni, Hercegovini, Staroj Srbiji i Bugarskoj; vlada od ove godine pomaže crkve i škole u Makedoniji i Staroj Srbiji<ref>''Istorija s. n.'' V-1, 296</ref>. * Početkom godine knez Mihailo saznao za vezu kneginje [[Julija Obrenović|Julije Obrenović]] i grofa Arenberga. === Februar/Veljača === [[Datoteka:Map of American Civil War in 1862.svg|mini|[[Američki građanski rat]] 1862.]] * [[1. 2.]] - Objavljene reči pesme ''[[The Battle Hymn of the Republic]]'' autorke [[Julia Ward Howe|Julie Ward Howe]]. * [[3. 2.]] - Kraljevski dvorski dikasterij za Kraljevine Dalmaciju, Hrvatsku i Slavoniju preimenovan u [[Hrvatska dvorska kancelarija|Kraljevsku dvorsku kancelariju...]], kancelar je [[Ivan Mažuranić]], nadležnosti su politička uprava, bogoštovlje, nastava i sudstvo (traje do [[1869]]). * [[4. 2.]] - Na Kubi osnovana destilerija ''[[Bacardi]]''. * [[5. 2.]] (24. 1. po j.k.) - [[Datoteka:Flag of the United Principalities of Romania (1862–1866).svg|25px]] [[Ujedinjene kneževine Moldavija i Vlaška]] se i formalno ujedinile, [[Bukurešt]] postaje glavni grad Rumunskih Ujedinjenih Kneževina. * [[6. 2.]] - [[Američki građanski rat]]: [[Bitka kod Fort Henryja]] je prva značajna kopnena pobeda Unije, [[Ulysses S. Grant]] je izvojevao u [[Zapadni teatar Američkog građanskog rata|zapadnom teatru]] i otvorio reku [[Tennessee (rijeka)|Tennessee]]. * 11 - [[16. 2.]] - [[Bitka kod Fort Donelsona]]: Grant zauzeo utvrđenje u Tenesiju na reci [[Cumberland (rijeka)|Cumberland]]. * [[16. 2.]] - Češki filozof [[Miroslav Tirš]] osnovao u [[Prag]]u prvo [[sokolsko društvo]]. * [[21. 2.]] - [[Bitka kod Valverdea]] je [[Konfederativne Američke Države|konfederalni]] uspeh na početku Novomeksičke kampanje, ali se do aprila moraju povući. * [[22. 2.]] - [[Jefferson Davis]] inauguriran za predsjednika [[Konfederativne Američke Države|Konfederativnih Američkih Država]] sa šestogodišnjim mandatom (ostaje do [[1865]]). * [[23. 2.]] - [[Nashville, Tennessee]] je prvi glavni grad jedne konfederalne države koji pada u ruke unionista i ostaje do kraja rata. [[Datoteka:US-$1-LT-1862-Fr-16c.jpg|mini|150px|Prvi "zelembać"]] * [[25. 2.]] - [[Američki dolar]]: Kongres SAD donosi Zakon o sredstvu plaćanja (''Legal Tender Act'') kojim se ono može vršiti i papirnim novcem (''greenbacks''). * [[28. 2.]] - Ukazom kneza Mihaila proglašen prvi srpski zakon o pravozastupnicima (danas Dan advokata Srbije). === Mart/Ožujak === [[Datoteka:The Monitor and Merrimac.jpg|mini|220px|Okršaj ''[[CSS Virginia]]'' i ''[[USS Monitor]]'']] * [[1. 3.]] - Izlazi prvi broj zadarskog "[[Narodni list|Narodnog lista]]", najstarije živuće hrvatske novine. * [[5. 3.]] - Proglašena britanska [[Kolonija Lagos]] u današnjoj Nigeriji (do [[1906]]). * 6 - 8. 3. - [[Bitka kod Pea Ridgea]] osigurava unionistički posed Misurija i severnog Arkanzasa. * [[9. 3.]] - U [[Američki građanski rat|američkom građanskom ratu]], u [[Hampton Roads, bitka kod|bitci kod Hampton Roadsa]], prvi put su se sudarile dvije oklopnjače - južnjačka, tek dovršena, ''[[CSS Virginia]]'' i sjevernjački ''[[USS Monitor]]'' - obe strane tvrde da su pobedile. * mart - Bugarski revolucionar [[Vasil Levski]] pobegao u Srbiju. * mart - Srbija sklopila sporazum sa ruskom vladom o zajmu u iznosu od 300.000 dukata radi nabavke pušaka<ref name="isnv1295">''Istorija s. n.'' V-1, 295</ref>. * [[22. 3.]] (10. 3. po j.k.) - Novo ustrojstvo centralne državne uprave u Srbiji - uveden pravi ministarski savet, sa ministrima umesto popečitelja, na čelu sa predsednikom, umesto "kneževim predstavnikom"; uvedena tri nova ministarstva: prosvete i crkvenih dela, građevine i vojske (od ranije postoje resori inostranih poslova [bili vezani za kneževog predstavnika], unutrašnjih poslova, te pravde i finansija). Knez bira ministre po sopstvenom nahođenju, oni su pod njegovom skoro isključivom vlašću, imaju veliku vlast u svojim resorima<ref>''Istorija s. n.'' V-1, 291</ref>. * [[28. 3.]] (16. 3. po j.k.) - ''Zakon o rekrutiranju stojeće vojske'' u Srbiji. === April/Travanj === [[Datoteka:Henry Lovie, Battle of Pittsburg Landing cph.3a02887.jpg|mini|[[Bitka kod Shiloha]]]] * april - maj - Objavljen [[Victor Hugo|Hugoov]] roman ''[[Les Misérables]]''. * [[5. 4.]] - U Beču osnovana firma ''[[Julius Meinl]]''. * [[5. 4.]] - [[4. 5.]] - Severnjačka [[Opsada Yorktowna (1862)|Opsada Yorktowna]] tokom [[Peninsularna kampanja|Peninsularne kampanje]] prema [[Richmond, Virginia|Richmondu]], bez jasnog rezultata. * 6 - [[7. 4.]] - Krvava [[Bitka kod Shiloha]] je Grantova pobeda u Tenesiju. * [[8. 4.]] - Papina enciklika ''[[Amantissimus]]'' upućena episkopima istočnih crkava. * [[11. 4.]] - Unionisti zauzeli Fort Pulaski zahvaljujući [[Žljebuša|nažljebljenoj]] artiljeriji - luka [[Savannah, Georgia]] postaje beskorisna za Konfederaciju. * [[12. 4.]] - [[Andrewsov upad]] ili Velika lokomotivska potera: civilni skaut [[James J. Andrews]] sa severnjačkim dobrovoljcima oteo u Džordžiji voz sa lokomotivom ''The General'' i pravio štetu na putu ka severu. * 12. 4. - [[Ferdinand Lassalle]] drži govor u Berlinu koji će postati poznat kao "Radnički program". * [[26. 4.]] - Posle jednomesečne opsade se predalo konfederalno utvrđenje Fort Macon u Severnoj Karolini. * april, krajem - [[Crnogorsko-turski rat (1862)|Crnogorsko-turski rat]]: Turska objavila rat Crnoj Gori, jer je ova odbacila ultimatum kojim se tražio prestanak pomoći ustanicima [[Luka Vukalović|Luke Vukalovića]]<ref>''Istorija s. n.'' V-1, 437</ref>; ovog meseca se vode borbe u klancu Duga kod Nikšića<ref>[http://www.vijesti.me/vijesti/bitka-kod-duge-crnogorski-termopili-za-nezaborav-69376 Bitka kod Duge: Crnogorski Termopili za nezaborav] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306235236/http://www.vijesti.me/vijesti/bitka-kod-duge-crnogorski-termopili-za-nezaborav-69376 |date=2016-03-06 }}. vijesti.me. 14.4.2012 (pristup. 20.12.2015.)</ref>, oko [[Medun]]a i u [[Lim]]skoj dolini. Turski komandant je [[Omer-paša Latas]]. ** [[Đura Jakšić]] povodom ovog rata piše pesmu "Padajte, braćo!". === Maj/Svibanj === * [[1. 5.]] - [[Zauzeće New Orleansa]]: unionističke trupe mornaričkog kapetana [[David Farragut|Farraguta]] i generala [[Benjamin Franklin Butler|Benjamina Butlera]] zauzele [[New Orleans, Louisiana|New Orleans]]. * [[1. 5.]] - [[1. 11.]] - [[Internacionalna izložba (1862)|Internacionalna izložba]] u Londonu. * [[5. 5.]] - [[Francuska intervencija u Meksiku]]: [[Bitka kod Pueble]] je meksička pobeda nad nadmoćnijom francuskom vojskom (kasnije praznik [[Cinco de Mayo]]). * [[11. 5.]] - Oklopnjača ''CSS Virginia'' uništena kako ne bi bila zarobljena. * [[15. 5.]] - Kontroverzno Butlerovo Generalno naređenje br. 28 u New Orleansu: žene koje vređaju vojnike treba tretirati kao da su prostitutke, tj. može im se uzvratiti istom merom. * maj - [[Pensacola, Florida]] pada u unionističke ruke. * [[20. 5.]] - Predsednik [[Abraham Lincoln]] potpisao prvi ''[[Homestead Act]]'' (Zakon o naseljeničkim imanjima): svako ko nije digao oružje na vladu SAD može se prijaviti za 160 akri (oko 65 hektara) javne zemlje na Zapadu (federalna vlada je do 1934. dala 1,6 miliona imanja sa blizu 110 miliona hektara zemlje). * [[31. 5.]] - [[1. 6.]] - [[Bitka kod Seven Pinesa]], između [[George B. McClellan|McClellana]] (Unija) i [[Joseph Eggleston Johnston|J. E. Johnstona]] - severnjačke snage se primakle Richmondu, obe strane tvrde da su pobedile. * maj-jun - Crnogorsko-turski rat: borbe u okolini [[Nikšić]]a i [[Spuž]]a<ref>''Istorija s. n.'' V-1, 438</ref>. === Jun/Lipanj === * [[4. 6.]] - Konfederalci napustili Fort Pillow na reci Misisipi u državi Tenesi, unionistima otvoren put ka [[Memphis, Tennessee|Memphisu]]. * [[5. 6.]] - Potpisan [[Sajgonski ugovor]] kojim [[Dinastija Nguyễn|Vijetnamsko carstvo]] predaje Francuzima tri južne provincije ([[Kočinkina]]); gerilski lider [[Trương Định]] ne priznaje ugovor. * [[6. 6.]] - Rečna [[bitka kod Memphisa]] vodi severnjačkom zauzeću grada. * [[8. 6.|8]] - [[9. 6.]] - Jacksonova kampanja u dolini [[Shenandoah]]: konfederalni general [[Stonewall Jackson]] odnosi pobede [[Bitka kod Cross Keys|kod Cross Keys]] i kod [[Bitka kod Port Republic|kod Port Republic]]. [[Datoteka:Чукур чесма3.JPG|mini|200px|Skulptura na [[Čukur česma|Čukur česmi]] u Beogradu]] * [[15. 6.]] (3. 6. po j.k.) - [[Incident na Čukur česmi]] u Beogradu, zatim napad na srpsku patrolu, neredi, sukob Turaka i srpske žandarmerije - borbe traju do u noć. ** U borbama je učestvovala i [[Prva bugarska legija]] [[Georgi Rakovski|Georgi Rakovskog]], koji je u ovo vreme osnovao i Privremenu bugarsku vladu za planirani ustanak. * [[16. 6.]] (4. 6. po j.k.) - Srpska vlada, beogradske paše i strani konzuli potpisali u tvrđavi mir. * [[17. 6.]] (5. 6. po j.k.) - Turci bombarduju beogradsku varoš sa tvrđave, dok posredstvom konzula nije proglašeno primirje. * [[19. 6.]]. - [[Kongres SAD]] zabranio [[ropstvo]] na teritoriji [[SAD]]. * [[20. 6.]] (8. 6. po j.k.) - Posle samo četiri meseca ubijen [[Barbu Catargiu]], konzervativni prvi premijer [[Ujedinjene kneževine Moldavija i Vlaška|Rumunije]], slediće mu liberal [[Nicolae Crețulescu]]. * [[25. 6.]] - [[1. 7.]] - [[Sedmodnevna bitka]] (''Seven Days Battles'') je niz od šest bitaka u Virdžiniji i uspeh južnog generala [[Robert E. Lee]]ja. * [[30. 6.]] - Ugarsko-hrvatski kralj Franjo Josip osnovao u Zagrebu kraljevski stol sedmorice, na čelu sa banom, kao vrhovno sudište Hrvatske<ref name="rhpssug"/>. === Jul/Srpanj === * [[1. 7.]] - U SAD osnovan Biro unutrašnjih prihoda (od 1918. ''[[Internal Revenue Service]]''). * 1. 7. - Predsednik Linkoln potpisao Zakon o pacifičkoj železnici kojim se omogućava gradnja [[transkontinentalna železnica|transkontinentalne železnice]] u SAD (ostvareno [[1869]]). * 1. 7. (16. 6. po j.k.) - Osnovana Biblioteka Moskovskog javnog muzeja, današnja [[Ruska državna biblioteka]]. * jul, početkom - Počinje dvomesečna konferencija garantnih sila i Porte o pitanju Srbije u carigradskom predgrađu Kanlidži; Francuska i Rusija naklonjene Srbiji a Britanija i Austrija Porti<ref name="isnv1295"/>. * [[4. 7.]] - Navodni datum kada je Charles Dodgson ([[Lewis Carroll]]) improvizovao priču za [[Alice Liddell]] i njene sestre, koja će postati "[[Alisa u zemlji čudesa]]" (objavljena 1865). * jul - Turci ugušili hercegovački ustanak. * jul, polovinom - U dolini Zete se spojile turske kolone iz pravaca Podgorice i Hercegovine, sledeći cilj je Cetinje. * [[16. 7.|16]] i [[19. 7.]] - [[Lewis Swift]] i [[Horace Parnell Tuttle]] nezavisno otkrili kometu [[109P/Swift-Tuttle|Swift-Tuttle]], izvorno telo [[Meteorski pljusak|meteorskog pljuska]] perseida. * [[23. 7.]] - [[Henry Halleck]] postaje glavnokomandujući [[Armija Unije|Armije Unije]]. * [[27. 7.]] - Parobrod ''[[Golden Gate (parobrod)|Golden Gate]]'' potonuo kod Meksika, stradalo 204 ljudi. * [[30. 7.]] - Parobrod ''[[Brother Jonathan (parobrod)|Brother Jonathan]]'' potonuo pored Kalifornije sa 225 ljudi i velikom količinom zlata. === Avgust/August/Kolovoz === [[Datoteka:Bogdan Villevalde Opening of Millinium of Russia in 1862.jpg|mini|"Otkrivanje spomenika [[Tisućljeće Rusije]]" u Novgorodu 8/20. septembra]] * [[4. 8.|4]] - [[18. 8.]] - Kazalište iz Zagreba gostuje u beogradskoj Kneževoj pivari<ref>Stojanović, Dubravka. [http://pescanik.net/privatno-jugoslovenstvo/#easy-footnote-7 Privatno jugoslovenstvo]. pescanik.net</ref>. * [[5. 8.]] - Kopnena i vodena [[Bitka kod Baton Rougea (1862)|Bitka kod Baton Rougea]] je neuspeo konfederalni pokušaj da povrate taj grad u Lujzijani. * [[9. 8.]] - [[Bitka na Cedar Mountain]] je tesna pobeda južnog generala Jacksona u Virdžiniji. * avgust - decembar - [[Ustanak Sijuksa]] ili Rat Malog Gavrana u Minesoti. * [[20. 8.]] - Hrvatska Banska konferencija raspravlja o prijedlogu da se gradi pruga Zemun - Zagreb - Rijeka ([[Südbahn-Gesellschaft|Južno društvo]] gradi prugu Sisak - Zagreb - Zidani Most, tj. vezu ka Trstu umjesto Rijeci)<ref name="rhpssug"/>. * [[21. 8.]] - Otvoren ''[[Stadtpark (Beč)|Stadtpark]]'', prvi javni park u [[Beč]]u. * [[29. 8.]] - [[Bitka kod Aspromontea]]: italijanska kraljevska vojska porazila [[Giuseppe Garibaldi|Garibaldijeve]] dobrovoljce koji su krenuli na [[Papinska Država|papin Rim]]. * 28 - [[30. 8.]] - [[Druga bitka kod Bull Runa]] je ubedljiva pobeda Konfederacije u Virdžiniji. * 29 - 30. 8. - [[Bitka kod Richmonda]] u Kentakiju je ubedljiva konfederalna pobeda. * avgust, krajem - Borbe na prilazima [[Cetinje|Cetinju]], ruska diplomatska intervencija obustavila neprijateljstva. * [[31. 8.]] - Skadarska konvencija okončava [[Crnogorsko-turski rat (1862)|Crnogorsko-turski rat]], potvrđene crnogorske granice ali i vazalni status (do [[Crnogorsko-turski rat|rata 1876-78]]). === Septembar/Rujan === [[Datoteka:Savebrücke bei Agram 1898.png|mini|210px|Željeznički most preko Save u Zagrebu, dio [[Pruga Zidani Most-Zagreb-Sisak|pruge Zidani Most-Zagreb-Sisak]]]] * [[4. 9.]] - Velike sile zaključile Kanlički protokol - Turci, ne-vojnici, napuštaju ''varoši'' u Srbiji među kojima i Beograd (posledica incidenta kod Čukur-česme). Turski garnizoni ostaju u ''tvrđavama'' na Savi i Dunavu (Šabac, Beograd, Smederevo i Kladovo), a tvrđave [[Soko Grad (drinski)|Soko]] i Užice da se poruše; Srbija mora da naknadi štetu Turcima (→ [[Iseljavanje muslimana iz Srbije]]). * 5. 9. - Gen. Robert E. Lee prelazi reku [[Potomac (rijeka)|Potomac]], što je prva južnjačka invazija Severa SAD. * [[5. 9.]] (24. 8. po j.k.) - U Srbiji donesen Zakon o Upravi fondova - pokušaj obezbeđenja nezelenaških kredita (kasnija [[Investbanka]]). * [[10. 9.]] - Ministar rata [[Francisco Solano López]] postaje predsednik [[Paragvaj]]a (do [[1870]]), nasledivši svog umrlog oca. * [[14. 9.]] - [[Incident u Namamugiju]]: samuraji ubili nepromišljenog engleskog trgovca. [[Datoteka:Confederate dead by a fence on the Hagerstown road.png|mini|200px|[[Bitka na Antietamu]]: mrtvi južnjaci]] * [[17. 9.]] - [[Bitka na Antietamu]] u Merilendu: najkrvaviji dan u američkoj istoriji, strateški uspeh Unije. * 17. 9. - Eksplozija uništila ''[[Allegheny Arsenal]]'' u Pensilvaniji, stradalo 78 radnika, uglavnom mladih žena. * [[20. 9.]] (8. 9. po j.k.) - U [[Novgorod]]u je otkriven spomenik "[[Tisućljeće Rusije]]". * [[22. 9.]] - [[Proklamacija o emancipaciji]]: Linkoln izdaje preliminarnu proklamaciju da će narediti oslobođenje robova na teritorijama koje ne okončaju pobunu do 1. januara. [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-R15449, Otto von Bismarck.jpg|mini|150px|[[Otto von Bismarck]], kancelar Pruske i Nemačke 1862-90.]] * [[23. 9.]] - [[Pruski ustavni konflikt]]: [[Otto von Bismarck]] je imenovan [[Prusija|pruskim]] premijerom (ostaje, s jednom pauzom, do [[1890]], prvi kancelar ujedinjene Nemačke od [[1871]]). * 23. 9. - [[Lav Nikolajevič Tolstoj]] se oženio [[Sofija Tolstaja|Sofijom Andrejevnom]]. * [[30. 9.]] - Bismarck se obraća Landtagu: "Velika savremena pitanja se neće rešiti govorima i većinskim odlukama... već ''železom i krvlju''". * 30. 9. - Holanđanka [[Alexandrine Tinné]] putujući iz [[Beli Nil]] stigla do [[Gondokoro]]a. === Oktobar/Listopad === * [[1. 10.]] - [[Südbahn-Gesellschaft|Južna željeznica]] otvorila [[Pruga Zidani Most-Zagreb-Sisak|prugu Zidani Most-Zagreb-Sisak]]. * [[5. 10.]] - Buenosaireski liberal [[Bartolomé Mitre]] izabran za predsednika [[Argentina|Argentine]] (do [[1868]]), čime je okončan perod nejedinstva nacije. * [[8. 10.]] - [[Bitka kod Perryvillea]]: zaustavljena konfederalna ofanziva na Kentaki. * 10 - [[12. 10.]] - Upad generala [[J. E. B. Stuart]]a u Pensilvaniju, opljačkan [[Chambersburg, Pennsylvania|Chambersburg]]. * 23. 10. - Zbačen grčki kralj [[Oto (Grčka)|Oto]]. * [[30. 10.]] (18. 10. po j.k.) - Vanredni prirez od dva dukata u Srbiji. === Novembar/Studeni === * [[4. 11.]] - [[Richard Jordan Gatling]] dobio patent za [[Gatling (oružje)|prvi mitraljez]]. * [[5. 11.]]. [[Američki građanski rat]]: [[George McClellan|McClellan]] je smijenjen s dužnosti zapovjednika unionističke armije. * [[6. 11.]] - Uspostavljena direktna telegrafska linija između [[New York]]a i San Francisca. * novembar - U [[Granadinska Konfederacija|Granadinskoj Konfederaciji]] (Kolumbiji) [[Kolumbijski građanski rat (1860-62)|građanski rat]] okončan pobedom liberala. === Decembar/Prosinac === * [[11. 12.|11]] - [[15. 12.]] - [[Bitka kod Fredericksburga]] je katastrofalan unionistički pokušaj da zauzmu konfederalnu prestonicu Richmond. * decembar - Peruanski lovci na robove došli na [[Uskršnji Otok]], narednih mjeseci hvataju polovicu stanovništva otoka. * [[17. 12.]] - General Grant izdaje naređenje za proterivanje Jevreja, osumnjičenih da su crnoberzijanci, iz njegovog vojnog distrikta (Tenesi, Misisipi, Kentaki) - naređenje povučeno narednog meseca, kasnije će reći da nije gledao šta potpisuje. * [[18. 12.]] - Završeno prvo zasjedanje [[Carevinsko vijeće|Carevinskog vijeća]] (počelo 1. svibnja 1861.), preovlađivao centralizam jer su Nijemci, u odsustvu Mađara i Hrvata, imali većinu<ref name="rhpssug"/>. * 26 - [[29. 12.]] - Unionistička [[Vicksburška kampanja]] počinje [[Bitka kod Chickasaw Bayoua|Bitkom kod Chickasaw Bayoua]] u Misisipiju - malobrojniji konfederalci odnose ubedljivu pobedu. * [[30. 12.]] - ''[[USS Monitor]]'' potonuo u oluji kod [[Rt Hatteras|Rta Hatteras]] u Severnoj Karolini. * [[31. 12.]] - Predsednik Linkoln potpisao akt kojim se [[Zapadna Virginia]] prima u Uniju. === Kroz godinu === * Turci napustili ranije neosvojivi [[Soko Grad (drinski)|Soko Grad]], koji ima biti uništen. * U Zagrebu osnovana tvrtka danas poznata kao [[Badel 1862]]. * Nakon [[rumunska ćirilica|ćirilice]] i perioda sinkretističke tranzicije, jedino zvanično pismo u [[Ujedinjene kneževine Moldavija i Vlaška|Rumuniji]] postaje [[rumunski alfabet|latinica]]. * [[Köchelov katalog]] [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozartovih]] dela. * Na okupu [[Velika petorka]] ruskih kompozitora. * [[Henri Dunant]] objavio knjigu ''[[Un souvenir de Solférino]]'' ("Sjećanje na Solferino"), koja će potaći osnutak [[Crveni križ|Crvenog križa]]. * [[Anna Leonowens]] prihvatila ponudu da podučava supruge i decu [[sijam]]skog kralja [[Mongkut]]a (kasnija inspiracija za mjuzikl "Kralj i ja"). * U Japanu okončana praksa ''[[Sankin-kōtai]]'', "naizmeničnog prisustva" [[daimyo]]a (plemića) na šogunovom dvoru. == Umjetnost == <gallery> MANET - Música en las Tullerías (National Gallery, Londres, 1862).jpg||''[[La Musique aux Tuileries]]'', [[Édouard Manet|Manet]] William Powell Frith The Railway Station.jpg|"Željeznički kolodvor", [[William Powell Frith|W.P. Frith]] Paul Baudry - The Pearl and the Wave - c 1862 - Detroit Institute of Arts.jpg|"Biser i talas", [[Paul-Jacques-Aimé Baudry|P-J-A. Baudry]] Egg companions.jpg|"Družbenice na putu", [[Augustus Leopold Egg|A.E. Egg]] Le Bain Turc, by Jean Auguste Dominique Ingres, from C2RMFFXD.jpg|"Tursko kupatilo", [[Jean-Auguste-Dominique Ingres|Ingres]] Robert Braithwaite Martineau - The Last Day in the Old Home - 1862.jpg|"Poslednji dan u starom domu", [[Robert Braithwaite Martineau|R.B. Martineau]] Thomas George Webster (1800-1886) - Roast Pig - VIS.1514 - Sheffield Galleries and Museums Trust.jpg|"Pečena svinja", [[Thomas Webster]] Jan Matejko, Stańczyk.jpg|"Stańczyk... suočen s padom Smolenska", [[Jan Matejko]] Whistler James Symphony in White no 1 (The White Girl) 1862.jpg|"Simfonija u belom, br. 1: Bela devojka", [[James McNeill Whistler|J.M. Whistler]] Statue of Freedom (8634589371).jpg|"Statua slobode" (na Kapitolu), [[Thomas Crawford]] </gallery> == Karte == <gallery> 1862 Perthes Map of Bohemia and Austria - Geographicus - DeutchlandSE-perthes-1862.jpg|Austrijske krunske zemlje 1862 Perthes Map of Greece and the Balkans - Geographicus - Griechenland-perthes-1862.jpg|Grčka i Balkan Map of the Serb population, 1862, H. Thiers.png|Francuska "Karta srpskih populacija", u stvari južnih Slovena Herzegovina in 1862.png|Hercegovina (detalj "Karte s. p.") </gallery> == Rođenja == {{glavni članak|:Kategorija:Rođeni 1862.}} === Januar/Siječanj &ndash; Jun/Lipanj === * [[6. 1.]] - [[August Oetker]], pronalazač praška za pecivo, osnivač kompanije (* [[1918]]) * [[11. 1.]] - [[Božidar Karađorđević]], Karađorđev praunuk († [[1908]]) * [[23. 1.]] - [[David Hilbert]], nemački matematičar († [[1943]]) * 2. 2. - [[Sima Trojanović]], etnolog, antropolog († [[1935]]) * [[28. 3.]] - [[Aristide Briand]], francuski političar, nobelovac za mir († [[1932]]) * [[14. 4.]] - [[Pjotr Stolipin]], premijer Rusije († [[1911]]) * 14. 4. - [[Vojislav Ilić]], srpski pesnik († [[1894]]) * [[19. 4.]] - [[Janko Ibler]], hrvatski publicist i književni kritičar († [[1926]].) * [[13. 5.]] - [[Janko Veselinović]], srpski pisac († [[1905]]) * [[15. 5.]] - [[Arthur Schnitzler]], književnik, dramatičar († [[1931]]) * [[5. 6.]] - [[Allvar Gullstrand]], švedski okulist i optičar († [[1930]]) * [[7. 6.]] - [[Philipp Lenard]], njemački fizičar († [[1947]]) * [[27. 6.]] - [[Johann Puch]] ili Janez Puh, osnivač auto firme ''Puch'' († [[1914]]) === Jul/Srpanj &ndash; Decembar/Prosinac === * [[2. 7.]] - [[William Henry Bragg]], engleski fizičar, nobelovac († [[1942]]) * [[14. 7.]] - [[Gustav Klimt]], austrijski slikar († [[1918]].) * [[30. 7.]] - [[Nikolaj Judenič]], ruski general († [[1933]]) * [[5. 8.]] - [[Joseph Merrick]], "čovek-slon" († [[1890]]) * [[22. 8.]] - [[Claude Debussy]], francuski skladatelj († [[1918]].) * [[25. 8.]] - [[Louis Barthou]], francuski političar († [[1934]]) * [[29. 8.]] - [[Maurice Maeterlinck]], književnik, nobelovac († [[1949]]) * [[2. 9.]] - [[Franjo Krežma]], hrvatski skladatelj († [[1881]].) * [[11. 9.]] - [[O. Henry]], američki pisac († [[1910]]) * [[27. 9.]] - [[Louis Botha]], premijer Južne Afrike († [[1919]]) * [[28. 9.]] - [[Mile Starčević]], hrvatski političar († [[1917]]) * [[19. 10.]] - Auguste [[Braća Lumière|Lumière]], pionir filma († [[1954]]) * [[24. 10.]] - [[Daniel Swarovski]], brusač stakla, draguljar († [[1956]]) * [[14. 11.]] - Augusta [[Vela Nigrinova]], srpska glumica slovenačkog porekla († [[1908]]) * 14. 11. - [[George Washington Vanderbilt II]], biznismen, kolekcionar umetnosti († [[1914]]) * [[29. 11.]] - [[Gustav von Kahr]], bavarski političar († [[1934]]) * [[8. 12.]] - [[Georges Feydeau]], komediograf († [[1921]]) * [[10. 12.]] - [[Srećko Albini]], hrvatski skladatelj i dirigent († [[1933]].) * [[12. 12.]] - [[J. Bruce Ismay]], brodovlasnik ''White Star Line'' († [[1937]]) * [[23. 12.]] - [[Henri Pirenne]], historičar († [[1935]]) === Kroz godinu === * ? - [[Ali-beg Firdus]], bosanskohercegovački političar († [[1910]]) * ? - [[Bajram Curi]], albanski borac († [[1925]]) * ? - [[Ugyen Wangchuck]], prvi kralj Butana († [[1926]]) * ? - [[Edhem Mulabdić]], književnik († [[1954]]) == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 1862.}} * [[10. 1.]] - [[Samuel Colt]], američki izumitelj i proizvođač oružja (* [[1814]]) * [[18. 1.]] - [[John Tyler]], bivši predsjednik SAD (* [[1790]]) * januar - [[Dimitar Miladinov|Dimitar]] [[Konstantin Miladinov]], makedonski/bugarski pesnici, preporoditelji (* 1810 i * 1830) * [[1. 2.]] - [[Benedikt Kraljević]], bivši dalmatinski episkop, pristalica unije (* 1765-67) * [[3. 2.]] - [[Jean-Baptiste Biot]], fizičar, astronom, matematičar (* [[1774]]) * [[7. 2.]] - [[Francisco Martinez de la Rosa]], književnik, političar i prvi moderni premijer Španije (* [[1787]]) * [[20. 2.]] - [[William Wallace Lincoln]], sin predsednika Lincolna (* [[1850]]) * [[17. 3.]] - [[Fromental Halévy]], francuski kompozitor (* [[1799]]) * [[21. 3.]] - [[Alfred I. zu Windisch-Graetz]], austrijski feldmaršal (* [[1787]]) * [[22. 3.]] - [[Pavao Kolarić]], katolički svećenik, isusovac (* [[1837]]) * [[23. 3.]] - [[Karl Nesselrode]], ruski diplomata (* [[1780]]) * [[30. 3.]] - [[Pavao Štoos]], svećenik pjesnik i narodni preporoditelj (* [[1806]].) * [[3. 4.]] - [[James Clark Ross]], pomorac, polarni istraživač (* [[1800]]) * [[6. 4.]] - [[Albert Sidney Johnston]], general Konfederativnih Država (* [[1803]]) * [[26. 4.]] - [[Mato Topalović]], svećenik, pisac, ilirac (* [[1812]]) * [[6. 5.]] - [[Henry David Thoreau]], književnik, filozof... (* [[1817]]) * [[25. 5.]] - [[Johann Nestroy]], austrijski komediograf i glumac (* [[1801]]) * [[28. 6.]] - [[Adam Dragosavljević]], filolog (* [[1800]]) * [[24. 7.]] - [[Martin van Buren]], bivši predsjednik SAD (* [[1782]]) * [[22. 7.]] - [[Laval Nugent]], austrijski feldmaršal (* [[1777]]) * [[22. 9.]] - [[Frederick Townsend Ward]], američki mornar i plaćenik, kineski komandant (* [[1831]]) * [[7. 11.]] - [[Bahadur Shah II]], poslednji mogulski vladar (* [[1775]]) * ? - [[Simo Jaković]], moravički kapetan, osnivač Ivanjice (* 1800) * ? - [[Jovan Baćović]], crnogorski vojvoda i diplomata (* 1810) * ? - [[Đoko Miljanić]], crnogorski serdar (* 1820) * ? - [[Isidor Nikolić-Džaver]], srpski političar u Ugarskoj (* 1806) * ? - [[George Lloyd Hodges]], britanski diplomata (* 1790) == Reference == {{reference}} ; Literatura * [[Rudolf Horvat]] (hr Wikisource): ''[http://hr.wikisource.org/wiki/Najnovije_doba_hrvatske_povjesti_%28R._Horvat%29/Ponovni_savez_s_Ugarskom Najnovije doba hrvatske povjesti/Ponovni savez s Ugarskom]'' * ''Istorija srpskog naroda'', Od Prvog ustanka do Berlinskog kongresa 1804-1878, Beograd 1981 ** Peta knjiga prvi tom (V-1) {{commonscat|1862}} [[Kategorija:1862.]] pyrwg8uhtghdh0s59myvficps06nqke 42711316 42711315 2026-10-16T16:06:31Z Alekol 2231 /* Septembar/Rujan */ 42711316 wikitext text/x-wiki {{year dab|1862}} {{Godina nav}} {{godina u drugim kalendarima|1862}} Godina '''1862''' ('''[[Rimski brojevi|MDCCCLXII]]''') bila je [[redovna godina koja počinje u srijedu]] po gregorijanskom odn. [[redovna godina koja počinje u ponedjeljak]] po 12 dana zaostajućem [[Julijanski kalendar|julijanskom kalendaru]] (linkovi pokazuju kalendare). __NOTOC__ == Događaji == === Januar/Siječanj === * [[11. 1.]] - Predsednik [[Honduras]]a [[José Santos Guardiola]] ubijen od svoje telesne straže. * decembar-januar - Velike poplave usled neprekidne kiše pogađaju zapad SAD, naročito Oregon, Kaliforniju i Nevadu. * [[19. 1.]] - [[Američki građanski rat]], Zapadni teatar: [[Bitka kod Mill Springsa]] je unionistička pobeda u Kentuckyju, osujećena konfederalna invazija. * [[21. 1.]] - [[Adam Opel]] osnovao fabriku šivaćih mašina, iz koje će nastati auto-industrija ''[[Opel]]''. * [[30. 1.]] - Porinut ''[[USS Monitor]]'', prva američka ([[Unija (SAD)|unionistička]]) [[oklopnjača]], po kojoj će biti nazvan [[monitor (tip broda)|monitor]] kao tip broda. * [[31. 1.]] - [[Alvan Graham Clark]] uočio [[Sirius]]ovog patuljastog pratioca Sirius B ([[Friedrich Bessel]] proračunao 1844). * početkom godine - Kralj [[Franjo Josip I od Austro-Ugarske|Franjo Josip I]] potvrdio zakonski članak 58. Hrvatskog sabora, kojim hrvatski postaje jedinim službenim jezikom u Hrvatskoj (prvobitno je jezik nazivan jugoslavenski)<ref name="rhpssug">Horvat, Ponovni savez s Ugarskom</ref>. * početkom god. - Predsednik srpske vlade [[Ilija Garašanin]] osnovao "Srpski odbor" za nacionalnu propagandu u susednim zemljama, ove godine se prave i planovi za ustanke u Bosni, Hercegovini, Staroj Srbiji i Bugarskoj; vlada od ove godine pomaže crkve i škole u Makedoniji i Staroj Srbiji<ref>''Istorija s. n.'' V-1, 296</ref>. * Početkom godine knez Mihailo saznao za vezu kneginje [[Julija Obrenović|Julije Obrenović]] i grofa Arenberga. === Februar/Veljača === [[Datoteka:Map of American Civil War in 1862.svg|mini|[[Američki građanski rat]] 1862.]] * [[1. 2.]] - Objavljene reči pesme ''[[The Battle Hymn of the Republic]]'' autorke [[Julia Ward Howe|Julie Ward Howe]]. * [[3. 2.]] - Kraljevski dvorski dikasterij za Kraljevine Dalmaciju, Hrvatsku i Slavoniju preimenovan u [[Hrvatska dvorska kancelarija|Kraljevsku dvorsku kancelariju...]], kancelar je [[Ivan Mažuranić]], nadležnosti su politička uprava, bogoštovlje, nastava i sudstvo (traje do [[1869]]). * [[4. 2.]] - Na Kubi osnovana destilerija ''[[Bacardi]]''. * [[5. 2.]] (24. 1. po j.k.) - [[Datoteka:Flag of the United Principalities of Romania (1862–1866).svg|25px]] [[Ujedinjene kneževine Moldavija i Vlaška]] se i formalno ujedinile, [[Bukurešt]] postaje glavni grad Rumunskih Ujedinjenih Kneževina. * [[6. 2.]] - [[Američki građanski rat]]: [[Bitka kod Fort Henryja]] je prva značajna kopnena pobeda Unije, [[Ulysses S. Grant]] je izvojevao u [[Zapadni teatar Američkog građanskog rata|zapadnom teatru]] i otvorio reku [[Tennessee (rijeka)|Tennessee]]. * 11 - [[16. 2.]] - [[Bitka kod Fort Donelsona]]: Grant zauzeo utvrđenje u Tenesiju na reci [[Cumberland (rijeka)|Cumberland]]. * [[16. 2.]] - Češki filozof [[Miroslav Tirš]] osnovao u [[Prag]]u prvo [[sokolsko društvo]]. * [[21. 2.]] - [[Bitka kod Valverdea]] je [[Konfederativne Američke Države|konfederalni]] uspeh na početku Novomeksičke kampanje, ali se do aprila moraju povući. * [[22. 2.]] - [[Jefferson Davis]] inauguriran za predsjednika [[Konfederativne Američke Države|Konfederativnih Američkih Država]] sa šestogodišnjim mandatom (ostaje do [[1865]]). * [[23. 2.]] - [[Nashville, Tennessee]] je prvi glavni grad jedne konfederalne države koji pada u ruke unionista i ostaje do kraja rata. [[Datoteka:US-$1-LT-1862-Fr-16c.jpg|mini|150px|Prvi "zelembać"]] * [[25. 2.]] - [[Američki dolar]]: Kongres SAD donosi Zakon o sredstvu plaćanja (''Legal Tender Act'') kojim se ono može vršiti i papirnim novcem (''greenbacks''). * [[28. 2.]] - Ukazom kneza Mihaila proglašen prvi srpski zakon o pravozastupnicima (danas Dan advokata Srbije). === Mart/Ožujak === [[Datoteka:The Monitor and Merrimac.jpg|mini|220px|Okršaj ''[[CSS Virginia]]'' i ''[[USS Monitor]]'']] * [[1. 3.]] - Izlazi prvi broj zadarskog "[[Narodni list|Narodnog lista]]", najstarije živuće hrvatske novine. * [[5. 3.]] - Proglašena britanska [[Kolonija Lagos]] u današnjoj Nigeriji (do [[1906]]). * 6 - 8. 3. - [[Bitka kod Pea Ridgea]] osigurava unionistički posed Misurija i severnog Arkanzasa. * [[9. 3.]] - U [[Američki građanski rat|američkom građanskom ratu]], u [[Hampton Roads, bitka kod|bitci kod Hampton Roadsa]], prvi put su se sudarile dvije oklopnjače - južnjačka, tek dovršena, ''[[CSS Virginia]]'' i sjevernjački ''[[USS Monitor]]'' - obe strane tvrde da su pobedile. * mart - Bugarski revolucionar [[Vasil Levski]] pobegao u Srbiju. * mart - Srbija sklopila sporazum sa ruskom vladom o zajmu u iznosu od 300.000 dukata radi nabavke pušaka<ref name="isnv1295">''Istorija s. n.'' V-1, 295</ref>. * [[22. 3.]] (10. 3. po j.k.) - Novo ustrojstvo centralne državne uprave u Srbiji - uveden pravi ministarski savet, sa ministrima umesto popečitelja, na čelu sa predsednikom, umesto "kneževim predstavnikom"; uvedena tri nova ministarstva: prosvete i crkvenih dela, građevine i vojske (od ranije postoje resori inostranih poslova [bili vezani za kneževog predstavnika], unutrašnjih poslova, te pravde i finansija). Knez bira ministre po sopstvenom nahođenju, oni su pod njegovom skoro isključivom vlašću, imaju veliku vlast u svojim resorima<ref>''Istorija s. n.'' V-1, 291</ref>. * [[28. 3.]] (16. 3. po j.k.) - ''Zakon o rekrutiranju stojeće vojske'' u Srbiji. === April/Travanj === [[Datoteka:Henry Lovie, Battle of Pittsburg Landing cph.3a02887.jpg|mini|[[Bitka kod Shiloha]]]] * april - maj - Objavljen [[Victor Hugo|Hugoov]] roman ''[[Les Misérables]]''. * [[5. 4.]] - U Beču osnovana firma ''[[Julius Meinl]]''. * [[5. 4.]] - [[4. 5.]] - Severnjačka [[Opsada Yorktowna (1862)|Opsada Yorktowna]] tokom [[Peninsularna kampanja|Peninsularne kampanje]] prema [[Richmond, Virginia|Richmondu]], bez jasnog rezultata. * 6 - [[7. 4.]] - Krvava [[Bitka kod Shiloha]] je Grantova pobeda u Tenesiju. * [[8. 4.]] - Papina enciklika ''[[Amantissimus]]'' upućena episkopima istočnih crkava. * [[11. 4.]] - Unionisti zauzeli Fort Pulaski zahvaljujući [[Žljebuša|nažljebljenoj]] artiljeriji - luka [[Savannah, Georgia]] postaje beskorisna za Konfederaciju. * [[12. 4.]] - [[Andrewsov upad]] ili Velika lokomotivska potera: civilni skaut [[James J. Andrews]] sa severnjačkim dobrovoljcima oteo u Džordžiji voz sa lokomotivom ''The General'' i pravio štetu na putu ka severu. * 12. 4. - [[Ferdinand Lassalle]] drži govor u Berlinu koji će postati poznat kao "Radnički program". * [[26. 4.]] - Posle jednomesečne opsade se predalo konfederalno utvrđenje Fort Macon u Severnoj Karolini. * april, krajem - [[Crnogorsko-turski rat (1862)|Crnogorsko-turski rat]]: Turska objavila rat Crnoj Gori, jer je ova odbacila ultimatum kojim se tražio prestanak pomoći ustanicima [[Luka Vukalović|Luke Vukalovića]]<ref>''Istorija s. n.'' V-1, 437</ref>; ovog meseca se vode borbe u klancu Duga kod Nikšića<ref>[http://www.vijesti.me/vijesti/bitka-kod-duge-crnogorski-termopili-za-nezaborav-69376 Bitka kod Duge: Crnogorski Termopili za nezaborav] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306235236/http://www.vijesti.me/vijesti/bitka-kod-duge-crnogorski-termopili-za-nezaborav-69376 |date=2016-03-06 }}. vijesti.me. 14.4.2012 (pristup. 20.12.2015.)</ref>, oko [[Medun]]a i u [[Lim]]skoj dolini. Turski komandant je [[Omer-paša Latas]]. ** [[Đura Jakšić]] povodom ovog rata piše pesmu "Padajte, braćo!". === Maj/Svibanj === * [[1. 5.]] - [[Zauzeće New Orleansa]]: unionističke trupe mornaričkog kapetana [[David Farragut|Farraguta]] i generala [[Benjamin Franklin Butler|Benjamina Butlera]] zauzele [[New Orleans, Louisiana|New Orleans]]. * [[1. 5.]] - [[1. 11.]] - [[Internacionalna izložba (1862)|Internacionalna izložba]] u Londonu. * [[5. 5.]] - [[Francuska intervencija u Meksiku]]: [[Bitka kod Pueble]] je meksička pobeda nad nadmoćnijom francuskom vojskom (kasnije praznik [[Cinco de Mayo]]). * [[11. 5.]] - Oklopnjača ''CSS Virginia'' uništena kako ne bi bila zarobljena. * [[15. 5.]] - Kontroverzno Butlerovo Generalno naređenje br. 28 u New Orleansu: žene koje vređaju vojnike treba tretirati kao da su prostitutke, tj. može im se uzvratiti istom merom. * maj - [[Pensacola, Florida]] pada u unionističke ruke. * [[20. 5.]] - Predsednik [[Abraham Lincoln]] potpisao prvi ''[[Homestead Act]]'' (Zakon o naseljeničkim imanjima): svako ko nije digao oružje na vladu SAD može se prijaviti za 160 akri (oko 65 hektara) javne zemlje na Zapadu (federalna vlada je do 1934. dala 1,6 miliona imanja sa blizu 110 miliona hektara zemlje). * [[31. 5.]] - [[1. 6.]] - [[Bitka kod Seven Pinesa]], između [[George B. McClellan|McClellana]] (Unija) i [[Joseph Eggleston Johnston|J. E. Johnstona]] - severnjačke snage se primakle Richmondu, obe strane tvrde da su pobedile. * maj-jun - Crnogorsko-turski rat: borbe u okolini [[Nikšić]]a i [[Spuž]]a<ref>''Istorija s. n.'' V-1, 438</ref>. === Jun/Lipanj === * [[4. 6.]] - Konfederalci napustili Fort Pillow na reci Misisipi u državi Tenesi, unionistima otvoren put ka [[Memphis, Tennessee|Memphisu]]. * [[5. 6.]] - Potpisan [[Sajgonski ugovor]] kojim [[Dinastija Nguyễn|Vijetnamsko carstvo]] predaje Francuzima tri južne provincije ([[Kočinkina]]); gerilski lider [[Trương Định]] ne priznaje ugovor. * [[6. 6.]] - Rečna [[bitka kod Memphisa]] vodi severnjačkom zauzeću grada. * [[8. 6.|8]] - [[9. 6.]] - Jacksonova kampanja u dolini [[Shenandoah]]: konfederalni general [[Stonewall Jackson]] odnosi pobede [[Bitka kod Cross Keys|kod Cross Keys]] i kod [[Bitka kod Port Republic|kod Port Republic]]. [[Datoteka:Чукур чесма3.JPG|mini|200px|Skulptura na [[Čukur česma|Čukur česmi]] u Beogradu]] * [[15. 6.]] (3. 6. po j.k.) - [[Incident na Čukur česmi]] u Beogradu, zatim napad na srpsku patrolu, neredi, sukob Turaka i srpske žandarmerije - borbe traju do u noć. ** U borbama je učestvovala i [[Prva bugarska legija]] [[Georgi Rakovski|Georgi Rakovskog]], koji je u ovo vreme osnovao i Privremenu bugarsku vladu za planirani ustanak. * [[16. 6.]] (4. 6. po j.k.) - Srpska vlada, beogradske paše i strani konzuli potpisali u tvrđavi mir. * [[17. 6.]] (5. 6. po j.k.) - Turci bombarduju beogradsku varoš sa tvrđave, dok posredstvom konzula nije proglašeno primirje. * [[19. 6.]]. - [[Kongres SAD]] zabranio [[ropstvo]] na teritoriji [[SAD]]. * [[20. 6.]] (8. 6. po j.k.) - Posle samo četiri meseca ubijen [[Barbu Catargiu]], konzervativni prvi premijer [[Ujedinjene kneževine Moldavija i Vlaška|Rumunije]], slediće mu liberal [[Nicolae Crețulescu]]. * [[25. 6.]] - [[1. 7.]] - [[Sedmodnevna bitka]] (''Seven Days Battles'') je niz od šest bitaka u Virdžiniji i uspeh južnog generala [[Robert E. Lee]]ja. * [[30. 6.]] - Ugarsko-hrvatski kralj Franjo Josip osnovao u Zagrebu kraljevski stol sedmorice, na čelu sa banom, kao vrhovno sudište Hrvatske<ref name="rhpssug"/>. === Jul/Srpanj === * [[1. 7.]] - U SAD osnovan Biro unutrašnjih prihoda (od 1918. ''[[Internal Revenue Service]]''). * 1. 7. - Predsednik Linkoln potpisao Zakon o pacifičkoj železnici kojim se omogućava gradnja [[transkontinentalna železnica|transkontinentalne železnice]] u SAD (ostvareno [[1869]]). * 1. 7. (16. 6. po j.k.) - Osnovana Biblioteka Moskovskog javnog muzeja, današnja [[Ruska državna biblioteka]]. * jul, početkom - Počinje dvomesečna konferencija garantnih sila i Porte o pitanju Srbije u carigradskom predgrađu Kanlidži; Francuska i Rusija naklonjene Srbiji a Britanija i Austrija Porti<ref name="isnv1295"/>. * [[4. 7.]] - Navodni datum kada je Charles Dodgson ([[Lewis Carroll]]) improvizovao priču za [[Alice Liddell]] i njene sestre, koja će postati "[[Alisa u zemlji čudesa]]" (objavljena 1865). * jul - Turci ugušili hercegovački ustanak. * jul, polovinom - U dolini Zete se spojile turske kolone iz pravaca Podgorice i Hercegovine, sledeći cilj je Cetinje. * [[16. 7.|16]] i [[19. 7.]] - [[Lewis Swift]] i [[Horace Parnell Tuttle]] nezavisno otkrili kometu [[109P/Swift-Tuttle|Swift-Tuttle]], izvorno telo [[Meteorski pljusak|meteorskog pljuska]] perseida. * [[23. 7.]] - [[Henry Halleck]] postaje glavnokomandujući [[Armija Unije|Armije Unije]]. * [[27. 7.]] - Parobrod ''[[Golden Gate (parobrod)|Golden Gate]]'' potonuo kod Meksika, stradalo 204 ljudi. * [[30. 7.]] - Parobrod ''[[Brother Jonathan (parobrod)|Brother Jonathan]]'' potonuo pored Kalifornije sa 225 ljudi i velikom količinom zlata. === Avgust/August/Kolovoz === [[Datoteka:Bogdan Villevalde Opening of Millinium of Russia in 1862.jpg|mini|"Otkrivanje spomenika [[Tisućljeće Rusije]]" u Novgorodu 8/20. septembra]] * [[4. 8.|4]] - [[18. 8.]] - Kazalište iz Zagreba gostuje u beogradskoj Kneževoj pivari<ref>Stojanović, Dubravka. [http://pescanik.net/privatno-jugoslovenstvo/#easy-footnote-7 Privatno jugoslovenstvo]. pescanik.net</ref>. * [[5. 8.]] - Kopnena i vodena [[Bitka kod Baton Rougea (1862)|Bitka kod Baton Rougea]] je neuspeo konfederalni pokušaj da povrate taj grad u Lujzijani. * [[9. 8.]] - [[Bitka na Cedar Mountain]] je tesna pobeda južnog generala Jacksona u Virdžiniji. * avgust - decembar - [[Ustanak Sijuksa]] ili Rat Malog Gavrana u Minesoti. * [[20. 8.]] - Hrvatska Banska konferencija raspravlja o prijedlogu da se gradi pruga Zemun - Zagreb - Rijeka ([[Südbahn-Gesellschaft|Južno društvo]] gradi prugu Sisak - Zagreb - Zidani Most, tj. vezu ka Trstu umjesto Rijeci)<ref name="rhpssug"/>. * [[21. 8.]] - Otvoren ''[[Stadtpark (Beč)|Stadtpark]]'', prvi javni park u [[Beč]]u. * [[29. 8.]] - [[Bitka kod Aspromontea]]: italijanska kraljevska vojska porazila [[Giuseppe Garibaldi|Garibaldijeve]] dobrovoljce koji su krenuli na [[Papinska Država|papin Rim]]. * 28 - [[30. 8.]] - [[Druga bitka kod Bull Runa]] je ubedljiva pobeda Konfederacije u Virdžiniji. * 29 - 30. 8. - [[Bitka kod Richmonda]] u Kentakiju je ubedljiva konfederalna pobeda. * avgust, krajem - Borbe na prilazima [[Cetinje|Cetinju]], ruska diplomatska intervencija obustavila neprijateljstva. * [[31. 8.]] - Skadarska konvencija okončava [[Crnogorsko-turski rat (1862)|Crnogorsko-turski rat]], potvrđene crnogorske granice ali i vazalni status (do [[Crnogorsko-turski rat|rata 1876-78]]). === Septembar/Rujan === [[Datoteka:Savebrücke bei Agram 1898.png|mini|210px|Željeznički most preko Save u Zagrebu, dio [[Pruga Zidani Most-Zagreb-Sisak|pruge Zidani Most-Zagreb-Sisak]]]] * [[4. 9.]] - Velike sile zaključile Kanlički protokol - Turci, ne-vojnici, napuštaju ''varoši'' u Srbiji među kojima i Beograd (posledica incidenta kod Čukur-česme). Turski garnizoni ostaju u ''tvrđavama'' na Savi i Dunavu (Šabac, Beograd, Smederevo i Kladovo), a tvrđave [[Soko Grad (drinski)|Soko]] i Užice da se poruše; Srbija mora da naknadi štetu Turcima (→ [[Iseljavanje muslimana iz Srbije]]). * 5. 9. - Gen. Robert E. Lee prelazi reku [[Potomac (rijeka)|Potomac]], što je prva južnjačka invazija Severa SAD. * [[5. 9.]] (24. 8. po j.k.) - U Srbiji donesen Zakon o Upravi fondova - pokušaj obezbeđenja nezelenaških kredita (kasnija [[Investbanka]]). * [[10. 9.]] - Ministar rata [[Francisco Solano López]] postaje predsednik [[Paragvaj]]a (do [[1870]]), nasledivši svog umrlog oca. * [[14. 9.]] - [[Incident u Namamugiju]]: samuraji ubili nepromišljenog engleskog trgovca. [[Datoteka:Confederate dead by a fence on the Hagerstown road.png|mini|200px|[[Bitka na Antietamu]]: mrtvi južnjaci ([[Alexander Gardner|A. Gardner]])]] * [[17. 9.]] - [[Bitka na Antietamu]] u Merilendu: najkrvaviji dan u američkoj istoriji, strateški uspeh Unije. * 17. 9. - Eksplozija uništila ''[[Allegheny Arsenal]]'' u Pensilvaniji, stradalo 78 radnika, uglavnom mladih žena. * [[20. 9.]] (8. 9. po j.k.) - U [[Novgorod]]u je otkriven spomenik "[[Tisućljeće Rusije]]". * [[22. 9.]] - [[Proklamacija o emancipaciji]]: Linkoln izdaje preliminarnu proklamaciju da će narediti oslobođenje robova na teritorijama koje ne okončaju pobunu do 1. januara. [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-R15449, Otto von Bismarck.jpg|mini|150px|[[Otto von Bismarck]], kancelar Pruske i Nemačke 1862-90.]] * [[23. 9.]] - [[Pruski ustavni konflikt]]: [[Otto von Bismarck]] je imenovan [[Prusija|pruskim]] premijerom (ostaje, s jednom pauzom, do [[1890]], prvi kancelar ujedinjene Nemačke od [[1871]]). * 23. 9. - [[Lav Nikolajevič Tolstoj]] se oženio [[Sofija Tolstaja|Sofijom Andrejevnom]]. * [[30. 9.]] - Bismarck se obraća Landtagu: "Velika savremena pitanja se neće rešiti govorima i većinskim odlukama... već ''železom i krvlju''". * 30. 9. - Holanđanka [[Alexandrine Tinné]] putujući iz [[Beli Nil]] stigla do [[Gondokoro]]a. === Oktobar/Listopad === * [[1. 10.]] - [[Südbahn-Gesellschaft|Južna željeznica]] otvorila [[Pruga Zidani Most-Zagreb-Sisak|prugu Zidani Most-Zagreb-Sisak]]. * [[5. 10.]] - Buenosaireski liberal [[Bartolomé Mitre]] izabran za predsednika [[Argentina|Argentine]] (do [[1868]]), čime je okončan perod nejedinstva nacije. * [[8. 10.]] - [[Bitka kod Perryvillea]]: zaustavljena konfederalna ofanziva na Kentaki. * 10 - [[12. 10.]] - Upad generala [[J. E. B. Stuart]]a u Pensilvaniju, opljačkan [[Chambersburg, Pennsylvania|Chambersburg]]. * 23. 10. - Zbačen grčki kralj [[Oto (Grčka)|Oto]]. * [[30. 10.]] (18. 10. po j.k.) - Vanredni prirez od dva dukata u Srbiji. === Novembar/Studeni === * [[4. 11.]] - [[Richard Jordan Gatling]] dobio patent za [[Gatling (oružje)|prvi mitraljez]]. * [[5. 11.]]. [[Američki građanski rat]]: [[George McClellan|McClellan]] je smijenjen s dužnosti zapovjednika unionističke armije. * [[6. 11.]] - Uspostavljena direktna telegrafska linija između [[New York]]a i San Francisca. * novembar - U [[Granadinska Konfederacija|Granadinskoj Konfederaciji]] (Kolumbiji) [[Kolumbijski građanski rat (1860-62)|građanski rat]] okončan pobedom liberala. === Decembar/Prosinac === * [[11. 12.|11]] - [[15. 12.]] - [[Bitka kod Fredericksburga]] je katastrofalan unionistički pokušaj da zauzmu konfederalnu prestonicu Richmond. * decembar - Peruanski lovci na robove došli na [[Uskršnji Otok]], narednih mjeseci hvataju polovicu stanovništva otoka. * [[17. 12.]] - General Grant izdaje naređenje za proterivanje Jevreja, osumnjičenih da su crnoberzijanci, iz njegovog vojnog distrikta (Tenesi, Misisipi, Kentaki) - naređenje povučeno narednog meseca, kasnije će reći da nije gledao šta potpisuje. * [[18. 12.]] - Završeno prvo zasjedanje [[Carevinsko vijeće|Carevinskog vijeća]] (počelo 1. svibnja 1861.), preovlađivao centralizam jer su Nijemci, u odsustvu Mađara i Hrvata, imali većinu<ref name="rhpssug"/>. * 26 - [[29. 12.]] - Unionistička [[Vicksburška kampanja]] počinje [[Bitka kod Chickasaw Bayoua|Bitkom kod Chickasaw Bayoua]] u Misisipiju - malobrojniji konfederalci odnose ubedljivu pobedu. * [[30. 12.]] - ''[[USS Monitor]]'' potonuo u oluji kod [[Rt Hatteras|Rta Hatteras]] u Severnoj Karolini. * [[31. 12.]] - Predsednik Linkoln potpisao akt kojim se [[Zapadna Virginia]] prima u Uniju. === Kroz godinu === * Turci napustili ranije neosvojivi [[Soko Grad (drinski)|Soko Grad]], koji ima biti uništen. * U Zagrebu osnovana tvrtka danas poznata kao [[Badel 1862]]. * Nakon [[rumunska ćirilica|ćirilice]] i perioda sinkretističke tranzicije, jedino zvanično pismo u [[Ujedinjene kneževine Moldavija i Vlaška|Rumuniji]] postaje [[rumunski alfabet|latinica]]. * [[Köchelov katalog]] [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozartovih]] dela. * Na okupu [[Velika petorka]] ruskih kompozitora. * [[Henri Dunant]] objavio knjigu ''[[Un souvenir de Solférino]]'' ("Sjećanje na Solferino"), koja će potaći osnutak [[Crveni križ|Crvenog križa]]. * [[Anna Leonowens]] prihvatila ponudu da podučava supruge i decu [[sijam]]skog kralja [[Mongkut]]a (kasnija inspiracija za mjuzikl "Kralj i ja"). * U Japanu okončana praksa ''[[Sankin-kōtai]]'', "naizmeničnog prisustva" [[daimyo]]a (plemića) na šogunovom dvoru. == Umjetnost == <gallery> MANET - Música en las Tullerías (National Gallery, Londres, 1862).jpg||''[[La Musique aux Tuileries]]'', [[Édouard Manet|Manet]] William Powell Frith The Railway Station.jpg|"Željeznički kolodvor", [[William Powell Frith|W.P. Frith]] Paul Baudry - The Pearl and the Wave - c 1862 - Detroit Institute of Arts.jpg|"Biser i talas", [[Paul-Jacques-Aimé Baudry|P-J-A. Baudry]] Egg companions.jpg|"Družbenice na putu", [[Augustus Leopold Egg|A.E. Egg]] Le Bain Turc, by Jean Auguste Dominique Ingres, from C2RMFFXD.jpg|"Tursko kupatilo", [[Jean-Auguste-Dominique Ingres|Ingres]] Robert Braithwaite Martineau - The Last Day in the Old Home - 1862.jpg|"Poslednji dan u starom domu", [[Robert Braithwaite Martineau|R.B. Martineau]] Thomas George Webster (1800-1886) - Roast Pig - VIS.1514 - Sheffield Galleries and Museums Trust.jpg|"Pečena svinja", [[Thomas Webster]] Jan Matejko, Stańczyk.jpg|"Stańczyk... suočen s padom Smolenska", [[Jan Matejko]] Whistler James Symphony in White no 1 (The White Girl) 1862.jpg|"Simfonija u belom, br. 1: Bela devojka", [[James McNeill Whistler|J.M. Whistler]] Statue of Freedom (8634589371).jpg|"Statua slobode" (na Kapitolu), [[Thomas Crawford]] </gallery> == Karte == <gallery> 1862 Perthes Map of Bohemia and Austria - Geographicus - DeutchlandSE-perthes-1862.jpg|Austrijske krunske zemlje 1862 Perthes Map of Greece and the Balkans - Geographicus - Griechenland-perthes-1862.jpg|Grčka i Balkan Map of the Serb population, 1862, H. Thiers.png|Francuska "Karta srpskih populacija", u stvari južnih Slovena Herzegovina in 1862.png|Hercegovina (detalj "Karte s. p.") </gallery> == Rođenja == {{glavni članak|:Kategorija:Rođeni 1862.}} === Januar/Siječanj &ndash; Jun/Lipanj === * [[6. 1.]] - [[August Oetker]], pronalazač praška za pecivo, osnivač kompanije (* [[1918]]) * [[11. 1.]] - [[Božidar Karađorđević]], Karađorđev praunuk († [[1908]]) * [[23. 1.]] - [[David Hilbert]], nemački matematičar († [[1943]]) * 2. 2. - [[Sima Trojanović]], etnolog, antropolog († [[1935]]) * [[28. 3.]] - [[Aristide Briand]], francuski političar, nobelovac za mir († [[1932]]) * [[14. 4.]] - [[Pjotr Stolipin]], premijer Rusije († [[1911]]) * 14. 4. - [[Vojislav Ilić]], srpski pesnik († [[1894]]) * [[19. 4.]] - [[Janko Ibler]], hrvatski publicist i književni kritičar († [[1926]].) * [[13. 5.]] - [[Janko Veselinović]], srpski pisac († [[1905]]) * [[15. 5.]] - [[Arthur Schnitzler]], književnik, dramatičar († [[1931]]) * [[5. 6.]] - [[Allvar Gullstrand]], švedski okulist i optičar († [[1930]]) * [[7. 6.]] - [[Philipp Lenard]], njemački fizičar († [[1947]]) * [[27. 6.]] - [[Johann Puch]] ili Janez Puh, osnivač auto firme ''Puch'' († [[1914]]) === Jul/Srpanj &ndash; Decembar/Prosinac === * [[2. 7.]] - [[William Henry Bragg]], engleski fizičar, nobelovac († [[1942]]) * [[14. 7.]] - [[Gustav Klimt]], austrijski slikar († [[1918]].) * [[30. 7.]] - [[Nikolaj Judenič]], ruski general († [[1933]]) * [[5. 8.]] - [[Joseph Merrick]], "čovek-slon" († [[1890]]) * [[22. 8.]] - [[Claude Debussy]], francuski skladatelj († [[1918]].) * [[25. 8.]] - [[Louis Barthou]], francuski političar († [[1934]]) * [[29. 8.]] - [[Maurice Maeterlinck]], književnik, nobelovac († [[1949]]) * [[2. 9.]] - [[Franjo Krežma]], hrvatski skladatelj († [[1881]].) * [[11. 9.]] - [[O. Henry]], američki pisac († [[1910]]) * [[27. 9.]] - [[Louis Botha]], premijer Južne Afrike († [[1919]]) * [[28. 9.]] - [[Mile Starčević]], hrvatski političar († [[1917]]) * [[19. 10.]] - Auguste [[Braća Lumière|Lumière]], pionir filma († [[1954]]) * [[24. 10.]] - [[Daniel Swarovski]], brusač stakla, draguljar († [[1956]]) * [[14. 11.]] - Augusta [[Vela Nigrinova]], srpska glumica slovenačkog porekla († [[1908]]) * 14. 11. - [[George Washington Vanderbilt II]], biznismen, kolekcionar umetnosti († [[1914]]) * [[29. 11.]] - [[Gustav von Kahr]], bavarski političar († [[1934]]) * [[8. 12.]] - [[Georges Feydeau]], komediograf († [[1921]]) * [[10. 12.]] - [[Srećko Albini]], hrvatski skladatelj i dirigent († [[1933]].) * [[12. 12.]] - [[J. Bruce Ismay]], brodovlasnik ''White Star Line'' († [[1937]]) * [[23. 12.]] - [[Henri Pirenne]], historičar († [[1935]]) === Kroz godinu === * ? - [[Ali-beg Firdus]], bosanskohercegovački političar († [[1910]]) * ? - [[Bajram Curi]], albanski borac († [[1925]]) * ? - [[Ugyen Wangchuck]], prvi kralj Butana († [[1926]]) * ? - [[Edhem Mulabdić]], književnik († [[1954]]) == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 1862.}} * [[10. 1.]] - [[Samuel Colt]], američki izumitelj i proizvođač oružja (* [[1814]]) * [[18. 1.]] - [[John Tyler]], bivši predsjednik SAD (* [[1790]]) * januar - [[Dimitar Miladinov|Dimitar]] [[Konstantin Miladinov]], makedonski/bugarski pesnici, preporoditelji (* 1810 i * 1830) * [[1. 2.]] - [[Benedikt Kraljević]], bivši dalmatinski episkop, pristalica unije (* 1765-67) * [[3. 2.]] - [[Jean-Baptiste Biot]], fizičar, astronom, matematičar (* [[1774]]) * [[7. 2.]] - [[Francisco Martinez de la Rosa]], književnik, političar i prvi moderni premijer Španije (* [[1787]]) * [[20. 2.]] - [[William Wallace Lincoln]], sin predsednika Lincolna (* [[1850]]) * [[17. 3.]] - [[Fromental Halévy]], francuski kompozitor (* [[1799]]) * [[21. 3.]] - [[Alfred I. zu Windisch-Graetz]], austrijski feldmaršal (* [[1787]]) * [[22. 3.]] - [[Pavao Kolarić]], katolički svećenik, isusovac (* [[1837]]) * [[23. 3.]] - [[Karl Nesselrode]], ruski diplomata (* [[1780]]) * [[30. 3.]] - [[Pavao Štoos]], svećenik pjesnik i narodni preporoditelj (* [[1806]].) * [[3. 4.]] - [[James Clark Ross]], pomorac, polarni istraživač (* [[1800]]) * [[6. 4.]] - [[Albert Sidney Johnston]], general Konfederativnih Država (* [[1803]]) * [[26. 4.]] - [[Mato Topalović]], svećenik, pisac, ilirac (* [[1812]]) * [[6. 5.]] - [[Henry David Thoreau]], književnik, filozof... (* [[1817]]) * [[25. 5.]] - [[Johann Nestroy]], austrijski komediograf i glumac (* [[1801]]) * [[28. 6.]] - [[Adam Dragosavljević]], filolog (* [[1800]]) * [[24. 7.]] - [[Martin van Buren]], bivši predsjednik SAD (* [[1782]]) * [[22. 7.]] - [[Laval Nugent]], austrijski feldmaršal (* [[1777]]) * [[22. 9.]] - [[Frederick Townsend Ward]], američki mornar i plaćenik, kineski komandant (* [[1831]]) * [[7. 11.]] - [[Bahadur Shah II]], poslednji mogulski vladar (* [[1775]]) * ? - [[Simo Jaković]], moravički kapetan, osnivač Ivanjice (* 1800) * ? - [[Jovan Baćović]], crnogorski vojvoda i diplomata (* 1810) * ? - [[Đoko Miljanić]], crnogorski serdar (* 1820) * ? - [[Isidor Nikolić-Džaver]], srpski političar u Ugarskoj (* 1806) * ? - [[George Lloyd Hodges]], britanski diplomata (* 1790) == Reference == {{reference}} ; Literatura * [[Rudolf Horvat]] (hr Wikisource): ''[http://hr.wikisource.org/wiki/Najnovije_doba_hrvatske_povjesti_%28R._Horvat%29/Ponovni_savez_s_Ugarskom Najnovije doba hrvatske povjesti/Ponovni savez s Ugarskom]'' * ''Istorija srpskog naroda'', Od Prvog ustanka do Berlinskog kongresa 1804-1878, Beograd 1981 ** Peta knjiga prvi tom (V-1) {{commonscat|1862}} [[Kategorija:1862.]] pxl96c1f0frykbciq80omxfmrpvb9vi Gentamicin 0 33098 42711352 41487907 2026-10-17T05:50:51Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42711352 wikitext text/x-wiki {{Drugbox | IUPAC_name = (3''R'',4''R'',5''R'')-2[(1''S'',2''S'',3''R'',4''S'',6''R'')-4,6-<br />diamino-3[(2''R'',3''R'',6''S'')-<br />3-amino-6-[(1''R'')-<br />1-(methylamino)ethyl]oxan-2-yl]oxy<br />2-hydroxycyclohexyl]oxy5-methyl-<br />4-(methylamino)oxane-3,5-diol | image = Gentamicin C2.svg | width = 350 | image2 = Gentamicin.png | bioavailability = ograničena oralna biodostupnost | protein_bound = 0-10% | metabolism = | elimination_half-life = 2 časa | excretion = renal | pregnancy_category = D | legal_status = | routes_of_administration = [[Intravenozna terapija|IV]], [[Intramaskularna injekcija|IM]], [[topikalno]] | CAS_number = 1403-66-3 | ATC_prefix = D06 | ATC_suffix = AX07 | ATC_supplemental = {{ATC|J01|GB03}} {{ATC|S01|AA11}} {{ATC|S02|AA14}} {{ATC|S03|AA06}} {{ATCvet|A07|AA91}} {{ATCvet|G01|AA91}} {{ATCvet|G51|AA04}} {{ATCvet|J51|GB03}} | PubChem = 3467 | IUPHAR_ligand = 2427 | DrugBank = APRD00214 | C=21 | H=43 | N=5 | O=7 | molecular_weight = 477.596 g/mol | smiles = | StdInChI = 1S/C21H43N5O7/c1-9(25-3)13-6-5-10(22)19(31-13)32-16-11(23)7-12(24)17(14(16)27)33-20-15(28)18(26-4)21(2,29)8-30-20/h9-20,25-29H,5-8,22-24H2,1-4H3/t9?,10-,11+,12-,13+,14+,15-,16-,17+,18-,19-,20-,21+/m1/s1 | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChI_comment = | StdInChIKey = CEAZRRDELHUEMR-URQXQFDESA-N | StdStdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | density = | melting_point = | melting_high = | melting_notes = | boiling_point = | boiling_notes = | solubility = | specific_rotation = | sec_combustion = }} '''Gentamicin''' je [[antibiotik]] iz porodice [[aminoglikozid]]a i deluje na veliki broj bakterijskih infekcija<ref name="Foye">{{FoyePrinciplesMedChem5th |pages=852-3}}</ref>, naročito na infekcije izazvane [[Gram negativne bakterije|Gram negativnim bakterijama]].<ref name="MandelInfectiousDiseases">{{Mandell_InfectiousDiseases5th}}</ref> Gentamicin je mimetik prirodnih [[biomolekul]]a i nadoveže se na bakterijske [[ribozom]]e gde dovodi do nepravilnog čitanja [[genetički kod|genetičkog koda]].<ref name="Farmakoterapijski_vodič">{{cite book | author=Grupa autora | editor=Nenad Ugrešić | title=Farmakoterapijski vodič 3 | edition= | issue= | pages= | publisher= | location=Beograd | id=ISSN 1451-4680 | year=2006 | isbn= | doi= | url=http://www.alims.gov.rs/download/publikacije/FV4-predgovor_sadrzaj.pdf | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110715221110/http://www.alims.gov.rs/download/publikacije/FV4-predgovor_sadrzaj.pdf | archivedate=2011-07-15 | access-date=2013-04-17 | deadurl=no | archive-url=https://web.archive.org/web/20110715221110/http://www.alims.gov.rs/download/publikacije/FV4-predgovor_sadrzaj.pdf | archive-date=2011-07-15 | url-status=dead }}</ref><ref name="Goodman_Gilman">{{GoodmanGilman11th}}</ref> Kao i svi [[antibiotik|antibiotici]] iz porodice aminoglikozida,<ref name="Koraćević">{{cite book | author=Darinka Koraćević, Gordana Bjelaković, Vidosava Đorđević |editor= | title=Biohemija | edition= | issue= | pages= | publisher=Savremena administracija |location= | year= | isbn=8638706227 | doi= | url= }}</ref><ref name="Lehninger">{{Lehninger4th}}</ref> gentamicin ne ulazi, tj ne prolazi kroz membrane koje bi ga dovele u [[tanko crijevo|tanko]] i [[debelo crijevo|debelo crevo]], tako da se može dati pacijentu samo putem infuzije, odnosno intravenski, ili topikalno. == Nuspojave == Sporedne štetne posledice dugoročnog konzumiranja gentamicina su gubljenje sluha ili poremećaji koordinacije, naročito kod osoba koje već imaju uređene genetičke predispozicije za ispoljavanje problema u koordinaciji. Ove osobe imaju bezazlenu [[mutacija|mutaciju]] [[DNK]] molekula koja se može drastično ispoljiti ukoliko se gentamicin u velikoj meri unosi u organizam i meša sa ćelijama domaćina u čitanju genetičkog koda.<ref name="CassarettDoull">{{CassarettDoull6th}}</ref> [[Ćelija|Ćelije]] uha su naročito osetljive na ovaj antibiotik. Ponekad se antibiotik namerno koristi u velikoj meri u drastičnim slučajevima [[Menijerova bolest|Menijerove bolesti]] ili Menijerovog sindroma, kako bi se oslabila aktivnost vestibularnog aparata. Gentamicin takođe može biti jako nefrotoksičan, naročito u serijskim tretmanima gde se uzima na redovnoj osnovi u velikoj dozi. Da bi se izbeglo oštećenje [[bubreg]]a doza gentamicina se prepisuje na osnovu mase pacijenta. [[Ešerihija koli|Ešerihija Koli]] je pokazala određeni stepen otpornosti na gentamicin iako je sama bakterija gram negativna. == Izvori == {{reflist|2}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Gentamicin}} {{-}} {{Ugljeni hidrati}} {{Grupe lekova}} {{Antibiotici inhibitori proteinske sinteze}} [[Kategorija:Aminoglikozidni antibiotici]] [[Kategorija:Polisaharidi]] [[Kategorija:Heterociklična jedinjenja kiseonika]] qee2hwwu7d7de9f9fbc9xrvcg49gbau Tetris 0 37250 42711333 42709198 2026-10-16T19:52:18Z CommonsDelinker 806 Uklanjam datoteku [[c:File:Tetris_on_an_iPod.jpg|Tetris_on_an_iPod.jpg]]; na Ostavi ju je izbrisao račun [[c:User:Infrogmation|Infrogmation]]; razlog: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Tetris on an iPod.jpg|]]. 42711333 wikitext text/x-wiki {{KVI (lat.) |Naslov = Tetris |Slika = |Razvio = Aleksej Pažitnov |Izdavač = Razni |Distributer = Razni |Dizajner = |Pogon = |Verzija = |Objavljeno = [[1984]]. |Žanr = Slagalica |Modovi = |Rejtinzi = |Platforme = Gotovo sve |Medijum = |Potrebno = |Način kontrole = |Prethodnik = |Sledbenik = }} '''Tetris''' ([[ruski jezik|rus.]] '''Тетрис''') je logička [[videoigra|video igra]], izdana na gotovo svim igračkim platformama. Jedna je od najpoznatijih video igara uopšte. Tvorac igre je, u junu 1984. bio ruski naučnik [[Aleksej Pažitnov]] (Алексей Пажитнов). Pažitnov je radio kao programer u računarskom centru Sovjetske akademije nauke.<ref>[http://www.atarihq.com/tsr/special/tetrishist.html The Tetris saga]</ref> Ime "tetris" dolazi od grčkog prefiksa "tetra-" ("četiri"), jer su svi delovi sastavljeni od četiri segmenta, i tenisa, Pažitnovljevog omiljenog sporta.<ref name="g4_tetra_tennis">{{Cite web |title=Intervju s Pažitnovom iz 2004. na američkoj televiziji G4 |url=http://www.g4tv.com/icons/episodes/1314/Tetris.html |access-date=2007-12-21 |archivedate=2005-03-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050311025939/http://www.g4tv.com/icons/episodes/1314/Tetris.html |deadurl=yes }}</ref> Verziju igre za IBM PC platformu napravili su Pažitnovljevi prijatelji Dmitrij Pavlovski i Vadim Gerasimov. ''Tetris'' se čak pojavio kao deo [[Umetnost|umetničke]] izložbe na [[Univerzitet]]u Braun u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]-u.<ref>http://bastilleweb.techhouse.org/</ref> Takođe je [[2005]]. zauzeo treće mjesto u izboru "100 najvećih videoigara svih vremena" portala [http://www.ign.com IGN]. Najveći deo svoje popularnosti ''Tetris'' je stekao na Nitendovom [[Game Boy]], na kojoj je izdan [[1989]]. Rasprostranjenost konzole je proslavila ''Tetris'' do te mere da je postao nezaobilazan deo [[Popularna kultura|popularne kulture]], zajedno sa svojom pozadinskom muzikom koja se temelji na narodnoj ruskoj pesmi "[[Korobejniki]]". == Historija == ''Tetris'' je od samih početaka bio predmet spora oko autorskih prava. Godine [[1985]]., nakon što ju je Pažitnov programirao na računaru [[Electronika 60]], a Gerasimov i Pavlovski je prebacili na PC, igra je stekla veliku popularnost u Moskvi, a IBM PC verzija je dospela do [[Budimpešta|Budimpešte]], gde ju je otkrila [[Ujedinjeno Kraljevstvo|britanska]] [[softver]]ska kuća "Andromeda". Prepoznavši potencijalni hit, "Andromeda" je kontaktirala Pažitnova kako bi dobila prava na distribuciju igre, no pregovori su bili neuspešni i "Andromeda" je, i bez programerove dozvole, prava na igru prodala američkoj softverskoj kući "Spectrum Holobyte", koja je na [[sjedinjene Američke Države|američkom]] tržištu naredne godine izdala IBM PC verziju ''Tetrisa''. Popularnost igre je bila neverojatna i izazvala je pomamu kakva je do tada bila retko viđena kod kompijuterskih igara. Nakon dve godine borbe oko autorskih prava, "Andromeda" je [[1987]]. uspela dobiti pravo na distribuciju licence za sva kućne kompijutere. Pojavile su se i verzije igre za tada veoma popluarne kompjutere [[Amiga|Amigu]] i [[Atari]]. Sovjetska vlada se [[1988]]. uključila u borbu oko autorskih prava preko svoje agencije "Elorg" i uspela dobiti delomična prava na distribuciju igre – samo za arkadne strojeve u zabavnim parkovima, te za igraće konzole koje nisu bile proizvedene u [[Japan]]u i ručne konzole. Prva prava su prodana Atariju, a druga [[Nintendo|Nintendu]]. Nakon što je Atari izdao inačicu ''Tetrisa'' za Nintendovu konzolu NES, zvanu ''TETЯIS: The Soviet Mind Game'', Nintendo ih je tužio i uspio dobiti spor, nakon čega je dobio ekskluzivno pravo distribucije za sve kućne zabavne sustave, a Atari je morao povući igru iz prodaje. Drugi značajni uspjeh za Nintendo stigao je s inačicom ''Tetrisa'' za ručnu konzolu Game Boy: igra se prodala u nevjerojatnih 3 milijuna primjeraka. Sega je također, pod prijetnjom Nintendove tužbe, povukla "svoj" ''Tetris'' za [[Sega Mega Drive]] konzolu, prije nego li je uopće stigao u dućane. Nakon svih ovih borbi za autorska prava, najmanje novca je dobio sam Aleksej Pažitnov. Padom "[[Gvozdena zavesa|gvozdene zavese]]" [[1991]]. godine, Pažitnov je odselio u SAD, gde je [[1996]]. zajedno s Henkom Rodžersom osnovao kompaniju "Tetris Company", kako bi se domogao dela prava od prodaje igre, što mu je uspelo tek delimično. Danas je Pažitnov uspešan dizajner logičkih igara, s desetogodišnjim stažem u [[Microsoft]]u, koji je napustio [[2005]]. godine kako bi se okušao u samostalnim projektima. == Način igranja == Delići (nazivani tetromini ili tetrade) sastavljeni od četiri kvadratića padaju s vrha polja za igru širokog deset, a visokog dvadeset kvadratića. Igrač ih može rotirati i slagati na način da između delića ne ostaje prazan prostor. Kad se jedan red popuni delićima, on nestaje, a kvadratići koji su bili iznad padaju u novostvoreni prazan prostor. Kako tok igre napreduje, delići padaju sve brže te igrač ima sve manje vremena za razmišljanje i slaganje. Kada se delići nagomilaju do vrha polja za igru, bez mogućnosti da se novi djelić pojavi, igra je gotova. [[Algoritam]] slučajnim odabirom određuje djelić koji će se sljedeći pojaviti na vrhu polja. Upustva koja dolaze s raznim verzijama igre većinom nazivaju deliće slovima ''I'', ''J'', ''L'', ''O'', ''S'', ''T'' i ''Z''<ref name="tdsmanual">''Tetris DS'' upustva. Nintendo, 2006.</ref> jer svojim izgledom podsećaju na njih, no igrači katkad za deliće koriste i druga imena.<ref name="arkmay_pieces">Mark Thornton i Billy Husky: [http://www.arkmay.com/tetris/pieces.html "Tetris nazivlje: Djelići"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080304071404/http://www.arkmay.com/tetris/pieces.html |date=2008-03-04 }}.</ref> Svi delići mogu ukloniti jedan ili dva reda, ''I'', ''J'' i ''L'' mogu ukloniti tri reda, a samo ''I'' delić može ukloniti četiri reda odjednom - što se naziva "tetris".<ref name="tdsmanual" /> Premda sve verzije igre imaju isti broj tetrada - sedam - boje su im različite od verzije do verzije. [[Datoteka:Tetrominoes IJLO STZ Worlds.svg|right|frame|Sedam djelića inačice ''Tetris Worlds'' : gornji red, s lijeva na desno: ''I, J, L, O'', donji red: ''S, T, Z''.]] Način bodovanja je zasnovan na principu da su bodovi dodijeljeni za svaki uspešno eliminisani redak. Bonus bodovi se dodeljuju za eliminisanje više redaka odjednom (dva, tri ili "tetris" - četiri). [[Nintendo]]ve igraće konzole [[Nintendo Entertainment System|NES]], Game Boy i [[Super Nintendo|SNES]] koriste verovatno najrasprostranjeniji sistem bodovanja.<ref>[http://www.tetrisconcept.com/wiki/index.php?title=Scoring#Original_Nintendo_scoring_system Bodovanje: Originalni Nintendov sistem bodovanja]</ref> U većini verzija igre postoji tipka za ubrzanje padanja delića, čime igrač dobiva više bodova nego da samo čeka da delić padne uobičajenom brzinom. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Tetris}} * [http://www.tetris.com Tetris.com], službena stranica * [http://www.tetrisconcept.com/ TetrisConcept.com], fan stranica u wiki stilu * [http://www.freetetris.org/ Free Tetris], igranje Tetrisa ''online'' * [http://www.virtualapple.org/appletetrisdisk.html Apple2 version online] Apple II verzija igre online * [http://vadim.oversigma.com/Tetris.htm Originalni Tetris: Priča i download], Vadim Gerasimov priča o suradnji s Pažitnovom na ''Tetrisu'' * [http://www.sciam.com/article.cfm?chanID=sa003&articleID=000EB124-AE08-1DBD-94E2809EC5880108 "Matematičari su dokazali da je Tetris težak"], časopis ''Scientific American'' * [http://video.google.com/videoplay?docid=4662636869909322164&sourceid=docidfeed&hl=en BBC-jev dokumentarni film] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061101132259/http://video.google.com/videoplay?docid=4662636869909322164&sourceid=docidfeed&hl=en |date=2006-11-01 }} * [https://web.archive.org/web/20130522210412/http://www.boston.com/news/globe/magazine/articles/2007/08/19/bizarro_world/ "Moja supruga je svjetski prvak u Tetrisu"], ''The Boston Globe Magazine'' [[Kategorija:Videoigre 1984.]] [[Kategorija:Arkadne igre]] [[Kategorija:Videoigre za Game Boy Advance]] [[Kategorija:Videoigre za ZX Spectrum]] [[Kategorija:Sovjetska kultura]] 2akjk9paf09y3q6srlcn7z8l0rcf6ia Druga Intifada 0 37342 42711300 42682008 2026-10-16T13:10:59Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42711300 wikitext text/x-wiki {{Oružani sukob |naziv=Druga Intifada |dio=[[Izraelsko-palestinski sukob]] |slika=[[Datoteka:Jerusalem terrorist attack on 2 July 2008 4.jpg|300px]] |opis slike=Napad buldožerom u [[Jeruzalem]]u [[2. 7.|2. srpnja]] [[2008]]. |datum=[[29. 9.|29. rujna]] [[2000]]. - [[2008]]. |mjesto=[[Izrael]], [[Zapadna obala]], [[Pojas Gaze]] |povod=[[Palestina|Palestinci]] tražili neovisnost od Izraela |teritorij= |ishod=Nekolicina: *Izgrađena [[Izraelska sigurnosna ograda]] *Izraelsko povlačenje iz Gaze [[2005]]. *Hamas preuzima nadzor nad Pojasom Gaze *Blokada Pojasa Gaze *[[Rat u Gazi 2008.-2009.]] |sukobljeni1=[[Datoteka:Flag of Israel.svg|22px]] [[Izrael]] |sukobljeni2=[[Datoteka:Flag of al-Qassam Brigades.svg|22px]] [[Hamas]]<br />[[Fatah]]<br />[[Islamski džihad]]<br />[[Popularna fronta za oslobođenje Palestine|PFOP]] |sukobljeni3= |zapovjednik1=[[Datoteka:Flag of Israel.svg|22px]] [[Ariel Sharon]]<br /> [[Datoteka:Flag of Israel.svg|22px]] [[Avi Dichter]]<br /> [[Datoteka:Flag of Israel.svg|22px]] [[Ehud Barak]]<br /> [[Datoteka:Flag of Israel.svg|22px]] [[Shaul Mofaz]]<br /> [[Datoteka:Flag of Israel.svg|22px]] [[Moshe Ya'alon]]<br /> [[Datoteka:Flag of Israel.svg|22px]] [[Dan Halutz]] <br /> [[Datoteka:Flag of Israel.svg|22px]] [[Gabi Ashkenazi]] <br /> |zapovjednik2='''Fatah'''<br /> [[Yasser Arafat]]<br /> [[Mahmoud Abbas]]<br /> [[Marwan Barghouti]]<br /> [[Ahmed Jasin]]<br /> '''Hamas'''<br /> [[Datoteka:Flag of al-Qassam Brigades.svg|22x13px|border]]<br /> [[Abdel Aziz al-Rantissi|Abdel Rantissi]] <br /> [[Datoteka:Flag of al-Qassam Brigades.svg|22x13px|border]] [[Khaled Mashaal]] <br /> [[Datoteka:Flag of al-Qassam Brigades.svg|22x13px|border]] [[Ismail Haniyeh]]<br /> [[Datoteka:Flag of al-Qassam Brigades.svg|22x13px|border]] [[Mohammed Deif]]<br /> '''Islamski džihad'''<br /> [[Abd Al Aziz Awda]]<br /> [[Ramadan Abdullah]]<br /> '''PFOP'''<br />[[Abu Ali Mustafa]] <br /> [[Ahmad Sa'adat]]<br /> [[Jamal Abu Samhadana|Abu Samhadana]] |zapovjednik3= |jačina1= |jačina2= |jačina3= |posljedice1='''29.09.2000.-26.12.2008.'''<br />'''Poginulih civila'''<br />727<ref name="B'Tselem"/><br />'''Poginulih vojnika''':<br />335<ref name="B'Tselem"/><br />'''Ukupno:'''<br />1,062<ref name="B'Tselem">[http://www.btselem.org/English/Statistics/Casualties.asp ''B'Tselem – Statistics – Fatalities''], [[B'Tselem]].</ref> |posljedice2='''29.09.2000.-26.12.2008.'''<br />'''Poginulih ukupno'''<br />5,500<ref name="B'Tselem"/> |posljedice3= |bilješke=64 ubijenih stranih državljana<ref name="B'Tselem"/> }} '''Druga Intifada''', također znana i kao '''Al-Aksa Intifada''' ([[arapski jezik|arapski]] انتفاضة الأقصى, ''Intifāḍat El Aqṣa''; [[jevrejski jezici|hebrejski]] אינתיפאדת אל-אקצה, ''Intifādat El-Aqtzah'') je bio drugi palestinski ustanak protiv [[izrael]]ske [[ratna okupacija|okupacije]] [[Zapadna obala|Zapadne obale]] i [[Pojas Gaze|Pojasa Gaze]], od 2000. do [[2008]]., kad se situacija smirila i zadržala na razini razmjerno mirnog [[status quo|statusa quo]].<ref>{{cite web|url=http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2010/oct/01/israel-palestine-intifada-10-years-on|title=The second intifada, 10 years on|publisher=The Guardian|author=Seth Freedman|date=2010-10-01|accessdate=2010-11-06}}</ref> Prva [[Intifada]] bila je od [[1987]]. do [[1993]]. To razdoblje je označilo intenzivne sukobe i povećanje nasilja između Izraela i Palestine, a općenito se smatra da je povod bio dan kada je [[Ariel Sharon]] posjetio [[Brdo hrama]] u [[Jeruzalem]]u. Arapska riječ "Intifada" se doslovno može prevesti kao "uzdrmavanje". Smrtnost Druge Intifade mnogo je veća od prve: broj poginulih u 8 godina pobune je preko 6,000, od toga 5,500 Palestinaca, 1,062 Izraelaca te 64 strana državljana.<ref name="B'Tselem"/> == Početak Intifade == Točan datum početka ustanka je sporan. Neki izvori navode [[27. 9.|27. rujna]] [[2000]]. kao početak, kada je "palestinski službenik za sigurnost ubio izraelskog [[Izraelske obrambene snage|IDF]] vojnika kada su zajedno išli na patrolu".<ref name=Sept27>* "We describe the epidemiologic features of injuries sustained by Israeli soldiers in the first 19 weeks of the events that occurred in the West Bank, the Gaza Strip, and northern Israel and started September 27, 2000. This conflict, referred to by the Palestinians as the "Al-Aqsa Intifada," combined riots of the civilian population with low-intensity military conflict between the Israel Defense Forces (IDF) and the Palestinian Armed Forces." Lakstein, Dror, Blumenfeld, Amir. [http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3912/is_/ai_n13640237 "Israeli Army Casualties in the Second Palestinian Uprising"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060426131556/http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3912/is_200505/ai_n13640237 |date=2006-04-26 }}, ''Military medicine'', May 2005. * "The Tisha B'Av service – one of a number organized nationally by the American Zionist Movement in conjunction with Schindler's Ark – focused on the 470 victims of Palestinian terrorism who have died in Israel since September 27, 2000, the resurgence of the intifada." Caplane, Ronnie.[http://www.jewishsf.com/content/2-0-/module/displaystory/story_id/18613/edition_id/374/format/html/displaystory.html "Christians, Jews 'stand for Israel' at Tisha B'Av service"], ''[[j.]]'', July 26, 2002. * "IDF soldier David Biri, was murdered on September 27, when a convoy of settlers on the way to Netzarim in the Gaza Strip, accompanied by a IDF escort vehicle, was attacked." [http://www.jafi.org.il/agenda/english/index40.asp "Israeli Victims of El Aksa Intifada "] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081013091111/http://www.jafi.org.il/agenda/english/index40.asp |date=2008-10-13 }}, ''Global Jewish Agenda'', Vol. 1, No. 40, November 9, 2000. * "Some reasons for inconsistency of the official numbers are eg the date which is counted as the start of the intifada (September 27 or 28th 2000), the regional restrictions of counting areas [...] and differing definitions." Hans-Jörg Albrecht. ''Conflicts and Conflict Resolution in Middle Eastern Societies-between Tradition and Modernity'', Duncker & Humblot, 2006, p. 81. * "The eruption of the second Palestinian ''intifada'' on September 27, 200, was influenced by the Lebanese example." Najib Ghadbian, "Political Islam: Inclusion or Violence?", in Kent Worcester, Sally A. Bermanzohn, Mark Ungar. ''Violence and Politics: Globalization's Paradox'', Routledge, 2002, p. 103. * "The eruption of the second uprising known as ''al-Aqsa intifada'', on September 27, 2000, attests to this view." Najib Ghadbian, "Political Islam: Inclusion or Violence?", in Kent Worcester, Sally A. Bermanzohn, Mark Ungar. ''Violence and Politics: Globalization's Paradox'', Routledge, 2002, p. 105. * "Since the beginning of the war, the Tanzim employed two main tactics in its attacks against Israel—shootings and car/roadside bombings. From September 27, 2000, to January 1, 2004, the ICT counted 54 separate shooting incidents in which Tanzim militants attempted to injure or kill Israeli soldiers or settlers." Anthony H. Cordesman. ''Arab-Israeli Military Forces in an Era of Asymmetric Wars'', Greenwood Publishing Group, 2006, p. 316. * "This figure is based on a total of 800 Israeli fatalities from September 27, 2000 (the beginning of the second intifada) through August 12, 2003, Middleastern Conflict Statistics Project, Statistical Report Summary (2003), and an Israeli population of about 6.1 million." Neal Feigenson, Daniel Bailis, and William Klein. {{PDFlink|[http://www.law.missouri.edu/lawreview/docs/69-4/Feigenson.pdf "Perceptions of Terrorism and Disease Risks: A Cross-national Comparison"]|248&nbsp;KB}} ,''Missouri Law Review'', Vol. 69, Issue 4, Fall 2004, p. 1000. * "That war began on September 27, 2000 when a Palestinian security officer on a joint patrol with Israeli forces turned his firearm on his Israeli counterpart and murdered him." Caroline B. Glick. [{{PDFlink|[http://www.oxfordgovernance.org/fileadmin/Journal/OJGG_Vol_2_No_2.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081121180934/http://www.oxfordgovernance.org/fileadmin/Journal/OJGG_Vol_2_No_2.pdf |date=2008-11-21 }} "Addressing the Root Caust of the Arab-Israeli Conflict"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081121180934/http://www.oxfordgovernance.org/fileadmin/Journal/OJGG_Vol_2_No_2.pdf |date=2008-11-21 }}|1.42&nbsp;MB}}] {{Cite web |url=http://www.oxfordgovernance.org/fileadmin/Journal/OJGG_Vol_2_No_2.pdf |title=Archive copy |access-date=2012-11-14 |archive-date=2008-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081121180934/http://www.oxfordgovernance.org/fileadmin/Journal/OJGG_Vol_2_No_2.pdf |url-status=dead }}, ''Oxford Journal on Good Governance'', Volume 2 ~ Number 2, August 2005, p. 32.</ref> Međutim, mnogo češće se [[28. 9.|28. rujna]] uzima kao glavni datum, kada su Palestinci uzvratili nemirima kada je [[Ariel Sharon]], u pratnji naoružanih policajaca, posjetio [[Brdo hrama]] u [[Jeruzalem]]u, sveto mjesto i za [[Jevreji|Židove]] i za [[Muslimani|Muslimane]]. Palestinci su njegovu posjetu smatrali činom provokacije i omalovažavanja te su burno reagirali.<ref name=bbctimeline>BBC News: [http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/3677206.stm "Al-Aqsa Intifada timeline"].</ref><ref>Dark Times, Dire Decisions: Jews and Communism, Dan Diner, Jonathan Frankel, Oxford University Press, p.311</ref> Neki pak smatraju da je ustanak započeo tek sljedeći dan, u petak [[29. 9.|29. rujna]], na dam molitve, kada je povećana prisutnost izraelske policije i vojske koja je uzrokovala teške nemire i sukobe sa Palestincima.<ref name=Mitchell>"Mr. Sharon made the visit on September 28 accompanied by over 1,000 Israeli police officers. Although Israelis viewed the visit in an internal political context, Palestinians saw it as highly provocative to them. On the following day, in the same place, a large number of unarmed Palestinian demonstrators and a large Israeli police contingent confronted each other." [https://web.archive.org/web/20020809145118/http://www.state.gov/p/nea/rls/rpt/3060.htm "Sharm El-Sheikh Fact-Finding Committee Report"] (Mitchell Report), April 30, 2001.</ref><ref name=Cypel>"The following day, the 29th, a Friday and hence the Muslim day of prayer, the young Palestinians flared up." Cypel, Sylvain. ''Walled: Israeli Society at an Impasse'', Other Press, 2006, p. 6. {{ISBN|1-59051-210-3}}</ref><ref name=Mittleman>"Then in late September Ariel Sharon [...] visited the Temple Mount [...] The next day, massive violence erupted in Jerusalem and Palestinian-controlled areas in the West Bank and Gaza Strip." Alan Mittleman, Robert A. Licht, Jonathan D. Sarna, ''Jewish Polity and American Civil Society: Communal Agencies and Religious Movements in the American Public Sphere'', Rowman & Littlefield, 2002, p. 161. {{ISBN|0-7425-2122-2}}</ref><ref>[http://www.dawn.com/weekly/books/archive/030406/books1.htm What America wants] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081007041319/http://www.dawn.com/weekly/books/archive/030406/books1.htm |date=2008-10-07 }} – [[Noam Chomsky]]</ref> Sharon je najavio svoju posjetu te mu je palestinski šef sigurnosti [[Jibril Rajoub]] dao odobrenje za istu, dokle god ne stupi u džamiju. Na dan posjete isprva su bile zabilježene mirne demonstracije, s obzirom na Sharonovu vojnu prošlost, poglavito u krvavom [[Libanonski rat 1982.|Libanonskom ratu 1982.]], da bi na kraju prerasli u otvorene nemire i sukobe Palestinaca sa izraelskim sigurnosnim službama. Razlog takvih burnih reakcija ima nekoliko: tih dana Palestinci su obilježavali 18. godišnjicu [[Masakr u Sabri i Šatili|masakra u Sabri i Šatili]], koji se dogodio kada je Sharon bio ministar obrane, tako da su mnogi Palestinci smatrali njegovu posjetu tom svetom mjestu svetogrđem. Također, iako je Sharonova namjera bila pokazati da svaki Izraelac ima pravo posjetiti Brdo hrama,<ref>{{cite news|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9803E4DB1F3DF936A35753C1A9669C8B63&sec=&spon=&pagewanted=all| title= Unapologetic, Sharon Rejects Blame for Igniting Violence| publisher=[[The New York Times|New York Times]]|date=October 5, 2000}}</ref><ref>{{cite news|title=Israeli’s Tour of Holy Site Ignites Riot; Palestinians Angered By Test of Sovereignty in Jerusalem’s Old City|publisher=Washington Post|author=Lee Hockstader|date=2000-09-29|page=A22}}</ref> glasnogovornik [[Likud]]a Ofir Akounis je izjavio da je namjera bila pokazati da će pod „Likudom brdo hrama ostati pod izraelskom kontrolom."<ref>{{cite news| title=Palestinians say opposition tour of holy site could cause bloodshed| url=http://archives.cnn.com/2000/WORLD/meast/09/27/israel.palestinians.ap/index.html| publisher=CNN| date=September 27, 2000| access-date=2012-11-14| archive-date=2004-12-10| archive-url=https://web.archive.org/web/20041210211004/http://archives.cnn.com/2000/WORLD/meast/09/27/israel.palestinians.ap/index.html| dead-url=yes}}</ref> Pojedini Izraelci smatraju daje Druga Intifada započela još ranije, kada je [[Yasser Arafat]] u [[jul|srpnju]] 2000. napustio sumit u kampu David. Izraelske žrtve zabilježene su već 27. rujna, navodi Dr. [[Jeremy Pressman]].<ref>[http://www.lib.unb.ca/Texts/JCS/Fall03/pressman.pdf The Second Intifada: Backgrounds and Causes of the Israeli-Palestinian Conflict] by [[Jeremy Pressman]]</ref><ref><blockquote>"The wave of terrorism that began in September 2000 is the direct result of a strategic Palestinian decision to use violence – rather than negotiation – as the primary means to advance their agenda...."</blockquote><blockquote>"Indeed, the current wave of terrorism began shortly after intense high-level negotiations were conducted to find a permanent resolution of the Israeli-Palestinian conflict. In July 2000, a Middle East peace summit was held at Camp David, hosted by U.S. President Bill Clinton and attended by Palestinian Authority Chairman Yasser Arafat and Israel's Prime Minister Ehud Barak. During the summit, Israel expressed its willingness to make far-reaching and unprecedented compromises in order to arrive at a workable, enduring agreement. However, Yasser Arafat chose to break off the negotiations without even offering any proposals of his own. Consequently, the summit adjourned with President Clinton placing the blame for its failure squarely at Arafat's feet."</blockquote><blockquote>"It is clear that the current wave of Palestinian terrorism, which began in the wake of the Camp David summit failure, has nothing to do with a spontaneous Palestinian action to "resist the occupation." The Palestinian leadership had taken a strategic decision to abandon the path to peace and to use violence as their primary tactic for advancing their agenda. This decision undermined the bedrock foundation of the peace process – the understanding that a solution can only be reached through compromise rather than inflexibility, and through negotiation rather than violence. The Palestinian claim that Israel's presence in the territories caused the terrorism began as a desperate attempt to deflect criticism after Arafat rejected Israel's peace proposals. It quickly evolved into an excuse for the inexcusable – the indiscriminate murder of innocent civilians.Terrorist attacks can never be justified, and they are particularly tragic when the disputed issues could have been settled through negotiations. The Palestinian Authority had been given a real opportunity to end the conflict through negotiations. However, Israel's olive branch was met with a hail of gunfire and a barrage of suicide bombers. The greatest obstacle to peace is not the lack of a Palestinian state, rather it is the existence of Palestinian terrorism."</blockquote>[http://www.mfa.gov.il/MFA/MFAArchive/2000_2009/2003/11/Israel-+the+Conflict+and+Peace-+Answers+to+Frequen+-+2003.htm#cause What caused the current wave of Palestinian terrorism?] by the [[Israeli Ministry of Foreign Affairs]]</ref><ref><blockquote>"The events of last few days represent the latest and most severe developments in a wave of violence that has been building in recent weeks. Though some are inclined to assign exclusive responsibility to Israel for these acts of provocation, the present Palestinian escalation dates back to well before the Temple Mount disturbances, when, on September 13, stones and [[Molotov cocktail]]s were thrown at Israeli positions in the vicinity of the Netzarim junction in the Gaza Strip. This was followed by a number of increasingly violent incidents, including the killing of an Israeli soldier by a roadside bomb near Netzarim on September 27"</blockquote>[http://www.mfa.gov.il/MFA/Terrorism-+Obstacle+to+Peace/Palestinian+terror+since+2000/Palestinian+violence+and+terrorism+since+September.htm Palestinian terrorism since Sept 2000] by the [[Israeli Ministry of Foreign Affairs]]</ref><ref name=biri-IMFA>[http://www.mfa.gov.il/MFA/Terrorism-+Obstacle+to+Peace/Memorial/2000/Sgt+David+Biri.htm Sgt. David Biri]. September 27, 2000. [[Israel Ministry of Foreign Affairs]].</ref><ref name=jpost2000sep29>[http://info.jpost.com/C002/Supplements/CasualtiesOfWar/2000_09_27.html "Fallen soldier's father: I never thought this would happen"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030219211334/http://info.jpost.com/C002/Supplements/CasualtiesOfWar/2000_09_27.html |date=2003-02-19 }}. September 29, 2000. ''[[Jerusalem Post]].''</ref> Većina analitičara i povjesničara smatra da je Sharonov posjet toj lokaciji pokrenuo nemire koji su prerasli u Drugu Intifadu.<ref name=nytimes2008sept30>{{cite news|title=Battle at Jerusalem Holy Site Leaves 4 Dead and 200 Hurt|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D05E2DB143DF933A0575AC0A9669C8B63&sec=&spon=&pagewanted=all|publisher=[[The New York Times|New York Times]]|date=September 30, 2000}}. "This morning, both sides started out tense, after clashes on Thursday [Sept 28, 2000] provoked by Mr. Sharon's visit."</ref><ref name=cnn2008sept28>{{cite news|title=Israeli troops, Palestinians clash after Sharon visits Jerusalem sacred site|url=http://archives.cnn.com/2000/WORLD/meast/09/28/jerusalem.violence.02/|publisher=CNN|date=September 28, 2000|access-date=2012-11-14|archive-date=2006-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20060615033158/http://archives.cnn.com/2000/WORLD/meast/09/28/jerusalem.violence.02/|dead-url=yes}}. "A visit by Likud Party leader Ariel Sharon to the site known as the Temple Mount by Jews sparked a clash on Thursday [Sept 28, 2000] between stone-throwing Palestinians and Israeli troops, who fired tear gas and rubber bullets into the crowd. ... Also Thursday [Sept 28, 2000], an Israeli soldier critically injured in a bomb attack on an army convoy in the Gaza Strip died of his wounds."</ref><ref name=telegraph>{{cite news|title=Riot police clash with protesters at holy shrine |url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/israel/1357329/Riot-police-clash-with-protesters-at-holy-shrine.html|publisher=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]|date=June 29, 2001}}</ref> U prvih pet dana nemira, izraelska policija ubila je 47 Palestinaca a ranila 1,885, dok su Palestinci ubili 5 Izraelaca.<ref name=btselem-idf-OT>[http://www.btselem.org/English/Statistics/Casualties_Data.asp?Category=7&region=TER B'Tselem – Statistics – Fatalities]. Israeli security force personnel killed by Palestinians in the Occupied Territories. Detailed [[B'Tselem]] list.</ref><ref name=btselem-civ-OT>[http://www.btselem.org/English/Statistics/Casualties_Data.asp?Category=5&region=TER B'Tselem – Statistics – Fatalities]. Israeli civilians killed by Palestinians in the Occupied Territories. Detailed [[B'Tselem]] list.</ref> == Kronologija == [[Datoteka:Tove Johansson from Stockholm with broken cheekbone, fractured skull, damaged eye muscles. Nov 18, 2006 in Hebron.jpg|lijevo|mini|150px|Nasilje protiv židovskih doseljenika u [[Hebron]]u]] Uslijedili su brojni okršaji između militantnih Palestinaca i izraelskih snaga sigurnosti, popraćeni kratkim razdobljima mira. Radikalne frakcije [[Hamas]] i Islamski džihad okrenuli su se metodi [[samoubilački terorizam|samoubilačkih napada]] i oružanim okršajima sa tehnološki i oružano superiornijom izraelskom vojskom. Palestinci su ustanak smatrali legitimnim pravom na samo-obranu i borbu za oslobođenje od okupacije koja traje od 1967., dok su Izraelci te akcije nazvali činom [[teror]]izma te ih često uspoređivali sa zloglasnim [[napadi 11. septembra 2001.|napadima 11. rujna]]. Kao odgovor na sukobe, Izrael je uveo [[policijski sat]] na pojedinim područjima, pojačao nadzor nad kontrolnim točkama diljem Zapadne obale i uveo strože mjere za putovanje što se tiče Palestinaca. Također je [[2002]]. ponovno otvoren [[zatvor Ofer]] radi zadržavanja palestinskih zarobljenika, koji je bio zatvoren [[1995]].<ref name="ynet1">{{cite news|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3641468,00.html|title=10 Lightly Wounded as Palestinian Inmates Clash with Guards|publisher=[[Ynetnews]]|author=Ben-Zur, Raanan|date=December 20, 2008|accessdate=2008-12-20}}</ref> Od 2000. do 2004., razoreno je preko 5,000 palestinskih kuća.<ref>[http://www.icahd.org/eng/faq.asp?menu=9&submenu=1 Israeli Committee Against House Demolitions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100323141818/http://icahd.org/eng/faq.asp?menu=9&submenu=1 |date=2010-03-23 }} - FAQ</ref> Naime, do veljače [[2005]]., Izrael je koristio politiku demoliranja obiteljskih kuća bombaša samoubojica, što je, zbog velikih šteta i broja palestinskih civila koji žive u jednom domu, bio kontroverzan čin. [[Human Rights Watch]] dokumentirao je kako su izraelski buldožeri demolirali oko 2,500 kuća samo u Pojasu Gaze, od toga 2/3 u [[Rafa]]hu kako bi se stvorila "tampon zona" uz granicu sa Izraelom. Na taj način oko 16,000 Palestinaca je ostalo bez krova nad glavom, a mnogi od njih su evakuirani po drugi ili čak treći put.<ref>[[Human Rights Watch]]; [http://www.hrw.org/en/node/11963/section/3 Razing Rafah]; 17-10-2005. Preuzeto 31-03-2010.</ref> Zbog blokade Pojasa Gaze otkad je Hamas preuzeo vlast u toj enklavi, stanovnici su počeli graditi podzemne tunele do Egipta kako bi nabavili potrebne namirnice: od krava i drugih domaćih životinja, preko osobnih računala i ostalih kućanskih aparata, pa do betona i inoga građevnog materijala, te raznog oružja i vojne opreme koje uglavnom nabavlja Hamas, za održavanje svoje vlasti u tome području i za napade na Izrael.<ref>[http://www.jutarnji.hr/hamasovim-tunelima-u-gazu-stize-sve--kompjutori--oruzje--beton--cak-i-koze-/410206/ Hamasovim tunelima u Gazu stiže sve: kompjutori, oružje, beton, čak i koze] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091219144344/http://www.jutarnji.hr/hamasovim-tunelima-u-gazu-stize-sve--kompjutori--oruzje--beton--cak-i-koze-/410206/ |date=2009-12-19 }}; [[Jutarnji list]]. 16-12-2009.</ref> Također su izraelske snage sigurnosti često koristile "[[atentat|ciljana ubojstva]]" protiv palestinskih militanata uz pomoć [[raketa]] ispaljenih iz borbenih helikoptera ili zrakoplova. Slijedi sažetak značajnijih događaja: === 2000. === * [[30. 9.|30. rujna]] 2000. TV ekipa [[francuska|francuskog]] kanala [[France 2]] objavila je snimku na kojoj se navodno vidi kako su IDF vojnici pucali i ubili 12-godišnjeg dječaka Muhameda al-Durraha, koji se zajedno sa ocem skrivao iza betonskog cilindra nakon što su se našli usred pucnjave palestinskih snaga sigurnosti i IDF-a, u [[Netzarim]]u u Pojasu Gaze. Događaj je snimio kamerman Talal Abu Rahma. Iako je al-Durrah proglašen mučenikom, postoje velike sumnje oko toga da li je cijeli incident bio fingiran, a neki su analitičari čak optužili Palestince da su sami upucali al-Durraha<ref>''Haaretz'' (May 16, 2007). [http://www.haaretz.com/hasen/spages/924440.html Haaretz, May 16, 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080917123052/http://www.haaretz.com/hasen/spages/924440.html |date=2008-09-17 }}; also see [http://www.seconddraft.org/index.php?option=com_content&view=article&id=454:france-2-raw&catid=61:aldurah-footage-selections&Itemid=192 France&nbsp;2 raw footage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170821170047/http://www.haaretz.com/news/french-court-examines-footage-of-mohammad-al-dura-s-death-1.233240 |date=2017-08-21 }}, ''Secondraft.com'', the al-Durrah material begins around 02:10 mins; and [http://www.youtube.com/watch?v=IUhM2NZavcc ''You Tube''], the al-Durrahs are first seen at 7:18&nbsp;minutes.</ref><ref name=Moutet>[http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/015/284xawsb.asp?pg=1 Moutet 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150916153950/http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/015/284xawsb.asp?pg=1 |date=2015-09-16 }}. Enderlin's report said: "Here, Jamal and his son Mohamed are the target of fire from the Israeli positions ... Another burst of fire. Mohamed is dead and his father seriously wounded." See [http://www.theaugeanstables.com/al-durah-affair-the-dossier/courts-decision-in-the-karsenty-case/ Enderlin, France&nbsp;2 v. Karsenty, 2006]. The original French: "Ici, Jamal et son fils Mohammed sont la cible de tirs venus des positions israéliennes ... Mais une nouvelle rafale. Mohammed est mort et son père grièvement blessé."</ref><ref>Sources for martyrdom: [http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/palestinianauthority/1368574/Death-of-boy-caught-in-gun-battle-provokes-wave-of-revenge-attacks.html Philps 2000]; [http://www.nytimes.com/2000/10/02/world/a-young-symbol-of-mideast-violence.html?sec=&spon=&pagewanted=print Orme 2000(a)]; [http://books.google.ca/books?id=dX0KUGLxg8AC&dq=%22palestinian+martyr%22+durra&source=gbs_navlinks_s Cook 2007], p.&nbsp;156: "... Muhammed al-Durra is the paradigmatic Palestinian martyr, and discussion on the circumstances of his martyrdom does not take place in Arab countries". Sources for postage stamps, parks, and streets: [http://www.nytimes.com/2005/02/07/business/worldbusiness/07iht-video07_ed3_.html Carvajal 2005]; [http://news.bbc.co.uk/2/hi/952600.stm BBC News, October 2, 2000].</ref><ref name=Fallows>[http://www.theatlantic.com/doc/200306/fallows Fallows 2003].</ref><ref>[http://www.nytimes.com/2000/11/28/world/28MIDE.html The New York Times, November 27, 2000]. Later accounts of this stress that the IDF could not have shot the boy. See [http://www.aafs.org/pdf/NewOrleansabstracts05.pdf Maurice and Shahaf 2005] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070801122544/http://www.aafs.org/pdf/NewOrleansabstracts05.pdf |date=2007-08-01 }}, p.&nbsp;46; and [http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1211288137213&pagename=JPost/JPArticle/ShowFull Rettig Gur 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230414201102/http://fr.jpost.com/Tags/satellite |date=2023-04-14 }}: Citing the report in 2008, Col. Shlomi Am-Shalom of the IDF said: "The general [Samia] has made clear that from an analysis of all the data from the scene, including the location of the IDF position, the trajectory of the bullets, the location of the father and son behind an obstacle, the cadence of the bullet fire, the angle at which the bullets penetrated the wall behind the father and his son, and the hours of the events, we can rule out with the greatest certainty the possibility that the gunfire that apparently harmed the boy and his father was fired by IDF soldiers, who were at the time located only inside their fixed position"; also see [http://www.seconddraft.org/index.php?option=com_content&view=article&id=283:stupidity-marches-on&catid=43:the-a-dura-case Haaretz 2000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201001131445/http://www.seconddraft.org/index.php?option=com_content&view=article&id=283:stupidity-marches-on&catid=43:the-a-dura-case |date=2020-10-01 }} and [https://web.archive.org/web/20061119084403/http://www.proche-orient.info/images/mbd/Segev_haaretz.htm Segev 2002].</ref> * Deset dana kasnije, bijesna palestinska rulja napala je dvojicu izraelskih vojnika koji su zabunom skrenuli u [[Ramallah]] te zadržani u palestinskoj policijskoj postaji, te ih ubili pred kamerama sumnjajući da su tajni agenti. Incident je šokirao izraelsku javnost i oslabio ljevicu. Kao odgovor, Izrael je pokrenuo niz zračnih napada protiv Palestinske samouprave u Zapadnoj obali i Pojasu Gaze. Policijska postaja gdje se dogodio linč je sravnjena sa zemljom.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/israel/1310307/Lynch-mob-suspects-held-by-Israelis.html "The Telegraph: Lynch mob suspects held by Israelis"]</ref><ref name=BBClynch>{{cite news | first = Martin| last = Asser| title = Lynch mob's brutal attack| url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/969778.stm | publisher = BBC News|date = October 13, 2000| accessdate = 2006-09-03}}</ref><ref>{{cite news|url=http://home.mindspring.com/~fontenelles/Levy2.htm|title=Interview with Ramallah's chief of police|publisher=[[Haaretz]]|date=2000-10-20|access-date=2012-11-14|archive-date=2001-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20010804004210/http://home.mindspring.com/~fontenelles/Levy2.htm|dead-url=yes}}</ref><ref>Feldman, Shai. [http://www.tau.ac.il/jcss/sa/v3n3p7.html The October Violence: An Interim Assessment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010629075844/http://www.tau.ac.il/jcss/sa/v3n3p7.html |date=2001-06-29 }}, Jaffes Center for Strategic Studies, ''Strategic Assessment'', Vol. 3 No. 3, November 2000.</ref><ref name="revenge">{{cite web |title=A day of rage, revenge and bloodshed |url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/israel/1370229/A-day-of-rage%2C-revenge-and-bloodshed.html |date=2000-10-13 |work=[[The Daily Telegraph]] |publisher= |accessdate=02-07-09 |archivedate=2017-10-14 |archiveurl=https://wayback.archive-it.org/all/20171014065726/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/israel/1370229/A-day-of-rage-revenge-and-bloodshed.html |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |title=Israeli copters retaliate for soldiers' deaths |url=http://www.usatoday.com/news/world/mideast.htm#readmore |date= |work=[[USA Today]] |publisher= |accessdate=03-07-09}}</ref> === 2001. === * [[6. 2.|6. veljače]] [[2001]]., u izvanrednim izborima, desničar [[Ariel Sharon]] je izabran za izraelskog premijera, koji je naglasio da odbija naći se osobno sa Arafatom. * [[7. 5.|7. svibnja]] 2001. IDF spriječava brod koji je krijumčario oružje da uplovi u Gazu. * Palestinski samoubilački napad u redu za čekanje ispred diskoteke Dolphinarium u [[Tel Aviv]]u, u subotu [[1. 6.|1. lipnja]] [[2001]]. u 23 sata, [[Pokolj kod Dolphinariuma|odnio je živote 21 osobe, a 132 su dodatno ranjene]].<ref>{{Cite web |title=The Palestinian Authority-Hamas Collusion - From Operational Cooperation to Propaganda Hoax |url=http://www.ict.org.il/Articles/tabid/66/Articlsid/65/currentpage/22/Default.aspx |access-date=2012-11-14 |archive-date=2013-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203021154/http://www.ict.org.il/Articles/tabid/66/Articlsid/65/currentpage/22/Default.aspx |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.highbeam.com/doc/1P1-48416289.html|title=No. 1 Hamas terrorist killed. Followers threaten revenge in Tel Aviv.|last=O'Sullvian|first=Arieh|date=2001-11-25|publisher=Jerusalem Post|accessdate=2009-01-30|archivedate=2012-10-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121023030542/http://www.highbeam.com/doc/1P1-48416289.html|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2006/01/29/international/middleeast/29israel.html|title=In Hamas's Overt Hatred, Many Israelis See Hope|last=Fisher|first=Ian|date=2006-01-29|publisher=New York Times|accessdate=2009-01-30}}</ref><ref>[http://www.ynet.co.il/home/0,7340,L-1258,00.html Ynet - פיגוע בדולפינריום - חדשות]</ref> * [[9. 8.|9. kolovoza]] u 14:00 sati bombaš samoubojica detonirao je bombu u krcatom restoranu Sbarro te odnio živote 15 osoba a ranio preko 130. Hamas i [[Islamski džihad]] preuzeli su odgovornost.<ref>[http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/jerusalem-bombing-a-war-increasing-in-cruelty-fuelled-by-lust-for-revenge-665183.html Jerusalem bombing: A war increasing in cruelty, fuelled by lust for revenge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204105728/http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/jerusalem-bombing-a-war-increasing-in-cruelty-fuelled-by-lust-for-revenge-665183.html |date=2012-02-04 }}, [[The Independent]], August 10, 2001.</ref><ref>[http://www.guardian.co.uk/world/2001/aug/10/israel1 'The street was covered with blood and bodies: the dead and the dying'], [[The Guardian]], August 10, 2001.</ref> === 2002. === * [[27. 3.|27. ožujka]] [[2002]]. palestinski bombaš samoubojica je za vrijeme blagdana [[Pasha|Pashe]] ušao u hotel Park u Netanyi, ušao u gostionicu i aktivirao eksploziv, ubivši 30 ljudi i ranivši 140. sharon je na to pokrenuo vojnu akciju „[[Operacija Obrambeni štit]]“ u kojoj su uhićeni brojni militanti.<ref>Sources describing the incident as the "Passover massacre": * [http://www.cnn.com/2008/WORLD/meast/03/26/israel.hamas/ "Alleged Passover massacre plotter arrested"], [[CNN]], March 26, 2008. * Ohad Gozani, [http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2002/03/29/wmid229.xml "Hotel blast survivors relive the Passover massacre"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200713173749/https://www.telegraph.co.uk/news/?xml=%2Fnews%2F2002%2F03%2F29%2Fwmid229.xml |date=2020-07-13 }}, ''[[The Daily Telegraph]]'', 29/03/2002. * "This reached a peak following the Passover massacre in the seaside resort of Netanya..." David Newman, "The consequence or the cause? Impact on the Israel-Palestine Peace Process", in Mary E. A. Buckley, Mary Buckley, Rick Fawn. ''Global Responses to Terrorism: 9/11, the War in Afghanistan, and Beyond'', Rouledge, 2003, {{ISBN|0-415-31429-1}}, p. 158. * "They faced stiff resistance from Palestinian gunmen who began preparing the camp's defenses as early as the Passover massacre in Netanya..." Todd C. Helmus, Russell W. Glenn. ''Steeling the Mind: Combat Stress Reactions and Their Implications for Urban Warfare'' Rand Corporation, 2005, {{ISBN|0-8330-3702-1}}, p. 58. * "It can therefore be asked whether the 'human bomb' offensive starting with the Passover massacre on 27 March 2002..." Brigitte L. Nacos, "The Terrorist Calculus Behind 9-11: A Model for Future Terrorism?" in Gus Martin. ''The New Era of Terrorism: Selected Readings'', Sage Publications Inc, 2004, {{ISBN|0-7619-8873-4}}, p. 176.</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/2951975.stm Israel seals off territories for Passover], ''[[BBC News]]'', April 16, 2003.</ref> * Izraelske postrojbe i osobna garda palestinskog predsjednika Arafata sukobile su se oko Arafatova ureda, nakon što su [[29. 3.|29. ožujka]] 2002. izraelski tenkovi ponovno okupirali [[Ramallah]] i s tri strane okružili Arafatov ured, a izraelski [[buldožer]]i počeli rušiti ogradu koja okružuje kompleks. Arafatov najviši pomoćnik Nabil Abu Rdainah rekao je da su se vodile borbe između izraelskih snaga i Arafatovih tjeločuvara unutar kompleksa te da je u borbama nekoliko ljudi ranjeno. Prema palestinskim izvorima, u borbama je ranjeno najmanje pet palestinskih policajaca, dok je izraelska vojska probila rupu u Arafatovim uredima, pa je njegov pomoćnik izrazio bojazan da će izraelske snage upasti u stožer palestinskog predsjednika. Ministar [[Abed Rabbo]] izjavio je [[Reuters]]u telefonom iz opkoljenog stožera da je jasno da je cilj ove operacije sam Arafat i cijelo palestinsko vodstvo. Izraelski premijer Sharon na izraelskoj je televiziji Arafata nazvao neprijateljem i rekao da će ga Izrael "izolirati". Osim toga, istaknuo je da će Izrael poduzeti akciju širokih razmjera kako bi izolirao Palestinsku samoupravu te da su izraelske postrojbe ušle u Arafatov stožer u gradu Ramallahu na Zapadnoj obali. Sharon je rekao da će Izrael progoniti palestinsku vlast na čitavom području koje je pod upravom Palestinaca, dok je ministar obrane Binyamin Ben-Eliezer izjavio da je Ramallah "prijestolnica terora".<ref>[http://www.hrt.hr/arhiv/2002/03/29/HRT0008.html ESKALACIJE SUKOBA NA BLISKOM ISTOKU] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150919023530/http://www.hrt.hr/arhiv/2002/03/29/HRT0008.html |date=2015-09-19 }}; [[Hrvatska radiotelevizija|HRT]]</ref> Međunarodna zajednica je izrazila zabrinutost oko opsade Arafatovog jedišta, a čak su i američki dužnosnici kritizirali taj čin.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/2274943.stm US criticises Arafat siege]; [[BBC]]</ref> Nakon mjesec dana natezanja, opsada je završena kada je predano šestero palestinskih militanata. * Između 2. i [[11. 4.|11. travnja]] 2002. IDF je započeo bitku za [[Jenin]] u kojoj su poginula 52 Palestinaca i 23 Izraelaca.<ref name="Time">{{Cite news | last = Rees | first = Matt | title = Inside the Battle of Jenin | work = Time Magazine | accessdate = September 19, 2008 | url = http://www.time.com/time/2002/jenin/story.html | archiveurl = https://web.archive.org/web/20020604071958/http://www.time.com/time/2002/jenin/story.html | archivedate = 2002-06-04 | deadurl = yes }}</ref> [[Datoteka:2003 Rachel Corrie 16 March.jpg|desno|mini|250px|Aktivistkinja [[Rachel Corrie]] zaustavlja buldožer IDF-a od demoliranja palestinske kuće u Rafahu, [[16. 3.|16. ožujka]] [[2003]].]] [[Datoteka:Jerusalem terrorist attack on 2 July 2008 2.jpg|desno|mini|250px|Druga Intifada obilježila je mnoge samoubilačke napade Palestinaca]] [[Datoteka:DemolishedPalestinianHome.jpg|desno|mini|250px|Uništena palestinska kuća 2006.]] * Od [[2. 4.|2. travnja]] do [[10. 5.|10. svibnja]] 2002. IDF je držao [[Bazilika Rođenja Isusova|Baziliku Rođenja Isusova]] u [[Betlehem]]u pod opsadom, pošto su se u njoj nalazili palestinski militanti. Opsada je završila kada je postignut dogovor da će se palestinski militanti odvući u Europu. * [[31. 7.|31. srpnja]] 2002. aktivirana je bomba skrivena na stolu kantine na Herbrejskom sveučilištu u [[Jeruzalem]]u te ubila 9 a ranila preko 100 osoba, uglavnom studenata. [[Hamas]] je preuzeo odgovornost za napad.<ref>[http://archives.cnn.com/2002/WORLD/meast/08/21/mideast/ Israel arrests suspects in university bombing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080706192144/http://archives.cnn.com/2002/WORLD/meast/08/21/mideast/ |date=2008-07-06 }}, [[CNN]] 21-08-2002</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/3111001.stm Remembering Israel's campus blast], [[BBC]] 30-07-2003</ref> === 2003. === * S obzirom da se izraelska strana odbijala sastati sa Arafatom, [[Mahmud Abbas]] imenovan je [[2003]]. novim palestinskim premijerom kako bi se nastavili mirovni pregovori. * [[5. 3.|5. ožujka]] bombaš samoubojica iz [[Hebron]]a raznio se u autobusu u [[Haifa|Haifi]]. U napadu je 17 osoba izgubilo živote.<ref>[http://www.guardian.co.uk/world/2003/mar/07/israel1 Mother tells of last call as families mourn bus bomb children], [[The Guardian]], March 7, 2003.</ref> * [[16. 3.|16. ožujka]] dogodio se ozbiljan incident u Pojasu Gaze kada je izraelski buldožer pregazio 23-godišnju američku aktivistkinju [[Rachel Corrie]], članicu Međunarodnog pokreta solidarnosti, dok je pokušavala spriječiti IDF od rušenja palestinske kuće. IDF je objavio da buldožer nije rušio kuće nego je samo čistio otpad a da je vozač nije vidio na vrijeme te da je sve bio nesretni slučaj, no očevici su izjavili da je vozač imao jasan pogled na cijelo područje.<ref name="TIME Who">{{cite news|last=Webley|first=Kayla|journal=Time|title=Who Is Rachel Corrie?|date=June 4, 2010|url=http://newsfeed.time.com/2010/06/04/who-is-rachel-corrie/|accessdate=June 6, 2010|archive-date=2010-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20100605134124/http://newsfeed.time.com/2010/06/04/who-is-rachel-corrie/|url-status=dead}}</ref><ref name="NYT">[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE0D71631F934A25750C0A9659C8B63&scp=12&sq=rachel+corrie+crushed&st=nyt Israeli Army Bulldozer Kills American Protesting in Gaza] New York Times, March 17, 2003</ref> Joe Carr, također član pokreta solidarnosti, tvrdi da je Corrie vidljivo stajala najmanje 15 metara ispred buldožera, vikala i mahala rukama, no vozač je samo nastavio voziti dalje: "''Svi smo pojurili prema njoj...Jedan aktivist je vikao na megafon, no buldožer je samo nastavio voziti dalje dok ju nije pregazio.''"<ref name="PCHR affs">{{cite web|url=http://www.pchrgaza.org/files/PressR/English/2003/78-2003.htm|title=Impunity for US Peace Activist's Death|last=Sourani|first=Raji|date=30 June 2003|publisher=Palestinian Centre for Human Rights (PCHR)|accessdate=2008-12-31|archive-date=2009-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20090612210015/http://www.pchrgaza.org/files/PressR/English/2003/78-2003.htm|dead-url=yes}}</ref> Izrael je izvršio istragu u kojoj odbacuje odgovornost za incident te je obećao da će ubuduće staviti kamere na svoje buldožere. Corrijini roditelji su nastavili "promovirati mir i podizati svijest o palestinskoj situaciji" a [[2010]]. u Ramallahu je jedna cesta dobila naziv "Rachel Corrie". * Izraelska mornarica presrela je [[20. 5.|20. svibnja]] 2003. još jedan brod koji je krijumčario oružje i municiju, "Abu Hassan", na putu prema Pojasu Gaze. * [[19. 8.|19. kolovoza]] palestinski bombaš samoubojica detonirao je eksploziv u punom [[autobus]]u u Shmuelu HaNaviju, u Jeruzalemu, te odnio živote 23 ljudi a ranio još 130.<ref>[http://edition.cnn.com/2003/WORLD/meast/08/19/jerusalem.bomb.scene.ap/index.html Israel shocked at child toll of Jerusalem bus bombing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070224060750/http://edition.cnn.com/2003/WORLD/meast/08/19/jerusalem.bomb.scene.ap/index.html |date=2007-02-24 }} [[CNN]], 20 August 2003</ref> IDF je potom pokrenuo raciju u [[Nablus]]u koja je trajala preko 100 dana. * Potkraj ljeta 2003., Izrael započinje građenje sigurnosne ograde uz granicu sa Zapadnom obalom, kako bi se povećala sigurnost izraelskih građana odvajanjem od Palestinaca. Međutim, barijera ne slijedi "zelenu liniju", nego pripaja neke palestinske dijelove hebrejskoj državi. * [[4. 10.|4. listopada]] palestinski bombaš samoubojica ubija 21 Izraelca u restoranu Maxim u gradu [[Haifa]]. Izrael je optužio [[Sirija|Siriju]] i [[Iran]] da financiraju teroriste te je idući dan pokrenuo zračni napad na navodni palestinski logor za obuku militanata 25&nbsp;km sjevero-zapadno od [[Damask]]a. Bio je to prvi izraelski napad na sirijski teritorij od [[Jomkipurski rat|Jomkipurskog rata]] [[1973]]. Nije bilo prijavljenih žrtava. Sirija je na to pozvala [[Savet bezbednosti Ujedinjenih nacija|Vijeće sigurnosti UN-a]] da osudi taj čin.<ref>[http://edition.cnn.com/2003/WORLD/meast/10/05/mideast/index.html Security Council meets on Israeli attack in Syria] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110818085408/http://edition.cnn.com/2003/WORLD/meast/10/05/mideast/index.html |date=2011-08-18 }}; [[CNN]]</ref> === 2004. === * [[29. 1.|29. siječnja]] [[2004]]., u 9:00 ujutro bombaš samoubojica aktivirao je bombu u autobusu br. 19 u Jeruzalemu te odnio živote 10 osoba a ranio preko 50. Detonacija je razorila gotovo cijeli autobus.<ref name=Guardian29012004>[http://www.guardian.co.uk/world/2004/jan/29/israel2 Ten killed in Jerusalem suicide bombing], [[The Guardian]], January 29, 2004.</ref> [[Brigade mučenika Al-Akse]] i Hamas preuzeli su odgovornost. * [[22. 3.|22. ožujka]] [[2004]]., izraelski ratni helikopter raketom je ubio šejka [[Ahmed Jasin|Ahmeda Jasina]], osnivača i duhovnog vođu Hamasa, dok je izlazio nakon molitve iz džamije u Gazi. U napadu je također ubijeno 9 ljudi. Međunarodna zajednica podvojeno je reagirala na događaj: neki su ga pravdali, drugi su ga osudili. 200,000 ljudi u Gazi prisustvovalo je Jasinovom sprovodu."<ref name="Times">[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C04E1DB1430F937A15750C0A9629C8B63&sec=&spon=&pagewanted=1 After Sheik Is Slain, Hamas Picks Fiery Figure as Its Leader in Gaza]; [[The New York Times|New York Times]]</ref><ref name=bbcn>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/3557451.stm Israel defiant over Yassin killing]. ''BBC News''. Monday, 22 March 2004</ref> [[Jack Straw]] je naveo da "takvi postupci neće pomoći postići mir u regiji".<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/3556753.stm BBC News: Blair condemns Hamas chief death]</ref> * [[17. 4.|17. travnja]] [[Abdel Aziz al-Rantissi]], Jasinov nasljednik i novi Hamasov vođa, također je samovoljno ubijen izraelskim ratnim helikopterom u automobilu. * [[18. 5.|18. svibnja]] IDF je bombardirao podzemne tunele u Gazi za koje se sumnja da krijumčare oružje. * [[7. 10.|7. listopada]] dogodio se napad na Izraelce u [[Egipat|Egiptu]]: kamion pun eksploziva zaletio se u Taba Hilton hotel na istoku [[Sinaj]]a te eksplodirao, odnijevši živote 34 ljudi (od toga 12 Izraelaca), a ranivši preko 150. Deset katova u hotelu se urušilo zbog detonacije.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/3728436.stm Death toll rises in Egypt blasts] [[BBC]] News</ref> Mnogi turisti napustili su Tabu i vratili se u Izrael a Egipat je u žestokoj raciji uhapsio 2.400 osumnjičenih. Troje je osuđeno na smrt zbog uloge u napadu.<ref>[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/11/30/AR2006113000792.html Egyptian Court Condemns 3 Militants] Washington Post</ref> * [[11. 11.|11. studenog]] [[2004]]. umro je Yasser Arafat. * [[10. 12.|10. prosinca]] 2004. Hamas je izbacio rakete na židovsko naselje Neveh Dekalim u Pojasu Gaze, na što je IDF otvorio vatru na izbjeglički logor [[Khan Younis]]. === 2005. === * [[15. 8.|15. kolovoza]] [[2005]]. Izrael se povukao iz Pojasa Gaze, demontirao sva židovska naselja te evakuirao oko 7,000 židovskih doseljenika natrag u hebrejsku državu. Židovski doseljenici koji su odbijali napustiti to područje, su prisilno evakuirani od izraelske policije.<ref>[http://www.hrt.hr/arhiv/2005/07/10/HRT0027.html IZRAEL I PALESTINCI KOORDINIRAT ĆE POVLAČENJE IZ GAZE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150922140459/http://www.hrt.hr/arhiv/2005/07/10/HRT0027.html |date=2015-09-22 }}; [[Hrvatska radiotelevizija|HRT]]</ref><ref>[http://www.index.hr/vijesti/clanak/abas-zeli-olaksati-izraelsko-povlacenje-iz-gaze/262582.aspx Abas želi olakšati izraelsko povlačenje iz Gaze], Index, 28-04-2005. Preuzeto 31-03-2010.</ref> Neočekivano, radikalni Hamas je preuzeo vlast u Gazi. === 2006. === * U ljeto [[2006]]. IDF je započeo sporadični 4-mjesečni sukob sa Pojasom Gaze kao odgovor na kontinuirano lansiranje kasam raketa na [[Negev]] te kako bi Hamas oslobodio otetog vojnika, Gilada Shalita.<ref>{{cite news|url=http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?apage=2&cid=1150885884391&pagename=JPost/JPArticle/ShowFull|title=IAF gunships hit Ismail Haniyeh's office in Gaza City|publisher=[[Jerusalem Post]]|date=2006-06-30|access-date=2012-11-14|archive-date=2023-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20230414201212/http://fr.jpost.com/Tags/satellite}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.haaretz.com/hasen/spages/733349.html|title=Two Hamas operatives killed in further air strikes|publisher=[[Haaretz]]|date=2006-07-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060703205429/http://www.haaretz.com/hasen/spages/733349.html|archivedate=2006-07-03|access-date=2012-11-14|deadurl=no}}</ref> Na prvi dan borbe, Izrael je bombardirao jedinu elektranu u Gazi.<ref>[http://www.btselem.org/english/publications/summaries/200609_act_of_vengeance.asp "Act of Vengeance: Israel's Bombing of the Gaza Power Plant and its Effects"], ''[[B'tselem]]''</ref> Vijeće sigurnosti glasovalo je o osudi nerproporcionalne upotrebe sile sa strane Izraela, no SAD je stavio veto na rezoluciju. Do [[26. 11.|26. studenog]], kada je potpisano primirje, ubijeno je 5 vojnika na izraelskoj strani te 277 militanata i 117 civila na palestinskoj strani. === 2007. === * [[29. 1.|29. siječnja]] [[2007]]. bombaš samoubojica odnio je živote troje Izraelaca u pekari u [[Eilat]]u.<ref>[http://www.nytimes.com/2007/01/29/world/middleeast/29cnd-mideast.html?hp&ex=1170133200&en=672e889f68796e72&ei=5094&partner=homepage ''Suicide Bomb Kills 3 in Bakery in Israel''] - The New York Times, Jan 29, 2007</ref> * [[15. 5.|15. svibnja]] 2007., nakon što su palestinski militanti mjesecima lansirali stotine raketa na južni Izrael, IDF je pokrenuo novi sukob sa Gazom te uhapsio razne Hamasove političare u Zapadnoj obali. Od jeseni 2007., Izrael je počeo ograničavati dostavu goriva tom teritoriju te proglasio Gazu "neprijateljskim entitetom", što je Hamas interpretirao kao "objavu rata".<ref>{{cite news | url=http://www.reuters.com/article/worldNews/idUSL1972328720070919 | title = Hamas says Gaza sanctions "declaration of war" | work = Reuters | date = 2007-09-19 }}</ref> === 2008. === * Do siječnja [[2008]]., blokada Pojasa Gaze dosegla je kritičnu točku, prema istraživanju [[Ujedinjeni narodi|UN]]-a.<ref>{{cite news | url = http://www.haaretz.com/hasen/spages/947133.html | title = UN: Despite Israel's promises, West Bank barriers have increased | first = Akiva | last = Eldar | work = Haaretz | date = 2008-01-22 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080124082306/http://www.haaretz.com/hasen/spages/947133.html | archivedate = 2008-01-24 | access-date = 2012-11-14 | deadurl = no }}</ref> [[17. 1.|17. siječnja]], nakon porasta raketnih napada, Izrael je potpuno zatvorio granicu. [[23. 1.|23. siječnja]] u eksploziji je napravljena rupa u zidu u blizini graničnog prijelaza Rafah. UN procjenjuje da je potom između 200,000 i 700,000 ljudi, oko polovice stanovništva Pojasa Gaze, prešlo granicu i otišlo u [[Egipat]] u potrazi za hranom i namirnicama.<ref>{{cite news | url = http://www.haaretz.com/hasen/spages/947624.html | title = At Gaza border with Egypt, masses make reverse exodus into Sinai | work = Haaretz | date = 2008-01-25 | archive-date = 2008-01-27 | access-date = 2012-11-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080127142341/http://www.haaretz.com/hasen/spages/947624.html | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite news | url = http://www.radionetherlands.nl/news/international/5615026/UN-fails-to-agree-on-Gaza-statement | title = UN fails to agree on Gaza statement | work = Radio Netherlands Worldwide | date = 2008-01-25 | access-date = 2012-11-14 | archivedate = 2008-01-28 | archiveurl = https://archive.today/20080128011916/http://www.radionetherlands.nl/news/international/5615026/UN-fails-to-agree-on-Gaza-statement | deadurl = yes }}</ref> IDF je ušao u stanje visoke pripravnosti zbog straha da bi militanti mogli ujedno nabaviti i oružje. Nakon 11 dana, granica je ponovno zatvorena, izuzev za putnike koji su se vraćali kući.<ref name=Kershner>{{cite web |url=http://www.nytimes.com/2008/02/04/world/middleeast/04mideast.html?em&ex=1202187600&en=e3ebdcac739a1d7a&ei=5087%0A |title=Egyptian Troops Seal Gaza Border |first=Isabel |last=Kershner |publisher=New York Times |date=2008-02-04}}</ref> U vojnoj ofenzivi od [[29. 2.|29. veljače]] do [[4. 3.|4. ožujka]], IDF je pokrenuo zračne napade na skladišta oružja, tvornice raketa te lokacije za lansiranje raketa, na što je Hamas odgovorio lansiranjem raketa na Sderot. U pet dana poginulo je 110 Palestinaca te troje Izraelaca.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7277460.stm Abbas calls for Middle East truce]. [[BBC News]]. Tuesday, 4 March 2008</ref> Nakon vojne akcije, Mahmud Abbas je neko vrijeme prekinuo sve veze sa Izraelom dok je [[Evropska unija|EU]] osudila "nesrazmjernu upotrebu sile".<ref>[http://www.usatoday.com/news/world/2008-03-02-eu-israel_N.htm EU condemns "disproportionate" use of force by Israel]</ref> * [[6. 3.|6. ožujka]] dogodio se [[pokolj u Mercaz HaRavu]].<ref>"[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/7282269.stm Eight killed at Jerusalem school]", BBC News Online, March 6, 2008. Preuzeto 2010-11-06.</ref> * [[2. 7.|2. srpnja]] [[2008]]. arapski stanovnik istočnog [[Jeruzalem]]a je u buldožeru jurio po cesti i ubio troje ljudi u autu, prije nego je upucan. To je bio jedan od zadnjih incidenata Intifade.<ref name="nytimes">{{cite news |url=http://www.nytimes.com/2008/07/03/world/middleeast/03mideast.html |publisher=''[[The New York Times]]'' |title=Construction Vehicle Kills 3 in Israel Attack |last=Kershner |first=Isabel |last2=Cowell |first2=Alan}}</ref> * [[22. 9.|22. rujna]] 2008. Arap Qassem Mughrabi sa autom se zabio u izraelske vojnike. 19 ljudi je ozljeđeno dok je napadač ubijen. == Žrtve == Nevladina udruga B'Tselem dokumentirala je svaku žrtvu Druge Intifade: broj poginulih u 8 godina pobune, od rujna 2000. do prosinca [[2008]]. je 6,626. Od toga broja, 5,500 žrtava su Palestinci (83 %), 1,062 Izraelci (16 %) te 64 strana državljana (1 %).<ref name="B'Tselem"/> == Izvori == {{Izvori|2}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Al-Aqsa Intifada}} * [http://www.hrvatski-vojnik.hr/hrvatski-vojnik/044-452005/dossier.asp Hrvatski vojnik – Prva i Druga Intifada] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091111073231/http://www.hrvatski-vojnik.hr/hrvatski-vojnik/044-452005/dossier.asp |date=2009-11-11 }} * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/3677206.stm Kronologija događaja Druge Intifade] {{Bliskoistočni sukob}} [[Kategorija:Historija Izraela]] [[Kategorija:Historija Palestine]] [[Kategorija:Izraelsko-arapski ratovi]] 2nr2rl8jvl395nuzpquh7iw4k98l4vb Green Day 0 38856 42711363 42669749 2026-10-17T10:33:45Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42711363 wikitext text/x-wiki {{Muzički_sastav| | ime = Green Day | boja = lightsteelblue | slika = Green day Live 5 june 2013 in Rome5.JPG | žanr = [[Pank rok]], [[Pop pank]], [[Alternativni rock|Alternativni rok]] | karijera = [[1989]]. - do danas | članovi = [[Billie Joe Armstrong|Bili Džo Armstrong]]<br />[[Majk Dirnt]]<br />[[Tre Kul]] | izdavač = [[Lookout! Records]] (1989-1993)<br /> [[Reprise Records]] (1993-do danas) | država = [[Datoteka:Flag of the United States.svg|30px]] [[Sjedinjene Američke Države|SAD]], [[Kalifornija]] | najnoviji_album = American Idiot | godina3 = 2004. | album2 = Warning | godina2 = 2000. | album1 = Nimrod | godina1 = 1997. |}} '''Green Day''' (čita se Grin dej) je američka [[pank-rok]] grupa koju čine tri glavna člana: [[gitarista]] i [[pjevač|pevač]] [[Billie Joe Armstrong|Bili Džo Armstrong]] (Billie Joe Armstrong), [[bas]]ista [[Majk Dirnt]] (Mike Dirnt) i [[Bubanj (muzički insturment)|bubnjar]] [[Tre Kul]] (Tré Cool). Green Day vuče korene iz pank-rok scene ''924 Gilman Street'' u [[Berkli]]ju, [[Kalifornija]]. Njihova prva izdanja za nezavisnu izdavačku kuću ''[[Lookout! Records]]'' privukla su pažnju publike. Međutim, njihov debitantski [[album]] ''[[Dookie]]''<ref name="Dookie">[http://www.urbandictionary.com/define.php?term=dookie Urban dictionary: Dookie.] ''Dookie'' znači izmet, kaka. Članovi grupe su došli na ideju da daju svom albumu takvo ime na osnovu mnogobrojnih dijareja koje su morali da trpe usled pokvarene i loše hrane koju su morali da jedu na turnejama. Izvor informacije:[http://www.vh1.com/shows/dyn/ultimate_albums/58025/episode_interviews_int.jhtml?start=1 Intervju sa Armstrongom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020809204426/http://www.vh1.com/shows/dyn/ultimate_albums/58025/episode_interviews_int.jhtml?start=1 |date=2002-08-09 }}</ref> koji je izdala velika izdavačka kuća označio je prvi pravi uspeh. U [[1994]]. godini prodat je u 10 miliona primeraka samo u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]].<ref name="disinfo.com">Myers, Ben. "[http://www.disinfo.com/site/displayarticle15670.html Green Day: American Idiot and the New Punk Explosion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060526010042/http://www.disinfo.com/site/displayarticle15670.html |date=2006-05-26 }}" April, 2006.</ref> Kao rezultat toga, Green Day je dobio mnogo pohvala, zajedno sa drugim pank grupama iz Kalifornije, The Offspring i Rancid, zbog oživljavanja interesovanja "[[srednja struja|mejnstrim]]" publike za [[punk|pank]] muziku u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]].<ref>DeRogatis, Jim. ''Milk It!: Collected Musings on the Alternative Music Explosion of the 90's.'' Cambridge: Da Capo, 2003. Pg. 357, {{ISBN|978-0-306-81271-2}}</ref><ref name="punk revival">{{cite web | author=D'Angelo, Joe | year=2004 | title=How Green Day's Dookie Fertilized A Punk-Rock Revival | work=MTV.com | url=http://www.mtv.com/news/articles/1491001/20040915/story.jhtml | access-date=2008-03-17 | archive-date=2013-05-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130525101144/http://www.mtv.com/news/articles/1491001/green-days-dookie-pop-punk-fertilizer.jhtml }}</ref> Njihovi sledeći albumi nisu imali masovni uspeh kao ''Dookie'', ali su ipak bili uspešni. Njihov [[album]] i [[rok opera]] iz 2004, ''[[American Idiot]]'' doneo im je popularnost među mlađom publikom i prodat je u 5 miliona primeraka u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]].<ref>[http://www.rockonthenet.com/artists-g/greenday_main.htm Rock On The Net:Green Day]</ref> Grupa je prodala preko 60 miliona ploča širom sveta, od čega samo u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] 22 miliona,<ref name="disinfo.com"/> a njihov rad uticao je na poznate [[pop-pank]] grupe poput ''Sum 41'' i ''Good Charlotte'' <ref name="punk revival" />. Green Day trenutno imaju četiri osvojene nagrade [[Gremi]] za '''najbolji alternativni album''' (''Dookie''), '''najbolji rok album''' (''American Idiot''), '''pesmu godine''' (''Boulevard of Broken Dreams'') i '''najbolji rok album''' (''21st Century Breakdown). == Historija == === Okupljanje i ''Lookout!'' godine (1986—1993) === Godine [[1987]], prijatelji iz detinjstva [[Billie Joe Armstrong|Bili Džo Armstrong]] i [[Majk Dirnt]] (obojica četrnaestogodišnjaci) oformili su dvočlanu grupu Sweet Children. Prvi nastup grupa je imala [[17. 10.|17.oktobra]], [[1987]]. u lokalu ''Rod's Hickory Pit'' (Valjeho, Kalifornija) gde je Armstrongova majka radila kao konobarica.<ref>{{Cite web |title=SanFrancisco Magazine:Rock 'n' Ribs Beginnings |url=http://www.sanfran.com/archives/view_story/96/ |access-date=2008-03-17 |archivedate=2008-02-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080205024233/http://sanfran.com/archives/view_story/96/ |deadurl=yes }}</ref> Krajem [[1989]]. godine Armstrong, Dirnt i [[Džon Kifmajer]] John Kiffmeyer, poznat pod pseudonimom [[Al Sobrante]], oformili su Green Day izabravši ovo ime zbog svoje naklonosti prema [[marihuana|marihuani]].<ref>{{Cite web |title=Metropolis:Concert Preview:Green Day |url=http://metropolis.co.jp/tokyomusicconcerts/concert/359/tokyomusicconcertsinc.htm |access-date=2008-03-17 |archivedate=2009-02-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090216002019/http://metropolis.co.jp/tokyomusicconcerts/concert/359/tokyomusicconcertsinc.htm |deadurl=yes }}</ref> Green Day su prvi put nastupili u dvorištu juniorskog koledža ''Kontra Kosta'' (Contra Costa Junior College) u [[San Pablo|San Pablu]], Kalifornija, koji je Sobrante pohađao.<ref>{{Cite web |title=Contra Costa College official web site |url=http://www.contracosta.edu/archives/ |access-date=2008-03-17 |archivedate=2007-06-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070629074841/http://www.contracosta.edu/archives/ |deadurl=yes }}</ref> Uskoro je [[Lari Livermor]] (Larry Livermore), vlasnik nezavisne diskografske kuće ''Lookout! Records'', ponudio grupi ugovor nakon što ih je čuo kako sviraju. Njihov nastup je, po njegovim rečima, ličio na nastup grupe ''[[The Beatles]]'' na stadionu ''Šej'' (Shea Stadium)<ref>{{cite web | author= | year= | title=Interview with Lawrence Livermore: An inside look at Green Day's early years | work=greenday.net | url=http://www.greenday.net/basement/livermore.html | 6= | access-date=2008-03-17 | archive-date=2008-03-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080307200416/http://www.greenday.net/basement/livermore.html }}</ref><ref>Livermore, Larry. "[http://www.lookoutrecords.com/bands/band.php3?bnd_id=24 Green Day's early history] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070607220616/http://www.lookoutrecords.com/bands/band.php3?bnd_id=24 |date=2007-06-07 }}"</ref> Krajem [[1989]]. izdali su svoj prvi [[maksi singl]] (1,000 Hours), nakon koga je ubrzo usledio i njihov prvi [[album]], ''39/Smooth''<ref name="Smooth">[http://www.urbandictionary.com/define.php?term=smooth Urban dictionary:Smooth]''Smooth'' je žargonski izraz za odobravanje nečega, kad hoće da se kaže da je nešto odlično - strava, sjajno, super.</ref> početkom [[1990]]. Na omotu ovog albuma, pored reči pesama, bilo je štampano i izmišljeno pismo u kome ih navodno velika diskografska kuća ''I.R.S. Records'' poziva da sa njima potpišu ugovor. U šaljivom odgovoru na ovo izmišljeno pismo, grupa objašnjava da je odana kući ''Lookout! Records!''. Te godine izdali su još dva maksi singla: ''[[Slappy]]''<ref name="Slappy">[http://www.urbandictionary.com/define.php?term=slappy Urban dictionarz:Slappy]''Slappy'' u američkom žargonu znači glupa, ne mnogo bistra i oštroumna osoba. Tupan.</ref> i (''[[Sweet Children]]''), od kojih je ovaj drugi uključivao i starije pesme snimljene za diskografsku kuću (Skene Records) iz [[Mineapolis]]a, [[Minesota]]. Tokom [[1991]], ''Lookout! Records'' je izdao (1,039/Smoothed Out Slappy Hours), kompilaciju mini singlova [[39/Smooth]], [[Slappy]] i [[1000 Hours]]. Krajem [[1990]]. godine, ubrzo nakon turneje grupe po Americi, Sobrante se preselio u [[Arkata|Arkatu]] kako bi tamo pohađao koledž. Tada se bubnjar grupe ''Lookout'', [[Tre Kul]], pridružio grupi, isprva kao privremena zamena, a kada je postalo jasno da Sobrante ne planira da se u potpunosti posveti muzici i grupi, Kulova pozicija bubnjara je učvršćena. Grupa je većinu [[1992]]. i [[1993]]. godine provela na turnejama i imala par nastupa u [[Evropa|Evropi]]. Bili su vodeća grupa na nastupu u klubu ''Hollywood Palamino'' [[1992]], uz grupe ([[Jughead's Revenge]]) i (Strung Out), gde su održali koncert koji će postati legendaran. Album ''[[Kerplunk!]]''<ref name="Kerplunk">[http://www.urbandictionary.com/define.php?term=kerplunk Urban dictionary: Kerplunk]''Kerplunk'' je u američkom žargonu onomatopeja za zvuk koji se čuje kada izmet padne u WC šolju.</ref> prodat je u 50.000 primeraka u SAD<ref>Thompson, Dave. "Green Day." ''Alternative Rock.'' San Francisco: Miller Freeman Books, 2000.</ref> što se za [[punk|pank]] scenu [[1992]]. smatralo velikim uspehom. Tiraž ploče je širom sveta na kraju dostigao brojku od dva miliona primeraka. === Proboj (1994—1996) === Uspeh albuma Kerplunk! je u andergraund vodama izazvao talas interesovanja većih muzičkih etiketa, što je naposletku dovelo do toga da bend pod prijateljskim uslovima napusti Lookout! i potpiše ugovor sa izdavačem Reprise Records, nakon što su privukli pažnju producenta [[Rob Kavaljo|Roba Kavalja]] (Rob Cavallo). Mnogi njihovi pank sledbenici su ih zbog prelaska u ''Reprise'' optužili da su se „prodali“.<ref name=happenednext>Guitar Legends. "[https://web.archive.org/web/20060927120256/http://www.greendayauthority.com/TheBand/articles/guitarlegends/page8.jpg What Happened Next...]." Pristup: [[26. 9.|26. septembar]], [[2006]]</ref> Prisećajući se ovog perioda, Armstrong je [[1999]]. godine u SPIN magazinu izjavio: {{izdvojeni citat|Nisam mogao da se vratim na pank scenu, bilo da smo postigli najveći uspeh na svetu, bilo da smo postali najveći promašaj... Jedina stvar koju sam mogao da uradim bila je da sednem na svoj bajs i nastavim dalje.<ref>Smith, RJ. "Top 90 Albums of the 90's." ''SPIN.'' August 1999.</ref>|[[Billie Joe Armstrong|Bili Džo Armstrong]]|SPIN magazin, ([[1999]])}} Nakon toga započeli su snimanje prvog albuma za velikog izdavača, ''Dookie''. Album se pojavio u [[februar]]u [[1994]], nakon manje od tri nedelje snimanja, i postao je prava senzacija, potpomognuta konstantnim puštanjem spotova ''[[Longview]]'', ''[[Basket Case]]''<ref>[http://www.urbandictionary.com/define.php?term=basket+case Urban dictionary:Basket case] Basket case u američkom žargonu označava osobu od koje su svi digli ruke, ono što bi se na srpskom reklo, "izgubljen slučaj"</ref> i ''[[When I Come Around]]'' na [[MTV]]-ju, od kojih je svaki zauzeo prvo mesto na listi ''Modern Rock Tracks''. Te godine, Green Day je pošao na nacionalnu turneju sa grupom ''[[Pansy Division]]'' koja im je bila predgrupa. Grupa je takođe nastupila na festivalima [[Lolapaluza]] (Lollapalooza) i [[Vudstok 1994.]] (Woodstock 1994), gde su započeli dobro poznatu tuču u blatu. Tokom koncerta, radnik obezbeđenja je mislio da je basista Majk Dirnt samo obožavalac koji se popeo na scenu i izbio mu par zuba. Pošto su tu scenu videli milioni gledalaca putem ''[[PPV]]'' televizije, performans sa ''Vudstoka 1994.'' doneo im je još veći [[publicitet]] i popularnost,<ref name="behindthemusic">"Green Day". ''[[Behind the Music]].'' [[Vh1]], 2000.</ref> što je naposletku dovelo do toga da album ''Dookie'' dostigne dijamantski tiraž. Naredne godine album je osvojio nagradu [[Gremi]] za najbolji alternativni album, a grupa je nominovana za devet MTV-jevih muzičkih nagrada uključujući i onu za muzički spot godine.<ref>Green Day Authority. "[http://www.greendayauthority.com/TheBand/awards.php?section=dookie Band Awards - Dookie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100102095917/http://greendayauthority.com/TheBand/awards.php?section=dookie |date=2010-01-02 }}" "Green Day Authority."</ref> Godine [[1995]], izašao je novi singl za muziku iz filma ''[[Angus (film)|Angus]]'' po imenu "[[J.A.R.]]". Singl je odmah dospeo na prvo mesto Bilbordove liste ''Modern Rock Tracks''. Nakon izlaska pesme ubrzo je usledio izlazak i novog albuma, ''[[Insomaniac]]''<ref name="Insomniac">[http://www.urbandictionary.com/define.php?term=Insomniac Urban dictionary:Insomniac]: Insomniac je osoba koja pati od nesanice.</ref> ({{jez-en|Insomniac}}), u jesen [[1995]]. ''Insomaniac'' je bio mnogo mračnije izdanje od melodičnog pop albuma ''Dookie'' <ref name=behindthemusic />, ali je naišao na topliji prijem kod kritike, dobivši 4 od 5 zvezdica koje deli časopis ''Rouling stoun'' (Rolling Stone) propraćene tekstom:{{izdvojeni citat| U panku, dobre stvari se zapravo otkrivaju i dobijaju značenje dok slušate bez žrtvovanja bilo čega od njegove električne, ćaknute neposrednosti. Green Day su dobri koliko i sama ta stvar.<ref>Coleman, Mark. "Insomniac." ''Rolling Stone.'' November 1995.</ref>|Mark Koulmen|Rouling stoun, (1995.)}} Za omot albuma ''Insomaniac'' iskorišćen je deo slike [[Winston Smith|Vinstona Smita]] (Winston Smith) po imenu ''Bog mi je rekao da te živog oderem''(God told me to skin you alive). Smit je rekao Tre Kulu da ga slobodno nazove ukoliko mu ikada bude zatrebala slika za album, što je Tere Kul i uradio. Singlovi sa ovog albuma bili su ''[[Geek Stink Breath]]'',<ref>[http://www.geekstinkbreath.net/greenday/song-meanings/geek-stink-breath/ Green Day songs meanings:Geek Stink Breath] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080218084911/http://www.geekstinkbreath.net/greenday/song-meanings/geek-stink-breath/ |date=2008-02-18 }}''Geek'' je američki žargonski izraz za [[metamfetamin]].</ref> dupli singl (''Brain Stew/Jaded'')<ref>[http://www.urbandictionary.com/define.php?term=brain+stew Urban dictionary:Brain Stew]''Brain Stew'' u američkom žargonu znači da je neko toliko iscrpljen da ne može da misli, da ima "kuvan mozak". Pesma izražava stanje iscrpljenosti u kojem se našao Armstrong nakon što mu se rodilo prvo dete a kao posledica neprospavanih noći u kojima je morao da se brine o detetu.</ref><ref>{{Cite web |title=Green Day songs meanings:Jaded |url=http://www.geekstinkbreath.net/greenday/song-meanings/jaded/ |access-date=2008-03-17 |archive-date=2008-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080321054858/http://www.geekstinkbreath.net/greenday/song-meanings/jaded/ }}</ref><ref>[http://www.urbandictionary.com/define.php?term=jaded Urban dictioary:Jaded] ''Jaded'' u američkom žargonu označava osobu kojoj se dešava mnogo loših stvari, koju prati loša sreća, da je bukvalno "slomljena", bez ikakve nade i života u sebi. U srpskom žargonu to bi bilo "sjeban"</ref>, [[Živa kotradikcija]]<ref>[http://www.geekstinkbreath.net/greenday/song-meanings/walking-contradiction/ Green Day songs meanings:Walking Contradiction] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080413181034/http://www.geekstinkbreath.net/greenday/song-meanings/walking-contradiction/ |date=2008-04-13 }}: Pesma govori o osobi koja je sama sebi kontradiktorna: Kaže da je pametan, al se pravi glup, da ne veruje ni u šta ali da veruje... Takoše govori o životnim kontradikcijama i zaključuje da je i sam život kontradiktoran.</ref> ({{jez-en|Walking Contradiction}}) i ''[[Stuck With Me]]''.<ref>[http://www.urbandictionary.com/define.php?term=stuck+ Urban dictionary: Stuck:4.1:to have sex with]</ref><ref>[http://www.geekstinkbreath.net/greenday/song-meanings/stuck-with-me/ Green Day songs meanings:Stuck with me] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080405064711/http://www.geekstinkbreath.net/greenday/song-meanings/stuck-with-me/ |date=2008-04-05 }} Priča se da je ovaj naslov stavljen greškom ovoj pesmi, tako da nema mnogo veze sa samom pesmom i onim o čemu se govori u njoj.</ref> Jedna pesma, ''86'', bila je podsećanje na klub ''Gilman Street'' u koji ih nisu pustili da uđu jer su sa albumom ''Dookie'' postali previše komercijalni<ref>{{Cite web |title=Green Day songs meanings:86 |url=http://www.geekstinkbreath.net/greenday/song-meanings/86/ |access-date=2008-03-17 |archive-date=2008-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080413202919/http://www.geekstinkbreath.net/greenday/song-meanings/86/ }}</ref>. Iako album ''Insomaniac'' nije bio uspešan poput svog prethodnika, ipak je prodat u sedam miliona primeraka<ref name=happenednext /> u Sjedinjenim Državama. Album je osvojio nominacije za '''omiljenu grupu''', '''omiljeni hard rok sastav''' i '''omiljeni alternativni sastav''' na dodeli [[Američka muzička nagrada|Američkih muzičkih nagrada]] (American Music Awards) 1996, a spot za pesmu ''Živa kontradikcija'' doneo im je nominaciju za Gremi za '''najbolji spot''' i '''kratku formu''' kao dodatak na nominaciju za '''najbolje specijalne efekte''' od MTV-jevih muzičkih nagrada.<ref>Green Day Authority. [http://www.greendayauthority.com/TheBand/awards.php?section=insomniac Band Awards - Insomniac] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100102095755/http://greendayauthority.com/TheBand/awards.php?section=insomniac |date=2010-01-02 }} "Green Day Authority."</ref> Nakon toga, grupa je iznenada otkazala evropsku turneju, navodeći kao razlog iscrpljenost .<ref name="snotty">Di Perna, Alan. "[https://web.archive.org/web/20091027102356/http://www.geocities.com/vintageinterviews/greenday.html Young, Loud, and Snotty]." ''Guitar World.'' August 1996.</ref> === ''Nimrod'' i ''Warning'' (1997—2002) === Nakon pauze iz [[1996]], Green Day su naredne, [[1997]]. godine, započeli rad na novom albumu. Još na početku, i članovi grupe i Kavaljo su se složili da bi album trebalo da se razlikuje od prethodnih.<ref>Spitz, Marc. ''Nobody Likes You.'' New York: Hyperion, 2006. Pg. 128.</ref> Rezultat je bio novi album ''[[Nimrod]]''<ref name="Nimrod">[http://www.urbandictionary.com/define.php?term=nimrod Urban dictionary:Nimrod] Nimrod je ime biblijskog legendarnog lovca i osnovača [[Babilon|Vavilona]], koje je u američkom žargonu poprimilo značenje tupave osobe, sporokapirajuće osobe.</ref>, eksperimentalna devijacija od pop-panka koji je grupa standardno svirala. Novi album je izašao u [[oktobar|oktobru]] [[1997]]. Na albumu je bilo više muzičkih stilova: [[pop-pank]], [[sili ska]], [[surfer rok]], kao i [[akustična balada]]. ''Nimrod'' je dospeo na deseto mesto američke top liste zahvaljujući hitu iznenađenja – ''[[Good Riddance (Time of Your Life)]]''<ref>[http://www.urbandictionary.com/define.php?term=Good+riddance Urban dictionary:Good riddance] Good riddance je u američkom žargonu uzvik olakšanja kada se nešto neprijatno zaveši ili neka neželjena osoba ode.</ref><ref>[http://www.geekstinkbreath.net/greenday/song-meanings/good-riddance-time-of-your-life/ Green Day songs meanings:Good riddance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080307184708/http://www.geekstinkbreath.net/greenday/song-meanings/good-riddance-time-of-your-life/ |date=2008-03-07 }}: Prema nekim tumačenjima ova pesma je napisana onim obožavaocima koji nisu umeli da razumeju pravi pank i da ostanu verni grupi. Pesma je bila napisana u doba kad je grupa promenila diskografsku kuću i zbog toga su je mnogi obožavaoci optužili da se "prodala". Pesma je verovatno upućena ovim oboćavaocima — kome su još takvi obožavaoci potrebni? Otišli su, hvala bogu!</ref>, akustičnoj baladi koju pevač Bili Džo zamalo da nije uvrstio na album iz bojazni da previše odudara od uobičajenog [[stil]]a grupe. Uspeh ove pesme doneo im je MTV-jevu nagradu za '''najbolji alternativni spot''', u kome su prikazani ljudi koji čine ključne promene u svom životu dok Bili Džo nevešto svira akustičnu gitaru.<ref>Green Day Authority. [http://www.greendayauthority.com/TheBand/awards.php?section=nimrod Band Awards - nimrod.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100102095949/http://greendayauthority.com/TheBand/awards.php?section=nimrod |date=2010-01-02 }} "Green Day Authority."</ref> Ostali singlovi sa albuma bili su ''[[Nice Guys Finish Last]]''<ref>[http://www.geekstinkbreath.net/greenday/song-meanings/nice-guys-finish-last/ Green Day songs meanings:Nice guys finish last] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080218082018/http://www.geekstinkbreath.net/greenday/song-meanings/nice-guys-finish-last/ |date=2008-02-18 }}: Sintagma "Dobri momci" je ovde oligledno upotrebljena u negativnom smislu. Odnosi se na one koji glume dobrotu s jedninim ciljem da izvuku neku korist. Pesam govori o tome kako ti "dobri momci" na kraju ipak pokažu svoje pravo lice.</ref>, ''[[Hitchin' a Ride]]'' i ''[[Redundant]]''. Ovaj album je uključivao i deo karakterističan za žive nastupe – ''[[King for a Day]]'', muzički performans za vreme koga Bili Džo nosi [[kruna|krunu]] i/ili [[plašt]]. Nakon izlaska ovog albuma, Green Day je otišao na dvogodišnju pauzu, jer su članovi benda odlučili da se malo udalje od scene kako bi se malo više posvetili svojim novim porodicama. Godine 2000. Green Day je izdao album ''[[Warning]]'', korak dalje u stilu započetom na prethodnom albumu. Promene u njihovim životima odražavale su se u zrelijem pristupu muzici, izbacujući [[adolescencija|adolescentni]] pristup koji su ranije imali. [[Kritičar]]i su pozitivno ocenili ovaj album, ali je publika bila podeljenog mišljenja jer se bila navikla na pop-pank zvuk, karakterističan za ovu grupu. Iako je album imao hit ''[[Minority]]'' i manji hit ''[[Warning]]'', neki su zaključili kako je bend izgubio važnost koju je imao, što je dovelo do pada popularnosti. Dok su svi prethodni albumi dostigli barem dupli platinasti tiraž, ''[[Warning]]'' je postigao samo zlatni. Iako su članovi grupe mislili kako je ovo jedno od njihovih najboljih dela, pad prodaje nametnuo je pitanja o budućnosti grupe. Na dodeli Kalifornijskih muzičkih nagrada (California Music Awards) 2001, Green Day je osvojio svih devet nominacija u kategoriji izuzetan: album: ''Warning'', pank/rok/ska album, bend, pevač, basista, bubnjar, tekstopisac i umetnik.<ref>Green Day Authority. "[http://www.greendayauthority.com/TheBand/awards.php?section=warn Band Awards - Warning:] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100102100012/http://greendayauthority.com/TheBand/awards.php?section=warn |date=2010-01-02 }}" "Green Day Authority".</ref> Izlazak kompilacije najvećih hitova ([[International Superhits]]), kao i skup B-strana singlova – ''[[Shenanigans]]'', samo je raširio teoriju o tome kako se grupa nalazi na prekretnici. ([[International Superhits]]) je uz propratno izdanje video spotova ''[[International Supervideos]]'' imao prilično dobru prodaju, postigavši platinasti tiraž u SAD. U 2002. godini krenuli su na turneju pod nazivom ''Pop Desaster'' sa grupom ''[[Blink-182]]''. Ona im je pomogla da povrate deo popularnosti, a dobili su i dosta pozitivnih kritika koncerata. Nakon turneje ''Pop Desaster'', članovi grupe su ponovo odlučili da naprave pauzu kako bi proveli vreme sa svojim porodicama. === ''American Idiot'' i obnovljena popularnost (2003–do danas) === U leto 2003, bend je ušao u studio kako bi snimio materijal za novi album, u privremeno nazvan ''[[Cigarettes and Valentines]]''.<ref>Spitz, pg. 152.</ref> Nakon 20 snimljenih pesama, master trake su ukradene iz studija. Članovi benda su, iako razumljivo uznemireni, ipak odlučili da ne pokušavaju da ponovo snime izgubljeni album, već su umesto toga obećali sebi da će snimiti nešto još bolje. Te iste godine, Green Day je sarađivao sa [[Igi Pop|Igijem Popom]] na dve pesme sa njegovog albuma ''[[Skull Ring]]''. Uz to su imali i ozbiljnu „bend [[terapija|terapiju]]“ − seriju zanimljivih dugih razgovora u kojima su pokušali da izmire različitosti između članova benda, nakon optužbi Drinta i Kula da je Armstrong „nacista u bendu“ <ref>{{cite web | author=Hendrickson, Matt | year=2005 | title=Green Day — How the brats grew up, bashed Bush and conquered the world | work=Rolling Stone | url=http://www.rollingstone.com/news/story/_/id/6959133/greenday?pageid=rs.News&pageregion=single2&rnd=1108277555953&has-player=true&version=6.0.12.872 | access-date=2008-03-17 | archivedate=2013-06-24 | archiveurl=https://www.webcitation.org/6HciOPhEs?url=http://www.rollingstone.com/news | deadurl=yes }}</ref> jer se previše eksponira i zapostavlja ostale članove kako bi neprestano bio u centru pažnje. Album koji je usledio naredne, 2004. godine – ''[[American Idiot]]'', debitovao je na mestu #1 Billboardove liste, prvi album koji je dospeo na prvo mesto, nakon uspeha prvog, istoimenog, singla ''American Idiot''. Album je označen kao „pank rok opera“ koja prati putovanje Isusa iz predgrađa (''[[Jesus Of Suburbia]]'').<ref>Di Perna, Alan. "Combat Rock." ''Guitar World.'' Holiday 2004.</ref> Album je takođe bio i pomak naviše u samoj muzici benda. ''American Idiot'' je 2005. godine osvojio ''Grammy'' nagradu za najbolji rok album, a bend je iste godine prosto očistio MTV-jeve muzičke nagrade osvojivši sedam od osam nominacija, uključujući i priželjkivanu kategoriju '''izbor publike'''.<ref>Green Day Authority. "[http://www.greendayauthority.com/TheBand/awards.php?section=ai Band Awards - American Idiot] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100102095840/http://greendayauthority.com/TheBand/awards.php?section=ai |date=2010-01-02 }}" "Green Day Authority."</ref> [[Datoteka:HaseAufCenterstage.jpg|thumb|378px|Green Day uživo u [[Nemačka|Nemačkoj]] tokom ''[[American Idiot]]'' turneje]] Tokom 2005, imao oko 150 nastupa na kojima je promovisao novi album – što predstavlja najdužu turneju u njihovoj dosasašnjoj karijeri – posetivši [[Japan]], [[Australija|Australiju]], [[Južna Amerika|Južnu Ameriku]] i [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]], gde su tokom dvodnevne svirke okupili masu od 130.000 ljudi. Tokom turneje su snimili dva koncerta u nacionalnoj kuglani Milton Kejns (''Milton Keynes'') u Engleskoj, koji su u časopisu ''[[Kerrang!]]'' izglasasni za ’Najbolji šou na zemlji’. Ovi snimci su izdati kao živi CD i DVD pod nazivom ''[[Bullet in a Bible]]'', [[15. 11.|15. novembra]] [[2005]]. Ovaj CD/DVD sadržavao je hitove sa albuma ''American Idiot'', kao i pesme sa ranijih albuma, osim albuma ''Kerplunk!'' i ''1,039/Smoothed Out Slappy Hours''. Na DVD-u su bili i snimci benda iza scene, na kojima je prikazano kako se bend priprema za nastup. Kraj njihove turneje iz 2005. godine bio je u [[Melbourne|Melburnu]] i [[Sydney|Sidneju]], 14. i 17. decembra. Na dan 10. januara 2006. bend je dobio nagradu ''People's Choice'' za omiljenu grupu. Na dan [[1. 8.|1. avgusta]] [[2005]]. objavljena je vest da je Green Day izdavačkoj kući ''Lookout! Records'' uskratio prava na pre-''Dookie'' materijal, navodeći delove iz ugovora koji se odnose na neisplaćene honorare za autorska prava. Žalbu su imali i drugi bendovi koji su izdavali albume za ovu kuću.<ref>http://www.punknews.org/article/13338</ref> Pre-''Dookie'' materijal, koji nije objavljivan gotovo godinu dana, reizdala je njihova trenutna etiketa, ''Reprise'' [[9. 1.|9. januara]][[2007]].<ref name="Billboard">[http://www.greendayauthority.com/index.php?subaction=showfull&id=1166180174&archive=&start_from=&ucat=& Reissue Article] na greendayauthority.com</ref> U [[2006]]. godini Green Day je osvojio ''Gremi nagradu za ploču godine'' za ''[[Boulevard of Broken Dreams]]''<ref>"[http://www.grammy.com/GRAMMY_Awards/Winners/Results.aspx?title=&winner=Green%20Day&year=0&genreID=0&hp=1 Green Day's Grammy Awards] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091008002123/http://www.grammy.com/GRAMMY_Awards/Winners/Results.aspx?title=&winner=Green%20Day&year=0&genreID=0&hp=1 |date=2009-10-08 }}" Grammy.com.</ref> koji je proveo 16 nedelja na Bilbordovoj listi ''Modern Rock Tracks''. Green Day je nominovan i za ''najbolji rok video'' sa spotom ''[[Wake Me Up When September Ends]]'' na ''MTV-jevoj dodeli nagrada za najbolji video 2006'', ali je izgubio od [[AFI (bend)|AFI]]-jevog spota ''[[Miss Murder]]''. Spotovi za pesme ''Wake Me Up When September Ends'' i ''Boulevard of Broken Dreams'' prestali su da se prikazuju na [[Total Request Live|TRL]] listi nakon što su oba bila u prvih deset tokom 50 dana. U septembru 2006, ''Green Day'' se udružio s grupom [[U2]] i producentom [[Rik Rubin|Rikom Rubinom]] (''Rick Rubin'') kako bi snimili obradu pesme ''[[The Saints Are Coming]]'' grupe ''[[The Skids]]'', uz propratni video. Pesma je trebalo da donese prihod organizaciji ''[[Music Rising]]'' koja sakuplja priloge za instrumente muzičara izgubljene tokom [[Uragan Katrina|uragana Katrine]], kao i da skrene pažnju na godišnjicu katastrofe.<ref>[http://www.musicrising.org/about_temp.html About Music Rising] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080423143232/http://www.musicrising.org/about_temp.html|date=2008-04-23}} Retrieved on [[May 6]], [[2007]].</ref> U [[decembar|decembru]] 2006, Green Day i [[Natural Resources Defense Council|NRDC]] pokrenuli su partnerski vebsajt kako bi ukazali na Američku zavisnost od nafte.<ref>{{Cite web |url=http://www.greendayauthority.com/news/show_archives.php?subaction=showfull&id=1166892045&archive=1167765651&start_from=&ucat=& |title=Green Day Authority |access-date=2008-03-17 |archive-date=2008-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080224172413/http://www.greendayauthority.com/news/show_archives.php?subaction=showfull&id=1166892045&archive=1167765651&start_from=&ucat=& |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Green Day + NRDC |url=http://www.greendaynrdc.com/ |access-date=2008-03-17 |archive-date=2013-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130113212544/http://www.greendaynrdc.com/ }}</ref> Green Day izdao je obradu pesme [[John Lennon|Džona Lenona]] (''John Lennon'') ''[[Working Class Hero]]'', sa albuma ''[[Instant Karma: The Amnesty International Campaign to Save Darfur]]''. Bend je izveo pesmu na finalu emisije ''[[American Idol]]''. Bend je u leto naredne godine imao [[kameo]] ulogu u [[Simpsonovi na filmu|Simpsonovima na filmu]], gde su izvodili temu iz [[istoimene serije|Simpsonovi]]. Njihova verzija objavljena je [[24. 7.|24. jula]] [[2007]]. U intervjuu za ''[[Kerrang!]]'', Bili Džo Armstrong je objavio da je 2008. godina najverovatnija procena za izlazak njihovog novog, osmog po redu, albuma.<ref>http://www.greendayauthority.com/magazines/kerrang/122006.jpg</ref> U oktobru 2007, Bili Džo je otkrio neke stvari vezane za novi album, rekavši da je novi materijal pisao za [[klavir]]om i da ima oko 45 pesama. Rekao je i da je želeo da nova muzika zagazi u ono kako se trenutno oseća u svojim srednjim godinama.<ref>[http://www.nme.com/news/green-day/31628 NME][[NME]]article retrieved [[October 8]] [[2007]]</ref> == Muzički stil i uzori == Zvuk grupe Green Day često se poredi sa bendovima [[Ramones]], [[The Clash]], i [[Buzzcocks]].<ref name="snotty" /><ref>Azerrad, Michael. ''[[Our Band Could Be Your Life]]''. Little Brown and Company, 2001. Pg. 496. {{ISBN|978-0-316-78753-6}}</ref> Većina njihovih pesama sadrži zvuke distorzirane gitare, brzih, maničnih bubnjeva i sporog, teškog basa. Većina pesama su brze i traju kraće od prosečnih četiri minuta (4:00). Bili Džo Armstrong je međutim izjavio kako su najveći uticaj na njega imali bendovi [[Hüsker Dü]] i [[The Replacements]] što se vidi po smenjivanju [[akord]]a u njihovim pesmama.<ref name="snotty" /> Armstrongove pesme opisuju [[otuđenost]] (''Jesus of Suburbia, Boulevard of Broken Dreams, Reject''), [[histerija|histeriju]] (''Basket Case, Panic Song''), [[djevojka|devojke]] (''She, 80''), efekte uzimanja [[droga|droge]] (''Geek Stink Breath, Green Day''); Ramones obrađuju slične teme u svojim pesmama, poput histerije (''Anxiety, Psycho Therapy''), otuđenja (''Outsider, Something To Believe In''), devojaka (''I Wanna Be Your Boyfriend, Sheena Is a Punk Rocker'') i droga (''Now I Wanna Sniff Some Glue, Chinese Rocks''). Green Day je obradio njihovu pesmu ''Outsider'' na počasnom albumu ''[[We're a Happy Family]]'', a takođe su obradili i pesmu ''Blitzkrieg Bop''. Stil grupe Green Day je vrlo blizak [[stil]]u ostalih bendova okupljenih oko ''924 Gilman Street'' scene – [[Crimpshrine]], [[Screeching Weasel]] i [[The Mr. T Experience]]. == Kritike i kontroverze == Sa izlaskom albuma ''[[Dookie]]'' i količinom u kojoj se vrteo na programu MTV-ja, Green Day je dobio loše kritike od onih koji žele da žanr panka vide kao [[društvo|socijalni]] pokret nezavisan od korporativnog sponzorstva. Sa izlaskom albuma ''American Idiot'', nakon koga se pojavio veliki broj novih fanova, bend je ponovo naišao na slične kritike. Kao sporno pitanje pojavila se karakterizacija njihovog muzičkog pravca. Kao reakcija na muzički stil i prošlost benda, mnogi fanovi i muzičari izneli su teške optužbe zbog korišćenja termina pank kada je Green Day u pitanju. Ovo je osvedočeno sledećim komentarom [[Džon Lidon|Džona Lidona]] (John Lydon), bivšeg frontmena pank benda [[Sex Pistols]]: {{cquote|'''I eto nas kako se borimo za nešto i izluđuje me što se godinama kasnije pojave drkadžije kao što su Green Day, koje uskoče, uzmu sve to i prikače ga sebi. Nisu zaslužili da to urade i da su pravi pankeri ne bi ni malo izgledali onako kako izgledaju.'''</blockquote><ref>GIGWISE "[http://www.gigwise.com/news.asp?contentid=13310 John Lydon Calls Green Day "Plonk" Not "Punk"]" Retrieved on [[September 11]], [[2006]].</ref>}} [[Stiv Digl]] (Steve Diggle) iz benda [[Buzzcocks]] komentarisao je bend nakon što ih je sreo: {{cquote|'''Nisam imao pojma ko su oni. Ali pankeri nisu.'''<ref>{{Cite web |title=Steve Diggle of Buzzcocks comment on Green Day at ContactMusic.com |url=http://www.contactmusic.com/new/xmlfeed.nsf/mndwebpages/green%20day%20fail%20to%20impress%20punk%20icon |access-date=2008-03-17 |archive-date=2008-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080304085614/http://www.contactmusic.com/new/xmlfeed.nsf/mndwebpages/green%20day%20fail%20to%20impress%20punk%20icon }}</ref>}} [[Brendon Flauers]] (Brandon Flowers) iz benda [[The Killers (bend)|Kilers]] izjavio je da njihov politički obojeni album ''Amerikan idiot'' predstavlja „proračunati antiamerikanizam“. On kaže da imu se sadržaj albuma ne sviđa, kao i činjenica da je [[DVD]] ''[[Bullet in a Bible]]'' snimljen u Evropi. Snimak koncerta prikazuje hiljade Evropljana kako pevaju uz pesmu ''Američki idiot'', na šta Flauers dodaje: „Mislim da je to zaista jeftino. Otići na mesta poput [[Engleska|Engleske]] ili [[Nemačka|Nemačke]] i pevati tu pesmu — ta deca je ne shvataju na način na koji je on mislio. A on, Bili Džo Armstrong, je to znao."<ref>Rolling Stone Magazine Issue 1014 November 30th - Q&A Brandon Flowers, by Ausitn Scaggs pg 36</ref> Gitarista benda [[Oasis]], [[Noel Galager]] (Noel Gallagher), kritikovao je pesmu [[Bulevar slomljenih snova]] zbog plagiranja njegove pesme ''[[Wonderwall]]''. Galager tvrdi: „Ukoliko bolje poslušate, primetićete da pesma ima iste aranžmane kao i ''Wonderwall''. Trebalo je da budu bar toliko pristojni da sačekaju da umrem (pre nego što mi ukradu pesme). Ako ništa drugo, ja bar iz pristojnosti plaćam ljudima od kojih kradem“.<ref>{{Cite web |url=http://www.stuffmagazine.com/articles/index.aspx?id=1708&src=stf167 |title=Archive copy |access-date=2008-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929131355/http://www.stuffmagazine.com/articles/index.aspx?id=1708&src=stf167 |archive-date=2007-09-29 |url-status=dead}}</ref> == Diskografija == :{|class="wikitable" !'''Omot''' !'''Datum izlaska''' !'''Naziv''' !'''Diskografska kuća''' |- | |[[April]] [[1990]]. | [[39/Smooth]] | ''[[Lookout Records]]'' |- | |[[17. 1.|17. januar]] [[1992]]. | ''[[Kerplunk!]]'' | ''Lookout Records'' |- | |[[1. 2.|1. februar]] [[1994]]. | ''[[Dookie]]'' | ''[[Reprise Records]]'' |- | |[[10. 10.|10. oktobar]] [[1995]]. | ''[[Insomniac]]'' | ''Reprise Records'' |- | |[[14. 10.|14. oktobar]] [[1997]]. | ''[[Nimrod]]'' | ''Reprise Records'' |- | |[[3. 10.|3. oktobar]] [[2000]]. | ''[[Warning]]'' | ''Reprise Records'' |- | |[[21. 9.|21. septembar]] [[2004]]. | ''[[American Idiot]]'' | ''Reprise Records'' |- | |[[15. 5.|15. maj]] [[2009]]. | ''[[21st Century Breakdown]]'' | ''Reprise Records'' |- | |2012. |''¡Uno!'' |''Reprise Records'' |- | |2012. |''¡Dos!'' |''Reprise Records'' |- | |2012. |''¡Tré!'' |''Reprise Records'' |- | |2016. |''Revolution Radio'' |''Reprise Records'' |- | |2020. |''Father of All Motherfuckers'' |''Reprise Records'' |- | |2024. |''Saviors'' |''Reprise Records'' |} == Članovi == * [[Billie Joe Armstrong|Bili Džo Armstrong]] ({{jez-en|Billie Joe Armstrong}}): gitara, glavni [[vokal]] (od 1989) * [[Majk Dirnt]] ({{jez-en|Mike Dirnt}}): bas, vokali (od 1989) * [[Tre Kul]] ({{jez-en|Tré Cool}}): bubnjevi, vokali (od 1990) === Članovi na turnejama === * [[Džejson Vajt]] ({{jez-en|Jason White}}): Gitara, prateći vokali (od 1999) * [[Džejson Friz]] ({{jez-en|Jason Freese}}): klavir, [[sintesajzer|klavijature]], [[trombon]], [[saksofon]], [[harmonika]], akustična gitara, pozadinski vokali (od 2003) * [[Roni Blejk]] ({{jez-en|Ronnie Blake}}): [[truba]], timpani, [[perkusije]], pozadinski vokali (od 2004) * [[Gejbrijel Makner]] (Gabrial McNair): trombon, tenor saksofon (1999–2001) * Kurt Lomiler ({{jez-en|Kurt Lohmiller}}): truba, timpani/perkusije, prateći vokali (1999–2004) * Majk Pelino ({{jez-en|Mike Pelino}}): gitara (od 2005)<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.geekstinkbreath.net/greenday/article/behind-green-day/ |access-date=2008-03-17 |archive-date=2010-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100816232039/http://www.geekstinkbreath.net/greenday/article/behind-green-day |dead-url=yes }}</ref> === Muzičari na albumima === * [[Rob Kavaljo]] ({{jez-en|Rob Cavallo}}) – [[klavir]] (na snimanju albuma ''American Idiot'') * [[Petra Hejden]] ({{jez-en|Petra Haden}}) – [[violina]] (na snimanju albuma ''Nimrod'') * [[Gejbrijel Makner]] ({{jez-en|Gabrial McNair}}) – [[trombon]] (na snimanju albuma ''Nimrod'') * [[Stiven Bredli]] ({{jez-en|Stephen Bradley}}) – truba (na snimanju albuma ''Nimrod'' i ''Warning'') === Bivši članovi === * [[Al Sobrante]] - bubnjevi == Izvori == {{reflist|2}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Green Day}} <!-- Please do not add links to any site not officially maintained or authorized by Green Day or Wikipedia (such as fansites, webzines, chat forums.etc.) as it is a violation of [[WP:EL]]. --> * [http://www.greenday.com/ Green Day] Zvanični sajt * [http://www.greenday.net/ Green Day] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200309152559/http://www.greenday.net/ |date=2020-03-09 }} Zvanični sajt obožavalaca * [http://www.myspace.com/greenday Green Day] Zvanični MySpace sajt * [http://www.geekstinkbreath.net/greenday/ Sve o Green Dayu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080317012348/http://www.geekstinkbreath.net/greenday/ |date=2008-03-17 }} {{Green Day}} [[Kategorija:Američke muzičke grupe]] [[Kategorija:Alternativni rock]] [[Kategorija:Punk]] [[Kategorija:Rock]] [[Kategorija:Dobitnici i dobitnice Brit Award]] cc42x4k18nf6lftgam42ulbo6kjmzyk Meg White 0 39530 42711346 41566501 2026-10-17T02:27:35Z CommonsDelinker 806 Uklanjam datoteku [[c:File:Meg_White.jpg|Meg_White.jpg]]; na Ostavi ju je izbrisao račun [[c:User:Captain-tucker|Captain-tucker]]; razlog: [[:c:COM:L|Copyright violation]]: https://www.gettyimages.ca/detail/news-photo/meg-white-of-the-white-stripes-perfor 42711346 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 muzičar |ime = Meg White |slika = |tip = solo_singer |Birth_name = Megan Martha White |datum_rođenja = {{birth date and age|1974|12|10|df=y}} |mesto_rođenja = [[Grosse Pointe Farms (Michigan)|Grosse Pointe Farms]], [[Michigan]] |instrumenti = [[bubnjevi]], [[pjevač|vokali]], [[timpani]] |žanr = [[Alternativni rock|Alternative rock]] |zanimanje =[[muzičar]] |period = 1997 - |povezani_izvođači = [[The White Stripes]] |URL = [http://www.whitestripes.com WhiteStripes.com] }} '''Megan Martha White''' ([[Grosse Pointe Farms (Michigan)|Grosse Pointe Farms]], [[Michigan]] [[10. 12.|10.12.]] [[1974]].-) je [[bubnjar]]ica i [[pomoćni vokal]] detroitskog rock dueta [[The White Stripes]]. Početkom 1990-ih je Meg White radila kao konobarica u Detroitu te tako upoznala [[Jack White|Jacka Gillisa]]. Njih dvoje su se vjenčali 1996. godine, a Jack je preuzeo njeno prezime. Nakon što ju je Jack čuo kako svira bubnjeve Jack je zajedno s njom je osnovao ''The White Stripes''. Publici su se predstavljali kao brat i sestra. Godine 2000. su se razveli, ali su nastavili nastupati zajedno. Godinu dana kasnije ''The White Stripes'' je sa svojim trećim albumom The White Blood Cells postao svjetski hit. Meg White je, za razliku od Jacka, nesklona davanju intervjua i izjava te se relativno malo zna o njenom privatnom životu. Hobi su joj [[fotografija]] i [[taksodermija]]. == Vanjske veze == {{Commonscat|Meg White}} * [http://www.whitestripes.com White Stripes official website] * {{IMDb ime|1353108}} * [http://www.amazon.co.uk/exec/obidos/tg/feature/-/567499/203-7469948-3185548 "The White Stripes Interview"], Meg interviews Jack for [[Amazon.com|Amazon.co.uk]] in time for the release of ''[[Get Behind Me Satan]]'' <br /> {{The White Stripes}} {{Authority control}} {{Lifetime|1974| |White, Meg}} [[Kategorija:Američke rok-pjevačice]] [[Kategorija:Američki bubnjari]] [[Kategorija:The White Stripes]] c36kyh54h5fvkrflnuo284mmiw36j8g Oslobodilačka vojska Kosova 0 39738 42711335 42690087 2026-10-16T21:13:18Z LA 7747 226370 Logo je promijenjen u detaljniju verziju. 42711335 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Emblema-UÇK-KLA-Logo.svg|thumb|Amblem Oslobodilačke vojske Kosova]] '''Oslobodilačka vojska Kosova''' ('''OVK'''; {{jez-alb|Ushtria Çlirimtare e Kosovës}}), poznata i kao '''UČK''' ({{jez-alb|UÇK}}), bila je albanska [[paravojna formacija]] koja se tokom 1990-ih borila za otcepljenje Kosova od [[Republika Srbija (1992–2006)|Srbije]] i [[Savezna Republika Jugoslavija|Savezne Republike Jugoslavije]]. Centralna ideologija Oslobodilačke vojske Kosova bila je [[albanski nacionalizam]], a mnogi u njenim redovima podržavali su stvaranje [[Velika Albanija|Velike Albanije]].{{efn|Videti<ref name=Janssens>{{cite book|title=State-building in Kosovo. A plural policing perspective|url=https://books.google.com/books?id=YS15BgAAQBAJ&pg=PA53|publisher=Maklu|date=5 February 2015|page=53|isbn = 9789046607497}}</ref><ref name=Phillips>{{cite book|title=Liberating Kosovo: Coercive Diplomacy and U. S. Intervention |url=https://books.google.com/books?id=X5sa90AEvi0C&pg=PA69|publisher=[[Belfer Center for Science and International Affairs]]|date=2012|page=69|isbn = 9780262305129}}</ref><ref name="Dictionary of Genocide">{{cite book|title=Dictionary of Genocide |url=https://books.google.com/books?id=rgGA91skoP4C&pg=PA249|publisher=[[Greenwood Publishing Group]]|date=2008|page=249|isbn = 9780313346415}}</ref><ref name="content.time.com">{{cite magazine|title=Albanian Insurgents Keep NATO Forces Busy|url=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,101938,00.html|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|date=6 March 2001|access-date=2023-08-15|archive-date=2018-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224184259/http://content.time.com/time/world/article/0,8599,101938,00.html}}</ref>}} Oslobodilačka vojska Kosova dobijala je velika sredstva od organizacija albanske dijaspore. Postoje navodi da je koristila narkoterorizam za finansiranje svojih operacija.<ref>{{cite book|title=Narco-terrorism: international drug trafficking and terrorism, a dangerous mix : hearing before the Committee on the Judiciary, One Hundred Eighth Congress, first session|date=May 20, 2003|publisher=United States Senate U.S. G.P.O.|page=[https://books.google.com/books?id=B0gTAAAAIAAJ 111]}}</ref><ref name="Perritt8893">{{Harvnb|Perritt|2008|pp=88–93}}.</ref> Počinila je brojne [[Ratni zločin|ratne zločine]] i [[Zločin protiv čovečnosti|zločine protiv čovečnosti]] nad [[Srbi]]ma tokom i nakon [[Rat na Kosovu|rata na Kosovu]], kao što su masakri civila, zarobljenički logori i uništavanje objekata kulturnog nasleđa.<ref name=hrw1>[https://www.hrw.org/reports/2001/kosovo/undword.htm UNDER ORDERS: War Crimes in Kosovo. executive summary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171013010444/https://www.hrw.org/reports/2001/kosovo/undword.htm |date=13 October 2017 }}. hrw.org (2001)</ref> U junu 2020. podignute su optužnice protiv više bivših pripadnika Oslobodilačke vojske Kosova, među kojima i tadašnji predsednik Kosova [[Hashim Thaçi]], a proglašeni su krivim 2026. pred Specijalizovanim većima Kosova. == Napomene == {{notelist}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Kosovo Liberation Army}} * [http://www.hrw.org/reports/2001/kosovo/undword.htm Human Right's Watch] * [https://web.archive.org/web/20000301034049/http://www.janes.com/defence/features/kosovo/kla.html The KLA: braced to defend and control] [[Jane's]] * [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,990555,00.html Kosovo's Army in Waiting] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826120128/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,990555,00.html |date=2013-08-26 }} [[TIME]] * [http://www.senate.gov/~rpc/releases/1999/fr033199.htm The Kosovo Liberation Army: Does Clinton Policy Support Group with Terror, Drug Ties? - From 'Terrorists' to 'Partners'] (Republican Policy Committee) * [[International Institute for Strategic Studies]]: [http://www.iiss.org/publications/strategic-comments/past-issues/volume-4---1998/volume-4---issue-7/the-kosovo-liberation-army "The Kosovo Liberation Army" - August 1998] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090905171245/http://www.iiss.org/publications/strategic-comments/past-issues/volume-4---1998/volume-4---issue-7/the-kosovo-liberation-army/ |date=2009-09-05 }} * [http://www.nato.int/kosovo/docu/a990620a.htm KLA-NATO Demilitarization and transformation agreement] * [http://www.socialismtoday.org/39/kla39.html SOCIALISM TODAY: "The KLA and the struggle for Kosovar self-determination"] * [http://www.globalresearch.ca/articles/CHO310B.html KLA and War on Terror] [[Kategorija:Oslobodilačka vojska Kosova]] [[Kategorija:Terorističke organizacije]] [[Kategorija:Paravojne formacije]] [[Kategorija:Terorizam u Srbiji]] sxius3upzdw7zqvnhzose6t1yucz2zc Građanski rat 0 40564 42711362 42445809 2026-10-17T10:17:36Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42711362 wikitext text/x-wiki {{Ratovanje}} '''Građanski rat''' je naziv za [[rat]] u kome međusobno sukobljene strane okvirno pripadaju jednoj te istoj [[kultura|kulturi]], [[društvo|društvu]] ili političkoj zajednici. Historičari u posljednjih nekoliko vijekova imaju običaj pojedine građanske ratove nazivati [[revolucija]]ma, ukoliko oni rezultiraju s dramatičnim promjenama društvenog, ekonomskog i političkog sistema u nekoj državi. Oružana [[pobuna]], odnosno [[ustanak]], se smatra građanskim ratom ukoliko zadovoljava određene kriterije, koji se obično vezuju uz to da su ustanici/pobunjenici čvrsto organizirani u vojne formacije i da koriste konvencionalni način ratovanja; u posljednje vrijeme je ta definicija izgubila na važnosti zbog popularnosti koncepta [[asimetrično ratovanje|asimetričnog ratovanja]]. U današnjem svijetu postoje različite definicije građanskog rata, odnosno pokušaji da se oni razdvoje od nekih drugih fenomena kao što su [[terorizam]] ili [[sukob niskog intenziteta|sukobi niskog intenziteta]]. One su vrlo često vezane uz određenu ideologiju, kao i političke posljedice koje bi određeni oružani sukob imao ukoliko se karakterizira kao građanski rat. [[Međunarodno pravo]] također nastoji precizirati uvjete pod kojima se određeni fenomeni mogu nazvati građanskim ratom, s obzirom da iz toga za njihove sudionike proizlaze određena prava i obaveze po [[Ženevske konvencije|Ženevskim konvencijama]]. == Uzroci i vrste građanskih ratova == O uzrocima građanskih ratova, kao i uzrocima rata općenito, postoje različite teorije, na koje najveći utjecaj imaju različite ideologije. Od njih je najpoznatiji primjer [[marksizam]] i [[marksistička teorija rata|njegova teorija rata]] koja građanske ratove shvaća kao krajnji izraz [[Klasna borba|klasne borbe]], koja predstavlja karakteristiku svakog klasnog društva. Iako se, općenito govoreći, može reći da građanski ratovi imaju iste [[Rat#Uzroci rata|uzroke kao ratovi općenito]], može se primijetiti kako se oni relativno rijetko imaju eksplicitno ekonomske motive, dok su daleko lakše mogu prepoznati oni [[politika|politički]] - borba za [[vlast]] - i [[ideologija|ideološki]], koji su svoj najraniji oblik imali u [[vjerski ratovi|vjerskim ratovima]] vođenim unutar jedne te iste države. Okvirno govoreći, građanski ratovi su historiju najčešće imali sljedeće oblike: # dinastijski sukobi, odnosno sukobi između različitih [[plemstvo|plemićkih]] porodica ili članova jedne te iste plemićke porodice oko prijestolja u [[monarhija]]ma; ovo je najstariji i najčešći oblik građanskog rata, koji je s postupnim nestankom monarhija gotovo u potpunosti iščezao iz današnjeg svijeta; # vjerski ratovi, koji su posljedica nastojanja da se stanovništvu neke države nametne ili zabrani neka [[religija|vjeroispovjest]]; klasičan primjer su [[hugenotski ratovi]] u Francuskoj 16. vijeka; # ideološki ratovi, uzrokovani nepomirljivim ideološkim suprotnostima između raznih društvenih grupa unutar jedne države ili društva; najčešće nastaju kao posljedica uspješne revolucije ili neuspjelog [[puč|državnog udara]]; karakteristični su za 19. i 20. vijek, a najpoznatiji primjer je [[ruski građanski rat]]; # secesionistički, odnosno separatistički ratovi, koji nastaju kao posljedica nastojanja da se pojedini dio države nacilno otcijepi od matične države; poticaj im je dala ideologija [[nacionalizam|nacionalizma]] i [[iredentizam|iredentizma]] u 19. vijeku, odnosno postojanje više-etničkih država u suvremenom svijetu; klasični primjer je [[rat u Biafri]] 1967-1970. Valja uzeti u obzir da postoje građanski ratovi koje je teško klasificirati u odnosu na gore navedene oblike, kao i da pojedini građanski ratovi imaju osobine svih gore navedenih ratovi. Tako su [[karlistički ratovi]] u Španiji bili i dinastijski i ideološki sukob, [[mađarska revolucija 1848]]-49. je bila i secesionistički i ideološki rat, a [[švicarski građanski rat]] [[1847]]. je bio i vjerski i ideološki i secesionistički rat. Također treba uzeti u obzir da građanski ratovi često u većoj ili manjoj mjeri postaju dio šireg, međudržavnog sukoba, odnosno njime znaju biti potaknuti. Klasični primjer je [[drugi svjetski rat]] na prostorima [[Drugi svjetski rat|bivše Jugoslavije 1941-45]]. O tome koliko je teško odrediti jasnu granicu između građanskog i "običnog" rata svjedoče i [[ratovi u bivšoj Jugoslaviji]]. Dok u Srbiji i Republici Srpskoj vlada mišljenje kako su oni u većoj mjeri bili građanski rat, u Sloveniji, Hrvatskoj i BiH ga smatraju međudržavnim sukobom odnosno agresijom Srbije na druge bivše republike SFRJ. == Povezano == * [[Sukob niskog intenziteta]] * [[Nacionalno pomirenje]] == Reference == {{reflist}} == Literatura == * Ali, Taisier Mohamed Ahmed and Robert O. Matthews, eds. ''Civil Wars in Africa: roots and resolution'' (1999), 322 pages * Mats Berdal and David M. Malone, ''Greed and Grievance: Economic Agendas in Civil Wars'' (Lynne Rienner, 2000). * Paul Collier, ''Breaking the Conflict Trap: civil war and development policy'' World Bank (2003) - 320 pages * Stathis Kalyvas, "'New' and 'Old' Civil Wars: A Valid Distinction?" ''World Politics'' 54, no. 1 (2001): 99-118. * David Lake and Donald Rothchild, eds. ''The International Spread of Ethnic Conflict: Fear, Diffusion, and Escalation'' (Princeton University Press, 1996). * Roy Licklider, "The Consequences of Negotiated Settlements in Civil Wars, 1945--1993," ''American Political Science Review'' 89, no. 3 (summer 1995): pp 681–690. * Andrew Mack, "Civil War: Academic Research and the Policy Community," ''Journal of Peace Research'' 39, no. 5 (2002): pp.&nbsp;515–525. * David M. Malone and Mats R. Berdal. ''Greed and Grievance: economic agendas in civil wars'' (2000), 251 pages * David T. Mason and Patrick 3. Fett, "How Civil Wars End: A Rational Choice Approach," ''Journal of Conflict Resolution'' 40, no. 4 (fall 1996): 546-568. * Patrick M. Regan. ''Civil Wars and Foreign Powers: Outside Intervention in Intrastate Conflict'' (2000) 172 pages * Stephen John et al, eds. ''Ending Civil Wars: The Implementation of Peace Agreements'' (2002), 729 pages * Monica Duffy Toft, ''The Geography of Ethnic Violence: Identity, Interests, and the Indivisibility of Territory'' (Princeton NJ: Princeton University Press, 2003). {{ISBN|0-691-12383-7}}. * Barbara F. Walter, ''Committing to Peace: The Successful Settlement of Civil Wars'' (Princeton University Press, 2002), * Elisabeth Jean Wood; "Civil Wars: What We Don't Know," ''Global Governance,'' Vol. 9, 2003 pp 247+ [https://web.archive.org/web/20120628025252/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=5001933657 online version] == Vanjske veze == {{Commonscat|Civil wars}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/4902708.stm What makes a civil war?] * [http://www.wars-of-the-roses.com The Wars of the Roses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180323110045/http://www.wars-of-the-roses.com/ |date=2018-03-23 }} Information about the English civil war fought between 1455 and 1487. * [http://www.raf.mod.uk/downloads/doctrine/01.pdf Royal Air Force Doctrine - The Nature of War and Armed Conflict] * [http://repositories.cdlib.org/imbs/socdyn/wp/wp6/ Secular Cycles and Millennial Trends] [[Kategorija:Građanski ratovi| ]] sk3huq1nlyaq3ocsejc9d687ve55ixx Google Earth 0 63761 42711356 42686407 2026-10-17T08:45:25Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42711356 wikitext text/x-wiki {{Infokutija program | naziv = Google Earth | logo = | screenshot = | opis slike = Rad softvera Google Earth u Windowsu 8.1 | izdavač = [[Google]] | zadnja verzija = 11. juni 2005. | datum izdavanja = | sljedeće izdanje = | datum izdavanja sljedeće verzije = | operativni sistem = {{Plainlist| *[[Windows 2000]] i noviji *[[OS X]] *[[Linux]] *[[Android (operating system)|Android]] *[[iOS (Apple)|iOS]] *[[Symbian]] *[[Blackberry Storm]] }} | platforma = | žanr = Virtualni globus | licenca = Besplatno | web stranica = [http://earth.google.com/ earth.google.com] }} '''Google Earth''' je [[virtualni globus]], [[map]]a i [[Geografija|geografski]] informacijski program koji je sprva nazvan EarthViewer 3D i koga je napravila firma [[Keyhole, Inc]], centralna obavještajna agencija (CIA) je finansirala kompaniju koju je kupio [[Google]] u 2004. Program mapira Zemlju preko superimpozicije slika dobijenih od satelitskih snimanja, fotografisanja iz zraka i geografskog informacijskog sistema (GIS) 3D globusa. Sprva je bio dostupan sa tri različite licence, ali je od tada prebačen na samo dvije: Google Earth (besplatna verzija sa ograničenim funkcijama) i Google Earth Pro ($399 godišnje), što je namijenjeno za komercijalne svrhe.<ref name="Google Earth Product Family">{{cite web |url=http://earth.google.com/products.html| title= Google Earth Product Family| accessdate = 2007-08-05}}</ref> Treća originalna opcija, Google Earth Plus, je obustavljena.<ref>{{cite web |url=http://www.gearthblog.com/blog/archives/2008/12/google_earth_plus_discontinued.html|title=Google Earth Plus Discontinued}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.techpluto.com/google-earth-live/|title=Google Discontinues "Google Earth Plus"}}</ref> Proizvod, ponovo izdat kao Google Earth u 2005, dostupan je za upotrebu na osobnim računarima koji pokreću [[Windows 2000]] i novije, [[Mac OS X]] 10.3.9 i novije, [[Linux kernel]]: 2.6 ili noviji (izdat 12. juna 2006), te [[FreeBSD]]. Google Earth je također dostupan kao [[Internetski preglednik|preglednički]] dodatak koji je izdat 28. maja 2008.<ref>{{cite web |url=http://google-latlong.blogspot.com/2008/05/google-earth-meet-browser.html|title=Google Earth, meet the browser}}</ref> Također je napravljen dostupnim za mobilne verzije preglednika na [[iOS (Apple)|iPhone OS]]-u 28. oktobra 2008, kao besplatno preuzimanje sa [[App Store (iOS)|''App Storea'']], te je dostupan [[Android (operating system)|Android]] korisnicima kao besplatna aplikacija na [[Google Play|''Google Play'']]''u''. U dodatku sa pokretanjem nadograđenog Keyhole-baznog klijenta, Google je također dodao slike sa baze podataka o Zemlji na svoju internetsku aplikaciju, [[Google Maps]]. Izdavanje Google Eartha u junu 2005. za javnost uzrokovao je više od deset puta povećanje u medijskoj pokrivenosti virtualnih globusa između 2004. i 2005,<ref name="Media Coverage of Geospatial Platforms">{{cite web|url=http://www.geospatialweb.com/figure-4|title=Media Coverage of Geospatial Platforms|accessdate=2007-08-05|archivedate=2012-08-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120826193026/http://www.geospatialweb.com/figure-4|deadurl=yes}}</ref> uvodeći javni interes u geosvemirske tehnologije i aplikacije. Do oktobra 2011, Google Earth je bio preuzet više od milijardu puta.<ref>{{cite web|url=http://googleblog.blogspot.com/2011/10/google-earth-downloaded-more-than-one.html |title=Official Google Blog: Google Earth downloaded more than one billion times |publisher=Googleblog.blogspot.com |accessdate=2012-07-30}}</ref><ref>{{cite web |author=Axetue Team |url=http://www.axetue.com/2011/10/12/google-earth-billion-downloads/ |title=Google Earth Gets a Billion Downloads |publisher=Axetue.com |date=2011-10-12 |accessdate=2012-07-30 |archive-date=2012-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120629205302/http://www.axetue.com/2011/10/12/google-earth-billion-downloads/ |dead-url=yes }}</ref> Google Earth prikazuje satelitske slike različite rezolucije Zemljine površine, dopuštajući korisnicima da vide stvari poput gradova i kuća prilično okomito ili pod uglom (npr. iz ptičje perspektive). Stepen rezolucije koji je dostupan je nešto baziran na tačkama interesa i popularnosti, ali većina zemalja (osim nekih ostrva) je pokrivena na najmanje 15 metara rezolucije. [[Melbourne]], Australija; [[Las Vegas, Nevada]]; i [[Cambridge]], Cambridgeshire sadrže primjere najveće rezolucije, na 15&nbsp;cm (6&nbsp;inči). Google Earth dopušta korisnicima pretragu po adresama za neke zemlje, unos koordinata, ili jednostavno korištenje miša za pretragu lokacija. Za velike dijelove površine Zemlje samo 2D slike su dostupne, iz skoro vertikalne fotografije. Prikazivanje ovog sa nekog ugla, postoji perspektiva u smislu da se objekti koji su horizontalno udaljeni vide umanjeno, poput prikazivanja velike fotografije, a ne baš kao 3D prikaz. Za ostale dijelove površine Zemlje, 3D slike tla i zgrada su dostupne. Google Earth koristi [[digital elevation model]] (DEM) podatke koje je prikupila [[NASA]] ([[Shuttle Radar Topography Mission]] – SRTM).<ref>Farr et al., 2007, The Shuttle Radar Topography Mission, v. 45, Reviews of Geophysics, doi: 1029/2005RG000183. [http://www2.jpl.nasa.gov/srtm/ SRTM web site]</ref> To znači da jedan može vidjeti skoro čitavu zemlju u tri dimenzije. Do novembra 2006, 3D prikazi više planina, uključujući Mount Everest, su bili popravljeni korištenjem zamjenskih DEM podataka da pokriju praznine u SRTM pokrivenosti.<ref>{{cite web|url=http://bbs.keyhole.com/ubb/showthreaded.php/Cat/0/Number/695033/an/latest/page/0#695033|title=Google Earth Community: Nov. 23rd&nbsp;— Thanksgiving Day imagery update|access-date=2015-05-17|archive-date=2008-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20080918093323/http://bbs.keyhole.com/ubb/showthreaded.php/Cat/0/Number/695033/an/latest/page/0#695033|dead-url=yes}}</ref> Dosta ljudi koristi aplikacije da doda svoje vlastite podatke, praveći ih dostupnim preko raznih izvora, kao što su [[Bulletin Board Systems]] (BBS) ili blogovi pomenuti u sekciji linkova ispod. Google Earth je u mogućnosti da prikaže sve vrste slika koje se preklapaju na površini zemlje kao i [[Web Map Service]] klijent. Google Earth podržava upravljanje 3D [[Geospatial]] podacima preko [[Keyhole Markup Language]] (KML).<ref>{{cite web|url=https://developers.google.com/kml/ |title=Keyhole Markup Language — Google Developers |publisher=Developers.google.com |date=2012-03-01 |accessdate=2013-06-15}}</ref> == Detalji == Google Earth je jednostavno baziran na 3D mapama, sa mogućnošću prikaza 3D zgrada i konstrukcija (kao što su mostovi), što se sastoji od korisničkih doprinosa korištenjem ''[[SketchUp]]a'', [[3D modeling]] programskog softvera. U prethodnim verzijama Google Eartha (prije verzije 4), 3D zgrade su bile distupne samo za nekoliko gradova, te su bile slabo prikazivane bez tekstura. Dosta zgrada i konstrukcija širom svijeta sada imaju detaljne 3D prikaze; uključujući (ali ne ograničavajući) one u SAD, Kanadi, Meksiku, Indiji, Japanu, Ujedinjenom Kraljevstvu, Španiji, Njemačkoj, [[Pakistan]]u i gradovima [[Amsterdam]]u i [[Aleksandrija|Aleksandriji]]. U augustu 2007, [[Hamburg]] je postao prvi grad potpuno prikazan u 3D-u, uključujući teksture kao što su façades. 'Westport3D' model je kreiran od strane 3D imaging firme AM3TD koristeći daljinsko-lasersku snimajuću tehnologiju i digitalnu fotografiju te je prvi takav model irskog grada ikada kreiran. Kako je bio sprva razvijen da pomogne lokalnoj vladi u upravljanju njihovog [[plan grada|plana grada]], program sadrži najveću rezoluciju foto-realističnih tekstura od bilo kojeg sličnog bilo gdje. Trodimenzionalni prikazi su dostupni za određene zgrade i konstrukcije širom svijeta preko Googleovog ''3D Warehousea''<ref>{{cite web |url=http://sketchup.google.com/3dwarehouse/ |title=3D Warehouse |publisher=Sketchup.google.com |accessdate=2010-08-25 |archive-date=2011-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110224051633/http://sketchup.google.com/3dwarehouse/ |dead-url=yes }}</ref> i ostalih [[web-sajt]]ova. U junu 2012, Google je objavio da će početi sa zamjenom korisničkih doprinosa 3D zgrada sa automatski kreiranim 3D mrežnim objektima počevši sa većim gradovima. Iako postoji dosta gradova na Google Earthu koji su potpuno ili djelomično 3D, većina je dostupna u ''Earth Gallery''. Earth Gallery je biblioteka modifikacija Google Eartha koje su ljudi napravili. U biblioteci ne samo da postoje modifikacije za 3D zgrade, nego i modeli zemljotresa korištenjem Google Earth modela, 3D šuma, i mnogo više.<ref>{{cite news| url=http://economictimes.indiatimes.com/tech/internet/google-and-apple-to-use-new-hi-tech-mapping-planes/articleshow/14021486.cms | title=Google and Apple to use new hi-tech mapping planes | date=11 June 2012 | work=The Times Of India}}</ref> U 2007, Google je počeo nuditi [[Google Traffic|informacije o prometu]] u realnom vremenu, zasnovane na informacijama [[Crowdsourcing|preko crowdsourcinga]] od GPS-identificiranih lokacija korisnika mobilnih telefona.<ref>{{cite web | last = Wang | first = David | title = Stuck in traffic? | publisher = Google | date = February 28, 2007 | url = http://googleblog.blogspot.ca/2007/02/stuck-in-traffic.html}}</ref> U verziji 4.3 izdatoj na 15. april 2008, [[Google Street View]] je potpuno integrisan u program dopuštajući da program omogućava nivo uličnog prikaza na više mjesta.<ref>{{cite web |last=Thornton |first=James |url=http://google-sketchup.en.softonic.com/ |title=Google SketchUp – Download |publisher=Google-sketchup.en.softonic.com |date=2013-06-05 |accessdate=2013-06-15 |archive-date=2013-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130626090449/http://google-sketchup.en.softonic.com/ |url-status=dead }}</ref> 31. januara, 2010, čitav Google Earthov prikaz okeana je nadograđen novim slikama preko [[Scripps Institution of Oceanography|SIO]], [[NOAA]], [[US Navy]], [[National Geospatial-Intelligence Agency|NGA]], te [[GEBCO]]. Nove slike su uzrokovale da manja ostrva, kao što su neka koralna ostrva na [[Maldivi]]ma, budu prikazana nevidljivim unatoč njihovim obalama koje su u potpunosti omeđene.<ref>{{cite web|url=http://www.gearthblog.com/blog/archives/2009/01/new_view_of_ocean_floor_in_google_e.html |title=New View of Ocean Floor in Google Earth &#124; Google Earth Blog |publisher=Gearthblog.com |accessdate=2010-08-25}}</ref> == Korištenje == Google Earth se može koristiti za obavljanje nekih dnevnih zadataka i za druge svrhe. * Google Earth se može koristiti za prikaz područja izloženih raširenim nepogodama ako Google obezbijedi najnovije slike. Naprimjer, nakon 12. januara 2010, slike o Haiti zemljotresu su napravljene dostupnim 17. januara. * Sa Googleovom težnjom za uvođenjem Google Eartha u učionice,<ref name="GoogleEnterprise">{{cite web |author=Natasha Wyatt |title=Reinventing classroom geography with Google Earth API |publisher=Google Earth and Maps team |url=http://googleenterprise.blogspot.com/2010/04/reinventing-classroom-geography-with.html | accessdate = 2010-04-29}}</ref> učitelji primjenjuju Google Earth u učionicama za planiranje lekcija, kao što je učenje studenata geografskim temama (mjesta, kulture, karakteristike, ljudski odnosi i kretanje)<ref name="Lesson-Ganzel">{{cite web |author=Karen Ganzel |title=Geography Lesson Plans Using Google Earth |publisher=Lesson Planet |date=2010-04-27 |url=http://www.lessonplanet.com/directory_articles/elementary_math_lesson_plans/27_April_2010/337/geography_lesson_plans_using_google_earth |accessdate=2010-04-29}}</ref> kreiranjem hibrida sa ostalim web-aplikacijama poput [[Wikipedia|Wikipedije]].<ref name="GoogleEnterprise" /><ref name="Lesson-Ganzel" /> * Korisnik može istraživati i postavljati mjesne markere na Mjesecu i Marsu. * Korisnik može također dobiti upute korištenjem Google Earth, koristeći promjenjive kao što su imena ulica, gradova, i ostalog. Ali adrese moraju biti ukucane u pretraživačko polje, nije moguće jednostavno kliknuti na dvije tačke na mapi. * Google Earth može također funkcionisati kao baza znanja, koji se odnose na korisničke lokacije. Odobravanjem nekih opcija, moguće je vidjeti lokacije benzinskih pumpi, restorana, muzeja, te ostalih javnih mjesta u svojim mjestima. * Moguće je kreirati vlastite prekrivače slika za planiranje putovanja, šetnji na ručnim GPS jedinicama. * Google Earth se može koristiti za mapiranje kuća i odabir naizmjeničnog primjera za istraživanje u razvijajućim zemljama.<ref name="Wampler et al.">{{cite journal|last=Wampler|first=Peter|author2=Rediske, RR|author3=Molla AR|title=Using ArcMap, Google Earth, and Global Positioning Systems to select and locate random households in rural Haiti|journal=International Journal of Health Geographics|date=January 18, 2013|volume=12|issue=3|doi=10.1186/1476-072X-12-3|url=http://www.ij-healthgeographics.com/content/12/1/3|archive-date=2014-03-06|access-date=2015-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20140306001534/http://www.ij-healthgeographics.com/content/12/1/3/|url-status=dead}}</ref> Sve ove mogućnosti također su objavljene na Google Earth Blogu.<ref>Google Earth Blog</ref> == Mogućnosti == === Integracija sa Wikipedijom i Panoramiom === U decembru 2006, Google Earth je dodao novi sloj nazvan "Geographic Web" koji uključuje integraciju sa [[Wikipedia|Wikipedijom]] i [[Panoramio]]m. U Wikipediji, unosi su sastrugani za koordinate preko šablona za koordinate. Postoji također i društveni sloj projekta [[:de:Wikipedia:WikiProjekt Georeferenzierung/Wikipedia-World/en|Wikipedia-World]]. Više koordinata se koristi, različite vrste su na ekranu i različiti jezici su podržani nego što je to kod sloja Wikipedije.<ref>{{cite web|url=http://tools.wikimedia.de/~kolossos/world-link.php?lang=en |title=Earth |publisher= |accessdate=2012-11-19}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.webkuehn.de/hobbys/wikipedia/geokoordinaten/index.htm |title=Homepage von Stefan Kühn |publisher=webkuehn.de |accessdate=2012-07-30}}</ref> Google je objavio 30. maja 2007. da kupuje [[Panoramio]].<ref>{{cite web|url=http://www.google.com/intl/en/press/annc/annc_panoramio.html|title=Google is planning to acquire Panoramio|publisher=google.com}}</ref> U martu 2010, Google je uklonio "Geographic Web" sloj. "Panoramio" sloj je postao dio glavnih slojeva i "Wikipedia" sloj je smješten u "More" sloj. === Simulacija leta === U Google Earthu v4.2, simulacija leta je dodata kao skrivena mogućnost. Počevši sa v4.3 nije više skrivena. Sprva [[F-16 Fighting Falcon]] i [[Cirrus SR-22]] su bili jedini avioni dostupni, te su se mogli koristiti sa samo nekoliko aerodroma. Ipak, moguće je bilo početi let u "trenutnoj lokaciji" i ne biti na aerodromu. Korisnik se suočava sa početnim smjerom kada počne simulacija leta. Nije moguće početi let sa zemlje, ali mora biti blizu tla (približno 50-100m iznad nivoa zemlje) da se započne pozicija polijetanja. U suprotnom oni će biti u zraku sa 40% brzine extended (pozicija slijetanja). U dodatku kontrola tastature, simulator može biti kontrolisan sa mišem ili džojstikom.<ref>{{cite web|url=http://support.google.com/earth/bin/answer.py?hl=en&answer=148089 |title=Use Google Earth flight simulator – Google Earth Help |publisher=Support.google.com |accessdate=2013-06-15}}</ref> Google Earth v5.1 and higher crashes when starting flight simulator with Saitek and other joysticks. ==== Istaknuti avioni ==== * [[F-16 Fighting Falcon]]&nbsp;– Puno veća brzina i veća visina nego kod Cirrus SR-22, ima mogućnost letjeti pri najvećoj brzini od [[Mach 2]], iako je najveća brzina od 1678 čvorova (3108&nbsp;km/h) koja se može postići. Brzina polijetanja je 225 čvorova, brzina slijetanja je 200 čvorova (370&nbsp;km/h). * [[Cirrus SR-22]]&nbsp;– Iako sporiji i sa nižom najvećom visinom, SR-22 je mnogo lakši za upravljanje i preferira se za prikazivanje iz bliza Google Earthovih slika. Brzina polijetanja je 75 čvorova (139&nbsp;km/h), brzina slijetanja je 70 čvorova (130&nbsp;km/h) Simulator leta može biti upravljan tastaturom, mišem ili priključenim džojstikom. Kablovska konekcija i visokobrzinski računar omogućava veoma stvarno iskustvo.<ref>[http://technology.timesonline.co.uk/tol/news/tech_and_web/the_web/article3250643.ece Webwise: Google's flight simulator]{{Dead link|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[The Sunday Times]], January 27, 2008</ref> Simulator se također pokreće animacijom, dopuštajući objektima (naprimjer: avionima)<ref>{{cite web|url=http://www.gearthblog.com/blog/archives/2009/08/planes_for_google_earth_flight_simu.html |title=Planes For Google Earth Flight Simulator &#124; Google Earth Blog |publisher=Gearthblog.com |accessdate=2012-07-30}}</ref> animaciju dok su na simulaciji. Programski jezici mogu također biti korišteni da učine prikazivanje kabine aviona, ili naštimaju slijetanje. === Nebo === {{Glavni|Google Sky}} '''Google Sky''' je mogućnost koja je predstavljena u Google Earthu 4.2 22. augusta 2007, te dopušta korisnicima da prikazuju zvijezde i ostala nebeska tijela.<ref>{{cite web | title =Explore the sky with Google Earth | publisher =Google | date= 2007-08-22 | url =http://earth.google.com/sky/skyedu.html | accessdate =2007-08-22 }}</ref> Program je proizveo [[Google]] preko partnerstva sa [[Space Telescope Science Institute]]-om (STScI) u Baltimoreu, centru za naučne operacije za [[Hubble Space Telescope]]. Dr. [[Alberto Conti]] i njegov saradnik Dr. Carol Christian iz STScI planiraju dodati javne slike od 2007,<ref>{{cite web |url=http://technology.newscientist.com/article/dn12523 |title=Celestial add-on points Google Earth at the stars&nbsp;– tech&nbsp;– August 22, 2007&nbsp;– New Scientist Tech |publisher=Technology.newscientist.com |accessdate=2010-08-25 |archive-date=2008-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081011033053/http://technology.newscientist.com/article/dn12523 |dead-url=yes }}</ref> kao i slike u boji svih arhiviranih podataka sa ''Hubble's Advanced Camera for Surveys''. Novizdate [[Hubble Space Telescope|Hubble]] slike će biti dodate na Google Sky program čim budu objavljene. Nove mogućnosti kao što je multi-wavelength podaci, pozicije većih satelita i njihovih orbita kao i obrazovnih resursa bit će omogućeni Google Earth društvu i također preko ''Christian and Conti'' web-sajta za Sky.<ref>{{cite web|url=http://hubblesite.org/explore_astronomy/gsky/ |title=Explore Astronomy&nbsp;– gSky Browser |publisher=HubbleSite |accessdate=2012-07-30}}</ref> Također vidljivo na Sky načinu rada su sazviježđa, zvijezde, galaksije i animacije planeta u njihovim orbitama. U realnom vremenu Google Sky hibrid nedavnih astronomskih tranzijenata, koristeći [[VOEvent]] protokol, omogućen je VOEventNet<ref>{{cite web |url=http://voeventnet.org/ |title=はっぴーめーる |publisher=Voeventnet.org |accessdate=2012-07-30 |archivedate=2015-03-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150306010249/http://www.voeventnet.org/ |deadurl=yes }}</ref> saradnjom. Google Earth mape se nadograđuju svakih 5 minuta. Google Sky se suočava sa konkurencijom:<ref>{{cite web |last=Olsen |first=Stefanie |url=http://crave.cnet.com/8301-1_105-9881229-1.html |title=WorldWide Telescope peers into Big Dipper &#124; Crave&nbsp;– CNET |publisher=Crave.cnet.com |accessdate=2010-08-25 |archivedate=2008-03-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080318231054/http://crave.cnet.com/8301-1_105-9881229-1.html |deadurl=yes }}</ref> [[Microsoft WorldWide Telescope]] (koji se može pokrenuti samo na [[Microsoft Windows]] operativnim sistemima) te [[Stellarium (computer program)|Stellarium]], besplatni planetrarijum otvorenog koda koji se pokreće na Microsoft Windowsu, [[OS X]] i [[Linux]]u. 13. marta 2008, Google je napravio web verziju<ref>{{cite web|url=http://www.google.com/sky/ |title=Google Sky |publisher=Google.com |accessdate=2012-07-30}}</ref> Google Skya dostupnu preko interneta. === Prikaz ulica === {{Main|Google Street View}} 15. aprila 2008. sa verzijom 4.3, Google je potpuno integrirao svoj [[Google Street View|Street View]] u Google Earth. U verziji 6.0, funkcija za približavanje slika je bila potpuno uklonjena jer je nekompatibilna sa novom 'seamless' navigacijom. Google Street View obezbjeđuje 360° panorama prikaz na nivou ulice i dopušta korisnicima prikaz dijelova izabranih gradova i njihove okružujuće velegradske oblasti na nivou zemlje. Kada je pokrenut 25. maja 2007. za [[Google Maps]], samo 5 gradova je bilo uključeno. Od tada se proširio na više od 40 gradova u SAD, te uključuje suburbane dijelove većine, te u nekim slučajevima, ostale približne gradove. Nedavne nadogradnje su sada implementirale Street View u većini većih gradova Kanade, Meksika, Danske, Južne Afrike, Japana, Španije, Norveške, Finske, Švedske, Francuske, UK, Irske, Holandije, Italije, Švicarske, Portugala, Tajvana, te Singapura. Google Street View, kada se upravlja, prikazuje slike koje su prethodno uslikane kamerom pričvršćenom za automobil, te mogu biti upravljane korištenjem klika na mišu na ikonama fotografija prikazanim na ekranu u korisničkom smjeru putovanja. Koristeći ove uređaje, slike mogu biti prikazane u različitim veličinama, sa bilo koje strane, te iz raznih uglova. === Voda i okeani === Predstavljeno u verziji 5.0 (februar 2009.), ''Google Ocean'' mogućnost dopušta korisnicima zumiranje ispod površine okeana i prikazivanje 3D batimerije ispod talasa. Podržavajući preko 20 sadržajnih slojeva, sadrži informacije od vodećih naučnika i okeanografa.<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/7865407.stm | work=BBC News | title=Google Earth dives under the sea | date=February 2, 2009 | accessdate=May 3, 2010}}</ref> 14. aprila 2009, Google je dodao podatke o terenu ispod vode za [[Velika jezera]].<ref>{{cite web|title=Google Earth now includes US "Third Coast"|url=http://google-latlong.blogspot.com/2009/04/google-earth-now-includes-us-third.html}}</ref> 2010, Google je dodao podatke za podvodni teren [[Bajkalsko jezero|Bajkalskog jezera]]. U junu 2011, veća rezolucija nekih dubokih okeanskih područja povećana u fokusu od jednokilometarskih mreža do 100-metarske zahvaljujući novoj sintezi topografije morskog dna izdatoj kroz Google Earth.<ref>{{cite web|url=http://www.earth.columbia.edu/articles/view/2814 |title=New Google Ocean Maps Dive Deep |publisher=The Earth Institute&nbsp;– Columbia University|date=2011-06-08 |accessdate=2012-07-30}}</ref> Visokorezolutivne mogućnosti su razvili okeanografi na Univerzitetu Kolumbija ([http://www.ldeo.columbia.edu/ Lamont-Doherty Earth Observatory]) od naučnih podataka prikupljenih na istraživačkim krstarenjima. Oštriji fokus je dostupan za oko 5 procenata okeana (područje veće nego Sjeverna Amerika). Podvodni krajolik se može vidjeti na Hudson Canyon van New York Cityja, u blizini Wini Seamount Hawaii, i oštro-ivičnih 10.000 metara visoke Mendocino Ridge sa SAD-ove pacifičke obale. Postoji Google 2.011 morsko dno tura za one koji su zainteresirani za gledanje okeanskih dubokih terena.<ref>{{cite web|url=http://google-latlong.blogspot.com/2011/06/see-seafloor-like-never-before-on-world.html |title=Google Lat Long: See the seafloor like never before on World Oceans Day |publisher=Google-latlong.blogspot.com |date=2011-06-08 |accessdate=2013-06-15}}</ref> === Historijski slikovni prikaz === Predstavljen u verziji 5.0, ''Historical Imagery'' dopušta korisnicima putovanje nazad u prošlost i proučavanje ranijih stanja bilo kojeg mjesta. Ova mogućnost dopušta istraživanje koje zahtjeva analizu prošlih snimaka raznih mjesta.<ref name="Dive into New Google Earth">{{cite web |url=http://googleblog.blogspot.com/2009/02/dive-into-new-google-earth.html | title = Dive into New Google Earth | accessdate = 2009-02-03 }}</ref> === Mars === {{Main|Google Mars}} Google Earth 5 sadrži zaseban globus planete Mars, koji može biti prikazan i analiziran radi istraživačkih svrha. Mape su mnogo veće razlučivosti nego one na pregledničkoj verziji [[Google Mars]]a te također uključuju 3D renderiranja Martian terena. Postoji također nekoliko ekstremno visokorazlučivih slika od [[Mars Reconnaissance Orbiter]]ove [[HiRISE]] kamere koje su jednake razlučivosti sa onim od gradova na Zemlji. Napokon, postoji dosta visokorazlučivih panoramnih slika sa različitih Mars lendera, kao što su [[Mars Exploration Rovers]], [[Spirit Rover|Spirit]] i [[Opportunity Rover|Opportunity]], koji mogu biti prikazani na jednak način kao [[Google Street View]]. Dovoljno interesantno, slojevi na Google Earthu (kao što je World Population Density) može biti primijenjen na Mars. Slojevi Marsa mogu također biti primijenjeni na Zemlju. Mars također ima malu primjenu koju nalazi blizu lica Marsa. Ona se zove Meliza, te omogućava dopisivanje između korisnika i automatskog robota-govornika.<ref>{{cite web|url=http://googlesystem.blogspot.com/2009/02/chat-with-martian-in-google-earth-5.html |title=Chat With a Martian in Google Earth 5 |publisher=Googlesystem.blogspot.com |date=2009-02-03 |accessdate=2012-07-30}}</ref> === Mjesec === {{Main|Google Moon}} 20. jula 2009, 40. obljetnica misije [[Apollo 11]], Google je predstavio Google Earth verziju za [[Google Moon]],<ref>{{cite web|url=http://www.gearthblog.com/blog/archives/2009/07/look_at_the_moon_in_google_earth_-.html |title=Look at the Moon in Google Earth&nbsp;– Available Now! &#124; Google Earth Blog |publisher=Gearthblog.com |accessdate=2010-08-25}}</ref> koja dopušta korisnicima prikaz satelitskih slika Mjeseca. Predstavljeno je i prikazano grupi pozvanih gostiju od strane Googlea zajedno sa [[Buzz Aldrin]]om na [[Newseum]]u u [[Washington, D.C.|Washingtonu, D.C.]]<ref>{{cite web|url=http://www.gearthblog.com/blog/archives/2009/07/google_earth_event_on_july_20th_in.html |title=Google Earth Event on July 20th in DC&nbsp;– Expect the Moon &#124; Google Earth Blog |publisher=Gearthblog.com |date=2009-07-09 |accessdate=2010-08-25}}</ref><ref>{{cite web|author=|url=http://google-latlong.blogspot.com/2009/07/fly-yourself-to-moon.html |title=Google LatLong: Fly yourself to the moon |publisher=Google-latlong.blogspot.com |date=2009-07-20 |accessdate=2010-08-25}}</ref> === Tečna galaksija === [[Liquid Galaxy]] je grupisanje računara koji pokreću Google Earth kreirajući impresivno iskustvo. 30. septembra 2010, Google je napravio konfiguraciju i šeme za svoje bušilice javno,<ref>{{cite web|url=http://google-latlong.blogspot.com/2010/09/galaxy-of-your-own.html|title=A galaxy of your own|publisher=Google-latlong.blogspot.com |date=2010-09-30 |accessdate=2012-03-10}}</ref> postavljajući kod i uputstva za podešenje na Liquid Galaxy wiki.<ref>{{cite web|url=http://code.google.com/p/liquid-galaxy/| title=Liquid Galaxy wiki on code.google.com| date=2010-09-30 |accessdate=2012-03-10}}</ref> Liquid Galaxy je također bio korišten kao panoramni [[Preglednik slike|preglednik slika]] koristeći [http://krpano.com/ KRpano], kao i Google Street View prikazivač koristeći Peruse-a-Rue<ref>{{cite web|url=https://groups.google.com/forum/#!topic/liquid-galaxy/z0VXsLhimsw| title=Peruse-a-Rue: Street View for Liquid Galaxy| date=2013-09-03| accessdate=2013-11-20}}</ref> Peruse-a-Rue jeste metoda za sinhroniziranje višestrukih Maps API klijenata.<ref>{{cite web| url=http://blog.endpoint.com/2013/11/liquid-galaxy-and-its-very-own-street.html| title=Liquid Galaxy and its Very Own Street View App| date=2013-11-09| accessdate=2013-11-20| archive-date=2013-11-19| archive-url=https://web.archive.org/web/20131119072532/http://blog.endpoint.com/2013/11/liquid-galaxy-and-its-very-own-street.html| dead-url=yes}}</ref> == Utjecaji == Google Earth može biti praćen direktno unazad od male kompanije imena [[Autometric]], sada dijelom [[Boeing]]a. Tim na Autometricu, vođen Robertom Cowlingom, kreirao je vizualizaciju proizvoda nazvanog Edge Whole Earth. Bob je demonstrirao Edge Michaelu T. Jonesu, Chris Tanneru i ostalim na SGI-u 1996. godine. Nekoliko ostalih vizualizacionih proizvoda koji koriste slikovno predstavljanje postojali su u to vrijeme, uključujući one na bazi Performera, ali Michael T. Jones je tvrdio empatijski da "nikad nije mislio o složenostima prikazivanja čitavog globusa&nbsp;..." Frazu "iz vanjskog prostora u vaše lice" je smislio predsjednik ''Autometrica'', Dan Gordon, te je koristio da opiše svoj koncept za lični/lokalni/globalni opseg. Gordon je bio veliki fan 'Earth' programa opisanog u [[Neal Stephenson]]ovom [[sci-fi]] klasiku ''[[Snow Crash]]''. Zaista, Google Earthov suosnivač tvrdio je da je Google Earth modeliran nakon ''Snow Crash'',<ref>{{cite web |url=http://www.webuser.co.uk/news/227346.html |title=Google Earth interview |publisher=Web User |date=2008-04-11 |accessdate=2010-08-25 |archive-date=2020-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523070130/http://subscribe.webuser.co.uk/ }}</ref> dok je drugi suosnivač kazao da je inspirirano kraktim naučno-obrazovnim filmom ''[[Powers of Ten (film)|Powers of Ten]]''.<ref name="google_earth1">{{cite web |url=http://www.brownianemotion.org/2006/07/24/notes-on-the-origin-of-google-earth/ |title=Avi Bar-Ze'ev (from Keyhole, the precursor to Google Earth) on origin of Google Earth |publisher=Brownianemotion.org |accessdate=2010-08-25 |archivedate=2008-10-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081012224315/http://www.brownianemotion.org/2006/07/24/notes-on-the-origin-of-google-earth/ |deadurl=yes }}</ref> U principu Google Earth je bio najmanje djelomično nadahnut [[Silicon Graphics]] demoom nazvanim "From Outer Space to in Your Face" što je približavalo od svemira do [[Alpe|Švicarskih Alpa]] a onda do [[Matterhorn]]a.<ref>{{cite web |url=http://bnhsu.wordpress.com/2007/04/30/google-earth-from-space-to-your-face%E2%80%A6and-beyond/ |title=Google Earth: From Space to Your Face&nbsp;... and Beyond |publisher=Bnhsu.wordpress.com |date=2007-04-30 |accessdate=2010-08-25 |archivedate=2012-07-07 |archiveurl=https://archive.today/20120707173630/bnhsu.wordpress.com/2007/04/30/google-earth-from-space-to-your-face%E2%80%A6and-beyond/ |deadurl=yes }}</ref> Ovaj pokrenuti demo je hostirao [[SGI Origin 3000 and Onyx 3000|Onyx 3000]] sa [[InfiniteReality#InfiniteReality4|InfiniteReality4]]<ref>{{cite web |url=http://www.futuretech.blinkenlights.nl/ir_techreport.html |title=Infinite Reality Technical Report |publisher=Futuretech.blinkenlights.nl |accessdate=2010-08-25 |archivedate=2016-01-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160111132332/http://www.futuretech.blinkenlights.nl/ir_techreport.html |deadurl=yes }}</ref> grafikom, koja je podržavala [[Clip Mapping]] i bila nadahnuta mogućnošću straničenja hardverskim teksturama (ipak nije koristila Clip Mapping) te "Powers of Ten". Prva Google Earth implementacija nazvana Earth Viewer pojavila se od [[Intrinsic Graphics]]a kao demonstracija Chris Tannerovog softversko-bazne implementacije [[Clip Mapping]] teksturno straničnog sistema i bio je izdat od strane Keyhole Inc. == Tehničke pojedinosti == Detaljne izdavačke zapise/historiju/zapis promjena napravio je Google.<ref>{{cite web|url=http://earth.google.com/support/bin/answer.py?answer=40901 |title=Google Earth Release Notes / Changelog History |publisher=Earth.google.com |date=2010-06-16 |accessdate=2010-08-25}}</ref> === Mapiranje i koordinacija === * Koordinatni sistem i projekcija ** Unutarnji koordinatni sistem Google Eartha su geografske koordinate (dužina/širina) na [[WGS84|Svjetskom geodetskom sistemu]] od 1984. (WGS84). ** Google Earth prikazuje Zemlju kako izgleda sa uzvišene platforme poput aviona ili orbitnog satelita. Projekcija korištena da dobije ovaj učinak se zove [[Generalna perspektivna projekcija|generalna perspektiva]]. Ovo je podudarno sa [[Ortografska projekcija (kartografija)|ortografskom projekcijom]], osim što je tačka perspektive ograničena (blizu zemlje) udaljenost prije nego neograničena (duboki prostor) udaljenost. * Bazne rezolucije ** Češka Republika: 0,1&nbsp;– 0,5&nbsp;m (by Eurosense / Geodis Brno) ** Slovačka: 0,5&nbsp;m (by Eurosense / Geodis Slovakia) ** Mađarska: 2,5&nbsp;m SPOT Images. Budapest cca. 0,3&nbsp;m. ** Njemačka, Švicarska, Holandija, Danska, UK, Andorra, Luxembourg, Liechtenstein, San Marino, Grad Vatikan: 1 metar ili bolje ** Balkan (uključujući Bosnu i Hercegovinu): 2,5&nbsp;m (srednja razlučivost) ** SAD: 1&nbsp;m (izuzev Aljaske i Havaja) ** Globalno: Obično 15&nbsp;m (neka područja, kao što je [[Antarctica]], su u ekstremno niskoj razlučivosti), ali ovo zavisi od kvaliteta postavljene satelitske/zračne fotografije. * Tipično visoke razlučivosti ** Evropa: 0,3&nbsp;m, 0,15&nbsp;m (npr. Berlin, [[Zurich]], [[Hamburg]]), 0,1&nbsp;m [[Prag]] ** SAD: 1&nbsp;m, 0,6&nbsp;m, 0,3&nbsp;m, 0,15&nbsp;m (ekstremno rijetko; npr. [[Cambridge, Massachusetts|Cambridge]] te Google Campus, ili [[Glendale, California|Glendale]]) * Rezolucija nadmorske visine: ** Površina: varira od države ** Morsko dno: Prethodno neprimjenjivo, ali od uvođenja ''Oceana'', podaci elevacije su uvedeni (boja skale aproksimacije dubine morskog dna je "štampana" na sferne površine u moru iz velikih visina). * Starost: Datumi slika variraju. Podaci slike mogu biti viđeni sa kvadrata napravljenih kada je DigitalGlobe Coverage omogućen. Datum blizu AP informacija nije isti kao i datum slike. Zumiranje može izmijeniti datum na slikama. Većina međunarodnih urbanih datuma slika su od 2004 i nisu ažurirani. Ipak, većina SAD slika se drži svježima. Google objavljuje ažuriranja slikja na njihovom LatLong Blogu<ref>{{cite web|url=http://earth.google.com/sky/skyedu.html |title=Google Earth |publisher=Earth.google.com |accessdate=2010-08-25}}</ref> u formi kviza, što nagovještava ažurirane lokacije. Odgovori se postavljaju nekoliko dana kasnije na istom blogu. === Hardver i softver === Google Earth obično ne radi na starijim hardverskim konfiguracijama. Najnovija sistemsko-zahtjevna ažuriranja<ref>{{cite web|url=http://earth.google.com/support/bin/answer.py?hl=en&answer=20701 |title=System Requirements for Google Earth: Getting Started&nbsp;– Google Earth Help |publisher=Earth.google.com |accessdate=2011-08-06}}</ref> uključuju ove minimalne konfiguracije: * [[Pentium III]], 500&nbsp;[[MHz]] * 256 [[MB]] [[Random Access Memory|RAM-a]] * 400&nbsp;MB slobodnog [[tvrdi disk|diskovnog]] prostora * Brzinu mreže: 128 kbit/s * 64&nbsp;MB DirectX9 i 3D omogućene [[Grafička kartica|grafičke memorije]] * Razlučivost od 1024x768, 16-bit High Color&nbsp;– DirectX 9 (za pokretanje u Direct X načinu rada) * [[Windows 2000]] i noviji, [[Linux]] ili [[OS X]] Najčešći razlog padanja programa je nedovoljno video memorije: softver je dizajniran da upozori korisnika ako njihova grafička kartica nije u mogućnosti podržati Earth (ovo često dovodi do nedovoljnog [[Video RAM]]a ili loših kartičnih drivera). Slijedeća najčešća referenca pada je mala brzina Internet mreže. ==== Linux specifikacije ==== Minimalni zahtjevi sistema obuhvataju:<ref>{{cite web |url=http://earth.google.com/download-earth.html |title=Google Earth |publisher=Earth.google.com |accessdate=2010-08-25 |archive-date=2009-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090311025120/http://earth.google.com/download-earth.html |dead-url=yes }}</ref> * Kernel: 2.4 ili noviji * CPU: [[Pentium III]], 500&nbsp;MHz * Random-access memory (RAM): 128 MB * Hard disk: 400&nbsp;MB slobodno * Internet brzina konekcije: 128 kbit/s * Ekran: 1024×768, [[16-bit color]] Radi na slijedećim distribucijama: {{Div col}} * [[Ubuntu (operativni sistem)|Ubuntu]] 5.10 ili noviji * [[SUSE Linux|SUSE]] 10.1 ili noviji * [[Fedora (operativni sistem)|Fedora Core]] 4 ili noviji * [[Linspire]] 5.1 * [[Gentoo Linux|Gentoo]] 2006.0 * [[Debian]] 3.1/4 * [[Red Hat]] 9 * [[Slackware]] 11.0 * [[FreeBSD]] 6.1/7.0 sa Linux Emulation * [[Arch Linux]] 0.7.2 Duke * [[Xandros]] 3.0.3 Business Edition * [[Mandriva]] 2007 * [[Sabayon Linux]] 3.26 * [[PCLinuxOS]] 5.0 * [[PC/OS]] 7.10 {{Div col end}} ==== Web pregled ==== Od Google Eartha 5, sadržaji balona opisa, koji su kreirani u [[Keyhole Markup Language|KML]] koristeći [[JavaScript]] i [[Iframes|iFrames]], renderiraju se sa proširenom [[WebKit]] mašinom.<ref>[http://code.google.com/apis/kml/documentation/kmlreference.html#description KML Reference Documentation&nbsp;– <description>]</ref> == Verzije i varijacije == === Vremenska linija izdanja === [[Datoteka:KmlHistoryTimeline.png|thumb|400px|Ilustracija vremenske linije za KML i Google Earth historiju]] * Keyhole Earthviewer 1.0&nbsp;– 11. juni 2001. * Keyhole Earthviewer 1.3&nbsp;– 1. januar 2002. * Keyhole Earthviewer 1.7&nbsp;– februar 2002. * Keyhole LT 1.7.1&nbsp;– 26. august 2003. * Keyhole NV 1.7.2&nbsp;– 16. oktobar 2003. * Keyhole 2.2&nbsp;– 19. august 2004. * Google Earth 3.0&nbsp;– 28. juni 2005. * Google Earth 4.0&nbsp;– 11. juni 2006. * Google Earth 4.1&nbsp;– 29. maj 2007. * Google Earth 4.2&nbsp;– 23. august 2007. * Google Earth 4.3&nbsp;– 15. april 2008. * Google Earth 5.0&nbsp;– 2. februar 2009. * Google Earth 5.1&nbsp;– 18. novembar 2009. * Google Earth 5.2&nbsp;– 1. juli 2010. * Google Earth 6.0&nbsp;– 29. mart 2011. * Google Earth 6.1&nbsp;– 21. oktobar 2011. * Google Earth 6.2&nbsp;– 11. april 2012. * Google Earth 7.0&nbsp;– 27. juni 2012. (Android i iOS platforma samo) * Google Earth 7.0&nbsp;– 18. decembar 2012. (Desktop) * Google Earth 7.1&nbsp;- 6. juni 2013. (Android platforma samo) * Google Earth 7.1&nbsp;- 26. juni 2013. (Desktop i iOS platforma samo) * Google Earth 8.0&nbsp;- 24. oktobar 2014. (Android samo) === Verzije za Mac === Verzija za [[OS X]] je izdata 10. januara 2006, te je dostupna za preuzimanje sa web-sajta Google Earth. Sa nekoliko iznimki napisanih ispod, Mac verzija izgleda stabilna i kompletna, sa virtualno svim istim funkcionalnostima kao originalna Windows verzija. Snimci ekrana i aktualna binarna verzija za Mac procurili su na Internet 8. decembra 2005. Procurjela verzija bila se značajno nepotpuna. Između ostalih stvari, niti Help meni niti "Display License" nisu radili, pokazujući da je ova verzija težila samo za Googleovu internu upotrebu. Google nije dao izjavu povodom curenja. Mac verzija pokreće se samo pod OS X verzijom [[Mac OS X v10.3|10.3]] ili novijim. Ne postoji proširen proglednik, direktni interfejs prema [[Gmail]]u i nema full-screen opcije. Od januara 2009. postoji nekoliko bugova vezanih za meni traku prilikom prebacivanja između aplikacija i nekoliko bugova vezanih za balon-pribilješke i štampanje. Od verzije 4.1.7076.4558 (izdate na 9. maj 2007.) naovamo, OS X korisnici mogu, između ostalog, nadograditi na "Plus" verziju preko opcije u Google Earth meniju.<ref>{{cite web|url=http://www.macupdate.com/info.php/id/20124|title=Google Earth 4.2.180.1134&nbsp;– MacUpdate|access-date=2015-05-17|archivedate=2006-10-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061015215601/http://www.macupdate.com/info.php/id/20124|deadurl=yes}}</ref> Neki su korisnici prijavili teškoće sa padovima Google Eartha u tadašnjoj trenutnoj verziji prilikom zumiranja. Trenutna verzija za Mac je 5.2.1.1588 .<ref>{{cite web|url=http://bbs.keyhole.com/ubb/postlist.php/Cat/0/Board/SupportGEMac|title=Google Earth Community|access-date=2015-05-17|archive-date=2008-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217113731/http://bbs.keyhole.com/ubb/postlist.php/Cat/0/Board/SupportGEMac|dead-url=yes}}</ref> === Linux verzija === Počevši sa verzijom 4 beta, Google Earth radi na [[Linux]]u, kao nativni port koristeći [[Qt (toolkit)|Qt toolkit]]. [[Free Software Foundation]] smatra razvoj besplatno-kompatibilne klijent verzije za Google Earth kao [[High Priority Free Software Projects|visokoprioritetni softverski projekt]].<ref>[http://www.fsf.org/campaigns/priority.html FSF.org]: High Priority Free Software Projects</ref> Postoje početne prijave korisnika da ne mogu koristiti reviziju 7.0 Google Eartha na Linuxu zbog buga.<ref>{{cite web|url=http://code.google.com/p/earth-issues/issues/detail?id=1477 |title=Issue 1477 – earth-issues – Google Earth Segfaults on Startup – Google Earth issue tracker – Google Project Hosting |publisher=Code.google.com |date=2012-10-31 |accessdate=2013-06-15}}</ref> === Android verzija === Android verzija je izdata u ponedjeljak, 22. februara 2010.<ref>{{cite web |url=http://google-latlong.blogspot.com/2010/02/google-earth-now-available-for-android.html |title=Google Earth now available for Android |publisher=google-latlong.blogspot.com}}</ref> === iOS verzija === Verzija za [[iOS (Apple)|iOS]], koji se pokreće na [[iPhone]]u, [[iPod Touch]]u i [[iPad]]u, izdata je besplatno na [[App Store (iOS)|App Storeu]] 7. oktobra 2008.<ref>{{cite news| url=http://blog.wired.com/gadgets/2008/10/google-earth-co.html| title=Google Earth Comes to the iPhone|publisher=''[[Wired (magazine)|Wired]]''| date=2008-10-27|last=Sorrel|first=Charlie| accessdate=2008-10-27}}</ref><ref>{{cite web| url=http://googlemobile.blogspot.com/2008/10/google-earth-now-available-for-iphone.html| title=Google Earth now available for the iPhone|publisher=Google Mobile team| date=2008-10-27| accessdate=2008-10-27}}</ref> Ona pravi korištenje [[multi-touch]] interfejsa za pomjeranje na globusu, zumiranje ili rotaciju pogleda, te dopušta odabir trenutne lokacije koristeći iPhone integrisani [[Assisted GPS]]. Iako nije prethodno podržvala bilo koji layer (sloj) izuzev Wikipedije i Panoramija, verzija 6.2 donijela je KML podršku za dodavanje dodatnih layera. Verzija 7 uvela je 3D modele nekoliko gradova.<ref>{{cite web|last=Golson|first=Jordan|title=Google Earth for iOS Update Adds Support for KML Files|url=http://www.macrumors.com/2012/03/21/google-earth-for-ios-update-adds-support-for-kml-files/|publisher=Mac Rumors|accessdate=18 May 2012}}</ref> === Google Earth Plus === Prekinut decembra 2008, Google Earth Plus bila je individualno-orijentirana plaćena pretplatna nadogradnja za Google Earth koja je omogućavala korisnicima slijedeće mogućnosti, od kojih većina su sada dostupni u besplatnom Google Earthu.<ref>[http://earth.google.com/enterprise/earth_plus.html:]{{dead link}}</ref> * [[GPS]] integracija: čitanje traka i putnih stanica sa [[Global Positioning System|GPS]] uređaja. Razne aplikacije treće strane su bile kreirane koje omogućavaju ovu funkcionalnost koristeći osnovnu verziju Google Eartha generiranjem KML ili KMZ datoteka baziranih na korisnički-specificiranim ili korisnički-snimljenim putnim stanicama. Ipak, Google Earth Plus omogućava direktnu podršku za [[Thales Navigation|Magellan]] i [[Garmin]] proizvodne linije, što zajedno drži veliki utjecaj na GPS marketu.<br /> The Linux version of the Google Earth Plus application does not include any GPS functionality. * Printanje jače rezolucije. * Korisnička podrška preko emaila. * Data importer: čitanje adresnih tačaka sa [[Comma-separated values|CSV]] datoteka; ograničeno na 100 tačaka po adresi. Mogućnost dopušta putne i poligonalne anotacije, koje mogu biti prebačene u [[Keyhole Markup Language|KML]], prethodno dostupno samo za Plus korisnike, ali je napravljeno besplatno u verziji 4.0.2416. * Veće brzine preuzimanja podataka === Google Earth Pro === Za $399 godišnju pretplatu, Google Earth Pro je biznis-orijentirana nadogradnja u Google Earth koji ima više mogućnosti od Plus verzije. Pro verzija uključuje dodatke softvera kao: * Kreiranje filma. * GIS podatkovni ubacivač. * Napredne module štampanja. * Mjere za radijus i površinu Profesionalna verzija je dostupna za Windows (NT-bazirane verzije), Mac OS X 10.4 ili novije.<ref>{{cite web |url=https://earthprostore.appspot.com/index.ep |title=Google Earth |publisher=Earthprostore.appspot.com |date=2010-04-29 |accessdate=2012-07-30 |archivedate=2012-08-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120810232313/https://earthprostore.appspot.com/index.ep |deadurl=yes }}</ref> === Google Earth Enterprise === Google Earth Enterprise je verzija Google Eartha dizajnirana za korištenje od strane organizacija čiji poslovi mogu dobiti na prednosti od programskih mogućnosti, naprimjer imavanjem globusa koji drži podatke kompanije dostupne za svakoga u toj kompaniji.<ref>{{cite web|url=http://www.google.com/enterprise/earthmaps/enterprise.html |title=Google Earth Enterprise â€" Google Earth and Maps Enterprise |publisher=Google.com |accessdate=2012-11-16}}</ref> === Automobilska verzija === Auto verzija programa Google Earth je postala dostupna u 2010. za [[Audi A8]].<ref>{{cite web|last=Redmer |first=Jens |url=http://google-latlong.blogspot.com/2009/12/google-audi-take-google-services-in-car.html |title=Google LatLong: Google & Audi take Google services in a car to the next level in the new Audi A8 |publisher=Google-latlong.blogspot.com |date=2009-12-16 |accessdate=2010-08-25}}</ref> == Google Earth Plug-in == Google Earth API je besplatni beta servis, dostupan za svaki web-sajt koji je besplatan korisnicima. Dodatak i njegov JavaScript API dopuštaju korisnicima postavljanje verzije Google Eartha unutar [[web-stranica]]. API dopušta sofisticirane 3D map aplikacije da budu kreirane.<ref>{{cite web|url=https://developers.google.com/earth/ |title=Google Earth API — Google Developers |publisher=Developers.google.com |date=2012-02-24 |accessdate=2013-06-15}}</ref> Google Earth Plug-in je dostupan za slijedeće internetske preglednike i operativne sisteme: Microsoft Windows (2000, XP, Vista, 7 i 8/8.1) * Google Chrome 1.0+ * Internet Explorer 6.0+ * Firefox 2.0+ * Flock 1.0+ Apple Mac OS X 10.4 i noviji (Intel i PowerPC) * Safari 3.1+ * Firefox 3.0+ Do danas dodatak podržava slijedeće layere: * Terrain – teren * Roads – ceste * Buildings – zgrade * Borders – granice * 3-D Buildings – trodimenzionalne zgrade Google Updater Plugin od Googlea<ref>{{cite web|url=http://www.currentversionplugin.net/google-update/|title=Current Version of Google Update Plugin|work=New Version Plugin|accessdate=4 October 2014|archivedate=2013-06-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130620160800/http://www.currentversionplugin.net/google-update/|deadurl=yes}}</ref> nastoji da učini Google Earth Plugin (kao i sve ostale Google dodatke) ažurnim na korisničkom pregledniku. Također podržava 'Sky Mode', 'Photo Overlays', te omogućava dosta od istih kontrola i informativnih traka kao i potpuna aplikacija. * [http://www.google.com/earth/explore/products/plugin.html Google Earth Plug-in] * [http://code.google.com/apis/earth/documentation/API.html Google Earth API] * [http://www.currentversionplugingoogleupdate.com/ Trenutna verzija dodatka Google update] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150228003503/http://currentversionplugingoogleupdate.com/ |date=2015-02-28 }} == Razlučivost slika i preciznost == Većina zemljanih područja je pokriveno satelitskim slikama razlučivosti od oko 15&nbsp;m po pikselu. Ova bazna slika je 30&nbsp;m [[multispektar|multispektralni]] [[Landsat]] koji je izoštren sa 15&nbsp;m panhromatskom [[Landsat]] snimkom. Ipak, Google aktivno mijenja ovu baznu sliku sa 2,5 m [[Spot Image|SPOTImage]] snimkama i nekoliko višerazlučivih baza podataka pomenutih ispod. Neki populacijski centri također su pokriveni avionskim slikama ([[orthofotografija]]) sa nekoliko piksela po metru. Google je razlučio nekoliko netačnosti u vektorskom mapiranju od javnog izdanja softvera, bez zahtjevanja ažuriranja samog programa. Primjer ovoga bio je odsustvo granica iz Google Earthovih mapa teritorije [[Nunavut]] u Kanadi, teritorije koja je bila kreirana 1. aprila 1999; ova greška bila je korigovana uz jedan od podatkovnih nadogradnji rane 2006. Sve slike nisu ''uhvaćene'' u isto vrijeme, ali su generalno ažurne u periodu od najviše 3 godine. Ipak, sa izdanjem Google Eartha 5.0, postoje historijske slike koje idu unazad do 1940-ih u nekim mjestima. Setovi slika ponekad nisu ispravno spojeni međusobno. Ažuriranja na fotografskoj bazi podataka mogu ponekad biti vidljiva kada drastične izmjene uzmu maha u prikazu tla, naprijer Google Earthova nepotpuna ažuriranja [[New Orleans]]a prateći [[Uragan Katrina]], ili kada su mjesne stanice pomjerene neočekivano kroz Zemljinu površinu. Ipak stanice mjesta se nisu faktički pomjerile, slika je ustvari sastavljena drugačije. Imena mjesta i detalji o cestama variraju puno od mjesta do mjesta. U nekim mjestima, lokalna vlada je predala finije obrađene modele tla preko Map Content Partners programa.<ref name="MapContentPartners">{{cite web |url=http://www.google.com/submityourcontent/public_sector.html| title=Google Map Content Partners, Public Sector/Non-profit | accessdate=2010-04-11}}</ref> U martu 2010, država Marin, sjeverno od Golden Gate Bridgea u San Franciscu, California, objavila je 40&nbsp;cm ograničenu terensku površinu od 1425&nbsp;km<sup>2</sup> kroz program. Funkcija "Measure" pokazuje da je dužina [[ekvator]]a oko 40.030,24&nbsp;km, dajući grešku od −0.112% poredeći sa stvarnom vrijednošću od 40.075,02&nbsp;km Zemlje; za [[meridijan (geografija)|meridijanski]] opseg, pokazuje dužinu od oko 39.963,13&nbsp;km, također dajući grešku od −0.112% poredeći sa aktualnom vrijednošću od 40.007,86&nbsp;km. 16. decembra 2007, veći dio Antarctice je ažuriran na 15 m razlučivost koristeći snimanje od Landsat Image Mosaica Antarctice (1 m razlučivost slika nekih dijelova Antarctice su dodani u junu 2007.); ipak, arktička [[polarna ledena kapa]] je u potpunosti odsutna sa trenutne verzije Google Eartha, kao i talasi u okeanima. Geografski [[sjeverni pol]] se vidi kako lebdi iznad Arktičkog okeana i sistem sastavljanja pločica kreira [[vizualni artifakt|artifakte]] pored polova kako pločice postaju 'neograničeno' male te se greške zaokruživanja nakupljaju. Prekrivač oblaka i sjene mogu učiniti teškim ili nemogućim viđenje detalja u nekim zemljanim površinama, uključujući veličinu sjena planina. === Slike koje nedostaju === Dok Google Earth sveobuhvatno pokriva sve kontinentalne mase tla sa satelitskim snimanjem pri različitim razlučivostima, ovo nije uvijek slučaj za obalska ostrva. Veliki broj udaljenih i često nenaseljenih ostrva i stijena širom svjetskih okeana nemaju satelitske snimke u Google Earthu u potpunosti. U ovim slučajevima, jedini snimci vidljivi su oni za okeansku površinu. U nekim slučajevima, visokorazlučivi snimci prije 2009. nekih udaljenih ostrva bili su izbrisani pomjeranjem ili odsutni s vijencima razmazanim oko tih ostrva kada je okeanska površina dodata 2009. (naprimjer, brazilski [[Trindade i Martim Vaz|Martin Vaz ostrva]] i Seychellesovi [[Amirante Islands#Bertaut Reef|Bertaut Reef]]), ali ovi snimci su obično dostupni prikazivanjem Google Earthove historije za datu lokaciju. Druga većina nedostajućih snimaka je za ostrva u Pacifiku, te među njima, australijski [[Coral Sea Islands Territory]] ima najviše nedostajućih snimaka. Neiscrpni spisak Google Earth nedostajućih slika od 28. jula 2014. uključuje: ==== Atlantski okean ==== * '''Brazilska ostrva:''' [[St Peter i St Paul Rocks]] * '''[[South Georgia and South Sandwich Islands]]:''' [[Black Rock, South Georgia|Black Rock]], [[Shag Rocks, South Georgia|Shag Rocks]], [[Clerke Rocks]] * '''Ujedinjeno Kraljevstvo:''' [[Rockall]] ==== Indijski okean ==== * '''[[Lakshadweep]]:''' [[Pitti]] ====Pacifik==== * '''[[Coral Sea Islands Territory]]:''' Cato ostrvo, Diane Bank Cay, [[Elizabeth Reef]], Flinders Reefs, [[Frederick Reefs]], Holmes Reef, [[Kenn Reefs]], Lihou Reef i Cays, Magdelaine Cays, Marion Reef, Mellish Reef, [[Middleton Reef]], [[Saumarez Reefs]], Tregosse Reefs, [[Wreck Reefs]]. * '''[[Federated States of Micronesia]]''': [[Ngulu Atoll]], [[Sorol]]. * '''[[Fiji]]:''' [[Conway Reef|Ceva-i-ra]] (Conway Reef), South [[Minerva Reefs|Minerva Reef]] * '''[[French Polynesia]]:''' ** '''Australska Ostrva:''' [[Marotiri]] (Bass Rocks). ** '''[[Tuamotu|Tuamotu Archipelago]]:''' [[Anuanurunga]], [[Nukutipipi]] * '''[[Hawaii]]:''' [[Gardner Pinnacles]], Ostrvo Necker * '''[[Japan]]:''' ** '''[[Izu Islands]]:''' [[Bayonnaise Rocks|Beyonesu Retsugan]], [[Sofugan]] (Lot's Wife), [[Smith Island (Japan)|Sumisu-to]] (Smith ostrvo) ** '''[[Bonin Islands|Ogasawara Islands]]:''' [[Nishinoshima (Ogasawara)|Nishino Shima]] * '''[[Kermadec Islands]]:''' [[L'Esperance Rock]], L'Havre Rock * '''[[Kiribati]]:''' [[Rawaki]] (Phoenix ostrvo) * '''[[Macquarie Island|Macquarie Island Group]]''': [[Bishop and Clerk Islets|Bishop and Clerk Rocks]], [[Judge and Clerk Islets|Judge and Clerk Rocks]] * '''[[Nova Caledonia]]''': Cayes de Sable (Sable ostrva) * '''[[Revillagigedo ostrva]]:''' [[Roca Partida]] * '''[[Solomonska ostrva|Solomonska Ostrva]]:''' [[Fatutaka]] * '''[[Vanuatu]]:''' [[Merig]] == Reference == {{Refspisak|3}} == Vanjske veze == {{Commons category|Google Earth}} ;Službene i povezane stranice *''[http://earth.google.com/ Službena stranica]'' *[http://google-latlong.blogspot.com/ Google LatLong]&nbsp;– Novosti i notes tima za Google Earth i Maps ;Neslužbeni vodiči i napomene *[http://www.gearthblog.com/ Google Earth Blog]: Google Earth novosti, napomene i nadogradnje *[http://googlesightseeing.com/ Google Sightseeing]&nbsp;– Vodič za interesantne i nesvakidašnje poglede *[http://www.ogleearth.com/ Ogle Earth]&nbsp;– Google Earth sajt za novosti pokazuje inovacije i političke implikacije Google Eartha *[http://www.jogtheweb.com/play/vWtFwfVndYCs Google Earth in Education] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100129010241/http://www.jogtheweb.com/play/vWtFwfVndYCs |date=2010-01-29 }}&nbsp;– Vodička tra od učitelja za učitelje, studente i ostale. *[http://www.globezoom.info/wbb2/hmportal.php/ Google Earth Germany] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141219195500/http://www.globezoom.info/wbb2/hmportal.php |date=2014-12-19 }}: Njemački Google Earth Portal *[http://www.arnalich.com/en/goopsen.html Using Google Earth as a mini GIS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130302125034/http://www.arnalich.com/en/goopsen.html |date=2013-03-02 }}: Mijenjanje ikona za prikaz podataka. Primjeri i vodič. *[http://8biits.com/google/current-version-plugin-google-earth-plugin/ Google Earth plugin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140326172247/http://8biits.com/google/current-version-plugin-google-earth-plugin/ |date=2014-03-26 }}: Trenutna verzija dodatka za Google Earth ;Oznake mjesta i layeri (slojevi) *[http://www.nkeconwatch.com/north-korea-uncovered-google-earth/ North Korea Uncovered]&nbsp;– Ekstenzivni maping sjevernokorejske ekonomije, kulture, politike i vojnih infrastruktura, [http://online.wsj.com/article/SB124295017403345489.html/ istaknutih u ''Wall Street Journal'']. *[http://www.kcl.ac.uk/geodata King's College London's Collection of KML databases] *[http://hubblesite.org/explore_astronomy/gsky/ STScI's community contributions to Sky website] *[http://www.googleearthanomalies.com/ Google Earth Anomalies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190506175309/http://googleearthanomalies.com/ |date=2019-05-06 }}- Satelitski snimci dokumentovanih, naučnih anomalijskih mjesta uključujući nasipna mjesta i neobjašnjene kružne mogućnosti preko Google Eartha *[http://www.usminer.com/tools/virtual-prospector/ Virtual Prospector] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141205025508/http://www.usminer.com/tools/virtual-prospector/ |date=2014-12-05 }} – BLM ownership mape, USGS top., geološke mape preko Google Earth dodatka ;Alati *[http://docs.codehaus.org/display/GEOSDOC/Google+Earth GeoServer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080302205855/http://docs.codehaus.org/display/GEOSDOC/Google+Earth |date=2008-03-02 }}&nbsp;– Server koji generira KML od Shapefiles, ArcSDE, Oracle, PostGIS, MySQL, GeoTiff, ArcGrid, sa podrškom za Network links, superoverlays, vrijeme i naštimane pop-upove. *[http://www.gpsvisualizer.com/map?form=googleearth GPSVisualizer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080319043916/http://www.gpsvisualizer.com/map?form=googleearth |date=2008-03-19 }}&nbsp;– Konverzija GPS podataka za korištenje u Google Earthu. *[http://googleearthtoolbox.googlecode.com/ GoogleEarthToolbox]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&nbsp;– Matlab & Octave funkcije koje daju na izlazu KML. *[https://web.archive.org/web/20120622224558/http://placesurf.com/ PlaceSurf]&nbsp;– Dinamični KML generator datoteka {{Google LLC}} {{normativna kontrola}} [[Kategorija:Softver]] [[Kategorija:Google|Earth]] [[Kategorija:Kartografija]] 6es12w5xqjgm397jab92oivdkte9r6m MediaWiki:Gadgets-definition 8 84070 42711309 42690511 2026-10-16T15:20:11Z Maintenance script 76589 Remove deprecated targets option (Operator: Ladsgroup) 42711309 wikitext text/x-wiki == ondemand == * ondemand-mainPage[default |hidden |categories=Glavna stranica |dependencies=mediawiki.util] |ondemand-mainPage.js == Administracija == * CleanDeleteReasons [default|rights=delete]|CleanDeleteReasons.js * Massblock [rights=block|dependencies=mediawiki.api]|Massblock.js == Arhiviranje == * OneClickArchiver[rights=edit]|OneClickArchiver.js == Čitanje == * ReferenceTooltips [default |skins=vector, vector-2022, monobook, timeless, modern, cologneblue |type=general |dependencies=mediawiki.cookie, jquery.client] |ReferenceTooltips.js |ReferenceTooltips.css * Tabs[hidden|default]|Tabs.js * Traka[hidden|default]|Traka.js * Calculator[default]|calculator.js|calculator.css * calculator-core[hidden]|calculator-core.js * calculator-actions[hidden|dependencies=ext.gadget.calculator-core,mediawiki.util]|calculator-actions.js * calculator-snapshot[hidden|dependencies=ext.gadget.calculator-actions]|calculator-snapshot.js == Patroliranje == * BrzoPatroliranje[default|rights=edit,patrol]|BrzoPatroliranje.js == Interfejs == * extratoolbarbuttons[rights=edit]|extratoolbarbuttons.js * summaryButtons[default |type=general |actions=edit |dependencies=mediawiki.ui.button, mediawiki.util] |summaryButtons.js |summaryButtons.css * UTCLiveClock[type=general|dependencies=mediawiki.util,mediawiki.api,user|peers=UTCLiveClock-pagestyles]|UTCLiveClock.js|UTCLiveClock.css * UTCLiveClock-pagestyles[hidden|skins=vector,monobook]|UTCLiveClock-pagestyles.css * purgetab[dependencies=mediawiki.util,mediawiki.api]|purgetab.js * stats[rights=edit|dependencies=mediawiki.util]|stats.js * ToDoList|ToDoList.js * watchlist-notice[default|rights=viewmywatchlist]|watchlist-notice.js * watchlist-notice-core[dependencies=mediawiki.storage|hidden]|watchlist-notice-core.js == Uređivanje == * BrzoBrisanje[default|rights=edit,autoconfirmed]|BrzoBrisanje.js * Cat-a-lot[dependencies=mediawiki.util]|Cat-a-lot.js * charinsert[default]|charinsert.js * charinsert-core[hidden|dependencies=jquery.textSelection,user,mediawiki.storage]|charinsert-styles.css|charinsert-core.js * HotCat[rights=edit]|HotCat.js * CategoryMaster[rights=autopatrol|dependencies=mediawiki.util]|CategoryMaster.js * edittop[dependencies=user.options,mediawiki.util|type=general]|edittop.js|edittop.css 7rh9vj7as1hejcic6csfsycydpc3rq3 Gina Lynn 0 89154 42711354 42657327 2026-10-17T07:10:26Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42711354 wikitext text/x-wiki {{Infobox adult female | name = Gina Lynn | photo = [[Datoteka:Gina Lynn at AEE 2007 Thursday.jpg|200px]] | caption = | birth = {{Birth date and age|1974|02|15|df=y}} | location = [[Mayagüez (Portoriko)|Mayaguez]]<ref name="bite"/> | birthname = Tanya Mercado<ref name=nyt/> | spouse = | death = | measurements = 34D-24-34 | height = {{height|ft=5|in=2}}<ref name="hs">{{cite web | url=http://www.marksfriggin.com/news06/5-1.htm#thu |title=Stern Show News – Archive | accessdate = 19. 05. 2007. |date = 04. 05. 2006. }}</ref> | weight = {{convert|106|lb|kg st|abbr=on}}<ref name="hs"/> | shoe size = | eye color = prirodno smeđa, plava u kontakne naočale | hair color = prirodno crna, plava nakon bojanja<ref name=luke>{{cite web|url=http://www.lukeisback.com/stars/stars/gina_lynn.htm|title=Gina Lynn Interviews|accessdate = 23. 09. 2007.|publisher=lukeisback.com}}</ref> | natural bust = No<ref name=luke/> | blood = | ethnicity = [[Portorikanci|Portorikanka]], [[Italijani|Italijanka]] | alias = | films = 148 kao glumica,<br />26 kao režiser (po IAFD) | homepage = http://www.ginalynn.com | iafd = GinaLynn | egafd = | bgafd = | imdb = 1046017 | afdb = 23516 |eurobabeindex = | spelling = }} '''Đina Lin''' ({{jez-engl|Gina Lynn}}; rođena [[15. 2.|15. februara]] [[1974]].<ref name="bite">{{cite web|url=http://adultfyi.com/read.php?ID=16335|title=Gina Lynn Take a Bite Out of the Big Apple|accessdate=09. 07. 2007.|date=08. 05. 2006.|publisher=AdultFYI|archive-date=2011-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20110808174612/http://adultfyi.com/read.php?ID=16335|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2006/01/10/national/10porn.html?_r=1 |title=A Night to See the Stars Actually Wearing Clothes |accessdate = 08. 11. 2007.|author=Matt Richtel|date = 05. 01. 2006. |work=[[The New York Times]]}}</ref> kao Tanja Merkado ({{jez-špa|Tanya Mercado}})) je [[Pornografija|pornografska]] glumica iz [[Portoriko|Portorika]]. == Biografija == Đina je rođena u portorikansko-italijanskoj porodici u [[Majagez]]u, u Portoriku,<ref name="bite"/> a odrasla u Džeksonu, u [[New Jersey|Nju Džersiju]]; trenutno živi i radi u [[Riding]]u, u [[Pennsylvania|Pensilvaniji]].<ref name="NYT2003">[[Mel Gussow|Gussow, Mel]]. [http://www.nytimes.com/2003/07/29/books/photographing-celebrities-even-those-of-an-x-rated-world.html "Photographing Celebrities, Even Those of an X-Rated World"]. ''[[The New York Times]]'', July 29, 2003. Accessed July 22, 2008.</ref> Đina je počela raditi kao [[striptiz]]eta tokom posljednjeg razreda u srednjoj školi „Sent Rouz“.<ref name=luke /><ref name="NYT2003"/> Nakon toga je počela pozirati za časopise za odrasle, poput časopisa „Chéri“ 1997. godine. Prvi put se pojavila u pornografskom filmu 2001. godine, u produkciji „Pležer prodakšens“ ({{jez-engl|Pleasure Productions}}). Danas i dalje glumi za ovu produkcijsku kuću, ali i za sopstveni studio, „Đina Lin prodakšens“ ({{jez-engl|Gina Lynn Productions}}).<ref name=roots>{{cite web |title=Gina Lynn Crosses Over to Mainstream, Returns to Roots |url=http://business.avn.com/articles/35246.html |publisher=AVN |date=29. 07. 2009. |accessdate=09. 08. 2009. |archive-date=2009-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090511102148/http://business.avn.com/articles/35246.html }}</ref> Đina Lin se takođe pojavila u [[Eminem]]ovom video spotu za pjesmu „Superman“, a pojavila se i u filmovima „[[Analyze That]]“ i „[[Minghags: The Movie]]“.<ref>{{cite web|url=http://adultfyi.com/read.php?ID=12869|title=Gina Lynn Interviewed|accessdate=23. 06. 2007.|author=Gene Ross|date=18. 11. 2005.|publisher=AdultFYI|archive-date=2007-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927211356/http://adultfyi.com/read.php?ID=12869|dead-url=yes}}</ref> == Nagrade == * 2005 [[AVN nagrade]]: Najbolja [[gonzo]] epizoda, dobijena za „Gina Lynn's Darkside“<ref>{{Cite web |url=http://www.avnawards.com/index.php?center=pastwinners |title=Dobitnici AVN nagrada |access-date=2010-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090925111244/http://www.avnawards.com/index.php?center=pastwinners |archive-date=2009-09-25 |url-status=dead}}</ref> * 2008 [[F.A.M.E. nagrada]]: omiljena zadnjica<ref>{{cite web|url= http://avn.com/performer/articles/30630.html|title= 2008 Dobitnici nagrada F.A.M.E. na Erotica LA|accessdate= 08. 06. 2008.|author= David Sullivan|date= 07. 06. 2008.|publisher= [[AVN (magazine)|AVN]]|archive-date= 2008-06-09|archive-url= https://web.archive.org/web/20080609122543/http://www.avn.com/performer/articles/30630.html}}</ref> * 2010 [[AVN hol slavnih]]<ref name=avnnom10>{{cite web| title = 2010 Nominees| publisher = AVN.com| url = http://avnawards.avn.com/about/nominees.html| accessdate = 26. 11. 2009.| archive-date = 2009-10-26| archive-url = https://web.archive.org/web/20091026142002/http://avnawards.avn.com/about/nominees.html}}</ref> == Izvori == {{Izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Gina Lynn}} * [http://www.ginalynn.com/ Zvanični sajt] * [http://www.youtube.com/user/ginalynnstar Zvanični kanal] na [[YouTube|Jutjubu]] * [https://www.babepedia.com/babe/Gina_Lynn Gina Lynn] na Babepedia (en) {{Lifetime|1974||Lynn, Gina}} [[Kategorija:Američke pornografske glumice]] qc63w42p2etz5pshi32ltxhfmmrgi69 Gelazije I 0 110012 42711350 42199430 2026-10-17T05:25:02Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42711350 wikitext text/x-wiki {{Infokutija papa |tip=papa |počasni-prefiks=Papa Sveti |ime=Gelezaije I |slika=Pope Gelasius I.jpg |širina_slike=220 |ime_po-rođenju=Gelasius |stolovanje_početaj=1. mart 492 |stolovanje_kraj=19. novembar 496 |prethodnik=[[Papa Feliks III|Feliks III]] |nasljednik=[[Papa Anastazije II|Anastazije II]] |datum_rođenja=? |mjesto_rođenja=[[Rimska Afrika]] ili [[Rim]]<ref name=Browne1998>{{cite journal | author = Browne, M. | year = 1998 | title = The Three African Popes. | journal = The Western Journal of Black Studies | volume = 22 | issue = 1 | pages = 57–58 | url = http://www.questia.com/PM.qst?a=o&se=gglsc&d=5001392071 | accessdate = 2008-04-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121013070307/http://www.questia.com/read/1G1-53379106/the-three-african-popes | archive-date = 2012-10-13 | access-date = 2014-01-24 | url-status = dead }}</ref> |datum_smrti={{death date|496|11|19|df=y}} |mjesto_smrti=[[Rim]], [[Ostrogotsko Kraljevstvo]] |spomendan=21. novembar<ref name="ce-gelasius"/> |other=Gelasius }} '''Gelazije I.''' je bio 49. po redu [[papa]], koji je stolovao od [[492]]. do [[496]]. godine. Na mjesto pape je došao s mjesta pomoćnika svog prethodnika [[Feliks III|Feliksa III]]. Pontifikat mu je obilježio nastavak [[Akakijeva šizma|Akakijeve šizme]], odnosno raskol s [[Bizantsko Carstvo|bizantskom]] Crkvom, mada je Gelazije djelomično izašao u susret konstantinopolskom patrijarhu [[Eufemije od Konstantinopola|Eufemiju]] i njegovim uvjetima za ponovno ujedinjenje. S druge strane, Gelazije je bio poznat kao gorljivi branitelj [[Halkedonski sabor|halkedonske]] [[ortodoksija|ortodoksije]] i borac za jačanje papskog autoriteta. Godine 494. je bizantskom caru [[Anastasije I|Anastaziju]] poslao pismo poznato kao ''[[Duo sunt]]'' u kome iznosi doktrinu o međusobnoj odvojenosti papske (duhovne) i carske (svjetovne) vlasti, a koja će imati ključni uticaj na razvoj [[međunarodno pravo|međunarodnog prava]] u srednjem vijeku. Borio se i protiv [[manihejstvo|manihejaca]] koji su u njegovo doba ojačali u Rimu, te uveo služenje za manihejce "nečistog" [[vino|vina]] u ritualu [[euharistija|euharistije]] kako bi ih bolje "istjerao na čistinu". Gelazije je također nakon više vijekova borbe sa svjetovnih Rimljanima uspio ukinuti i popularni festival [[Luperkalije|Luperkalija]], koga je smatrao [[paganizam|paganskim]]; on je zamijenjen blagdanom koji se zove [[Prikazanje Gospodinovo u Hramu|Svijećnica/Sretenje Gospodnje]]. == Izvori == {{izvori|refs= <ref name="ce-gelasius">{{CathEncy|wstitle=Pope St. Gelasius I}}</ref> }} {{pape}} {{Commonscat|Gelasius I}} [[Kategorija:Umrli 496.]] [[Kategorija:Pape]] 3tudqbjii5oy5hz7pk9jmfbzly3umn7 Sintra 0 133431 42711332 42711196 2026-10-16T19:31:49Z Kent Wang 396758 Sintra - Palacio da Pena (20332995770).jpg; ispravak opisa i uklanjanje duplikata iz galerije 42711332 wikitext text/x-wiki {{Naselje (HR) | ime = Sintra | ime_genitiv = Sintre | izvorno_ime = | translit_jezik1 = | translit_jezik1_vrsta = | translit_jezik1_info = | slika_panorama = Palácio Nacional de Sintra from above 74.jpg | veličina_slike =250px | opis_slike = Panorama grada sa pogledom na ''Palácio Nacional de Sintra'' | slika_zastava = Pt-snt1.png | slika_zastava_veličina = 60px | slika_pečat = | slika_pečat_veličina = | slika_grb = Brasão de Armas de Sintra.svg | slika_grb_veličina = 60px | slika_amblem_prazno = | slika_amblem_prazno_veličina = | slika_amblem_prazno_opis = | nadimak = | geslo = | širina-stupnjevi = 38 | širina-minute = 47 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi = 9 | dužina-minute = 25 | dužina-oznaka = W | lokacija_ime = [[Popis država|Država]] | lokacija_info = {{flag|Portugal}} | lokacija1_ime = [[Portugalske regije|Regija]] | lokacija1_info = [[Veliki Lisabon]] | lokacija2_ime = Distrikt | lokacija2_info = [[Distinkt Lisabon]] | lokacija3_ime = | lokacija3_info = | utemeljenje_ime = Osnivanje | utemeljenje_datum = 1154. | dijelovi = Agualva, Algueirão-Mem Martins, Almargem do Bispo, Belas, Cacém, Casal de Cambra, Colares, Massamá, Mira-Sintra, Monte Abraão, Montelavar, Pêro Pinheiro, Queluz, Rio de Mouro, Santa Maria e São Miguel, São João das Lampas, São Marcos, São Martinho, São Pedro de Penaferrim, Terrugem | vrsta_dijelova =freguesias | d1-d50 | vrsta_vlasti = | vlast_bilješke = | titula_vođe = [[Gradonačelnik]] | ime_vođe = Largo Dr. Vergílio Horta | stranka_vođe = | površina_bilješke = | površina_ukupna = 316 06 km² | visina = 528 m | visina_izvor = | visina_max = | visina_min = | stanovništvo_godina = 2005. | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo = | stanovništvo_gustoća = | stanovništvo_uže = 26 738 <ref name=mon/> | stanovništvo_uže_gustoća = | stanovništvo_šire = 454 188 | stanovništvo_šire_gustoća = 1437.03 /km² | vremenska_zona = | utc_pomak = | vremenska_zona_DST = | utc_pomak_DST = | poštanski_broj = 2714-501 | pozivni_broj = | web_stranica = [http://www.cm-sintra.pt/Default.aspx Câmara Municipal de Sintra] | slika_karta = LocalSintra.svg | veličina_karte = | opis_karte = Položaj Sintre u Portugalu | slika_lokacijska_karta_država = }} '''Sintra''' je grad od 26 738 stanovnika <ref name=mon>{{cite web | url =http://www.mongabay.com/igapo/2005_world_city_populations/Portugal.html | title =''2005 population estimates for cities in Portugal '' | accessdate = 8. 11. 2011 | language=engleski | publisher=mongabay }}</ref> i istoimena općina u sredini [[Portugal]]a, u [[Veliki Lisabon|Regiji Veliki Lisabon]] (distrikt [[Lisabon]]). ''Sintra'' je udaljena svega 30&nbsp;km od [[Lisabon]]a, u pravcu zapada, i 15&nbsp;km od [[Atlantik|atlanskog oceana]], kod [[rt]]a [[Cabo da Roca]] i 20&nbsp;km od morskog ljetovališta [[Cascais]]. Okolica Sintre je kraj pun blagih pošumljenih brežuljaka, posebne mikroklime (ljeti je u Sintri puno svježije i ugodnije nego u [[Lisabon]]u) zbog tog je Sintra i njena okolica, odavnina ladanjski kraj, u kojem su brojni portugalski vladari i moćnici gradili svoje ljetne rezidencije od [[15. vijek|15.]] do [[19. vijek]]a. Upravo zbog te kombinacije, ubavog pejzaža (Gorje Sintra/Serra da Sintra, Park prirode Sintra-Cascais) i brojnih kulturno-historijskih spomenika (Castelo dos Mouros, Palácio Nacional da Pena, Palácio Nacional de Sintra) Sintra i njena okolica uvršteni su [[1995]]. na [[UNESCO]]-vu [[Lista mjesta svjetske baštine u Evropi|Listu mjesta svjetske baštine u Evropi]].<ref name=unesco>{{cite web | url =http://whc.unesco.org/en/list/723 | title =''Cultural Landscape of Sintra'' | accessdate = 8. 11. 2011 | language=engleski | publisher=Unesco }}</ref> == Historija == U ranom [[Srednji vijek|srednjeg vijeku]] na mjestu današnjeg grada egzistiralo je naselje '''Suntria''', koje je u [[indoeuropski jezici|indoeuropskim jezicima]] značilo "zvijezda" ili "sunce", to naselje spomenuo je i [[Klaudije Ptolomej]] kao Planina mjeseca (''Serra da Lua''). [[Datoteka:Views of Castelo dos Mouros from the walls 380.jpg|thumb|left|240px|Pogled sa utvrde ''Castelo dos Mouros'' na Sintru]] Današnju ''Sintru'' osnovali su [[Mauri]] krajem [[8. vijek|8]]. ili početkom [[9. vijek]]a kad su izgradili utvrdu na brdu iznad grada, koja se danas zove "''Castelo dos Mouros''". [[Arapi|arapski]] [[geograf]] [[Al-Bakri]] je u [[11. vijek]]u opisao ''Sintru'' kao ''mjesto vječno obavijeno u neprolaznom maglom''. Kralj [[Afonso I. Portugalski|Afonso I.]] uspio je pobjediti [[Almoravidi|Almoravide]] [[1139]]., nakon te pobjede oslobodio je [[Lisabon]] i Sintru [[1147]]. Tako da se kao službena godina osnivanja grada slavi - [[1154]]., kad je kralj [[Afonso I. Portugalski|Afonso I.]] izgradio [[Kapela|kapelu]] sv. Petra (Igreja de São Pedro de Penaferim) unutar [[Mauri|maurske]] utvrde - ''Castelo dos Mouros'' - kao prvi [[Kršćanstvo|kršćanski]] sakralni objekt u tom kraju. Kad se [[Kristofor Kolumbo]] vraćao sa svog prvog putovanja u [[Amerika|Ameriku]] - [[1493]]., prvi komad kopna koji je ugledao bile su visoke bijele stijene [[rt]]a [[Cabo da Roca]] kod Sintre, koje su mu pomogle da uplovi u lisabonsku luku. Veliki portugalski [[arhitekt]] i graditelj Diogo Boitaca, izgradio je po nalogu kralja [[Manuel I. Portugalski|Manuel I.]] na brdu iznad grada [[1507]]. [[jeronimiti|jeronimitski]] [[samostan]] ''Nossa Senhora da Pena'' u stilu kasne [[Gotika|gotike]] ([[Manuelski stil]]). Samostan je teško stradao u katastrofalnom [[potres]]u [[1755]]., kad je stradao i [[Lisabon]], tako da je od njega danas ostala samo [[kapela]], koja se nalazi unutar kompleksa ''Palácio Nacional da Pena''. [[Datoteka:Sintra - Palacio da Pena (20332995770).jpg|thumb|240px|left|Palácio Nacional da Pena u Sintri]] U palači Queluz je [[1808]]. potpisan ''Sporazum iz Sintre'' između [[portugal]]sko - [[Velika Britanija|britanskih]] koalicionih snaga i [[napoleon]]ovih okupacionih snaga, nakon kojeg su se [[Francuzi]] povukli iz Portugala. [[Englezi|Engleski]] pjesnik [[Lord Byron]] boravio je u Sintri u dva navrata, krajem i početkom [[19. vijek]]a, oduševljen njenom ljepotom, [[1809]]. napisao je svome prijatelju Francisu Hodgsonu: ''I do not know how to describe to you the strange beauties of Cintra; it is, perhaps, more beautiful than sublime, more gorgeous than beautiful...''<ref name=byr>{{cite web | url =http://www.archive.org/stream/lordbyronschilde00dalgrich/lordbyronschilde00dalgrich_djvu.txt | title =''Full text of "Lord Byron's Childe Harold's pilgrimage to Portugal" '' | accessdate = 8. 11. 2011 | language=engleski | publisher=Archive Organisation }}</ref> == Atrakcije Sintre == {{UNESKO kutijica |WHS = Krajolik Sintre |Image = Ayuntamiento, Sintra, Portugal, 2019-05-25, DD 01.jpg |State Party = {{flag|Portugal}} |Type = Kulturno dobro |Criteria = ii, iv, v |ID = |Link = http://whc.unesco.org/en/list/723 |Region = [[Spisak mesta Svetske baštine u Evropi|Evropa]] |Year = [[1995]] |Session = 19. |Session = |Extension = |Danger = ne }} ''Sintra'' se sastoji se od tri različita dijela: ''Sao Pedro'' je trgovački dio grada, ''Estefania'' je kvart oko željezničkog kolodvora sa velikim javnim parkom a ''Vila Velha'' je kvart gdje se nalazi kraljevska palača. Dve najveće atrakcije su [[Mauri|maurska]] utvrda - ''Castelo dos Mouros'' iz 8.-9. vijeka, na brdu iznad grada, i nekadašnja kraljevska rezidencija, danas ''Palácio Nacional de Sintra'' iz 15.-16. vijeka u samome središtu. U široj okolici grada, nalaze su brojne rezidencije, sa raskošnim parkovima, podignute naročito tokom [[19. vijek]]a. Objekti pod zaštitom [[UNESCO|Unesca]] u Sintri su: * ''Castelo dos Mouros'' je [[Mauri|maurska]] utvrda iznad grada, izgrađena krajem [[8. vijek|8]]. i početkom [[9. vijek]]a, od koje je jedan njen dio potpuno rekonstruiran u [[19. vijek]]u kao neogotički vidikovac. * ''Palácio Nacional de Sintra'' (''Nacionalna palača Sintra'') ili samo ''Palácio da Vila'' (Gradska palača) je najbolje sačuvana srednjovjekovna kraljevska [[palača]] u Portugalu; koja je kontinuirano bila u toj funkciji od [[15. vijek|15]]. do [[19. vijek]]a. * ''Palača Seteais'' ([[1783]].-[[1787]].) je [[neoklasicizam|neoklasicistička]] palača u središtu grada, izgrađena je kao rezidencija [[Holandija|holandskog]] [[Konzul (predstavnik)|konzula]] Daniela Gildemeestera. * ''Palácio Nacional da Pena'' (Nacionalna palača Pena) izgrađena je kao rezidencija kralja [[Ferdinando II. Portugalski|Ferdinanda II.]] ([[1842]].-[[1854]].), na mjestu urušenog jeronomitskog samostana iz [[16. vijek]]a. To je [[historicizam|historicistička]] građevina, mješavina brojnih stilova; [[gotika]], [[islamska arhitektura]]. * ''Palácio de Monserrate'' (Palača Monserrat) je egzotična kraljevska ljetna rezidencija, koju je [[1858]]. godine projektirao engleski arhitekt James Knowles za portugalskog nadvojvodu od Monserata, Francisa Cooka To je pitoreskna [[historicizam|historicistička]] građevina, sa brojnim egzotičnim [[Indijska umjetnost|indijsko]]-mogulskim arhitektonskim detaljima. * Pored Sintre nalazi se neogotička rezidencija ''Quinta da Regaleira'' na površini od 4 [[Hektar|ha]], izgrađena između [[1904]].- [[1910]]. za bogatu porodicu iz [[Porto|Porta]]. To je luksuzni posjed sa palačom, kapelom i velikim [[park]]om punim egzotičnog bilja, s jezerima, umjetnim [[spilja]]ma, bunarima, šetnicama sa klupama, [[fontana]]ma i brojnim paviljonskim objektima. U okolici Sintre, nalaze se slijedeći interesantni objekti, i naselja; ** Rezidencija ''Quinta da Penha Verde'' Prvu rezidenciju na tom mjestu dao je sagraditi u [[16. vijek]]u kapetan i podkralj Portugala João de Castro,<ref name=unesco/> a kasnije su je dograđivali i restaurirali njegovi nasljednici. konačni oblik toj rezidenciji dao je arhitekt ''Possidónio da Silva'' u [[19. vijek]]u.<ref name=unesco/> ** 9&nbsp;km od Sintre nalazi se mjesto ''Colares'', poznato po svojim aromatičnim rozeima i plaži Azenhas do Mar ** 18&nbsp;km nalazi se [[rt]] [[Cabo da Roca]], najzapadnija točka Evrope, koju su [[Antički Rim|rimljani]] zvali ''Promontorium magnum''. == Rast stanovništva općine Sintra == {| {{prettytable}} ! colspan="9" | stanovništvo Sintre od 1801. - 2004. |- | align="center" | [[1801]] | align="center" | [[1849]] | align="center" | [[1900]] | align="center" | [[1930]] | align="center" | [[1960]] | align="center" | [[1981]] | align="center" | [[1991]] | align="center" | [[2001]] | align="center" | [[2004]] |- | align="center" | 12486 | align="center" | 17129 | align="center" | 26074 | align="center" | 37986 | align="center" | 79964 | align="center" | 226428 | align="center" | 260951 | align="center" | 363749 | align="center" | 409482 |} == Galerija slika == <gallery perrow="5"> Datoteka:Palacio Nacional, Sintra, Portugal, 2019-05-25, DD 70.jpg|<center>''Palácio Nacional de Sintra'' Datoteka:Chemins de ronde of Castelo dos Mouros 388.jpg|<center>''Castelo dos Mouros'' Datoteka:Palácio de Seteais.jpg|<center>Palača Seteais Datoteka:Monserrate500.jpg|<center>Palácio de Monserrate Datoteka:Sintra znimok 4.jpg|<center>''Palácio Quinta da Regaleira'' Datoteka:Queluz Palace façade and Triton fountain.JPG|<center>Palácio Nacional de Queluz </gallery> == Gradovi prijatelji == {| cellpadding="10" |- valign="top" | Sintra je ima ugovore o prijateljstvu sa slijedećim gradovima : * {{flag|Zelenortska Republika}}, [[Vila Nova Sintra]] od 1995.<ref name=twin/> * {{flag|Japan}}, [[Omura]] od 1997.<ref name=twin/> * {{flag|Brazil}}, [[Petrópolis]] od 1997.<ref name=twin/> * {{flag|Sao Tome i Principe}}, [[Trinidade]] od 1997.<ref name=twin/> || * {{flag|Angola}}, [[Lobito]] od 1997.<ref name=twin/> * {{flag|Gvineja Bisau}}, [[Bissau]] od 1997.<ref name=twin/> * {{flag|Maroko}}, [[El Jadida]] od 1988.<ref name=twin/> * {{flag|SAD}}, [[Honolulu]] od 1998.<ref name=twin/> * {{flag|Mozambik}}, [[Namaacha]] od 1999.<ref name=twin/> * {{flag|Kuba}}, [[Havana]] od 2000.<ref name=twin>{{cite web | url =http://www.cm-sintra.pt/Artigo.aspx?ID=3214 | title =''Towns twinned with Sintra'' | accessdate =8. 11. 2011 | language =engleski | publisher =Câmara Municipal de Sintra | archive-date =2008-06-08 | archive-url =https://web.archive.org/web/20080608003800/http://www.cm-sintra.pt/Artigo.aspx?ID=3214 }}</ref> |} == Napomene == {{izvori}} == Vanjske veze == {{commonscat|Sintra}} * [http://www.cm-sintra.pt/Default.aspx Câmara Municipal de Sintra] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111021014038/http://www.cm-sintra.pt/Default.aspx |date=2011-10-21 }} {{en icon}} * [http://www.flickr.com/photos/vitor107/sets/1419655/ Fotografije iz Sintre, na portalu Flickr] {{Svjetska baština u Portugalu}} [[Kategorija:Gradovi u Portugalu]] [[Kategorija:Svjetska baština u Portugalu]] 07ramfa41x7h1cttzv6epepy84kg68f Fes (grad) 0 140250 42711339 42410122 2026-10-16T23:12:09Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42711339 wikitext text/x-wiki {{Naselje (HR) | ime = Fes | ime_genitiv = Fesa | izvorno_ime = فاس | translit_jezik1 =Fās | slika_panorama =City of Fez.jpg | veličina_slike =260px | opis_slike = | slika_karta = | veličina_karte =250px | opis_karte = | slika_karta1 = | veličina_karte1 = | opis_karte1 = | slika_lokacijska_karta_država =Maroko | slika_lokacijska_karta_opis=Fes na karti Maroka | nadimak = [[Meka]] Afrike<br />[[Atena]] Afrike | geslo = | širina-stupnjevi =34 | širina-minute =03 | širina-oznaka =N | dužina-stupnjevi =5 | dužina-minute =00 | dužina-oznaka =W | lokacija_ime =[[Popis država|Država]] | lokacija_info ={{flag|Maroko}} | lokacija1_ime = [[Regije Maroka|Regija]] | lokacija1_info = [[Fès-Meknès]] | lokacija2_ime = | lokacija2_info = | lokacija3_ime = | lokacija3_info = | utemeljenje_ime = Utemeljenje | utemeljenje_datum = [[789]]. | osnivač = | nazvan_po = | dijelovi = | vrsta_dijelova = | d1-d50 | vrsta_vlasti = | vlast_bilješke = | titula_vođe = | ime_vođe = | stranka_vođe = | titula_vođe1 = | ime_vođe1 = | titula_vođe2 = | ime_vođe2 = | titula_vođe3 = | ime_vođe3 = | titula_vođe4 = | ime_vođe4 = | površina_bilješke = | površina_ukupna = | površina_kopna = | površina_vode = | postotak_vode = | površina_uža = | površina_šira = | površina_prazno1_ime = | površina_prazno1 = | površina_prazno2_ime = | površina_prazno2 = | visina = 383,7 m | visina_izvor = | visina_max = | visina_min = | stanovništvo_godina =2008. | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo =1,008,782 | stanovništvo_gustoća = | stanovništvo_uže = | stanovništvo_uže_gustoća = | stanovništvo_šire = | stanovništvo_šire_gustoća = | stanovništvo_prazno1_ime = | stanovništvo_prazno1 = | stanovništvo_gustoća_prazno1 = | stanovništvo_prazno2_ime = | stanovništvo_prazno2 = | stanovništvo_gustoća_prazno2 = | vremenska_zona =UTC | utc_pomak = | vremenska_zona_DST = | utc_pomak_DST = | poštanski_broj = | pozivni_broj = | gradovi_prijatelji = | prazno_ime = | prazno_info = | prazno1_ime = | prazno1_info = | prazno2_ime = | prazno2_info = | prazno3_ime = | prazno3_info = | prazno4_ime = | prazno4_info = | prazno5_ime = | prazno5_info = | prazno6_ime = | prazno6_info = | web_stranica = | bilješke = }} '''Fes''' je drugi po veličini grad u [[Maroko|Maroku]], nakon [[Casablanca|Casablance]]. Fes je [[glavni grad|administrativni centar]] [[Regije Maroka|regije]] [[Fès-Meknès]] i jedan od četiri "kraljevska grada" Maroka uz [[Rabat]], [[Marakeš]] i [[Meknes]]. Sastoji se od tri dijela, [[Medina Fesa]] (stari, ograđeni dio), Fes-Jddid (novi Fes) i Ville Nouvelle (najnoviji dio grada koji su sagradili Francuzi). Stari grad (''[[Medina Fesa|Medina Fes el Bali]]'') je na listi [[svetska baština|svjetske baštine]] [[UNESCO]]-a. U Fesu se nalazi najstarije sveučilište na svijetu koje je još uvijek u funkciji, sveučilište ''Al-Karaouine'' osnovano 859. godine. == Historija == Grad je osnovao [[Idris I]], osnivač dinastije [[Idrisidi|Idrisida]] 789. godine na obali rijeke Fes. Radovi su se nastavili na suprotnoj strani rijeke za vrijeme vladavine njegova sina, [[Idris II|Idrisa II.]] 808. godine.<ref>"Fes". ''Encyclopædia Britannica''. 2007. Britannica Concise Encyclopedia. 3 Mar. 2007</ref> Yahya ibn Muhammad je osnovao sveučilište Al-Karaouine i sagradio džamiju Kairouyine (jednu od najvećih u Africi). Smatra se da je u doba dinastije [[Almohadi|Almohada]] 1170.-1180. godine Fes bio najveći grad na svijetu. Fes je sa sveučilištem bio značajan znanstveni centar gdje su studirali i mnogi kršćani iz Europe. Godine 1579. su Turci zauzeli Fes i nakon toga je glavni grad dinastije Saadi preseljen u [[Marakeš]]. Od 1649. godine Fes je dio nezavisnog Maroka. U razdoblju 1790–1795 je Fes bio nezavisan pod vodstvom Yazida i Abu´r-Rabi Sulaymana. U razdoblju do 1912. je Fes nekoliko puta bio glavni grad Maroka. Tada je Maroko postao francuska kolonija i Francuzi su odlučili da [[Rabat]] bude glavni grad. == Geografija == Fes je smješten u središnjem Maroku u gorju [[Atlas (planine)|Atlas]]. Grad je značajno prometno čvorište. Primjetna je struktura tipičnog islamskog grada (uske i nepravilne ulice, niske zbijene kuće s ravnim krovovima, brojne džamije s visokim minaretima). Takva struktura grada se naziva medina i česta je u sjevernoj Africi zbog zaštite od prejakog Sunčevog zračenja i pijeska koji vjetar donosi iz pustinje. == Znamenitosti == Fes ima sačuvanu staru jezgru ([[Medina Fesa]]) koja je pod zaštitom [[UNESCO]]-a. Medina u Fesu je najveća na svijetu i najveće gradsko područje bez automobilskog prometa na svijetu. Postoje mnoge džamije i medrese (učilišta) te tipične tržnice na ulici. == Gradovi prijatelji == {| cellpadding="10" |- valign="top" | * {{ZD|POR}} [[Coimbra]], [[Portugal]] * {{ZD|ITA}} [[Firenca]], [[Italija]] * {{ZD|IZR}} [[Jeruzalem]], [[Izrael]] * {{ZD|TUN}} [[Kairuan]], [[Tunis]] * {{ZD|POLJ}} [[Krakov]], [[Poljska]] * {{ZD|FRA}} [[Montpellier]], [[Francuska]] || || * {{ZD|FRA}} [[Strasbourg]], [[Francuska]] * {{ZD|SEN}} [[Saint-Louis (Senegal)|Saint Louis]], [[Senegal]] * {{ZD|TUR}} [[İzmir]], [[Turska]] * [[Datoteka:Flag of Burkina Faso.svg|25px]] [[Bobo Dioulasso]], [[Burkina Faso]] * {{ZD|PAK}} [[Lahore]], [[Pakistan]] * [[Datoteka:Flag of South Korea.svg|25px]] [[Suwon]], [[Južna Koreja]] |} [[Datoteka:Fes Medina Panoramic view.jpg|thumb|center|800px|Panorama [[Medina Fesa|Medine Fesa]]]] == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == * [https://web.archive.org/web/20120102083445/http://www.villefes.com/ Internet stranica Fesa] {{fr icon}} * [http://www.fes-city.com/ Internet stranica Fesa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717073630/http://www.fes-city.com/ |date=2011-07-17 }} {{en icon}} ;Ostali projekti {{WProjekti |commonscat = Fes |commonscatsh = Fes }} {{Svjetska baština u Maroku}} [[Kategorija:Gradovi u Maroku]] hpobkdx6sizbfxkt6d072oeu3iqaap2 Saradnja četnika s Nezavisnom Državom Hrvatskom 0 165610 42711317 42710254 2026-10-16T16:06:45Z ~2026-52047-51 396422 42711317 wikitext text/x-wiki {{Sređivanje|razlog=Preterana upotreba citata}} [[Datoteka:Stahl, Ustase officer and Radic.jpg|mini|250px|Nemački general-major Fridrih Štal, domobranski oficir i vođa bosanskih četnika [[Rade Radić]], prilikom sastanka u centralnoj Bosni (u pozadini je drvena građa kojom su trgovali).]] '''Suradnja četnika sa NDH''' se odvijala tokom [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupacije Jugoslavije u Drugom svetskom ratu]]. Jedan od osnovnih ciljeva [[Ideologija četnika|četničke ideologije]] bilo je stvaranje [[Velika Srbija|Velike Srbije]], što je unaprijed isključivalo bilo kakav vid saradnje sa [[Ustaša|ustaškim]] vodstvom u [[NDH]]. Ipak, [[antikomunizam]] je predstavljao faktor približavanja dvije strane, pa će od sredine 1942. godine započeti pregovori, a zatim i zajednička borba protiv [[Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Jugoslavije|partizana]] pod okriljem njemačkog i italijanskog okupatora. [[Četnici u Drugom svjetskom ratu|Četnici]] su inicijalno učestvovali u [[Ustanak u NDH 1941.|ustanku u NDH]] 1941, zajedno sa partizanima, ali već tokom proleća [[1942]]. glavnina četničkih odreda u delu [[NDH]] pod nemačkom okupacijom sklopila je sporazume o primirju, saradnji i snabdevanju sa vlastima [[NDH]]. Ugovori o primirju i saradnji sadržali su klauzule o priznavanju suvereniteta [[NDH]], o zajedničkoj borbi protiv partizana, snabdevanju vojnom opremom, plaćanju oficira i boraca, zbrinjavanju ranjenika i brizi za porodice poginulih. Ovi ugovori sklopljeni su usled opasnosti koju su za obe strane predstavljali partizane, a u cilju efikasnije borbe protiv njih. Ugovori su odobreni od strane nemačkih vlasti. S obzirom da su snage [[NDH]] bile pod taktičkom komandom nemačkih štabova, ovim sporazumima četnički odredi integrisali su se u nemački okupacioni sistem. Do kraja rata, u gotovo svim osovinskim operacijama protiv partizanskog pokreta otpora četnici i ustaše bili su na istoj strani, pod operativnom komandom okupatora. U sprovođenju sporazuma dolazilo je do zategnutosti i do incidenata, ali i primera iskrene saradnje.<ref>Komandant 4. brigade iz sastava Ličko-kordunaške oblasti kapetan [[Dušan Đaković]]: „Mi osećamo i jedan veliki dug pažnje, obzirom na mnoge usluge, koje su nam Hrvatske vojne vlasti učinjele tokom zadnjijeh mjeseci.“ Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 9.</ref> Nakon postizanja suradnje, [[Ante Pavelić]] je naredio da treba »obiteljima onih četnika, koji su pali u borbi protiv partizana odobriti redovite potpore, onakove kakve se daju palim domobranima i ustašama.«<ref>NOB u Dalmaciji, 2, 1090.</ref> == Ustaška politika prema četnicima == U izvještaju upućenom 27. lipnja 1942. najvišim dužnosnicima [[NDH]], poput [[Ante Pavelić]]a, [[Andrija Artuković|Andrije Artukovića]], [[Mladen Lorković|Mladena Lorkovića]], [[Eugen Kvaternik|Eugena Kvaternika]] i dr, rezon za sklapanje ugovora sa četnicima, iz perspektive [[Ustaše|ustaških vlasti]], najpreciznije će obrazložiti »Veliki Župan i Stožernik« [[David Sinčić]]: {{izdvojeni citat|Jaz između četnika i partizana je neopisiv i neizgladiv. Ovaj jaz je zapravo jaz između Srba samih, koji se u međusobnoj borbi uništavaju. Mi ovu borbu trebamo podržavati i ne dozvoliti približavanje jednih drugima, već podvojenost podržavati i četnike upotrijebiti u borbu protiv komunista, kojih osim vođa — većina je pravoslavaca. '''Uništiti skupa s četnicima partizane — znači uništiti pomoću istih Srba — njihovu većinu'''. Smatram ovo politički važnim i potrebnim osobite pažnje. Izazvati podjelu, podržavati međusobno uništavanje za nas predstavlja političku korist. Ovo trebamo uzeti opravdanim razlogom u nastojanju i radu našem oko pridobivanja četnika i sarađivanja s njima. Ovom saradnjom osim toga smanjujemo broj otvorenih neprijatelja, smanjujemo broj onih, koji, dok se bore protiv nas — onemogućuju djelo našeg unutarnjeg državnog konsolidiranja, našeg jačanja, organiziranja, naše uprave, naših oružanih snaga, koje organiziranje, jačanje su prvi preduvjet našeg obstanka i naše izgradnje. [...] Ovakovo određivanje odnosa četničke organizacije prema hrvatskoj državnoj vlasti smatram privreme­nom, jedinim izlazom u današnjoj situaciji na nekim područjima Države, osobito ako se želi smirenje, prestanak revolucije, naše unutarnje sređivanje, organiziranje uprave i vojske, te ako je potrebno iskazati dok traje rat našu savezničku lojalnost — osobito prema Italiji — u borbi protiv partizana.<ref>Narodnooslobodilačka borba u Dalmaciji 1941–1945, Zbornik dokumenata; knjiga 2: siječanj–srpanj 1942. godine, Institut za historiju radničkog pokreta Dalmacije, Split, 1982, strane 1060—1061.</ref><ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/41_10.htm Fikreta Jelić Butić: ČETNICI U HRVATSKOJ 1941-1945, poglavlje PRVE AKCIJE OKO SPORAZUMIJEVANJA USTAŠKOG REŽIMA I ČETNIKA]</ref>|[[David Sinčić]], veliki župan Velike župe Bribir-Sidraga}} == Četničko napuštanje ustanka (1941-1942) == {{main|Ustanak u NDH|Četnički pučevi u Bosni}} [[Datoteka:Chetniks, Ustasa, and Domobrani.jpg|thumb|Predstavnici četnika, ustaša i domobrana na sastanku u Bosni.]] {{izdvojeni citat|Četnici Ozrena su postali poznati po svojim borbama s ustašama. Ali onda se korupcija uvukla, dijelom kroz lijenost, a dijelom kroz utjecaj lokalnih popova (pravoslavni svećenici), dijelom zbog prevladavajućeg raspoloženja kompromisa u Srbiji; i prvo su prestali boriti, a zatim, nakon što ih je napustio Toša otišavši kod Koste, oni su se okrenuli na partizane. ...oni su se plašili Toše, i ograničili su svoje aktivnosti na špijuniranje za Nemce i ubijanje naših ranjenika.<ref>[https://www.znaci.org/00001/3_1_4.htm Basil Davidson: PARTISAN PICTURE] "The chetniks of Ozren had become famous for their battles with the Ustashe. But then corruption had crept in, partly through laziness, partly through the influence of local pops (Serbian Orthodox priests), partly caught from the prevailing mood of compromise in Serbia; and first they had stopped fighting, and then, after Tosha had left them for Kosta, they had turned on the partisans. And now the few that were left (for Tosha, knowing the men and the country, had liquidated the main body of them) were a sort of home guard in the pay of the enemy. They were afraid of Tosha; and they restricted their activities to spying for the Germans and sniping at our wounded."</ref>|[[Basil Davidson]]}} {{Quote box | citat = »Ustaške vlasti su, pod pritiskom Nijemaca, počele da revidiraju politiku prema srpskom stanovništvu u Bosni i Hercegovini. Njemačkom okupatoru je bilo važno da ima mir da bi mogao eksploatisati prirodna bogatstva i koristiti ih za front. [...] Pavelićeva vlada donijela je niz mjera. Uvela je u Hrvatski državni sabor predstavnike Srba [...], osnovala Hrvatsku pravoslavnu crkvu i pozvala u domobranstvo pojedina godišta srpskih mladića, itd. [...] Ustaško rukovodstvo prihvatilo je politiku sporazumijevanja sa četnicima.«<ref>Sarajevo u revoluciji (ur. Albahari i dr.), str. 398-399</ref> | izvor = Svedočenje [[Savo Pređa|Sava Pređe]] | width = 40% | align = right}} Na celoj teritoriji [[NDH]] na kojoj su živeli Srbi, došlo je do [[Ustanak u NDH|ustanka]] protiv [[ustaše|ustaškog]] terora. Na teritoriji [[NDH]] koja je spadala u nemačku okupacionu zonu, partizanski odredi neprekidno su jačali. Ustaški masakri pokrenuli su srpske seljake na otpor. [[Komunistička partija Jugoslavije|Komunistička partija]] mobilisala je skojevske i partijske grupe, koje su se integrisale sa ustaničkim grupama, dajući im organizaciju, obezbeđujući sadejstvo i ideologiju. Međutim, ustanički slojevi bili su skloni pasivnosti, nepokretnosti i angažovanju samo u odbranu vlastitih sela. Komunisti su zastupali vojničko organizovanje i stalnu ofanzivnost i van matičnih teritorija. Pod uticajem ove unutrašnje tenzije, međuetničkog nepoverenja, [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićeve]] propagande, odjeka partizansko-četničkog sukoba u [[Srbija|Srbiji]] i delovanja [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] emisara, među ustanicima je ubrzo došlo do podele između četnika i komunista. Komunisti su imali svoje principe: beskompromisnu borbu protiv svih okupatora i pomagača i zabranu nacionalnog revanšizma. Četnici su hteli smirivanje situacije, što se ubrzo pretvorilo u borbu protiv pokreta otpora. [[Momčilo Đujić]] i [[Pajo Popović]] su prvi od četničkih vođa bili decembra 1941. godine kod župana NDH [[David Sinčić|Davida Sinčića]] u [[Knin]]u.<ref name="Pop izdaje"/> Zajedno s njima dvojicom, kod Sinčića je početkom decembra došao i [[Brane Bogunović]], kojeg će Sinčić ocijeniti kao najpouzdanijeg za suradnju.<ref>Veliki župan Sinčić je 7. februara 1942. obavijestio Pavelića da »Brane Bogunović iz Bosanskog Grahova uvijek djeluje u smislu smirenja«. (NOB u Dalmaciji, 2,872).</ref> Pregovori četnika s vlastima NDH u Kninu su nastavljeni u januaru 1942. godine, kada su velikog župana posjetili i [[Mane Rokvić]], kapetan [[Veljko Ilić]], [[Velimir Tešanović]] i [[Stevo Rađenović]].<ref>AVII, 261,42-1/12.</ref> Četnici su tokom prve polovine 1942. putem pučeva preuzeli od komunista rukovođenje ustaničkim odredima u centralnoj i istočnoj Bosni. U mnogim ustaničkim odredima izvedeni su pučevi, kojima bi četnički zaverenici likvidirali štab odreda, komuniste i ne-Srbe, i proglasili odred četničkim. [[20. februar]]a [[Četnički puč u Majevičkom NOP odredu gebruara 1942.|prepadom u Vukosavcima]] likvidiran je štab [[Majevički NOP odred|Majevičkog NOP odreda]], i preuzeta vlast nad glavninom odreda, a slično je ponovljeno tokom marta i aprila [[1942]]. u [[Četvrti krajiški partizanski odred|Četvrtom]], delovima [[Treći krajiški partizanski odred|Trećeg]] i [[Šesti krajiški odred|Šestom krajiškom odredu]], kao i u [[Romanijski NOP odred|Romanijskom NOP odredom]]. Ovi odredi sklopili su ugovore o saradnji sa vojnim vlastima NDH u narednom periodu, i tako se uključili u jedinstven nemački odbrambeni sistem. {{izdvojeni citat|Mi se sa vojnim organima hrv. države na terenu borbe protiv komunista nalazimo ne kažemo saveznici, ali kao neki slučajni saradnici. Iz toga može za obje strane nastati dosta dobrih posljedica.<ref>http://www.znaci.org/00001/4_14_1_82.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230323080618/https://znaci.org/00001/4_14_1_82.htm |date=2023-03-23 }} Predlog štaba Ozrenskog četničkog odreda od 10. maja 1942. komandantu 4. domobranske divizije za sastanak radi sklapanja sporazuma o saradnji u borbi protiv NOP</ref>|Predlog štaba Ozrenskog četničkog odreda komandantu 4. domobranske divizije za saradnju u borbi protiv partizana (10. maja 1942.)}} Snage [[NDH]] bile su malobrojne i većinom slabe borbene vrednosti, a Nemci nisu raspolagali snagama kojima bi im pomogli (tokom [[1941]]. u [[NDH]] je bila raspoređena samo [[718. divizija (Nemačka)|718. posadna divizija]]). Jačanje ustanka dovelo je vlasti [[NDH]] u vrlo tešku situaciju, u kojoj nisu imali efektivnu kontrolu na većem delu svoje teritorije. Iz tog razloga vlasti [[NDH]] sa zadovoljsvom su dočekale rascep u ustaničkim snagama i prihvatile primirje sa četničkim odredima. == Sporazumi o saradnji četnika sa NDH (1942) == [[Datoteka:Četnici, domobrani i ustaše zajedno piju.jpg|minijatura|[[Uroš Drenović]] nazdravlja uspešan sporazum sa snagama NDH.]] {{izdvojeni citat|»U jučerašnjem izvještaju obavijestio sam, da je na ovom području postignuta suglasnost, sporazum i suradnja između hrvatskih državnih vlasti i predstavnika četnika s područja zapadne Bosne, Dalmacije i Južne Like. Ta suradnja utanačena je osobito sa četničkim vodama: [[Mane Rokvić|Manom Rokvićem]] (Drvar, Bos. Petrovac), [[Brane Bogunović|Branom Bogunovićem]] (Bos. Grahovo), [[Stevo Rađenović|Stevom Rađenovićem]] (Srb) i popom [[Momčilo Đujić|Momčilom Đujićem]] (Strmica). Za konačno utanačanje pojedinosti suradnje danas me je posjetio Mane Rokvić s punomoćima svih gore spomenutih, da završi pregovore četničke organizacije s hrvatskom državnom vlašću.«<ref name="Pop izdaje"/>|Izvještaj župana [[David Sinčić|Davida Sinčića]] ministru policije [[Andrija Artuković|Andriji Artukoviću]] od [[18. jun]]a [[1942]].}} === Potpisivanje sporazuma === [[File:Četnički ugovori sa NDH.jpg|thumb|Fascikla četničkih ugovora ({{jez-njem|Cetniks Verträge}}) sa NDH, pohranjena u dokumentaciji 15. brdskog armijskog korpusa njemačkog Wehrmachta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&rec=314&roll=566 Nacionalni arhiv SAD, mikrofilm publikacija T–316, rolna 566, snimak 671. (15. brdski armijski korpus)]</ref>]] [[File:List of agreements signed between leaders of the Bosnian Chetniks and the NDH authorities.jpg|thumb|Lista sporazuma potpisanih između vođa bosanskih četnika i predstavnika vlasti NDH, od maja 1942. do januara 1943. godine (izvorni dokument Vermahta).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=713&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000709.]</ref>]] Ugovori četnika sa vlastima [[NDH]] sklapani su hronološkim redom od strane sljedećih vojvoda i zapovjednika: * Decembra 1941. godine, [[Momčilo Đujić]], [[Brane Bogunović]] i [[Pajo Popović]] su prvi otišli na pregovore kod Velikog župana [[David Sinčić|Davida Sinčića]] u [[Knin]]u<ref name="Pop izdaje"/> * 27. aprila 1942, [[Uroš Drenović]], komandant četničkog odreda »Kočić«, sklopio je sporazum sa lokalnim vlastima NDH u Mrkonjić Gradu<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_74.htm ZAPISNIK O SPORAZUMU PREDSTAVNIKA ČETNIČKOG ODREDA »KOČIĆ« I NDH OD 27. APRILA 1942. O PRIZNAVANjU VLASTI NDH I SARADNjI U BORBI PROTIV NOP-a, Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 1 (1941. i 1942. godina), Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 74.]</ref> * 15. maja 1942, [[Vukašin Marčetić]], komandant četničkog odreda »Manjača«, u Banja Luci je potpisao sporazum sa predstavnicima NDH<ref>Arhiv VII, Ca, k. 234, reg. br. 3/2.</ref><ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_74.htm</ref> * 23. maja 1942, [[Lazar Tešanović]], komandant četničkog bataljona »Obilić«, i predstavnik četničkog bataljona »Mrkonjić«, su u Banja Luci sklopili sporazum sa NDH<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_74.htm</ref> * 28. maja 1942, [[Cvijetin Todić]] i [[Savo Božić]], zapovjednici Ozrenskog i Trebavskog četničkog odreda, sklopili su sporazum sa vlastima NDH u selu Lipac<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_82.htm PREDLOG ŠTABA OZRENSKOG ČETNIČKOG ODREDA OD 10. MAJA 1942. KOMANDANTU 4. DOMOBRANSKE DIVIZIJE ZA SASTANAK RADI SKLAPANjA SPORAZUMA O SARADNjI U BORBI PROTIV NOP, Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 1 (1941. i 1942. godina), Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 82.]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_89.htm ZAPISNIK O SPORAZUMU IZMEĐU PREDSTAVNIKA OZRENSKOG, TREBAVSKOG I ODREDA »KRALj PETAR II« I NDH OD 28. MAJA 1942. O SARADNjI U BORBI PROTIV NOP-a U ISTOČNOJ BOSNI, Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 1 (1941. i 1942. godina), Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 89]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_117.htm DODATAK ZAPISNIKU O SPORAZUMU IZMEĐU OZRENSKOG I TREBAVSKOG ČETNIČKOG ODREDA I PREDSTAVNIKA NDH OD 28. MAJA 1942. SAČINjEN 9. JULA 1942. GODINE, Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 1 (1941. i 1942. godina), Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 117.]</ref> * 30. maja 1942, [[Radivoje Kerović]] i predstavnici [[Majevički četnički odred|Majevičkog četničkog odreda]] u selu [[Lopare (selo)|Lopare]] sklopili su sporazum sa predstavnicima vlasti NDH<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_91.htm ZAPISNIK O PREGOVORIMA PREDSTAVNIKA MAJEVIČKE ČETNIČKE GRUPE I KOMANDANTA 3. DOMOBRANSKE DIVIZIJE OD 30. MAJA 1942. O PRIZNAVANjU NDH I SARADNjI SA VLASTIMA NDH, Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 1 (1941. i 1942. godina), Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 91.]</ref> * 9. juna 1942, [[Rade Radić]], zapovjednik četničkog odreda »Borje«, sklopio je u [[Prnjavor]]u sporazum sa vlastima NDH<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_103.htm ZAPISNIK O SPORAZUMU IZMEĐU PREDSTAVNIKA ČETNIČKOG ODREDA »BORJE« I NDH OD 9. JUNA 1942. O PRIZNAVANjU SUVERENITETA NDH I O SARADNjI U BORBI PROTIV NOP-a, Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 1 (1941. i 1942. godina), Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 103.]</ref> * 14. juna 1942, [[Golub Mitrović]], zapovjednik [[Zenički četnički odred|Zeničkog četničkog odreda]], i njegovi pomoćnici sklopili su sporazum sa vlastima NDH u Zenici<ref>https://znaci.org/dogadjaj.php?br=12011</ref> * 15. juna 1942, [[Radivoje Kerović]] i predstavnici [[Majevički četnički odred|Majevičkog četničkog odreda]] u selu [[Lopare (selo)|Lopare]] sklopili su sporazum sa vlastima NDH<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_74.htm</ref> (verovatno razlika u kalendarima, vidi 30. maj) * 31. avgusta 1942. u selu Vraci potpisan je sporazum Glavnog štaba bosanskih četničkih odreda sa vlastima NDH<ref>Arhiv VII, Ča, k. 232, reg. br. 6/6</ref><ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_74.htm</ref> * 12. oktobra 1942. u selu Crnjelovo potpisan je sporazum Bijeljinskog četničkog bataljona sa vlastima NDH<ref>Arhiv VII, Ča, k. 233, reg. br. 43/2</ref><ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_74.htm</ref> * 17. prosinca 1942, [[Slavko Bjelajac]] i [[Jovan Dabović]], četnički zapovjednici iz kotarske oblasti [[Otočac]], postigli su sporazum s ustaškim vlastima<ref name="Pop izdaje">[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.]</ref><ref>Zb. NOR, XIV/2, str. 1055–1056.</ref> * 16. januara 1943, [[Radivoje Kosorić]], četnički zapovjednik iz okolice [[Rogatica|Rogatice]], sklopio je sporazum sa vlastima NDH u selu [[Kovanj]]<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=729&rec=314&roll=566 Nacionalni arhiv SAD, mikrofilm publikacija T–316, rolna 566, snimci 725–726, 15. brdski armijski korpus (XV. Gebirgs–Armeekorps) (4. februar 1943. godine)]</ref> [[File:Uroš Drenović.jpg|thumb|Domobranski bojnik Emil Rataj, predstojnik kotarskog suda Konstantin Urumović, četnički vojvoda Uroš Drenović i kotarski predstojnik Marko Jungić, prilikom potpisivanja sporazuma u Mrkonjić Gradu, (27. april 1942. godine)]] Glavni stan Poglavnika, ustanova koja je vodila pregovore s četnicima, uputio je 26. lipnja 1942. okružnicu u kojoj je [[Ante Pavelić|Pavelić]] precizirao postupak oko pregovora s četnicima. U okružnici se u prvom redu naglašava da »načelno treba svuda ponudu četnika za pregovore i predaju prihvatiti«. Pregovore je trebalo voditi po župama a i do tada je to činilo »povjerenstvo« sastavljeno od zapovjednika divizije, župana i ustaškog stožernika. Ustaški poglavnik je tom prilikom i formalno »dozvolio«, tj. prihvatio postojeću praksu, da komandanti četničkih odreda vrše vlast na područjima na kojima se nalaze njihove jedinice, »no pod kontrolom vlasti NDH«, i da »četničke postrojbe moraju surađivati sa hrvatskim oružanim snagama na suzbijanju i uništavanju partizana«. Četnici su mogli »zadržati oružje pod kontrolom hrvatskih vojnih vlasti«.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/41_10.htm Fikreta Jelić Butić: ČETNICI U HRVATSKOJ 1941-1945, poglavlje PRVE AKCIJE OKO SPORAZUMIJEVANJA USTAŠKOG REŽIMA I ČETNIKA]</ref><ref>Arhiv Instituta za historiju radničkog pokreta Hrvatske, Neprijateljska građa, Inv. br. 17890.</ref> Veliki župan [[David Sinčić]] u dopisu od 27. VI 1942. ističe važnost sporazuma sa četnicima, kao i poštivanja dogovorenog: {{citiranje|Politika smirenja urodila je plodom. Kod ove župe bili su nazad nekoliko dana primljeni vođe četnika ovih krajeva, te je postignut između hrvatskih vlasti, građanskih i vojnih s jedne strane, te s druge strane četnika podpuni sporazum za suradnju. Četnici više ne napadaju niti će napadati hrvatska sela i hrvatsko pučanstvo, već jedino će se boriti protiv zajedničkog neprijatelja, tj. proti komunista. (...) Ovaj sporazum je od ogromne koristi i važnosti za cielu Državu — pa svi Hrvati su dužni, da se ovoj suradnji odazovu.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/41_10.htm Fikreta Jelić Butić: ČETNICI U HRVATSKOJ 1941-1945, poglavlje PRVE AKCIJE OKO SPORAZUMIJEVANJA USTAŠKOG REŽIMA I ČETNIKA]</ref>}} Svojevrsnu rekapitulaciju sporazuma s bosanskim četnicima predstavlja izvještaj koji je Poglavnikov Glavni stan poslao 30. juna 1942. godine Ministarstvu udružbe (tj. Ministarstvu socijalne politike — nap.), s potpisom »vojskovođe« ([[Maršal|maršala]]) [[Slavko Kvaternik|Slavka Kvaternika]], u kojem se sumiraju odredbe ovih ugovora i to u dvadeset točaka koje u općim crtama odgovaraju sadržaju potpisanog. Kopije izvještaja trebalo je poslati odborima za socijalnu skrb pri općinskim sudovima koji su odlučivali o novčanoj pomoći porodicama onih domobranskih vojnika koji su na nju imali pravo, odnosno o plaćanju onih četničkih obitelji kojima je to pripadalo prema ovim ugovorima.<ref>[https://znaci.org/00001/40_50.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941—1945, poglavlje KOLABORACIJA S USTAŠKOM DRŽAVOM]</ref> Krajem aprila ili početkom maja 1942, održan je sastanak između predstavnika hrvatskih kvislinških vlasti i bosanskih četnika u hotelu „Bosna“ u [[Banja Luka|Banjoj Luci]]. Sastanak je ovjekovječen i jednom fotografijom, na kojoj se mogu prepoznati vojvode Uroš Drenović i Vukašin Marčetić. Na fotografiji se vide još dvojica četničkih komandanata; moguće da je jedan od njih vojvoda [[Lazar Tešanović]]. Iza njih stoje predstavnici ustaškog stožera, kao i Velike župe Sana–Luka, a za stolom sjede još i dvojica domobranskih oficira.<ref>[https://slikepartizana.wordpress.com/2016/12/06/sastanak-cetnika-i-ustasa-u-hotelu-bosna/ Damjan Pavlica: Sastanak četnika i ustaša u hotelu Bosna]</ref> Na konferenciji održanoj 1. i 2. jula 1942. godine, na kojoj su učešće uzele vodeće ličnosti četničkog pokreta u [[Bosna|Bosni]] (počev od komandanta Bosanskih četničkih odreda [[Radoslav Radić|Radoslava Radića]], zatim [[Vukašin Marčetić|Vukašina Marčetića]], [[Savo Božić|popa Sava Božića]], [[Cvijetin Todić|Cvijetina Todića]], [[Lazar Tešanović|Lazara Tešanovića]] i dr), jednoglasno je zaključeno da se ugovori imaju poštivati, dok se četnički odredi koji ih još nijesu potpisali pozivaju da tako nešto naprave: {{izdvojeni citat|U odnosu prema Nezavisnoj Državi Hrvatskoj jednoglasno se zaključuje, da se priznaju svi ugovori zaključeni između pojedinih četničkih odreda i N.D.H. s tim da će pojedini odredi u spornim pitanjima oko tumačenja sporazuma pitati Glavni štab i tražiti od njega merodavno mišljenje o tumačenju. [...] Kako je pod ovom tačkom dnevnog reda istaknuto pitanje odnosa prema četničkim organizacijama u Bosni koje još nisu sklopile sporazum sa N.D.H., i da li takve četničke organizacije, u slučaju da žele da potpadnu pod komandu našeg Glavnog štaba, treba da budu primljeni ili ne, odlučuje se da ih treba primiti, ali da im se preporuči od strane Glavnog štaba da sklope sporazum sa predstavnicima N.D.H.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_115.htm Zapisnik sa konferencije delegata četničkih odreda istočne i zapadne Bosne održane 1. i 2. jula 1942. o osnivanju Glavnog štaba bosanskih četničkih odreda i odnosima prema NDH]</ref>}} Njemački opunomoćeni general u NDH [[Edmund Glaise von Horstenau]] predložio je u Banjoj Luci 15. jula 1942. hrvatskom generalu [[Ivanu Brozoviću]] da se u [[Zagreb]]u osnuje centralni ured za provođenje i nadzor nad ovim ugovorima. Iako od tog prijedloga tada nije bilo ništa, kasnije će jedan centralni ured biti zadužen za te ugovore. Sve u svemu, sklopljenim ugovorima bila je obuhvaćena većina četničkih snaga u Bosni istočno od demarkacione linije. U Glaiseovom izvještaju poslatom 16. novembra 1942. komandantu oružanih snaga za jugoistočnu Evropu,<ref>Mikrofilm br. T-501, rola 264, snimak 583.</ref> navodi se da oko 10.000 bosanskih četnika ima s vladom NDH sporazum na principu »živi i daj drugima da žive«.<ref>[https://znaci.org/00001/40_50.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941—1945, poglavlje KOLABORACIJA S USTAŠKOM DRŽAVOM]</ref> Nije isključeno da je general Ivan Brozović bio zadužen za održavanje kontakta sa četnicima, s obzirom na dopis koji je vojvoda Radoslav Radić, u svojstvu komandanta Bosanskih četničkih odreda, poslao županu Velike župe Sana i Luka 27. jula 1942 (neposredno po završetku [[Bitka na Kozari|operacije »West Bosnien«]]), moleći ga za sastanak oko rješavanja sporova: {{izdvojeni citat|Odmah po obrazovanju Glavnog štaba Bosanskih četničkih odreda obaveštene su o tome hrvatske vojne vlasti preko zapovjednika Banjalučkog zdruga G. Brozovića, te smatramo da je on o tome obavestio i ostale vlasti Nezavisne Države Hrvatske.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_128.htm Dopis Glavnog štaba bosanskih četničkih odreda od 27. jula 1942. županu Velike župe Sana i Luka u vezi dogovora o sastanku]</ref>}} Obavještavajući generala Dragoljuba Mihailovića o intenzivnoj kolaboraciji četničkih snaga u [[Hercegovina|Hercegovini]] sa italijanskim okupatorom, major [[Petar Baćović]] piše 16. jula 1942. godine da se vojvoda [[Dobroslav Jevđević]] tog dana sastao sa ministrima u vladi NDH: {{izdvojeni citat|Hrvatski ministri Artuković i Košak sastali su se danas sa Dobrosavom Jevđevićem i saopštili mu da će hrvatska vojska u jačini od 2 divizije zauzeti celu Hercegovinu po cenu sukoba sa četnicima. Traže pregovore sa pretstavnicima četničkih organizacija u Hercegovini s tim da se u svemu sporazumeju. Prema mome mišljenju hrvatskim ministrima stalo je da se hrvatska država stabilizuje i očisti od četnika. Ako Hrvati uspeju u tome da u Hercegovini uspostave svoju vlast s time bi faktički stabilizovali hrvatsku državu i očistili četnike. S obzirom na dobru organizaciju četnika u ovom kraju ne bi trebalo ni po koju cenu dozvoliti da Hrvati uspostave svoju vlast u Hercegovini, a naročito u onom delu gde žive čisto Srbi. Mislim da bi trebalo što pre u Hercegovini i Bosni organizovati napad na Hrvate s tim da taj napad bude u isto vreme u Hercegovini i Bosni.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_121.htm Izveštaj majora Petra Baćovića od 16. jula 1942. Draži Mihailoviću o vojnopolitičkoj situaciji u Hercegovini i saradnji sa italijanskim okupatorom]</ref>}} Deset dana po [[Bihaćka operacija|oslobođenju Bihaća]] i stvaranju [[Bihaćka Republika|partizanske Bihaćke republike]], njemački veleposlanik u Zagrebu [[Siegfried Kasche]], u zabilješci o razgovoru sa Antom Pavelićem od 14. novembra 1942. godine,<ref>Bogdan Krizman, Pavelić između Hitlera i Mussolinija, Globus—GP Delo, Zagreb/Ljubljana, 1980, str. 446—447.</ref><ref>Славко Комарица — Славко Одић, Зашто Јасеновац није ослобођен, Институт за савремену историју, Београд, 2005, стр. 54.</ref> prenosi opaske ustaškog poglavnika vis-à-vis četničkih komandanata s kojima su vlasti Nezavisne Države Hrvatske sklopile sporazume: {{izdvojeni citat|Poglavnik je, nadalje, saopćio da će imenovati jednog vladinog komesara da obrađuje sva pitanja vezana uz četnike kako bi za pozitivne grupe četnika »gurao« pozitivan postupak. Ocijenio je četničkog vođu [[Uroš Drenović|U. Drenovića]] bezrezervno povoljno, a o [[Rade Radić|R. Radiću]] i [[Radivoje Kerović|R. Keroviću]] još kolebljivo.}} U izvještaju iz druge polovine novembra 1942. godine, koji potpisuje komandant njemačkih trupa u NDH general [[Rudolf Lüters]], konstatuje da su gotovo svi četnici na teritoriju NDH praktički legalizirani: {{izdvojeni citat|U gotovo svim delovima Hrvatske naseljenim srpskim stanovništvom zaključeni su sporazumi između četničkih predstavnika i hrvatskih vlasti na osnovu kojih se četnicima priznaju dalekosežna prava. Jedan od sporazuma nalazi se u prilogu. Sporazuma se zasad pridržavaju obe strane. Do razoružanja bi stoga moglo doći tek po raskidu ovih sporazuma od strane hrvatskih vlasti. Ovo se s obzirom na sadašnju situaciju ne može očekivati. Četnički odredi koji se nalaze na području 714. divizije imaju snagu od približno 6-8.000 ljudi. Oni su opremljeni i automatskim oružjem. Oni pružaju diviziji dragocene usluge time što svoje zavičajno područje štite od upada partizana, tako da na ovom prostoru, ostavljajući po strani veće operacije, nisu vezane ni nemačke ni hrvatske trupe. [...] Prema izveštaju komandanta 714. divizije, četnici nisu velikosrpski opredeljeni, ali svakako ni prohrvatski. Oni žele punu ravnopravnost sa Hrvatima što im zaključeni sporazumi i obezbeđuju. Hrvatska država snabdeva u toku akcija četničke odrede municijom i ostalim potrebama. Prema sporazumima, njima pored ostalih obećanja (napr. u pogledu snabdevanja) pripada i plata od oko 3 nemačke marke dnevno, što oni ipak dosad još nisu tražili. [...] Između hrvatskih nadleštava i četnika su, kao što se vidi iz priloženog, zaključeni dalekosežni sporazumi koji se i poštuju.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=361&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000357—000358: Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj — „Veza sa neprijateljski orijentisanim krugovima u Srbiji“ (18. novembar 1942.)] <br /> ({{jez-njem|"In fast allen serbisch besiedelten Teilen Kroatiens sind Verträge zwischen Cetnikvertretern und kroatischen Behörden abgeschlossen, die den Cetniks weitgehende Rechte zubilligen. Ein Vertrag ist als Anlage beigefügt. Die Verträge werden z.Zt. beiderseits eingehalten. Eine Entwaffnung ist daher erst nach Lösung dieser Verträge durch die kroatischen Behörden möglich. Diese ist bei der derzeitigen Lage jedoch nicht zu erwarten. <br /> Bei 714.Div. haben die im Div.–Bereich beheimateten Cetnikverbände eine ungefähre Stärke von 6–8000 Mann. Sie sind mit Gewehren und verhältnissmässig wenig automatischen Waffen ausgestattet. Sie leisten der Div. wertvolle Dienste, indem sie ihr Heimatgebiet gegen Einfälle der Partisanen schützen, sodass, von grösseren Unternehmen abgesehen, in diesem Raume weder deutsche noch kroatische Truppen gebunden werden. Sie entlasten hiedurch den Bahnschutz und versorgen die deutsche Führung mit wertvollen Feindnachrichten. Nach Meldung des Kdr.714.Div. sind die Cetniks nicht gross–serbisch, allerdings auch nicht pro–kroatisch. Sie erstreben eine volle Gleichberechtigung mit den Kroaten, was ihnen durch die abgeschlossenen Verträge auch zugesichert ist. <br /> Die Cetnikverbände werden durch den kroatischen Staat bei Einsätzen mit Munition versorgt und verpflegt. Vertragsmässig steht ihnen neben anderen Zusagen /z.B. Versorgungsansprüchen/ auch Wehrsold von etwa RM 3.— täglich zu, den sie jedoch bisher nicht beansprucht haben. <br /> Zwischen kroat. Dienststellen und Cetniks sind weitgehend Verträge entspr. Anlage abgeschlossen, die auch i.a. gehalten werden."}})</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 25, str. 53—54.</ref>|Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj (18. novembar 1942).}} Potpukovnik [[Werner Pfafferott]], načelnik štaba komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj, odgovorio je 12. XII potvrdno na upit komandujućeg generala i komandanta u Srbiji [[Paul Bader|Paula Badera]] o dostavljanju teksta sporazumâ potpisanih tokom 1942. godine: {{izdvojeni citat|Njemački Wehrmacht u Hrvatskoj nije sklopio nikakve sporazume s pravoslavnim dobrovoljačkim postrojbama. Prilaže se prijepis sporazuma sklopljenih između Nezavisne Države Hrvatske i pojedinih četničkih skupinâ, uz molbu za njegov povraćaj. Nama nisu poznati nikakvi daljnji sporazumi.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=736&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000732.] <br /> ({{jez-njem|"U.R. An Kommand.General u.Befehlshaber in Serbien <br /> Belgrad. <br /> Die deutsche Wehrmacht in Kroatien hat mit pravosl. Freiwilligen–Verbänden keine Abkommen getroffen. <br /> Eine Niederschrift der zwischen dem Unabhängigen Staat Kroatien und einzelnen Cetnik–Gruppen abgeschlossenen Verträge wird mit der Bitte um Rückgabe beigelegt. <br /> Weitere Abkommen sind hier nicht bekannt. <br /> Für das Kommando der deutschen Truppen in Kroatien Der Chef des Generalstabes Pfafferott Oberstlt.i.G."}})</ref>}} === Sadržaj sporazuma === {{Wikisource|Sporazum grupe četničkih predstavnika sa predstavnicima NDH od 23.5.1942.}} [[Datoteka:Ustaša, četnik i Nemac.jpg|minijatura|Ustaški gvardijan, četnički komandant Vaso Miljuš i njemački oficir u [[Karin]]u kod [[Obrovac|Obrovca]], krajem 1943. godine]] {{izdvojeni citat|Četničke postrojbe sudjelovat će dobrovoljno u suzbijanju i uništavanju komunističko-boljševičkih bandi zajedno sa ostalom oružanom snagom Nezavisne Države Hrvatske, pod općom zapoviedi zapovjednika ove oružane snage, pri čemu će zapovjednici četničkih postrojbi zapoviedati svojim postrojbama. Četničke postrojbe mogu izvoditi samostalne potrebne akcije protiv partizana, no o ovome će na vrieme izvjestiti zapovjednika Hrvatske oružane snage.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_89.htm Zapisnik o sporazumu između predstavnika Ozrenskog, Trebavskog i odreda "Kralj Petar II" i NDH od 28. maja 1942. o saradnji u borbi protiv NOP-a u istočnoj Bosni]</ref>|Sporazum o saradnji predstavnika Ozrenskog i Trebavskog četničkog odreda te odreda "Kralj Petar II" sa ustaško-domobranskim jedinicama i priznanju NDH, 28. maj 1942. godine}} Četnici se obavezuju na: * priznanje NDH i njenog poglavnika; * prekid svih neprijateljstava sa civilnim i vojnim vlastima NDH; * pružanje borbene podrške oružanim snagama NDH u borbi protiv partizana; * pomoć organima NDH pri uspostavi reda i izgradnji državnog aparata; * dopuštenje i pružanje pomoći civilnim i vojnim organima NDH pri vršenju istrage zločina protiv života i imovine građana bez obzira na vjersku pripadnost na četničkoj teritoriji; * neki sporazumi su uključivali i „interniranje nepoćudnih koji bi sporazum ometali“.<ref name="Pop izdaje"/> Hrvatske vlasti se obavezuju da će: * prepustiti četnicima samoupravu na njihovoj teritoriji, uz kontrolu organa NDH; * dozvoliti četnicima nošenje oružja radi borbe protiv partizana; * snabdijevati četnike municijom; * zbrinjavati četnike ranjene u borbi protiv partizana u bolnicama NDH; * pomagati udovice i siročad četnika poginulih u borbi protiv partizana; * dozvoliti „neometan promet robe i osoba, kao i ostalim građanima Hrvatske“.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=713&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000709–000710: Lista sporazuma potpisanih između pripadnika bosanskih četnika i predstavnika vlasti NDH u periodu između 28. maja 1942. i 16. januara 1943. godine]</ref> Budući da su nemačke vojne vlasti imale taktičku komandu u ovoj oblasti, legalizovani četnici su potpisivanjem ugovora sa vlastima [[NDH]] stupile pod taktičku komandu [[Wehrmacht]]a. Pri provođenju sporazuma dolazilo je do teškoća, odugovlačenja, incidenata i sitnijih prepada i čarki. Ipak, s obzirom na stalno rastuću opasnost od [[NOVJ]] po obe strane, ugovori su redovno obnavljani. === Isporuka oružja, municije, hrane i novca === Pavelićev ministar [[Mladen Lorković]] [[26. maj]]a 1942. godine depešom obavještava »vrhovničtvo« Velike župe Bribir i Sidraga o sljedećem: {{izdvojeni citat|»Glavni stožer domobranstva suglasan je sa vašim priedlogom da se vođama grko-istočnjaka popu Momčilu Đujiću, Mani Rokviću, Bogunoviću, Paji Popoviću i Paji Omčikusu dodieli pomoć od milijun Kn (kuna), 200 pušaka jugoslavenskog poriekla i 10 strojo-pušaka.«<ref>AVII, H-P-426; u protokolu Ministarstva vanjskih poslova NDH dokument je zaveden pod brojem VT/57/42.</ref>|Depeša ministra NDH [[Mladen Lorković|Mladena Lorkovića]] nadležnima u Kninu o isporuci oružja četnicima (26. maj 1942.)}} Isplata je izvršena početkom juna. O tome dr Sinčić iz [[Knin]]a obavještava Pavelića: "''Jučer sam trima glavnim vođama četnika koji su u borbi protiv partizana, Momčilu Đujiću, Branku Bogunoviću i Mani Rokviću dao svakome po 100.000 kuna radi organiziranja borbe protiv partizana i pomoći njihovim suborcima''."<ref>AVII, 195,12/6—1</ref> Istovremeno je Sinčić »četničkim vođama izručio jednu makar skromnu količinu hrane, a naše zapovjedništvo stavilo im je na raspolaganje 20.000 metaka, 100 pušaka i 10 dobrovoljaca puškomitraljezaca s oružjem«.<ref>AVII, 224,35/11-1.</ref> Veliki župan Sinčić tražio je 17. juna 1942. godine od Ministarstva unutarnjih poslova dodatnu pomoć u novcu, hrani i municiji za četničke odrede u NDH: {{izdvojeni citat|Suradnja s četničkim vođama ovdje je postignuta. Svi oni iskazali su svoju volju i spremnost za suradnju i mir. Osobito danas, kad je borba istih protiv komunista južne Like i zapadne Bosne teška i krvava, za punu suradnju, za osiguranje ovih krajeva od komunističke opasnosti, potrebno je da naše vlasti četnicima, koji s vlašću surađuju, dadu podršku u novcu, hrani i strijeljivu. Pomoć u hrani i novcu u mogućim granicama sam dao a što se tiče strijeljiva, istim ne raspolažem, premda je to pitanje najvažnije za učvršćenje suradnje i uspjeh borbe. Neophodno je potrebno, da se odmah izdadu nalozi i ovlaštenja vojničkim zapovjedničtvima u sjedištima župa, tako i ovome u Kninu, da odmah po traženju velikog župana stave na raspolaganje neophodno potrebitu količinu strijeljiva, koja je potrebna pravoslavcima za borbu protiv komunista.<ref>Narodnooslobodilačka borba u Dalmaciji 1941–1945, Zbornik dokumenata; knjiga 2: siječanj–srpanj 1942. godine, Institut za historiju radničkog pokreta Dalmacije, Split, 1982, str. 1019.</ref>}} === Reakcije i naredbe generala Draže Mihailovića i Vrhovne komande JVuO === [[Datoteka:144 Draza Mihajlovic.jpg|185px|minijatura|[[Draža Mihailović]] je odobravao tajnu suradnju četnika i ustaša.]] Četnički vođa [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]] je ove taktičke dogovore smatrao korisnim, ali je bio veoma nezadovoljan formom pismenih ugovora, jer je to bilo politički i propagandno veoma nezgodno.<ref name="ReferenceA">https://www.znaci.org/00001/11_22.htm</ref> [[1. jul]]a 1942. godine Draža Mihailović je depešom javio da ima „puno razumevanje” za djelovanje četnikâ u Bosni: {{izdvojeni citat|Partizane razbiti što pre. Za rad u Bosni imam puno realno razumevanje. Bušiti što više hrv. jedinice.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref>}} [[7. jul]]a 1942. godine, Mihailović ponovo javlja svom čovjeku pod šifrom "505" (riječ je o [[Lazaru Trklji]], članu četničkog [[Centralnog nacionalnog komiteta]]): {{izdvojeni citat|Izveštavaju nas da četnici u Bosni se bratime i slikaju zajedno sa Hrvatskim vojnicima. Izvestite šta je na stvari.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref>}} Par dana kasnije, Draža Mihailović je svojim ljudima objasnio da se sporazum sa vlastima NDH mora razumeti, ali je greška što je on zvaničan i javan, pa ga treba proglasiti delom neodgovornih pojedinaca: {{izdvojeni citat|Sporazum izmedu četnika u Bosni, Hrvatskoj i Lici i Pavelićevih vlasti je svakako neželjena posledica partizanskih nasrtaja na četnike i JVO (Jugoslovenska vojska u otadžbini) — kao takav mora se razumeti. Ono što se u tom sporazumu ne može odobriti, to je što su dotični četnici dopustili da bude formalan, zvaničan, javan, iskorišćen za ustašku propagandu. Zato ga treba dezavuisati, a u svakom slučaju smatrati učinjenim od neodgovornih, lokalnih ljudi i grupica...<ref name="ReferenceA">https://www.znaci.org/00001/11_22.htm</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} [[16. jul]]a 1942. Draža Mihalović u depeši majoru [[Žarko Todorović|Žarku Todoroviću]] (“Valter”), pominje vezu sa [[Ante Pavelić|poglavnikom NDH]] i traži „podrobnije podatke o licu koje nosi Pavelićeve poruke”.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref> Sir [[William Deakin]], britanski oficir za vezu kod [[NOVJ]], u svojim memoarima notira komandnu odgovornost generala Draže Mihailovića za četničku saradnju s oružanim jedinicama NDH: {{izdvojeni citat|Bosanski četnici su, prema zaplenjenim dokumentima, sklapali sporazume sa Pavelićevim vlastima. Mihailović obično nije održavao ličnu vezu sa svojim mesnim komandantima. Dodir je uspostavljan preko štabnih oficira koji su išli u obilaske. Krajem avgusta [1943. — prim.], u vezi sa mojim porukama, primio sam na razmatranje jedan predlog iz Kaira da se preko BBC-a poimenično žigošu oni četnički komandanti za koje postoji dokaz da sarađuju sa Pavelićem i Nemcima. Odgovorio sam: “Smatram da bi napad na četnike saradnike okupatora preko BBC-a bio odlučan korak napred, ali učiniti to izostavljajući Mihailovića predstavljalo bi manevar koji ovde niti bi bio dobro primljen niti shvaćen. Zaplenjeni dokumenti odnose se na legalizovane četnike, tj. one kojima je - za razliku od ilegalnih četnika - dopušteno da sarađuju sa Osovinom. Ali i jedni i drugi su pod vrhovnom komandom Mihailovića.”<ref>[https://www.znaci.org/00001/5_2.htm Vilijam Dikin, BOJOVNA PLANINA, Beograd 1973.]</ref>|Sir [[William Deakin]], ''The Embattled Mountain''}} Nalazeći se već u [[Crna Gora|Crnoj Gori]], general Mihailović šalje 3. avgusta 1942. godine iz Vrhovne komande JVuO depešu Lazaru Trklji (pseudonim »505«), koja je na liniji prihvatanja saradnje s oružanim snagama NDH, ali prvenstveno s pripadnicima [[Hrvatsko domobranstvo|Domobranstva]]: {{izdvojeni citat|Hrvatske jedinice bušiti. Od Hrv. oficira tražiti znatne usluge u obaveštajnoj službi, oružju i municiji, hrani, odeći i obući kao dokaz njihove iskrenosti. Na slučaj prelaska njihovih celih jedinica ne mešati ih sa našim i čuvati ih za specijalne zadatke dok se ne pokažu kakvi su.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} General Mihailović je u istom smislu pisao i majoru [[Dragoslav Račić|Dragoslavu Račiću]] (pseudonim »Đorđe«), u depešama poslatim 27–28. avgusta 1942. godine: {{izdvojeni citat|Privucite u naše redove hrvatsku vojsku ali ih ne mešajte sa našim. Neka formiraju zasebne jedinice. Naročito ih koristite za otšrafljivanje šina na krivinama i druge sabotaže na železnicama... Hrvatske jedinice neka se pokažu na delu i borbom i davanjem oružja i municije, odeće i obuće našim jedinicama, da su uz nas.<ref>Раде Ристановић, Милутин Живковић, Милош Чорбић, Радио депеше Југословенске војске у отаџбини 1941‒1942, Институт за савремену историју, Београд, 2021, стр. 325.</ref>}} Major [[Petar Baćović]] je sporazume sa ustašama ocijenjivao kao „fatalne”, jer su obrazovani neki „hrvatski četnici” i „žigovi četničkih stožera sa hrvatskim grbom”, što je koristilo hrvatskoj državi, dok je četnike diskreditovalo u komunističkoj propagandi. Oni četnici koji su ušli u kolaboraciju s ustašama, govorili su o „nekom bosanskom pokretu” i ne spominjući generala Dražu Mihailovića.<ref>[https://www.znaci.org/00001/92_6.pdf Branko Petranović: Vojno-politička organizacija četnika i kvislinga – antikomunistička suština kolaboracije]</ref> === Reakcije četničkih boraca === Sporazumi koji su sklopljeni i uspostavljena saradnja između četnika i [[NDH]] nisu bili rezultat međusobne bliskosti, nego trenutnih taktičkih potreba. Obe strane zadržale su međusobnu odbojnost. Nakon potpisivanja, Lazar Tešanović jula 1942. javlja Draži Mihailoviću da su borci protiv sporazuma: {{izdvojeni citat|Istina je da su četnici na Ozrenu i Trebavi napravili sporazum sa Hrvatima na pitanju zajedničke borbe protiv komunista. Razlog, što su se svojim teškim položajem bojali uništenja posle slabe situacije u Istočnoj Bosni. Borci su protiv sporazuma i Botić ide tamo. [...] U srezu Rogatičkom, preko 100 četnika sa Hrvatima održavaju red.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_123.htm</ref>|Depeša Lazara Tešanovića Draži Mihailoviću od 11. VII. 1942. god.}} Sklapanje "pakta" sa vlastima NDH uzrokovalo je drastičan pad morala kod četničkih boraca, pa su znatno manje partizanske jedinice uspevale da razbiju znatno veće četničke: {{izdvojeni citat|Ne ulazim u suštinu neuspeha borbi Borjanskog odreda i komande bosanskih četničkih odreda protiv partizana, ali moram da napomenem da su glavne greške ne samo u strategijskim planovima za napad, odbranu i povlačenje, nego i osmomesečna učmalost pod »Paktom« koja nije dala ništa dobro nego samo učmalost, neposlušnost, nenaoružanje i samovolju pojedinaca kao komandira, komandanata, pregovarača itd. — Jasan je dokaz što je 800 partizana razbilo odred od 1800 vojnika.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_2_30.htm IZVEŠTAJ ČLANA ŠTABA MOTAJIČKOG ODREDA OD 9. FEBRUARA 1943. NAČELNIKU ŠTABA KOMANDE BOSANSKIH ČETNIČKIH ODREDA O EFEKTU PAKTA IZMEĐU ČETNIČKIH ODREDA I USTAŠKO-DOMOBRANSKIH JEDINICA</ref>|Izveštaj načelniku štaba bosanskih četnika od 9. februara 1943.}} === Novi sporazumi (1943) === [[Datoteka:Četnici denunciraju partizane vlastima NDH.jpg|minijatura|Četnici iz [[Teslić]]a javljaju domobranskoj 6. lovačkoj pukovniji o predstojećem partizanskom napadu na Teslić.]] U Kninu je 26. II 1943. održana skupština četničkih »vojnih delegata i civilnih predstavnika« s područja [[Bosansko Grahovo|Bosanskog Grahova]], [[Drvar]]a i [[Bosanski Petrovac|Bosanskog Petrovca]]. Odlučeno je da se formira Grmečko-klekovački korpus, a za komandanta je izabran [[Đuro Plećaš]]. Zaključeno je da se »odmah povedu pregovori sa hrvatskim civilnim i vojnim vlastima za što tešnju saradnju, međusobnog pomaganja i zajedničku borbu protiv partizanskih pljačkaških hordi« a izabrani su i »opunomoćenici« za vođenje pregovora.<ref>Arhiv Hrvatske, Četnička arhiva, kut. 1.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/41_13.htm Fikreta Jelić–Butić: ČETNICI U HRVATSKOJ 1941–1945. poglavlje POKUŠAJ PODUZIMANJA VEĆE ČETNIČKE OFENZIVE PROTIV NOP-A]</ref> U [[Gospić]]u je 6. marta 1943. potpisan sporazum između pripadnika [[Medak|Medačkog]] četničkog odreda i vojnih i političkih vlasti NDH. Sastanku su, s hrvatske strane, prisustvovali ustaški pukovnik [[Vjekoslav Servatzy]], oružnički pukovnik Dragutin Mašek te veliki župan župe Lika i Gacka Ferdo Stilinović. Na drugoj strani, bili su prisutni kapetani Jovo Dabović i [[Miodrag Kapetanović]], komandant Medačkog odreda, kao i nekoliko civilnih predstavnika. U zapisniku sporazuma, između ostalog, navedeno je sljedeće: {{izdvojeni citat|Svrha sastanka je davanje odnosno dobivanje dozvole za obstojnost i daljni rad gore spomenute skupine oboružanog pravoslavnog pučanstva. Tim povodom daje se i prima na znanje sliedeće: <br /> 1.— Vođa naoružanog odreda zvanog »Medački četnički odred«, svi njegovi zapovjednici i oboružani pripadnici tog odreda u ime svoje i u ime cielokupnog pravoslavnog pučanstva, koje stanuje na području toga odreda izjavljuju, da priznaju vrhovničtvo (suverenitet) N.D.H. i Poglavnika, koji je nosioc tog vrhovničtva, za svog vladara. Priznaju također sve zakone, naredbe, odredbe i u obće zakonske propise N.D.H. i obavezuju se iste poštovati i njima se pokoravati kao i svi drugi državljani N.D.H. Nadalje izjavljuju da žele, da im se dozvoli da oružje, koje već posjeduju, mogu i nadalje zadržati u svrhu, da brane svoja sela i naselja od pljačkaških partizanskih bandi i drugih odmetnika, a izjavljuju se spremnim dobrovoljno sudjelovati sa hrvatskim i njemačkim odnosno talijanskim oružanim snagama na suzbijanju i uništavanju partizansko odmetničkih bandi i to pod vrhovnim zapovjedničtvom hrvatskih odnosno njemačkih ili talijanskih vojnih zapovjednika.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 159, registarski broj 23/3 (H-X-84).</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_76.htm Zapisnik o sporazumu Medačkog četničkog odreda i predstavnika vojnih vlasti Nezavisne Države Hrvatske u Gospiću od 6. marta 1943. o saradnji u borbi protiv pripadnika NOP-a na području centralne Like]</ref>}} == Zajedničke borbe protiv partizana == === Bitka na Kozari (1942) === {{main|Bitka na Kozari}} [[Datoteka:Četnici i domobrani.jpg|minijatura|Četnici sa domobranima u NDH.]] Četničke snage nijesu bile isključivo pasivne u velikoj operaciji protiv [[Ustanak u NDH|ustanka u NDH]]. Naprotiv, počev od ljeta 1942. godine, četnici uzimaju aktivnog učešća u okupatorsko-kvislinškim operacijama, o čemu svjedoče i primarni izvori njemačke provenijencije: {{izdvojeni citat|Borbena grupa “Zapadna Bosna” [...] d.) Grupe za zaprečavanje: lojalni četnici pod njemačkim vođstvom napreduju iz Bronzanog Majdana prema sjeverozapadu. Neprijatelj kod Piskavice opkoljen. Na sjeveru i zapadu nikakvi posebni događaji.<ref>[https://www.znaci.org/images/NARA/T501_248_0289.jpg NARA, T501, Roll 248, frame no. 000289.] <br /> ({{jez-njem|"Sperrgruppen: Loyale Cetniks unter deutscher Führung von Bronzani Majdan im Vorgehen nach NW. Feind bei Piskavica wird eingeschlossen. Nord und West keine besonderen Ereignisse."}})</ref>|Dnevni izvještaj [[Paul Bader|Paula Badera]], glavnokomandujućeg generala u Srbiji za 13. juni 1942. godine}} {{izdvojeni citat|Borbena grupa “Zapadna Bosna” [...] c.) Grupe za zaprečavanje: Hrvatske jedinice, naslonjene na grupu “Fric”, preuzele obezbjeđivanje Banje Luke sa zapada. Neprijatelj drži visove sjeverno i sjeverozapadno od Bronzanog Majdana. Napad nacionalnih četnika na ove visove u toku. Uspostavljena veza sa hrvatskim dobrovoljcima kod Sanskog Mosta i sa nacionalnim četnicima iz Bronzanog Majdana kod Debeljaka.<ref>[https://www.znaci.org/images/NARA/T501_248_0298.jpg NARA, T501, Roll 248, frames no. 000298—000299.] <br /> ({{jez-njem|"Sperrgruppen: Kroat. Verbände haben in Anschluss an Gruppe "Fritz" die Sicherung W Banja Luka nach W übernommen. Höhen N und NW Bronzani Majdan feindbesetzt. Angriff nationaler Cetniks auf diese Höhen in Durchführung. Verbindung zwischen kroat. Freiwilligen bei Sanski Most und nationalen Cetniks in Bronzani Majdan bei Debeljak hergestellt."}})</ref>|Dnevni izvještaj generala Paula Badera (14. VI 1942)}} Tokom [[Bitka na Kozari|bitke na Kozari]] koja se vodila u junu i julu 1942, fašističke snage su brojale 11.000 oficira, podoficira i vojnika Vermahta, 20.000 [[Ustaše|ustaša]] i [[Domobrani|domobrana]], 2000 četnika (iz odreda [[Rade Radić]]a, [[Vukašin Marčetić|Vukašina Marčetića]] i [[Uroš Drenović|Uroša Drenovića]]), a Mađari su učestvovali sa 5 topovnjača rečne flotile. Četničke snage korišćene su uglavnom za zaprečavanje i lokalne napade.<ref>Dnevni izveštaj komandujućeg generala u Srbiji za 13. jun 1942 (Nacionalni arhiv Vašington, T-501, rolna 248, snimak 289.).</ref><ref>Dnevni izveštaj komandujućeg generala u Srbiji za 14. jun 1942 (Nacionalni arhiv Vašington, T-501, rolna 248, snimci 298-299.).</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/165_12.pdf Antun Miletić: NEKE MERE I DEJSTVA VERMAHTA NA KOZARI 1941-1942. GODINE] u : [https://www.znaci.org/00001/165.htm Kozara u narodnooslobodilačkoj borbi i socijalističkoj revoluciji (1941-1945): radovi sa naučnog skupa održanog na Kozari (Mrakovica) 27. i 28. oktobra 1977]</ref> Njemačke snage imale su ulogu tehničke potpore postrojbama NDH, koje nisu bile u stanju same poraziti [[2. krajiški (kozarački) partizanski odred|2. krajiški NOPO]]; zbog toga Nijemci preuzimaju vođenje operacije. Jedna od specifičnosti operacije jest činjenica da su u sastavu postrojbi NDH djelovale snage četničkog puka „Manjača“ (pod komandom vojvode Marčetića). Bila je to četnička postrojba čije je vođstvo priznavalo vrhovništvo NDH i koja je imala ulogu pomoćne postrojbe oružanih snaga NDH. Operacija je bila reakcija na činjenicu da je 2. krajiški NOP odred zauzeo [[Prijedor]] 16. maja. Područje Prijedora bilo je važno za vlast NDH, kao i za njemačke gospodarske interese na tom području, u prvom redu zbog rudnika [[Gvožđe|željeza]] [[Ljubija (Prijedor)|Ljubija]].<ref>[https://www.croris.hr/crosbi/publikacija/prilog-skup/813881 Vlatka Vukelić, Vladimir Šumanović: The Battle of Kozara - key facts and military-political context] <br /> ({{jez-eng|"The German forces had the role of technical support to the NDH units, which were not capable of defeating the 2nd Krajina NOPO by themselves, and for this reason they took over the running of the operation. One of the specifics of that operation is the fact that the forces of the "Manjača" Chetnik regiment operated as part of the NDH units. This was a Chetnik unit whose leadership recognized the supremacy of the NDH and had the role of an auxiliary unit of the NDH armed forces. The operation was a reaction to the fact that the forces of the 2nd Krajina NOPO occupied Prijedor on May 16, 1942. The area of Prijedor was important to the NDH government but also for German economic interests in that area because of the Ljubija mine."}})</ref> === Borbe za Jajce, Prozor i Livno (1942) === {{main|Borbe za Jajce 1942.|Borbe za Livno 1942.|Operacija Alfa|Operacija Beta}} Nemačka komanda uspostavila je puno operativno jedinstvo, tako da su u zajedničkim operacijama protiv partizana rame uz rame učestvovale Nemačke snage, snage NDH i četnički odredi. Primer ovakvih zajedničkih operacija su [[Borbe za Jajce 1942.|operacije na planini Manjači septembra 1942]]. u kojima su učestvovale 3. bataljon 721. nemačkog pešadijskog puka, 2. čete 1. domobranskog regrutne bojne, 1. i 2. bojna Petrinjskog zdruga, vod haubica i 8 tenkova zajedno sa četnicima Manjače protiv partizanske grupacije sastavljene od [[Prva krajiška brigada NOVJ|1. krajiške]], [[Druga proleterska brigada NOVJ|2. proleterske]] i delova [[Druga krajiška brigada|2. krajiške]], [[Treća proleterska brigada NOVJ|3. sandžačke]] i [[Četvrta proleterska crnogorska NOU brigada|4. crnogorske brigade]]. U italijanskoj okupacionoj zoni, sadejstvo italijanske vojske, snaga [[NDH]] i četnika obezbeđivano je posredstvom nadređene italijanske taktičke komande, kao u [[Operacija Alfa|operacijama Alfa]] i [[Operacija Beta|Beta]] oktobra 1942. Tokom nastupanja [[četnici]] su izvršili pljačku, uništavanje sela i [[Pokolj u Prozoru 1942.|pokolj stanovništva u oblasti Prozora]]. Tokom ove osovinske operacije ubijeno je 1.019 civila od strane četnika.<ref name="MOSTARSKI BATALjON 1986">Enver Ćemalović, MOSTARSKI BATALjON, Mostar, 1986, strana 131.</ref><ref>Antun Miletić, Vladimir Dedijer, GENOCID NAD MUSLIMANIMA, Svjetlost, Sarajevo, 1990, strane 735-738. i 837-851.</ref> === Operacija Weiss i Bitka na Neretvi (1943) === {{main|Operacija Weiss|Bitka na Neretvi}} [[Datoteka:BatallaDelNeretvaMapa2.png|250px|thumb|right|[[Bitka na Neretvi]] je jedan od primera borbe udruženih sila Osovine protiv jugoslovenskih partizana ([[Datoteka:Flag of Germany 1933.svg|25x22px]] [[Njemačka]], [[Datoteka:Flag of Italy (1861-1946) crowned.svg|25x22px]] [[Italija]], [[Datoteka:Flag of Croatia Ustasa.svg|25x22px]] [[Nezavisna Država Hrvatska|Ustaše]] i [[Datoteka:Flag of the Chetniks.svg|25x22px]] [[Četnici]]).]] Četničke grupe, prethodno legalizovane kod ustaških vlasti, učestvovale su u zajedničkim borbama tokom [[Operacija Weiss I|operacija Vajs I]] i Vajs II početkom 1943. godine. Njemci su u ofenzivne trupe uključivali samo one četničke jedinice koje su imale potpisane ugovore s NDH.<ref name="Pop izdaje"/> Između osovinskih generala je došlo do razmimoilaženja, jer je italijanski general tražio da se u operacije uključe i ostali "italijanski" četnici, poput crnogorskih, a nemački je to odbijao. Italijanski general [[Mario Roatta]] je, poslije dogovora u Rimu i Zagrebu, [[15. 1.|15. januara]] izdao naređenje o uključivanju četnika u operaciju »Weiss« u kojem naglašava: {{izdvojeni citat|»Ne sme (naglašavam: ne sme) se dogoditi da spomenute formacije [četnici], za vreme i posle operacije, dođu u dodir sa nemačkim i hrvatskim trupama...«<ref>AVII, Fond IA, k. 3D/13.</ref>}} 2. januara 1943. general [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]] je izdao direktivu za četničko učešće u osovinskoj operaciji Vajs, odnosno napad na [[Bihaćka Republika|Bihaćku republiku]]: {{izdvojeni citat|Naša je namera da iz obuhvatnog položaja koga imaju naše snage izvrše koncentričan napad na komuniste na označenoj prostoriji, komunisti unište i time oslobode ovu srpsku teritoriju komunističkog terora.<ref name="Petranović">[https://www.znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović: Srpski narod u ustanku]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_1.htm Direktiva Draže Mihailovića od 2. januara 1943. komandantima korpusa za borbu protiv jedinica NOV i POJ na slobodnoj teritoriji zapadne Bosne, Like i Korduna], [https://www.znaci.org/00001/4_14_2.htm Zbornik dokumenataka i podataka NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd] - dokument 1</ref>|Mihailovićeva direktiva komandantima korpusa za borbu protiv NOVJ na slobodnoj teritoriji zapadne Bosne, Like i Korduna od 2. januara 1943.}} 3. januara 1943. godine italijanski general [[Mario Roatta]] javlja nemačkom generalu [[Alexander Löhr|Löhru]] da za predstojeću osovinsku operaciju pod svojom komandom ima "19.000 četnika grupisanih u bande".<ref>Zb. NOR, XIV/2, 1039.</ref> 18. januara 1943. vojvoda [[Dobroslav Jevđević]] obavještava [[Dragoljub Mihailović|Dražu Mihailovića]] o planu o zajedničkom nastupanju njemačkih, italijanskih, ustaško-domobranskih i četničkih formacija u predstojećoj operaciji protiv partizana: {{izdvojeni citat|Ujedno vas izveštavam, da mi je danas saopštila vrhovna talijanska komanda, da je dovršen veliki plan o generalnom napadu na partizane u kom će da učestvuju talijanske nemačke hrvatske trupe i naše snage u saradnji sa talijanskim. Na moje pitanje potvrdili su mi, da ima izgleda da u toj operaciji uzmu učešće i crnogorske trupe. O ovom sam vas izvestio i depešom. Na osnovu ovog sve više dolazi u pitanje da se ostvari naš plan o akciji, a mi da budemo samo jedan deo trupa u opštem planu italo-nemačkom za uništenje partizana. Da se ne može ostvariti naš plan nezavisno od njihove akcije, ja sam uvek naglašavao vojvodi Birčaninu, a to sam pominjao i u mojim izveštajima vama, tim pre, što su pravci nastupanja italo-nemačkih snaga od Banja Luke i od Like podudarni sa pravcima, koje smo mi namenili našim trupama.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_13.htm Izveštaj Dobroslava Jevđevića od 18. januara 1943. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj situaciji u Dinarskoj četničkoj oblasti]</ref>}} Četničkim operacijama je rukovodio lično Mihailović, čije se sedište do 23. marta 1943. nalazilo u [[Kalinovik]]u.<ref name="Presuda">[https://www.znaci.org/00001/60_3_34.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima]</ref> Otvorena saradnja četničkih vođa sa okupatorima prilikom Četvrte ofanzive imala je negativnog uticaja na [[moral]] boraca u četničkim jedinicama.<ref name="Saslušanje">[https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih]</ref><ref>https://www.znaci.org/00001/11_34.htm</ref> === Saradnja u sjevernoj Bosni (1943) === U radio-poruci proslijeđenoj 11. novembra 1943. godine štabu [[69. rezervnog korpusa]] Wehrmachta,<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=1544&broj=437 NARA, T314, Roll 1544, frame no. 000431.] <br /> ({{jez-njem|"An Gen. Kdo. LXIX Res. Korps. <br /> 1.) Bei nordostw. und südwestl. Doboj befindlichen Cetniks keine Mihailovic – Cetniks, sondern örtliche Cetniks, welche Haus und Hof verteidigen. <br /> a) Trebava – Cetniks im Raum Varos (nördl. Doboj) – Lauf der Bosna – Brestovo – Skugric – G. Zelinja – Sjenina – Varos. Stärke etwa 1000 Köpfe. Cetnik–Stab Duga Njiva (15,5 NO Doboj). <br /> b) Osrm [sic!] – Cetniks im Raum südostw. Doboj. Genaue Räume unbekannt. <br /> c) Nach Mitteilung Stabs–Chef Trebava–Cetniks Kommunistenhauptquartier in Srebnik, dort auch Lazarett. Bandenstützpunkte: Spionica, Srnice, Kerep, G. Lukavac, (südl. Gradacac), Gradacac, Modrica, Tacevci (südwestl. Modrica), außerdem in G. und D. Mededa (8 S bezw. 10 SW Gradacac). <br /> 2.) Trebava– und Osrm–Cetniks ortsgebundene Wehren, keine Verbindung mit Mihailovic, ausgeschprochene Kommunistenfeinde, bisher mit kroat. und deutscher Wehrmacht zusammengearbeitet und wesentlichen Anteil. daß Doboj nicht gefallen. <br /> Armee hierauf aufmerksam machen, fehlerhaft, diese Cetniks zu Feinden zu machen. Mihailovic–Cetniks gegen diese Cetniks eingestellt. <br /> 1. Jäger–Brigade hat Verträge mit diesen Cetniks. Befehl über Aufhebung liegt nicht vor."}})</ref> iskazano je zadovoljstvo kolaboracijom četničkih odredâ sa [[Ozren (Bosna i Hercegovina)|Ozrena]] i [[Trebava|Trebave]] sa okupatorom i kvislinškim vlastima NDH, kao i njihovom navodnom distancom prema generalu [[Dragoljub Mihailović|Dragoljubu Mihailoviću]]: {{izdvojeni citat|O ozrenskim i trebavskim četnicima; lokalne milicije koje nemaju veze sa Mihailovićem i prema kojima je DM neprijateljski nastrojen; dosad surađivali sa hrvatskim i njemačkim vlastima i značajno doprinijeli odbrani [[Doboj]]a; [[Druga oklopna armija (Njemačka)|Drugoj oklopnoj armiji]] [PzAOK 2] saopštiti da bi bila greška otpočeti neprijateljstva protiv njih; 1. lovački zdrug ima sporazum sa njima.|Za štab 69. ResKor. (11. novembar 1943. godine)}} === Šesta neprijateljska ofanziva (1943-1944) === {{main|Šesta neprijateljska ofanziva}} Njemački izvještaj od 1. septembra 1943. godine konstatuje da su svi četnici u NDH zapravo pod komandom Draže Mihailovića te da kao takvi sarađuju sa njemačkim i hrvatskim trupama: {{izdvojeni citat|Samostalni četnički odredi („ugovorni četnici“) više ne postoje, čak se i Drenović stavio pod komandu D.M.-a. Drenović, Tešanović i lokalni komandanti formalno sarađuju sa njemačkim i hrvatskim trupama. Ukupno brojno stanje četnika u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj i Sloveniji procijenjeno je na 22.500 ljudi.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=829&rec=313&roll=482 NARA, T313, Roll 482, frame no. 000826: Sastav i brojno stanje neprijateljskih snaga u zoni odgovornosti 15. brdskog korpusa (1. septembar 1943.)] <br /> ({{jez-njem|"Selbständige Cetnik–Verbände (Vertragscetniks) gibt es nicht mehr, auch Drenovic hat sich DM unterstellt. Aeusserlich arbeiten Drenovic, Tesanovic und örtliche Führer mit deutschen oder kroatischen Truppen zusammen. Gesamtstärke der Cetniks in Kroatien und Slovenien geschätzt auf 22.500 Mann."}})</ref>|Njemački izvještaj od 1. septembra 1943. godine}} [[Kapitulacija Italije u Jugoslaviji|Nakon kapitulacije Italije]], septembra [[1943]], a naročito tokom [[1944]], oblast [[NDH]] bila je posednuta veoma jakim nemačkim snagama (snagama [[Druga oklopna armija|Druge oklopne armije]]). U toj fazi Nemci su se koristili četničkim jedinicama direktno, bilo za operativne, bilo za obaveštajne zadatke, i posredovanje organa i štabova [[NDH]] izgubilo je na značaju. {{izdvojeni citat|Jedinice 373. divizije razbijene u borbi sa partizanima u pokušaju da povrate rudnik Ljubiju. Drugi dan 202. tenkovski bataljon i jedan puk divizije, ojačan sa dva ustaško-domobranska bataljona i bataljonom četnika, prodro u Ljubiju, ali ih je neprijatelj protjerao natrag u Prijedor.<ref>AVII, NAV-N-T-313, Roll. 484/463</ref><ref>https://www.znaci.org/00001/158_6.htm</ref>|Nemački izveštaj od 30. oktobra 1943. godine}} === Desant na Drvar (1944) === {{main|Desant na Drvar}} Za [[Desant na Drvar]] (operacija »Rösselsprung«) preduzet maja i juna 1944, komanda [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]] je angažirala oko 16.000 njemačkih vojnika i tri hiljade [[Momčilo Đujić|Đujićevih]] četnika.<ref name="Pop izdaje"/> Četnici su bili dragoceni kao nemački informatori, pa su upravo oni doneli Nemcima tačan podatak o lokaciji Titovog štaba: {{izdvojeni citat|Prema četničkim podacima, Tito se nalazi u drvarskoj pećini, prema drugim izvorima u Oštrelju sjeverno od Drvara.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=459&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000455.] <br /> ({{jez-njem|"IIc: Tito nach Cetnikmeldg. in Höhle Drvarska Pecina bei Drvar, nach anderer Meldg. in Ostrelj N Drvar."}})</ref>|Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog korpusa]] za 10. mart 1944.}} Nemci su nakon operacije ocenili da četnici izviđačke zadatke izvršavaju besprijekorno, vođstvo im je dobro, ljudstvo naviklo na fizičke napore. Nemci zaključuju da su im četnici "neophodni su pri osiguranju komunikacija, posebno zbog pomanjkanja vlastitih trupa".<ref>NAW, T-314, Roll 566, 000048-9: Izvještaj obavještajnog odjeljenja 15.brdskog korpusa o rezultatima formiranja „Hrvatskih borbenih grupa“ (30. juni 1944).</ref> === Ostale akcije === [[Datoteka:Četnici javljaju ustašama i Nemcima za partizane.jpg|minijatura|Četnici javljaju vlastima NDH i Nijemcima u [[Mrkonjić Grad]]u ("Varcar Vakufu") da partizani održavaju zbor kod crkve u Vrbljanima (na [[Ilindan]], [[2. 9.]] [[1943]].) i traže njihovo bombardovanje.]] Četnici i ustaše su kasnije sarađivali protiv pokreta otpora, u pojedinim slučajevima čak i bez posredstva Njemaca: {{izdvojeni citat|Mi ćemo biti u stanju u najskorijem vremenu da ovladamo srpskim naseljima ovoga kraja. — Potrebno je da i jedinice Hrvatske vojske zauzmu što više svojih naselja. — Ne vidimo razloga zašto bi se Hrvatske jedinice dozvolile blokirati, kada im se pruža mogućnost, da se naslonom na naše jake četničke jedinice stave u pokret i počnu partizanima da nanose udar za udarom.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_1.htm Pismo komandanta 4. četničke brigade o saradnji ustaša, domobrana i četnika u borbi protiv partizana na području Gospića od 11. septembra 1943.]</ref>|Pismo komandanta 4. četničke brigade o saradnji ustaša, domobrana i četnika u borbi protiv partizana na području [[Gospić]]a (11. septembra 1943.)}} Kapetan I klase [[Dušan Đaković]], komandant 4. brigade u sastavu Ličko-kordunaške oblasti, odnosno 503. korpusa JVuO, sačinio je ovo pismo, a zatim ga poslao svom predstavniku kod lokalnih ustaško-domobranskih snagâ advokatu [[Vladimiru Vladu Tesliću]]. Uz napomenu u ''post scriptumu'' („Pozdravi svu tamošnju gospodu: oficire i ostalu iskrenu braću HRVATE”), kapetan Đaković navodi još i sljedeće: {{izdvojeni citat|Postojeći ugovor ovd. četnika sa tamošnjom Hrvatskom komandom, sa naše strane ostaje još uvijek u važnosti. — Interesuje nas kako se o tome imade mišljenje na njihovoj strani. U slučaju dolaska Nemaca (što je malo vjerovatno) potrebno je znati, kako u tome slučaju imamo (Hrvati i mi) da radimo a naročito u vezi postojećeg ugovora. [...] Nama su ovde poznate mnoge stvari na osnovu kojih nalazimo za pametno i shodno, da se postigne zajednička saradnja Hrvatskih te našijeh snaga... Pored toga, mi osećamo i jedan veliki dug pažnje, obzirom na mnoge usluge, koje su nam Hrvatske vojne vlasti učinjele tokom zadnjijeh mjeseci.<ref>AVII, ČA, kut. 160, reg. br. 17/2 (H-X-243).</ref>}} U dnevnom izvještaju [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]] za 13. novembar 1943, konstatovano je da se u „priobalnom području” NDH ustaško-četnička saradnja unutar antikomunističkog fronta odvija nesmetano: {{izdvojeni citat|Kod [[Vrlika|Vrlike]] su se bande kretale dalje ka sjeveru i sjeveroistoku; četnici i ustaše kod Vrlike zauzeli stare položaje.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=975&rec=313&roll=190 NARA, T313, Roll 190, frame no. 7450754.] <br /> ({{jez-njem|"Küstengebiet: Banden bei Vrlika weiter nach N und NO abgesetzt; alte Stellungen bei Vrlika durch Cetniks und Ustaschen besetzt."}})</ref>}} U pismu koje su 30. maja 1944. lokalni četnici uputili njemačkoj komandi u [[Drniš]]u, tvrdi se da su partizani kontrolisali Medak od aprila do decembra 1943, a da je nakon dolaska [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114. lovačke divizije]] Wehrmachta, u mjestu iznova uspostavljen „ustaško-domobransko-četnički garnizon”. Medački četnici pišu: „Sve se odvijalo u duhu sporazuma i iskrene saradnje sa ustanovama NDH. Četnički odred iz Metka (Medak) učestvovao u svim akcijama njemačke vojske u aprilu 1944; od komande puka Brandenburg četnici dobili nagradu za hrabro držanje u tim borbama.”<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=299&rec=314&roll=565 NARA, T314, Roll 565, frame no. 000294: Prijepis pisma upućenog od strane četnika njemačkoj komandi u Drnišu, u kojem se traži zaštita od ustaša (30. maj 1944.).]</ref> U izvještaju poslatom 18. maja 1944. iz ustaškog 3. gorskog zdruga komandi njemačkog 69. rezervnog korpusa, navode se podaci o borbenoj saradnji sa četnicima [[Vasa Mijatovića]], koji se nalazi pod komandom vojvode Uroša Drenovića: {{izdvojeni citat|Četnici Vase Mijatovića su opet dokazali vjernost NDH, naročito prilikom napada na [[Prijedor]] i u toku akcije čišćenja od strane 69. ResKor.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=412&rec=314&roll=1548 NARA, T314, Roll 1548, frame no. 000405.] <br /> ({{jez-njem|"Die Četniks unter der Führung von Vasa Mijatović haben erneut ihre Treue zum Unabh.Kroat. Staat unter Beweis gestellt, besonders anlässlich des Angriffes auf Priedor und bei den vom LXIX A.K. vorgenommen Säuberungsunternehmen."}})</ref>}} Ustaški oficiri ubrajaju Mijatovićevu jedinicu u sopstvene snage: „Dne 10. 5. bila je vlastita taktička situacija sljedeća: [...] e) Dobrovoljačke skupine: ustaški vod, ustaška milicija sa četničkim bataljonom Vase Mijatovića te odred Muslimanske zaštite Šefkije Hadžiahmetovića u Tukovima kod Prijedora.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=413&rec=314&roll=1548 NARA, T314, Roll 1548, frame no. 000406.] <br /> ({{jez-njem|"3.) Die eigene taktische Situation: <br /> Am 10.5. war die eigene taktische Lage folgende: <br /> e) die Freiwilligen–Verbände: Ustaschenzug, die Ustachenmiliz mit dem Četnik–Btl. des Vasa Mijatović und in Tukovi bei Priedor der Muslimanenschutz des Šefkija Hadjiahmetović."}})</ref> Nakon povlačenja četnika iz Srbije u Bosnu, u izvještaju njemačkog opunomoćenog generala u [[NDH]] od 24. decembra 1944. godine, navodi se da Draža Mihajlović želi da se bori skupa sa ustašama i domobranima, jer im je „zajednički glavni cilj uništenje komunizma“.<ref>[https://znaci.org/00001/40_82.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje POSLJEDNJI DANI NA VUČJAKU]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=443&rec=311&roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000427.] <br /> ({{jez-njem|"Nach zuverlässiger V–Mann–Meldung soll Draza Mihajlovic geäussert haben, er wolle mit den Ustascha und Domobranen zusammen kämpfen, da das gemeinsame Hauptziel die Vernichtung des Kommunismus sei."}})</ref> == Teror nad pristalicama partizana == {{main|Zločini četnika u Drugom svjetskom ratu}} [[File:Chetniks as allies of the Wehrmacht 1943.png|thumb|Pripadnici Vermahta (verovatno [[369. legionarska divizija|369. vražja]] ili [[373. legionarska divizija|373. hrvatska divizija]]) u razgovoru sa četnicima u NDH.<ref>[http://bandenkampf.blogspot.com/2015/09/bk0066.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0066 | Photo | Unidentified]</ref>]] Nasuprot odnosu saradnje sa [[ustaša]]ma, četnici su provodili drakonske mere prema pristalicama partizanskog pokreta u [[NDH]]. U proglasu štaba [[bilećki vojnočetnički odred|bilećkog vojnočetničkog odreda]] o merama protiv partizana stoji sledeće: {{izdvojeni citat| 1. Svako lice, koje napusti mesto stanovanja, a to mu bude zabranjeno od četničkih vlasti iz bilo kojih razloga biće odmah streljano čim se uhvati. 2. Svako, ono lice, koje bude vodilo propagandu protivnu četničkoj vlasti i četničkoj organizaciji bi će odmah streljano. 3. Svaki agent, kurir ili lice koje raznosi propagandistički materijal protivan četničkoj organizaciji biće na licu mesta streljan. 4. Onaj, kod koga se pronađe propagandistički materijal, biće odmah ubijen. 5. Svaki onaj domaćin koji primi na hranu, stan ili ukaže ma kakvu pomoć partizanskim agentima, partizanskim kuririma i tsl. biće odmah streljan, njegova porodica internirana, a imanje konfiskovano. 6. Svako ono lice, koje primi partizane, agitatore i uopšte sumnjive ljude, dužno je odmah stvar prijaviti najbližoj četničkoj vlasti. 7. Svaka četnička jedinica, svaka strana, svaka patrola i svaki četnik dužni su odmah stupiti u borbu protiv partizana čim ih primijete. Odmah obaveštavaju susedne četničke čete, straže i posade, a ove su dužne priteći odmah i najhitnije u pomoć. Ko postupi protivno biće kažnjen smrću. Prednje odredbe stupaju odmah na snagu.<ref>[https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%9B%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D0%BD%D0%BE%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BE%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B0_%D0%BE_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B8%D0%B2_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B0 Проглас штаба билећког војночетничког одреда о мерама против партизана]</ref>|Proglas štaba Bilećkog vojnočetničkog odreda od 5. jula 1942. o merama protiv pripadnika NOP-a}} == Ukidanje naziva četnik == [[File:Transportovanje četničkih snaga u Doboju domobranskim kamionima 4. pješačke regimente.jpg|thumb|Transportovanje četničkih snaga u Doboju kamionima 4. domobranske pješačke regimente.]] Tokom 1944. godine, vojni i politički vrh ustaške države je strijepio da bi nakon kapitulacije Italije moglo doći do zbližavanja njemačkih okupacionih vlasti sa četničkim snagama na teritoriji Nezavisne Države Hrvatske, kao što je to prethodno bio slučaj s italijanskim okupatorom. Januara te godine, i najviše vojne instance u Berlinu su registrovale zazor koji su ustaše ispoljavale od bilo kakvog jačanja četnika: {{izdvojeni citat|Prilikom putovanja po Balkanu, od 16. do 22. januara 1944, zamenika glavnog štaba generala Varlimonta, koji se jedan dan zadržao i u Zagrebu i tu imao razgovore sa najvišim hrvatskim vrhom: poglavnikom, ministrom spoljnih poslova Lorkovićem, te hrvatskim ministrom odbrane Navratilom, Hrvati su pokazali naročitu uznemirenost: Nemačka je, navodno, promenila svoj stav prema Srbima, deo Srba sada čak, smatra za svoje saveznike. Kao primer, hrvatski sagovornici su govorili o tome, i protestovali, jer su nemačke više vojne vlasti formirale četničke jedinice na dalmatinskom obalnom području i, navodno, njihova ukupna snaga iznosi do 35.000 ljudi. Nemačka strana je odgovorila da su hrvatski podaci o broju četnika, koje Nemci podržavaju, veoma preterani.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Nemci komanduju)}} Iz povjerljive depeše koju je Komandant Jugoistoka feldmaršal [[Maximilian von Weichs]] uputio 24. januara 1944. [[Edmund Glaise von Horstenau|Edmundu Glaiseu von Horstenauu]], njemačkom opunomoćenom generalu u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj, može se zaključiti da najviši njemački dužnosnici ipak smatraju da od svojih ustaških saveznika treba skrivati preciznu cifru pripadnika četničkih odreda u službi [[Treći Reich|Velikonjemačkog Reicha]], navodno iz straha da ovi podaci ne dođu do [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]: {{izdvojeni citat|''Sadržaj'': Saopštenje general-lajtnantu Varlimontu o tobožnjih 35.000 četnika koji se nalaze u nemačkoj službi. 1)   U [[Dalmacija|Dalmaciji]] četnici su angažovani na: a)   Prostorno i vremenski ograničeno izviđanje i osiguranje puteva snabdevanja na pravcu Bihać — Knin — Šibenik, i to [[Momčilo Đujić]] sa 1700 četnika i vojvoda [[Mane Rokvić]] sa 1900 četnika. b)  U Hercegovini pod vođstvom pukovnika [[Petar Baćović|Baćovića]] nešto oko 1000 četnika. Ukupno, dakle, u Dalmaciji nije angažovano, osloncem na naše jedinice, za izviđanje i osiguranje ni punih 5000 četnika. Srpski oficiri (bivši ratni zarobljenici), ili nove četničke vođe, nisu bili angažovani ni u kom slučaju od strane nemačkih jedinica. Svuda su bili zaključivani sporazumi ili ugovori s vremena na vreme, sa mesnim četničkim vođama, pod određenim uslovima. 2)   Nužno je hrvatsku vladu jasno obavestiti o nepouzdanosti njihovih obaveštajnih izvora. Ipak nije celishodno da se oni detaljno obaveste o jačini četnika koji se nalaze u Dalmaciji, i njihovoj organizaciji, jer se mora sa sigurnošću uzeti da bi podaci neminovno došli do znanja vođa crvenih bandi.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_268.htm Obaveštenje komandanta Jugoistoka od 24. januara 1944. nemačkom opunomoćenom generalu u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj o angažovanju četnika u Dalmaciji i Hercegovini zajedno sa nemačkim trupama]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=191&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000179.]</ref>}} Ustaška vlada je raspolagala približno tačnim podacima o broju četnika angažovanih na strani Nijemaca u NDH. U to vrijeme je samo u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] bilo oko 28.000 naoružanih četnika, dok ih je pod [[Momčilo Đujić|Đujićevom]] komandom bilo oko 6.000. Podaci su uzeti iz bilježnica Vrhovne komande Jugoslovenske vojske u otadžbini.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 5, reg. br. 46/4.</ref><ref>Dušan Stupar, ''Draža - Istina o četnicima, Ravnogorsko četništvo 1941–1945.'' Vukotić media/NIP „Zrenjanin“, Beograd, 2015, str. 230, fus. 389.</ref> [[File:Četnički vođa Vukašin Marčetić sa ustaškom policijom u Banja Luci, 1944.jpg|thumb|Četnički vojvoda [[Vukašin Marčetić]] sa ustaškom policijom u [[Banjaluka|Banjaluci]], 1944.]] Pod pritiskom okupatora, dvije su strane, makar i neiskreno, bile prinuđene sarađivati. Primarni izvor koji svjedoči o ustaško-četničkoj saradnji pod njemačkim patronatom predstavlja izvještaj sudskog kapetana u [[Dinarska divizija|Dinarskoj diviziji]] [[Ilije Jevtića]], koji je ovaj poslao 20. februara 1944. majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]], komandantu Zapadne Bosne JVuO: {{izdvojeni citat|Sem samog vojvode Đujića i jednog malog broja četnika, svi četnici Dinarske oblasti (oko hiljadu devet stotina i nekoliko) nalaze se pod nemačkom komandom. Hranu, odeću, obuću, cigarete i novac svaki četnik i njegov starešina prima kao i nemački vojnik odn. oficir. Svu municiju i oružje primaju takođe od Nemaca. Četnici pod nemačkom komandom nalaze se po bunkerima počev od Knina do Šibenika i Splita. U pojedinim bunkerima su izmešani, pola četnici pola ustaše. Nemački oficiri dolaze na Kosovo polje u četničku diviziju, a isto tako naši četnički oficiri i ostale starešine na čelu sa Đujićevim načelnikom štaba odlaze u Nemačku diviziju. Voze se na nemačkim automobilima kroz Knin i t.d. Jednom rečju između četnika i Nemaca postoji najtešnja saradnja i nemačka puna kontrola nad radom četnika. Jedino se pop Đujić, kao komandant divizije, sa svojom užom pratnjom ne pojavljuje pred njima.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_78.htm Izveštaj kapetana Ilije Jevtića od 20. februara 1944. komandantu zapadne Bosne o svom radu i saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji i Lici]</ref>}} Za četničke formacije sa područja NDH koje su bile lojalne okupacionim vlastima, njemački organi su od maja 1944. počeli upotrebljavati službeni naziv “Hrvatska borbena zajednica” ({{jez-nem|Kroatische Kampfgemeinschaft — KKG}}). Naglašavalo se da oni moraju odbaciti naziv četnik i iredentističke težnje: {{izdvojeni citat|Tema sastanka: formiranje /Hrvatskih borbenih grupa/; Četnici imaju priznati NDH, odbaciti naziv /četnik/ i velikosrpske težnje i podrediti se Wehrmachtu; u zamjenu im se garantuje bolnička skrb za ranjene u njemačkim bolnicama, snabdijevanje pojedinih dijelova civilnog stanovništva, te zaštitu od nasilja /počinjenog od treće strane/.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=51&rec=314&roll=566 National Archive Washington, T314, Roll 566, frame 000047.]</ref>|Izvještaj obavještajnog odjeljenja 392. pješadijske divizije o sastanku sa četničkim komandantima kod Otočca 7. juna 1944. godine (10. VI 1944.).}} Svojevrsni šablon za rukovođenje novoformiranim ''Hrvatskih borbenim skupinama'' dat je u izvještaju od 13. maja 1944. poslatog štabu [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]] iz [[69. rezervnog korpusa]] njemačkog Wehrmachta: {{izdvojeni citat|Četničke jedinice dobijaju nove oznake, npr. KKG odred tog-i-tog; upotreba – manje grupe pridodati njemačkim snagama radi izviđanja, osiguranja, ili drugih zadataka; nadzor i pitanja snabdijevanja rješavaju se preko njem. ljudstva pridodatog KKG-u; obezbijeđena i medicinska njega četnika ranjenih u borbi; predviđa se i formalno uključenje ovih grupa u NDH snage u povoljnom momentu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=400&rec=314&roll=1546 NARA, T314, Roll 1546, frames no. 000394—000395.]</ref>|Smjernice za ustroj i upotrebu KKG-a (13.5.44)}} Oficiri 69. korpusa ističu i da je „uključenje Romanijskog KKG-a u 1. ustaški zdrug u zoni odgovornosti 5. SS GebKor-a pohvalan primjer u tom pogledu”, pritom dodajući: „Dokle god se tuku protiv partizana, protiv KKG ne upotrebljavati silu; ukoliko se pokažu nepouzdani, smjesta razoružati; spajanje sa srbijanskim četnicima zabranjeno; ukoliko se nađe Srbijanaca, iste poslati natrag u Srbiju; Srbijance–oficire izručiti NDH vlastima.” I u izvještaju od 30. maja 1944. godine, obavještajno odjeljenje 69. korpusa podvlači rezon formiranja ''KKG'': {{izdvojeni citat|Novi naziv za četnike u NDH koji se bore pod njemačkom komandom; Treba doprinijeti postizanju sporazuma između KKG i hrvatskih vlasti kako bi se izbjegli sukobi među njima i time omogućila zajednička borba protiv komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=395&rec=314&roll=1546 NARA, T314, Roll 1546, frame no. 000389.]</ref>|Hrvatska borbena zajednica (Kroatische Kampfgemeinschaft) (30.5.44)}} [[File:Operation Vollmond.jpg|thumb|Izvještaj [[13. SS oružana brdska divizija Handžar|13. SS divizije »Handžar«]] od 7. juna 1944. o početku [[Operacija Vollmond|operacije Pun mjesec]], u kom se nagovještava učešće četnika na strani [[Sile Osovine|sila Osovine]], i to pod službenim nazivom „Hrvatska borbena zajednica” (njem. ''Kroatische Kampfgemeinschaft''), koji je bio u opticaju od proljeća iste godine.]] U ratnom dnevniku Vrhovne komande Wehrmachta za proljeće 1944, konstatuje je se da je došlo do rasformiranja do tada lojalnih četničkih jedinica, kao svojevrsna usluga vlastima NDH. Kao »konačno rešenje« je predložena integracija u [[Hrvatsko domobranstvo|Domobranstvo]]: {{izdvojeni citat|Jedan od malobrojnih ustupaka hrvatskim zahtevima bio je u pogledu četničkog pitanja: rešeno je da se rasformiraju četnički odredi koji su bili pod nemačkom komandom. Oni pravoslavni, koji nisu iz Hrvatske, da se proteraju, a pravoslavni iz Hrvatske da se priključe nemačkim vojnim snagama kao pomoćno osoblje. 25. aprila 1944. komanda Vermahta javlja da četnika rođenih van Hrvatske i nema, pa se prema tome ne mogu ni proterati. Kao konačno rešenje predlaže se da sve lojalne četnike treba integrisati u hrvatsku vojsku.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Žalbe Nemcima)}} Pod nazivom “Hrvatska borbena zajednica”, četničke su formacije iz [[Bosanska krajina|Bosanske]] i [[Kninska krajina|Kninske krajine]], zajedno sa [[Sile Osovine|osovinsko]]-[[Kvisling|kvislinškim]] trupama, učestvovale u [[Desant na Drvar|operaciji »Konjićev skok«]], što se vidi iz izvještaja obavještajnog odjeljenja [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]] Wehrmachta iz sredine juna 1944. godine: {{izdvojeni citat|B. Hrvatske borbene grupe. Bosanski korpus, grupa Marić i Kosovski korpus sa uspjehom su korišteni u operaciji Rösselsprung. [...] Drenović je poginuo u engleskom vazdušnom napadu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=994&rec=314&roll=565 NARA, T314, Roll 565, frame no. 000989.] <br /> ({{jez-njem|"B. Kroatische Kampfgemeinschaften. Das bosn. Korps, die gruppe Maric und das Kosovo-Korps sind mit Erfolg bei der Unternehmen Rösselsprung eingesetzt werden. Drenovic ist durch englischen Tieffliegerangriff gefallen."}})</ref>}} U izvještaju 15. brdskog korpusa od 11. juna 1944. izražava se zadovoljstvo procesom izgradnje Hrvatskih borbenih grupa, ali je istovremeno notirana i opstrukcija koju tom prilikom čine ustaške vlasti: {{izdvojeni citat|U rejonu 392. pješadijske divizije postoje preduslovi za lojalnu saradnju sa četnicima u okviru novoformiranih Hrvatskih borbenih grupa. Komplikacije se mogu očekivati sa ustaške strane. U rejonu 373. pješadijske divizije je svrstavanje četnika u Hrvatske borbene grupe u skladu sa uputstvima odavno završeno. Oni su raspoređeni u uporišta duž glavne ceste za snabdijevanje i usko se naslanjaju na njemačke posade. Borbene grupe su se od svog formiranja dokazale u bezbroj borbi, rame uz rame sa legionarima. Do problema je dolazilo samo kad bi vlastima NDH ili ustašama zasmetalo prisustvo ovih malih ali u borbi prokušanih jedinica.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1205&rec=314&roll=565 NARA, T314, Roll 565, frames no. 001200—001201.] <br /> ({{jez-njem|"Im Bereich der 373. (kr.) I.D. ist die Angliederung der einstigen Cetnikverbände im Sinne der Richtlinien bereits seit langem durchgeführt. Sie wurden auf zahlreiche Stützpunkte der Nachschubstrasse aufgeteilt und eng an die Stützpunktebesetzungen der Division angegliedert. Die Kampfgruppen haben sich seit ihrem Bestehen in zahlreichen Einsätzen Schulter an Schulter mit den Legionären gut bewährt. Zu Zwischenfällen kam es nur dort, wo kroat. Behörden oder Ustaschakommandos die Anwesenheit der zahlenmässig kleinen, aber kämpferisch erprobten Gruppen störte."}})</ref>|Izvještaj 15. brdskog korpusa o rezultatima i poteškoćama u stvaranju /Hrvatskih borbenih grupa/ (11. juni 1944.).}} U izvještaju obavještajnog odjeljenja 15. brdskog armijskog korpusa Wehrmachta od 30. juna 1944. godine dati su još podrobniji podaci o »dosadašnjem toku potčinjavanja četnika njemačkim jedinicama«: {{izdvojeni citat|Kod 392. pješadijske divizije, nakon sporazuma sa majorom Eremićem, formirana dva slaba odreda; radi izbjegavanja sudara, jasno razgraničeni sa ustašama; ustaše su se, nakon početne sumnje, složile sa formiranjem ovih grupa. Kod 264. i 373. pješadijske divizije su nove smjernice već bile sprovedene u praksi; one četničke jedinice koje još nisu ušle u sastav /Hrvatskih borbenih grupa/ su ionako pod direktnom kontrolom njemačkih štabova; u rejonu 373. pješadijske divizije su ove grupe nanovo raspoređene i razvučene da bi se obezbijedila zavisnost od njemačkih jedinica. Iskustva vezana za borbeni angažman /Hrvatskih borbenih grupa/: u zoni 392. pješadijske divizije bez problema; kod 264. i 373. pješadijske divizije: municija se izdaje uz kontrolu potrošnje; četnicima je rečeno da prodaju zaplijenjenu stoku njemačkim ustanovama; izviđačke zadatke izvršavaju besprijekorno; vođstvo im je dobro, a ljudstvo naviklo na fizičke napore; neophodni su pri osiguranju komunikacija, posebno zbog pomanjkanja vlastitih trupa; iako su se tokom operacije /Rösselsprung/ Đujićevi odredi dobro pokazali, na njih se nikada ne može potpuno osloniti — izbjegavaju otvorenu borbu sa neprijateljem pravdajući se nedostatkom teškog oružja i municije.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=60&rec=314&roll=566 NARA, T314 Roll 566, frames no. 000056—000057.]</ref>|Izvještaj obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa o rezultatima formiranja /Hrvatskih borbenih grupa/ (30. juni 1944).}} Nakon sastanka održanog 25. jula 1944, u jednom dokumentu iz Komande Jugoistoka konstatovan je fiktivni status ''Hrvatske borbene zajednice'', dok se četnici u [[NDH]] nazivaju savezničkom formacijom: {{izdvojeni citat|Hrvatska: [...] Četnici su, s obzirom na vlastitu slabost, naši prirodni saveznici u borbi protiv komunizma. Samo se oni bore! “Hrvatska borbena zajednica” postoji samo na papiru.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=716&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000707.] <br /> ({{jez-njem|"Cetniks unter Berücksichtigung eigener Schwäche im Kampf gegen Kommunisten unsere natürlichen Verbündeten. Sie allein kämpfen! "Kroatische Kampfgemeinschaft" steht nur auf dem Papier."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka od 25. jula 1944.}} == Sporadični incidenti == {{main|Operacija Teufel}} Međutim, saradnja nije tekla glatko. Dogovoreno je da četnici ne napadaju hrvatska sela i da ne dolaze oružani u Knin, što se često nije poštovalo.<ref>U istrazi poslije rata Sinčić je izjavio: »Sporazumjeli smo se da četnici neće napadati hrvatska sela ni domobrane, ni oružnike, da neće oružani u Knin dolaziti«. »Međutim, Đujić je nastavio s napadima svojih četnika na pojedina katolička sela u župi s izlikom da su u njima partizani«. AVII, 261,42-1/14.</ref> Na dogovoru su, pak, inzistirale sile Osovine; stoga će ugovori o suradnji početkom [[1943]]. biti obnovljeni. Najteži incident dogodio se [[6. april]]a [[1943]], kad je jedna grupa pripadnika Ozrenskog četničkog odreda na svom kontrolnom punktu zaustavila patrolu iz sastava 369. legionarske divizije, i ubila 6 vojnika. Kao meru odmade, jedan puk 369. divizije sredinom aprila prokrstario je Ozrenom. Tom prilikom došlo je do višesatne borbe sa Ozrenskim odredom. Odred je izbegao opkoljavanje i uništenje, a početkom maja [[1943]], posredstvom advokata Branka Stakića i Đokana Šarčevića su, "uz određene uslove, u Zavidovićima, utanačili sa Nemcima primirje" i sklopili novi sporazum.<ref>Milenko Maksimović: Besmrtnici Ozrena, Trebave i Posavine, Doboj, Novinsko - izdavačka kuća Štampa, 2002, strana 179</ref> I nadalje, između ustaša i četnika je dolazilo do sukoba. Tako sredinom maja 1944. ustaše spaljuju srpsko selo, dok četnici zahtijevaju od Wehrmachta “da sve svoje snage usmjerimo na borbu protiv komunizma, a ne da gubimo vrijeme i dragocjene četničke živote na osvetu ustašama”.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=300&rec=314&roll=565 NARA, T314, Roll 565, frame no. 000295: Prijepis pisma upućenog od strane četnika njemačkoj komandi u Drnišu, u kojem se traži zaštita od ustaša (30. maj 1944.).]</ref> U narednim mjesecima saradnja četnika i ustaša je išla teško i usiljeno, uz brojne incidente i čestu intervenciju Nijemaca. U tom smislu kao paradigmatično za poziciju njemačkih okupacionih vlasti prema četnicima, s jedne, i vlastima NDH, s druge strane, može se uzeti pismo načelnika štaba [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|15. brdskog korpusa]] poslato 4. januara 1944. godine njemačkom opunomoćenom generalu u Zagrebu [[Edmund Glaise von Horstenau|Glaiseu von Horstenauu]], povodom incidenata čiji su vinovnici ustaše: {{izdvojeni citat|„Bezobzirno i neodgovorno“ ponašanje ustaša i vlasti NDH prema četnicima koji stoje u službi Wehrmachta može imati teške posljedice po ratnu privredu. Zbog ovoga se ima „najoštrije protestvovati“ kod vlasti u Zagrebu. Ukoliko se ponašanje vlasti NDH „u najkraćem roku“ ne promijeni, njemačke trupe će biti prisiljene da djeluju.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=245&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000241.] <br /> ({{jez-njem|"In der Anlage werden Berichts übersandt, aus denen hervorgeht, dass durch rücksichtslosses, unantwortliches Verhälten der Ustaschen un kroatischen Dienststellen gegen in deutschen Diensten stehende Cetniks und Pravoslaven, kriegswichtige Arbeiten der deutschen Wirtschaft entscheidend geführdet werden. <br /> Bei der kroat. Regierung ist bezüglich des Verhaltens der Ustaschen und kroatischen Dienststellen wegen der bewiesenen Gewaltmassnahmen schärfster Protest einzulegen. <br /> Sollte sich das Verhalten der besagten kroatischen Verbände nicht in kürzester Frist ändern, so werden seitens der Truppe Zwangsmassnahmen ergriffen werden."}})</ref>}} Unatoč svih razlikâ koje su generisale česte incidente, saradnja četnika s trupama NDH u borbi protiv partizana će se nastaviti i 1944. godine. U zabilješkama s putovanja po [[Dalmacija|Dalmaciji]] i [[Hercegovina|Hercegovini]] glavnokomandujućeg Jugoistoka iz avgusta 1944. navedena je opaska o promjenljivim odnosima unutar antikomunističkog tabora: {{izdvojeni citat|Saradnja 369, 264. i 373. pješadijske divizije sa četnicima dobra; saradnja 2. lovačkog zdruga sa četnicima nailazi na teškoće, vjerovatno namjerno izazvane iz Zagreba. Problemi u odnosima sa vojnim i civilnim vlastima NDH.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=681&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frames no. 000672—000674.]</ref>}} Uvijek stavljajući ostvarenje vlastitih vojnih i političkih ciljeva u prvi plan, Nijemci su pokušavali vlastima NDH predočiti sve pogodnosti saradnje sa četnicima u borbi protiv zajedničkog neprijatelja, uz što manje međusobnih razračunavanja u završnici rata: {{izdvojeni citat|Sukobe između ustaša i četnika treba sprječavati; vlastitu saradnju sa četnicima ne iznositi previše u javnost, da se ne bi izazivale bespotrebne polemike; NDH se ne treba nametati savezništvo sa četnicima, ali oni treba da shvate da vremenski i prostorno ograničena saradnja sa četnicima i njima koristi, imajući u vidu trenutni odnos snaga na terenu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1143&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 001136—001137.] <br /> ({{jez-njem|"Es ist alles vorzukehren, um Gegensätze zwischen Cetniks und Ustascha zu vermeiden bezw. zu überbrücken. Die taktisch notwendige Zusammenarbeit mit den Cetniks mäglichst nicht zu betonen, damit überflüssige Diskussionen vermieden werden. Den Kroaten ist keinerlei Cetnik–Bündnis aufzunötigen, sie müssen aber unsere örtlich und taktisch beschränkte Zusammenarbeit mit einzelnen Cetnikgruppen im Hinblick auf den derzeitigen Kräftestand und auf die Tatsache begreifen, dass ihnen jede Entlastung durch Einsatz von Cetniks im Kampf gegen Partisanen unmittelbar selbst zugute kommt."}})</ref>|Zabilješka sa razgovora glavnkomandujućeg Jugoistoka [[Maximilian von Weichs|Maximiliana von Weichsa]] i specijalnog izaslanika [[Hermann Neubacher|Hermanna Neubachera]] od 26. novembra 1944. godine}} == Sudbine četnika sa teritorije NDH == [[File:Zarobljeni Nemci, četnici i ustaše u borbi za Knin, 1944.jpg|thumb|Zarobljeni Nemci, četnici i ustaše u [[Kninska operacija|borbi za Knin]], 1944.]] Ovo su sudbine nekih vodečih četnika iz NDH: * [[Momčilo Đujić]] (komandant Dinarske divizije). Pred kraj rata [[Ante Pavelić]] mu dao slobodan prolaz preko NDH na zapad. Tako je izbjegao presude za ratne zločine koje su mu izrekli jugoslovenski sudovi u odsustvu. Osamdesetih Đujić je postavio Šešelja za četničkog vojvodu. Godine 1988. jugoslovenske vlasti pokrenule postupak za Đujićevo izručenje od SAD, ali je umro 1999. u San Diegu, Kalifornija, u 92. godini života. * [[Brana Bogunović]] (predvodio četničke pokolje u Bosanskom Grahovu i drugdje, onda komandant četničkog korpusa „Gavrilo Princip“, Dinarske divizije) – ranjen prilikom bitke s partizanima u Pađenima, 4. decembra 1944. godine. Ubrzo potom, 1945. godine partizani ga zarobili i ubili. * Pajica Omcikuš (jedan od vodja, s četničke strane, ustanka u Srbu, poslije komandant korpusa “Kralja Petra II. Dinarske divizije) – partizani ga uhvatili marta 1942. te streljali. * Pajo Popović (komandant korpusa “Onisin Popović”, Dinarske divizije) – ubijen od partizana 19.6.1942. * [[Rade Radić]] (komandant četničkog odreda "Borja"). Jugoslavenske vlasti ga uhvatile nakon rata, sudili mu i streljali ga, 1946. * [[Lazar Tešanović]] (komandant četničkog bataljona »Mrkonjić«). Ubijen 1946. u poteri od Korpusa narodne obrane Jugoslavije (KNOJ). * Miloš Torbica (jedan od vodja ustanka u Srbu, s četničke strane). Partizani ga uhvatili i streljali, marta 1942. * [[Cvijetin Todić]] (komandant Ozrenskog četničkog odreda), upao u zamku [[UDB]]-e jula 1947. i ubijen. * [[Savo Božić]] (komandant Ozrenskog četničkog bataljona). Krajem Drugog svjetskog rata ubijen je od strane jedinica Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije (NOVJ) kod Teslića 1. maja 1945. godine. * [[Uroš Drenović]] (komandant četničkog odreda »Kočić«). Poginuo u savezničkom bombardiranju 1944. * [[Jakša Račić]] – Povjerenik Draže Mihajlovića za Dalmaciju. Ubijen od partizana u Splitu, nakon talijanske kapitulacije. == Literatura == * [https://www.znaci.org/00001/41.htm Fikreta Jelić-Butić: Četnici u Hrvatskoj 1941-1945, Globus, Zagreb 1986] * [https://www.znaci.org/00001/40.htm Jozo Tomašević: Četnici u Drugom svjetskom ratu, 1941-1945, Sveučilišna naklada Liber, Zagreb 1979] * [https://www.znaci.org/00001/4_14_1.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 1 (1941. i 1942. godina), Vojnoizdavački zavod, Beograd] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_1_74.htm ZAPISNIK O SPORAZUMU PREDSTAVNIKA ČETNIČKOG ODREDA »KOČIĆ« I NDH OD 27. APRILA 1942. O PRIZNAVANjU VLASTI NDH I SARADNjI U BORBI PROTIV NOP-a, - dokument broj 74] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_1_82.htm PREDLOG ŠTABA OZRENSKOG ČETNIČKOG ODREDA OD 10. MAJA 1942. KOMANDANTU 4. DOMOBRANSKE DIVIZIJE ZA SASTANAK RADI SKLAPANjA SPORAZUMA O SARADNjI U BORBI PROTIV NOP, - dokument broj 82] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_1_89.htm ZAPISNIK O SPORAZUMU IZMEĐU PREDSTAVNIKA OZRENSKOG, TREBAVSKOG I ODREDA »KRALj PETAR II« I NDH OD 28. MAJA 1942. O SARADNjI U BORBI PROTIV NOP-a U ISTOČNOJ BOSNI, - dokument broj 89] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_1_91.htm ZAPISNIK O PREGOVORIMA PREDSTAVNIKA MAJEVIČKE ČETNIČKE GRUPE I KOMANDANTA 3. DOMOBRANSKE DIVIZIJE OD 30. MAJA 1942. O PRIZNAVANjU NDH I SARADNjI SA VLASTIMA NDH, - dokument broj 91] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_1_96.htm MOLBA ŠTABA ČETNIČKOG ODREDA »KOČIĆ« OD 5. JUNA 1942. DOMOBRANSKOM GARNIZONU MRKONjIĆ-GRAD ZA REDOVNO SNABDEVANjE HRANOM RANjENIH I BOLESNIH ČETNIKA, - dokument broj 96] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_1_103.htm ZAPISNIK O SPORAZUMU IZMEĐU PREDSTAVNIKA ČETNIČKOG ODREDA »BORJE« I NDH OD 9. JUNA 1942. O PRIZNAVANjU SUVERENITETA NDH I O SARADNjI U BORBI PROTIV NOP-a, - dokument broj 103] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_2_108.htm Zapisnik sa sastanka između predstavnika četničkog odreda "Borje" i NDH od 14. juna 1942. o dopuni sporazuma o saradnji od 9. juna 1942. godine, - dokument broj 108] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_1_117.htm DODATAK ZAPISNIKU O SPORAZUMU IZMEĐU OZRENSKOG I TREBAVSKOG ČETNIČKOG ODREDA I PREDSTAVNIKA NDH OD 28. MAJA 1942. SAČINjEN 9. JULA 1942. GODINE, - dokument broj 117] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_1_125.htm Obaveštenje Štaba Majevičke četničke grupe od 18. jula 1942. potčinjenim jedinicama o pregovorima sa nemačkom komandom u Tuzli - dokument broj 125] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_1_128.htm Dopis Glavnog štaba bosanskih četničkih odreda od 27. jula 1942. županu Velike župe Sana i Luka u vezi dogovora o sastanku - dokument broj 128] * [https://www.znaci.org/00001/4_14_2.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 2 (januar - septembar 1943), Vojnoizdavački zavod, Beograd] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_2_76.htm Zapisnik o sporazumu Medačkog četničkog odreda i predstavnika vojnih vlasti Nezavisne Države Hrvatske sklopljenom u Gospiću 6. marta 1943, dokument 76] * [https://www.znaci.org/00001/4_14_3.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3 (septembar 1943 - avgust 1944), Vojnoizdavački zavod, Beograd] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_3_.htm Pismo komandanta 4. četničke brigade od 11. septembra 1943. četničkom predstavniku kod ustaško-domobranskih jedinica o saradnji ustaša, domobrana i četnika u borbi protiv NOVJ na području Gospića - dokument 1]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Reference == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Bitka na Kozari]] * [[Napadi na garnizone NDH]] * [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] [[Kategorija:Jugoslavija u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Saradnja četnika sa NDH| ]] 36lx824zw9hrl67l4n8x2porakdggon 42711318 42711317 2026-10-16T16:14:32Z ~2026-52047-51 396422 42711318 wikitext text/x-wiki {{Sređivanje|razlog=Preterana upotreba citata}} [[Datoteka:Stahl, Ustase officer and Radic.jpg|mini|250px|Nemački general-major Fridrih Štal, domobranski oficir i vođa bosanskih četnika [[Rade Radić]], prilikom sastanka u centralnoj Bosni (u pozadini je drvena građa kojom su trgovali).]] '''Suradnja četnika sa NDH''' se odvijala tokom [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupacije Jugoslavije u Drugom svetskom ratu]]. Jedan od osnovnih ciljeva [[Ideologija četnika|četničke ideologije]] bilo je stvaranje [[Velika Srbija|Velike Srbije]], što je unaprijed isključivalo bilo kakav vid saradnje sa [[Ustaša|ustaškim]] vodstvom u [[NDH]]. Ipak, [[antikomunizam]] je predstavljao faktor približavanja dvije strane, pa će od sredine 1942. godine započeti pregovori, a zatim i zajednička borba protiv [[Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Jugoslavije|partizana]] pod okriljem njemačkog i italijanskog okupatora. [[Četnici u Drugom svjetskom ratu|Četnici]] su inicijalno učestvovali u [[Ustanak u NDH 1941.|ustanku u NDH]] 1941, zajedno sa partizanima, ali već tokom proleća [[1942]]. glavnina četničkih odreda u delu [[NDH]] pod nemačkom okupacijom sklopila je sporazume o primirju, saradnji i snabdevanju sa vlastima [[NDH]]. Ugovori o primirju i saradnji sadržali su klauzule o priznavanju suvereniteta [[NDH]], o zajedničkoj borbi protiv partizana, snabdevanju vojnom opremom, plaćanju oficira i boraca, zbrinjavanju ranjenika i brizi za porodice poginulih. Ovi ugovori sklopljeni su usled opasnosti koju su za obe strane predstavljali partizane, a u cilju efikasnije borbe protiv njih. Ugovori su odobreni od strane nemačkih vlasti. S obzirom da su snage [[NDH]] bile pod taktičkom komandom nemačkih štabova, ovim sporazumima četnički odredi integrisali su se u nemački okupacioni sistem. Do kraja rata, u gotovo svim osovinskim operacijama protiv partizanskog pokreta otpora četnici i ustaše bili su na istoj strani, pod operativnom komandom okupatora. U sprovođenju sporazuma dolazilo je do zategnutosti i do incidenata, ali i primera iskrene saradnje.<ref>Komandant 4. brigade iz sastava Ličko-kordunaške oblasti kapetan [[Dušan Đaković]]: „Mi osećamo i jedan veliki dug pažnje, obzirom na mnoge usluge, koje su nam Hrvatske vojne vlasti učinjele tokom zadnjijeh mjeseci.“ Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 9.</ref> Nakon postizanja suradnje, [[Ante Pavelić]] je naredio da treba »obiteljima onih četnika, koji su pali u borbi protiv partizana odobriti redovite potpore, onakove kakve se daju palim domobranima i ustašama.«<ref>NOB u Dalmaciji, 2, 1090.</ref> == Ustaška politika prema četnicima == U izvještaju upućenom 27. lipnja 1942. najvišim dužnosnicima [[NDH]], poput [[Ante Pavelić]]a, [[Andrija Artuković|Andrije Artukovića]], [[Mladen Lorković|Mladena Lorkovića]], [[Eugen Kvaternik|Eugena Kvaternika]] i dr, rezon za sklapanje ugovora sa četnicima, iz perspektive [[Ustaše|ustaških vlasti]], najpreciznije će obrazložiti »Veliki Župan i Stožernik« [[David Sinčić]]: {{izdvojeni citat|Jaz između četnika i partizana je neopisiv i neizgladiv. Ovaj jaz je zapravo jaz između Srba samih, koji se u međusobnoj borbi uništavaju. Mi ovu borbu trebamo podržavati i ne dozvoliti približavanje jednih drugima, već podvojenost podržavati i četnike upotrijebiti u borbu protiv komunista, kojih osim vođa — većina je pravoslavaca. '''Uništiti skupa s četnicima partizane — znači uništiti pomoću istih Srba — njihovu većinu'''. Smatram ovo politički važnim i potrebnim osobite pažnje. Izazvati podjelu, podržavati međusobno uništavanje za nas predstavlja političku korist. Ovo trebamo uzeti opravdanim razlogom u nastojanju i radu našem oko pridobivanja četnika i sarađivanja s njima. Ovom saradnjom osim toga smanjujemo broj otvorenih neprijatelja, smanjujemo broj onih, koji, dok se bore protiv nas — onemogućuju djelo našeg unutarnjeg državnog konsolidiranja, našeg jačanja, organiziranja, naše uprave, naših oružanih snaga, koje organiziranje, jačanje su prvi preduvjet našeg obstanka i naše izgradnje. [...] Ovakovo određivanje odnosa četničke organizacije prema hrvatskoj državnoj vlasti smatram privreme­nom, jedinim izlazom u današnjoj situaciji na nekim područjima Države, osobito ako se želi smirenje, prestanak revolucije, naše unutarnje sređivanje, organiziranje uprave i vojske, te ako je potrebno iskazati dok traje rat našu savezničku lojalnost — osobito prema Italiji — u borbi protiv partizana.<ref>Narodnooslobodilačka borba u Dalmaciji 1941–1945, Zbornik dokumenata; knjiga 2: siječanj–srpanj 1942. godine, Institut za historiju radničkog pokreta Dalmacije, Split, 1982, strane 1060—1061.</ref><ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/41_10.htm Fikreta Jelić Butić: ČETNICI U HRVATSKOJ 1941-1945, poglavlje PRVE AKCIJE OKO SPORAZUMIJEVANJA USTAŠKOG REŽIMA I ČETNIKA]</ref>|[[David Sinčić]], veliki župan Velike župe Bribir-Sidraga}} == Četničko napuštanje ustanka (1941-1942) == {{main|Ustanak u NDH|Četnički pučevi u Bosni}} [[Datoteka:Chetniks, Ustasa, and Domobrani.jpg|thumb|Predstavnici četnika, ustaša i domobrana na sastanku u Bosni.]] {{izdvojeni citat|Četnici Ozrena su postali poznati po svojim borbama s ustašama. Ali onda se korupcija uvukla, dijelom kroz lijenost, a dijelom kroz utjecaj lokalnih popova (pravoslavni svećenici), dijelom zbog prevladavajućeg raspoloženja kompromisa u Srbiji; i prvo su prestali boriti, a zatim, nakon što ih je napustio Toša otišavši kod Koste, oni su se okrenuli na partizane. ...oni su se plašili Toše, i ograničili su svoje aktivnosti na špijuniranje za Nemce i ubijanje naših ranjenika.<ref>[https://www.znaci.org/00001/3_1_4.htm Basil Davidson: PARTISAN PICTURE] "The chetniks of Ozren had become famous for their battles with the Ustashe. But then corruption had crept in, partly through laziness, partly through the influence of local pops (Serbian Orthodox priests), partly caught from the prevailing mood of compromise in Serbia; and first they had stopped fighting, and then, after Tosha had left them for Kosta, they had turned on the partisans. And now the few that were left (for Tosha, knowing the men and the country, had liquidated the main body of them) were a sort of home guard in the pay of the enemy. They were afraid of Tosha; and they restricted their activities to spying for the Germans and sniping at our wounded."</ref>|[[Basil Davidson]]}} {{Quote box | citat = »Ustaške vlasti su, pod pritiskom Nijemaca, počele da revidiraju politiku prema srpskom stanovništvu u Bosni i Hercegovini. Njemačkom okupatoru je bilo važno da ima mir da bi mogao eksploatisati prirodna bogatstva i koristiti ih za front. [...] Pavelićeva vlada donijela je niz mjera. Uvela je u Hrvatski državni sabor predstavnike Srba [...], osnovala Hrvatsku pravoslavnu crkvu i pozvala u domobranstvo pojedina godišta srpskih mladića, itd. [...] Ustaško rukovodstvo prihvatilo je politiku sporazumijevanja sa četnicima.«<ref>Sarajevo u revoluciji (ur. Albahari i dr.), str. 398-399</ref> | izvor = Svedočenje [[Savo Pređa|Sava Pređe]] | width = 40% | align = right}} Na celoj teritoriji [[NDH]] na kojoj su živeli Srbi, došlo je do [[Ustanak u NDH|ustanka]] protiv [[ustaše|ustaškog]] terora. Na teritoriji [[NDH]] koja je spadala u nemačku okupacionu zonu, partizanski odredi neprekidno su jačali. Ustaški masakri pokrenuli su srpske seljake na otpor. [[Komunistička partija Jugoslavije|Komunistička partija]] mobilisala je skojevske i partijske grupe, koje su se integrisale sa ustaničkim grupama, dajući im organizaciju, obezbeđujući sadejstvo i ideologiju. Međutim, ustanički slojevi bili su skloni pasivnosti, nepokretnosti i angažovanju samo u odbranu vlastitih sela. Komunisti su zastupali vojničko organizovanje i stalnu ofanzivnost i van matičnih teritorija. Pod uticajem ove unutrašnje tenzije, međuetničkog nepoverenja, [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićeve]] propagande, odjeka partizansko-četničkog sukoba u [[Srbija|Srbiji]] i delovanja [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] emisara, među ustanicima je ubrzo došlo do podele između četnika i komunista. Komunisti su imali svoje principe: beskompromisnu borbu protiv svih okupatora i pomagača i zabranu nacionalnog revanšizma. Četnici su hteli smirivanje situacije, što se ubrzo pretvorilo u borbu protiv pokreta otpora. [[Momčilo Đujić]] i [[Pajo Popović]] su prvi od četničkih vođa bili decembra 1941. godine kod župana NDH [[David Sinčić|Davida Sinčića]] u [[Knin]]u.<ref name="Pop izdaje"/> Zajedno s njima dvojicom, kod Sinčića je početkom decembra došao i [[Brane Bogunović]], kojeg će Sinčić ocijeniti kao najpouzdanijeg za suradnju.<ref>Veliki župan Sinčić je 7. februara 1942. obavijestio Pavelića da »Brane Bogunović iz Bosanskog Grahova uvijek djeluje u smislu smirenja«. (NOB u Dalmaciji, 2,872).</ref> Pregovori četnika s vlastima NDH u Kninu su nastavljeni u januaru 1942. godine, kada su velikog župana posjetili i [[Mane Rokvić]], kapetan [[Veljko Ilić]], [[Velimir Tešanović]] i [[Stevo Rađenović]].<ref>AVII, 261,42-1/12.</ref> Četnici su tokom prve polovine 1942. putem pučeva preuzeli od komunista rukovođenje ustaničkim odredima u centralnoj i istočnoj Bosni. U mnogim ustaničkim odredima izvedeni su pučevi, kojima bi četnički zaverenici likvidirali štab odreda, komuniste i ne-Srbe, i proglasili odred četničkim. [[20. februar]]a [[Četnički puč u Majevičkom NOP odredu gebruara 1942.|prepadom u Vukosavcima]] likvidiran je štab [[Majevički NOP odred|Majevičkog NOP odreda]], i preuzeta vlast nad glavninom odreda, a slično je ponovljeno tokom marta i aprila [[1942]]. u [[Četvrti krajiški partizanski odred|Četvrtom]], delovima [[Treći krajiški partizanski odred|Trećeg]] i [[Šesti krajiški odred|Šestom krajiškom odredu]], kao i u [[Romanijski NOP odred|Romanijskom NOP odredom]]. Ovi odredi sklopili su ugovore o saradnji sa vojnim vlastima NDH u narednom periodu, i tako se uključili u jedinstven nemački odbrambeni sistem. {{izdvojeni citat|Mi se sa vojnim organima hrv. države na terenu borbe protiv komunista nalazimo ne kažemo saveznici, ali kao neki slučajni saradnici. Iz toga može za obje strane nastati dosta dobrih posljedica.<ref>http://www.znaci.org/00001/4_14_1_82.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230323080618/https://znaci.org/00001/4_14_1_82.htm |date=2023-03-23 }} Predlog štaba Ozrenskog četničkog odreda od 10. maja 1942. komandantu 4. domobranske divizije za sastanak radi sklapanja sporazuma o saradnji u borbi protiv NOP</ref>|Predlog štaba Ozrenskog četničkog odreda komandantu 4. domobranske divizije za saradnju u borbi protiv partizana (10. maja 1942.)}} Snage [[NDH]] bile su malobrojne i većinom slabe borbene vrednosti, a Nemci nisu raspolagali snagama kojima bi im pomogli (tokom [[1941]]. u [[NDH]] je bila raspoređena samo [[718. divizija (Nemačka)|718. posadna divizija]]). Jačanje ustanka dovelo je vlasti [[NDH]] u vrlo tešku situaciju, u kojoj nisu imali efektivnu kontrolu na većem delu svoje teritorije. Iz tog razloga vlasti [[NDH]] sa zadovoljsvom su dočekale rascep u ustaničkim snagama i prihvatile primirje sa četničkim odredima. == Sporazumi o saradnji četnika sa NDH (1942) == [[Datoteka:Četnici, domobrani i ustaše zajedno piju.jpg|minijatura|[[Uroš Drenović]] nazdravlja uspešan sporazum sa snagama NDH.]] {{izdvojeni citat|»U jučerašnjem izvještaju obavijestio sam, da je na ovom području postignuta suglasnost, sporazum i suradnja između hrvatskih državnih vlasti i predstavnika četnika s područja zapadne Bosne, Dalmacije i Južne Like. Ta suradnja utanačena je osobito sa četničkim vodama: [[Mane Rokvić|Manom Rokvićem]] (Drvar, Bos. Petrovac), [[Brane Bogunović|Branom Bogunovićem]] (Bos. Grahovo), [[Stevo Rađenović|Stevom Rađenovićem]] (Srb) i popom [[Momčilo Đujić|Momčilom Đujićem]] (Strmica). Za konačno utanačanje pojedinosti suradnje danas me je posjetio Mane Rokvić s punomoćima svih gore spomenutih, da završi pregovore četničke organizacije s hrvatskom državnom vlašću.«<ref name="Pop izdaje"/>|Izvještaj župana [[David Sinčić|Davida Sinčića]] ministru policije [[Andrija Artuković|Andriji Artukoviću]] od [[18. jun]]a [[1942]].}} === Potpisivanje sporazuma === [[File:Četnički ugovori sa NDH.jpg|thumb|Fascikla četničkih ugovora ({{jez-njem|Cetniks Verträge}}) sa NDH, pohranjena u dokumentaciji 15. brdskog armijskog korpusa njemačkog Wehrmachta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&rec=314&roll=566 Nacionalni arhiv SAD, mikrofilm publikacija T–316, rolna 566, snimak 671. (15. brdski armijski korpus)]</ref>]] [[File:List of agreements signed between leaders of the Bosnian Chetniks and the NDH authorities.jpg|thumb|Lista sporazuma potpisanih između vođa bosanskih četnika i predstavnika vlasti NDH, od maja 1942. do januara 1943. godine (izvorni dokument Vermahta).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=713&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000709.]</ref>]] Ugovori četnika sa vlastima [[NDH]] sklapani su hronološkim redom od strane sljedećih vojvoda i zapovjednika: * Decembra 1941. godine, [[Momčilo Đujić]], [[Brane Bogunović]] i [[Pajo Popović]] su prvi otišli na pregovore kod Velikog župana [[David Sinčić|Davida Sinčića]] u [[Knin]]u<ref name="Pop izdaje"/> * 27. aprila 1942, [[Uroš Drenović]], komandant četničkog odreda »Kočić«, sklopio je sporazum sa lokalnim vlastima NDH u Mrkonjić Gradu<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_74.htm ZAPISNIK O SPORAZUMU PREDSTAVNIKA ČETNIČKOG ODREDA »KOČIĆ« I NDH OD 27. APRILA 1942. O PRIZNAVANjU VLASTI NDH I SARADNjI U BORBI PROTIV NOP-a, Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 1 (1941. i 1942. godina), Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 74.]</ref> * 15. maja 1942, [[Vukašin Marčetić]], komandant četničkog odreda »Manjača«, u Banja Luci je potpisao sporazum sa predstavnicima NDH<ref>Arhiv VII, Ca, k. 234, reg. br. 3/2.</ref><ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_74.htm</ref> * 23. maja 1942, [[Lazar Tešanović]], komandant četničkog bataljona »Obilić«, i predstavnik četničkog bataljona »Mrkonjić«, su u Banja Luci sklopili sporazum sa NDH<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_74.htm</ref> * 28. maja 1942, [[Cvijetin Todić]] i [[Savo Božić]], zapovjednici Ozrenskog i Trebavskog četničkog odreda, sklopili su sporazum sa vlastima NDH u selu Lipac<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_82.htm PREDLOG ŠTABA OZRENSKOG ČETNIČKOG ODREDA OD 10. MAJA 1942. KOMANDANTU 4. DOMOBRANSKE DIVIZIJE ZA SASTANAK RADI SKLAPANjA SPORAZUMA O SARADNjI U BORBI PROTIV NOP, Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 1 (1941. i 1942. godina), Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 82.]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_89.htm ZAPISNIK O SPORAZUMU IZMEĐU PREDSTAVNIKA OZRENSKOG, TREBAVSKOG I ODREDA »KRALj PETAR II« I NDH OD 28. MAJA 1942. O SARADNjI U BORBI PROTIV NOP-a U ISTOČNOJ BOSNI, Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 1 (1941. i 1942. godina), Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 89]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_117.htm DODATAK ZAPISNIKU O SPORAZUMU IZMEĐU OZRENSKOG I TREBAVSKOG ČETNIČKOG ODREDA I PREDSTAVNIKA NDH OD 28. MAJA 1942. SAČINjEN 9. JULA 1942. GODINE, Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 1 (1941. i 1942. godina), Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 117.]</ref> * 30. maja 1942, [[Radivoje Kerović]] i predstavnici [[Majevički četnički odred|Majevičkog četničkog odreda]] u selu [[Lopare (selo)|Lopare]] sklopili su sporazum sa predstavnicima vlasti NDH<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_91.htm ZAPISNIK O PREGOVORIMA PREDSTAVNIKA MAJEVIČKE ČETNIČKE GRUPE I KOMANDANTA 3. DOMOBRANSKE DIVIZIJE OD 30. MAJA 1942. O PRIZNAVANjU NDH I SARADNjI SA VLASTIMA NDH, Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 1 (1941. i 1942. godina), Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 91.]</ref> * 9. juna 1942, [[Rade Radić]], zapovjednik četničkog odreda »Borje«, sklopio je u [[Prnjavor]]u sporazum sa vlastima NDH<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_103.htm ZAPISNIK O SPORAZUMU IZMEĐU PREDSTAVNIKA ČETNIČKOG ODREDA »BORJE« I NDH OD 9. JUNA 1942. O PRIZNAVANjU SUVERENITETA NDH I O SARADNjI U BORBI PROTIV NOP-a, Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 1 (1941. i 1942. godina), Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 103.]</ref> * 14. juna 1942, [[Golub Mitrović]], zapovjednik [[Zenički četnički odred|Zeničkog četničkog odreda]], i njegovi pomoćnici sklopili su sporazum sa vlastima NDH u Zenici<ref>https://znaci.org/dogadjaj.php?br=12011</ref> * 15. juna 1942, [[Radivoje Kerović]] i predstavnici [[Majevički četnički odred|Majevičkog četničkog odreda]] u selu [[Lopare (selo)|Lopare]] sklopili su sporazum sa vlastima NDH<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_74.htm</ref> (verovatno razlika u kalendarima, vidi 30. maj) * 31. avgusta 1942. u selu Vraci potpisan je sporazum Glavnog štaba bosanskih četničkih odreda sa vlastima NDH<ref>Arhiv VII, Ča, k. 232, reg. br. 6/6</ref><ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_74.htm</ref> * 12. oktobra 1942. u selu Crnjelovo potpisan je sporazum Bijeljinskog četničkog bataljona sa vlastima NDH<ref>Arhiv VII, Ča, k. 233, reg. br. 43/2</ref><ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_74.htm</ref> * 17. prosinca 1942, [[Slavko Bjelajac]] i [[Jovan Dabović]], četnički zapovjednici iz kotarske oblasti [[Otočac]], postigli su sporazum s ustaškim vlastima<ref name="Pop izdaje">[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.]</ref><ref>Zb. NOR, XIV/2, str. 1055–1056.</ref> * 16. januara 1943, [[Radivoje Kosorić]], četnički zapovjednik iz okolice [[Rogatica|Rogatice]], sklopio je sporazum sa vlastima NDH u selu [[Kovanj]]<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=729&rec=314&roll=566 Nacionalni arhiv SAD, mikrofilm publikacija T–316, rolna 566, snimci 725–726, 15. brdski armijski korpus (XV. Gebirgs–Armeekorps) (4. februar 1943. godine)]</ref> [[File:Uroš Drenović.jpg|thumb|Domobranski bojnik Emil Rataj, predstojnik kotarskog suda Konstantin Urumović, četnički vojvoda Uroš Drenović i kotarski predstojnik Marko Jungić, prilikom potpisivanja sporazuma u Mrkonjić Gradu, (27. april 1942. godine)]] Glavni stan Poglavnika, ustanova koja je vodila pregovore s četnicima, uputio je 26. lipnja 1942. okružnicu u kojoj je [[Ante Pavelić|Pavelić]] precizirao postupak oko pregovora s četnicima. U okružnici se u prvom redu naglašava da »načelno treba svuda ponudu četnika za pregovore i predaju prihvatiti«. Pregovore je trebalo voditi po župama a i do tada je to činilo »povjerenstvo« sastavljeno od zapovjednika divizije, župana i ustaškog stožernika. Ustaški poglavnik je tom prilikom i formalno »dozvolio«, tj. prihvatio postojeću praksu, da komandanti četničkih odreda vrše vlast na područjima na kojima se nalaze njihove jedinice, »no pod kontrolom vlasti NDH«, i da »četničke postrojbe moraju surađivati sa hrvatskim oružanim snagama na suzbijanju i uništavanju partizana«. Četnici su mogli »zadržati oružje pod kontrolom hrvatskih vojnih vlasti«.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/41_10.htm Fikreta Jelić Butić: ČETNICI U HRVATSKOJ 1941-1945, poglavlje PRVE AKCIJE OKO SPORAZUMIJEVANJA USTAŠKOG REŽIMA I ČETNIKA]</ref><ref>Arhiv Instituta za historiju radničkog pokreta Hrvatske, Neprijateljska građa, Inv. br. 17890.</ref> Veliki župan [[David Sinčić]] u dopisu od 27. VI 1942. ističe važnost sporazuma sa četnicima, kao i poštivanja dogovorenog: {{citiranje|Politika smirenja urodila je plodom. Kod ove župe bili su nazad nekoliko dana primljeni vođe četnika ovih krajeva, te je postignut između hrvatskih vlasti, građanskih i vojnih s jedne strane, te s druge strane četnika podpuni sporazum za suradnju. Četnici više ne napadaju niti će napadati hrvatska sela i hrvatsko pučanstvo, već jedino će se boriti protiv zajedničkog neprijatelja, tj. proti komunista. (...) Ovaj sporazum je od ogromne koristi i važnosti za cielu Državu — pa svi Hrvati su dužni, da se ovoj suradnji odazovu.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/41_10.htm Fikreta Jelić Butić: ČETNICI U HRVATSKOJ 1941-1945, poglavlje PRVE AKCIJE OKO SPORAZUMIJEVANJA USTAŠKOG REŽIMA I ČETNIKA]</ref>}} Svojevrsnu rekapitulaciju sporazuma s bosanskim četnicima predstavlja izvještaj koji je Poglavnikov Glavni stan poslao 30. juna 1942. godine Ministarstvu udružbe (tj. Ministarstvu socijalne politike — nap.), s potpisom »vojskovođe« ([[Maršal|maršala]]) [[Slavko Kvaternik|Slavka Kvaternika]], u kojem se sumiraju odredbe ovih ugovora i to u dvadeset točaka koje u općim crtama odgovaraju sadržaju potpisanog. Kopije izvještaja trebalo je poslati odborima za socijalnu skrb pri općinskim sudovima koji su odlučivali o novčanoj pomoći porodicama onih domobranskih vojnika koji su na nju imali pravo, odnosno o plaćanju onih četničkih obitelji kojima je to pripadalo prema ovim ugovorima.<ref>[https://znaci.org/00001/40_50.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941—1945, poglavlje KOLABORACIJA S USTAŠKOM DRŽAVOM]</ref> Krajem aprila ili početkom maja 1942, održan je sastanak između predstavnika hrvatskih kvislinških vlasti i bosanskih četnika u hotelu „Bosna“ u [[Banja Luka|Banjoj Luci]]. Sastanak je ovjekovječen i jednom fotografijom, na kojoj se mogu prepoznati vojvode Uroš Drenović i Vukašin Marčetić. Na fotografiji se vide još dvojica četničkih komandanata; moguće da je jedan od njih vojvoda [[Lazar Tešanović]]. Iza njih stoje predstavnici ustaškog stožera, kao i Velike župe Sana–Luka, a za stolom sjede još i dvojica domobranskih oficira.<ref>[https://slikepartizana.wordpress.com/2016/12/06/sastanak-cetnika-i-ustasa-u-hotelu-bosna/ Damjan Pavlica: Sastanak četnika i ustaša u hotelu Bosna]</ref> Na konferenciji održanoj 1. i 2. jula 1942. godine, na kojoj su učešće uzele vodeće ličnosti četničkog pokreta u [[Bosna|Bosni]] (počev od komandanta Bosanskih četničkih odreda [[Radoslav Radić|Radoslava Radića]], zatim [[Vukašin Marčetić|Vukašina Marčetića]], [[Savo Božić|popa Sava Božića]], [[Cvijetin Todić|Cvijetina Todića]], [[Lazar Tešanović|Lazara Tešanovića]] i dr), jednoglasno je zaključeno da se ugovori imaju poštivati, dok se četnički odredi koji ih još nijesu potpisali pozivaju da tako nešto naprave: {{izdvojeni citat|U odnosu prema Nezavisnoj Državi Hrvatskoj jednoglasno se zaključuje, da se priznaju svi ugovori zaključeni između pojedinih četničkih odreda i N.D.H. s tim da će pojedini odredi u spornim pitanjima oko tumačenja sporazuma pitati Glavni štab i tražiti od njega merodavno mišljenje o tumačenju. [...] Kako je pod ovom tačkom dnevnog reda istaknuto pitanje odnosa prema četničkim organizacijama u Bosni koje još nisu sklopile sporazum sa N.D.H., i da li takve četničke organizacije, u slučaju da žele da potpadnu pod komandu našeg Glavnog štaba, treba da budu primljeni ili ne, odlučuje se da ih treba primiti, ali da im se preporuči od strane Glavnog štaba da sklope sporazum sa predstavnicima N.D.H.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_115.htm Zapisnik sa konferencije delegata četničkih odreda istočne i zapadne Bosne održane 1. i 2. jula 1942. o osnivanju Glavnog štaba bosanskih četničkih odreda i odnosima prema NDH]</ref>}} Njemački opunomoćeni general u NDH [[Edmund Glaise von Horstenau]] predložio je u Banjoj Luci 15. jula 1942. hrvatskom generalu [[Ivanu Brozoviću]] da se u [[Zagreb]]u osnuje centralni ured za provođenje i nadzor nad ovim ugovorima. Iako od tog prijedloga tada nije bilo ništa, kasnije će jedan centralni ured biti zadužen za te ugovore. Sve u svemu, sklopljenim ugovorima bila je obuhvaćena većina četničkih snaga u Bosni istočno od demarkacione linije. U Glaiseovom izvještaju poslatom 16. novembra 1942. komandantu oružanih snaga za jugoistočnu Evropu,<ref>Mikrofilm br. T-501, rola 264, snimak 583.</ref> navodi se da oko 10.000 bosanskih četnika ima s vladom NDH sporazum na principu »živi i daj drugima da žive«.<ref>[https://znaci.org/00001/40_50.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941—1945, poglavlje KOLABORACIJA S USTAŠKOM DRŽAVOM]</ref> Nije isključeno da je general Ivan Brozović bio zadužen za održavanje kontakta sa četnicima, s obzirom na dopis koji je vojvoda Radoslav Radić, u svojstvu komandanta Bosanskih četničkih odreda, poslao županu Velike župe Sana i Luka 27. jula 1942 (neposredno po završetku [[Bitka na Kozari|operacije »West Bosnien«]]), moleći ga za sastanak oko rješavanja sporova: {{izdvojeni citat|Odmah po obrazovanju Glavnog štaba Bosanskih četničkih odreda obaveštene su o tome hrvatske vojne vlasti preko zapovjednika Banjalučkog zdruga G. Brozovića, te smatramo da je on o tome obavestio i ostale vlasti Nezavisne Države Hrvatske.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_128.htm Dopis Glavnog štaba bosanskih četničkih odreda od 27. jula 1942. županu Velike župe Sana i Luka u vezi dogovora o sastanku]</ref>}} Obavještavajući generala Dragoljuba Mihailovića o intenzivnoj kolaboraciji četničkih snaga u [[Hercegovina|Hercegovini]] sa italijanskim okupatorom, major [[Petar Baćović]] piše 16. jula 1942. godine da se vojvoda [[Dobroslav Jevđević]] tog dana sastao sa ministrima u vladi NDH: {{izdvojeni citat|Hrvatski ministri Artuković i Košak sastali su se danas sa Dobrosavom Jevđevićem i saopštili mu da će hrvatska vojska u jačini od 2 divizije zauzeti celu Hercegovinu po cenu sukoba sa četnicima. Traže pregovore sa pretstavnicima četničkih organizacija u Hercegovini s tim da se u svemu sporazumeju. Prema mome mišljenju hrvatskim ministrima stalo je da se hrvatska država stabilizuje i očisti od četnika. Ako Hrvati uspeju u tome da u Hercegovini uspostave svoju vlast s time bi faktički stabilizovali hrvatsku državu i očistili četnike. S obzirom na dobru organizaciju četnika u ovom kraju ne bi trebalo ni po koju cenu dozvoliti da Hrvati uspostave svoju vlast u Hercegovini, a naročito u onom delu gde žive čisto Srbi. Mislim da bi trebalo što pre u Hercegovini i Bosni organizovati napad na Hrvate s tim da taj napad bude u isto vreme u Hercegovini i Bosni.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_121.htm Izveštaj majora Petra Baćovića od 16. jula 1942. Draži Mihailoviću o vojnopolitičkoj situaciji u Hercegovini i saradnji sa italijanskim okupatorom]</ref>}} Deset dana po [[Bihaćka operacija|oslobođenju Bihaća]] i stvaranju [[Bihaćka Republika|partizanske Bihaćke republike]], njemački veleposlanik u Zagrebu [[Siegfried Kasche]], u zabilješci o razgovoru sa Antom Pavelićem od 14. novembra 1942. godine,<ref>Bogdan Krizman, Pavelić između Hitlera i Mussolinija, Globus—GP Delo, Zagreb/Ljubljana, 1980, str. 446—447.</ref><ref>Славко Комарица — Славко Одић, Зашто Јасеновац није ослобођен, Институт за савремену историју, Београд, 2005, стр. 54.</ref> prenosi opaske ustaškog poglavnika vis-à-vis četničkih komandanata s kojima su vlasti Nezavisne Države Hrvatske sklopile sporazume: {{izdvojeni citat|Poglavnik je, nadalje, saopćio da će imenovati jednog vladinog komesara da obrađuje sva pitanja vezana uz četnike kako bi za pozitivne grupe četnika »gurao« pozitivan postupak. Ocijenio je četničkog vođu [[Uroš Drenović|U. Drenovića]] bezrezervno povoljno, a o [[Rade Radić|R. Radiću]] i [[Radivoje Kerović|R. Keroviću]] još kolebljivo.}} U izvještaju iz druge polovine novembra 1942. godine, koji potpisuje komandant njemačkih trupa u NDH general [[Rudolf Lüters]], konstatuje da su gotovo svi četnici na teritoriju NDH praktički legalizirani: {{izdvojeni citat|U gotovo svim delovima Hrvatske naseljenim srpskim stanovništvom zaključeni su sporazumi između četničkih predstavnika i hrvatskih vlasti na osnovu kojih se četnicima priznaju dalekosežna prava. Jedan od sporazuma nalazi se u prilogu. Sporazuma se zasad pridržavaju obe strane. Do razoružanja bi stoga moglo doći tek po raskidu ovih sporazuma od strane hrvatskih vlasti. Ovo se s obzirom na sadašnju situaciju ne može očekivati. Četnički odredi koji se nalaze na području 714. divizije imaju snagu od približno 6-8.000 ljudi. Oni su opremljeni i automatskim oružjem. Oni pružaju diviziji dragocene usluge time što svoje zavičajno područje štite od upada partizana, tako da na ovom prostoru, ostavljajući po strani veće operacije, nisu vezane ni nemačke ni hrvatske trupe. [...] Prema izveštaju komandanta 714. divizije, četnici nisu velikosrpski opredeljeni, ali svakako ni prohrvatski. Oni žele punu ravnopravnost sa Hrvatima što im zaključeni sporazumi i obezbeđuju. Hrvatska država snabdeva u toku akcija četničke odrede municijom i ostalim potrebama. Prema sporazumima, njima pored ostalih obećanja (napr. u pogledu snabdevanja) pripada i plata od oko 3 nemačke marke dnevno, što oni ipak dosad još nisu tražili. [...] Između hrvatskih nadleštava i četnika su, kao što se vidi iz priloženog, zaključeni dalekosežni sporazumi koji se i poštuju.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=361&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000357—000358: Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj — „Veza sa neprijateljski orijentisanim krugovima u Srbiji“ (18. novembar 1942.)] <br /> ({{jez-njem|"In fast allen serbisch besiedelten Teilen Kroatiens sind Verträge zwischen Cetnikvertretern und kroatischen Behörden abgeschlossen, die den Cetniks weitgehende Rechte zubilligen. Ein Vertrag ist als Anlage beigefügt. Die Verträge werden z.Zt. beiderseits eingehalten. Eine Entwaffnung ist daher erst nach Lösung dieser Verträge durch die kroatischen Behörden möglich. Diese ist bei der derzeitigen Lage jedoch nicht zu erwarten. <br /> Bei 714.Div. haben die im Div.–Bereich beheimateten Cetnikverbände eine ungefähre Stärke von 6–8000 Mann. Sie sind mit Gewehren und verhältnissmässig wenig automatischen Waffen ausgestattet. Sie leisten der Div. wertvolle Dienste, indem sie ihr Heimatgebiet gegen Einfälle der Partisanen schützen, sodass, von grösseren Unternehmen abgesehen, in diesem Raume weder deutsche noch kroatische Truppen gebunden werden. Sie entlasten hiedurch den Bahnschutz und versorgen die deutsche Führung mit wertvollen Feindnachrichten. Nach Meldung des Kdr.714.Div. sind die Cetniks nicht gross–serbisch, allerdings auch nicht pro–kroatisch. Sie erstreben eine volle Gleichberechtigung mit den Kroaten, was ihnen durch die abgeschlossenen Verträge auch zugesichert ist. <br /> Die Cetnikverbände werden durch den kroatischen Staat bei Einsätzen mit Munition versorgt und verpflegt. Vertragsmässig steht ihnen neben anderen Zusagen /z.B. Versorgungsansprüchen/ auch Wehrsold von etwa RM 3.— täglich zu, den sie jedoch bisher nicht beansprucht haben. <br /> Zwischen kroat. Dienststellen und Cetniks sind weitgehend Verträge entspr. Anlage abgeschlossen, die auch i.a. gehalten werden."}})</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 25, str. 53—54.</ref>|Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj (18. novembar 1942).}} Potpukovnik [[Werner Pfafferott]], načelnik štaba komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj, odgovorio je 12. XII potvrdno na upit komandujućeg generala i komandanta u Srbiji [[Paul Bader|Paula Badera]] o dostavljanju teksta sporazumâ potpisanih tokom 1942. godine: {{izdvojeni citat|Njemački Wehrmacht u Hrvatskoj nije sklopio nikakve sporazume s pravoslavnim dobrovoljačkim postrojbama. Prilaže se prijepis sporazuma sklopljenih između Nezavisne Države Hrvatske i pojedinih četničkih skupinâ, uz molbu za njegov povraćaj. Nama nisu poznati nikakvi daljnji sporazumi.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=736&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000732.] <br /> ({{jez-njem|"U.R. An Kommand.General u.Befehlshaber in Serbien <br /> Belgrad. <br /> Die deutsche Wehrmacht in Kroatien hat mit pravosl. Freiwilligen–Verbänden keine Abkommen getroffen. <br /> Eine Niederschrift der zwischen dem Unabhängigen Staat Kroatien und einzelnen Cetnik–Gruppen abgeschlossenen Verträge wird mit der Bitte um Rückgabe beigelegt. <br /> Weitere Abkommen sind hier nicht bekannt. <br /> Für das Kommando der deutschen Truppen in Kroatien Der Chef des Generalstabes Pfafferott Oberstlt.i.G."}})</ref>}} === Sadržaj sporazuma === {{Wikisource|Sporazum grupe četničkih predstavnika sa predstavnicima NDH od 23.5.1942.}} [[Datoteka:Ustaša, četnik i Nemac.jpg|minijatura|Ustaški gvardijan, četnički komandant Vaso Miljuš i njemački oficir u [[Karin]]u kod [[Obrovac|Obrovca]], krajem 1943. godine]] {{izdvojeni citat|Četničke postrojbe sudjelovat će dobrovoljno u suzbijanju i uništavanju komunističko-boljševičkih bandi zajedno sa ostalom oružanom snagom Nezavisne Države Hrvatske, pod općom zapoviedi zapovjednika ove oružane snage, pri čemu će zapovjednici četničkih postrojbi zapoviedati svojim postrojbama. Četničke postrojbe mogu izvoditi samostalne potrebne akcije protiv partizana, no o ovome će na vrieme izvjestiti zapovjednika Hrvatske oružane snage.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_89.htm Zapisnik o sporazumu između predstavnika Ozrenskog, Trebavskog i odreda "Kralj Petar II" i NDH od 28. maja 1942. o saradnji u borbi protiv NOP-a u istočnoj Bosni]</ref>|Sporazum o saradnji predstavnika Ozrenskog i Trebavskog četničkog odreda te odreda "Kralj Petar II" sa ustaško-domobranskim jedinicama i priznanju NDH, 28. maj 1942. godine}} Četnici se obavezuju na: * priznanje NDH i njenog poglavnika; * prekid svih neprijateljstava sa civilnim i vojnim vlastima NDH; * pružanje borbene podrške oružanim snagama NDH u borbi protiv partizana; * pomoć organima NDH pri uspostavi reda i izgradnji državnog aparata; * dopuštenje i pružanje pomoći civilnim i vojnim organima NDH pri vršenju istrage zločina protiv života i imovine građana bez obzira na vjersku pripadnost na četničkoj teritoriji; * neki sporazumi su uključivali i „interniranje nepoćudnih koji bi sporazum ometali“.<ref name="Pop izdaje"/> Hrvatske vlasti se obavezuju da će: * prepustiti četnicima samoupravu na njihovoj teritoriji, uz kontrolu organa NDH; * dozvoliti četnicima nošenje oružja radi borbe protiv partizana; * snabdijevati četnike municijom; * zbrinjavati četnike ranjene u borbi protiv partizana u bolnicama NDH; * pomagati udovice i siročad četnika poginulih u borbi protiv partizana; * dozvoliti „neometan promet robe i osoba, kao i ostalim građanima Hrvatske“.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=713&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000709–000710: Lista sporazuma potpisanih između pripadnika bosanskih četnika i predstavnika vlasti NDH u periodu između 28. maja 1942. i 16. januara 1943. godine]</ref> Budući da su nemačke vojne vlasti imale taktičku komandu u ovoj oblasti, legalizovani četnici su potpisivanjem ugovora sa vlastima [[NDH]] stupile pod taktičku komandu [[Wehrmacht]]a. Pri provođenju sporazuma dolazilo je do teškoća, odugovlačenja, incidenata i sitnijih prepada i čarki. Ipak, s obzirom na stalno rastuću opasnost od [[NOVJ]] po obe strane, ugovori su redovno obnavljani. === Isporuka oružja, municije, hrane i novca === Pavelićev ministar [[Mladen Lorković]] [[26. maj]]a 1942. godine depešom obavještava »vrhovničtvo« Velike župe Bribir i Sidraga o sljedećem: {{izdvojeni citat|»Glavni stožer domobranstva suglasan je sa vašim priedlogom da se vođama grko-istočnjaka popu Momčilu Đujiću, Mani Rokviću, Bogunoviću, Paji Popoviću i Paji Omčikusu dodieli pomoć od milijun Kn (kuna), 200 pušaka jugoslavenskog poriekla i 10 strojo-pušaka.«<ref>AVII, H-P-426; u protokolu Ministarstva vanjskih poslova NDH dokument je zaveden pod brojem VT/57/42.</ref>|Depeša ministra NDH [[Mladen Lorković|Mladena Lorkovića]] nadležnima u Kninu o isporuci oružja četnicima (26. maj 1942.)}} Isplata je izvršena početkom juna. O tome dr Sinčić iz [[Knin]]a obavještava Pavelića: "''Jučer sam trima glavnim vođama četnika koji su u borbi protiv partizana, Momčilu Đujiću, Branku Bogunoviću i Mani Rokviću dao svakome po 100.000 kuna radi organiziranja borbe protiv partizana i pomoći njihovim suborcima''."<ref>AVII, 195,12/6—1</ref> Istovremeno je Sinčić »četničkim vođama izručio jednu makar skromnu količinu hrane, a naše zapovjedništvo stavilo im je na raspolaganje 20.000 metaka, 100 pušaka i 10 dobrovoljaca puškomitraljezaca s oružjem«.<ref>AVII, 224,35/11-1.</ref> Veliki župan Sinčić tražio je 17. juna 1942. godine od Ministarstva unutarnjih poslova dodatnu pomoć u novcu, hrani i municiji za četničke odrede u NDH: {{izdvojeni citat|Suradnja s četničkim vođama ovdje je postignuta. Svi oni iskazali su svoju volju i spremnost za suradnju i mir. Osobito danas, kad je borba istih protiv komunista južne Like i zapadne Bosne teška i krvava, za punu suradnju, za osiguranje ovih krajeva od komunističke opasnosti, potrebno je da naše vlasti četnicima, koji s vlašću surađuju, dadu podršku u novcu, hrani i strijeljivu. Pomoć u hrani i novcu u mogućim granicama sam dao a što se tiče strijeljiva, istim ne raspolažem, premda je to pitanje najvažnije za učvršćenje suradnje i uspjeh borbe. Neophodno je potrebno, da se odmah izdadu nalozi i ovlaštenja vojničkim zapovjedničtvima u sjedištima župa, tako i ovome u Kninu, da odmah po traženju velikog župana stave na raspolaganje neophodno potrebitu količinu strijeljiva, koja je potrebna pravoslavcima za borbu protiv komunista.<ref>Narodnooslobodilačka borba u Dalmaciji 1941–1945, Zbornik dokumenata; knjiga 2: siječanj–srpanj 1942. godine, Institut za historiju radničkog pokreta Dalmacije, Split, 1982, str. 1019.</ref>}} === Reakcije i naredbe generala Draže Mihailovića i Vrhovne komande JVuO === [[Datoteka:144 Draza Mihajlovic.jpg|185px|minijatura|[[Draža Mihailović]] je odobravao tajnu suradnju četnika i ustaša.]] Četnički vođa [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]] je ove taktičke dogovore smatrao korisnim, ali je bio veoma nezadovoljan formom pismenih ugovora, jer je to bilo politički i propagandno veoma nezgodno.<ref name="ReferenceA">https://www.znaci.org/00001/11_22.htm</ref> [[1. jul]]a 1942. godine Draža Mihailović je depešom javio da ima „puno razumevanje” za djelovanje četnikâ u Bosni: {{izdvojeni citat|Partizane razbiti što pre. Za rad u Bosni imam puno realno razumevanje. Bušiti što više hrv. jedinice.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref>}} [[7. jul]]a 1942. godine, Mihailović ponovo javlja svom čovjeku pod šifrom "505" (riječ je o [[Lazaru Trklji]], članu četničkog [[Centralnog nacionalnog komiteta]]): {{izdvojeni citat|Izveštavaju nas da četnici u Bosni se bratime i slikaju zajedno sa Hrvatskim vojnicima. Izvestite šta je na stvari.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref>}} Par dana kasnije, Draža Mihailović je svojim ljudima objasnio da se sporazum sa vlastima NDH mora razumeti, ali je greška što je on zvaničan i javan, pa ga treba proglasiti delom neodgovornih pojedinaca: {{izdvojeni citat|Sporazum izmedu četnika u Bosni, Hrvatskoj i Lici i Pavelićevih vlasti je svakako neželjena posledica partizanskih nasrtaja na četnike i JVO (Jugoslovenska vojska u otadžbini) — kao takav mora se razumeti. Ono što se u tom sporazumu ne može odobriti, to je što su dotični četnici dopustili da bude formalan, zvaničan, javan, iskorišćen za ustašku propagandu. Zato ga treba dezavuisati, a u svakom slučaju smatrati učinjenim od neodgovornih, lokalnih ljudi i grupica...<ref name="ReferenceA">https://www.znaci.org/00001/11_22.htm</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} [[16. jul]]a 1942. Draža Mihalović u depeši majoru [[Žarko Todorović|Žarku Todoroviću]] (“Valter”), pominje vezu sa [[Ante Pavelić|poglavnikom NDH]] i traži „podrobnije podatke o licu koje nosi Pavelićeve poruke”.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref> Sir [[William Deakin]], britanski oficir za vezu kod [[NOVJ]], u svojim memoarima notira komandnu odgovornost generala Draže Mihailovića za četničku saradnju s oružanim jedinicama NDH: {{izdvojeni citat|Bosanski četnici su, prema zaplenjenim dokumentima, sklapali sporazume sa Pavelićevim vlastima. Mihailović obično nije održavao ličnu vezu sa svojim mesnim komandantima. Dodir je uspostavljan preko štabnih oficira koji su išli u obilaske. Krajem avgusta [1943. — prim.], u vezi sa mojim porukama, primio sam na razmatranje jedan predlog iz Kaira da se preko BBC-a poimenično žigošu oni četnički komandanti za koje postoji dokaz da sarađuju sa Pavelićem i Nemcima. Odgovorio sam: “Smatram da bi napad na četnike saradnike okupatora preko BBC-a bio odlučan korak napred, ali učiniti to izostavljajući Mihailovića predstavljalo bi manevar koji ovde niti bi bio dobro primljen niti shvaćen. Zaplenjeni dokumenti odnose se na legalizovane četnike, tj. one kojima je - za razliku od ilegalnih četnika - dopušteno da sarađuju sa Osovinom. Ali i jedni i drugi su pod vrhovnom komandom Mihailovića.”<ref>[https://www.znaci.org/00001/5_2.htm Vilijam Dikin, BOJOVNA PLANINA, Beograd 1973.]</ref>|Sir [[William Deakin]], ''The Embattled Mountain''}} Nalazeći se već u [[Crna Gora|Crnoj Gori]], general Mihailović šalje 3. avgusta 1942. godine iz Vrhovne komande JVuO depešu Lazaru Trklji (pseudonim »505«), koja je na liniji prihvatanja saradnje s oružanim snagama NDH, ali prvenstveno s pripadnicima [[Hrvatsko domobranstvo|Domobranstva]]: {{izdvojeni citat|Hrvatske jedinice bušiti. Od Hrv. oficira tražiti znatne usluge u obaveštajnoj službi, oružju i municiji, hrani, odeći i obući kao dokaz njihove iskrenosti. Na slučaj prelaska njihovih celih jedinica ne mešati ih sa našim i čuvati ih za specijalne zadatke dok se ne pokažu kakvi su.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} General Mihailović je u istom smislu pisao<ref>Раде Ристановић, Милутин Живковић, Милош Чорбић, Радио депеше Југословенске војске у отаџбини 1941‒1942, Институт за савремену историју, Београд, 2021, стр. 325.</ref> i majoru [[Dragoslav Račić|Dragoslavu Račiću]] (pseudonim »Đorđe«), u depešama poslatim 27–28. avgusta 1942. godine: {{izdvojeni citat|Privucite u naše redove hrvatsku vojsku ali ih ne mešajte sa našim. Neka formiraju zasebne jedinice. Naročito ih koristite za otšrafljivanje šina na krivinama i druge sabotaže na železnicama... Hrvatske jedinice neka se pokažu na delu i borbom i davanjem oružja i municije, odeće i obuće našim jedinicama, da su uz nas.}} Major [[Petar Baćović]] je sporazume sa ustašama ocijenjivao kao „fatalne”, jer su obrazovani neki „hrvatski četnici” i „žigovi četničkih stožera sa hrvatskim grbom”, što je koristilo hrvatskoj državi, dok je četnike diskreditovalo u komunističkoj propagandi. Oni četnici koji su ušli u kolaboraciju s ustašama, govorili su o „nekom bosanskom pokretu” i ne spominjući generala Dražu Mihailovića.<ref>[https://www.znaci.org/00001/92_6.pdf Branko Petranović: Vojno-politička organizacija četnika i kvislinga – antikomunistička suština kolaboracije]</ref> === Reakcije četničkih boraca === Sporazumi koji su sklopljeni i uspostavljena saradnja između četnika i [[NDH]] nisu bili rezultat međusobne bliskosti, nego trenutnih taktičkih potreba. Obe strane zadržale su međusobnu odbojnost. Nakon potpisivanja, Lazar Tešanović jula 1942. javlja Draži Mihailoviću da su borci protiv sporazuma: {{izdvojeni citat|Istina je da su četnici na Ozrenu i Trebavi napravili sporazum sa Hrvatima na pitanju zajedničke borbe protiv komunista. Razlog, što su se svojim teškim položajem bojali uništenja posle slabe situacije u Istočnoj Bosni. Borci su protiv sporazuma i Botić ide tamo. [...] U srezu Rogatičkom, preko 100 četnika sa Hrvatima održavaju red.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_123.htm</ref>|Depeša Lazara Tešanovića Draži Mihailoviću od 11. VII. 1942. god.}} Sklapanje "pakta" sa vlastima NDH uzrokovalo je drastičan pad morala kod četničkih boraca, pa su znatno manje partizanske jedinice uspevale da razbiju znatno veće četničke: {{izdvojeni citat|Ne ulazim u suštinu neuspeha borbi Borjanskog odreda i komande bosanskih četničkih odreda protiv partizana, ali moram da napomenem da su glavne greške ne samo u strategijskim planovima za napad, odbranu i povlačenje, nego i osmomesečna učmalost pod »Paktom« koja nije dala ništa dobro nego samo učmalost, neposlušnost, nenaoružanje i samovolju pojedinaca kao komandira, komandanata, pregovarača itd. — Jasan je dokaz što je 800 partizana razbilo odred od 1800 vojnika.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_2_30.htm IZVEŠTAJ ČLANA ŠTABA MOTAJIČKOG ODREDA OD 9. FEBRUARA 1943. NAČELNIKU ŠTABA KOMANDE BOSANSKIH ČETNIČKIH ODREDA O EFEKTU PAKTA IZMEĐU ČETNIČKIH ODREDA I USTAŠKO-DOMOBRANSKIH JEDINICA</ref>|Izveštaj načelniku štaba bosanskih četnika od 9. februara 1943.}} === Novi sporazumi (1943) === [[Datoteka:Četnici denunciraju partizane vlastima NDH.jpg|minijatura|Četnici iz [[Teslić]]a javljaju domobranskoj 6. lovačkoj pukovniji o predstojećem partizanskom napadu na Teslić.]] U Kninu je 26. II 1943. održana skupština četničkih »vojnih delegata i civilnih predstavnika« s područja [[Bosansko Grahovo|Bosanskog Grahova]], [[Drvar]]a i [[Bosanski Petrovac|Bosanskog Petrovca]]. Odlučeno je da se formira Grmečko-klekovački korpus, a za komandanta je izabran [[Đuro Plećaš]]. Zaključeno je da se »odmah povedu pregovori sa hrvatskim civilnim i vojnim vlastima za što tešnju saradnju, međusobnog pomaganja i zajedničku borbu protiv partizanskih pljačkaških hordi« a izabrani su i »opunomoćenici« za vođenje pregovora.<ref>Arhiv Hrvatske, Četnička arhiva, kut. 1.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/41_13.htm Fikreta Jelić–Butić: ČETNICI U HRVATSKOJ 1941–1945. poglavlje POKUŠAJ PODUZIMANJA VEĆE ČETNIČKE OFENZIVE PROTIV NOP-A]</ref> U [[Gospić]]u je 6. marta 1943. potpisan sporazum između pripadnika [[Medak|Medačkog]] četničkog odreda i vojnih i političkih vlasti NDH. Sastanku su, s hrvatske strane, prisustvovali ustaški pukovnik [[Vjekoslav Servatzy]], oružnički pukovnik Dragutin Mašek te veliki župan župe Lika i Gacka Ferdo Stilinović. Na drugoj strani, bili su prisutni kapetani Jovo Dabović i [[Miodrag Kapetanović]], komandant Medačkog odreda, kao i nekoliko civilnih predstavnika. U zapisniku sporazuma, između ostalog, navedeno je sljedeće: {{izdvojeni citat|Svrha sastanka je davanje odnosno dobivanje dozvole za obstojnost i daljni rad gore spomenute skupine oboružanog pravoslavnog pučanstva. Tim povodom daje se i prima na znanje sliedeće: <br /> 1.— Vođa naoružanog odreda zvanog »Medački četnički odred«, svi njegovi zapovjednici i oboružani pripadnici tog odreda u ime svoje i u ime cielokupnog pravoslavnog pučanstva, koje stanuje na području toga odreda izjavljuju, da priznaju vrhovničtvo (suverenitet) N.D.H. i Poglavnika, koji je nosioc tog vrhovničtva, za svog vladara. Priznaju također sve zakone, naredbe, odredbe i u obće zakonske propise N.D.H. i obavezuju se iste poštovati i njima se pokoravati kao i svi drugi državljani N.D.H. Nadalje izjavljuju da žele, da im se dozvoli da oružje, koje već posjeduju, mogu i nadalje zadržati u svrhu, da brane svoja sela i naselja od pljačkaških partizanskih bandi i drugih odmetnika, a izjavljuju se spremnim dobrovoljno sudjelovati sa hrvatskim i njemačkim odnosno talijanskim oružanim snagama na suzbijanju i uništavanju partizansko odmetničkih bandi i to pod vrhovnim zapovjedničtvom hrvatskih odnosno njemačkih ili talijanskih vojnih zapovjednika.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 159, registarski broj 23/3 (H-X-84).</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_76.htm Zapisnik o sporazumu Medačkog četničkog odreda i predstavnika vojnih vlasti Nezavisne Države Hrvatske u Gospiću od 6. marta 1943. o saradnji u borbi protiv pripadnika NOP-a na području centralne Like]</ref>}} == Zajedničke borbe protiv partizana == === Bitka na Kozari (1942) === {{main|Bitka na Kozari}} [[Datoteka:Četnici i domobrani.jpg|minijatura|Četnici sa domobranima u NDH.]] Četničke snage nijesu bile isključivo pasivne u velikoj operaciji protiv [[Ustanak u NDH|ustanka u NDH]]. Naprotiv, počev od ljeta 1942. godine, četnici uzimaju aktivnog učešća u okupatorsko-kvislinškim operacijama, o čemu svjedoče i primarni izvori njemačke provenijencije: {{izdvojeni citat|Borbena grupa “Zapadna Bosna” [...] d.) Grupe za zaprečavanje: lojalni četnici pod njemačkim vođstvom napreduju iz Bronzanog Majdana prema sjeverozapadu. Neprijatelj kod Piskavice opkoljen. Na sjeveru i zapadu nikakvi posebni događaji.<ref>[https://www.znaci.org/images/NARA/T501_248_0289.jpg NARA, T501, Roll 248, frame no. 000289.] <br /> ({{jez-njem|"Sperrgruppen: Loyale Cetniks unter deutscher Führung von Bronzani Majdan im Vorgehen nach NW. Feind bei Piskavica wird eingeschlossen. Nord und West keine besonderen Ereignisse."}})</ref>|Dnevni izvještaj [[Paul Bader|Paula Badera]], glavnokomandujućeg generala u Srbiji za 13. juni 1942. godine}} {{izdvojeni citat|Borbena grupa “Zapadna Bosna” [...] c.) Grupe za zaprečavanje: Hrvatske jedinice, naslonjene na grupu “Fric”, preuzele obezbjeđivanje Banje Luke sa zapada. Neprijatelj drži visove sjeverno i sjeverozapadno od Bronzanog Majdana. Napad nacionalnih četnika na ove visove u toku. Uspostavljena veza sa hrvatskim dobrovoljcima kod Sanskog Mosta i sa nacionalnim četnicima iz Bronzanog Majdana kod Debeljaka.<ref>[https://www.znaci.org/images/NARA/T501_248_0298.jpg NARA, T501, Roll 248, frames no. 000298—000299.] <br /> ({{jez-njem|"Sperrgruppen: Kroat. Verbände haben in Anschluss an Gruppe "Fritz" die Sicherung W Banja Luka nach W übernommen. Höhen N und NW Bronzani Majdan feindbesetzt. Angriff nationaler Cetniks auf diese Höhen in Durchführung. Verbindung zwischen kroat. Freiwilligen bei Sanski Most und nationalen Cetniks in Bronzani Majdan bei Debeljak hergestellt."}})</ref>|Dnevni izvještaj generala Paula Badera (14. VI 1942)}} Tokom [[Bitka na Kozari|bitke na Kozari]] koja se vodila u junu i julu 1942, fašističke snage su brojale 11.000 oficira, podoficira i vojnika Vermahta, 20.000 [[Ustaše|ustaša]] i [[Domobrani|domobrana]], 2000 četnika (iz odreda [[Rade Radić]]a, [[Vukašin Marčetić|Vukašina Marčetića]] i [[Uroš Drenović|Uroša Drenovića]]), a Mađari su učestvovali sa 5 topovnjača rečne flotile. Četničke snage korišćene su uglavnom za zaprečavanje i lokalne napade.<ref>Dnevni izveštaj komandujućeg generala u Srbiji za 13. jun 1942 (Nacionalni arhiv Vašington, T-501, rolna 248, snimak 289.).</ref><ref>Dnevni izveštaj komandujućeg generala u Srbiji za 14. jun 1942 (Nacionalni arhiv Vašington, T-501, rolna 248, snimci 298-299.).</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/165_12.pdf Antun Miletić: NEKE MERE I DEJSTVA VERMAHTA NA KOZARI 1941-1942. GODINE] u : [https://www.znaci.org/00001/165.htm Kozara u narodnooslobodilačkoj borbi i socijalističkoj revoluciji (1941-1945): radovi sa naučnog skupa održanog na Kozari (Mrakovica) 27. i 28. oktobra 1977]</ref> Njemačke snage imale su ulogu tehničke potpore postrojbama NDH, koje nisu bile u stanju same poraziti [[2. krajiški (kozarački) partizanski odred|2. krajiški NOPO]]; zbog toga Nijemci preuzimaju vođenje operacije. Jedna od specifičnosti operacije jest činjenica da su u sastavu postrojbi NDH djelovale snage četničkog puka „Manjača“ (pod komandom vojvode Marčetića). Bila je to četnička postrojba čije je vođstvo priznavalo vrhovništvo NDH i koja je imala ulogu pomoćne postrojbe oružanih snaga NDH. Operacija je bila reakcija na činjenicu da je 2. krajiški NOP odred zauzeo [[Prijedor]] 16. maja. Područje Prijedora bilo je važno za vlast NDH, kao i za njemačke gospodarske interese na tom području, u prvom redu zbog rudnika [[Gvožđe|željeza]] [[Ljubija (Prijedor)|Ljubija]].<ref>[https://www.croris.hr/crosbi/publikacija/prilog-skup/813881 Vlatka Vukelić, Vladimir Šumanović: The Battle of Kozara - key facts and military-political context] <br /> ({{jez-eng|"The German forces had the role of technical support to the NDH units, which were not capable of defeating the 2nd Krajina NOPO by themselves, and for this reason they took over the running of the operation. One of the specifics of that operation is the fact that the forces of the "Manjača" Chetnik regiment operated as part of the NDH units. This was a Chetnik unit whose leadership recognized the supremacy of the NDH and had the role of an auxiliary unit of the NDH armed forces. The operation was a reaction to the fact that the forces of the 2nd Krajina NOPO occupied Prijedor on May 16, 1942. The area of Prijedor was important to the NDH government but also for German economic interests in that area because of the Ljubija mine."}})</ref> === Borbe za Jajce, Prozor i Livno (1942) === {{main|Borbe za Jajce 1942.|Borbe za Livno 1942.|Operacija Alfa|Operacija Beta}} Nemačka komanda uspostavila je puno operativno jedinstvo, tako da su u zajedničkim operacijama protiv partizana rame uz rame učestvovale Nemačke snage, snage NDH i četnički odredi. Primer ovakvih zajedničkih operacija su [[Borbe za Jajce 1942.|operacije na planini Manjači septembra 1942]]. u kojima su učestvovale 3. bataljon 721. nemačkog pešadijskog puka, 2. čete 1. domobranskog regrutne bojne, 1. i 2. bojna Petrinjskog zdruga, vod haubica i 8 tenkova zajedno sa četnicima Manjače protiv partizanske grupacije sastavljene od [[Prva krajiška brigada NOVJ|1. krajiške]], [[Druga proleterska brigada NOVJ|2. proleterske]] i delova [[Druga krajiška brigada|2. krajiške]], [[Treća proleterska brigada NOVJ|3. sandžačke]] i [[Četvrta proleterska crnogorska NOU brigada|4. crnogorske brigade]]. U italijanskoj okupacionoj zoni, sadejstvo italijanske vojske, snaga [[NDH]] i četnika obezbeđivano je posredstvom nadređene italijanske taktičke komande, kao u [[Operacija Alfa|operacijama Alfa]] i [[Operacija Beta|Beta]] oktobra 1942. Tokom nastupanja [[četnici]] su izvršili pljačku, uništavanje sela i [[Pokolj u Prozoru 1942.|pokolj stanovništva u oblasti Prozora]]. Tokom ove osovinske operacije ubijeno je 1.019 civila od strane četnika.<ref name="MOSTARSKI BATALjON 1986">Enver Ćemalović, MOSTARSKI BATALjON, Mostar, 1986, strana 131.</ref><ref>Antun Miletić, Vladimir Dedijer, GENOCID NAD MUSLIMANIMA, Svjetlost, Sarajevo, 1990, strane 735-738. i 837-851.</ref> === Operacija Weiss i Bitka na Neretvi (1943) === {{main|Operacija Weiss|Bitka na Neretvi}} [[Datoteka:BatallaDelNeretvaMapa2.png|250px|thumb|right|[[Bitka na Neretvi]] je jedan od primera borbe udruženih sila Osovine protiv jugoslovenskih partizana ([[Datoteka:Flag of Germany 1933.svg|25x22px]] [[Njemačka]], [[Datoteka:Flag of Italy (1861-1946) crowned.svg|25x22px]] [[Italija]], [[Datoteka:Flag of Croatia Ustasa.svg|25x22px]] [[Nezavisna Država Hrvatska|Ustaše]] i [[Datoteka:Flag of the Chetniks.svg|25x22px]] [[Četnici]]).]] Četničke grupe, prethodno legalizovane kod ustaških vlasti, učestvovale su u zajedničkim borbama tokom [[Operacija Weiss I|operacija Vajs I]] i Vajs II početkom 1943. godine. Njemci su u ofenzivne trupe uključivali samo one četničke jedinice koje su imale potpisane ugovore s NDH.<ref name="Pop izdaje"/> Između osovinskih generala je došlo do razmimoilaženja, jer je italijanski general tražio da se u operacije uključe i ostali "italijanski" četnici, poput crnogorskih, a nemački je to odbijao. Italijanski general [[Mario Roatta]] je, poslije dogovora u Rimu i Zagrebu, [[15. 1.|15. januara]] izdao naređenje o uključivanju četnika u operaciju »Weiss« u kojem naglašava: {{izdvojeni citat|»Ne sme (naglašavam: ne sme) se dogoditi da spomenute formacije [četnici], za vreme i posle operacije, dođu u dodir sa nemačkim i hrvatskim trupama...«<ref>AVII, Fond IA, k. 3D/13.</ref>}} 2. januara 1943. general [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]] je izdao direktivu za četničko učešće u osovinskoj operaciji Vajs, odnosno napad na [[Bihaćka Republika|Bihaćku republiku]]: {{izdvojeni citat|Naša je namera da iz obuhvatnog položaja koga imaju naše snage izvrše koncentričan napad na komuniste na označenoj prostoriji, komunisti unište i time oslobode ovu srpsku teritoriju komunističkog terora.<ref name="Petranović">[https://www.znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović: Srpski narod u ustanku]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_1.htm Direktiva Draže Mihailovića od 2. januara 1943. komandantima korpusa za borbu protiv jedinica NOV i POJ na slobodnoj teritoriji zapadne Bosne, Like i Korduna], [https://www.znaci.org/00001/4_14_2.htm Zbornik dokumenataka i podataka NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd] - dokument 1</ref>|Mihailovićeva direktiva komandantima korpusa za borbu protiv NOVJ na slobodnoj teritoriji zapadne Bosne, Like i Korduna od 2. januara 1943.}} 3. januara 1943. godine italijanski general [[Mario Roatta]] javlja nemačkom generalu [[Alexander Löhr|Löhru]] da za predstojeću osovinsku operaciju pod svojom komandom ima "19.000 četnika grupisanih u bande".<ref>Zb. NOR, XIV/2, 1039.</ref> 18. januara 1943. vojvoda [[Dobroslav Jevđević]] obavještava [[Dragoljub Mihailović|Dražu Mihailovića]] o planu o zajedničkom nastupanju njemačkih, italijanskih, ustaško-domobranskih i četničkih formacija u predstojećoj operaciji protiv partizana: {{izdvojeni citat|Ujedno vas izveštavam, da mi je danas saopštila vrhovna talijanska komanda, da je dovršen veliki plan o generalnom napadu na partizane u kom će da učestvuju talijanske nemačke hrvatske trupe i naše snage u saradnji sa talijanskim. Na moje pitanje potvrdili su mi, da ima izgleda da u toj operaciji uzmu učešće i crnogorske trupe. O ovom sam vas izvestio i depešom. Na osnovu ovog sve više dolazi u pitanje da se ostvari naš plan o akciji, a mi da budemo samo jedan deo trupa u opštem planu italo-nemačkom za uništenje partizana. Da se ne može ostvariti naš plan nezavisno od njihove akcije, ja sam uvek naglašavao vojvodi Birčaninu, a to sam pominjao i u mojim izveštajima vama, tim pre, što su pravci nastupanja italo-nemačkih snaga od Banja Luke i od Like podudarni sa pravcima, koje smo mi namenili našim trupama.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_13.htm Izveštaj Dobroslava Jevđevića od 18. januara 1943. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj situaciji u Dinarskoj četničkoj oblasti]</ref>}} Četničkim operacijama je rukovodio lično Mihailović, čije se sedište do 23. marta 1943. nalazilo u [[Kalinovik]]u.<ref name="Presuda">[https://www.znaci.org/00001/60_3_34.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima]</ref> Otvorena saradnja četničkih vođa sa okupatorima prilikom Četvrte ofanzive imala je negativnog uticaja na [[moral]] boraca u četničkim jedinicama.<ref name="Saslušanje">[https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih]</ref><ref>https://www.znaci.org/00001/11_34.htm</ref> === Saradnja u sjevernoj Bosni (1943) === U radio-poruci proslijeđenoj 11. novembra 1943. godine štabu [[69. rezervnog korpusa]] Wehrmachta,<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=1544&broj=437 NARA, T314, Roll 1544, frame no. 000431.] <br /> ({{jez-njem|"An Gen. Kdo. LXIX Res. Korps. <br /> 1.) Bei nordostw. und südwestl. Doboj befindlichen Cetniks keine Mihailovic – Cetniks, sondern örtliche Cetniks, welche Haus und Hof verteidigen. <br /> a) Trebava – Cetniks im Raum Varos (nördl. Doboj) – Lauf der Bosna – Brestovo – Skugric – G. Zelinja – Sjenina – Varos. Stärke etwa 1000 Köpfe. Cetnik–Stab Duga Njiva (15,5 NO Doboj). <br /> b) Osrm [sic!] – Cetniks im Raum südostw. Doboj. Genaue Räume unbekannt. <br /> c) Nach Mitteilung Stabs–Chef Trebava–Cetniks Kommunistenhauptquartier in Srebnik, dort auch Lazarett. Bandenstützpunkte: Spionica, Srnice, Kerep, G. Lukavac, (südl. Gradacac), Gradacac, Modrica, Tacevci (südwestl. Modrica), außerdem in G. und D. Mededa (8 S bezw. 10 SW Gradacac). <br /> 2.) Trebava– und Osrm–Cetniks ortsgebundene Wehren, keine Verbindung mit Mihailovic, ausgeschprochene Kommunistenfeinde, bisher mit kroat. und deutscher Wehrmacht zusammengearbeitet und wesentlichen Anteil. daß Doboj nicht gefallen. <br /> Armee hierauf aufmerksam machen, fehlerhaft, diese Cetniks zu Feinden zu machen. Mihailovic–Cetniks gegen diese Cetniks eingestellt. <br /> 1. Jäger–Brigade hat Verträge mit diesen Cetniks. Befehl über Aufhebung liegt nicht vor."}})</ref> iskazano je zadovoljstvo kolaboracijom četničkih odredâ sa [[Ozren (Bosna i Hercegovina)|Ozrena]] i [[Trebava|Trebave]] sa okupatorom i kvislinškim vlastima NDH, kao i njihovom navodnom distancom prema generalu [[Dragoljub Mihailović|Dragoljubu Mihailoviću]]: {{izdvojeni citat|O ozrenskim i trebavskim četnicima; lokalne milicije koje nemaju veze sa Mihailovićem i prema kojima je DM neprijateljski nastrojen; dosad surađivali sa hrvatskim i njemačkim vlastima i značajno doprinijeli odbrani [[Doboj]]a; [[Druga oklopna armija (Njemačka)|Drugoj oklopnoj armiji]] [PzAOK 2] saopštiti da bi bila greška otpočeti neprijateljstva protiv njih; 1. lovački zdrug ima sporazum sa njima.|Za štab 69. ResKor. (11. novembar 1943. godine)}} === Šesta neprijateljska ofanziva (1943-1944) === {{main|Šesta neprijateljska ofanziva}} Njemački izvještaj od 1. septembra 1943. godine konstatuje da su svi četnici u NDH zapravo pod komandom Draže Mihailovića te da kao takvi sarađuju sa njemačkim i hrvatskim trupama: {{izdvojeni citat|Samostalni četnički odredi („ugovorni četnici“) više ne postoje, čak se i Drenović stavio pod komandu D.M.-a. Drenović, Tešanović i lokalni komandanti formalno sarađuju sa njemačkim i hrvatskim trupama. Ukupno brojno stanje četnika u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj i Sloveniji procijenjeno je na 22.500 ljudi.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=829&rec=313&roll=482 NARA, T313, Roll 482, frame no. 000826: Sastav i brojno stanje neprijateljskih snaga u zoni odgovornosti 15. brdskog korpusa (1. septembar 1943.)] <br /> ({{jez-njem|"Selbständige Cetnik–Verbände (Vertragscetniks) gibt es nicht mehr, auch Drenovic hat sich DM unterstellt. Aeusserlich arbeiten Drenovic, Tesanovic und örtliche Führer mit deutschen oder kroatischen Truppen zusammen. Gesamtstärke der Cetniks in Kroatien und Slovenien geschätzt auf 22.500 Mann."}})</ref>|Njemački izvještaj od 1. septembra 1943. godine}} [[Kapitulacija Italije u Jugoslaviji|Nakon kapitulacije Italije]], septembra [[1943]], a naročito tokom [[1944]], oblast [[NDH]] bila je posednuta veoma jakim nemačkim snagama (snagama [[Druga oklopna armija|Druge oklopne armije]]). U toj fazi Nemci su se koristili četničkim jedinicama direktno, bilo za operativne, bilo za obaveštajne zadatke, i posredovanje organa i štabova [[NDH]] izgubilo je na značaju. {{izdvojeni citat|Jedinice 373. divizije razbijene u borbi sa partizanima u pokušaju da povrate rudnik Ljubiju. Drugi dan 202. tenkovski bataljon i jedan puk divizije, ojačan sa dva ustaško-domobranska bataljona i bataljonom četnika, prodro u Ljubiju, ali ih je neprijatelj protjerao natrag u Prijedor.<ref>AVII, NAV-N-T-313, Roll. 484/463</ref><ref>https://www.znaci.org/00001/158_6.htm</ref>|Nemački izveštaj od 30. oktobra 1943. godine}} === Desant na Drvar (1944) === {{main|Desant na Drvar}} Za [[Desant na Drvar]] (operacija »Rösselsprung«) preduzet maja i juna 1944, komanda [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]] je angažirala oko 16.000 njemačkih vojnika i tri hiljade [[Momčilo Đujić|Đujićevih]] četnika.<ref name="Pop izdaje"/> Četnici su bili dragoceni kao nemački informatori, pa su upravo oni doneli Nemcima tačan podatak o lokaciji Titovog štaba: {{izdvojeni citat|Prema četničkim podacima, Tito se nalazi u drvarskoj pećini, prema drugim izvorima u Oštrelju sjeverno od Drvara.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=459&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000455.] <br /> ({{jez-njem|"IIc: Tito nach Cetnikmeldg. in Höhle Drvarska Pecina bei Drvar, nach anderer Meldg. in Ostrelj N Drvar."}})</ref>|Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog korpusa]] za 10. mart 1944.}} Nemci su nakon operacije ocenili da četnici izviđačke zadatke izvršavaju besprijekorno, vođstvo im je dobro, ljudstvo naviklo na fizičke napore. Nemci zaključuju da su im četnici "neophodni su pri osiguranju komunikacija, posebno zbog pomanjkanja vlastitih trupa".<ref>NAW, T-314, Roll 566, 000048-9: Izvještaj obavještajnog odjeljenja 15.brdskog korpusa o rezultatima formiranja „Hrvatskih borbenih grupa“ (30. juni 1944).</ref> === Ostale akcije === [[Datoteka:Četnici javljaju ustašama i Nemcima za partizane.jpg|minijatura|Četnici javljaju vlastima NDH i Nijemcima u [[Mrkonjić Grad]]u ("Varcar Vakufu") da partizani održavaju zbor kod crkve u Vrbljanima (na [[Ilindan]], [[2. 9.]] [[1943]].) i traže njihovo bombardovanje.]] Četnici i ustaše su kasnije sarađivali protiv pokreta otpora, u pojedinim slučajevima čak i bez posredstva Njemaca: {{izdvojeni citat|Mi ćemo biti u stanju u najskorijem vremenu da ovladamo srpskim naseljima ovoga kraja. — Potrebno je da i jedinice Hrvatske vojske zauzmu što više svojih naselja. — Ne vidimo razloga zašto bi se Hrvatske jedinice dozvolile blokirati, kada im se pruža mogućnost, da se naslonom na naše jake četničke jedinice stave u pokret i počnu partizanima da nanose udar za udarom.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_1.htm Pismo komandanta 4. četničke brigade o saradnji ustaša, domobrana i četnika u borbi protiv partizana na području Gospića od 11. septembra 1943.]</ref>|Pismo komandanta 4. četničke brigade o saradnji ustaša, domobrana i četnika u borbi protiv partizana na području [[Gospić]]a (11. septembra 1943.)}} Kapetan I klase [[Dušan Đaković]], komandant 4. brigade u sastavu Ličko-kordunaške oblasti, odnosno 503. korpusa JVuO, sačinio je ovo pismo, a zatim ga poslao svom predstavniku kod lokalnih ustaško-domobranskih snagâ advokatu [[Vladimiru Vladu Tesliću]]. Uz napomenu u ''post scriptumu'' („Pozdravi svu tamošnju gospodu: oficire i ostalu iskrenu braću HRVATE”), kapetan Đaković navodi još i sljedeće: {{izdvojeni citat|Postojeći ugovor ovd. četnika sa tamošnjom Hrvatskom komandom, sa naše strane ostaje još uvijek u važnosti. — Interesuje nas kako se o tome imade mišljenje na njihovoj strani. U slučaju dolaska Nemaca (što je malo vjerovatno) potrebno je znati, kako u tome slučaju imamo (Hrvati i mi) da radimo a naročito u vezi postojećeg ugovora. [...] Nama su ovde poznate mnoge stvari na osnovu kojih nalazimo za pametno i shodno, da se postigne zajednička saradnja Hrvatskih te našijeh snaga... Pored toga, mi osećamo i jedan veliki dug pažnje, obzirom na mnoge usluge, koje su nam Hrvatske vojne vlasti učinjele tokom zadnjijeh mjeseci.<ref>AVII, ČA, kut. 160, reg. br. 17/2 (H-X-243).</ref>}} U dnevnom izvještaju [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]] za 13. novembar 1943, konstatovano je da se u „priobalnom području” NDH ustaško-četnička saradnja unutar antikomunističkog fronta odvija nesmetano: {{izdvojeni citat|Kod [[Vrlika|Vrlike]] su se bande kretale dalje ka sjeveru i sjeveroistoku; četnici i ustaše kod Vrlike zauzeli stare položaje.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=975&rec=313&roll=190 NARA, T313, Roll 190, frame no. 7450754.] <br /> ({{jez-njem|"Küstengebiet: Banden bei Vrlika weiter nach N und NO abgesetzt; alte Stellungen bei Vrlika durch Cetniks und Ustaschen besetzt."}})</ref>}} U pismu koje su 30. maja 1944. lokalni četnici uputili njemačkoj komandi u [[Drniš]]u, tvrdi se da su partizani kontrolisali Medak od aprila do decembra 1943, a da je nakon dolaska [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114. lovačke divizije]] Wehrmachta, u mjestu iznova uspostavljen „ustaško-domobransko-četnički garnizon”. Medački četnici pišu: „Sve se odvijalo u duhu sporazuma i iskrene saradnje sa ustanovama NDH. Četnički odred iz Metka (Medak) učestvovao u svim akcijama njemačke vojske u aprilu 1944; od komande puka Brandenburg četnici dobili nagradu za hrabro držanje u tim borbama.”<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=299&rec=314&roll=565 NARA, T314, Roll 565, frame no. 000294: Prijepis pisma upućenog od strane četnika njemačkoj komandi u Drnišu, u kojem se traži zaštita od ustaša (30. maj 1944.).]</ref> U izvještaju poslatom 18. maja 1944. iz ustaškog 3. gorskog zdruga komandi njemačkog 69. rezervnog korpusa, navode se podaci o borbenoj saradnji sa četnicima [[Vasa Mijatovića]], koji se nalazi pod komandom vojvode Uroša Drenovića: {{izdvojeni citat|Četnici Vase Mijatovića su opet dokazali vjernost NDH, naročito prilikom napada na [[Prijedor]] i u toku akcije čišćenja od strane 69. ResKor.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=412&rec=314&roll=1548 NARA, T314, Roll 1548, frame no. 000405.] <br /> ({{jez-njem|"Die Četniks unter der Führung von Vasa Mijatović haben erneut ihre Treue zum Unabh.Kroat. Staat unter Beweis gestellt, besonders anlässlich des Angriffes auf Priedor und bei den vom LXIX A.K. vorgenommen Säuberungsunternehmen."}})</ref>}} Ustaški oficiri ubrajaju Mijatovićevu jedinicu u sopstvene snage: „Dne 10. 5. bila je vlastita taktička situacija sljedeća: [...] e) Dobrovoljačke skupine: ustaški vod, ustaška milicija sa četničkim bataljonom Vase Mijatovića te odred Muslimanske zaštite Šefkije Hadžiahmetovića u Tukovima kod Prijedora.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=413&rec=314&roll=1548 NARA, T314, Roll 1548, frame no. 000406.] <br /> ({{jez-njem|"3.) Die eigene taktische Situation: <br /> Am 10.5. war die eigene taktische Lage folgende: <br /> e) die Freiwilligen–Verbände: Ustaschenzug, die Ustachenmiliz mit dem Četnik–Btl. des Vasa Mijatović und in Tukovi bei Priedor der Muslimanenschutz des Šefkija Hadjiahmetović."}})</ref> Nakon povlačenja četnika iz Srbije u Bosnu, u izvještaju njemačkog opunomoćenog generala u [[NDH]] od 24. decembra 1944. godine, navodi se da Draža Mihajlović želi da se bori skupa sa ustašama i domobranima, jer im je „zajednički glavni cilj uništenje komunizma“.<ref>[https://znaci.org/00001/40_82.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje POSLJEDNJI DANI NA VUČJAKU]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=443&rec=311&roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000427.] <br /> ({{jez-njem|"Nach zuverlässiger V–Mann–Meldung soll Draza Mihajlovic geäussert haben, er wolle mit den Ustascha und Domobranen zusammen kämpfen, da das gemeinsame Hauptziel die Vernichtung des Kommunismus sei."}})</ref> == Teror nad pristalicama partizana == {{main|Zločini četnika u Drugom svjetskom ratu}} [[File:Chetniks as allies of the Wehrmacht 1943.png|thumb|Pripadnici Vermahta (verovatno [[369. legionarska divizija|369. vražja]] ili [[373. legionarska divizija|373. hrvatska divizija]]) u razgovoru sa četnicima u NDH.<ref>[http://bandenkampf.blogspot.com/2015/09/bk0066.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0066 | Photo | Unidentified]</ref>]] Nasuprot odnosu saradnje sa [[ustaša]]ma, četnici su provodili drakonske mere prema pristalicama partizanskog pokreta u [[NDH]]. U proglasu štaba [[bilećki vojnočetnički odred|bilećkog vojnočetničkog odreda]] o merama protiv partizana stoji sledeće: {{izdvojeni citat| 1. Svako lice, koje napusti mesto stanovanja, a to mu bude zabranjeno od četničkih vlasti iz bilo kojih razloga biće odmah streljano čim se uhvati. 2. Svako, ono lice, koje bude vodilo propagandu protivnu četničkoj vlasti i četničkoj organizaciji bi će odmah streljano. 3. Svaki agent, kurir ili lice koje raznosi propagandistički materijal protivan četničkoj organizaciji biće na licu mesta streljan. 4. Onaj, kod koga se pronađe propagandistički materijal, biće odmah ubijen. 5. Svaki onaj domaćin koji primi na hranu, stan ili ukaže ma kakvu pomoć partizanskim agentima, partizanskim kuririma i tsl. biće odmah streljan, njegova porodica internirana, a imanje konfiskovano. 6. Svako ono lice, koje primi partizane, agitatore i uopšte sumnjive ljude, dužno je odmah stvar prijaviti najbližoj četničkoj vlasti. 7. Svaka četnička jedinica, svaka strana, svaka patrola i svaki četnik dužni su odmah stupiti u borbu protiv partizana čim ih primijete. Odmah obaveštavaju susedne četničke čete, straže i posade, a ove su dužne priteći odmah i najhitnije u pomoć. Ko postupi protivno biće kažnjen smrću. Prednje odredbe stupaju odmah na snagu.<ref>[https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%9B%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D0%BD%D0%BE%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BE%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B0_%D0%BE_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B8%D0%B2_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B0 Проглас штаба билећког војночетничког одреда о мерама против партизана]</ref>|Proglas štaba Bilećkog vojnočetničkog odreda od 5. jula 1942. o merama protiv pripadnika NOP-a}} == Ukidanje naziva četnik == [[File:Transportovanje četničkih snaga u Doboju domobranskim kamionima 4. pješačke regimente.jpg|thumb|Transportovanje četničkih snaga u Doboju kamionima 4. domobranske pješačke regimente.]] Tokom 1944. godine, vojni i politički vrh ustaške države je strijepio da bi nakon kapitulacije Italije moglo doći do zbližavanja njemačkih okupacionih vlasti sa četničkim snagama na teritoriji Nezavisne Države Hrvatske, kao što je to prethodno bio slučaj s italijanskim okupatorom. Januara te godine, i najviše vojne instance u Berlinu su registrovale zazor koji su ustaše ispoljavale od bilo kakvog jačanja četnika: {{izdvojeni citat|Prilikom putovanja po Balkanu, od 16. do 22. januara 1944, zamenika glavnog štaba generala Varlimonta, koji se jedan dan zadržao i u Zagrebu i tu imao razgovore sa najvišim hrvatskim vrhom: poglavnikom, ministrom spoljnih poslova Lorkovićem, te hrvatskim ministrom odbrane Navratilom, Hrvati su pokazali naročitu uznemirenost: Nemačka je, navodno, promenila svoj stav prema Srbima, deo Srba sada čak, smatra za svoje saveznike. Kao primer, hrvatski sagovornici su govorili o tome, i protestovali, jer su nemačke više vojne vlasti formirale četničke jedinice na dalmatinskom obalnom području i, navodno, njihova ukupna snaga iznosi do 35.000 ljudi. Nemačka strana je odgovorila da su hrvatski podaci o broju četnika, koje Nemci podržavaju, veoma preterani.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Nemci komanduju)}} Iz povjerljive depeše koju je Komandant Jugoistoka feldmaršal [[Maximilian von Weichs]] uputio 24. januara 1944. [[Edmund Glaise von Horstenau|Edmundu Glaiseu von Horstenauu]], njemačkom opunomoćenom generalu u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj, može se zaključiti da najviši njemački dužnosnici ipak smatraju da od svojih ustaških saveznika treba skrivati preciznu cifru pripadnika četničkih odreda u službi [[Treći Reich|Velikonjemačkog Reicha]], navodno iz straha da ovi podaci ne dođu do [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]: {{izdvojeni citat|''Sadržaj'': Saopštenje general-lajtnantu Varlimontu o tobožnjih 35.000 četnika koji se nalaze u nemačkoj službi. 1)   U [[Dalmacija|Dalmaciji]] četnici su angažovani na: a)   Prostorno i vremenski ograničeno izviđanje i osiguranje puteva snabdevanja na pravcu Bihać — Knin — Šibenik, i to [[Momčilo Đujić]] sa 1700 četnika i vojvoda [[Mane Rokvić]] sa 1900 četnika. b)  U Hercegovini pod vođstvom pukovnika [[Petar Baćović|Baćovića]] nešto oko 1000 četnika. Ukupno, dakle, u Dalmaciji nije angažovano, osloncem na naše jedinice, za izviđanje i osiguranje ni punih 5000 četnika. Srpski oficiri (bivši ratni zarobljenici), ili nove četničke vođe, nisu bili angažovani ni u kom slučaju od strane nemačkih jedinica. Svuda su bili zaključivani sporazumi ili ugovori s vremena na vreme, sa mesnim četničkim vođama, pod određenim uslovima. 2)   Nužno je hrvatsku vladu jasno obavestiti o nepouzdanosti njihovih obaveštajnih izvora. Ipak nije celishodno da se oni detaljno obaveste o jačini četnika koji se nalaze u Dalmaciji, i njihovoj organizaciji, jer se mora sa sigurnošću uzeti da bi podaci neminovno došli do znanja vođa crvenih bandi.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_268.htm Obaveštenje komandanta Jugoistoka od 24. januara 1944. nemačkom opunomoćenom generalu u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj o angažovanju četnika u Dalmaciji i Hercegovini zajedno sa nemačkim trupama]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=191&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000179.]</ref>}} Ustaška vlada je raspolagala približno tačnim podacima o broju četnika angažovanih na strani Nijemaca u NDH. U to vrijeme je samo u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] bilo oko 28.000 naoružanih četnika, dok ih je pod [[Momčilo Đujić|Đujićevom]] komandom bilo oko 6.000. Podaci su uzeti iz bilježnica Vrhovne komande Jugoslovenske vojske u otadžbini.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 5, reg. br. 46/4.</ref><ref>Dušan Stupar, ''Draža - Istina o četnicima, Ravnogorsko četništvo 1941–1945.'' Vukotić media/NIP „Zrenjanin“, Beograd, 2015, str. 230, fus. 389.</ref> [[File:Četnički vođa Vukašin Marčetić sa ustaškom policijom u Banja Luci, 1944.jpg|thumb|Četnički vojvoda [[Vukašin Marčetić]] sa ustaškom policijom u [[Banjaluka|Banjaluci]], 1944.]] Pod pritiskom okupatora, dvije su strane, makar i neiskreno, bile prinuđene sarađivati. Primarni izvor koji svjedoči o ustaško-četničkoj saradnji pod njemačkim patronatom predstavlja izvještaj sudskog kapetana u [[Dinarska divizija|Dinarskoj diviziji]] [[Ilije Jevtića]], koji je ovaj poslao 20. februara 1944. majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]], komandantu Zapadne Bosne JVuO: {{izdvojeni citat|Sem samog vojvode Đujića i jednog malog broja četnika, svi četnici Dinarske oblasti (oko hiljadu devet stotina i nekoliko) nalaze se pod nemačkom komandom. Hranu, odeću, obuću, cigarete i novac svaki četnik i njegov starešina prima kao i nemački vojnik odn. oficir. Svu municiju i oružje primaju takođe od Nemaca. Četnici pod nemačkom komandom nalaze se po bunkerima počev od Knina do Šibenika i Splita. U pojedinim bunkerima su izmešani, pola četnici pola ustaše. Nemački oficiri dolaze na Kosovo polje u četničku diviziju, a isto tako naši četnički oficiri i ostale starešine na čelu sa Đujićevim načelnikom štaba odlaze u Nemačku diviziju. Voze se na nemačkim automobilima kroz Knin i t.d. Jednom rečju između četnika i Nemaca postoji najtešnja saradnja i nemačka puna kontrola nad radom četnika. Jedino se pop Đujić, kao komandant divizije, sa svojom užom pratnjom ne pojavljuje pred njima.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_78.htm Izveštaj kapetana Ilije Jevtića od 20. februara 1944. komandantu zapadne Bosne o svom radu i saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji i Lici]</ref>}} Za četničke formacije sa područja NDH koje su bile lojalne okupacionim vlastima, njemački organi su od maja 1944. počeli upotrebljavati službeni naziv “Hrvatska borbena zajednica” ({{jez-nem|Kroatische Kampfgemeinschaft — KKG}}). Naglašavalo se da oni moraju odbaciti naziv četnik i iredentističke težnje: {{izdvojeni citat|Tema sastanka: formiranje /Hrvatskih borbenih grupa/; Četnici imaju priznati NDH, odbaciti naziv /četnik/ i velikosrpske težnje i podrediti se Wehrmachtu; u zamjenu im se garantuje bolnička skrb za ranjene u njemačkim bolnicama, snabdijevanje pojedinih dijelova civilnog stanovništva, te zaštitu od nasilja /počinjenog od treće strane/.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=51&rec=314&roll=566 National Archive Washington, T314, Roll 566, frame 000047.]</ref>|Izvještaj obavještajnog odjeljenja 392. pješadijske divizije o sastanku sa četničkim komandantima kod Otočca 7. juna 1944. godine (10. VI 1944.).}} Svojevrsni šablon za rukovođenje novoformiranim ''Hrvatskih borbenim skupinama'' dat je u izvještaju od 13. maja 1944. poslatog štabu [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]] iz [[69. rezervnog korpusa]] njemačkog Wehrmachta: {{izdvojeni citat|Četničke jedinice dobijaju nove oznake, npr. KKG odred tog-i-tog; upotreba – manje grupe pridodati njemačkim snagama radi izviđanja, osiguranja, ili drugih zadataka; nadzor i pitanja snabdijevanja rješavaju se preko njem. ljudstva pridodatog KKG-u; obezbijeđena i medicinska njega četnika ranjenih u borbi; predviđa se i formalno uključenje ovih grupa u NDH snage u povoljnom momentu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=400&rec=314&roll=1546 NARA, T314, Roll 1546, frames no. 000394—000395.]</ref>|Smjernice za ustroj i upotrebu KKG-a (13.5.44)}} Oficiri 69. korpusa ističu i da je „uključenje Romanijskog KKG-a u 1. ustaški zdrug u zoni odgovornosti 5. SS GebKor-a pohvalan primjer u tom pogledu”, pritom dodajući: „Dokle god se tuku protiv partizana, protiv KKG ne upotrebljavati silu; ukoliko se pokažu nepouzdani, smjesta razoružati; spajanje sa srbijanskim četnicima zabranjeno; ukoliko se nađe Srbijanaca, iste poslati natrag u Srbiju; Srbijance–oficire izručiti NDH vlastima.” I u izvještaju od 30. maja 1944. godine, obavještajno odjeljenje 69. korpusa podvlači rezon formiranja ''KKG'': {{izdvojeni citat|Novi naziv za četnike u NDH koji se bore pod njemačkom komandom; Treba doprinijeti postizanju sporazuma između KKG i hrvatskih vlasti kako bi se izbjegli sukobi među njima i time omogućila zajednička borba protiv komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=395&rec=314&roll=1546 NARA, T314, Roll 1546, frame no. 000389.]</ref>|Hrvatska borbena zajednica (Kroatische Kampfgemeinschaft) (30.5.44)}} [[File:Operation Vollmond.jpg|thumb|Izvještaj [[13. SS oružana brdska divizija Handžar|13. SS divizije »Handžar«]] od 7. juna 1944. o početku [[Operacija Vollmond|operacije Pun mjesec]], u kom se nagovještava učešće četnika na strani [[Sile Osovine|sila Osovine]], i to pod službenim nazivom „Hrvatska borbena zajednica” (njem. ''Kroatische Kampfgemeinschaft''), koji je bio u opticaju od proljeća iste godine.]] U ratnom dnevniku Vrhovne komande Wehrmachta za proljeće 1944, konstatuje je se da je došlo do rasformiranja do tada lojalnih četničkih jedinica, kao svojevrsna usluga vlastima NDH. Kao »konačno rešenje« je predložena integracija u [[Hrvatsko domobranstvo|Domobranstvo]]: {{izdvojeni citat|Jedan od malobrojnih ustupaka hrvatskim zahtevima bio je u pogledu četničkog pitanja: rešeno je da se rasformiraju četnički odredi koji su bili pod nemačkom komandom. Oni pravoslavni, koji nisu iz Hrvatske, da se proteraju, a pravoslavni iz Hrvatske da se priključe nemačkim vojnim snagama kao pomoćno osoblje. 25. aprila 1944. komanda Vermahta javlja da četnika rođenih van Hrvatske i nema, pa se prema tome ne mogu ni proterati. Kao konačno rešenje predlaže se da sve lojalne četnike treba integrisati u hrvatsku vojsku.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Žalbe Nemcima)}} Pod nazivom “Hrvatska borbena zajednica”, četničke su formacije iz [[Bosanska krajina|Bosanske]] i [[Kninska krajina|Kninske krajine]], zajedno sa [[Sile Osovine|osovinsko]]-[[Kvisling|kvislinškim]] trupama, učestvovale u [[Desant na Drvar|operaciji »Konjićev skok«]], što se vidi iz izvještaja obavještajnog odjeljenja [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]] Wehrmachta iz sredine juna 1944. godine: {{izdvojeni citat|B. Hrvatske borbene grupe. Bosanski korpus, grupa Marić i Kosovski korpus sa uspjehom su korišteni u operaciji Rösselsprung. [...] Drenović je poginuo u engleskom vazdušnom napadu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=994&rec=314&roll=565 NARA, T314, Roll 565, frame no. 000989.] <br /> ({{jez-njem|"B. Kroatische Kampfgemeinschaften. Das bosn. Korps, die gruppe Maric und das Kosovo-Korps sind mit Erfolg bei der Unternehmen Rösselsprung eingesetzt werden. Drenovic ist durch englischen Tieffliegerangriff gefallen."}})</ref>}} U izvještaju 15. brdskog korpusa od 11. juna 1944. izražava se zadovoljstvo procesom izgradnje Hrvatskih borbenih grupa, ali je istovremeno notirana i opstrukcija koju tom prilikom čine ustaške vlasti: {{izdvojeni citat|U rejonu 392. pješadijske divizije postoje preduslovi za lojalnu saradnju sa četnicima u okviru novoformiranih Hrvatskih borbenih grupa. Komplikacije se mogu očekivati sa ustaške strane. U rejonu 373. pješadijske divizije je svrstavanje četnika u Hrvatske borbene grupe u skladu sa uputstvima odavno završeno. Oni su raspoređeni u uporišta duž glavne ceste za snabdijevanje i usko se naslanjaju na njemačke posade. Borbene grupe su se od svog formiranja dokazale u bezbroj borbi, rame uz rame sa legionarima. Do problema je dolazilo samo kad bi vlastima NDH ili ustašama zasmetalo prisustvo ovih malih ali u borbi prokušanih jedinica.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1205&rec=314&roll=565 NARA, T314, Roll 565, frames no. 001200—001201.] <br /> ({{jez-njem|"Im Bereich der 373. (kr.) I.D. ist die Angliederung der einstigen Cetnikverbände im Sinne der Richtlinien bereits seit langem durchgeführt. Sie wurden auf zahlreiche Stützpunkte der Nachschubstrasse aufgeteilt und eng an die Stützpunktebesetzungen der Division angegliedert. Die Kampfgruppen haben sich seit ihrem Bestehen in zahlreichen Einsätzen Schulter an Schulter mit den Legionären gut bewährt. Zu Zwischenfällen kam es nur dort, wo kroat. Behörden oder Ustaschakommandos die Anwesenheit der zahlenmässig kleinen, aber kämpferisch erprobten Gruppen störte."}})</ref>|Izvještaj 15. brdskog korpusa o rezultatima i poteškoćama u stvaranju /Hrvatskih borbenih grupa/ (11. juni 1944.).}} U izvještaju obavještajnog odjeljenja 15. brdskog armijskog korpusa Wehrmachta od 30. juna 1944. godine dati su još podrobniji podaci o »dosadašnjem toku potčinjavanja četnika njemačkim jedinicama«: {{izdvojeni citat|Kod 392. pješadijske divizije, nakon sporazuma sa majorom Eremićem, formirana dva slaba odreda; radi izbjegavanja sudara, jasno razgraničeni sa ustašama; ustaše su se, nakon početne sumnje, složile sa formiranjem ovih grupa. Kod 264. i 373. pješadijske divizije su nove smjernice već bile sprovedene u praksi; one četničke jedinice koje još nisu ušle u sastav /Hrvatskih borbenih grupa/ su ionako pod direktnom kontrolom njemačkih štabova; u rejonu 373. pješadijske divizije su ove grupe nanovo raspoređene i razvučene da bi se obezbijedila zavisnost od njemačkih jedinica. Iskustva vezana za borbeni angažman /Hrvatskih borbenih grupa/: u zoni 392. pješadijske divizije bez problema; kod 264. i 373. pješadijske divizije: municija se izdaje uz kontrolu potrošnje; četnicima je rečeno da prodaju zaplijenjenu stoku njemačkim ustanovama; izviđačke zadatke izvršavaju besprijekorno; vođstvo im je dobro, a ljudstvo naviklo na fizičke napore; neophodni su pri osiguranju komunikacija, posebno zbog pomanjkanja vlastitih trupa; iako su se tokom operacije /Rösselsprung/ Đujićevi odredi dobro pokazali, na njih se nikada ne može potpuno osloniti — izbjegavaju otvorenu borbu sa neprijateljem pravdajući se nedostatkom teškog oružja i municije.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=60&rec=314&roll=566 NARA, T314 Roll 566, frames no. 000056—000057.]</ref>|Izvještaj obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa o rezultatima formiranja /Hrvatskih borbenih grupa/ (30. juni 1944).}} Nakon sastanka održanog 25. jula 1944, u jednom dokumentu iz Komande Jugoistoka konstatovan je fiktivni status ''Hrvatske borbene zajednice'', dok se četnici u [[NDH]] nazivaju savezničkom formacijom: {{izdvojeni citat|Hrvatska: [...] Četnici su, s obzirom na vlastitu slabost, naši prirodni saveznici u borbi protiv komunizma. Samo se oni bore! “Hrvatska borbena zajednica” postoji samo na papiru.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=716&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000707.] <br /> ({{jez-njem|"Cetniks unter Berücksichtigung eigener Schwäche im Kampf gegen Kommunisten unsere natürlichen Verbündeten. Sie allein kämpfen! "Kroatische Kampfgemeinschaft" steht nur auf dem Papier."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka od 25. jula 1944.}} == Sporadični incidenti == {{main|Operacija Teufel}} Međutim, saradnja nije tekla glatko. Dogovoreno je da četnici ne napadaju hrvatska sela i da ne dolaze oružani u Knin, što se često nije poštovalo.<ref>U istrazi poslije rata Sinčić je izjavio: »Sporazumjeli smo se da četnici neće napadati hrvatska sela ni domobrane, ni oružnike, da neće oružani u Knin dolaziti«. »Međutim, Đujić je nastavio s napadima svojih četnika na pojedina katolička sela u župi s izlikom da su u njima partizani«. AVII, 261,42-1/14.</ref> Na dogovoru su, pak, inzistirale sile Osovine; stoga će ugovori o suradnji početkom [[1943]]. biti obnovljeni. Najteži incident dogodio se [[6. april]]a [[1943]], kad je jedna grupa pripadnika Ozrenskog četničkog odreda na svom kontrolnom punktu zaustavila patrolu iz sastava 369. legionarske divizije, i ubila 6 vojnika. Kao meru odmade, jedan puk 369. divizije sredinom aprila prokrstario je Ozrenom. Tom prilikom došlo je do višesatne borbe sa Ozrenskim odredom. Odred je izbegao opkoljavanje i uništenje, a početkom maja [[1943]], posredstvom advokata Branka Stakića i Đokana Šarčevića su, "uz određene uslove, u Zavidovićima, utanačili sa Nemcima primirje" i sklopili novi sporazum.<ref>Milenko Maksimović: Besmrtnici Ozrena, Trebave i Posavine, Doboj, Novinsko - izdavačka kuća Štampa, 2002, strana 179</ref> I nadalje, između ustaša i četnika je dolazilo do sukoba. Tako sredinom maja 1944. ustaše spaljuju srpsko selo, dok četnici zahtijevaju od Wehrmachta “da sve svoje snage usmjerimo na borbu protiv komunizma, a ne da gubimo vrijeme i dragocjene četničke živote na osvetu ustašama”.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=300&rec=314&roll=565 NARA, T314, Roll 565, frame no. 000295: Prijepis pisma upućenog od strane četnika njemačkoj komandi u Drnišu, u kojem se traži zaštita od ustaša (30. maj 1944.).]</ref> U narednim mjesecima saradnja četnika i ustaša je išla teško i usiljeno, uz brojne incidente i čestu intervenciju Nijemaca. U tom smislu kao paradigmatično za poziciju njemačkih okupacionih vlasti prema četnicima, s jedne, i vlastima NDH, s druge strane, može se uzeti pismo načelnika štaba [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|15. brdskog korpusa]] poslato 4. januara 1944. godine njemačkom opunomoćenom generalu u Zagrebu [[Edmund Glaise von Horstenau|Glaiseu von Horstenauu]], povodom incidenata čiji su vinovnici ustaše: {{izdvojeni citat|„Bezobzirno i neodgovorno“ ponašanje ustaša i vlasti NDH prema četnicima koji stoje u službi Wehrmachta može imati teške posljedice po ratnu privredu. Zbog ovoga se ima „najoštrije protestvovati“ kod vlasti u Zagrebu. Ukoliko se ponašanje vlasti NDH „u najkraćem roku“ ne promijeni, njemačke trupe će biti prisiljene da djeluju.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=245&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000241.] <br /> ({{jez-njem|"In der Anlage werden Berichts übersandt, aus denen hervorgeht, dass durch rücksichtslosses, unantwortliches Verhälten der Ustaschen un kroatischen Dienststellen gegen in deutschen Diensten stehende Cetniks und Pravoslaven, kriegswichtige Arbeiten der deutschen Wirtschaft entscheidend geführdet werden. <br /> Bei der kroat. Regierung ist bezüglich des Verhaltens der Ustaschen und kroatischen Dienststellen wegen der bewiesenen Gewaltmassnahmen schärfster Protest einzulegen. <br /> Sollte sich das Verhalten der besagten kroatischen Verbände nicht in kürzester Frist ändern, so werden seitens der Truppe Zwangsmassnahmen ergriffen werden."}})</ref>}} Unatoč svih razlikâ koje su generisale česte incidente, saradnja četnika s trupama NDH u borbi protiv partizana će se nastaviti i 1944. godine. U zabilješkama s putovanja po [[Dalmacija|Dalmaciji]] i [[Hercegovina|Hercegovini]] glavnokomandujućeg Jugoistoka iz avgusta 1944. navedena je opaska o promjenljivim odnosima unutar antikomunističkog tabora: {{izdvojeni citat|Saradnja 369, 264. i 373. pješadijske divizije sa četnicima dobra; saradnja 2. lovačkog zdruga sa četnicima nailazi na teškoće, vjerovatno namjerno izazvane iz Zagreba. Problemi u odnosima sa vojnim i civilnim vlastima NDH.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=681&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frames no. 000672—000674.]</ref>}} Uvijek stavljajući ostvarenje vlastitih vojnih i političkih ciljeva u prvi plan, Nijemci su pokušavali vlastima NDH predočiti sve pogodnosti saradnje sa četnicima u borbi protiv zajedničkog neprijatelja, uz što manje međusobnih razračunavanja u završnici rata: {{izdvojeni citat|Sukobe između ustaša i četnika treba sprječavati; vlastitu saradnju sa četnicima ne iznositi previše u javnost, da se ne bi izazivale bespotrebne polemike; NDH se ne treba nametati savezništvo sa četnicima, ali oni treba da shvate da vremenski i prostorno ograničena saradnja sa četnicima i njima koristi, imajući u vidu trenutni odnos snaga na terenu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1143&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 001136—001137.] <br /> ({{jez-njem|"Es ist alles vorzukehren, um Gegensätze zwischen Cetniks und Ustascha zu vermeiden bezw. zu überbrücken. Die taktisch notwendige Zusammenarbeit mit den Cetniks mäglichst nicht zu betonen, damit überflüssige Diskussionen vermieden werden. Den Kroaten ist keinerlei Cetnik–Bündnis aufzunötigen, sie müssen aber unsere örtlich und taktisch beschränkte Zusammenarbeit mit einzelnen Cetnikgruppen im Hinblick auf den derzeitigen Kräftestand und auf die Tatsache begreifen, dass ihnen jede Entlastung durch Einsatz von Cetniks im Kampf gegen Partisanen unmittelbar selbst zugute kommt."}})</ref>|Zabilješka sa razgovora glavnkomandujućeg Jugoistoka [[Maximilian von Weichs|Maximiliana von Weichsa]] i specijalnog izaslanika [[Hermann Neubacher|Hermanna Neubachera]] od 26. novembra 1944. godine}} == Sudbine četnika sa teritorije NDH == [[File:Zarobljeni Nemci, četnici i ustaše u borbi za Knin, 1944.jpg|thumb|Zarobljeni Nemci, četnici i ustaše u [[Kninska operacija|borbi za Knin]], 1944.]] Ovo su sudbine nekih vodečih četnika iz NDH: * [[Momčilo Đujić]] (komandant Dinarske divizije). Pred kraj rata [[Ante Pavelić]] mu dao slobodan prolaz preko NDH na zapad. Tako je izbjegao presude za ratne zločine koje su mu izrekli jugoslovenski sudovi u odsustvu. Osamdesetih Đujić je postavio Šešelja za četničkog vojvodu. Godine 1988. jugoslovenske vlasti pokrenule postupak za Đujićevo izručenje od SAD, ali je umro 1999. u San Diegu, Kalifornija, u 92. godini života. * [[Brana Bogunović]] (predvodio četničke pokolje u Bosanskom Grahovu i drugdje, onda komandant četničkog korpusa „Gavrilo Princip“, Dinarske divizije) – ranjen prilikom bitke s partizanima u Pađenima, 4. decembra 1944. godine. Ubrzo potom, 1945. godine partizani ga zarobili i ubili. * Pajica Omcikuš (jedan od vodja, s četničke strane, ustanka u Srbu, poslije komandant korpusa “Kralja Petra II. Dinarske divizije) – partizani ga uhvatili marta 1942. te streljali. * Pajo Popović (komandant korpusa “Onisin Popović”, Dinarske divizije) – ubijen od partizana 19.6.1942. * [[Rade Radić]] (komandant četničkog odreda "Borja"). Jugoslavenske vlasti ga uhvatile nakon rata, sudili mu i streljali ga, 1946. * [[Lazar Tešanović]] (komandant četničkog bataljona »Mrkonjić«). Ubijen 1946. u poteri od Korpusa narodne obrane Jugoslavije (KNOJ). * Miloš Torbica (jedan od vodja ustanka u Srbu, s četničke strane). Partizani ga uhvatili i streljali, marta 1942. * [[Cvijetin Todić]] (komandant Ozrenskog četničkog odreda), upao u zamku [[UDB]]-e jula 1947. i ubijen. * [[Savo Božić]] (komandant Ozrenskog četničkog bataljona). Krajem Drugog svjetskog rata ubijen je od strane jedinica Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije (NOVJ) kod Teslića 1. maja 1945. godine. * [[Uroš Drenović]] (komandant četničkog odreda »Kočić«). Poginuo u savezničkom bombardiranju 1944. * [[Jakša Račić]] – Povjerenik Draže Mihajlovića za Dalmaciju. Ubijen od partizana u Splitu, nakon talijanske kapitulacije. == Literatura == * [https://www.znaci.org/00001/41.htm Fikreta Jelić-Butić: Četnici u Hrvatskoj 1941-1945, Globus, Zagreb 1986] * [https://www.znaci.org/00001/40.htm Jozo Tomašević: Četnici u Drugom svjetskom ratu, 1941-1945, Sveučilišna naklada Liber, Zagreb 1979] * [https://www.znaci.org/00001/4_14_1.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 1 (1941. i 1942. godina), Vojnoizdavački zavod, Beograd] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_1_74.htm ZAPISNIK O SPORAZUMU PREDSTAVNIKA ČETNIČKOG ODREDA »KOČIĆ« I NDH OD 27. APRILA 1942. O PRIZNAVANjU VLASTI NDH I SARADNjI U BORBI PROTIV NOP-a, - dokument broj 74] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_1_82.htm PREDLOG ŠTABA OZRENSKOG ČETNIČKOG ODREDA OD 10. MAJA 1942. KOMANDANTU 4. DOMOBRANSKE DIVIZIJE ZA SASTANAK RADI SKLAPANjA SPORAZUMA O SARADNjI U BORBI PROTIV NOP, - dokument broj 82] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_1_89.htm ZAPISNIK O SPORAZUMU IZMEĐU PREDSTAVNIKA OZRENSKOG, TREBAVSKOG I ODREDA »KRALj PETAR II« I NDH OD 28. MAJA 1942. O SARADNjI U BORBI PROTIV NOP-a U ISTOČNOJ BOSNI, - dokument broj 89] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_1_91.htm ZAPISNIK O PREGOVORIMA PREDSTAVNIKA MAJEVIČKE ČETNIČKE GRUPE I KOMANDANTA 3. DOMOBRANSKE DIVIZIJE OD 30. MAJA 1942. O PRIZNAVANjU NDH I SARADNjI SA VLASTIMA NDH, - dokument broj 91] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_1_96.htm MOLBA ŠTABA ČETNIČKOG ODREDA »KOČIĆ« OD 5. JUNA 1942. DOMOBRANSKOM GARNIZONU MRKONjIĆ-GRAD ZA REDOVNO SNABDEVANjE HRANOM RANjENIH I BOLESNIH ČETNIKA, - dokument broj 96] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_1_103.htm ZAPISNIK O SPORAZUMU IZMEĐU PREDSTAVNIKA ČETNIČKOG ODREDA »BORJE« I NDH OD 9. JUNA 1942. O PRIZNAVANjU SUVERENITETA NDH I O SARADNjI U BORBI PROTIV NOP-a, - dokument broj 103] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_2_108.htm Zapisnik sa sastanka između predstavnika četničkog odreda "Borje" i NDH od 14. juna 1942. o dopuni sporazuma o saradnji od 9. juna 1942. godine, - dokument broj 108] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_1_117.htm DODATAK ZAPISNIKU O SPORAZUMU IZMEĐU OZRENSKOG I TREBAVSKOG ČETNIČKOG ODREDA I PREDSTAVNIKA NDH OD 28. MAJA 1942. SAČINjEN 9. JULA 1942. GODINE, - dokument broj 117] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_1_125.htm Obaveštenje Štaba Majevičke četničke grupe od 18. jula 1942. potčinjenim jedinicama o pregovorima sa nemačkom komandom u Tuzli - dokument broj 125] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_1_128.htm Dopis Glavnog štaba bosanskih četničkih odreda od 27. jula 1942. županu Velike župe Sana i Luka u vezi dogovora o sastanku - dokument broj 128] * [https://www.znaci.org/00001/4_14_2.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 2 (januar - septembar 1943), Vojnoizdavački zavod, Beograd] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_2_76.htm Zapisnik o sporazumu Medačkog četničkog odreda i predstavnika vojnih vlasti Nezavisne Države Hrvatske sklopljenom u Gospiću 6. marta 1943, dokument 76] * [https://www.znaci.org/00001/4_14_3.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3 (septembar 1943 - avgust 1944), Vojnoizdavački zavod, Beograd] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_3_.htm Pismo komandanta 4. četničke brigade od 11. septembra 1943. četničkom predstavniku kod ustaško-domobranskih jedinica o saradnji ustaša, domobrana i četnika u borbi protiv NOVJ na području Gospića - dokument 1]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Reference == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Bitka na Kozari]] * [[Napadi na garnizone NDH]] * [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] [[Kategorija:Jugoslavija u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Saradnja četnika sa NDH| ]] 548akla4jdg2fejz9eavp2j9ai2qvh2 42711328 42711318 2026-10-16T17:38:21Z ~2026-53731-18 399051 42711328 wikitext text/x-wiki {{Sređivanje|razlog=Preterana upotreba citata}} [[Datoteka:Stahl, Ustase officer and Radic.jpg|mini|250px|Nemački general-major Fridrih Štal, domobranski oficir i vođa bosanskih četnika [[Rade Radić]], prilikom sastanka u centralnoj Bosni (u pozadini je drvena građa kojom su trgovali).]] '''Suradnja četnika sa NDH''' se odvijala tokom [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupacije Jugoslavije u Drugom svetskom ratu]]. Jedan od osnovnih ciljeva [[Ideologija četnika|četničke ideologije]] bilo je stvaranje [[Velika Srbija|Velike Srbije]], što je unaprijed isključivalo bilo kakav vid saradnje sa [[Ustaša|ustaškim]] vodstvom u [[NDH]]. Ipak, [[antikomunizam]] je predstavljao faktor približavanja dvije strane, pa će od sredine 1942. godine započeti pregovori, a zatim i zajednička borba protiv [[Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Jugoslavije|partizana]] pod okriljem njemačkog i italijanskog okupatora. [[Četnici u Drugom svjetskom ratu|Četnici]] su inicijalno učestvovali u [[Ustanak u NDH 1941.|ustanku u NDH]] 1941, zajedno sa partizanima, ali već tokom proleća [[1942]]. glavnina četničkih odreda u delu [[NDH]] pod nemačkom okupacijom sklopila je sporazume o primirju, saradnji i snabdevanju sa vlastima [[NDH]]. Ugovori o primirju i saradnji sadržali su klauzule o priznavanju suvereniteta [[NDH]], o zajedničkoj borbi protiv partizana, snabdevanju vojnom opremom, plaćanju oficira i boraca, zbrinjavanju ranjenika i brizi za porodice poginulih. Ovi ugovori sklopljeni su usled opasnosti koju su za obe strane predstavljali partizane, a u cilju efikasnije borbe protiv njih. Ugovori su odobreni od strane nemačkih vlasti. S obzirom da su snage [[NDH]] bile pod taktičkom komandom nemačkih štabova, ovim sporazumima četnički odredi integrisali su se u nemački okupacioni sistem. Do kraja rata, u gotovo svim osovinskim operacijama protiv partizanskog pokreta otpora četnici i ustaše bili su na istoj strani, pod operativnom komandom okupatora. U sprovođenju sporazuma dolazilo je do zategnutosti i do incidenata, ali i primera iskrene saradnje.<ref>Komandant 4. brigade iz sastava Ličko-kordunaške oblasti kapetan [[Dušan Đaković]]: „Mi osećamo i jedan veliki dug pažnje, obzirom na mnoge usluge, koje su nam Hrvatske vojne vlasti učinjele tokom zadnjijeh mjeseci.“ Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 9.</ref> Nakon postizanja suradnje, [[Ante Pavelić]] je naredio da treba »obiteljima onih četnika, koji su pali u borbi protiv partizana odobriti redovite potpore, onakove kakve se daju palim domobranima i ustašama.«<ref>NOB u Dalmaciji, 2, 1090.</ref> == Ustaška politika prema četnicima == U izvještaju upućenom 27. lipnja 1942. najvišim dužnosnicima [[NDH]], poput [[Ante Pavelić]]a, [[Andrija Artuković|Andrije Artukovića]], [[Mladen Lorković|Mladena Lorkovića]], [[Eugen Kvaternik|Eugena Kvaternika]] i dr, rezon za sklapanje ugovora sa četnicima, iz perspektive [[Ustaše|ustaških vlasti]], najpreciznije će obrazložiti »Veliki Župan i Stožernik« [[David Sinčić]]: {{izdvojeni citat|Jaz između četnika i partizana je neopisiv i neizgladiv. Ovaj jaz je zapravo jaz između Srba samih, koji se u međusobnoj borbi uništavaju. Mi ovu borbu trebamo podržavati i ne dozvoliti približavanje jednih drugima, već podvojenost podržavati i četnike upotrijebiti u borbu protiv komunista, kojih osim vođa — većina je pravoslavaca. '''Uništiti skupa s četnicima partizane — znači uništiti pomoću istih Srba — njihovu većinu'''. Smatram ovo politički važnim i potrebnim osobite pažnje. Izazvati podjelu, podržavati međusobno uništavanje za nas predstavlja političku korist. Ovo trebamo uzeti opravdanim razlogom u nastojanju i radu našem oko pridobivanja četnika i sarađivanja s njima. Ovom saradnjom osim toga smanjujemo broj otvorenih neprijatelja, smanjujemo broj onih, koji, dok se bore protiv nas — onemogućuju djelo našeg unutarnjeg državnog konsolidiranja, našeg jačanja, organiziranja, naše uprave, naših oružanih snaga, koje organiziranje, jačanje su prvi preduvjet našeg obstanka i naše izgradnje. [...] Ovakovo određivanje odnosa četničke organizacije prema hrvatskoj državnoj vlasti smatram privreme­nom, jedinim izlazom u današnjoj situaciji na nekim područjima Države, osobito ako se želi smirenje, prestanak revolucije, naše unutarnje sređivanje, organiziranje uprave i vojske, te ako je potrebno iskazati dok traje rat našu savezničku lojalnost — osobito prema Italiji — u borbi protiv partizana.<ref>Narodnooslobodilačka borba u Dalmaciji 1941–1945, Zbornik dokumenata; knjiga 2: siječanj–srpanj 1942. godine, Institut za historiju radničkog pokreta Dalmacije, Split, 1982, strane 1060—1061.</ref><ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/41_10.htm Fikreta Jelić Butić: ČETNICI U HRVATSKOJ 1941-1945, poglavlje PRVE AKCIJE OKO SPORAZUMIJEVANJA USTAŠKOG REŽIMA I ČETNIKA]</ref>|[[David Sinčić]], veliki župan Velike župe Bribir-Sidraga}} == Četničko napuštanje ustanka (1941-1942) == {{main|Ustanak u NDH|Četnički pučevi u Bosni}} [[Datoteka:Chetniks, Ustasa, and Domobrani.jpg|thumb|Predstavnici četnika, ustaša i domobrana na sastanku u Bosni.]] {{izdvojeni citat|Četnici Ozrena su postali poznati po svojim borbama s ustašama. Ali onda se korupcija uvukla, dijelom kroz lijenost, a dijelom kroz utjecaj lokalnih popova (pravoslavni svećenici), dijelom zbog prevladavajućeg raspoloženja kompromisa u Srbiji; i prvo su prestali boriti, a zatim, nakon što ih je napustio Toša otišavši kod Koste, oni su se okrenuli na partizane. ...oni su se plašili Toše, i ograničili su svoje aktivnosti na špijuniranje za Nemce i ubijanje naših ranjenika.<ref>[https://www.znaci.org/00001/3_1_4.htm Basil Davidson: PARTISAN PICTURE] "The chetniks of Ozren had become famous for their battles with the Ustashe. But then corruption had crept in, partly through laziness, partly through the influence of local pops (Serbian Orthodox priests), partly caught from the prevailing mood of compromise in Serbia; and first they had stopped fighting, and then, after Tosha had left them for Kosta, they had turned on the partisans. And now the few that were left (for Tosha, knowing the men and the country, had liquidated the main body of them) were a sort of home guard in the pay of the enemy. They were afraid of Tosha; and they restricted their activities to spying for the Germans and sniping at our wounded."</ref>|[[Basil Davidson]]}} {{Quote box | citat = »Ustaške vlasti su, pod pritiskom Nijemaca, počele da revidiraju politiku prema srpskom stanovništvu u Bosni i Hercegovini. Njemačkom okupatoru je bilo važno da ima mir da bi mogao eksploatisati prirodna bogatstva i koristiti ih za front. [...] Pavelićeva vlada donijela je niz mjera. Uvela je u Hrvatski državni sabor predstavnike Srba [...], osnovala Hrvatsku pravoslavnu crkvu i pozvala u domobranstvo pojedina godišta srpskih mladića, itd. [...] Ustaško rukovodstvo prihvatilo je politiku sporazumijevanja sa četnicima.«<ref>Sarajevo u revoluciji (ur. Albahari i dr.), str. 398-399</ref> | izvor = Svedočenje [[Savo Pređa|Sava Pređe]] | width = 40% | align = right}} Na celoj teritoriji [[NDH]] na kojoj su živeli Srbi, došlo je do [[Ustanak u NDH|ustanka]] protiv [[ustaše|ustaškog]] terora. Na teritoriji [[NDH]] koja je spadala u nemačku okupacionu zonu, partizanski odredi neprekidno su jačali. Ustaški masakri pokrenuli su srpske seljake na otpor. [[Komunistička partija Jugoslavije|Komunistička partija]] mobilisala je skojevske i partijske grupe, koje su se integrisale sa ustaničkim grupama, dajući im organizaciju, obezbeđujući sadejstvo i ideologiju. Međutim, ustanički slojevi bili su skloni pasivnosti, nepokretnosti i angažovanju samo u odbranu vlastitih sela. Komunisti su zastupali vojničko organizovanje i stalnu ofanzivnost i van matičnih teritorija. Pod uticajem ove unutrašnje tenzije, međuetničkog nepoverenja, [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićeve]] propagande, odjeka partizansko-četničkog sukoba u [[Srbija|Srbiji]] i delovanja [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] emisara, među ustanicima je ubrzo došlo do podele između četnika i komunista. Komunisti su imali svoje principe: beskompromisnu borbu protiv svih okupatora i pomagača i zabranu nacionalnog revanšizma. Četnici su hteli smirivanje situacije, što se ubrzo pretvorilo u borbu protiv pokreta otpora. [[Momčilo Đujić]] i [[Pajo Popović]] su prvi od četničkih vođa bili decembra 1941. godine kod župana NDH [[David Sinčić|Davida Sinčića]] u [[Knin]]u.<ref name="Pop izdaje"/> Zajedno s njima dvojicom, kod Sinčića je početkom decembra došao i [[Brane Bogunović]], kojeg će Sinčić ocijeniti kao najpouzdanijeg za suradnju.<ref>Veliki župan Sinčić je 7. februara 1942. obavijestio Pavelića da »Brane Bogunović iz Bosanskog Grahova uvijek djeluje u smislu smirenja«. (NOB u Dalmaciji, 2,872).</ref> Pregovori četnika s vlastima NDH u Kninu su nastavljeni u januaru 1942. godine, kada su velikog župana posjetili i [[Mane Rokvić]], kapetan [[Veljko Ilić]], [[Velimir Tešanović]] i [[Stevo Rađenović]].<ref>AVII, 261,42-1/12.</ref> Četnici su tokom prve polovine 1942. putem pučeva preuzeli od komunista rukovođenje ustaničkim odredima u centralnoj i istočnoj Bosni. U mnogim ustaničkim odredima izvedeni su pučevi, kojima bi četnički zaverenici likvidirali štab odreda, komuniste i ne-Srbe, i proglasili odred četničkim. [[20. februar]]a [[Četnički puč u Majevičkom NOP odredu gebruara 1942.|prepadom u Vukosavcima]] likvidiran je štab [[Majevički NOP odred|Majevičkog NOP odreda]], i preuzeta vlast nad glavninom odreda, a slično je ponovljeno tokom marta i aprila [[1942]]. u [[Četvrti krajiški partizanski odred|Četvrtom]], delovima [[Treći krajiški partizanski odred|Trećeg]] i [[Šesti krajiški odred|Šestom krajiškom odredu]], kao i u [[Romanijski NOP odred|Romanijskom NOP odredom]]. Ovi odredi sklopili su ugovore o saradnji sa vojnim vlastima NDH u narednom periodu, i tako se uključili u jedinstven nemački odbrambeni sistem. {{izdvojeni citat|Mi se sa vojnim organima hrv. države na terenu borbe protiv komunista nalazimo ne kažemo saveznici, ali kao neki slučajni saradnici. Iz toga može za obje strane nastati dosta dobrih posljedica.<ref>http://www.znaci.org/00001/4_14_1_82.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230323080618/https://znaci.org/00001/4_14_1_82.htm |date=2023-03-23 }} Predlog štaba Ozrenskog četničkog odreda od 10. maja 1942. komandantu 4. domobranske divizije za sastanak radi sklapanja sporazuma o saradnji u borbi protiv NOP</ref>|Predlog štaba Ozrenskog četničkog odreda komandantu 4. domobranske divizije za saradnju u borbi protiv partizana (10. maja 1942.)}} Snage [[NDH]] bile su malobrojne i većinom slabe borbene vrednosti, a Nemci nisu raspolagali snagama kojima bi im pomogli (tokom [[1941]]. u [[NDH]] je bila raspoređena samo [[718. divizija (Nemačka)|718. posadna divizija]]). Jačanje ustanka dovelo je vlasti [[NDH]] u vrlo tešku situaciju, u kojoj nisu imali efektivnu kontrolu na većem delu svoje teritorije. Iz tog razloga vlasti [[NDH]] sa zadovoljsvom su dočekale rascep u ustaničkim snagama i prihvatile primirje sa četničkim odredima. == Sporazumi o saradnji četnika sa NDH (1942) == [[Datoteka:Četnici, domobrani i ustaše zajedno piju.jpg|minijatura|[[Uroš Drenović]] nazdravlja uspešan sporazum sa snagama NDH.]] {{izdvojeni citat|»U jučerašnjem izvještaju obavijestio sam, da je na ovom području postignuta suglasnost, sporazum i suradnja između hrvatskih državnih vlasti i predstavnika četnika s područja zapadne Bosne, Dalmacije i Južne Like. Ta suradnja utanačena je osobito sa četničkim vodama: [[Mane Rokvić|Manom Rokvićem]] (Drvar, Bos. Petrovac), [[Brane Bogunović|Branom Bogunovićem]] (Bos. Grahovo), [[Stevo Rađenović|Stevom Rađenovićem]] (Srb) i popom [[Momčilo Đujić|Momčilom Đujićem]] (Strmica). Za konačno utanačanje pojedinosti suradnje danas me je posjetio Mane Rokvić s punomoćima svih gore spomenutih, da završi pregovore četničke organizacije s hrvatskom državnom vlašću.«<ref name="Pop izdaje"/>|Izvještaj župana [[David Sinčić|Davida Sinčića]] ministru policije [[Andrija Artuković|Andriji Artukoviću]] od [[18. jun]]a [[1942]].}} === Potpisivanje sporazuma === [[File:Četnički ugovori sa NDH.jpg|thumb|Fascikla četničkih ugovora ({{jez-njem|Cetniks Verträge}}) sa NDH, pohranjena u dokumentaciji 15. brdskog armijskog korpusa njemačkog Wehrmachta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&rec=314&roll=566 Nacionalni arhiv SAD, mikrofilm publikacija T–316, rolna 566, snimak 671. (15. brdski armijski korpus)]</ref>]] [[File:List of agreements signed between leaders of the Bosnian Chetniks and the NDH authorities.jpg|thumb|Lista sporazuma potpisanih između vođa bosanskih četnika i predstavnika vlasti NDH, od maja 1942. do januara 1943. godine (izvorni dokument Vermahta).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=713&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000709.]</ref>]] Ugovori četnika sa vlastima [[NDH]] sklapani su hronološkim redom od strane sljedećih vojvoda i zapovjednika: * Decembra 1941. godine, [[Momčilo Đujić]], [[Brane Bogunović]] i [[Pajo Popović]] su prvi otišli na pregovore kod Velikog župana [[David Sinčić|Davida Sinčića]] u [[Knin]]u<ref name="Pop izdaje"/> * 27. aprila 1942, [[Uroš Drenović]], komandant četničkog odreda »Kočić«, sklopio je sporazum sa lokalnim vlastima NDH u Mrkonjić Gradu<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_74.htm ZAPISNIK O SPORAZUMU PREDSTAVNIKA ČETNIČKOG ODREDA »KOČIĆ« I NDH OD 27. APRILA 1942. O PRIZNAVANjU VLASTI NDH I SARADNjI U BORBI PROTIV NOP-a, Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 1 (1941. i 1942. godina), Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 74.]</ref> * 15. maja 1942, [[Vukašin Marčetić]], komandant četničkog odreda »Manjača«, u Banja Luci je potpisao sporazum sa predstavnicima NDH<ref>Arhiv VII, Ca, k. 234, reg. br. 3/2.</ref><ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_74.htm</ref> * 23. maja 1942, [[Lazar Tešanović]], komandant četničkog bataljona »Obilić«, i predstavnik četničkog bataljona »Mrkonjić«, su u Banja Luci sklopili sporazum sa NDH<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_74.htm</ref> * 28. maja 1942, [[Cvijetin Todić]] i [[Savo Božić]], zapovjednici Ozrenskog i Trebavskog četničkog odreda, sklopili su sporazum sa vlastima NDH u selu Lipac<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_82.htm PREDLOG ŠTABA OZRENSKOG ČETNIČKOG ODREDA OD 10. MAJA 1942. KOMANDANTU 4. DOMOBRANSKE DIVIZIJE ZA SASTANAK RADI SKLAPANjA SPORAZUMA O SARADNjI U BORBI PROTIV NOP, Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 1 (1941. i 1942. godina), Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 82.]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_89.htm ZAPISNIK O SPORAZUMU IZMEĐU PREDSTAVNIKA OZRENSKOG, TREBAVSKOG I ODREDA »KRALj PETAR II« I NDH OD 28. MAJA 1942. O SARADNjI U BORBI PROTIV NOP-a U ISTOČNOJ BOSNI, Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 1 (1941. i 1942. godina), Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 89]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_117.htm DODATAK ZAPISNIKU O SPORAZUMU IZMEĐU OZRENSKOG I TREBAVSKOG ČETNIČKOG ODREDA I PREDSTAVNIKA NDH OD 28. MAJA 1942. SAČINjEN 9. JULA 1942. GODINE, Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 1 (1941. i 1942. godina), Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 117.]</ref> * 30. maja 1942, [[Radivoje Kerović]] i predstavnici [[Majevički četnički odred|Majevičkog četničkog odreda]] u selu [[Lopare (selo)|Lopare]] sklopili su sporazum sa predstavnicima vlasti NDH<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_91.htm ZAPISNIK O PREGOVORIMA PREDSTAVNIKA MAJEVIČKE ČETNIČKE GRUPE I KOMANDANTA 3. DOMOBRANSKE DIVIZIJE OD 30. MAJA 1942. O PRIZNAVANjU NDH I SARADNjI SA VLASTIMA NDH, Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 1 (1941. i 1942. godina), Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 91.]</ref> * 9. juna 1942, [[Rade Radić]], zapovjednik četničkog odreda »Borje«, sklopio je u [[Prnjavor]]u sporazum sa vlastima NDH<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_103.htm ZAPISNIK O SPORAZUMU IZMEĐU PREDSTAVNIKA ČETNIČKOG ODREDA »BORJE« I NDH OD 9. JUNA 1942. O PRIZNAVANjU SUVERENITETA NDH I O SARADNjI U BORBI PROTIV NOP-a, Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 1 (1941. i 1942. godina), Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 103.]</ref> * 14. juna 1942, [[Golub Mitrović]], zapovjednik [[Zenički četnički odred|Zeničkog četničkog odreda]], i njegovi pomoćnici sklopili su sporazum sa vlastima NDH u Zenici<ref>https://znaci.org/dogadjaj.php?br=12011</ref> * 15. juna 1942, [[Radivoje Kerović]] i predstavnici [[Majevički četnički odred|Majevičkog četničkog odreda]] u selu [[Lopare (selo)|Lopare]] sklopili su sporazum sa vlastima NDH<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_74.htm</ref> (verovatno razlika u kalendarima, vidi 30. maj) * 31. avgusta 1942. u selu Vraci potpisan je sporazum Glavnog štaba bosanskih četničkih odreda sa vlastima NDH<ref>Arhiv VII, Ča, k. 232, reg. br. 6/6</ref><ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_74.htm</ref> * 12. oktobra 1942. u selu Crnjelovo potpisan je sporazum Bijeljinskog četničkog bataljona sa vlastima NDH<ref>Arhiv VII, Ča, k. 233, reg. br. 43/2</ref><ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_74.htm</ref> * 17. prosinca 1942, [[Slavko Bjelajac]] i [[Jovan Dabović]], četnički zapovjednici iz kotarske oblasti [[Otočac]], postigli su sporazum s ustaškim vlastima<ref name="Pop izdaje">[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.]</ref><ref>Zb. NOR, XIV/2, str. 1055–1056.</ref> * 16. januara 1943, [[Radivoje Kosorić]], četnički zapovjednik iz okolice [[Rogatica|Rogatice]], sklopio je sporazum sa vlastima NDH u selu [[Kovanj]]<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=729&rec=314&roll=566 Nacionalni arhiv SAD, mikrofilm publikacija T–316, rolna 566, snimci 725–726, 15. brdski armijski korpus (XV. Gebirgs–Armeekorps) (4. februar 1943. godine)]</ref> [[File:Uroš Drenović.jpg|thumb|Domobranski bojnik Emil Rataj, predstojnik kotarskog suda Konstantin Urumović, četnički vojvoda Uroš Drenović i kotarski predstojnik Marko Jungić, prilikom potpisivanja sporazuma u Mrkonjić Gradu, (27. april 1942. godine)]] Glavni stan Poglavnika, ustanova koja je vodila pregovore s četnicima, uputio je 26. lipnja 1942. okružnicu u kojoj je [[Ante Pavelić|Pavelić]] precizirao postupak oko pregovora s četnicima. U okružnici se u prvom redu naglašava da »načelno treba svuda ponudu četnika za pregovore i predaju prihvatiti«. Pregovore je trebalo voditi po župama a i do tada je to činilo »povjerenstvo« sastavljeno od zapovjednika divizije, župana i ustaškog stožernika. Ustaški poglavnik je tom prilikom i formalno »dozvolio«, tj. prihvatio postojeću praksu, da komandanti četničkih odreda vrše vlast na područjima na kojima se nalaze njihove jedinice, »no pod kontrolom vlasti NDH«, i da »četničke postrojbe moraju surađivati sa hrvatskim oružanim snagama na suzbijanju i uništavanju partizana«. Četnici su mogli »zadržati oružje pod kontrolom hrvatskih vojnih vlasti«.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/41_10.htm Fikreta Jelić Butić: ČETNICI U HRVATSKOJ 1941-1945, poglavlje PRVE AKCIJE OKO SPORAZUMIJEVANJA USTAŠKOG REŽIMA I ČETNIKA]</ref><ref>Arhiv Instituta za historiju radničkog pokreta Hrvatske, Neprijateljska građa, Inv. br. 17890.</ref> Veliki župan [[David Sinčić]] u dopisu od 27. VI 1942. ističe važnost sporazuma sa četnicima, kao i poštivanja dogovorenog: {{citiranje|Politika smirenja urodila je plodom. Kod ove župe bili su nazad nekoliko dana primljeni vođe četnika ovih krajeva, te je postignut između hrvatskih vlasti, građanskih i vojnih s jedne strane, te s druge strane četnika podpuni sporazum za suradnju. Četnici više ne napadaju niti će napadati hrvatska sela i hrvatsko pučanstvo, već jedino će se boriti protiv zajedničkog neprijatelja, tj. proti komunista. (...) Ovaj sporazum je od ogromne koristi i važnosti za cielu Državu — pa svi Hrvati su dužni, da se ovoj suradnji odazovu.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/41_10.htm Fikreta Jelić Butić: ČETNICI U HRVATSKOJ 1941-1945, poglavlje PRVE AKCIJE OKO SPORAZUMIJEVANJA USTAŠKOG REŽIMA I ČETNIKA]</ref>}} Svojevrsnu rekapitulaciju sporazuma s bosanskim četnicima predstavlja izvještaj koji je Poglavnikov Glavni stan poslao 30. juna 1942. godine Ministarstvu udružbe (tj. Ministarstvu socijalne politike — nap.), s potpisom »vojskovođe« ([[Maršal|maršala]]) [[Slavko Kvaternik|Slavka Kvaternika]], u kojem se sumiraju odredbe ovih ugovora i to u dvadeset točaka koje u općim crtama odgovaraju sadržaju potpisanog. Kopije izvještaja trebalo je poslati odborima za socijalnu skrb pri općinskim sudovima koji su odlučivali o novčanoj pomoći porodicama onih domobranskih vojnika koji su na nju imali pravo, odnosno o plaćanju onih četničkih obitelji kojima je to pripadalo prema ovim ugovorima.<ref>[https://znaci.org/00001/40_50.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941—1945, poglavlje KOLABORACIJA S USTAŠKOM DRŽAVOM]</ref> Krajem aprila ili početkom maja 1942, održan je sastanak između predstavnika hrvatskih kvislinških vlasti i bosanskih četnika u hotelu „Bosna“ u [[Banja Luka|Banjoj Luci]]. Sastanak je ovjekovječen i jednom fotografijom, na kojoj se mogu prepoznati vojvode Uroš Drenović i Vukašin Marčetić. Na fotografiji se vide još dvojica četničkih komandanata; moguće da je jedan od njih vojvoda [[Lazar Tešanović]]. Iza njih stoje predstavnici ustaškog stožera, kao i Velike župe Sana–Luka, a za stolom sjede još i dvojica domobranskih oficira.<ref>[https://slikepartizana.wordpress.com/2016/12/06/sastanak-cetnika-i-ustasa-u-hotelu-bosna/ Damjan Pavlica: Sastanak četnika i ustaša u hotelu Bosna]</ref> Na konferenciji održanoj 1. i 2. jula 1942. godine, na kojoj su učešće uzele vodeće ličnosti četničkog pokreta u [[Bosna|Bosni]] (počev od komandanta Bosanskih četničkih odreda [[Radoslav Radić|Radoslava Radića]], zatim [[Vukašin Marčetić|Vukašina Marčetića]], [[Savo Božić|popa Sava Božića]], [[Cvijetin Todić|Cvijetina Todića]], [[Lazar Tešanović|Lazara Tešanovića]] i dr), jednoglasno je zaključeno da se ugovori imaju poštivati, dok se četnički odredi koji ih još nijesu potpisali pozivaju da tako nešto naprave: {{izdvojeni citat|U odnosu prema Nezavisnoj Državi Hrvatskoj jednoglasno se zaključuje, da se priznaju svi ugovori zaključeni između pojedinih četničkih odreda i N.D.H. s tim da će pojedini odredi u spornim pitanjima oko tumačenja sporazuma pitati Glavni štab i tražiti od njega merodavno mišljenje o tumačenju. [...] Kako je pod ovom tačkom dnevnog reda istaknuto pitanje odnosa prema četničkim organizacijama u Bosni koje još nisu sklopile sporazum sa N.D.H., i da li takve četničke organizacije, u slučaju da žele da potpadnu pod komandu našeg Glavnog štaba, treba da budu primljeni ili ne, odlučuje se da ih treba primiti, ali da im se preporuči od strane Glavnog štaba da sklope sporazum sa predstavnicima N.D.H.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_115.htm Zapisnik sa konferencije delegata četničkih odreda istočne i zapadne Bosne održane 1. i 2. jula 1942. o osnivanju Glavnog štaba bosanskih četničkih odreda i odnosima prema NDH]</ref>}} Njemački opunomoćeni general u NDH [[Edmund Glaise von Horstenau]] predložio je u Banjoj Luci 15. jula 1942. hrvatskom generalu [[Ivanu Brozoviću]] da se u [[Zagreb]]u osnuje centralni ured za provođenje i nadzor nad ovim ugovorima. Iako od tog prijedloga tada nije bilo ništa, kasnije će jedan centralni ured biti zadužen za te ugovore. Sve u svemu, sklopljenim ugovorima bila je obuhvaćena većina četničkih snaga u Bosni istočno od demarkacione linije. U Glaiseovom izvještaju poslatom 16. novembra 1942. komandantu oružanih snaga za jugoistočnu Evropu,<ref>Mikrofilm br. T-501, rola 264, snimak 583.</ref> navodi se da oko 10.000 bosanskih četnika ima s vladom NDH sporazum na principu »živi i daj drugima da žive«.<ref>[https://znaci.org/00001/40_50.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941—1945, poglavlje KOLABORACIJA S USTAŠKOM DRŽAVOM]</ref> Nije isključeno da je general Ivan Brozović bio zadužen za održavanje kontakta sa četnicima, s obzirom na dopis koji je vojvoda Radoslav Radić, u svojstvu komandanta Bosanskih četničkih odreda, poslao županu Velike župe Sana i Luka 27. jula 1942 (neposredno po završetku [[Bitka na Kozari|operacije »West Bosnien«]]), moleći ga za sastanak oko rješavanja sporova: {{izdvojeni citat|Odmah po obrazovanju Glavnog štaba Bosanskih četničkih odreda obaveštene su o tome hrvatske vojne vlasti preko zapovjednika Banjalučkog zdruga G. Brozovića, te smatramo da je on o tome obavestio i ostale vlasti Nezavisne Države Hrvatske.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_128.htm Dopis Glavnog štaba bosanskih četničkih odreda od 27. jula 1942. županu Velike župe Sana i Luka u vezi dogovora o sastanku]</ref>}} Obavještavajući generala Dragoljuba Mihailovića o intenzivnoj kolaboraciji četničkih snaga u [[Hercegovina|Hercegovini]] sa italijanskim okupatorom, major [[Petar Baćović]] piše 16. jula 1942. godine da se vojvoda [[Dobroslav Jevđević]] tog dana sastao sa ministrima u vladi NDH: {{izdvojeni citat|Hrvatski ministri Artuković i Košak sastali su se danas sa Dobrosavom Jevđevićem i saopštili mu da će hrvatska vojska u jačini od 2 divizije zauzeti celu Hercegovinu po cenu sukoba sa četnicima. Traže pregovore sa pretstavnicima četničkih organizacija u Hercegovini s tim da se u svemu sporazumeju. Prema mome mišljenju hrvatskim ministrima stalo je da se hrvatska država stabilizuje i očisti od četnika. Ako Hrvati uspeju u tome da u Hercegovini uspostave svoju vlast s time bi faktički stabilizovali hrvatsku državu i očistili četnike. S obzirom na dobru organizaciju četnika u ovom kraju ne bi trebalo ni po koju cenu dozvoliti da Hrvati uspostave svoju vlast u Hercegovini, a naročito u onom delu gde žive čisto Srbi. Mislim da bi trebalo što pre u Hercegovini i Bosni organizovati napad na Hrvate s tim da taj napad bude u isto vreme u Hercegovini i Bosni.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_121.htm Izveštaj majora Petra Baćovića od 16. jula 1942. Draži Mihailoviću o vojnopolitičkoj situaciji u Hercegovini i saradnji sa italijanskim okupatorom]</ref>}} Deset dana po [[Bihaćka operacija|oslobođenju Bihaća]] i stvaranju [[Bihaćka Republika|partizanske Bihaćke republike]], njemački veleposlanik u Zagrebu [[Siegfried Kasche]], u zabilješci o razgovoru sa Antom Pavelićem od 14. novembra 1942. godine,<ref>Bogdan Krizman, Pavelić između Hitlera i Mussolinija, Globus—GP Delo, Zagreb/Ljubljana, 1980, str. 446—447.</ref><ref>Славко Комарица — Славко Одић, Зашто Јасеновац није ослобођен, Институт за савремену историју, Београд, 2005, стр. 54.</ref> prenosi opaske ustaškog poglavnika vis-à-vis četničkih komandanata s kojima su vlasti Nezavisne Države Hrvatske sklopile sporazume: {{izdvojeni citat|Poglavnik je, nadalje, saopćio da će imenovati jednog vladinog komesara da obrađuje sva pitanja vezana uz četnike kako bi za pozitivne grupe četnika »gurao« pozitivan postupak. Ocijenio je četničkog vođu [[Uroš Drenović|U. Drenovića]] bezrezervno povoljno, a o [[Rade Radić|R. Radiću]] i [[Radivoje Kerović|R. Keroviću]] još kolebljivo.}} U izvještaju iz druge polovine novembra 1942. godine, koji potpisuje komandant njemačkih trupa u NDH general [[Rudolf Lüters]], konstatuje da su gotovo svi četnici na teritoriju NDH praktički legalizirani: {{izdvojeni citat|U gotovo svim delovima Hrvatske naseljenim srpskim stanovništvom zaključeni su sporazumi između četničkih predstavnika i hrvatskih vlasti na osnovu kojih se četnicima priznaju dalekosežna prava. Jedan od sporazuma nalazi se u prilogu. Sporazuma se zasad pridržavaju obe strane. Do razoružanja bi stoga moglo doći tek po raskidu ovih sporazuma od strane hrvatskih vlasti. Ovo se s obzirom na sadašnju situaciju ne može očekivati. Četnički odredi koji se nalaze na području 714. divizije imaju snagu od približno 6-8.000 ljudi. Oni su opremljeni i automatskim oružjem. Oni pružaju diviziji dragocene usluge time što svoje zavičajno područje štite od upada partizana, tako da na ovom prostoru, ostavljajući po strani veće operacije, nisu vezane ni nemačke ni hrvatske trupe. [...] Prema izveštaju komandanta 714. divizije, četnici nisu velikosrpski opredeljeni, ali svakako ni prohrvatski. Oni žele punu ravnopravnost sa Hrvatima što im zaključeni sporazumi i obezbeđuju. Hrvatska država snabdeva u toku akcija četničke odrede municijom i ostalim potrebama. Prema sporazumima, njima pored ostalih obećanja (napr. u pogledu snabdevanja) pripada i plata od oko 3 nemačke marke dnevno, što oni ipak dosad još nisu tražili. [...] Između hrvatskih nadleštava i četnika su, kao što se vidi iz priloženog, zaključeni dalekosežni sporazumi koji se i poštuju.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=361&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000357—000358: Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj — „Veza sa neprijateljski orijentisanim krugovima u Srbiji“ (18. novembar 1942.)] <br /> ({{jez-njem|"In fast allen serbisch besiedelten Teilen Kroatiens sind Verträge zwischen Cetnikvertretern und kroatischen Behörden abgeschlossen, die den Cetniks weitgehende Rechte zubilligen. Ein Vertrag ist als Anlage beigefügt. Die Verträge werden z.Zt. beiderseits eingehalten. Eine Entwaffnung ist daher erst nach Lösung dieser Verträge durch die kroatischen Behörden möglich. Diese ist bei der derzeitigen Lage jedoch nicht zu erwarten. <br /> Bei 714.Div. haben die im Div.–Bereich beheimateten Cetnikverbände eine ungefähre Stärke von 6–8000 Mann. Sie sind mit Gewehren und verhältnissmässig wenig automatischen Waffen ausgestattet. Sie leisten der Div. wertvolle Dienste, indem sie ihr Heimatgebiet gegen Einfälle der Partisanen schützen, sodass, von grösseren Unternehmen abgesehen, in diesem Raume weder deutsche noch kroatische Truppen gebunden werden. Sie entlasten hiedurch den Bahnschutz und versorgen die deutsche Führung mit wertvollen Feindnachrichten. Nach Meldung des Kdr.714.Div. sind die Cetniks nicht gross–serbisch, allerdings auch nicht pro–kroatisch. Sie erstreben eine volle Gleichberechtigung mit den Kroaten, was ihnen durch die abgeschlossenen Verträge auch zugesichert ist. <br /> Die Cetnikverbände werden durch den kroatischen Staat bei Einsätzen mit Munition versorgt und verpflegt. Vertragsmässig steht ihnen neben anderen Zusagen /z.B. Versorgungsansprüchen/ auch Wehrsold von etwa RM 3.— täglich zu, den sie jedoch bisher nicht beansprucht haben. <br /> Zwischen kroat. Dienststellen und Cetniks sind weitgehend Verträge entspr. Anlage abgeschlossen, die auch i.a. gehalten werden."}})</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 25, str. 53—54.</ref>|Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj (18. novembar 1942).}} Potpukovnik [[Werner Pfafferott]], načelnik štaba komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj, odgovorio je 12. XII potvrdno na upit komandujućeg generala i komandanta u Srbiji [[Paul Bader|Paula Badera]] o dostavljanju teksta sporazumâ potpisanih tokom 1942. godine: {{izdvojeni citat|Njemački Wehrmacht u Hrvatskoj nije sklopio nikakve sporazume s pravoslavnim dobrovoljačkim postrojbama. Prilaže se prijepis sporazuma sklopljenih između Nezavisne Države Hrvatske i pojedinih četničkih skupinâ, uz molbu za njegov povraćaj. Nama nisu poznati nikakvi daljnji sporazumi.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=736&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000732.] <br /> ({{jez-njem|"U.R. An Kommand.General u.Befehlshaber in Serbien <br /> Belgrad. <br /> Die deutsche Wehrmacht in Kroatien hat mit pravosl. Freiwilligen–Verbänden keine Abkommen getroffen. <br /> Eine Niederschrift der zwischen dem Unabhängigen Staat Kroatien und einzelnen Cetnik–Gruppen abgeschlossenen Verträge wird mit der Bitte um Rückgabe beigelegt. <br /> Weitere Abkommen sind hier nicht bekannt. <br /> Für das Kommando der deutschen Truppen in Kroatien Der Chef des Generalstabes Pfafferott Oberstlt.i.G."}})</ref>}} === Sadržaj sporazuma === {{Wikisource|Sporazum grupe četničkih predstavnika sa predstavnicima NDH od 23.5.1942.}} [[Datoteka:Ustaša, četnik i Nemac.jpg|minijatura|Ustaški gvardijan, četnički komandant Vaso Miljuš i njemački oficir u [[Karin]]u kod [[Obrovac|Obrovca]], krajem 1943. godine]] {{izdvojeni citat|Četničke postrojbe sudjelovat će dobrovoljno u suzbijanju i uništavanju komunističko-boljševičkih bandi zajedno sa ostalom oružanom snagom Nezavisne Države Hrvatske, pod općom zapoviedi zapovjednika ove oružane snage, pri čemu će zapovjednici četničkih postrojbi zapoviedati svojim postrojbama. Četničke postrojbe mogu izvoditi samostalne potrebne akcije protiv partizana, no o ovome će na vrieme izvjestiti zapovjednika Hrvatske oružane snage.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_89.htm Zapisnik o sporazumu između predstavnika Ozrenskog, Trebavskog i odreda "Kralj Petar II" i NDH od 28. maja 1942. o saradnji u borbi protiv NOP-a u istočnoj Bosni]</ref>|Sporazum o saradnji predstavnika Ozrenskog i Trebavskog četničkog odreda te odreda "Kralj Petar II" sa ustaško-domobranskim jedinicama i priznanju NDH, 28. maj 1942. godine}} Četnici se obavezuju na: * priznanje NDH i njenog poglavnika; * prekid svih neprijateljstava sa civilnim i vojnim vlastima NDH; * pružanje borbene podrške oružanim snagama NDH u borbi protiv partizana; * pomoć organima NDH pri uspostavi reda i izgradnji državnog aparata; * dopuštenje i pružanje pomoći civilnim i vojnim organima NDH pri vršenju istrage zločina protiv života i imovine građana bez obzira na vjersku pripadnost na četničkoj teritoriji; * neki sporazumi su uključivali i „interniranje nepoćudnih koji bi sporazum ometali“.<ref name="Pop izdaje"/> Hrvatske vlasti se obavezuju da će: * prepustiti četnicima samoupravu na njihovoj teritoriji, uz kontrolu organa NDH; * dozvoliti četnicima nošenje oružja radi borbe protiv partizana; * snabdijevati četnike municijom; * zbrinjavati četnike ranjene u borbi protiv partizana u bolnicama NDH; * pomagati udovice i siročad četnika poginulih u borbi protiv partizana; * dozvoliti „neometan promet robe i osoba, kao i ostalim građanima Hrvatske“.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=713&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000709–000710: Lista sporazuma potpisanih između pripadnika bosanskih četnika i predstavnika vlasti NDH u periodu između 28. maja 1942. i 16. januara 1943. godine]</ref> Budući da su nemačke vojne vlasti imale taktičku komandu u ovoj oblasti, legalizovani četnici su potpisivanjem ugovora sa vlastima [[NDH]] stupile pod taktičku komandu [[Wehrmacht]]a. Pri provođenju sporazuma dolazilo je do teškoća, odugovlačenja, incidenata i sitnijih prepada i čarki. Ipak, s obzirom na stalno rastuću opasnost od [[NOVJ]] po obe strane, ugovori su redovno obnavljani. === Isporuka oružja, municije, hrane i novca === Pavelićev ministar [[Mladen Lorković]] [[26. maj]]a 1942. godine depešom obavještava »vrhovničtvo« Velike župe Bribir i Sidraga o sljedećem: {{izdvojeni citat|»Glavni stožer domobranstva suglasan je sa vašim priedlogom da se vođama grko-istočnjaka popu Momčilu Đujiću, Mani Rokviću, Bogunoviću, Paji Popoviću i Paji Omčikusu dodieli pomoć od milijun Kn (kuna), 200 pušaka jugoslavenskog poriekla i 10 strojo-pušaka.«<ref>AVII, H-P-426; u protokolu Ministarstva vanjskih poslova NDH dokument je zaveden pod brojem VT/57/42.</ref>|Depeša ministra NDH [[Mladen Lorković|Mladena Lorkovića]] nadležnima u Kninu o isporuci oružja četnicima (26. maj 1942.)}} Isplata je izvršena početkom juna. O tome dr Sinčić iz [[Knin]]a obavještava Pavelića: "''Jučer sam trima glavnim vođama četnika koji su u borbi protiv partizana, Momčilu Đujiću, Branku Bogunoviću i Mani Rokviću dao svakome po 100.000 kuna radi organiziranja borbe protiv partizana i pomoći njihovim suborcima''."<ref>AVII, 195,12/6—1</ref> Istovremeno je Sinčić »četničkim vođama izručio jednu makar skromnu količinu hrane, a naše zapovjedništvo stavilo im je na raspolaganje 20.000 metaka, 100 pušaka i 10 dobrovoljaca puškomitraljezaca s oružjem«.<ref>AVII, 224,35/11-1.</ref> Veliki župan Sinčić tražio je 17. juna 1942. godine od Ministarstva unutarnjih poslova dodatnu pomoć u novcu, hrani i municiji za četničke odrede u NDH: {{izdvojeni citat|Suradnja s četničkim vođama ovdje je postignuta. Svi oni iskazali su svoju volju i spremnost za suradnju i mir. Osobito danas, kad je borba istih protiv komunista južne Like i zapadne Bosne teška i krvava, za punu suradnju, za osiguranje ovih krajeva od komunističke opasnosti, potrebno je da naše vlasti četnicima, koji s vlašću surađuju, dadu podršku u novcu, hrani i strijeljivu. Pomoć u hrani i novcu u mogućim granicama sam dao a što se tiče strijeljiva, istim ne raspolažem, premda je to pitanje najvažnije za učvršćenje suradnje i uspjeh borbe. Neophodno je potrebno, da se odmah izdadu nalozi i ovlaštenja vojničkim zapovjedničtvima u sjedištima župa, tako i ovome u Kninu, da odmah po traženju velikog župana stave na raspolaganje neophodno potrebitu količinu strijeljiva, koja je potrebna pravoslavcima za borbu protiv komunista.<ref>Narodnooslobodilačka borba u Dalmaciji 1941–1945, Zbornik dokumenata; knjiga 2: siječanj–srpanj 1942. godine, Institut za historiju radničkog pokreta Dalmacije, Split, 1982, str. 1019.</ref>}} === Reakcije i naredbe generala Draže Mihailovića i Vrhovne komande JVuO === [[Datoteka:144 Draza Mihajlovic.jpg|185px|minijatura|[[Draža Mihailović]] je odobravao tajnu suradnju četnika i ustaša.]] Četnički vođa [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]] je ove taktičke dogovore smatrao korisnim, ali je bio veoma nezadovoljan formom pismenih ugovora, jer je to bilo politički i propagandno veoma nezgodno.<ref name="ReferenceA">https://www.znaci.org/00001/11_22.htm</ref> [[1. jul]]a 1942. godine Draža Mihailović je depešom javio da ima „puno razumevanje” za djelovanje četnikâ u Bosni: {{izdvojeni citat|Partizane razbiti što pre. Za rad u Bosni imam puno realno razumevanje. Bušiti što više hrv. jedinice.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref>}} [[7. jul]]a 1942. godine, Mihailović ponovo javlja svom čovjeku pod šifrom "505" (riječ je o [[Lazaru Trklji]], članu četničkog [[Centralnog nacionalnog komiteta]]): {{izdvojeni citat|Izveštavaju nas da četnici u Bosni se bratime i slikaju zajedno sa Hrvatskim vojnicima. Izvestite šta je na stvari.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref>}} Par dana kasnije, Draža Mihailović je svojim ljudima objasnio da se sporazum sa vlastima NDH mora razumeti, ali je greška što je on zvaničan i javan, pa ga treba proglasiti delom neodgovornih pojedinaca: {{izdvojeni citat|Sporazum izmedu četnika u Bosni, Hrvatskoj i Lici i Pavelićevih vlasti je svakako neželjena posledica partizanskih nasrtaja na četnike i JVO (Jugoslovenska vojska u otadžbini) — kao takav mora se razumeti. Ono što se u tom sporazumu ne može odobriti, to je što su dotični četnici dopustili da bude formalan, zvaničan, javan, iskorišćen za ustašku propagandu. Zato ga treba dezavuisati, a u svakom slučaju smatrati učinjenim od neodgovornih, lokalnih ljudi i grupica...<ref name="ReferenceA">https://www.znaci.org/00001/11_22.htm</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} [[16. jul]]a 1942. Draža Mihalović u depeši majoru [[Žarko Todorović|Žarku Todoroviću]] (“Valter”), pominje vezu sa [[Ante Pavelić|poglavnikom NDH]] i traži „podrobnije podatke o licu koje nosi Pavelićeve poruke”.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref> Sir [[William Deakin]], britanski oficir za vezu kod [[NOVJ]], u svojim memoarima notira komandnu odgovornost generala Draže Mihailovića za četničku saradnju s oružanim jedinicama NDH: {{izdvojeni citat|Bosanski četnici su, prema zaplenjenim dokumentima, sklapali sporazume sa Pavelićevim vlastima. Mihailović obično nije održavao ličnu vezu sa svojim mesnim komandantima. Dodir je uspostavljan preko štabnih oficira koji su išli u obilaske. Krajem avgusta [1943. — prim.], u vezi sa mojim porukama, primio sam na razmatranje jedan predlog iz Kaira da se preko BBC-a poimenično žigošu oni četnički komandanti za koje postoji dokaz da sarađuju sa Pavelićem i Nemcima. Odgovorio sam: “Smatram da bi napad na četnike saradnike okupatora preko BBC-a bio odlučan korak napred, ali učiniti to izostavljajući Mihailovića predstavljalo bi manevar koji ovde niti bi bio dobro primljen niti shvaćen. Zaplenjeni dokumenti odnose se na legalizovane četnike, tj. one kojima je - za razliku od ilegalnih četnika - dopušteno da sarađuju sa Osovinom. Ali i jedni i drugi su pod vrhovnom komandom Mihailovića.”<ref>[https://www.znaci.org/00001/5_2.htm Vilijam Dikin, BOJOVNA PLANINA, Beograd 1973.]</ref>|Sir [[William Deakin]], ''The Embattled Mountain''}} Nalazeći se već u [[Crna Gora|Crnoj Gori]], general Mihailović šalje 3. avgusta 1942. godine iz Vrhovne komande JVuO depešu Lazaru Trklji (pseudonim »505«), koja je na liniji prihvatanja saradnje s oružanim snagama NDH, ali prvenstveno s pripadnicima [[Hrvatsko domobranstvo|Domobranstva]]: {{izdvojeni citat|Hrvatske jedinice bušiti. Od Hrv. oficira tražiti znatne usluge u obaveštajnoj službi, oružju i municiji, hrani, odeći i obući kao dokaz njihove iskrenosti. Na slučaj prelaska njihovih celih jedinica ne mešati ih sa našim i čuvati ih za specijalne zadatke dok se ne pokažu kakvi su.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} General Mihailović je u istom smislu pisao<ref>Раде Ристановић, Милутин Живковић, Милош Чорбић, Радио депеше Југословенске војске у отаџбини 1941‒1942, Институт за савремену историју, Београд, 2021, стр. 325.</ref> i majoru [[Dragoslav Račić|Dragoslavu Račiću]] (pseudonim »Đorđe«), u depešama poslatim 27–28. avgusta 1942. godine: {{izdvojeni citat|Privucite u naše redove hrvatsku vojsku ali ih ne mešajte sa našim. Neka formiraju zasebne jedinice. Naročito ih koristite za otšrafljivanje šina na krivinama i druge sabotaže na železnicama... Hrvatske jedinice neka se pokažu na delu i borbom i davanjem oružja i municije, odeće i obuće našim jedinicama, da su uz nas.}} Prethodno, major Račić (inače komandant Cerskog korpusa JVuO; tada zadužen od strane generala Mihailovića da konsoliduje četničke odrede u [[Podrinje|istočnoj Bosni]]) piše Mihailoviću 1. avgusta iste godine: {{izdvojeni citat|Sporazum sa Hrvatima su samo paktiziranja. [[Majevica]] nije potpisala nikakav sporazu[m] zbog čega prete da je napadnu. I [[Nemci]] i [[Hrvati]] i [[Bošnjaci|Muslimani]] se utrkuju ko će pre uhvatiti vezu sa Vašim odredom. Razdor između Ustaša postoji i mi ga potpirujemo u čemu uspevamo.<ref>Раде Ристановић, Милутин Живковић, Милош Чорбић, н. д., стр. 321.</ref>}} Major [[Petar Baćović]] je sporazume sa ustašama ocijenjivao kao „fatalne”, jer su obrazovani neki „hrvatski četnici” i „žigovi četničkih stožera sa hrvatskim grbom”, što je koristilo hrvatskoj državi, dok je četnike diskreditovalo u komunističkoj propagandi. Oni četnici koji su ušli u kolaboraciju s ustašama, govorili su o „nekom bosanskom pokretu” i ne spominjući generala Dražu Mihailovića.<ref>[https://www.znaci.org/00001/92_6.pdf Branko Petranović: Vojno-politička organizacija četnika i kvislinga – antikomunistička suština kolaboracije]</ref> === Reakcije četničkih boraca === Sporazumi koji su sklopljeni i uspostavljena saradnja između četnika i [[NDH]] nisu bili rezultat međusobne bliskosti, nego trenutnih taktičkih potreba. Obe strane zadržale su međusobnu odbojnost. Nakon potpisivanja, Lazar Tešanović jula 1942. javlja Draži Mihailoviću da su borci protiv sporazuma: {{izdvojeni citat|Istina je da su četnici na Ozrenu i Trebavi napravili sporazum sa Hrvatima na pitanju zajedničke borbe protiv komunista. Razlog, što su se svojim teškim položajem bojali uništenja posle slabe situacije u Istočnoj Bosni. Borci su protiv sporazuma i Botić ide tamo. [...] U srezu Rogatičkom, preko 100 četnika sa Hrvatima održavaju red.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_123.htm</ref>|Depeša Lazara Tešanovića Draži Mihailoviću od 11. VII. 1942. god.}} Sklapanje "pakta" sa vlastima NDH uzrokovalo je drastičan pad morala kod četničkih boraca, pa su znatno manje partizanske jedinice uspevale da razbiju znatno veće četničke: {{izdvojeni citat|Ne ulazim u suštinu neuspeha borbi Borjanskog odreda i komande bosanskih četničkih odreda protiv partizana, ali moram da napomenem da su glavne greške ne samo u strategijskim planovima za napad, odbranu i povlačenje, nego i osmomesečna učmalost pod »Paktom« koja nije dala ništa dobro nego samo učmalost, neposlušnost, nenaoružanje i samovolju pojedinaca kao komandira, komandanata, pregovarača itd. — Jasan je dokaz što je 800 partizana razbilo odred od 1800 vojnika.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_2_30.htm IZVEŠTAJ ČLANA ŠTABA MOTAJIČKOG ODREDA OD 9. FEBRUARA 1943. NAČELNIKU ŠTABA KOMANDE BOSANSKIH ČETNIČKIH ODREDA O EFEKTU PAKTA IZMEĐU ČETNIČKIH ODREDA I USTAŠKO-DOMOBRANSKIH JEDINICA</ref>|Izveštaj načelniku štaba bosanskih četnika od 9. februara 1943.}} === Novi sporazumi (1943) === [[Datoteka:Četnici denunciraju partizane vlastima NDH.jpg|minijatura|Četnici iz [[Teslić]]a javljaju domobranskoj 6. lovačkoj pukovniji o predstojećem partizanskom napadu na Teslić.]] U Kninu je 26. II 1943. održana skupština četničkih »vojnih delegata i civilnih predstavnika« s područja [[Bosansko Grahovo|Bosanskog Grahova]], [[Drvar]]a i [[Bosanski Petrovac|Bosanskog Petrovca]]. Odlučeno je da se formira Grmečko-klekovački korpus, a za komandanta je izabran [[Đuro Plećaš]]. Zaključeno je da se »odmah povedu pregovori sa hrvatskim civilnim i vojnim vlastima za što tešnju saradnju, međusobnog pomaganja i zajedničku borbu protiv partizanskih pljačkaških hordi« a izabrani su i »opunomoćenici« za vođenje pregovora.<ref>Arhiv Hrvatske, Četnička arhiva, kut. 1.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/41_13.htm Fikreta Jelić–Butić: ČETNICI U HRVATSKOJ 1941–1945. poglavlje POKUŠAJ PODUZIMANJA VEĆE ČETNIČKE OFENZIVE PROTIV NOP-A]</ref> U [[Gospić]]u je 6. marta 1943. potpisan sporazum između pripadnika [[Medak|Medačkog]] četničkog odreda i vojnih i političkih vlasti NDH. Sastanku su, s hrvatske strane, prisustvovali ustaški pukovnik [[Vjekoslav Servatzy]], oružnički pukovnik Dragutin Mašek te veliki župan župe Lika i Gacka Ferdo Stilinović. Na drugoj strani, bili su prisutni kapetani Jovo Dabović i [[Miodrag Kapetanović]], komandant Medačkog odreda, kao i nekoliko civilnih predstavnika. U zapisniku sporazuma, između ostalog, navedeno je sljedeće: {{izdvojeni citat|Svrha sastanka je davanje odnosno dobivanje dozvole za obstojnost i daljni rad gore spomenute skupine oboružanog pravoslavnog pučanstva. Tim povodom daje se i prima na znanje sliedeće: <br /> 1.— Vođa naoružanog odreda zvanog »Medački četnički odred«, svi njegovi zapovjednici i oboružani pripadnici tog odreda u ime svoje i u ime cielokupnog pravoslavnog pučanstva, koje stanuje na području toga odreda izjavljuju, da priznaju vrhovničtvo (suverenitet) N.D.H. i Poglavnika, koji je nosioc tog vrhovničtva, za svog vladara. Priznaju također sve zakone, naredbe, odredbe i u obće zakonske propise N.D.H. i obavezuju se iste poštovati i njima se pokoravati kao i svi drugi državljani N.D.H. Nadalje izjavljuju da žele, da im se dozvoli da oružje, koje već posjeduju, mogu i nadalje zadržati u svrhu, da brane svoja sela i naselja od pljačkaških partizanskih bandi i drugih odmetnika, a izjavljuju se spremnim dobrovoljno sudjelovati sa hrvatskim i njemačkim odnosno talijanskim oružanim snagama na suzbijanju i uništavanju partizansko odmetničkih bandi i to pod vrhovnim zapovjedničtvom hrvatskih odnosno njemačkih ili talijanskih vojnih zapovjednika.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 159, registarski broj 23/3 (H-X-84).</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_76.htm Zapisnik o sporazumu Medačkog četničkog odreda i predstavnika vojnih vlasti Nezavisne Države Hrvatske u Gospiću od 6. marta 1943. o saradnji u borbi protiv pripadnika NOP-a na području centralne Like]</ref>}} == Zajedničke borbe protiv partizana == === Bitka na Kozari (1942) === {{main|Bitka na Kozari}} [[Datoteka:Četnici i domobrani.jpg|minijatura|Četnici sa domobranima u NDH.]] Četničke snage nijesu bile isključivo pasivne u velikoj operaciji protiv [[Ustanak u NDH|ustanka u NDH]]. Naprotiv, počev od ljeta 1942. godine, četnici uzimaju aktivnog učešća u okupatorsko-kvislinškim operacijama, o čemu svjedoče i primarni izvori njemačke provenijencije: {{izdvojeni citat|Borbena grupa “Zapadna Bosna” [...] d.) Grupe za zaprečavanje: lojalni četnici pod njemačkim vođstvom napreduju iz Bronzanog Majdana prema sjeverozapadu. Neprijatelj kod Piskavice opkoljen. Na sjeveru i zapadu nikakvi posebni događaji.<ref>[https://www.znaci.org/images/NARA/T501_248_0289.jpg NARA, T501, Roll 248, frame no. 000289.] <br /> ({{jez-njem|"Sperrgruppen: Loyale Cetniks unter deutscher Führung von Bronzani Majdan im Vorgehen nach NW. Feind bei Piskavica wird eingeschlossen. Nord und West keine besonderen Ereignisse."}})</ref>|Dnevni izvještaj [[Paul Bader|Paula Badera]], glavnokomandujućeg generala u Srbiji za 13. juni 1942. godine}} {{izdvojeni citat|Borbena grupa “Zapadna Bosna” [...] c.) Grupe za zaprečavanje: Hrvatske jedinice, naslonjene na grupu “Fric”, preuzele obezbjeđivanje Banje Luke sa zapada. Neprijatelj drži visove sjeverno i sjeverozapadno od Bronzanog Majdana. Napad nacionalnih četnika na ove visove u toku. Uspostavljena veza sa hrvatskim dobrovoljcima kod Sanskog Mosta i sa nacionalnim četnicima iz Bronzanog Majdana kod Debeljaka.<ref>[https://www.znaci.org/images/NARA/T501_248_0298.jpg NARA, T501, Roll 248, frames no. 000298—000299.] <br /> ({{jez-njem|"Sperrgruppen: Kroat. Verbände haben in Anschluss an Gruppe "Fritz" die Sicherung W Banja Luka nach W übernommen. Höhen N und NW Bronzani Majdan feindbesetzt. Angriff nationaler Cetniks auf diese Höhen in Durchführung. Verbindung zwischen kroat. Freiwilligen bei Sanski Most und nationalen Cetniks in Bronzani Majdan bei Debeljak hergestellt."}})</ref>|Dnevni izvještaj generala Paula Badera (14. VI 1942)}} Tokom [[Bitka na Kozari|bitke na Kozari]] koja se vodila u junu i julu 1942, fašističke snage su brojale 11.000 oficira, podoficira i vojnika Vermahta, 20.000 [[Ustaše|ustaša]] i [[Domobrani|domobrana]], 2000 četnika (iz odreda [[Rade Radić]]a, [[Vukašin Marčetić|Vukašina Marčetića]] i [[Uroš Drenović|Uroša Drenovića]]), a Mađari su učestvovali sa 5 topovnjača rečne flotile. Četničke snage korišćene su uglavnom za zaprečavanje i lokalne napade.<ref>Dnevni izveštaj komandujućeg generala u Srbiji za 13. jun 1942 (Nacionalni arhiv Vašington, T-501, rolna 248, snimak 289.).</ref><ref>Dnevni izveštaj komandujućeg generala u Srbiji za 14. jun 1942 (Nacionalni arhiv Vašington, T-501, rolna 248, snimci 298-299.).</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/165_12.pdf Antun Miletić: NEKE MERE I DEJSTVA VERMAHTA NA KOZARI 1941-1942. GODINE] u : [https://www.znaci.org/00001/165.htm Kozara u narodnooslobodilačkoj borbi i socijalističkoj revoluciji (1941-1945): radovi sa naučnog skupa održanog na Kozari (Mrakovica) 27. i 28. oktobra 1977]</ref> Njemačke snage imale su ulogu tehničke potpore postrojbama NDH, koje nisu bile u stanju same poraziti [[2. krajiški (kozarački) partizanski odred|2. krajiški NOPO]]; zbog toga Nijemci preuzimaju vođenje operacije. Jedna od specifičnosti operacije jest činjenica da su u sastavu postrojbi NDH djelovale snage četničkog puka „Manjača“ (pod komandom vojvode Marčetića). Bila je to četnička postrojba čije je vođstvo priznavalo vrhovništvo NDH i koja je imala ulogu pomoćne postrojbe oružanih snaga NDH. Operacija je bila reakcija na činjenicu da je 2. krajiški NOP odred zauzeo [[Prijedor]] 16. maja. Područje Prijedora bilo je važno za vlast NDH, kao i za njemačke gospodarske interese na tom području, u prvom redu zbog rudnika [[Gvožđe|željeza]] [[Ljubija (Prijedor)|Ljubija]].<ref>[https://www.croris.hr/crosbi/publikacija/prilog-skup/813881 Vlatka Vukelić, Vladimir Šumanović: The Battle of Kozara - key facts and military-political context] <br /> ({{jez-eng|"The German forces had the role of technical support to the NDH units, which were not capable of defeating the 2nd Krajina NOPO by themselves, and for this reason they took over the running of the operation. One of the specifics of that operation is the fact that the forces of the "Manjača" Chetnik regiment operated as part of the NDH units. This was a Chetnik unit whose leadership recognized the supremacy of the NDH and had the role of an auxiliary unit of the NDH armed forces. The operation was a reaction to the fact that the forces of the 2nd Krajina NOPO occupied Prijedor on May 16, 1942. The area of Prijedor was important to the NDH government but also for German economic interests in that area because of the Ljubija mine."}})</ref> === Borbe za Jajce, Prozor i Livno (1942) === {{main|Borbe za Jajce 1942.|Borbe za Livno 1942.|Operacija Alfa|Operacija Beta}} Nemačka komanda uspostavila je puno operativno jedinstvo, tako da su u zajedničkim operacijama protiv partizana rame uz rame učestvovale Nemačke snage, snage NDH i četnički odredi. Primer ovakvih zajedničkih operacija su [[Borbe za Jajce 1942.|operacije na planini Manjači septembra 1942]]. u kojima su učestvovale 3. bataljon 721. nemačkog pešadijskog puka, 2. čete 1. domobranskog regrutne bojne, 1. i 2. bojna Petrinjskog zdruga, vod haubica i 8 tenkova zajedno sa četnicima Manjače protiv partizanske grupacije sastavljene od [[Prva krajiška brigada NOVJ|1. krajiške]], [[Druga proleterska brigada NOVJ|2. proleterske]] i delova [[Druga krajiška brigada|2. krajiške]], [[Treća proleterska brigada NOVJ|3. sandžačke]] i [[Četvrta proleterska crnogorska NOU brigada|4. crnogorske brigade]]. U italijanskoj okupacionoj zoni, sadejstvo italijanske vojske, snaga [[NDH]] i četnika obezbeđivano je posredstvom nadređene italijanske taktičke komande, kao u [[Operacija Alfa|operacijama Alfa]] i [[Operacija Beta|Beta]] oktobra 1942. Tokom nastupanja [[četnici]] su izvršili pljačku, uništavanje sela i [[Pokolj u Prozoru 1942.|pokolj stanovništva u oblasti Prozora]]. Tokom ove osovinske operacije ubijeno je 1.019 civila od strane četnika.<ref name="MOSTARSKI BATALjON 1986">Enver Ćemalović, MOSTARSKI BATALjON, Mostar, 1986, strana 131.</ref><ref>Antun Miletić, Vladimir Dedijer, GENOCID NAD MUSLIMANIMA, Svjetlost, Sarajevo, 1990, strane 735-738. i 837-851.</ref> === Operacija Weiss i Bitka na Neretvi (1943) === {{main|Operacija Weiss|Bitka na Neretvi}} [[Datoteka:BatallaDelNeretvaMapa2.png|250px|thumb|right|[[Bitka na Neretvi]] je jedan od primera borbe udruženih sila Osovine protiv jugoslovenskih partizana ([[Datoteka:Flag of Germany 1933.svg|25x22px]] [[Njemačka]], [[Datoteka:Flag of Italy (1861-1946) crowned.svg|25x22px]] [[Italija]], [[Datoteka:Flag of Croatia Ustasa.svg|25x22px]] [[Nezavisna Država Hrvatska|Ustaše]] i [[Datoteka:Flag of the Chetniks.svg|25x22px]] [[Četnici]]).]] Četničke grupe, prethodno legalizovane kod ustaških vlasti, učestvovale su u zajedničkim borbama tokom [[Operacija Weiss I|operacija Vajs I]] i Vajs II početkom 1943. godine. Njemci su u ofenzivne trupe uključivali samo one četničke jedinice koje su imale potpisane ugovore s NDH.<ref name="Pop izdaje"/> Između osovinskih generala je došlo do razmimoilaženja, jer je italijanski general tražio da se u operacije uključe i ostali "italijanski" četnici, poput crnogorskih, a nemački je to odbijao. Italijanski general [[Mario Roatta]] je, poslije dogovora u Rimu i Zagrebu, [[15. 1.|15. januara]] izdao naređenje o uključivanju četnika u operaciju »Weiss« u kojem naglašava: {{izdvojeni citat|»Ne sme (naglašavam: ne sme) se dogoditi da spomenute formacije [četnici], za vreme i posle operacije, dođu u dodir sa nemačkim i hrvatskim trupama...«<ref>AVII, Fond IA, k. 3D/13.</ref>}} 2. januara 1943. general [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]] je izdao direktivu za četničko učešće u osovinskoj operaciji Vajs, odnosno napad na [[Bihaćka Republika|Bihaćku republiku]]: {{izdvojeni citat|Naša je namera da iz obuhvatnog položaja koga imaju naše snage izvrše koncentričan napad na komuniste na označenoj prostoriji, komunisti unište i time oslobode ovu srpsku teritoriju komunističkog terora.<ref name="Petranović">[https://www.znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović: Srpski narod u ustanku]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_1.htm Direktiva Draže Mihailovića od 2. januara 1943. komandantima korpusa za borbu protiv jedinica NOV i POJ na slobodnoj teritoriji zapadne Bosne, Like i Korduna], [https://www.znaci.org/00001/4_14_2.htm Zbornik dokumenataka i podataka NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd] - dokument 1</ref>|Mihailovićeva direktiva komandantima korpusa za borbu protiv NOVJ na slobodnoj teritoriji zapadne Bosne, Like i Korduna od 2. januara 1943.}} 3. januara 1943. godine italijanski general [[Mario Roatta]] javlja nemačkom generalu [[Alexander Löhr|Löhru]] da za predstojeću osovinsku operaciju pod svojom komandom ima "19.000 četnika grupisanih u bande".<ref>Zb. NOR, XIV/2, 1039.</ref> 18. januara 1943. vojvoda [[Dobroslav Jevđević]] obavještava [[Dragoljub Mihailović|Dražu Mihailovića]] o planu o zajedničkom nastupanju njemačkih, italijanskih, ustaško-domobranskih i četničkih formacija u predstojećoj operaciji protiv partizana: {{izdvojeni citat|Ujedno vas izveštavam, da mi je danas saopštila vrhovna talijanska komanda, da je dovršen veliki plan o generalnom napadu na partizane u kom će da učestvuju talijanske nemačke hrvatske trupe i naše snage u saradnji sa talijanskim. Na moje pitanje potvrdili su mi, da ima izgleda da u toj operaciji uzmu učešće i crnogorske trupe. O ovom sam vas izvestio i depešom. Na osnovu ovog sve više dolazi u pitanje da se ostvari naš plan o akciji, a mi da budemo samo jedan deo trupa u opštem planu italo-nemačkom za uništenje partizana. Da se ne može ostvariti naš plan nezavisno od njihove akcije, ja sam uvek naglašavao vojvodi Birčaninu, a to sam pominjao i u mojim izveštajima vama, tim pre, što su pravci nastupanja italo-nemačkih snaga od Banja Luke i od Like podudarni sa pravcima, koje smo mi namenili našim trupama.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_13.htm Izveštaj Dobroslava Jevđevića od 18. januara 1943. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj situaciji u Dinarskoj četničkoj oblasti]</ref>}} Četničkim operacijama je rukovodio lično Mihailović, čije se sedište do 23. marta 1943. nalazilo u [[Kalinovik]]u.<ref name="Presuda">[https://www.znaci.org/00001/60_3_34.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima]</ref> Otvorena saradnja četničkih vođa sa okupatorima prilikom Četvrte ofanzive imala je negativnog uticaja na [[moral]] boraca u četničkim jedinicama.<ref name="Saslušanje">[https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih]</ref><ref>https://www.znaci.org/00001/11_34.htm</ref> === Saradnja u sjevernoj Bosni (1943) === U radio-poruci proslijeđenoj 11. novembra 1943. godine štabu [[69. rezervnog korpusa]] Wehrmachta,<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=1544&broj=437 NARA, T314, Roll 1544, frame no. 000431.] <br /> ({{jez-njem|"An Gen. Kdo. LXIX Res. Korps. <br /> 1.) Bei nordostw. und südwestl. Doboj befindlichen Cetniks keine Mihailovic – Cetniks, sondern örtliche Cetniks, welche Haus und Hof verteidigen. <br /> a) Trebava – Cetniks im Raum Varos (nördl. Doboj) – Lauf der Bosna – Brestovo – Skugric – G. Zelinja – Sjenina – Varos. Stärke etwa 1000 Köpfe. Cetnik–Stab Duga Njiva (15,5 NO Doboj). <br /> b) Osrm [sic!] – Cetniks im Raum südostw. Doboj. Genaue Räume unbekannt. <br /> c) Nach Mitteilung Stabs–Chef Trebava–Cetniks Kommunistenhauptquartier in Srebnik, dort auch Lazarett. Bandenstützpunkte: Spionica, Srnice, Kerep, G. Lukavac, (südl. Gradacac), Gradacac, Modrica, Tacevci (südwestl. Modrica), außerdem in G. und D. Mededa (8 S bezw. 10 SW Gradacac). <br /> 2.) Trebava– und Osrm–Cetniks ortsgebundene Wehren, keine Verbindung mit Mihailovic, ausgeschprochene Kommunistenfeinde, bisher mit kroat. und deutscher Wehrmacht zusammengearbeitet und wesentlichen Anteil. daß Doboj nicht gefallen. <br /> Armee hierauf aufmerksam machen, fehlerhaft, diese Cetniks zu Feinden zu machen. Mihailovic–Cetniks gegen diese Cetniks eingestellt. <br /> 1. Jäger–Brigade hat Verträge mit diesen Cetniks. Befehl über Aufhebung liegt nicht vor."}})</ref> iskazano je zadovoljstvo kolaboracijom četničkih odredâ sa [[Ozren (Bosna i Hercegovina)|Ozrena]] i [[Trebava|Trebave]] sa okupatorom i kvislinškim vlastima NDH, kao i njihovom navodnom distancom prema generalu [[Dragoljub Mihailović|Dragoljubu Mihailoviću]]: {{izdvojeni citat|O ozrenskim i trebavskim četnicima; lokalne milicije koje nemaju veze sa Mihailovićem i prema kojima je DM neprijateljski nastrojen; dosad surađivali sa hrvatskim i njemačkim vlastima i značajno doprinijeli odbrani [[Doboj]]a; [[Druga oklopna armija (Njemačka)|Drugoj oklopnoj armiji]] [PzAOK 2] saopštiti da bi bila greška otpočeti neprijateljstva protiv njih; 1. lovački zdrug ima sporazum sa njima.|Za štab 69. ResKor. (11. novembar 1943. godine)}} === Šesta neprijateljska ofanziva (1943-1944) === {{main|Šesta neprijateljska ofanziva}} Njemački izvještaj od 1. septembra 1943. godine konstatuje da su svi četnici u NDH zapravo pod komandom Draže Mihailovića te da kao takvi sarađuju sa njemačkim i hrvatskim trupama: {{izdvojeni citat|Samostalni četnički odredi („ugovorni četnici“) više ne postoje, čak se i Drenović stavio pod komandu D.M.-a. Drenović, Tešanović i lokalni komandanti formalno sarađuju sa njemačkim i hrvatskim trupama. Ukupno brojno stanje četnika u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj i Sloveniji procijenjeno je na 22.500 ljudi.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=829&rec=313&roll=482 NARA, T313, Roll 482, frame no. 000826: Sastav i brojno stanje neprijateljskih snaga u zoni odgovornosti 15. brdskog korpusa (1. septembar 1943.)] <br /> ({{jez-njem|"Selbständige Cetnik–Verbände (Vertragscetniks) gibt es nicht mehr, auch Drenovic hat sich DM unterstellt. Aeusserlich arbeiten Drenovic, Tesanovic und örtliche Führer mit deutschen oder kroatischen Truppen zusammen. Gesamtstärke der Cetniks in Kroatien und Slovenien geschätzt auf 22.500 Mann."}})</ref>|Njemački izvještaj od 1. septembra 1943. godine}} [[Kapitulacija Italije u Jugoslaviji|Nakon kapitulacije Italije]], septembra [[1943]], a naročito tokom [[1944]], oblast [[NDH]] bila je posednuta veoma jakim nemačkim snagama (snagama [[Druga oklopna armija|Druge oklopne armije]]). U toj fazi Nemci su se koristili četničkim jedinicama direktno, bilo za operativne, bilo za obaveštajne zadatke, i posredovanje organa i štabova [[NDH]] izgubilo je na značaju. {{izdvojeni citat|Jedinice 373. divizije razbijene u borbi sa partizanima u pokušaju da povrate rudnik Ljubiju. Drugi dan 202. tenkovski bataljon i jedan puk divizije, ojačan sa dva ustaško-domobranska bataljona i bataljonom četnika, prodro u Ljubiju, ali ih je neprijatelj protjerao natrag u Prijedor.<ref>AVII, NAV-N-T-313, Roll. 484/463</ref><ref>https://www.znaci.org/00001/158_6.htm</ref>|Nemački izveštaj od 30. oktobra 1943. godine}} === Desant na Drvar (1944) === {{main|Desant na Drvar}} Za [[Desant na Drvar]] (operacija »Rösselsprung«) preduzet maja i juna 1944, komanda [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]] je angažirala oko 16.000 njemačkih vojnika i tri hiljade [[Momčilo Đujić|Đujićevih]] četnika.<ref name="Pop izdaje"/> Četnici su bili dragoceni kao nemački informatori, pa su upravo oni doneli Nemcima tačan podatak o lokaciji Titovog štaba: {{izdvojeni citat|Prema četničkim podacima, Tito se nalazi u drvarskoj pećini, prema drugim izvorima u Oštrelju sjeverno od Drvara.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=459&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000455.] <br /> ({{jez-njem|"IIc: Tito nach Cetnikmeldg. in Höhle Drvarska Pecina bei Drvar, nach anderer Meldg. in Ostrelj N Drvar."}})</ref>|Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog korpusa]] za 10. mart 1944.}} Nemci su nakon operacije ocenili da četnici izviđačke zadatke izvršavaju besprijekorno, vođstvo im je dobro, ljudstvo naviklo na fizičke napore. Nemci zaključuju da su im četnici "neophodni su pri osiguranju komunikacija, posebno zbog pomanjkanja vlastitih trupa".<ref>NAW, T-314, Roll 566, 000048-9: Izvještaj obavještajnog odjeljenja 15.brdskog korpusa o rezultatima formiranja „Hrvatskih borbenih grupa“ (30. juni 1944).</ref> === Ostale akcije === [[Datoteka:Četnici javljaju ustašama i Nemcima za partizane.jpg|minijatura|Četnici javljaju vlastima NDH i Nijemcima u [[Mrkonjić Grad]]u ("Varcar Vakufu") da partizani održavaju zbor kod crkve u Vrbljanima (na [[Ilindan]], [[2. 9.]] [[1943]].) i traže njihovo bombardovanje.]] Četnici i ustaše su kasnije sarađivali protiv pokreta otpora, u pojedinim slučajevima čak i bez posredstva Njemaca: {{izdvojeni citat|Mi ćemo biti u stanju u najskorijem vremenu da ovladamo srpskim naseljima ovoga kraja. — Potrebno je da i jedinice Hrvatske vojske zauzmu što više svojih naselja. — Ne vidimo razloga zašto bi se Hrvatske jedinice dozvolile blokirati, kada im se pruža mogućnost, da se naslonom na naše jake četničke jedinice stave u pokret i počnu partizanima da nanose udar za udarom.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_1.htm Pismo komandanta 4. četničke brigade o saradnji ustaša, domobrana i četnika u borbi protiv partizana na području Gospića od 11. septembra 1943.]</ref>|Pismo komandanta 4. četničke brigade o saradnji ustaša, domobrana i četnika u borbi protiv partizana na području [[Gospić]]a (11. septembra 1943.)}} Kapetan I klase [[Dušan Đaković]], komandant 4. brigade u sastavu Ličko-kordunaške oblasti, odnosno 503. korpusa JVuO, sačinio je ovo pismo, a zatim ga poslao svom predstavniku kod lokalnih ustaško-domobranskih snagâ advokatu [[Vladimiru Vladu Tesliću]]. Uz napomenu u ''post scriptumu'' („Pozdravi svu tamošnju gospodu: oficire i ostalu iskrenu braću HRVATE”), kapetan Đaković navodi još i sljedeće: {{izdvojeni citat|Postojeći ugovor ovd. četnika sa tamošnjom Hrvatskom komandom, sa naše strane ostaje još uvijek u važnosti. — Interesuje nas kako se o tome imade mišljenje na njihovoj strani. U slučaju dolaska Nemaca (što je malo vjerovatno) potrebno je znati, kako u tome slučaju imamo (Hrvati i mi) da radimo a naročito u vezi postojećeg ugovora. [...] Nama su ovde poznate mnoge stvari na osnovu kojih nalazimo za pametno i shodno, da se postigne zajednička saradnja Hrvatskih te našijeh snaga... Pored toga, mi osećamo i jedan veliki dug pažnje, obzirom na mnoge usluge, koje su nam Hrvatske vojne vlasti učinjele tokom zadnjijeh mjeseci.<ref>AVII, ČA, kut. 160, reg. br. 17/2 (H-X-243).</ref>}} U dnevnom izvještaju [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]] za 13. novembar 1943, konstatovano je da se u „priobalnom području” NDH ustaško-četnička saradnja unutar antikomunističkog fronta odvija nesmetano: {{izdvojeni citat|Kod [[Vrlika|Vrlike]] su se bande kretale dalje ka sjeveru i sjeveroistoku; četnici i ustaše kod Vrlike zauzeli stare položaje.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=975&rec=313&roll=190 NARA, T313, Roll 190, frame no. 7450754.] <br /> ({{jez-njem|"Küstengebiet: Banden bei Vrlika weiter nach N und NO abgesetzt; alte Stellungen bei Vrlika durch Cetniks und Ustaschen besetzt."}})</ref>}} U pismu koje su 30. maja 1944. lokalni četnici uputili njemačkoj komandi u [[Drniš]]u, tvrdi se da su partizani kontrolisali Medak od aprila do decembra 1943, a da je nakon dolaska [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114. lovačke divizije]] Wehrmachta, u mjestu iznova uspostavljen „ustaško-domobransko-četnički garnizon”. Medački četnici pišu: „Sve se odvijalo u duhu sporazuma i iskrene saradnje sa ustanovama NDH. Četnički odred iz Metka (Medak) učestvovao u svim akcijama njemačke vojske u aprilu 1944; od komande puka Brandenburg četnici dobili nagradu za hrabro držanje u tim borbama.”<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=299&rec=314&roll=565 NARA, T314, Roll 565, frame no. 000294: Prijepis pisma upućenog od strane četnika njemačkoj komandi u Drnišu, u kojem se traži zaštita od ustaša (30. maj 1944.).]</ref> U izvještaju poslatom 18. maja 1944. iz ustaškog 3. gorskog zdruga komandi njemačkog 69. rezervnog korpusa, navode se podaci o borbenoj saradnji sa četnicima [[Vasa Mijatovića]], koji se nalazi pod komandom vojvode Uroša Drenovića: {{izdvojeni citat|Četnici Vase Mijatovića su opet dokazali vjernost NDH, naročito prilikom napada na [[Prijedor]] i u toku akcije čišćenja od strane 69. ResKor.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=412&rec=314&roll=1548 NARA, T314, Roll 1548, frame no. 000405.] <br /> ({{jez-njem|"Die Četniks unter der Führung von Vasa Mijatović haben erneut ihre Treue zum Unabh.Kroat. Staat unter Beweis gestellt, besonders anlässlich des Angriffes auf Priedor und bei den vom LXIX A.K. vorgenommen Säuberungsunternehmen."}})</ref>}} Ustaški oficiri ubrajaju Mijatovićevu jedinicu u sopstvene snage: „Dne 10. 5. bila je vlastita taktička situacija sljedeća: [...] e) Dobrovoljačke skupine: ustaški vod, ustaška milicija sa četničkim bataljonom Vase Mijatovića te odred Muslimanske zaštite Šefkije Hadžiahmetovića u Tukovima kod Prijedora.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=413&rec=314&roll=1548 NARA, T314, Roll 1548, frame no. 000406.] <br /> ({{jez-njem|"3.) Die eigene taktische Situation: <br /> Am 10.5. war die eigene taktische Lage folgende: <br /> e) die Freiwilligen–Verbände: Ustaschenzug, die Ustachenmiliz mit dem Četnik–Btl. des Vasa Mijatović und in Tukovi bei Priedor der Muslimanenschutz des Šefkija Hadjiahmetović."}})</ref> Nakon povlačenja četnika iz Srbije u Bosnu, u izvještaju njemačkog opunomoćenog generala u [[NDH]] od 24. decembra 1944. godine, navodi se da Draža Mihajlović želi da se bori skupa sa ustašama i domobranima, jer im je „zajednički glavni cilj uništenje komunizma“.<ref>[https://znaci.org/00001/40_82.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje POSLJEDNJI DANI NA VUČJAKU]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=443&rec=311&roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000427.] <br /> ({{jez-njem|"Nach zuverlässiger V–Mann–Meldung soll Draza Mihajlovic geäussert haben, er wolle mit den Ustascha und Domobranen zusammen kämpfen, da das gemeinsame Hauptziel die Vernichtung des Kommunismus sei."}})</ref> == Teror nad pristalicama partizana == {{main|Zločini četnika u Drugom svjetskom ratu}} [[File:Chetniks as allies of the Wehrmacht 1943.png|thumb|Pripadnici Vermahta (verovatno [[369. legionarska divizija|369. vražja]] ili [[373. legionarska divizija|373. hrvatska divizija]]) u razgovoru sa četnicima u NDH.<ref>[http://bandenkampf.blogspot.com/2015/09/bk0066.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0066 | Photo | Unidentified]</ref>]] Nasuprot odnosu saradnje sa [[ustaša]]ma, četnici su provodili drakonske mere prema pristalicama partizanskog pokreta u [[NDH]]. U proglasu štaba [[bilećki vojnočetnički odred|bilećkog vojnočetničkog odreda]] o merama protiv partizana stoji sledeće: {{izdvojeni citat| 1. Svako lice, koje napusti mesto stanovanja, a to mu bude zabranjeno od četničkih vlasti iz bilo kojih razloga biće odmah streljano čim se uhvati. 2. Svako, ono lice, koje bude vodilo propagandu protivnu četničkoj vlasti i četničkoj organizaciji bi će odmah streljano. 3. Svaki agent, kurir ili lice koje raznosi propagandistički materijal protivan četničkoj organizaciji biće na licu mesta streljan. 4. Onaj, kod koga se pronađe propagandistički materijal, biće odmah ubijen. 5. Svaki onaj domaćin koji primi na hranu, stan ili ukaže ma kakvu pomoć partizanskim agentima, partizanskim kuririma i tsl. biće odmah streljan, njegova porodica internirana, a imanje konfiskovano. 6. Svako ono lice, koje primi partizane, agitatore i uopšte sumnjive ljude, dužno je odmah stvar prijaviti najbližoj četničkoj vlasti. 7. Svaka četnička jedinica, svaka strana, svaka patrola i svaki četnik dužni su odmah stupiti u borbu protiv partizana čim ih primijete. Odmah obaveštavaju susedne četničke čete, straže i posade, a ove su dužne priteći odmah i najhitnije u pomoć. Ko postupi protivno biće kažnjen smrću. Prednje odredbe stupaju odmah na snagu.<ref>[https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%9B%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D0%BD%D0%BE%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BE%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B0_%D0%BE_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B8%D0%B2_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B0 Проглас штаба билећког војночетничког одреда о мерама против партизана]</ref>|Proglas štaba Bilećkog vojnočetničkog odreda od 5. jula 1942. o merama protiv pripadnika NOP-a}} == Ukidanje naziva četnik == [[File:Transportovanje četničkih snaga u Doboju domobranskim kamionima 4. pješačke regimente.jpg|thumb|Transportovanje četničkih snaga u Doboju kamionima 4. domobranske pješačke regimente.]] Tokom 1944. godine, vojni i politički vrh ustaške države je strijepio da bi nakon kapitulacije Italije moglo doći do zbližavanja njemačkih okupacionih vlasti sa četničkim snagama na teritoriji Nezavisne Države Hrvatske, kao što je to prethodno bio slučaj s italijanskim okupatorom. Januara te godine, i najviše vojne instance u Berlinu su registrovale zazor koji su ustaše ispoljavale od bilo kakvog jačanja četnika: {{izdvojeni citat|Prilikom putovanja po Balkanu, od 16. do 22. januara 1944, zamenika glavnog štaba generala Varlimonta, koji se jedan dan zadržao i u Zagrebu i tu imao razgovore sa najvišim hrvatskim vrhom: poglavnikom, ministrom spoljnih poslova Lorkovićem, te hrvatskim ministrom odbrane Navratilom, Hrvati su pokazali naročitu uznemirenost: Nemačka je, navodno, promenila svoj stav prema Srbima, deo Srba sada čak, smatra za svoje saveznike. Kao primer, hrvatski sagovornici su govorili o tome, i protestovali, jer su nemačke više vojne vlasti formirale četničke jedinice na dalmatinskom obalnom području i, navodno, njihova ukupna snaga iznosi do 35.000 ljudi. Nemačka strana je odgovorila da su hrvatski podaci o broju četnika, koje Nemci podržavaju, veoma preterani.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Nemci komanduju)}} Iz povjerljive depeše koju je Komandant Jugoistoka feldmaršal [[Maximilian von Weichs]] uputio 24. januara 1944. [[Edmund Glaise von Horstenau|Edmundu Glaiseu von Horstenauu]], njemačkom opunomoćenom generalu u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj, može se zaključiti da najviši njemački dužnosnici ipak smatraju da od svojih ustaških saveznika treba skrivati preciznu cifru pripadnika četničkih odreda u službi [[Treći Reich|Velikonjemačkog Reicha]], navodno iz straha da ovi podaci ne dođu do [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]: {{izdvojeni citat|''Sadržaj'': Saopštenje general-lajtnantu Varlimontu o tobožnjih 35.000 četnika koji se nalaze u nemačkoj službi. 1)   U [[Dalmacija|Dalmaciji]] četnici su angažovani na: a)   Prostorno i vremenski ograničeno izviđanje i osiguranje puteva snabdevanja na pravcu Bihać — Knin — Šibenik, i to [[Momčilo Đujić]] sa 1700 četnika i vojvoda [[Mane Rokvić]] sa 1900 četnika. b)  U Hercegovini pod vođstvom pukovnika [[Petar Baćović|Baćovića]] nešto oko 1000 četnika. Ukupno, dakle, u Dalmaciji nije angažovano, osloncem na naše jedinice, za izviđanje i osiguranje ni punih 5000 četnika. Srpski oficiri (bivši ratni zarobljenici), ili nove četničke vođe, nisu bili angažovani ni u kom slučaju od strane nemačkih jedinica. Svuda su bili zaključivani sporazumi ili ugovori s vremena na vreme, sa mesnim četničkim vođama, pod određenim uslovima. 2)   Nužno je hrvatsku vladu jasno obavestiti o nepouzdanosti njihovih obaveštajnih izvora. Ipak nije celishodno da se oni detaljno obaveste o jačini četnika koji se nalaze u Dalmaciji, i njihovoj organizaciji, jer se mora sa sigurnošću uzeti da bi podaci neminovno došli do znanja vođa crvenih bandi.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_268.htm Obaveštenje komandanta Jugoistoka od 24. januara 1944. nemačkom opunomoćenom generalu u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj o angažovanju četnika u Dalmaciji i Hercegovini zajedno sa nemačkim trupama]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=191&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000179.]</ref>}} Ustaška vlada je raspolagala približno tačnim podacima o broju četnika angažovanih na strani Nijemaca u NDH. U to vrijeme je samo u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] bilo oko 28.000 naoružanih četnika, dok ih je pod [[Momčilo Đujić|Đujićevom]] komandom bilo oko 6.000. Podaci su uzeti iz bilježnica Vrhovne komande Jugoslovenske vojske u otadžbini.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 5, reg. br. 46/4.</ref><ref>Dušan Stupar, ''Draža - Istina o četnicima, Ravnogorsko četništvo 1941–1945.'' Vukotić media/NIP „Zrenjanin“, Beograd, 2015, str. 230, fus. 389.</ref> [[File:Četnički vođa Vukašin Marčetić sa ustaškom policijom u Banja Luci, 1944.jpg|thumb|Četnički vojvoda [[Vukašin Marčetić]] sa ustaškom policijom u [[Banjaluka|Banjaluci]], 1944.]] Pod pritiskom okupatora, dvije su strane, makar i neiskreno, bile prinuđene sarađivati. Primarni izvor koji svjedoči o ustaško-četničkoj saradnji pod njemačkim patronatom predstavlja izvještaj sudskog kapetana u [[Dinarska divizija|Dinarskoj diviziji]] [[Ilije Jevtića]], koji je ovaj poslao 20. februara 1944. majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]], komandantu Zapadne Bosne JVuO: {{izdvojeni citat|Sem samog vojvode Đujića i jednog malog broja četnika, svi četnici Dinarske oblasti (oko hiljadu devet stotina i nekoliko) nalaze se pod nemačkom komandom. Hranu, odeću, obuću, cigarete i novac svaki četnik i njegov starešina prima kao i nemački vojnik odn. oficir. Svu municiju i oružje primaju takođe od Nemaca. Četnici pod nemačkom komandom nalaze se po bunkerima počev od Knina do Šibenika i Splita. U pojedinim bunkerima su izmešani, pola četnici pola ustaše. Nemački oficiri dolaze na Kosovo polje u četničku diviziju, a isto tako naši četnički oficiri i ostale starešine na čelu sa Đujićevim načelnikom štaba odlaze u Nemačku diviziju. Voze se na nemačkim automobilima kroz Knin i t.d. Jednom rečju između četnika i Nemaca postoji najtešnja saradnja i nemačka puna kontrola nad radom četnika. Jedino se pop Đujić, kao komandant divizije, sa svojom užom pratnjom ne pojavljuje pred njima.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_78.htm Izveštaj kapetana Ilije Jevtića od 20. februara 1944. komandantu zapadne Bosne o svom radu i saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji i Lici]</ref>}} Za četničke formacije sa područja NDH koje su bile lojalne okupacionim vlastima, njemački organi su od maja 1944. počeli upotrebljavati službeni naziv “Hrvatska borbena zajednica” ({{jez-nem|Kroatische Kampfgemeinschaft — KKG}}). Naglašavalo se da oni moraju odbaciti naziv četnik i iredentističke težnje: {{izdvojeni citat|Tema sastanka: formiranje /Hrvatskih borbenih grupa/; Četnici imaju priznati NDH, odbaciti naziv /četnik/ i velikosrpske težnje i podrediti se Wehrmachtu; u zamjenu im se garantuje bolnička skrb za ranjene u njemačkim bolnicama, snabdijevanje pojedinih dijelova civilnog stanovništva, te zaštitu od nasilja /počinjenog od treće strane/.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=51&rec=314&roll=566 National Archive Washington, T314, Roll 566, frame 000047.]</ref>|Izvještaj obavještajnog odjeljenja 392. pješadijske divizije o sastanku sa četničkim komandantima kod Otočca 7. juna 1944. godine (10. VI 1944.).}} Svojevrsni šablon za rukovođenje novoformiranim ''Hrvatskih borbenim skupinama'' dat je u izvještaju od 13. maja 1944. poslatog štabu [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]] iz [[69. rezervnog korpusa]] njemačkog Wehrmachta: {{izdvojeni citat|Četničke jedinice dobijaju nove oznake, npr. KKG odred tog-i-tog; upotreba – manje grupe pridodati njemačkim snagama radi izviđanja, osiguranja, ili drugih zadataka; nadzor i pitanja snabdijevanja rješavaju se preko njem. ljudstva pridodatog KKG-u; obezbijeđena i medicinska njega četnika ranjenih u borbi; predviđa se i formalno uključenje ovih grupa u NDH snage u povoljnom momentu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=400&rec=314&roll=1546 NARA, T314, Roll 1546, frames no. 000394—000395.]</ref>|Smjernice za ustroj i upotrebu KKG-a (13.5.44)}} Oficiri 69. korpusa ističu i da je „uključenje Romanijskog KKG-a u 1. ustaški zdrug u zoni odgovornosti 5. SS GebKor-a pohvalan primjer u tom pogledu”, pritom dodajući: „Dokle god se tuku protiv partizana, protiv KKG ne upotrebljavati silu; ukoliko se pokažu nepouzdani, smjesta razoružati; spajanje sa srbijanskim četnicima zabranjeno; ukoliko se nađe Srbijanaca, iste poslati natrag u Srbiju; Srbijance–oficire izručiti NDH vlastima.” I u izvještaju od 30. maja 1944. godine, obavještajno odjeljenje 69. korpusa podvlači rezon formiranja ''KKG'': {{izdvojeni citat|Novi naziv za četnike u NDH koji se bore pod njemačkom komandom; Treba doprinijeti postizanju sporazuma između KKG i hrvatskih vlasti kako bi se izbjegli sukobi među njima i time omogućila zajednička borba protiv komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=395&rec=314&roll=1546 NARA, T314, Roll 1546, frame no. 000389.]</ref>|Hrvatska borbena zajednica (Kroatische Kampfgemeinschaft) (30.5.44)}} [[File:Operation Vollmond.jpg|thumb|Izvještaj [[13. SS oružana brdska divizija Handžar|13. SS divizije »Handžar«]] od 7. juna 1944. o početku [[Operacija Vollmond|operacije Pun mjesec]], u kom se nagovještava učešće četnika na strani [[Sile Osovine|sila Osovine]], i to pod službenim nazivom „Hrvatska borbena zajednica” (njem. ''Kroatische Kampfgemeinschaft''), koji je bio u opticaju od proljeća iste godine.]] U ratnom dnevniku Vrhovne komande Wehrmachta za proljeće 1944, konstatuje je se da je došlo do rasformiranja do tada lojalnih četničkih jedinica, kao svojevrsna usluga vlastima NDH. Kao »konačno rešenje« je predložena integracija u [[Hrvatsko domobranstvo|Domobranstvo]]: {{izdvojeni citat|Jedan od malobrojnih ustupaka hrvatskim zahtevima bio je u pogledu četničkog pitanja: rešeno je da se rasformiraju četnički odredi koji su bili pod nemačkom komandom. Oni pravoslavni, koji nisu iz Hrvatske, da se proteraju, a pravoslavni iz Hrvatske da se priključe nemačkim vojnim snagama kao pomoćno osoblje. 25. aprila 1944. komanda Vermahta javlja da četnika rođenih van Hrvatske i nema, pa se prema tome ne mogu ni proterati. Kao konačno rešenje predlaže se da sve lojalne četnike treba integrisati u hrvatsku vojsku.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Žalbe Nemcima)}} Pod nazivom “Hrvatska borbena zajednica”, četničke su formacije iz [[Bosanska krajina|Bosanske]] i [[Kninska krajina|Kninske krajine]], zajedno sa [[Sile Osovine|osovinsko]]-[[Kvisling|kvislinškim]] trupama, učestvovale u [[Desant na Drvar|operaciji »Konjićev skok«]], što se vidi iz izvještaja obavještajnog odjeljenja [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]] Wehrmachta iz sredine juna 1944. godine: {{izdvojeni citat|B. Hrvatske borbene grupe. Bosanski korpus, grupa Marić i Kosovski korpus sa uspjehom su korišteni u operaciji Rösselsprung. [...] Drenović je poginuo u engleskom vazdušnom napadu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=994&rec=314&roll=565 NARA, T314, Roll 565, frame no. 000989.] <br /> ({{jez-njem|"B. Kroatische Kampfgemeinschaften. Das bosn. Korps, die gruppe Maric und das Kosovo-Korps sind mit Erfolg bei der Unternehmen Rösselsprung eingesetzt werden. Drenovic ist durch englischen Tieffliegerangriff gefallen."}})</ref>}} U izvještaju 15. brdskog korpusa od 11. juna 1944. izražava se zadovoljstvo procesom izgradnje Hrvatskih borbenih grupa, ali je istovremeno notirana i opstrukcija koju tom prilikom čine ustaške vlasti: {{izdvojeni citat|U rejonu 392. pješadijske divizije postoje preduslovi za lojalnu saradnju sa četnicima u okviru novoformiranih Hrvatskih borbenih grupa. Komplikacije se mogu očekivati sa ustaške strane. U rejonu 373. pješadijske divizije je svrstavanje četnika u Hrvatske borbene grupe u skladu sa uputstvima odavno završeno. Oni su raspoređeni u uporišta duž glavne ceste za snabdijevanje i usko se naslanjaju na njemačke posade. Borbene grupe su se od svog formiranja dokazale u bezbroj borbi, rame uz rame sa legionarima. Do problema je dolazilo samo kad bi vlastima NDH ili ustašama zasmetalo prisustvo ovih malih ali u borbi prokušanih jedinica.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1205&rec=314&roll=565 NARA, T314, Roll 565, frames no. 001200—001201.] <br /> ({{jez-njem|"Im Bereich der 373. (kr.) I.D. ist die Angliederung der einstigen Cetnikverbände im Sinne der Richtlinien bereits seit langem durchgeführt. Sie wurden auf zahlreiche Stützpunkte der Nachschubstrasse aufgeteilt und eng an die Stützpunktebesetzungen der Division angegliedert. Die Kampfgruppen haben sich seit ihrem Bestehen in zahlreichen Einsätzen Schulter an Schulter mit den Legionären gut bewährt. Zu Zwischenfällen kam es nur dort, wo kroat. Behörden oder Ustaschakommandos die Anwesenheit der zahlenmässig kleinen, aber kämpferisch erprobten Gruppen störte."}})</ref>|Izvještaj 15. brdskog korpusa o rezultatima i poteškoćama u stvaranju /Hrvatskih borbenih grupa/ (11. juni 1944.).}} U izvještaju obavještajnog odjeljenja 15. brdskog armijskog korpusa Wehrmachta od 30. juna 1944. godine dati su još podrobniji podaci o »dosadašnjem toku potčinjavanja četnika njemačkim jedinicama«: {{izdvojeni citat|Kod 392. pješadijske divizije, nakon sporazuma sa majorom Eremićem, formirana dva slaba odreda; radi izbjegavanja sudara, jasno razgraničeni sa ustašama; ustaše su se, nakon početne sumnje, složile sa formiranjem ovih grupa. Kod 264. i 373. pješadijske divizije su nove smjernice već bile sprovedene u praksi; one četničke jedinice koje još nisu ušle u sastav /Hrvatskih borbenih grupa/ su ionako pod direktnom kontrolom njemačkih štabova; u rejonu 373. pješadijske divizije su ove grupe nanovo raspoređene i razvučene da bi se obezbijedila zavisnost od njemačkih jedinica. Iskustva vezana za borbeni angažman /Hrvatskih borbenih grupa/: u zoni 392. pješadijske divizije bez problema; kod 264. i 373. pješadijske divizije: municija se izdaje uz kontrolu potrošnje; četnicima je rečeno da prodaju zaplijenjenu stoku njemačkim ustanovama; izviđačke zadatke izvršavaju besprijekorno; vođstvo im je dobro, a ljudstvo naviklo na fizičke napore; neophodni su pri osiguranju komunikacija, posebno zbog pomanjkanja vlastitih trupa; iako su se tokom operacije /Rösselsprung/ Đujićevi odredi dobro pokazali, na njih se nikada ne može potpuno osloniti — izbjegavaju otvorenu borbu sa neprijateljem pravdajući se nedostatkom teškog oružja i municije.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=60&rec=314&roll=566 NARA, T314 Roll 566, frames no. 000056—000057.]</ref>|Izvještaj obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa o rezultatima formiranja /Hrvatskih borbenih grupa/ (30. juni 1944).}} Nakon sastanka održanog 25. jula 1944, u jednom dokumentu iz Komande Jugoistoka konstatovan je fiktivni status ''Hrvatske borbene zajednice'', dok se četnici u [[NDH]] nazivaju savezničkom formacijom: {{izdvojeni citat|Hrvatska: [...] Četnici su, s obzirom na vlastitu slabost, naši prirodni saveznici u borbi protiv komunizma. Samo se oni bore! “Hrvatska borbena zajednica” postoji samo na papiru.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=716&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000707.] <br /> ({{jez-njem|"Cetniks unter Berücksichtigung eigener Schwäche im Kampf gegen Kommunisten unsere natürlichen Verbündeten. Sie allein kämpfen! "Kroatische Kampfgemeinschaft" steht nur auf dem Papier."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka od 25. jula 1944.}} == Sporadični incidenti == {{main|Operacija Teufel}} Međutim, saradnja nije tekla glatko. Dogovoreno je da četnici ne napadaju hrvatska sela i da ne dolaze oružani u Knin, što se često nije poštovalo.<ref>U istrazi poslije rata Sinčić je izjavio: »Sporazumjeli smo se da četnici neće napadati hrvatska sela ni domobrane, ni oružnike, da neće oružani u Knin dolaziti«. »Međutim, Đujić je nastavio s napadima svojih četnika na pojedina katolička sela u župi s izlikom da su u njima partizani«. AVII, 261,42-1/14.</ref> Na dogovoru su, pak, inzistirale sile Osovine; stoga će ugovori o suradnji početkom [[1943]]. biti obnovljeni. Najteži incident dogodio se [[6. april]]a [[1943]], kad je jedna grupa pripadnika Ozrenskog četničkog odreda na svom kontrolnom punktu zaustavila patrolu iz sastava 369. legionarske divizije, i ubila 6 vojnika. Kao meru odmade, jedan puk 369. divizije sredinom aprila prokrstario je Ozrenom. Tom prilikom došlo je do višesatne borbe sa Ozrenskim odredom. Odred je izbegao opkoljavanje i uništenje, a početkom maja [[1943]], posredstvom advokata Branka Stakića i Đokana Šarčevića su, "uz određene uslove, u Zavidovićima, utanačili sa Nemcima primirje" i sklopili novi sporazum.<ref>Milenko Maksimović: Besmrtnici Ozrena, Trebave i Posavine, Doboj, Novinsko - izdavačka kuća Štampa, 2002, strana 179</ref> I nadalje, između ustaša i četnika je dolazilo do sukoba. Tako sredinom maja 1944. ustaše spaljuju srpsko selo, dok četnici zahtijevaju od Wehrmachta “da sve svoje snage usmjerimo na borbu protiv komunizma, a ne da gubimo vrijeme i dragocjene četničke živote na osvetu ustašama”.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=300&rec=314&roll=565 NARA, T314, Roll 565, frame no. 000295: Prijepis pisma upućenog od strane četnika njemačkoj komandi u Drnišu, u kojem se traži zaštita od ustaša (30. maj 1944.).]</ref> U narednim mjesecima saradnja četnika i ustaša je išla teško i usiljeno, uz brojne incidente i čestu intervenciju Nijemaca. U tom smislu kao paradigmatično za poziciju njemačkih okupacionih vlasti prema četnicima, s jedne, i vlastima NDH, s druge strane, može se uzeti pismo načelnika štaba [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|15. brdskog korpusa]] poslato 4. januara 1944. godine njemačkom opunomoćenom generalu u Zagrebu [[Edmund Glaise von Horstenau|Glaiseu von Horstenauu]], povodom incidenata čiji su vinovnici ustaše: {{izdvojeni citat|„Bezobzirno i neodgovorno“ ponašanje ustaša i vlasti NDH prema četnicima koji stoje u službi Wehrmachta može imati teške posljedice po ratnu privredu. Zbog ovoga se ima „najoštrije protestvovati“ kod vlasti u Zagrebu. Ukoliko se ponašanje vlasti NDH „u najkraćem roku“ ne promijeni, njemačke trupe će biti prisiljene da djeluju.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=245&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000241.] <br /> ({{jez-njem|"In der Anlage werden Berichts übersandt, aus denen hervorgeht, dass durch rücksichtslosses, unantwortliches Verhälten der Ustaschen un kroatischen Dienststellen gegen in deutschen Diensten stehende Cetniks und Pravoslaven, kriegswichtige Arbeiten der deutschen Wirtschaft entscheidend geführdet werden. <br /> Bei der kroat. Regierung ist bezüglich des Verhaltens der Ustaschen und kroatischen Dienststellen wegen der bewiesenen Gewaltmassnahmen schärfster Protest einzulegen. <br /> Sollte sich das Verhalten der besagten kroatischen Verbände nicht in kürzester Frist ändern, so werden seitens der Truppe Zwangsmassnahmen ergriffen werden."}})</ref>}} Unatoč svih razlikâ koje su generisale česte incidente, saradnja četnika s trupama NDH u borbi protiv partizana će se nastaviti i 1944. godine. U zabilješkama s putovanja po [[Dalmacija|Dalmaciji]] i [[Hercegovina|Hercegovini]] glavnokomandujućeg Jugoistoka iz avgusta 1944. navedena je opaska o promjenljivim odnosima unutar antikomunističkog tabora: {{izdvojeni citat|Saradnja 369, 264. i 373. pješadijske divizije sa četnicima dobra; saradnja 2. lovačkog zdruga sa četnicima nailazi na teškoće, vjerovatno namjerno izazvane iz Zagreba. Problemi u odnosima sa vojnim i civilnim vlastima NDH.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=681&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frames no. 000672—000674.]</ref>}} Uvijek stavljajući ostvarenje vlastitih vojnih i političkih ciljeva u prvi plan, Nijemci su pokušavali vlastima NDH predočiti sve pogodnosti saradnje sa četnicima u borbi protiv zajedničkog neprijatelja, uz što manje međusobnih razračunavanja u završnici rata: {{izdvojeni citat|Sukobe između ustaša i četnika treba sprječavati; vlastitu saradnju sa četnicima ne iznositi previše u javnost, da se ne bi izazivale bespotrebne polemike; NDH se ne treba nametati savezništvo sa četnicima, ali oni treba da shvate da vremenski i prostorno ograničena saradnja sa četnicima i njima koristi, imajući u vidu trenutni odnos snaga na terenu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1143&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 001136—001137.] <br /> ({{jez-njem|"Es ist alles vorzukehren, um Gegensätze zwischen Cetniks und Ustascha zu vermeiden bezw. zu überbrücken. Die taktisch notwendige Zusammenarbeit mit den Cetniks mäglichst nicht zu betonen, damit überflüssige Diskussionen vermieden werden. Den Kroaten ist keinerlei Cetnik–Bündnis aufzunötigen, sie müssen aber unsere örtlich und taktisch beschränkte Zusammenarbeit mit einzelnen Cetnikgruppen im Hinblick auf den derzeitigen Kräftestand und auf die Tatsache begreifen, dass ihnen jede Entlastung durch Einsatz von Cetniks im Kampf gegen Partisanen unmittelbar selbst zugute kommt."}})</ref>|Zabilješka sa razgovora glavnkomandujućeg Jugoistoka [[Maximilian von Weichs|Maximiliana von Weichsa]] i specijalnog izaslanika [[Hermann Neubacher|Hermanna Neubachera]] od 26. novembra 1944. godine}} == Sudbine četnika sa teritorije NDH == [[File:Zarobljeni Nemci, četnici i ustaše u borbi za Knin, 1944.jpg|thumb|Zarobljeni Nemci, četnici i ustaše u [[Kninska operacija|borbi za Knin]], 1944.]] Ovo su sudbine nekih vodečih četnika iz NDH: * [[Momčilo Đujić]] (komandant Dinarske divizije). Pred kraj rata [[Ante Pavelić]] mu dao slobodan prolaz preko NDH na zapad. Tako je izbjegao presude za ratne zločine koje su mu izrekli jugoslovenski sudovi u odsustvu. Osamdesetih Đujić je postavio Šešelja za četničkog vojvodu. Godine 1988. jugoslovenske vlasti pokrenule postupak za Đujićevo izručenje od SAD, ali je umro 1999. u San Diegu, Kalifornija, u 92. godini života. * [[Brana Bogunović]] (predvodio četničke pokolje u Bosanskom Grahovu i drugdje, onda komandant četničkog korpusa „Gavrilo Princip“, Dinarske divizije) – ranjen prilikom bitke s partizanima u Pađenima, 4. decembra 1944. godine. Ubrzo potom, 1945. godine partizani ga zarobili i ubili. * Pajica Omcikuš (jedan od vodja, s četničke strane, ustanka u Srbu, poslije komandant korpusa “Kralja Petra II. Dinarske divizije) – partizani ga uhvatili marta 1942. te streljali. * Pajo Popović (komandant korpusa “Onisin Popović”, Dinarske divizije) – ubijen od partizana 19.6.1942. * [[Rade Radić]] (komandant četničkog odreda "Borja"). Jugoslavenske vlasti ga uhvatile nakon rata, sudili mu i streljali ga, 1946. * [[Lazar Tešanović]] (komandant četničkog bataljona »Mrkonjić«). Ubijen 1946. u poteri od Korpusa narodne obrane Jugoslavije (KNOJ). * Miloš Torbica (jedan od vodja ustanka u Srbu, s četničke strane). Partizani ga uhvatili i streljali, marta 1942. * [[Cvijetin Todić]] (komandant Ozrenskog četničkog odreda), upao u zamku [[UDB]]-e jula 1947. i ubijen. * [[Savo Božić]] (komandant Ozrenskog četničkog bataljona). Krajem Drugog svjetskog rata ubijen je od strane jedinica Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije (NOVJ) kod Teslića 1. maja 1945. godine. * [[Uroš Drenović]] (komandant četničkog odreda »Kočić«). Poginuo u savezničkom bombardiranju 1944. * [[Jakša Račić]] – Povjerenik Draže Mihajlovića za Dalmaciju. Ubijen od partizana u Splitu, nakon talijanske kapitulacije. == Literatura == * [https://www.znaci.org/00001/41.htm Fikreta Jelić-Butić: Četnici u Hrvatskoj 1941-1945, Globus, Zagreb 1986] * [https://www.znaci.org/00001/40.htm Jozo Tomašević: Četnici u Drugom svjetskom ratu, 1941-1945, Sveučilišna naklada Liber, Zagreb 1979] * [https://www.znaci.org/00001/4_14_1.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 1 (1941. i 1942. godina), Vojnoizdavački zavod, Beograd] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_1_74.htm ZAPISNIK O SPORAZUMU PREDSTAVNIKA ČETNIČKOG ODREDA »KOČIĆ« I NDH OD 27. APRILA 1942. O PRIZNAVANjU VLASTI NDH I SARADNjI U BORBI PROTIV NOP-a, - dokument broj 74] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_1_82.htm PREDLOG ŠTABA OZRENSKOG ČETNIČKOG ODREDA OD 10. MAJA 1942. KOMANDANTU 4. DOMOBRANSKE DIVIZIJE ZA SASTANAK RADI SKLAPANjA SPORAZUMA O SARADNjI U BORBI PROTIV NOP, - dokument broj 82] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_1_89.htm ZAPISNIK O SPORAZUMU IZMEĐU PREDSTAVNIKA OZRENSKOG, TREBAVSKOG I ODREDA »KRALj PETAR II« I NDH OD 28. MAJA 1942. O SARADNjI U BORBI PROTIV NOP-a U ISTOČNOJ BOSNI, - dokument broj 89] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_1_91.htm ZAPISNIK O PREGOVORIMA PREDSTAVNIKA MAJEVIČKE ČETNIČKE GRUPE I KOMANDANTA 3. DOMOBRANSKE DIVIZIJE OD 30. MAJA 1942. O PRIZNAVANjU NDH I SARADNjI SA VLASTIMA NDH, - dokument broj 91] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_1_96.htm MOLBA ŠTABA ČETNIČKOG ODREDA »KOČIĆ« OD 5. JUNA 1942. DOMOBRANSKOM GARNIZONU MRKONjIĆ-GRAD ZA REDOVNO SNABDEVANjE HRANOM RANjENIH I BOLESNIH ČETNIKA, - dokument broj 96] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_1_103.htm ZAPISNIK O SPORAZUMU IZMEĐU PREDSTAVNIKA ČETNIČKOG ODREDA »BORJE« I NDH OD 9. JUNA 1942. O PRIZNAVANjU SUVERENITETA NDH I O SARADNjI U BORBI PROTIV NOP-a, - dokument broj 103] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_2_108.htm Zapisnik sa sastanka između predstavnika četničkog odreda "Borje" i NDH od 14. juna 1942. o dopuni sporazuma o saradnji od 9. juna 1942. godine, - dokument broj 108] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_1_117.htm DODATAK ZAPISNIKU O SPORAZUMU IZMEĐU OZRENSKOG I TREBAVSKOG ČETNIČKOG ODREDA I PREDSTAVNIKA NDH OD 28. MAJA 1942. SAČINjEN 9. JULA 1942. GODINE, - dokument broj 117] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_1_125.htm Obaveštenje Štaba Majevičke četničke grupe od 18. jula 1942. potčinjenim jedinicama o pregovorima sa nemačkom komandom u Tuzli - dokument broj 125] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_1_128.htm Dopis Glavnog štaba bosanskih četničkih odreda od 27. jula 1942. županu Velike župe Sana i Luka u vezi dogovora o sastanku - dokument broj 128] * [https://www.znaci.org/00001/4_14_2.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 2 (januar - septembar 1943), Vojnoizdavački zavod, Beograd] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_2_76.htm Zapisnik o sporazumu Medačkog četničkog odreda i predstavnika vojnih vlasti Nezavisne Države Hrvatske sklopljenom u Gospiću 6. marta 1943, dokument 76] * [https://www.znaci.org/00001/4_14_3.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3 (septembar 1943 - avgust 1944), Vojnoizdavački zavod, Beograd] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_3_.htm Pismo komandanta 4. četničke brigade od 11. septembra 1943. četničkom predstavniku kod ustaško-domobranskih jedinica o saradnji ustaša, domobrana i četnika u borbi protiv NOVJ na području Gospića - dokument 1]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Reference == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Bitka na Kozari]] * [[Napadi na garnizone NDH]] * [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] [[Kategorija:Jugoslavija u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Saradnja četnika sa NDH| ]] 2oct4ex9m9dix83jivjjtav8pm3lmkn Ideologija četnika 0 167197 42711325 42710157 2026-10-16T16:54:09Z ~2026-52047-51 396422 42711325 wikitext text/x-wiki {{sređivanje|razlog=[[:en:WP:QUOTEFARM|Preterana upotreba citata]]}} {{neutralnost}} '''Ideologija četnika''' je [[ideologija]] koju su tokom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] zastupali pripadnici [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Jugoslovenske vojske u otadžbini]], predvođeni [[Draža Mihailović|Dražom Mihailovićem]]. Proklamovani vojni i politički cilj Jugoslovenske vojske u otadžbini bio je obnova demokratske{{citation needed}} Jugoslavije i restauracija [[Monarhija|monarhije]], tj. povratak [[Dinastija Karađorđevića|dinastije Karađorđević]] na vlast. Međutim, u naređenjima, govorima i programskim spisima ovog, prevashodno vojnog pokreta, kao gradivne elemente četničke ideologije istoričari prepoznaju [[Srpski nacionalizam|srpski nacionalizam]], [[Šovinizam|šovinizam]], [[Antikomunizam|antikomunizam]] i [[Antisemitizam|antisemitizam]]. Oko Mihailovića su se nalazili ideolozi Srpskog kulturnog kluba, koji su razradili osnovne postavke ideologije četničkog pokreta. U značajne ideologe ubrajaju se: [[Stevan Moljević]], [[Dragiša Vasić]] i Dragoslav Stranjaković.<ref name="Petranović"/> Ideologija četnika razvila je se pod uticajem unutrašnjih i međunarodnih okolnosti, suprostavljenjem politici [[NOP|Narodnooslobodilačkog pokreta]] i prilagođavanja politici izbjegličke vlade. Do 1944. programi nisu bili usvojeni na nekom opštečetničkom skupu, nego su postojali u obliku programskih dokumenata značajnih ideologa, kao što su spisi Stevana Moljevića "[[Homogena Srbija]]",<ref name="Moljević"> {{cite web |url= https://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%A5%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%A1%D1%80%D0%B1%D0%B8%D1%98%D0%B0 |title= Homogena Srbija |last= Moljević |first= Stevan |date= 1941 |website= |publisher= [[Wikisource]] |accessdate= 19. 1. 2026 |quote=}} </ref> program beogradskog nacionalnog komiteta Draže Mihailovića i [[instrukcija Draže Mihailovića Pavlu Đurišiću|Mihailovićeve instrukcije]].<ref name="Petranović"/> == Komponente == Četničku ideologiju i ratne ciljeve Dragoljub Mihailović je izložio u govoru, kojem je prisustvovao i britanski pukovnik [[William Bailey|Vilijam Bejli]], u [[Gornje Lipovo|Lipovu]] kod [[Kolašin]]a, [[28. februara]] [[1943.]] godine. U svom govoru Mihajlović je izjavio: {{izdvojeni citat|Moji neprijatelji su partizani, ustaše, muslimani i Hrvati. Kada se s njima budem obračunao, onda ću krenuti protiv Italijana i Nemaca.<ref>[http://www.danas.rs/dodaci/vikend/antifasizam_i_kolaboracija.26.html?news_id=240018 Antifašizam i kolaboracija]</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} === Etničko čišćenje === {{main|Velika Srbija|Homogena Srbija|Etničko čišćenje}} [[Datoteka:Uputstvo za ravnogorske borce iz 1944.jpg|mini|''Uputstvo za Ravnogorske borce'' iz 1944. godine (Istorijski arhiv [[Negotin]])]] {{izdvojeni citat|Najenergičnije nast[oj]ati da se sve zauzete teritorije što pre potpuno očiste od Muslimana.<ref>Vojni arhiv, Četnička arhiva, kutija 165, fascikla 4, dokument 5, Štab Limsko-sandžačkih četničkih odreda komandantu Fočanske brigade, 11. februar 1943.</ref><ref>Milan Radanović, ’Noć osvetljena lomačama sa kojih se dizao plamen do neba…’ Zločini JVuO nad muslimanskim stanovništvom u Pribojskom srezu februara 1943., Da pravda ne utihne: spisak žrtava zločina nad Muslimanima na području sreza Priboj na Limu od 1941. do 1945. s posebnim naglaskom na 1943. godinu, Sarajevo, 2019, str. 40.</ref>|[[Pavle Đurišić]]}} {{izdvojeni citat|Tokom borbi koje su izbile u Bosni tokom Drugog svjetskog rata, ustaške jedinice uništavale su muslimanska sela i ubijale njihove stanovnike. Slična zvjerstva počinili su i srpski četnici, koji su optuživali Muslimane za učešće u antisrpskim i antipravoslavnim akcijama Hrvata. Do 1943. ubijeno je preko 100.000 Muslimana; 250.000 je bilo u izbjeglištvu.<ref>[https://www.znaci.org/00001/181.htm Roland Kaltenegger: TOTENKOPF & EDELWEIß], četvrti dio: Das Kriegsjahr 1944, Ares-Verlag, Graz, strana 197.</ref>|Roland Kaltenegger, ''Totenkopf & Edelweiß''}} Pukovnik Draža Mihailović je u depeši izbegličkoj vladi u Londonu u septembru 1941. izložio svoj program koji uključuje [[etničko čišćenje]]: {{izdvojeni citat|Pripremati da bi u danima sloma mogli izvršiti ove akcije: a: da kazni sve one koji su na zločinački način služili neprijatelju i koji su svesno radili na istrebljenju srpskog naroda; b: omeđiti »de fakto« srpske zemlje i učiniti da u njima ostane samo srpski živalj; v: posebno imati u vidu brzo i radikalno čišćenje gradova i njihovo popunjenje svežim srpskim elementom; g: izgraditi plan za čišćenje ili pomeranje seoskog stanovništva sa ciljem homogenosti srpske državne zajednice; d: u srpskoj jedinici kao naročito težak problem uzeti pitanje muslimana i po mogućnosti rešiti ga u ovoj fazi.<ref>[http://www.znaci.org/00001/4_14_1_6.htm Mihailovićev program izložen u depeši vladi u Londonu septembra 1941.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111005185357/http://www.znaci.org/00001/4_14_1_6.htm |date=2011-10-05 }}, [[Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu jugoslovenskih naroda|Zbornik NOR-a]] tom XIV - četnički dokumenti, [http://www.znaci.org/00001/4_14_1.htm knjiga 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110912013523/http://www.znaci.org/00001/4_14_1.htm |date=2011-09-12 }}, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 6</ref>|Mihailovićev program izložen u depeši vladi u Londonu septembra 1941.}} Prijedlozi koje je Beogradski četnički komitet formulisao u ljeto 1941, a koje je u septembru te godine iznio iz zemlje i kasnije predao emigrantskoj vladi [[Miloš Sekulić]], uveliko su se podudarali s teritorijalnim pretenzijama Stevana Moljevića. Karta koja je izrađena navodno na toj osnovi nadilazi Moljevićevu jer izlaže detalje velikih preseljavanja stanovništva, koji su bila neophodnа kako bi u srpskoj jedinici ostalo isključivo srpsko stanovništvo. Prema tom planu, iz koncipirane [[Velika Srbija|Velike Srbije]] trebalo bi silom protjerati oko 2.675.000 ljudi, uključujući 1.000.000 Hrvata i 500.000 Nijemaca, dok bi u novouspostavljenu Srbiju ušlo 1.310.000 ljudi, od toga 300.000 Srba iz Hrvatske. Dopustilo bi se da u novoj Velikoj Srbiji ostane oko 200.000 Hrvata.<ref>Jozo Tomasevich, Četnici u Drugom svjetskom ratu, Sveučilišna naklada Liber, Zagreb, 1979, str. 158.</ref><ref name="Jozo Tomasevich 1945">[https://znaci.org/00001/40_40.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje GLAVNI CILJ: VELIKA SRBIJA]</ref> Nakon sastanka pukovnika [[Jovan Trišić|Jovana Trišića]], prvog vršioca dužnosti komandanta kvislinške [[Srpske žandarmerije]] (od marta 1942. preimenovana u [[Srpska državna straža|Srpsku državnu stražu]]), sa jednim od čelnih ljudi Mihailovićeve organizacije u valjevskom kraju, poručnikom [[Neško Nedić|Neškom Nedićem]], specijalni izaslanik Komesarijata unutrašnjih dela iz [[Valjevo|Valjeva]] 17. jula 1941. podnosi izvještaj [[Milan Aćimović|Milanu Aćimoviću]]. Između ostalog, u izvještaju se prenose sljedeće informacije: {{izdvojeni citat|Gospodin Nedić kaže da je cilj njihov da posle odlaska Nemaca iz Srbije žele da održe red u Srbiji do povratka Nj. V. Kralja a posle da učestvuju u radu organizacije države onakva kakva bude bila. Napomenuo je da se tom prilikom neće ostaviti u zemlji ničije manjine i da će se Arnauti potpuno uništiti. Isto tako da će se postupiti po kratkom postupku sa svim onim licima koja su nanela zlo ovoj zemlji, bez obzira da li je Srbin, Hrvat ili Slovenac.<ref>Jovan Marjanović, Ustanak i narodno-oslobodilački pokret u Srbiji 1941, Institut društvenih nauka, Beograd, 1963, str. 128-129.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_4.htm RAVNA GORA POSTAJE STOŽER VELIKOSRPSKE BURŽOAZIJE]</ref>}} U drugoj polovini decembra 1941. [[Stevan Moljević]] šalje pismo [[Dragiša Vasić|Dragiši Vasiću]] sa priloženom kartom o razgraničenju i uputstvima za [[etničko čišćenje]]: {{izdvojeni citat| Što se tiče našeg unutrašnjeg pitanja, razgraničenja sa Hrvatima, tu držimo da treba odmah, čim se ukaže prilika, prikupiti sve snage i stvoriti svršen čin: <br /> a) zaposesti na karti označenu teritoriju; <br /> b) očistiti je pre nego li se iko pribere. <br /><br /> Zaposedanje bi se, mislimo, moglo izvesti samo tako ako bi se jakim odredima zaposela glavna čvorišta i to: Osijek, Vinkovci, Slav. Brod, Sunja, Karlovac, Knin i Šibenik, te Mostar i Metković, a onda iznutra pristupiti čišćenju zemlje od svih nesrpskih elemenata. Krivci bi imali da budu na mestu kažnjavani, a ostalima bi valjalo otvoriti put — Hrvatima u Hrvatsku, a muslimanima u Tursku (ili Albaniju{{efn|Tekst u zagradi olovkom dopisao major Zaharije Ostojić.}}). <br /><br /> (...) Javite nam vaše mišljenje čim pre i primite naše tople pozdrave sa željom da sretno provedete božične praznike i čim pre dočekate čas oslobođenja.<ref>{{Cite web |title=Pismo Stevana Moljevića iz druge polovine decembra 1941. Dragiši Vasiću o granicama i društvenom uređenju posleratne "Velike Srbije" |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_1_35.htm |access-date=2022-08-30 |archive-date=2022-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220830100834/https://znaci.org/00001/4_14_1_35.htm }}</ref>|Pismo Stevana Moljevića Dragiši Vasiću sa uputstvima za etničko čišćenje (decembar 1941.)}} Poručnik [[Kamenko Jeftić]], komandant Višegradskog četničkog odreda, uputio je 20. decembra 1941. godine, nakon [[Pljevaljska bitka|Pljevaljske bitke]], pismo četničkoj Privremenoj upravi istočne Bosne i Hercegovine koje je sadržalo i sugestije za rad na ideološkom planu: {{izdvojeni citat|Mišljenja sam da bi se trebalo jasno ograditi od komunista i voditi samo srpsku politiku... Koga je sada moliti nije ga ljutiti (odnosi se na Nemce). Ja mislim, znajući italijansko raspoloženje prema našem pokretu u Bosni, da je najbolje da mi ceo naš rad krstimo sa Srpski dobrovoljački pokret u Bosni, koji ima zadatak spašavanja srpstva. Mislim da nam treba biti zakon: Velika slobodna i čista Srbija...<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, arhivski fond Draže Mihailovića, dok. BH—P—224.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_16.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje ISKRENO SAVEZNIŠTVO]</ref>}} U izvještaju poslatom generalu Mihailoviću 26. januara 1942. godine, major [[Boško Todorović]] navodi korake koje bi trebalo poduzeti radi obezbjeđivanja slobode kretanja u italijanskoj okupacionoj zoni, nakon čega bi četnici, uz dozvolu okupatora, mogli preuzeti vlast i pristupiti provođenju etničkog čišćenja [[Bošnjaci|Bošnjaka]] („Turaka”) i [[Hrvati|Hrvata]]: {{izdvojeni citat|Posredstvom srpskih dobrovoljačkih četnika odvojiti Italijane od Pavelića i njemu odanih hrvatskih renegata, odnosno turaka, a postići da se naši četnički odredi mogu što slobodnije kretati na celoj teritoriji okupiranoj od Italijana, čime bi bilo upola rešeno ne samo srpsko pitanje u ovim krajevima (preuzimanje civilne vlasti od strane Srba, evakuacija, istrebljenje, prinudno iselenje znatnog broja muslimana i katolika) već i neobično olakšano kretanje naših odreda redovne vojske za dalje operacije u duhu direktiva naše Vrhovne komande (npr. čitavi pukovi mogli bi se pod zaštitom dobrovoljačkih četnika koji prividno sarađuju sa Italijanima, tajno i po ešelonima prebacivati duž Dinarskih planina iz Srbije u Liku ili kroz Sandžak i Crnu Goru u oblast Skadra, Drača, Tetova, Bitolja i Lerina).<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_49.htm Izveštaj Komande operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine od 26. januara 1942. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj situaciji u istočnoj Hercegovini i o pregovorima o saradnji sa italijanskim okupatorom]</ref>}} U Elaboratu [[Dinarska četnička divizija|Dinarske četničke divizije]], dokumentu napisanom u [[Mostar]]u od 8. do 12. marta 1942. godine (autori: major [[Borivoje S. Radulović]], kapetan I klase [[Radovan S. Ivanišević]] i kapetan II klase [[Milo Rakočević]]), precizirani su zadaci Dinarske divizije, kao i njena uloga u daljnjem jačanju četničkog pokreta. Dokumentom se, između ostalog, definiše stav prema „raznim neprijateljima”.<ref name="povijest.net">{{Cite web |title=Hrvatski povjesni portal: Domagoj Zovak – Dinarska četnička divizija (3) – Feljton o Dinarskoj četničkoj diviziji |url=https://povijest.net/dinarska-cetnicka-divizija-3/ |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302075000/https://povijest.net/dinarska-cetnicka-divizija-3/ |dead-url=yes }}</ref> U odjeljku naslovljenom „Prema muslimanima uopšte” stoji: {{izdvojeni citat|U prvo vreme, dok Dinarska divizija ne ojača u tolikoj meri, da joj partizanski odredi ne predstavljaju glavnog protivnika, prema muslimanskom življu biti strpljiv, ne ubijati ga i ne pljačkati ga. Drugim rečima prema muslimanima, na vešt način, treba primeniti take metode, da oni zaista steknu ubeđenje, da su im vojno-četnički odredi prijatelji tj. za sada muslimani treba o vojno-četničkim odredima da imaju mišljenje, kao što su Srbi o njima imali kroz 20 prošlih godina, no za drugim momentom, što će u pogodnom času baš ti muslimani doživeti od vojno-četničkih odreda ono, što su Srbi doživeli od njih od 16. aprila 1941. g., pa do danas. Svaka preuranjena akcija protiv muslimanskog življa ojačala bi partizane. Zbog toga oni treba da sede kod svojih kuća, pa da ih na njihovim domovima uništimo. Dakle razum treba da nadvlada osećajima što znači veštim postupcima i političkim mahinacijama težiti da se broj neprijatelja što više smanji.<ref>Narodnooslobodilačka borba u Dalmaciji 1941–1945, Zbornik dokumenata; knj. 2, Institut za historiju radničkog pokreta Dalmacije, Split 1982, str. 1128.</ref>}} U pismu Draži Mihailoviću iz aprila/maja 1942. [[Dragiša Vasić]] je opisao značaj uspostavljanja vojne dominacije u cilju etničkog čišćenja tokom ratnih dejstava: {{izdvojeni citat|U pogledu tačke 2 pod b), gde se govori o tome da je potrebno zaposednutu teritoriju odmah, i pre nego što se iko pribere, očistiti od stranog elementa, mislim da nam ovo pitanje nemora zadavati mnogo brige. Pamtim vrlo dobro stanje u kome se Evropa nalazila posle prošlog rata. Ratujuće države bile su toliko zauzete svojim brigama, da nijedna takoreći nije mogla voditi računa o tome šta druge u svojim granicama rade i preduzimaju. U prvoj godini iza prošlog rata moglo se prosto istrebiti jedan dobar deo svoga neželjenog stanovništva a da niko zbog toga i ne okrene glave. Dakle, ako budemo pametni, ovo pitanje čišćenja odnosno preseljavanja i izmene stanovništva, neće nam biti naročito teško.<ref>http://www.znaci.org/00001/11_28.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220819134328/https://znaci.org/00001/11_28.htm |date=2022-08-19 }}. Pismo Dragiše Vasića Draži Mihailoviću iz aprila 1942, Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_85.htm Pismo Dragiše Vasića iz prve polovine maja 1942. Draži Mihailoviću sa primedbama na program posleratnog uređenja Jugoslavije]</ref>|Pismo Dragiše Vasića Draži Mihailoviću iz aprila 1942.}} Neposredno prije početka [[Bitka na Kozari|bitke na Kozari]] održana je konferencija četničkih odreda s područja doline [[Vrbas (rijeka)|Vrbasa]]. Na konferenciji je raspravljano o [[Suradnja četnika sa NDH|saradnji četnika s vlastima NDH]] nakon sporazuma potpisanih između dvije strane u proljeće i ljeto 1942, kao i o učešću četnika u predstojećoj operaciji protiv partizana na strani [[Sile Osovine|sila Osovine]] i [[kvisling]]a. Tada je [[Vukašin Marčetić]], četnički komandant s [[Manjača|Manjače]], između ostalog, izjavio: {{izdvojeni citat|Smatram da su Bosna i Srbija jedna zemlja i nadam se da će se iz Bosne očistiti sve što nije srpsko. Treba što pre uspostaviti veze sa Istočnom Bosnom i Srbijom i saznati za namere naše vlade u Londonu.<ref name="ReferenceE">[https://znaci.org/00001/4_14_1_100.htm Zapisnik sa konferencije četničkih odreda sa područja doline Vrbasa od 7. juna 1942. o organizaciji odreda, sadejstvu u akcijama protiv NOP-a i saradnji sa NDH]</ref>}} U pismu iz sredine juna 1942. koje su major [[Petar Baćović]] i kapetan [[Rudolf Perhinek]] uputili [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] pominje se da je u [[Pljevlja|Pljevljima]] održana konferencija na kojoj se raspravljalo o uređenju Jugoslavije po završetku rata: {{izdvojeni citat|Pri prolazu kroz Plevlja pri odlasku na položaj pozvao sam na konferenciju Grig. Božovića, Voju Nenadića i sav. min. spolj. pos. Lisičića Nićifora. Konferisali smo punih 6 sati. I pridobio sam ih da i oni pomažu naše ljude. Izjavili su da stoje na istoj liniji, kao i mi. Iznosim mišljenje Gligorija Božovića: Jugoslavija — monarhija — dinastija Karađorđevića. Konfederacija — u Srbiji samo pravoslavni i Slovenci. Arnauti se isključuju iz drž. zajednice. Granice kao i naše.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_109.htm Pismo majora Petra Baćovića i kapetana Rudolfa Perhineka od 15. juna 1942. majoru Zahariju Ostojiću o situaciji u rejonu Foče]</ref>}} [[Lazar Trklja]], predratni sekretar [[Zemljoradnička stranka (Jugoslavija)|Zemljoradničke stranke]] i član četničkog [[Centralnog nacionalnog komiteta]], piše 30. juna 1942. godine generalu Mihailoviću i Vrhovnoj komandi JVuO sljedeće: {{izdvojeni citat|Naglašavamo da ovaj prostor ima sve uslove da posluži kao odlična baza za akciju u datom momentu. Zadatak će biti težak ako se želi, zašto su ovamo svi rešeni, da se stvori čista etnička veza Srbija sa srpskim blokovima u Krajini i Lici kao i Crnoj Gori i Hercegovini. Molimo da se pri ukazivanju svih vrsta pomoći i razumevanja ovo ima u vidu radi opšte srpske stvari. Za ovo, vi ste naša nada.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_123.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 29. juna do 18. jula 1942. godine]</ref>}} Na kraju jedne depeše poslate 5. ili 6. jula 1942. godine, komandant Cerskog korpusa JVuO major [[Dragoslav Račić]], pozdravlja generala Mihailovića na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Dragi naš Čiča, vaši uvek odani Račić sa legionarima gordog [[Cer]]a i narodom ponosnog [[Podrinje|Podrinja]], srdačno čestita visoko unapređenje sa željom da pod Vašim vođstvom zadamo smrt krvavom okupatoru, smrt svim Turcima i Ustašama, svim manjinama i smrt svim Srbima izdajnicima i pokvarenjacima, a naš narod povedemo putem pravde, poštenja i sreće. Živeo Kralj!<ref>Раде Ристановић, Милутин Живковић, Милош Чорбић, Радио депеше Југословенске војске у отаџбини 1941‒1942, Институт за савремену историју, Београд, 2021, стр. 319.</ref>}} U zajedničkom izveštaju majora Petra Baćovića i Dobrosava Jevđevića s kraja avgusta 1942. Draži Mihailoviću o političkoj situaciji u istočnoj Bosni i Hercegovini se navodi: {{izdvojeni citat|Pitanje muslimana vrlo je delikatno. Narod neće da čuje za saradnju sa njima i već je formirao uverenje u duši da njih mora da nestane.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_162.htm</ref>}} Kapetan [[Radovan Ivanišević]] piše 29. septembra 1942. majoru Zahariju Ostojiću da je vojvoda [[Ilija Trifunović-Birčanin]] sklopio sporazum sa italijanskim okupatorom o snabdijevanju oružjem, ali da Italijani uslovljavaju ispunjenje dogovorenog prestankom četničke »akcije protiv Hrvata i Muslimana«. Stoga, Ivanišević smatra da provođenje planirane odmazde nad njima treba odložiti za povoljniji trenutak: {{izdvojeni citat|Uslov da sve ovo realizujemo je, da se obustavi akcija protiv Hrvata i Muslimana, jer oni protestvuju preko Nemačke, koja opet vrši presiju na Rim. Visoki interesi opšte stvari nalažu da ne kidamo sada, kad toliko očekujemo od njih. Muslimani i ustaše odn. Hrvati platiće ceh pre ili posle, za njih ima vremena, jer nemaju gde, ostaju nam jednako pod ruku. Smatram da Ti gledaš na stvari ovako kao i ja.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_170.htm Pismo kapetana Radovana Ivaniševića od 29. septembra 1942. majoru Zahariju Ostojiću o sporazumu između Ilije Trifunovića Birčanina i komandanta 2. italijanske armije o saradnji u borbi protiv NOP-a]</ref>}} U zaključcima konferencije četničke omladine Crne Gore, Boke Kotorske i Sandžaka, održanoj u [[Tomaševo|Šahovićima]] 2. decembra 1942. godine, o poslijeratnom državnom i društvenom uređenju Jugoslavije se navodi: {{izdvojeni citat|Na teritoriji buduće države živeti će samo Srbi, Hrvati i Slovenci. Nacionalnih manjina ne može biti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_200.htm Zaključci konferencije četničke omladine Crne Gore, Boke Kotorske i Sandžaka od 2. decembra 1942. o posleratnom državnom i društvenom uređenju Jugoslavije]</ref>|Zaključci konferencije četničke omladine Crne Gore, Boke Kotorske i Sandžaka od 2. decembra 1942. o posleratnom državnom i društvenom uređenju Jugoslavije}} Draža Mihailović je u ličnoj beležnici po pitanju [[Muslimani|muslimana]] zapisao: {{izdvojeni citat|»Muslimansko stanovništvo je svojim držanjem dovelo do toga da ih naš svet više ne želi i neće da ima u svojoj sredini. Potrebno je još sad da se pripremi iseljavanje u Tursku ili ma gđe van naše teritorije. Na dan ustanka oni će svi biti pokrenuti sa svojih naselja a što niko neće moći sprečiti. — U danom momentu svi muslimani ima da budu pokrenuti sa svojih ognjišta. Oni koji su bliži hrvatskim oblastima tamo — glavno je da svi budu pokrenuti«.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 1, registarski broj 17/3-18</ref>}} Major [[Đorđije Lašić]] je 7. januara 1942. uputio proglas stanovništvu u Crnoj Gori (naslovljen »Braćo Crnogorci«) u kome ih je pozvao na borbu protiv okupatora, kao i na osvetu nad muslimanskim stanovništvom, pozivajući se na „[[Istraga poturica|istragu poturica]]“. Каpetan [[Pavle Đurišić]] je u svojstvu zapovjednika Limskog četničkog odreda u naredbi od 18. januara iste godine pisao komandantu Ljevorečkog bataljona da će „veliki deo Mađarske i rumunski Banat, Metohija i Sandžak, Bosna i Hercegovina biti očišćene“ od svih nenacionalnih elemenata.<ref>Milutin D. Živković, Sandžak 1941–1943. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet, Univerzitet u Beogradu, 2017, str. 400.</ref> U jednoj naredbi načelnog karaktera od 3. rujna 1942. godine, Pavle Đurišić imenuje neprijatelje četničkog pokreta, kao i političke ciljeve za koje bi četnici trebalo da se bore: {{izdvojeni citat|Neprijatelja imamo i previše, ali najopasniji su nam oni, koji žele da izazovu razdor u našim nacionalnim četničkim odredima. Ciljevi su veliki, ostvarenje velike slobodne države — čiste od svih manjina, narodnih izroda i gulikoža. Da bismo mogli te ciljeve i ostvariti potrebno je prvo postići jedinstvo duha — očistiti se od svih koji nisu za Monarhiju sa Dinastijom Karađorđevića na čelu. Mi ne možemo da otpočnemo borbe širega zamaha sve dotle dok se ne očistimo od komunističkih bandita koji bi nam zaboli nož u leđa baš onda kada bi to za nas bilo najteže. Ovo nam nalaže borbu protivu njih do njihovog istrebljenja, bez ikakvog zavaravanja da se neko od onih koji su zagrezli u bratsku krv za račun jevrejskih plaćenika mogu povratiti — popraviti i biti sutra korisni članovi našega društva.<ref>[https://znaci.org/00001/281.htm Radoje Pajović - Dušan Željeznov - Branislav Božović: PAVLE ĐURIŠIĆ - LOVRO HACIN - JURAJ ŠPILER], Centar za informacije i publicitet, Zagreb 1987. str. 49-50.</ref>}} 6. decembra 1942, pred početak [[Pokolj muslimana Sandžaka i istočne Bosne 1943.|akcije istrebljenja muslimanskog stanovništva u Sandžaku i istočnoj Bosni i Hercegovini]], kao i [[Operacija Vajs|operacije Weiss]], u referatu<ref>Vojni arhiv, Četnička arhiva, kutija 12, fascikla 2, dokument 22, strana 5.</ref><ref>Milutin D. Živković, n.d., str. 400, fus. 1308.</ref> sa uputstvima o djelovanju četničkih jedinica u slučaju eventualne italijanske kapitulacije, major Zaharije Ostojić iznosi plan u kom predlaže ekstremne mjere za obračun sa Muslimanima: {{izdvojeni citat|Likvidiranje muslimana treba izvršiti parcijalno i u momentu kada se Italijani neće interesovati za sudbinu muslimana. A to može biti na nekoliko dana pre početka akcije prema Italijanima... Posle razoružanja Italijana, ako se pre toga vremena ne svrši sa Muslimanima treba planski pristupiti razoružanju, a potom likvidiranju Muslimana. Za ovo treba obrazovati specijalne leteće jedinice. U svakom slučaju zonu koja će se osloboditi, treba u najkraćem roku očistiti od svih unutrašnjih neprijatelja. Jedino tako, moći ćemo skoncentrisati svu pažnju na front...|Major [[Zaharije Ostojić]]}} Nakon početka same akcije, poručnik [[Jovan Jelovac]], komandant Pljevaljske brigade Mileševskog korpusa JVuO, uputio je 10. februara 1943. naređenje Baju Pivljaninu, komandantu 4. bataljona Pljevaljske brigade, zahtijevajući nastavak ubijanja muslimanskih civila, uključiv i neboračko stanovništvo (žene i djecu): {{izdvojeni citat|Postupajte i dalje prema već izdatom naređenju. Hvatajte i ubijajte sve muslimane, žene i decu. Hvatajte tu gubu i sve ubijajte to je naređenje naših najviših starešina i to moramo izvršavati. Raditi i samo raditi ovih dana to je naša svetinja ovih dana... Radite i držite zasede i ubijajte sve što vam dođe do ruke. Sada nastaje čišćenje do kraja.<ref>VA, ČA, k. 142, k. 4, d. 25, Naređenje komandanta Pljevaljske brigade JVuO Jovana R. Jelovca komandantu 4. bataljona Pljevaljske brigade Baju Pivljaninu, 10. februar 1943.</ref><ref>Milan Radanović, ’Noć osvetljena lomačama sa kojih se dizao plamen do neba…’, str. 41.</ref>}} {{izdvojeni citat|Muslimansko pitanje zahteva akciju. Na uništavalački pohod četnika protiv Muslimana u Sandžaku i dolini Drine Italijani gledaju blagonaklono.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=808&rec=78&roll=332 Nacionalni arhiv Vašington, T-78, rolna 332, frejm 6290058.] ({{jez-njem|"Die muselmanische Frage bedarf einer Lösung. Die Mordbrennereien der DM—Cetniks gegenüber den Muselmanen im Sandschak und im Drinatal werden von den Italienern begünstigt."}})</ref>|Procjena situacije komande Jugoistoka za mart 1943. (1. april 1943.)}} [[Milovan Pisarri]], istoričar i naučni saradnik [[Institut za filozofiju i društvenu teoriju|Instituta za filozofiju i društvenu teoriju]], u monografiji “Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta“,<ref>[https://www.frs.org.rs/stradanje-roma-u-srbiji-za-vreme-holokausta/ Forum Roma Srbije: Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> zaključuje da su četnici Draže Mihailovića, u cilju stvaranja Velike Srbije, počinili [[genocid]] nad stanovništvom [[islam]]ske konfesije, te da su žrtve ovog genocida istovremeno bili i [[Romi]] muslimani: {{izdvojeni citat|Četnici, koji su s jedne strane očajnički pokušavali da uspostave nekakvu kontrolu nad određenim teritorijama u Srbiji i ostalim delovima Jugoslavije, s druge strane su se u više navrata upustili u proces realizacije političkog programa stvaranja etnički čiste Velike Srbije. U tom smislu, i četničke snage su počinile razne zločine nad Romima muslimanske vere, koje je, zajedno s drugim muslimanima, trebalo istrebiti ili na neki način odstraniti sa buduće srpske nacionalne teritorije. U ovom drugom slučaju, zločini su bili najmasovniji i pogodili najviše stanovnika u jugozapadnoj Srbiji, odnosno u Sandžaku. Postoje ozbiljne indicije da su u pokoljima u kojima je ubijeno više od 8.000 žena i dece, stradali i mnogi Romi. Romi koji su bili žrtve terora snaga pod komandom Draže Mihailovića, čak i ako se ne mogu smatrati za žrtve nacionalsocijaličkog plana istrebljenja, ipak su bili žrtve genocida koji je izvršen od strane četnika nad muslimanima i koji je, pored jugozapadne Srbije, obuhvatao Crnu Goru i Bosnu i Hercegovinu.<ref>Milovan Pisarri, Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta, Forum za primenjenu istoriju, Beograd, 2014, str. 70—71.</ref>}} Delegat Draže Mihailovića za Crnu Goru major Rudolf Perhinek je 5. maja 1943. propisao smjernice za dalji rad na pridobijanju stanovištva za četnički pokret u Crnoj Gori i Sandžaku. U tački 5. uputstva stoji: {{izdvojeni citat|Mi tražimo čistu nacionalnu državu. Ako to ostvarimo biće zemlje i suviše, jer će preko 2,5 miliona narodnih manjina morati napustiti našu zemlju. Ta zemlja će se svakako podeliti u prvom redu onima koji se danas zalažu za ostvarenje naše slobodne države.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 144, reg. br. 32/4—1</ref><ref>Zbornik NOR-a, XIV, knj. 2, str. 788.</ref>}} U pismu od 16. jula 1943. godine,<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 815.</ref> vojvoda [[Momčilo Đujić]] obavještava komandanta Bosanskokrajiškog četničkog korpusa (»brata [[Uroš Drenović|Uroša Drenovića]]«), o operacijama protiv [[NOVJ]] i poziva na borbeno jedinstvo dalmatinskih i zapadnobosanskih četnika. Takođe, vojvoda Đujić podsjeća Drenovića i na najvažniji politički cilj četničkog pokreta: {{izdvojeni citat|Jedinstvo i sloga u današnjim danima od životnog su značaja za ceo Srpski narod. Da su pojedinci od ranije toga bili svesni danas bi vojnička i politička situacija bila u potpunosti u našim rukama. Mi smo u zakašnjenju s obzirom na svetske događaje pa zato moramo žuriti da nas događaji ne zateču nespremnim i nesposobnim, da ostvarimo naš politički cilj, a to je stvaranje etnički čiste Srpske države.}} U uputstvu od 10. aprila 1944. godine, izdatom pripadnicima [[Negotin|Krajinske]] brigade Jugoslovenske vojske u otadžbini, pobrojani su ciljevi ravnogorske borbe: {{izdvojeni citat|JA SE BORIM: 1. Za oslobođenje svoje otadžbine i ujedinjenje svih Srba u jednu Državu. 2. Za povratak Kralja u Otadžbinu. 3. Za uništenje: izdajnika, petokolonaša, ratnih bogataša i komunista. 4. Za iseljenje svih manjina iz naše zemlje: Nemaca, Mađara, Arnauta i drugih, i za davanje njihove zemlje našim borcima.}} Stav četničkog pokreta prema Muslimanima bio je da ih treba sistematski uništavati u toku rata a one koji ne budu ubijeni, iseliti u Tursku i na njihovu teritoriju naseliti srpsko stanovništvo.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_1_6.htm |access-date=2022-11-26 |archive-date=2011-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111005185357/http://www.znaci.org/00001/4_14_1_6.htm }}</ref> U ostvarivanju plana o uništenju Muslimana, četnici su izvršili decembra 1941. i avgusta 1942. izvršili pokolje [[Foča u Narodnooslobodilačkoj borbi|na području Foče]], a početkom 1943. [[pokolj muslimana Pljevalja, Čajniča i Foče]]. Pred kraj rata, od 1944. godine, Draža Mihailović je svoj stav prema muslimanima promenio, i počeo je zastupati demokratsko stanovnište. === Šovinizam === {{main|Šovinizam}} {{izdvojeni citat|'''Antihrvatstvo, antimuslimanstvo i antijugoslovenstvo, to je ideologija srpskog četništva'''... <br /> Iskustvo je međutim pokazalo da je, mimo uzajamnih uništavanja, versko-šovinistička ideologija imala za jedinu posledicu da i Srbe i Hrvate i Muslimane goni u zavisnost i u potčinjavanje tuđem osvajaču. Samo se tako mogao očuvati svoj narod i izboriti se sa domaćim inovercima. Komunisti su međutim udarili drugim putem, putem zajednice svih Južnih Slovena i verske snošljivosti. Oni su uspeli da za to nađu razumevanja kod mladih generacija Srba, Hrvata i Muslimana, upravo u ovim mešanim krajevima.<ref name="Jozo Tomasevich 1945">[https://znaci.org/00001/40_40.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje GLAVNI CILJ: VELIKA SRBIJA]</ref><ref>Živko Topalović, Pokreti narodnog otpora u Jugoslaviji 1941-1945, Pariz, 1958, str. 52-53.</ref>|[[Živko Topalović]]}} Muslimane u internoj komunikaciji četnici nazivaju "Turcima".<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_37.htm</ref> Iako četnici zvanično predstavljaju svoj pokret jugoslovenskim, četnički kapetan Milorad Momčilović veoma zamera partizanima je to što primaju "Turke i Hrvate" u svoje redove: {{izdvojeni citat|Komunisti se odriču Boga, vere, slave, zabranjuju opela, primaju Turke i Hrvate u redove partizana, vrše rekvizicije, desilo se i nekoliko ubistva viđenijih ljudi.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_101.htm IZVEŠTAJ KAPETANA MILORADA MOMČlLOVlĆA OD 7. JUNA 1942. MAJORU PETRU BAĆOVIĆU O DOGAĐAJIMA U ISTOČNOJ BOSNI OD JUNA 1941 DO JUNA 1942 GODINE]</ref>}} Četnici ne priznaju posebne narode kao što su [[Crnogorci]] i [[Makedonci]], nego samo srpski narod.<ref name="AVII 1941">AVII, ČA, 223-7-13; Proglas: Srpskom narodu i četnicima od 15. novembra 1941.</ref> Oni novembra 1941. zameraju partizanima što na rukovodećim položajima ima dosta ljudi koji nisu "naše krvi, imena i vere", navodeći da je pošteno da oslobodilački pokret vode samo Srbi, "jer svoju novu slobodu ne želimo više ni sa kim da delimo".<ref name="AVII 1941"/> {{izdvojeni citat|Četnici su narodna vojska koja se bori za srpski narod, a partizani su komunisti koji u borbu unose politiku i štite muslimane i Hrvate.<ref name="Zbornik NOR-a, 4-2, str. 143-144">Zbornik NOR-a, 4-2, str. 143-144</ref>}} U jednom proglasu Gorskog štaba Bosanskih četničkih odreda s jeseni ili kraja 1941, kaže se: {{izdvojeni citat|Mi se borimo za bolju budućnost srpskog naroda od bugarske granice do [[Jadransko more|Jadranskog mora]] i od [[Solun]]a do Subotice i ne priznajemo nikakve posebne narode kao što su [[Crnogorci]], bosanski i makedonski, kako nas sve nazivaju komunisti, nego priznajemo samo srpski narod.<ref>AVII—DM—BH—V—1901/1.</ref><ref>Jovan Marjanović, Ustanak i narodno-oslobodilački pokret u Srbiji 1941, Institut društvenih nauka, Beograd, 1963, str. 189, fus. 310.</ref>}} Partizani su nekad odgovarali proglasima, kao ovim od 8. decembra: {{izdvojeni citat|Svi narodi Jugoslavije koji su od njenih bivših režima opljačkani, zavađeni pa onda prodati neprijatelju i ostavljeni mu na milost i nemilost, danas se grupišu u borbene redove da smaknu jaram ropstva i svojim naraštajima i onima koji preteknu ove užasne borbe bolju budućnost osiguraju.<ref>AJ, CK KPJ, 1941/101.</ref>}} U izvještaju koji je početkom 1942. godine majoru [[Bošku Todoroviću]] poslao poručnik [[Kamenko Jevtić]], komandant Višegradskog četničkog odreda, piše i o odnosu okupacionih snaga prema lokalnom [[Bošnjaci|bošnjačkom]] stanovništvu: {{izdvojeni citat|Muslimani svuda dižu glavu kada vide nemačke trupe ali hrabri nemački vojnici ih preziru jer ovi muslimani ni svoje narodnosti nemaju.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_40.htm Izveštaj Komande Višegradskog četničkog odreda od 11. januara 1942. komandantu operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine o sporazumu o saradnji sa nemačkim trupama u predstojećoj ofanzivi protiv partizanskih jedinica]</ref>}} Kapetan Bogdan Marjanović 24. februara 1942. povodom preuzimanja dužnosti komandanta Rogatičkog odreda, zasniva svoj govor protiv partizana na međuetničkoj isključivosti: {{izdvojeni citat|Budite junaci svesni da nam preti opasnost od novih neprijatelja, a to su komunisti. Oni pod lažnim lozinkama da se bore protiv okupatora, pokušavaju da u svoje ruke uvuku što više naših neukih Srba Bosanaca, a posle da nas potčine pod vlast čivuta i onih istih krvoločnih Turaka i Hrvata, koji su stotine hiljada naše braće uništili na najzverskiji način.<ref name="AVII, ČA, 175-5-25">AVII, ČA, 175-5-25</ref>}} U izvještaju Kotarske ispostave u [[Goražde|Goraždu]] od 16. maja 1942. godine, citiraju se odlomci iz govora koji je, po zauzeću grada od strane četničkih snaga 30. novembra 1941, okupljenim [[Bošnjaci]]ma i [[Hrvati]]ma navodno održao major [[Jezdimir Dangić]]. Tom prilikom, četnici su počinili masovne zločine nad civilnim stanovništvom u gradu i okolnim selima: {{izdvojeni citat|U to je naišao krvavi major Dangić i nazvao Boga, na što je vodstvo te povorke odgovorilo sa "Živila Velika Srbija i Živili četnici". Na to je zloglasni major održao govor u kome je između ostalog rekao: "Mi smo se digli Srbi sa motikom i vilama u ruci, šta je ko imao protiv Hrvata i Muslimana". Na to je zloglasni Traparić dignute glave plačući odgovorio, "Hvala Vam braćo četnici što ste nas oslobodili Hrvatske i turskoga zuluma. Mi smo svi unuci Nemanjića i svi četnici. Pod ovo malo vladavine Hrvatske, a nama sto godina pod njihovim terorom smo živjeli, ipak smo svi radili koji se osjećamo Srbi i pomagali četničku organizaciju". Na te i druge riječi odgovorio je Dangić: "Nema više Hrvata nema više Turaka, sada je velika Srbija". Iza toga se Dangić okrenuo Hrvatima i Muslimanima koji su bili zarobljeni i okupljeni tu i rekao oštrim tonom: "Niste nam mogli umaći ni pobjeći", pa se okrene četnicima i rekne: "Draga braćo četnici nećemo više zajedno mi i balije".<ref>Smail Čekić, Genocid nad Bošnjacima u Drugom svjetskom ratu: Dokumenti, Sarajevo, 1996, str. 134.</ref>}} U jednom izvještaju iz jula 1942. godine, Dobroslav Jevđević piše majoru Petru Baćoviću (tada u svojstvu izaslanika Draže Mihailovića u Hercegovini) o raspoloženju među srpskim stanovništvom u Hercegovini prema [[Bošnjaci|Muslimanima]]: {{izdvojeni citat|Odnos prema muslimanima u Hercegovini u širokim narodnim masama nije pretrpio nikakvih izmena. I ako mi iz razloga političke taktike propagiramo u ovom momentu politiku snošljivih odnosa, u narodnoj duši postoji neizmenjiva svest, da više nema zajedničkog života sa njima i treba mnogo napora i autoriteta, da ne dođe do erupcije tih raspoloženja.<ref>{{Cite web |title=Izvještaj Dobroslava Jevđevića iz druge polovine jula 1942. majoru Petru Baćoviću o vojno-političkoj i ekonomskoj situaciji u Hercegovini i saradnji sa italijanskim okupatorom |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_1_130.htm |access-date=2022-12-11 |archive-date=2022-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211121324/https://znaci.org/00001/4_14_1_130.htm }}</ref>}} Ravnogorska propaganda, da bi odvraćala ljude da ne stupaju u partizanske formacije obavezno je isticala da na čelu NOP-a stoje [[Jevreji]] i drugi tuđinci. Četnički izvještaji, zapovijesti, depeše, partizane najčešće imenuju kao "mošinovce" (sinonim za Jevreje) ili "komuniste".<ref name="Recite slobodno Moša Pijade">[http://www.danas.rs/danasrs/dijalog/recite_slobodno_mosa_pijade.46.html?news_id=194744 Recite slobodno Moša Pijade]</ref><ref name="ReferenceA">https://www.znaci.org/00001/4_14_3_13.htm</ref> {{izdvojeni citat|Treba da znate da se na čelu partizana nalaze Hrvatske Ustaše, kojima je za cilj da gurnu naš narod u bratoubilački rat i da spreče odmazdu Hrvatima.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_27.htm Naređenje Draže Mihailovića od 9. novembra 1941. komandantu bosanskih četničkih odreda za prebacivanje četničkih jedinica iz istočne Bosne u rejon Užica i Kosjerića radi napada na partizane</ref>|Draža Mihailović}} Mihailović je tvrdnje da se na čelu partizana nalaze [[ustaše]] širio sa ciljem da srpsko stanovništvo u [[NDH]], ogorčeno na ustaške zločine, odvrati od pristupanja [[NOP]]-u. S druge strane, pokušavao je privuče Srbe obećavanjem "odmazde Hrvatima", identifikujući ceo hrvatski narod sa ustaškim jedinicama.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_27.htm</ref> Četnički proglas iz septembra 1942. definiše razliku između četnika i partizana na sledeći način: dok "samo pravi Srbin može postati četnik", na drugoj strani "ustaša, Nemac, Jevrejin ili Ciganin može postati partizan".<ref>AVII Chetnik Collection, box 222, facs. 4, doc. 5.</ref> === Antikomunizam === {{main|Antikomunizam}} {{izdvojeni citat|Sve moje snage su okupljene za borbu protiv komunizma.<ref name="znaci.org">[http://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/154_4.pdf |date=2022-09-04 }}, str. I/265.</ref>|Pukovnik Draža Mihailović u razgovoru sa predstavnicima njemačkog [[Vermaht]]a na [[Sastanak u Divcima|sastanku u Divcima]], 11. novembar 1941.}} {{izdvojeni citat|Neophodno je potrebno i vrlo važno potući komuniste svuda da im se traga ne zna.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_155.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 22. do 28. avgusta 1942. godine]</ref>|Iz depeše generala Draže Mihailovića majoru Petru Baćoviću od 28. avgusta 1942. godine}} {{izdvojeni citat|Prema komunistima nepoštedna borba do njihovog potpunog uništenja.<ref name="ReferenceB">[https://znaci.org/00001/4_14_1_157.htm Uputstvo Štaba Limsko-sandžačkih četničkih odreda od 30. avgusta 1942. komandantu novovaroškog sreza za lojalan stav prema okupatoru i bespoštednu borbu protiv pripadnika NOP-a]</ref>|Kapetan Pavle Đurišić u pismu poručniku Vuku Kalaitoviću, 30. avgust 1942.}} {{izdvojeni citat|Komuniste treba da smatraš kao državnog neprijatelja br. 1. i protivu njih povedi bezkompromisnu borbu, koju voditi sve dotle dok se te proklete bande [[Josip Broz Tito|Tita]] i [[Moša Pijade|Moše Pijade]] potpuno ne dotuku.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_210.htm Pismo majora Zaharija Ostojića od 17. decembra 1942. komandantu četničkog bataljona "Gvozdeni bataljon" o spoljnoj i unutrašnjoj vojno-političkoj situaciji i značaju borbe za uništenje NOV i POJ]</ref>|Iz pisma majora Zaharija Ostojića jednom četničkom komandantu, 17. decembar 1942.}} {{izdvojeni citat|Ovaj ugovor, kao i buduće mere, se baziraju na međusobnom poverenju i želji da se komunizam uništi, zemlja umiri i Srbiji omogući stabilna budućnost u Evropi oslobođenoj od komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=974&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frames no. 000969—000970: Sporazum između krajskomandanture Zaječar i potpukovnika Jovanovića o nenapadanju i saradnji u borbi protiv NOVJ (23./25. decembar 1943.)] <br/> ({{jez-njem|"Diese Vereinbarung sowie die zukünftigen Massnahmen sollen getragen sein vom gegenseitigen Vertrauen und dem Willen, den Kommunismus zu vernichten, das Land zu befrieden und Serbien einer geordneten Zukunft im Rahmen eines vom Kommunismus befreiten Europas entgegenzuführen."}})</ref>|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Ljuba Jovanović Patak|Ljube Jovanovića Patka]] o borbi protiv partizana u Srbiji (decembar [[1943]].)}} {{izdvojeni citat|Četnici su smatrali partizanski komunistički pokret daleko većom pretnjom po Jugoslaviju nego nemačke okupacione snage.<ref>{{Cite web |title=Thomas T. Matteson, Commander, USCG: AN ANALYSIS OF THE CIRCUMSTANCES SURROUNDING THE RESCUE AND EVACUATION OF ALLIED AIRCREWMEN FROM YUGOSLAVIA, 1941-1945 |url=http://www.znaci.org/00002/406.htm |access-date=2022-12-22 |archive-date=2022-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220819133847/https://znaci.org/00002/406.htm }}</ref>|Thomas T. Matteson, američki avijatičar}} {{izdvojeni citat|Mihailović je osjećao fanatičnu mržnju, duboko i čvrsto usađenu još u vojnoj akademiji, prema svemu što je, kao na primjer komunizam, bilo po njegovim uskogrudnim shvaćanjima i mjerilima suprotno interesima monarhije (u biti srpske) i, u manjoj mjeri, interesima crkve (u biti pravoslavne).<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/171_7.pdf |title=Elisabeth Barker — BRITANSKA POLITIKA PREMA JUGOISTOČNOJ EVROPI U DRUGOM SVJETSKOM RATU |publisher=Znaci.org |date= |accessdate=2024-07-17}}</ref>|Pukovnik [[William Bailey]], šef britanske misije kod četnika, 1973.}} {{izdvojeni citat| Draža Mihajlović je neosporno dokazao: 1. da želi da održava primirje s okupacionim silama i 2. da je on toliko antikomunista, da je usprkos engleskim ponudama dao prednost prosjačenju kod okupatora pred slogom s crvenom stranom. Obećanja Draže Mihajlovića u pogledu lojalnog držanja treba uzeti ozbiljno, pošto je Draža Mihajlović u pitanju antikomunizma uvek zauzimao dosledno držanje.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=575&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000570.] <br /> ({{jez-njem|"D.M. habe zweifellos bewiesen, dass er <br /> 1. Burgfrieden mit Besatzungsmacht halten will und <br /> 2. So sehr Antikommunist ist, dass er trotz Angeboten von englischer Seite einen Bettelgang beim Okkupator der Einigung mit der roten Seite vorgezegen hat. <br /> Zusicherungen D.M.'s auf loyale Einstellung sind ernst zu nehmen, da D.M. in antikommunistischer Frage stets konsequente Haltung eingenommen hat."}})</ref><ref>{{Cite web |title=ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVIĆA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm |access-date=2022-12-22 |archive-date=2022-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221015183044/https://znaci.org/00001/4_14_4_229.htm }}</ref>|Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 18. avgusta 1944. povodom ponude Draže Mihailovića za saradnju u borbi protiv NOVJ}} Jedan od ključnih elemenata četničke ideologije bio je [[antikomunizam]]. Četnički kapetan Sergije Mihailović 5. decembra 1941. poručuje Srbima da je [[komunizam]] narodna bolest koja ne zna za vjeru, slavu, Boga, za crkvu, sveštenstvo, porodicu i opšte za hrišćanstvo i tvrdi da "za njih je sestra što i svaka druga žena".<ref name="Zbornik NOR-a, 4-2, str. 143-144">Zbornik NOR-a, 4-2, str. 143-144</ref> Pukovnik [[Branislav Pantić]], jedan je od najbližih Mihailovićevih saradnika u prvim mjesecima rata i okupacije; Pantić je učestvovao u pregovorima sa generalom [[Milan Nedić|Milanom Nedićem]] u oktobru, kao i sa [[Sastanak u Divcima|predstavnicima njemačke okupacione sile u Divcima]] u novembru 1941. U izjavi datoj u emigraciji, Pantić piše o ideološkoj profilaciji ravnogorskog pokreta i antikomunizmu kao njegovoj najbitnijoj odrednici: {{izdvojeni citat|Poznate su ideološko-političke smernice borbenog pokreta srpskog naroda pod vođstvom pukovnika Mihailovića. One su postavljene početkom maja 1941, kada se komunistička akcija još nije pojavila, ni osetila na zemljištu. Sa rane jeseni 1941, komunistička opasnost tačno je i jasno uočena i procenjena. OD TOGA MOMENTA BORBA PROTIV KOMUNIZMA ZAUZIMA GLAVNO I SREDIŠNO MESTO U SVIMA POTHVATIMA PUKOVNIKA MIHAILOVIĆA I SRPSKOG NARODA. TAKVA OSTAJE DO KRAJA. Razume se, da su se prema razvoju događaja, menjali taktički postupci i, po potrebi, primenjivao politički oportunizam.<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 113—114.</ref>}} Međutim, vođstvo Jugoslovenske vojske u otadžbini nije moglo lako privoljeti ljudstvo u sopstvenim redovima na borbu protiv partizana, s obzirom da su u pitanju bili njihovi sunarodnici. U tom smislu, komandant Užičke četničke brigade kapetan [[Milorad Mitić]], 8. decembra 1941. godine (nakon [[Operacija Užice|pada Užičke republike]] i otpočinjanja procesa [[Legalizovani četnici|legalizacije četničkih odreda]]), svojim demotivisanim borcima naglašava značaj i smisao borbe protiv pripadnika [[NOVJ]]: {{izdvojeni citat|U ovim momentima kada su sve srpske nacionalne snage zauzete borbom protiv komunizma, pojedini četnici ne pokazuju dovoljno volje i revnosti u vršenju svojih vojničkih i građanskih dužnosti. [...] Naša organizacija i druge stranke mogu imati različite poglede na izvesne probleme, ali ne i na borbu protiv komunizma, tog najvećeg narodnog neprijatelja.<ref>Kosta Nikolić, Istorija ravnogorskog pokreta (knjiga I), Beograd, 1999, str. 161.</ref><ref>Damjan Pavlica, Draža za početnike - priručnik za borbu protiv revizije prošlosti, Levo krilo, Beograd, 2014, str. 35.</ref>}} Štab legalizovanih Požeško-užičkih odreda kojima je komandovao major [[Manojlo Korać]] (ujedno i načelnik okruga Užičkog), objavio je sredinom decembra 1941. godine letak upućen »Srbima« u kome se apeluje na stanovništvo da ne izaziva okupatorski teror, ali i da se priključi borbi protiv partizana: {{izdvojeni citat|A najpreča dužnost srpskog naroda u ovom času jeste da obezbedi, sačuva i održava red i mir sopstvenim snagama. Nosioci toga mira i reda danas su srpske oružane snage... Zato, draga braćo, smirujte se i posvećujte se svom radu... Pomažite, istrebljujte i prijavljujte svakog komunistu da biste sačuvali sebe, svoj dom i novu Srbiju... Znajte, što se pre budu istrebili komunisti i pohvatali gde god se budu skrili, utoliko je bolje za svakog pojedinca i ceo srpski narod...<ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, dok. S—X—127/1.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_18.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje POD ZAŠTITOM LEGALIZOVANIH ODREDA]</ref>}} U jednoj objavi o radu prijekog suda u okrugu Užičkom, vjerovatno s kraja 1941. ili početkom 1942. godine, okružni načelnik major (28. januara 1942. unaprijeđen u čin potpukovnika od strane generala [[Milan Nedić|Milana Nedića]]<ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2019, str. 60.</ref>) Manojlo S. Korać prijeti hapšenjem građanima koji uspiju da oslobode lice osumnjičeno da je komunista, kao i licima koja su tom prilikom puštena na slobodu od strane kvislinških vlasti: {{izdvojeni citat|NARODU OKRUGA UŽIČKOG Poslednjih dana zapazio sam veliki broj građana, koji dolaze u kancelarije činovnika, koja po dužnosti rade na predmetima uhapšenih komunista, intervenišući da se ti poznati komunisti puste. Saznao sam i to, da se u varoši prikupljaju potpisi za poznate kumuniste [sic!] i komunističke vođe, te da se isti iz zatvora puste, a da i ne izađu pred sud radi suđenja. Poslednji put skrećem pažnju građanstvu i zabranjujem dolazak u nadleštvo kancelarije u kojima se vrše isleđenja uhapšenih komunista. Ko se bude uhvatio od tih, koji su došli radi intervencije, odmah će biti lišen slobode i smatraće se saučesnikom uhapšenog. Isto tako, ako budem uhvatio spisak potpisnika, koji jamče, da li je uhapšeni kriv ili nije, svi će potpisnici biti uhapšeni.<ref>Радивоје Папић, ''Ужичка република 1941. Водич кроз изложбу'', Народни музеј Ужице, 2017, стр. 152.</ref>}} Već od januara 1942. godine, Draža Mihailović je izdavao naredbe da komuniste treba napadati i eliminisati, smatrajući ih najvećom preprekom za preuzimanje vlasti nakon okončanja okupacije i obnovu monarhije, ali i za obračun s pripadnicima nesrpskih narodâ te svim neprijateljima četnikâ: {{izdvojeni citat|Najodlučnije tajno pripremanje za borbu kao prema najopasnijem unutrašnjem neprijatelju, ne po našoj volji, već po njihovoj. Po svaku cenu postati jači od njih, ne ispuštati ih sa oka i ne dozvoliti njihovu infiltraciju u svoju organizaciju. Nikakve iluzije u odnosu na njih. Po prirodi stvari, mi smo za njih neprijatelj br. 1 i oni će učiniti sve da nas oslabe, iskoriste i unište, kao što su već činili gde god smo mi bili naivni i gde god su oni mogli. Svaki njihov predlog za saradnju je golo taktiziranje s tim ciljem, a svaki nacionalni stav prosta maska. Njihov je cilj samo jedan — komunistička [[revolucija]] i [[diktatura proletarijata]]. Jasno je da će nemački slom povući sa sobom i okupatorski režim saradnje domaće vlasti i desničarske pokrete. Ostaje tada sam jugoslovenski nacionalni pokret (Jugoslovenska vojska u Otadžbini) kao glavna, upravo jedina, smetnja njihovom preuzimanju vlasti. (...) Vara se ko u njima gleda pripadnike našeg naroda (...) Imati na umu da je potrebno izvršiti još pre svršetka rata preventivnu kontrarevoluciju (bilo da se izvede jednim udarcem bez oklevanja, jer će se pri slomu Nemačke partizanima priključiti svi vojnici komunisti iz okupacionih jedinica sa oružjem, kao i svi oni kojima preti nacionalna odmazda (ustaše, neprijatelj, manjine, muslimani, izdajice i dr.). U trenutku nemačkog sloma, mi moramo imati slobodne ruke za druge zadatke. Ovome treba pristupiti što pre. U borbi protiv komunista okupiti sve nacionalne i konzervativne snage Srba, Hrvata i Slovenaca.<ref name="cacakmuzej.org.rs">[https://www.cacakmuzej.org.rs/files/nmcacak_zbornik_35.pdf ДРУГИ СВЕТСКИ РАТ У ЧАЧАНСКОМ КРАЈУ – СУПРОТСТАВЉЕНА ТУМАЧЕЊА], ЗБОРНИК РАДОВА НАРОДНОГ МУЗЕЈА XXXV, Горан ДАВИДОВИЋ, Милош ТИМОТИЈЕВИЋ, 2005, стр. 199–249.</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Načelnik Komande Istočne Bosne i Hercegovine JVuO major [[Jezdimir Dangić]] je na pregovorima sa predstavnicima njemačke okupacione sile i srpske kvislinške vlade, krajem januara i početkom februara 1942. godine, nedvosmisleno izrazio do koje je mjere bio pripravan da se, skupa sa svojim četničkim odredima, svrsta u borbeni antikomunistički front: {{izdvojeni citat|Dangić je spreman da se sa svim svojim ljudstvom bezuslovno stavi pod nemačku komandu za potpuno uništenje komunista u istočnoj Bosni i održavanje mira, tako da se izbeglice mogu vratiti. [...] Dangić je pri tom izjavio da bi se sa svojim ljudima i pri jednom opštem ustanku na Balkanu i iskrcavanju Engleza nepokolebljivo verno borio na nemačkoj strani. Dangić je pri tom izražavao, čak, svoje uverenje da bi samo nemačka pobeda mogla Srbiji da obezbedi pripadajući položaj na Balkanu, dok bi pobeda boljševizma značila uništenje svakog naroda, pa, dakle, i srpskog. Da [[Milan Nedić|Nedić]] zastupa isto mišljenje poznato je.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_2_2.pdf Zbornik NOR-a, XII/2, Beograd, 1976.] str. 115—116.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1094&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 001090—001091.] <br /> ({{jez-njem|"D. ist bereit, sich mit allen seinen Leuten unbedingt dem deutschen Befehl zu unterstellen, die Kommunisten in Ost–Bosnien restlos zu vernichten und die Ruhe aufrechtzuerhalten, sodass die Flüchtlinge zurückgeführt werden können. <br /> D. erklärte dabei, dass er mit seinen Leuten auch bei einem allgemeinen Balkanaufstand und einer Landung der Engländer unverbrüchlich treu auf deutscher Seite kämpfen würde. Er entwickelte dabei seine Überzeugung dahingehend, dass nur der deutsche Sieg Serbien zu der ihm gebührenden Stellung auf den Balkan verhelfen könnte, während der Sieg den Bolschewismus die Vernichtung jeden Volkes, also auch des serbischen bedeuten würde. Dass Nedić dieselbe Auffassung vertritt, ist bekannt."}})</ref>}} Pukovnik [[Bajo Stanišić]] bio je prvi četnički komandant u [[Crna Gora|Crnoj Gori]] koji je postigao sporazum s predstavnicima italijanske okupacione vojske. Naime, 6. marta 1942. u [[Podgorica|Podgorici]], Stanišić i pukovnik Gabrielo Boglione potpisali su sporazum kojim se četnici („crnogorski nacionalisti”) obavezuju da „neće upotrebiti nikad oružje protiv italijanskih trupa”.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_64.htm Sporazum između četničke organizacije na području Podgorice i doline Zete i Glavne komande italijanskih trupa u Crnoj Gori od 6. marta 1942. o saradnji u borbi protiv NOP-a]</ref> Međutim, najvažnije tačke sporazuma se odnose na »borbu protiv komunizma«: {{izdvojeni citat|ODBOR CRNOGORSKIH NACIONALISTA IZ PODGORICE I DOLINE ZETE sa svoje strane obavezuje se: 1) — Da će voditi beskompromisnu borbu protiv komunizma i komunista u Crnoj Gori — tog najvećeg međunarodnog neprijatelja; 2) — Da će vođa Odreda Crnogorskih Nacionalista iz Podgorice i Doline Zete, Pukovnik Bajo J. Stanišić, bilo lično ili preko osoba koje on delegira, biti u stalnom kontaktu sa Glavnom Komandom Italijanskih Trupa u Crnoj Gori za sve sporazume o izvođenju zajedničke akcije u borbi protiv komunizma u Crnoj Gori; 3) — Da će iz pokreta potpuno isključiti svaku politiku a jedino ostaje borba protivu komunizma u Crnoj Gori;}} Draža Mihailović će aprila [[1942]]. naložiti [[Pavle Đurišić|Pavlu Đurišiću]] da se bori protiv partizana, a ne okupatora: {{izdvojeni citat|Važno je da ostanete u nacionalnoj liniji potpuno kao i dosada. Komuniste čistite gde možete a izbegavajte Talijane i posredno iskoristite ako se što može izvući od njih.<ref>https://znaci.org/00001/4_14_1_72.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama štaba Draže Mihailovića od 21. marta do 26. aprila 1942. godine</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Mihailović javlja [[Zvonko Vučković|Zvonku Vučkoviću]] i drugim komandantima u Srbiji da je borba sa komunistima „odlučna”, da su komunisti „krvoloci”, te da ih uništavaju nemilosrdno, jer bi komunisti, kao „izdajnici”, pokušali da „nas ometu u oslobođenju otadžbine koju oni ne priznaju”: {{izdvojeni citat|Te zlotvore i krvnike našeg naroda uništavajte bez milosti. Oni nas ometaju da imamo slobodne ruke prema neprijateljima. Oni isto kao i Ljotićevci podjednako služe Nemcima. Bez milosti uništavajte. Svi komandanti su mi odgovorni za svoje reone da su čisti od ovih mangupa i probisveta koje vode stranci Tito i Moša Pijade.<ref name="Petranović"/><ref>Zbornik NOR-a, XIV/2, Beograd, 1983, str. 131.</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Četnički komandanti su naglašavali kako je jaz između dva vojna i politička pokreta nepremostiv. U zapisniku sa konferencije četničkih odreda s područja doline [[Vrbas (rijeka)|Vrbasa]], održane 7. juna 1942. godine, zabilježene su riječi vojvode [[Rade Radić|Radeta Radića]], komandanta [[Bosna (regija)|bosanskih]] četnika, koji je na lapidaran način iskazao neumitnost sukoba sa partizanima: {{izdvojeni citat|Komandant Rade Radić kaže: da se mi nismo digli protiv komunista, došle bi u pitanje i naše glave.<ref name="ReferenceE">[https://znaci.org/00001/4_14_1_100.htm Zapisnik sa konferencije četničkih odreda sa područja doline Vrbasa od 7. juna 1942. o organizaciji odreda, sadejstvu u akcijama protiv NOP-a i saradnji sa NDH]</ref>}} O komunizmu kao ideološkom antipodu četničkog pokreta pod komandom generala Mihailovića, te o [[Komunistička partija Jugoslavije|jugoslovenskim komunistima]] kao najradikalnijim protivnicima stanja u [[Kraljevina Jugoslavija|prvoj Jugoslaviji]], vojvoda [[Ilija Trifunović-Birčanin]] je pisao komandantu JVuO u drugoj polovini aprila 1942. godine: {{izdvojeni citat|Prilike za rad ovamo ne samo da nisu povoljne, nego su čak veoma nepovoljne. Talas marksističkog socijalizma pod firmom komunizma ili [[Socijaldemokratija|socijalne demokratije]], zahvatio je široke narodne slojeve Bosne, Hercegovine, Crne Gore, Like i Dalmacije. Političko i duhovno vođstvo Komunističke partije Jugoslavije, veštom propagandom, a naročito terorom i zločinima u masi uspelo je: da narod ovih krajeva zavede na duhovnu stranputicu, da mu tragično pomrači vidike, dovodeći ga u suton one legendarne vidovitosti, koja je uvek prestavljala jasnu odliku našeg naroda. Rezultat ovakvog njihova rada poznat Vam je: dvostruko ropstvo i tiranija od strane okupatora i crvenih, snošenje teških udaraca i nanošenje ogromnih gubitaka, a iznad svega pojavila se strašna vizija gladi u ovim inače pasivnim krajevima. Pa ipak u poslednjem dvana[j]estom času narod kao da se trgao i počeo da se vraća: od internacionalizma—[[Nacionalizam|nacionalizmu]], od [[Ateizam|ateizma]] i bezbožništva etici i veri, od razbuktalog nemorala i strasti ka porodici i moralu, od kolektivizma ka slobodi i individualizmu, dakle našoj vekovnoj tradiciji: svemu onom što je prestavljalo žarište i ideje vodilje nacionalne svesti i misli.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_76.htm Izveštaj Ilije Trifunovića Birčanina od aprila 1942. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj situaciji u Bosni, Hercegovini, Crnoj Gori, Lici i Dalmaciji i o saradnji sa italijanskim okupatorom]</ref>|Izveštaj Ilije Trifunovića Birčanina Draži Mihailoviću (april 1942.)}} General Draža Mihailović poslao je 26. maja 1942. depešu predsedniku Ministarskog saveta Kraljevine Jugoslavije [[Slobodan Jovanović|Slobodanu Jovanoviću]] sljedeće sadržine: {{izdvojeni citat|Prošle jeseni primio sam znanju saopštenje britanske Vlade da Jugosloveni ima da se bore za Jugoslaviju, a ne da se borba pretvori u pobunu komunista za Sovjetsku Rusiju. Ponavljam komunisti su omrznuti u narodu zbog užasnog terora. Zapamtite: narod ih neće i uskoro im je kraj. Srbija, Sandžak i Istočna Bosna potpuno slobodni od njih. U Crnoj Gori sam se narod digao listom protiv njih. Ponavljam sam narod i sad se i Crna Gora čisti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_105.htm Izvod iz zbirke telegrama Štaba Draže Mihailovića poslatih izbegličkoj jugoslovenskoj vladi od 4. novembra 1941. do 11. juna 1942. godine]</ref>}} Nakon što su četnici sredinom 1942. godine u sadjejstvu sa italijanskim trupama [[Treća neprijateljska ofanziva|protjerali partizane iz Hercegovine]], u bilećkom, gatačkom i nevesinjskom srezu su održane smotre jedinica kojima je prisustvovao i vojvoda Ilija Trifunović-Birčanin, komandant zapadnobosanskih, ličko-dalmatinskih i hercegovačkih četničkih odreda. U obilasku četničkih jedinica, Trifunovića su pratili italijanski general Alessandro Lusana, vojvoda [[Dobroslav Jevđević]] i lokalni četnički komandanti. U svom govoru u [[Bileća|Bileći]], vojvoda Trifunović-Birčanin naglašava koliko je značajna "''borba protiv komunizma''" u tom trenutku: {{izdvojeni citat|Zahvaljujem vam se junaci, što ste u ovim krajevima slomili komunizam i uništili te krvave bande. Pozivam vas, da se pokoravate zakonima i ne nasjedate lažnim vijestima, te da se i dalje borite protiv komunizma, jer su boljševičke armije već na umoru. Danas je glavna borba uperena protiv komunizma, u kojoj se osim ostalih naroda Evrope bore i svi južni Sloveni, jednako Srbi, Hrvati i Slovenci, a iz koje će borbe izići nova Evropa, gdje nas očekuje novi život, koji će sigurno biti bolji, te ćemo u miru moći podizati svoje razrušene domove i orati naša polja.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_120.htm Izveštaj komandanta zapadnobosanskih, ličko-dalmatinskih i hercegovačkih vojnočetničkih odreda od 16. jula 1942. Draži Mihailoviću o četničkim jedinicama u Hercegovini, Dalmaciji, Lici i zapadnoj Bosni]</ref>}} General Draža Mihailović je zahtijevao od svojih oficira da ga redovno izvještavaju o tome šta su poduzeli po pitanju izvršenja likvidacije komunista. 16. jula 1942. godine, u dvjema depešama poslatim komandantu Severnih pokrajina JVuO ([[Vojvodina]] i [[Slavonija]]) majoru [[Žarko Todorović|Žarku Todoroviću]] (pseudonim »Valter«; major Todorović je ujedno bio i ravnogorski komandant Beograda), Mihailović se raspituje: {{izdvojeni citat|Dajte podrobnije podatke o licu koje nosi [[Ante Pavelić|Pavelić]]eve poruke. Da li je to Mitrović. Kakva je situacija u [[Srem]]u u pogledu komunista. Šta ste preduzeli za njihovo uništavanje.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref>}} U raspisu svim komandantima poslatom iz štaba Draže Mihailovića 30. jula 1942. koji potpisuje major [[Zaharije Ostojić]], između ostalog se sugeriše da bi komuniste i partizane trebalo izravno uništiti, paralelno koristeći usluge kvislinških struktura u Srbiji (poput [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]] ili [[Specijalne policije Uprave grada Beograda]]): {{izdvojeni citat|Komuniste trebite bez milosti svim sredstvima posredno i neposredno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref>}} U depeši koju je 23. avgusta 1942. godine Draža Mihailović uputio [[Siniša Ocokoljić|Siniši Ocokoljiću]] (pseudonim »Ilijev«), komandantu Mlavskog korpusa JVuO, stoji: {{izdvojeni citat|Naša propaganda preko r. Londona radi punom parom, komunisti gube pa imaju pravo da se ljute. Naša vlada održava savezničke veze sa Rusijom, a mi ima da ih u zemlji pomlatimo i uništimo gde god ih sretnemo, nastanite na tome u vašoj oblasti.<ref>https://znaci.org/00001/4_14_1_155.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 22. do 28. avgusta 1942. godine</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Njemački vojni istoričar kapetan Ernst Vishaupt, na zahtjev načelnika štaba Komande Jugoistoka, sastavio je u drugoj polovini 1942. godine opširan izvještaj u kojem je obradio najvažnije događaje u okupiranoj Jugoslaviji u periodu od juna 1941. do avgusta 1942. Analizirajući situaciju u zemlji tokom prvih nedjelja [[Ustanak u Srbiji|ustanka u Srbiji]], kapetan Vishaupt piše: {{izdvojeni citat|Ustaničkim pokretom u Srbiji rukovode četničke jedinice i komunističke bande. Četničke jedinice su za sada podeljene u tri grupe: u jedinice [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]], koje stoje iza vlade Nedića, u grupe generala [[Ljubo Novaković|Novakovića]], koji naginje komunistima i antikomunističke jedinice generalštabnog pukovnika Mihailovića. Mihailović je protiv Pećanca i Novakovića. U njegovoj okolini su pretežno oficiri. Njegova organizacija je izgrađena čisto vojnički. On je odbio komuniste zato što smatra da nije došlo još vreme za opšti ustanak. On hoće najpre da organizuje celu zemlju pa tek onda da krene napred.<ref>[https://znaci.org/zb/4.php?broj=544&bk=2&vol=12 Borbe protiv ustaničkog pokreta na području Jugoistoka od juna 1941. do avgusta 1942. godine], u Zbornik NOR-a, tom XII, knjiga 2: Dokumenti Nemačkog rajha 1941—1945, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1976, dokument br. 209, str. 1020—1021.</ref>|Izvještaj o borbama protiv ustaničkog pokreta na području Jugoistoka od juna 1941. do avgusta 1942. godine}} Teror koji su četnici provodili u cilju očuvanja svojih pozicija vodio se pod parolom borbe protiv komunizma. Pored ubijanja zarobljenih partizana, zastrašivanja i teroriziranja stanovništva, taj je teror pratila sve izraženija propaganda. U letku pod naslovom »Braćo Srbi i sestre Srpkinje!«, koji su četnici krajem kolovoza 1942. raspačavali u okolici [[Knin]]a, ističe se da četnici vode borbu »protiv partizana-komunista na život i smrt« i da će je voditi »do njihovog konačnog istrebljenja«. Također, 10. rujna iste godine, vojvoda [[Momčilo Đujić]] je u obliku letka uputio poruku »Srbima partizanima i partizanskim simpatizerima na srpskoj tromeđi«, u kojoj ih poziva da se vrate kućama i »jave kod nadležnih komandira četničkih odreda i ostalih predstavnika četničke vlasti, te neka im se stave na raspoloženje sa svojim oružjem«.<ref>AVII, NDH, kut. 197, br. reg. 9/10.</ref> Đujić prijeti da je to njegova »poslednja opomena i poslednja poruka koju čini u ime Srpskih četničkih odreda«, jer će nakon toga poduzeti »represalije koje će konačno pogoditi smrtonosnim udarcem sve one koji se udružiše sa našim neprijateljem i služe razornoj ideji komunizma uništavajući sve ono što je ''NAŠE, RASNO I NACIONALNO''«.<ref>[https://znaci.org/00001/41_12.htm Četnici i problemi borbe protiv NOP-a]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=932&rec=314&roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000928.]</ref> U cilju vođenja bespoštedne borbe protiv partizana, kao i njihovog uništenja, kapetan [[Pavle Đurišić]] je svojim jedinicama izdavao konkretna naređenja, u kojima je stajalo: {{izdvojeni citat|Svakog uhvaćenog komunistu ubiti na licu mesta sem vođa, koje vezati i sprovesti ovom štabu. U koliko bi se uhvatio sa tačnim i osvedočenim dokazima, koji komunistički jatak, bez razmišljanja ga ubiti.<ref>[https://znaci.org/00001/281.htm Radoje Pajović — Dušan Željeznov — Branislav Božović: PAVLE ĐURIŠIĆ — LOVRO HACIN — JURAJ ŠPILER], Centar za informacije i publicitet, Zagreb 1987. str. 50.</ref>}} Prilikom izvođenja jedne akcije potkraj studenog 1942. Đurišić naređuje: »Svakoga komunistu — partizana na koga se naiđe ili se u borbi uhvati likvidirati po kratkom postupku. Na celoj teritoriji kroz koju se prolazi pretresati teren i kuće i svako lice koje je sumnjivo hapsiti. Isto tako pohapsiti sva ona lica za koja se utvrdi da nisu seljaci-meštani već došljaci...«<ref>Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941-1945, Obod, Cetinje 1977, str. 295.</ref> General [[Blažo Đukanović]], koji se nalazio na čelu [[Kvisling|kvislinške]] [[Glavne nacionalne komande Crne Gore]] sa sjedištem na [[Cetinje|Cetinju]], u naređenju od 30. novembra 1942. piše pukovniku Baju Stanišiću: {{izdvojeni citat|Naredite najenergičniju potjeru za komunistima koje po svaku cijenu uništiti i onemogućiti im dalju akciju na reonu te komande. Sve jedinice uputiti na teren. Biti nemilosrdan prema komunistima i onima koji ih pomažu. [...] Energičan rad protivu komunista i njihovo uništenje mora se izvršiti u što kraćem vremenu. Odlaganja nema. Sentimentalnosti ne smije da bude.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_196.htm Naređenje četničke Glavne nacionalne komande Crne Gore od 30. novembra 1942. komandantu Zetskog letećeg odreda za maksimalno angažovanje odreda u uništenju komunista i pripadnika NOP-a]</ref>}} Mnogi četnici su svoju borbu prvenstveno vidjeli kao borbu protiv partizanskog ustanka, a ne protiv okupatora: {{izdvojeni citat|Uzeli smo oružje ne da riješimo međunarodne probleme niti da politiziramo — jer i kad bi to radili, to bi bilo bez ikakvog rezultata kao do sada, budući smo potpuno ubijeđeni da mi ne možemo imati nikakvog uticaja pri rešavanju svjetskih događaja. Uzeli smo oružje da oslobodimo naš narod od strašnog terora jedne pljačkaške bande i bandita kao što su Moša Pijade i drugovi.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_90.htm</ref>|Pismo Jakova Jovovića italijanskom guverneru Crne Gore o stavu četnika prema italijanskom okupatoru (29. maj 1942.)}} Četničke snage su u [[Operacija Weiss|operaciji Weiss]], pokrenutoj sa ciljem uništenja [[Bihaćka republika|Bihaćke republike]], uzeli učešća zajedno sa njemačkim, italijanskim i [[Ustaše|ustaško]]-[[Hrvatsko domobranstvo|domobranskim]] jedinicama. U direktivi od 2. januara 1943. komandantima korpusa JVuO u predstojećoj operaciji, Draža Mihailović naređuje početak opšte ofanzive na snage NOVJ: {{izdvojeni citat|'''III Naš cilj i ideja manevra.''' <br /> Naša je namera da iz obuhvatnog položaja koga imaju naše snage izvrše koncentričan napad na komuniste na označenoj prostoriji, komunisti unište i time oslobode ovu srpsku teritoriju komunističkog terora.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_1.htm Direktiva Draže Mihailovića od 2. januara 1943. komandantima korpusa za borbu protiv jedinica NOV i POJ na slobodnoj teritoriji zapadne Bosne, Like i Korduna]</ref>}} U raspisu svim svojim komandantima od 13. januara 1943, general Mihailović javlja: {{izdvojeni citat|Navijanje londonskog radia za pomirenje sa komunistima objasnite u usmenoj propagandi da je to naše lukavstvo da komuniste malo umirimo i da ih uništimo. Objasnite javno narodu da nas Englezi u tome potpomažu da bi smo se jednom otarasili komunista koji se ne bore da oslobode već da zarobe narod. Saopštite i susedima.<ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/4_14_2_25.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića od 10. do 31. januara 1943. godine]</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Istog dana, Mihailović piše »Feliksu« (poručnik [[Zvonimir Vučković]], komandant 1. ravnogorskog korpusa JVuO), »Leonardu« (kapetan I klase [[Dragiša Ninković]], komandant Rudničkog korpusa), i »Fricu« (major [[Dušan Smiljanić]], komandant 1. šumadijskog korpusa) da je neprijateljstvo između četnika i partizana duboko ukorijenjeno, i zato ga je nemoguće prevazići. Komandant JVuO naređuje: {{izdvojeni citat|Borba koju vodimo sa njima je odlučna. Nećemo ih jer su krvoloci i žele da ponovo zadobiju teren. Uništavajte ih nemilosrdno jer se veliki događaji približuju krupnim koracima. Kao izdajnici pokušali bi da nas ometu u oslobođenju otadžbine koju oni ne priznaju.<ref name="ReferenceC"/>}} 16. januara iste godine, Dragoljub Mihailović u cirkularnoj depeši svim četničkim komandantima u [[Nedićeva Srbija|okupiranoj Srbiji]] naređuje „uništenje komunista”: {{izdvojeni citat|I pored svih nevolja narоčitо podvlačim da je komunistička opasnost jedna od najvećih... [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|Naša vlada u Londonu]] preduzima sve da spreči englesku propagandu za partizane. [[Slobodan Jovanović]] vodi tešku borbu u tome pogledu. Ja ulažem proteste i sprečavam koliko najviše mogu ali najbolji način sprečavanja ovog je u uništenju komunista posle čega Englezi neće imati koga da hvale. Na tome radimo i uskoro će te čuti da smo ih u ime Boga likvidirali. Kod vas na vašem terenu uništavajte ih bez milosti. To su zlotvori i dželati našeg naroda.<ref>AVII, reg. br. 18/1, k. 299, d. 193.</ref><ref>Potpukovnik Branko Latas, Saradnja četnika i Nemaca u borbama protiv Glavne operativne grupe divizija NOVJ u dolini Neretve (februar—mart 1943), Prilozi Instituta za istoriju, broj 17/1980, Sarajevo, str. 201, fus. 62.</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 131—132.</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Potom je 21. januara 1943. uputio depešu majoru Siniši Ocokoljiću u kojoj naređuje: {{izdvojeni citat|Komunistima ne dozvoliti da dižu glavu. Uništavati ih bez milosti kao naše najveće zlotvore. Teren od njih mora biti čist. Postupati bez sentimentalnosti isto kao što i oni rade.<ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/4_14_2_25.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića od 10. do 31. januara 1943. godine]</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} I sjutradan, Mihailović u depeši Ocokoljiću urgira za uništenje komunista, napominjući da je komandantima JVuO zabranjeno baviti se politikom: {{izdvojeni citat|Komunistički agenti gmižu kroz narod a zašto ne uputite naše agente da i oni gmižu i da ih ubijaju. Očekujem od vas vesti i aktivnost. Ne busajte se u grudi situacije će biti i teže. Odgovorite mi po vašem običaju da vi govorite istinu a ja ne volim istinu. Odgovaram da volim istinu ali i prisebnost u vezi sa stalnom radljivošću. Naređujem da komuniste uništavate gde god za njih čujete. Vi komandujete vojnicima a ne ženama. Borba je naš posao. Izvestite o sudarima sa komunistima i koliko ste ih pobili. Više nemojte kritikovati niti voditi spoljnu politiku. Zahtevam da očistite vaš teren jer mi za svoj teren odgovarate lično.<ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/4_14_2_25.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića od 10. do 31. januara 1943. godine]</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga II, dok. 25, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 135-136.</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Kako bi opravdao obračun s glavnim neprijateljem (NOVJ), Dragoljub Mihailović je znao u naređenjima svojim komandantima nerijetko posegnuti i za konfabulacijama o saradnji partizana s okupatorom. 22. januara 1943, general Mihailović šalje depešu majoru [[Dragutin Keserović|Dragutinu Keseroviću]] (pseudonim »Orel«): „Primio vaš izveštaj o borbi Dukađinske brigade sa komunistima... Nastanite da vaš kraj potpuno očistite od komunista naročito [[Jastrebac]] — uništavajte ih bez milosti jer nas ometaju u radu i sarađuju sa Nemcima.” U ''Raspisu svima'' od 24. januara, on traži: {{izdvojeni citat|Naši saveznici preko radi[j]a ukazuju na važne i velike odluke ovih dana. Nemcima se bliži kraj. Pripremajte se za odsudnu akciju. Stoga, red i rad na prvom mestu. Raščistite teren svuda od komunista da bismo imali odrešene ruke za odsudni momenat. Saopštite svima susedima.<ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/4_14_2_25.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića od 10. do 31. januara 1943. godine]</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} General Draža Mihailović nagovještava 28. januara 1943. odvijanje predstojeće operacije u više faza: {{izdvojeni citat|Za uništavanje komunista dve faze. Prva faza uništavanje sovjetske republike. Druga faza gonjenje u celoj Bosni, Lici i Kordunu i definitivno uništavanje. Italijani za sada onemogućili prolaz Crnogorcima, pod izgovorom da je sovjetska republika pred uništenjem, i da Crnogorci nisu potrebni.<ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/4_14_2_25.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića od 10. do 31. januara 1943. godine]</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Mihailović je odbacivao bilo kakvu ideju o eventualnom prekidu neprijateljstava sa vođstvom jugoslovenskih partizana, čak i nakon intervencija sa strane najviših političkih adresa u [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkim zemljama]]. 31. januara 1943. godine, on piše komandantu Srbije JVuO generalu [[Miroslav Trifunović|Miroslavu Trifunoviću]] (pseudonim »Ditrih«) da je [[Anthony Eden]], ministar vanjskih poslova [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenog Kraljevstva]], uputio apel za izmirenjem dvije zaraćene strane: {{izdvojeni citat|Izjava Idnova o mirenju ne važi ništa. Čistiti komuniste do poslednjeg. Mi našu kuću uređujemo i niko drugi. Oni neka pregovaraju to se nas ništa ne tiče.<ref name="ReferenceC"/>}} Tokom operacije Weiss, major Zaharije Ostojić (»Branko«) šalje 29. januara 1943. depešu Vrhovnoj komandi JVuO u kojoj o odnosu prema partizanima, kao i o eventualnom dogovoru s njima, kaže sljedeće: {{izdvojeni citat|Ja ostajem do kraja zakleti neprijatelj crvenih zlikovaca i ubeđen sam da bi svako sporazumevanje sa komunistima značilo ogromni gubitak za našu stvar u narodu.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_28.htm Izvod iz knjige primljenih depeša Štaba Draže Mihailovića u vremenu od 18. januara do 4. februara 1943. godine]</ref>}} U propagandnom letku od 10. februara 1943, upućenom stanovništvu [[Bosna (oblast)|Bosne]], [[Lika|Like]] i [[Dalmacija|Dalmacije]], u povodu početka operacije Weiss, a koji potpisuju četvorica četničkih komandanata sa teritorije [[NDH]] (potpukovnik [[Ilija Mihić]], major [[Petar Baćović]], vojvoda u rangu majora<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 7.</ref> [[Momčilo Đujić]] i kapetan [[Radovan Ivanišević]]), poziva se na istrebljivanje partizana: {{izdvojeni citat| Petna[j]est hiljada četnika do zuba naoružanih napada sa raznih strana i uništava na svom istoriskom pohodu sve što pokazuje otpor. <br /> '''Komunisti će biti istrebljeni. Prema njima nema milosti'''. <br /> A Vi braćo, koji ste prisiljeni ili zavedeni lažju i obmanom okrenite oružje protiv najvećih neprijatelja našeg naroda. Poubijajte političke komesare i stupite odmah u naše redove, gde ćemo Vas primiti bratski. Ugledajte se na stotine i stotine njih koji nam se svakodnevno predaju, svesni da su izdati i prevareni od komunista jevreja. <br /> Narod Bosne, Like i Dalmacije neka ostane na svojim ognjištima i neka čuva svoje domove, jer dolaze četnici da ga oslobode komunističke kuge, terora i strahovlade.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_31.htm Proglas četničkih komandanata istočne Bosne, Hercegovine, Dalmacije i Like od 10. februara 1943. narodu Bosne, Like i Dalmacije za borbu protiv Narodnooslobodilačke vojske]</ref>}} 21. februara 1943. godine, u trenutku kada počinju najžešće [[Bitka na Neretvi|borbe u dolini Neretve]], Draža Mihailović naređuje kapetanu [[Aleksandru Mihajloviću]] (pseudonim »Saša«), komandantu Beograda JVuO: {{izdvojeni citat|Na Vašem terenu ne sme postojati Komunista. Propagandu razvijajte sami. Dovoljno argumenata protiv njih postoji da ih narod više ne želi, a kad ih London i Moskva hvali, znajte da su u najvećem škripcu. Sada bijemo s njima poslednju bitku i nadam se s Božjom pomoću u uspeh.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_74.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića u vremenu od 20. februara do 6. marta 1943. godine]</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} [[Italija]]nsko poslanstvo u [[Beograd]]u redovno je izvještavalo ministarstvo vanjskih poslova u [[Rim]]u o svim važnijim događajima u okupiranoj Jugoslaviji. Tokom 1943. godine, ukazivalo se na razlike u ratnoj taktici Mihailovića i [[Josip Broz Tito|Tita]], tj. tvrdilo se da dok je prvi iščekivao „pravi momenat”, drugi je, sa svojim partizanima, bio mnogo aktivniji što mu je donosilo sve više pristalica „među seljačkim masama”.<ref>DDI, Spalazzi a Mussolini, serie IX, vol X, d. 383, 503.</ref> U jednom izvještaju iz marta te godine, navodi se da ideološki sukob čini saradnju između dva pokreta nemogućom, prvenstveno usljed jasnog antikomunističkog stava „generala nacionaliste”.<ref>Бојан Симић, Окупирана Србија у извештајима италијанског посланства у Београду (1941-1943). Војноисторијски гласник, Институт за стратегијска истраживања - Одељење за војну историју Министарства одбране Републике Србије, 2017, стр. 107.</ref> U prijedlogu koji je 11. maja 1943. komandantu Jugoistoka uputio potpukovnik Heinz iz [[Brandenburger|divizije Brandenburg]], a u vezi sa izvođenjem predstojeće [[Operacija Crno|operacije Schwarz]] te odnosom prema formaciji pod komandom Pavla Đurišića, kao karakteristično za dosadašnje držanje četnikâ, pominje se sljedeće: {{izdvojeni citat|10. 5. bio sam u navodnom glavnom stanu Draže Mihailovića u [[Kolašin]]u na razgovorima sa četničkim vođom Đurišićem. Rezultat ovih razgovora: a)  Đurišićevi četnici su od Italije legalizovana domaća milicija na području Crne Gore. Jačina 2000 — 3000 pušaka. b)  Njihov stav je antikomunistički, njihova parola je red i mir.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_3_63.htm Predlog potpukovnika Hajnca od 11. maja 1943. komandantu Jugoistoka za angažovanje delova divizije Brandenburg u Crnoj Gori i za saradnju sa četničkim odredima Pavla Đurišića nakon obavljenih pregovora u Kolašinu]</ref>}} I nakon teškog poraza koji su doživjeli u bici na Neretvi, četnici nijesu odustajali od ispunjenja svog najvažnijeg zadatka — uništenja partizanskih snagâ. U trenutku kada nije u potpunosti siguran da li će predstojeća [[operacija Schwarz]] biti uperena i protiv njegovih jedinica (kao što će se ubrzo ispostaviti), general Mihailović šalje 9. maja 1943. depešu majoru Petru Baćoviću (pseudonim »Ištvan«), u kojoj pohvaljuje njegov rad: „Vaši uspesi su veličanstveni. Organizujte svakoga, naročito omladinu i pojašite komunistima na leđa za njihovo definitivno uništenje.” U depeši koju je istog dana poslao majoru Pavlu Đurišiću (pseudonim »Đuzepe«), on navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|Moje mišljenje je da se komunisti imaju uništiti gonjenjem na svim frontovima... Celu oblast na desnoj obali [[Lim (rijeka)|Lim]]a primio je major [[Dragutin Keserović|Keserović]] i za nekoliko dana očistiće je od svih simpatizera. '''Pobićemo sve što nevalja i to odmah'''.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 297, registarski broj 2/1.</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 731—733.</ref>|General Draža Mihailović}} U svrhu mobilizacije pripadnika JVuO za borbu protiv partizana, Dragoljub Mihailović i četnički komandanti su često, u propagandne svrhe, isticali navodno prisustvo velikog broja ustaša u redovima NOVJ: {{izdvojeni citat|Da bi se ovom zlu jednom stalo na put naređujem: Prvo da se u celoj zemlji u svim našim pokrajinama proglasi svi Srbi na okup i u zajedničku borbu protivu najopasnijeg našeg neprijatelja-komunista u čijim se redovima nalaze ustaše i ceo ostali ološ ove zemlje; Drugo proglašavam mobilizaciju svih raspoloživih naoružanih snaga i svih pokrajina naše zemlje i to odmah bez čekanja i odugovlačenja; Treće u svim pokrajinama preduzeti najenergičnije udare na komuniste gde god se zateknu jer je to '''najveće zlo u našoj sredini'''.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 141—142.</ref>|Cirkularna depeša Draže Mihailovića iz novembra 1943.}} U depeši [[Dragutin Keserović|Dragutinu Keseroviću]] (pseudonim »Orel«) od 12. novembra 1943. godine, Draža Mihailović piše: {{izdvojeni citat|Produžite rad na definitivnom čišćenju komunista. Oni ne smeju postojati u Srbiji. Krajnje je vreme da sa tim gadovima raščistimo. Uništavajte sve njihove simpatizere i jatake bez milosti. Kad ne budu imali simpatizere neće moći ni da postoje.<ref>Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 7. novembra do 3. decembra 1943. godine, broj 493—499 od 7. novembra 1943. - NAREĐENjE... - http://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015183053/https://znaci.org/00001/4_14_3_42.htm |date=2022-10-15 }}</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Dva dana nakon ove naredbe, Mihailović je uputio naredbu potpukovniku [[Radoslav Đurić|Radoslavu Đuriću]] u kojoj se ističe da se sem „uništenja komunista” u isto vreme „unište njihovi simpatizeri, koji su najopasniji”. Mihailović je 26. novembra uputio naređenje [[Nikola Kalabić|Nikoli Kalabiću]], komandantu Korpusa gorske garde: „Produžite čišćenje komunista, gde god ih čujete... Čistite bez milosti.”<ref>Милослав Самарџић, Генерал Дража Михаиловић и општа историја четничког покрета, III, Крагујевац, 2006, стр. 408-409.</ref><ref>Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 117.</ref> U trenutku kada snage NOVJ pokušavaju prodrijeti iz [[Istočna Bosna|istočne Bosne]] i [[Sandžak]]a u Srbiju, u cirkularnoj depeši svim četničkim zapovjednicima u [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupiranoj Jugoslaviji]] (»''Raspis svima''«) od 21. novembra 1943. godine, Draža Mihailović izdaje naređenje o borbi protiv partizana do njihovog potpunog istrebljenja: {{izdvojeni citat|Naređujem svima kako u Srbiji tako i u ostalim našim pokrajinama da koriste ovu situaciju komunista i da ih unište u svim pokrajinama do poslednjeg. Komunisti su ispraznili druge terene na kojim su se nalazili te je ovo zgodna prilika da u svim oblastima dođemo do punog izražaja i potpuno sve ostale pokrajine kao u Srbiji stavimo pod svoju vlast.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 3, dokument br. 42, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 153.</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Nakon tri dana, Dragoljub Mihailović izričito ponavlja zahtjev za uništenjem komunista: {{izdvojeni citat|U pogledu komunista nastavite akciju do potpunog njihovog uništenja. '''Mi taj čir ne možemo trpeti na našem telu a najmanje u Srbiji'''.<ref name="ReferenceD">[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 7. novembra do 3. decembra 1943. godine]</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Kada je kapetan Aleksandar Mihajlović generalu Mihailoviću dostavio veoma važan i povjerljiv izvještaj četničkog saradnika Borislava Mesarovića (»August«) o organizaciji i personalnom sastavu [[Gestapo]]a (BdS) u Beogradu, četnički je komandant 30. novembra 1943. našao za shodno da ponovi da se glavna borba vodi protiv ideološkog protivnika: {{izdvojeni citat|Primili smo Vaše pismene izveštaje, koji su odlični. August je učinio veliku uslugu. Ove izveštaje nećemo nikom otkrivati, preduzećemo samo potrebne radnje za one koji su prešli preko mora. Ponavljam, izveštaji su odlični i korisni. Produžite sa uništenjem komunističkih grupa i njihovih tajnih organizacija i sastavljajte spiskove njihovih simpatizera.<ref>Istorijski arhiv Beograda, fond monografije o Beogradu, inv. br. 8, I, str. 119—120, D—29—186.</ref><ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941—1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 309—310.</ref>|General [[Draža Mihailović]]}} Poput svog vrhovnog komandanta, i Mihailovićevi su oficiri na terenu svojim podređenima izdavali naredbe o uništenju partizana, te njihovih simpatizera i jataka: {{izdvojeni citat|Dragi Brano, ovih dana pripremam jednu veliku akciju protiv Mošinaca оd Zaječara pa u pravcu Niša, gde god ih nađem. [...] <br /> Јоš jednom za našu predstojeću akciju. Тi sam valjda znaš da je ona neophodnа јer partizani se moraju definitivno i u korenu uništiti ako želimo da u datom momentu radimo po predviđenim planovima. Partizane sada treba potpuno uništiti — dvanaesti je čas!<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_10.htm Pismo komandanta Timočkog korpusa od 14. januara 1943. Branivoju Petroviću o potrebi zajedničke akcije protiv pripadnika Narodnooslobodilačke vojske na relaciji Zaječar—Niš]</ref><ref>[https://www.rastko.rs/istorija/delo/13229 Мајор ЈВуО Бранимир Петровић и криза покрета отпора у Србији 1942-1944.]</ref>|Pismo komandanta Timočkog korpusa potpukovnika [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubomira Jovanovića]] majoru Branimiru Petroviću od 14. januara 1943. godine}} Posljednjeg dana marta 1943. godine, major [[Petar Baćović]] izdaje naređenje o postupku prema pripadnicima i simpatizerima Narodnooslobodilačkog pokreta, kao i članovima njihovih obitelji: {{izdvojeni citat|Da se putem ove naredbe saopšti celokupnom stanovništvu Bosne i Hercegovine: <br /> 1) Da će odbeglim komunistima, njihovim jatacima i saradnicima, biti uhapšene porodice, kuće uništene i pokretna imovina, a imanja oduzeta za račun nacionalne četničke organizacije, ukoliko to do sada nije učinjeno. <br /> 2) Ko se od odbeglih lica ne vrati svojoj kući i ne prijavi najbližoj četničkoj vlasti u roku od pet dana od dana izlaska ove naredbe biće oglašen za narodnog neprijatelja i kao takav streljan gde se bude uhvatio, a njegova porodica streljana, imanje oduzeto, a kuća uništena. <br /> 3) Da će biti streljano svako lice koje bude prikrivalo, hranilo i na ma koji drugi način pomagalo komuniste, a njegova porodica uhapšena, kuća spaljena i imanja oduzeta.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 527.</ref><ref>Milan Radanović, n. d., str. 202.</ref>}} U pismu poslatom 8. avgusta 1943. kapetanu [[Predrag Raković|Predragu Rakoviću]], komandantu 2. ravnogorskog korpusa, šef 2. odseka Operativnog odeljenja Vrhovne komande JVUO major [[Mirko Lalatović]] pominje prispjeće depeše koju je sačinio pukovnik [[William Bailey]], u kojoj je navedeno da će britanska Vlada nastaviti sa „davanjem potpore Đeneralu Mihailoviću gdegod on bude u stanju da preduzme operacije protiv Osovine”.<ref>Zbornik NOR-a, XIV/2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 1005.</ref> Major Lalatović sugeriše kapetanu Rakoviću da bi [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničku]] podršku trebalo iskoristiti kao ''carte blanche'' za eliminaciju partizana: {{izdvojeni citat|Mogu vam javiti da su se naši odnosi popravili sa našim saveznicima. 6/VIII Čiča je dobio jednu depešu u kojoj mu se uglavnom daje za pravo i obećava pomoć svuda gde mi nađemo da treba preduzeti akciju protiv okupatora. Tu ćemo mi pomalo i crvene zakačinjati, ali, naravno, sve pod vidom odbrane. Moramo ih uništiti! Po podacima kojima raspolažemo njihova je situacija vrlo teška. Ponovo su ih u Ist. Bosni razbili Nemci sa nešto ustaša. Iza Nemaca naši čiste pozadinu. U Hercegovini, Crnoj Gori i Sandžaku ima samo manjih delova mestimično, koji sada ne pretstavljaju nikakvu snagu i koje naši odredi nemilosrdno trebe. Sem toga imamo podataka iz naređenja koja je Tito izdavao i izveštaja nekih politkoma da je kod njih nastala velika pokolebanost (uhvaćen njihov kurir). Zatim u Dalmaciji traže vezu sa nama. Preduzimamo sve da ih razbijemo a potom uništimo.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2: Dokumenti četničkog pokreta Draže Mihailovića 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dokument br. 189, str. 902—904.</ref>}} Neprijateljski stav četnika prema komunistima uslovio je formiranje svijesti o okupatoru kao manjem zlu, što je dalje vodilo normalizaciji kolaboracije. Tako se, kao karakteristično za odnos s Nijemcima, može uzeti tumačenje koje je, vjerojatno u rujnu 1943. godine, javno iskazao vojvoda [[Momčilo Đujić]], komandant Dinarske divizije JVuO: {{izdvojeni citat|Mi smo svesni da smo okupirani i izbačeni iz rata, a prema tome i da smo isključeni iz učešća u događajima koji se dešavaju na frontovima. Radi toga smo riješeni da mirno očekujemo kraj rata, kojom će se prilikom riješiti i naše pitanje bilo na jedan ili drugi način. Ne želimo nikoga da napadamo, ali smo ipak riješili da se odupremo bilo teroru koji bi bezrazložno bio sprovođen nad našim glavama. Radi toga smo se digli i protiv ustaša svojevremeno, koji su bez ikakova razloga pokušali da nas istrebe. Radi te iste stvari vodimo već pune dve godine bezkompromisnu borbu protiv komunizma, kojega smatramo najvećim protivnikom i našim i celoga čovečanstva. U toj borbi uništena su velika naša materijalna dobra i mi smo dali hiljade naših najdragocenijih života. Pri ovakvom našem stavu stojim na gledištu da su dužni da nas pomognu svim sredstvima, svi oni koji smatraju, da je komunizam najveća opasnost za sve narode.<ref>Arhiv Instituta za historiju radničkog pokreta Hrvatske (AIHRPH), Zagreb, Neprijateljska građa, kut. 429, fasc. 6.</ref>}} Septembra 1943, vojvoda Đujić je dao i upute za vojnu organizaciju oblasti koja bi bila podijeljena na korpuse. Pri štabu svakog četničkog korpusa, komandant je trebalo da imenuje savjetodavno tijelo pod nazivom »nacionalni komitet«, koji bi činili predstavnici vojske i stanovništva. Prema Đujićevim uputama, »jedan od najvažnijih zadataka nacionalnog komiteta jeste nacionalno-ideološko izgrađivanje narodnih masa i njihovo upućivanje u krstašku i odlučnu borbu protiv komunizma kao najvećeg neprijatelja čovječanstva i naše Nacije«.<ref>AIHRPH, NG, k. 424, f. 4, Đujićevo uputstvo od 6. IX 1943.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/41_17.htm U funkciji politike njemačkih okupacionih snaga]</ref> Početkom oktobra 1943, general Blažo Đukanović naređuje pukovniku Baju Stanišiću sljedeće: „Borbu voditi samo protiv partizana, do njihovog konačnog uništenja i to ne samo pismenu, već i aktivnim pokretima.”<ref>AVII, CG—V—477, Naređenje B. Đukanovića od 3. oktobra 1943.</ref> Svoj stav je Đukanović još potpunije formulisao u pismu jednom saradniku od 5. X 1943: {{izdvojeni citat|Mi smo digli ustanak jedino protivu komunista, jer nam je bio cilj spasenje naroda. Na tome stanovištu stojim i sada i borićemo se protivu komunista do našeg ili njihovog istrebljenja. Ta borba, s obzirom na akcije komunista, dovoljna je za nas, i ako uspijemo da se do oslobođenja otresemo komunista i uspostavimo nacionalnu vlast, mi smo izvršili svoju dužnost prema Kralju i prema Otadžbini.<ref>AVII, CG—V—478.</ref><ref>Др Радоје Пајовић, Контрареволуција у Црној Гори: Четнички и федералистички покрет 1941—1945, Обод, Цетиње 1977, стр. 393—394.</ref>|General [[Blažo Đukanović]]}} Poručnik [[Miloš Radosavljević]], komandant Valjevskog korpusa JVuO, u naređenju komandi Kolubarske brigade od 19. oktobra 1943, pozivajući se na „naređenja Gospodina Ministra vojske, mornarice i vazduhoplovstva”, piše „da se u najkraćem roku ima likvidirati sa komunističkim ilegalnim grupicama i njihovim legalnim jatacima (centrima veze, kuririma i simpatizerima: davaocima hrane i prenoćišta)”. Svojim saborcima poručnik Radosavljević naglašava: {{izdvojeni citat|Primetio sam u više prilika da pojedine starešine poverenog mi korpusa nemaju prečišćene pojmove o našem stavu prema komunizmu i komunistima kod nas, što ima za posledicu da toleriraju komunističke simpatizere i što više i sami nesvesno hvale i odobravaju uspehe boljševika na [[Istočni front|Istočnom frontu]], kao i od ustaških spikera radio-Londona lažno pretstavljene uspehe nekih »partizanskih oslobodilačkih« odreda u Jugoslaviji... Jednom za svagda i svi imaju znati da nam sa komunistima kod nas stoji borba do krajnjeg i potpunog uništenja.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_18.htm Naređenje komandanta Valjevskog korpusa od 17. oktobra 1943. komandantu Kolubarske brigade za borbu protiv pripadnika i simpatizera narodnooslobodilačkog pokreta na teritoriji brigade]</ref>}} I u naređenju jedinicama Valjevskog korpusa od 9. novembra 1943, Radosavljević iznova podcrtava: {{izdvojeni citat|Borbu protiv izdajnika, Nedićevih i Ljotićevih bandi, produžite i na svakom koraku nemilosrdno ih uništavati. Komunizam istaći kao najveće zlo ovog vremena i našeg najvećeg neprijatelja. Borba protiv komunizma bila je i biće nemilosrdna. '''Sve što se zove i što radi za komunizam — uništiti'''.<ref>Коста Николић, Историја равногорског покрета, књига I, стр. 401.</ref><ref>{{Cite journal|last=Сегић|first=Дејан|date=2011|title=Четници и капитулација Италије 1943.|url=http://www.isi.mod.gov.rs/multimedia/dodaci/vig_1_2011_1554880246.pdf|journal=Војноисторијски гласник|publisher=Институт за стрaтегијска истраживања Одељења за војну историју Министарства одбране Републике Србије|volume=1/2011|pages=219}}</ref>}} Potporučnik [[Milutin Janković]], komandant 1. dragačevske brigade JVuO, piše komandantu 2. ravnogorskog korpusa kapetanu Predragu Rakoviću o borbama protiv snagâ NOVJ u [[Šumadija|Šumadiji]] tokom novembra 1943. i, između ostalog, navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|Prilikom prolaska komunističke bande kroz Gružu njihovi simpatizeri podigli su glavu. Ovaj zločin ne sme niti može biti nezapažen. Mi ravnogorci, dužni smo da zlu stanemo na put. Ova komunistička banda od 530 ljudi zadržala se u selu Žunama 24 časa, gde je održala zbor stanovnicima oba pola sela Žuna. Žunci su rekli da im nikad bolji ljudi nisu došli, a komunisti da ih niko nije bolje dočekao nego Žunci. Odakle ovo dolazi? Dolazi otuda što u selu Žunama ima komunista. Kako da ovo istrebimo? Popaliti i uništiti.<ref>Srbija u Narodnooslobodilačkoj borbi — Centralna Srbija, Nolit — Prosveta, Beograd, 1967, str. 547.</ref>}} Kada su partizani u [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]] pokušali obnoviti svoje baze u okolini [[Požarevac|Požarevca]] i [[Petrovac na Mlavi|Petrovca na Mlavi]], komanda Mlavskog korpusa JVuO je 15. novembra 1943. naredila: „Imajte na umu da se nalazimo pred odlučnim događajima i zato unutrašnji front treba totalno očistiti od tih narodnih grobara.“<ref>Vojni arhiv Beograd, Četnička arhiva, 85—1—25.</ref><ref>Mirjana Zorić, Bitka za Srbiju 1944. godine, Vojno delo, vol. 66, br. 3, Beograd, 2014, str. 294.</ref> Major [[Radomir Cvetić]], komandant Javorskog korpusa JVuO, u depeši Mihailoviću od 20. novembra 1943.<ref>VA, ČA, k. 32, f. 2, d. 43.</ref> ističe svoj rezolutni antikomunistički stav: {{izdvojeni citat|Priznajem i to da mi je teško bilo vršiti represalije u svom rodnom kraju, ali od ovoga slučaja svi ovi obziri padaju, i više ništa ne radim kao ličnost, već isključivo kao član Ravnogorskog pokreta i kao Vaš čovek. Od sada prema izrodima milosti neću imati. Uništavaću sve što simpatiše crvene, pa makar stradala i čitava naselja.<ref>Milan Radanović, n. d., str. 204—205.</ref>}} 12. decembra 1943. godine, u biltenu Zlatiborskog korpusa JVuO, komandant korpusa kapetan [[Dušan Radović Kondor]] pohvaljuje saborce za učinkovit rad: {{izdvojeni citat|Jake formacije Jugoslovenske vojske đenerala Draže Mihailovića po Crnoj Gori, Starom Rasu, Bosni i Hercegovini, Dalmaciji i ostalim našim pokrajinama, uspešno i neumorno uništavaju crvene jedinice koje su u rasulu i traže spasa bekstvom u teško prohodne i besputne gudure visokih planina. I tamo će ih stići i nemilosrdno uništavati...<ref>{{Cite web|url=https://www.pogledi.rs/kapetan-dusan-radovic-kondor.html|title=Душан Радовић Кондор|last=Самарџић|first=Милослав|date= 23. март 2013.|url-status=live}}</ref>}} Komandant Smederevskog korpusa JVuO major [[Živan Lazović]] (pseudonim »Dob«), u depeši koja je u Vrhovnu komandu JVuO stigla 22. decembra 1943. godine,<ref name="ReferenceF">[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16. do 23. decembra 1943. godine]</ref> obećava da će učiniti sve da njegova zona odgovornosti bude »očišćena od komunista«, da bi samo nekoliko dana docnije uslijedio [[Masakr u Boleču|pokolj u Boleču]]: {{izdvojeni citat|U roku od 20 dana očistiću Grocku od komunista. Pobiću sve što je partizan[sko] ako ne nađem aktivne.}} 28. decembra 1943. potpukovnik [[Milutin Radojević]] (pseudonim »Georgi«), Mihailovićev delegat za [[Južna Srbija|Južnu Srbiju]] (područje [[Jablanica|Jablanice]] i [[Toplica|Toplice]]), javlja Vrhovnoj komandi da četnici ubijaju partizanske porodice te pale sva naselja u kojima bi partizani našli utočište: {{izdvojeni citat|Zbog toga što srpski izrodi pomažu proletarijatski ološ u pojedinim selima naredio sam uništenje celih porodica, palenje domova i celih sela, tamo, gde partizani nalaze svoja uporišta. Ovako sam naredio zato, što gubimo cvet naših nacionalista zbog izroda našeg roda.<ref name="ReferenceF">[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16. do 23. decembra 1943. godine]</ref>}} I u depeši koja je u štab Draže Mihailovića stigla 4. januara 1944, potpukovnik Radojević se očituje kao zastupnik radikalnog rješenja u obračunu s [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]: {{izdvojeni citat|Za poslednjih deset dana ovde smo likvidirali 40 partizana. Sada ih gonimo na sve strane i ubijamo sve što ih simpatiše. Za ovaj kraj ne brinite, prečistićemo sa ovim izrodima bez milosti.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref>}} Krajem 1943, komandant Mlavskog korpusa major Simeon Ocokoljić javlja Vrhovnoj komandi JVuO: {{izdvojeni citat|Nastavljamo bezpoštedno gonjenje ostataka ovih bednika, koji se rastureni kriju čak i po nužnicima. Istrebljenje ne samo jataka već i simpatizera komunističkih, u toku je.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 212.</ref>}} S koliko su fanatizma četnički komandanti pristupali provedbi naređenjâ Vrhovne komande JVuO i generala Mihailovića o »uništenju komunista«, veoma dobro ilustruju i navodi iz izvještaja koji je, 18. aprila 1944. godine, kapetanu Živanu Lazoviću poslao komandant Velikooraške brigade Smederevskog korpusa JVuO kapetan Ranko Dimitrijević: {{izdvojeni citat|Komunisti imaju nade i dobro se drže. '''Treba sva ta sela zapaliti i poklati'''. Vi to nećete e pa hvatajte ih žive i sudite ja nemogu. Pozovite gardu da ih uništimo dok još ima vremena. Ljudi i ja smo premoreni jer ne spavamo po 2 sata noću jer smo stalno u pokretu iz sela u selo a sve komunizirano.<ref>AVII, ČA, k. 102, reg. br. 27/4—1 (S—V—17331/4—a).</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_121.htm Izveštaj komandanta Jurišnog korpusa od 18. aprila 1944. komandantu Smederevskog korpusa o razbijanju jurišnog korpusa od strane Kosmajskog NOP odreda kod s. Drugovac]</ref>}} Major [[Svetislav Trifković]], komandant Avalskog korpusa JVuO, piše 22. aprila 1944. Draži Mihailoviću da je do tog trenutka učinio sve da se „komunisti potpuno unište, ali nisam naišao na razumevanje”. Major Trifković istovremeno predlaže izvođenje široke „akcije čišćenja” terena u okolini Beograda: {{izdvojeni citat|Izvođenje iznetog plana i akcije ka Beogradu jednim temeljnim i detaljnim čišćenjem komunista u ovim krajevima bilo bi onemogućeno jednom za svagda. Zavođenjem naše organizacije po svima selima onemogućilo bi se njihovo ponovno podizanje. Posle toga Beogradu iz Srbije ne bi pretila ni najmanja opasnost od komunističke akcije, a komunisti i njihovi simpatizeri u Beogradu bili bi ostavljeni sami sebi i osuđeni na potpunu i brzu propast. Ostala bi nam još samo akcija u Sremu. Ovoj akciji trebalo bi da prethodi uništenje komunista u navednim srezovima Okruga beogradskog i napose u Srezu podunavskom kao najbolje organizovanom. Dostavljajući prednji izveštaj molim za naređenje susednim komandantima da u saradnji sa mojim korpusom preduzmu akciju čišćenja sa mnogo većim snagama nego do sada i da udruženim snagama sa sviju strana obuhvatimo komuniste i bez milosti uništimo sve njihove ilegalne borce i sve osvedočene jatake i pomagače.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_127.htm Izveštaj komandanta Avalskog korpusa od 22. aprila 1944. Draži Mihailoviću o stanju četničke organizacije i aktivnostima pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta u okolini Beograda]</ref>}} Mihailović je insistirao na uništenju komunista, ceneći da će one snage koje prve dođu u kontakt sa saveznicima biti najpre prihvaćene.<ref name="Petranović"/> U antikomunističkoj propagandi se sve više približavao okupatoru. Vremenom je došlo do potpunog stapanja četničke i nacističke antikomunističke propagande. Usled [[Pokušaj proboja NOVJ u Srbiju proleća 1944.|pokušaja proboja NOVJ u Srbiju]], [[12. mart]]a 1944. godine sa Nemcima je dogovoreno: {{izdvojeni citat|Propagandna borba protiv komunizma ima da se sprovodi zajedničkim snagama.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941 — 1944'', Dokumenti, "Arhivski pregled", Beograd, [[1976]].</ref>}} Ni u kontaktima sa predstavnicima [[Nedićeva Srbija|kvislinške uprave]] ili njemačkih okupacionih vlasti, četnički zapovjednici nijesu propuštali priliku da iskažu sopstveni animozitet prema komunizmu. Potpukovnik [[Velimir Piletić]], komandant Krajinskog korpusa JVuO, u razgovoru vođenom 21. januara 1944. sa okružnim načelnikom iz [[Kladovo|Kladova]], nedvosmisleno je zaključio: {{izdvojeni citat|Tada je [Piletić] istaknuo da se danas jedino treba boriti protiv komunizma, jer bi on donio smrt srpskom narodu. U ovoj borbi nema lične poštede ili suzdržanosti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1016&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001012.] <br /> ({{jez-njem|"Er hob hierauf hervor, daß heute nur die Notwendigkeit bestehe den Kampf gegen den Kommunismus zu führen, da dieser das serbische Volk todbringend niederlegen würde. In diesem Kampf gebe es keine persönliche Schonung oder Zurückhaltung."}})</ref>|Izvještaj načelnika okruga Klujcki-Kladovo o razgovoru sa potpukovnikom Piletićem (26. januar 1944. godine)}} Autori ratnog dnevnika Vrhovne komande [[Wehrmacht]]a takođe konstatuju da četnički vođa Mihailović smatra komuniste glavnim neprijateljem: {{izdvojeni citat|Mihailović je dugo razmišljao, da li na prvom mestu stoji nemačka opasnost ili komunistička. Postupno je došao do zaključka da su mu komunisti, ipak, neprijatelj broj jedan.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Život u šumi)}} Na drugom mjestu, oficiri Wehrmachta koji su bili zaduženi za vođenje dnevnika zapisuju dodatna zapažanja o Mihailovićevoj ideološkoj platformi: {{izdvojeni citat|U svojoj spoljnoj politici Draža je bio protiv Nemačke. On je, sa druge strane, zastupao strogu antikomunističku liniju, a oslonac je video u [[Pravoslavlje|pravoslavlju]] i [[Monarhija|monarhiji]].<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta ("Draža protiv nas")}} [[Hermann Neubacher]] je bio specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova, kojeg je vođa [[Treći Reich|Trećeg Reicha]] [[Adolf Hitler]] poslao u jesen 1943. u Beograd sa ciljem približavanja njemačkom okupatoru svih nacionalističkih oružanih formacija u borbi protiv komunističkih pokretâ otpora u [[Jugoistočna Evropa|jugoistočnoj Evropi]]. U knjizi ratnih memoarâ „Specijalni zadatak Balkan“, Hermann Neubacher kvalifikuje antikomunističko usmjerenje četnikâ na način identičan vojnom rukovodstvu u [[Berlin]]u: {{izdvojeni citat|Za četnike su komunistički partizani odavno postali neprijatelj broj jedan. Znali su da im posle odlaska okupatora predstoji borba sa Titom za budućnost Jugoslavije. Ovaj neizbežan i fatalan razvoj, gde je došlo do sukoba između nacionalističkih i komunističkih pokreta otpora, nije karakterističan samo za Srbe, već, je, takođe, zabeležen u Grčkoj i Albaniji. To je dovelo do toga da su nacionalistički gerilci morali da odustanu od aktivne borbe protiv okupatora.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 143.</ref>}} U govoru održanom proljeća 1944, povodom [[Slava|slave]] Gorske garde JVuO, komandant ove elitne formacije kapetan [[Nikola Kalabić]], između ostalog, istakao je: {{izdvojeni citat|Komunisti! Mi smo dva sveta: između nas i vas nema pomirenja! Vi hulite na Boga — mi za njega ginemo, smatramo ga svojim zaštitnikom! Vi rušite porodice i [[Srpstvo]], a mi ističemo kao glavna načela naših stremljenja, bez kojih bi nam i sama borba bila štura i beskorisna! Zato borba koju vodimo protivu vas mora se završiti našom potpunom pobedom.<ref>''Млада Шумадија'', лист равногорске омладине 1. шумадиј­ског корпуса, број 3, пролеће 1944.</ref><ref>[https://www.pogledi.rs/nikola-kalabic-ocena-karaktera-26316.html Милослав Самарџић — Никола Калабић: Оцена карактера]</ref>|Kapetan [[Nikola Kalabić]], komandant [[Korpusa Gorske garde JVuO]]}} Na sastanku sa pripadnicima srpske kvislinške uprave održanom 5. maja 1944. u [[Манастир Радовашница|manastiru Radovašnici]], major [[Dragoslav Račić]], komandant Cersko-majevičke grupe korpusa JVuO, uz žaljenje što se „ideologija organizacije D. M. nije svuda pravilno shvatila, naročito kod dobrovoljačkih odreda”, stavlja akcenat na antikomunizam kao ''raison d’être'' četničkog pokreta Draže Mihailovića: {{izdvojeni citat|Cela organizacija Draže Mihailovića stvorena je radi toga, da sačuva Srbiju od komunista, i kao on, tako i svi ostali komandanti vode energičnu i beskompromisnu borbu protiv komunista, jer ih smatraju najvećim neprijateljima srpskog naroda.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 127, reg. br. 2/17.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_139.htm Naređenje komandanta Cersko-majevičke grupe korpusa od 6. maja 1944. komandantu azbukovačkog sreza da se razgovori sa Nemcima vode po odobrenju Štaba Grupe korpusa]</ref>}} Partizani su za ravnogorski pokret predstavljali najopasnijeg »unutrašnjeg neprijatelja«. U naređenju od 15. maja 1944. koje potpisuje major [[Zdravko Milošević]], komandant Varvarinskog korpusa, stoji da je borba protiv komunista od prvorazrednog značaja: {{izdvojeni citat|Čišćenje unutrašnjih neprijatelja: komunista i njima sličnih ima biti što pre i bez svakog obzira, jer dani momenat tj. akcija protivu okupatora ima da nas nađe čista od svih unutrašnjih neprijatelja — ujedinjeno duhovno i fizički za borbu protiv vekovnog neprijatelja.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_150.htm Naređenje komandanta Varvarinskog korpusa od 15. maja 1944. komandantu 1. beličke brigade za borbu protiv NOVJ i odnos četnika prema okupatorima]</ref>}} U naredbi od 9. jula 1944. godine, koja je upućena stanovnicima pet seoskih opština između [[Priboj]]a i [[Nova Varoš|Nove Varoši]], izdatoj s namjerom „što uspešnijeg uništavanja najvećeg dušmanina Srpstva krvoločnih boljševika—komunista [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]]”, komandant Zlatiborskog korpusa JVuO kapetan Dušan Radović Kondor prijeti [[drakon]]skim mjerama u slučaju pojave partizana na području korpusa: {{izdvojeni citat|Kazniće se '''smrću''' svaki onaj koji delom ili rečju bude pomagao ili koristio ma i u najmanjoj meri neprijatelju – komunistima. Biće spaljeno i do temelja uništeno celo naselje (selo, zaseok) u kome bi ma ko od meštana pružio oružani otpor borbenim delovima ili oružanim pojedincima – četnicima, pripadnicima ovog korpusa. Biće spaljeno i uništeno selo ako ma ko od seljaka u svojoj kući ili na imanju bude prikrivao pojedinca ili grupu komunista.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_210.htm Naredba komandanta Zlatiborskog korpusa od 9. jula 1944. za uvođenje policijskog časa u opštinama Banja, Bistrica, Rača, Štrpci, Radojinja, Rutoše i preduzimanje represivnih mera protiv simpatizera narodnooslobodilačkog pokreta]</ref><ref>Milan Radanović, n.d., str. 158.</ref>}} U jednom nacrtu pripremljenom od strane osoblja glavnog komandanta jugoistočne Evrope feldmaršala [[Maximilian von Weichs|Maximiliana von Weichsa]], povodom njegovog sastanka s vođom [[Treći Reich|Velikonjemačkog Rajha]] 22. augusta 1944, govori se o vojnoj i političkoj situaciji koja vlada u Srbiji i drugdje u Jugoslaviji. Maximilian von Weichs primjećuje da ponašanje četnika Draže Mihailovića u prvom redu obilježava „aktivna borba protiv komunističkog neprijatelja u Srbiji, NDH i Crnoj Gori”. U dokumentu se dalje navodi da iako je general [[Milan Nedić]] imao izvjesnih rezervi prema generalu Mihailoviću, sada je on pred Nijemcima postao jedan od Mihailovićevih zagovornika. Stoga, feldmaršal von Weichs tvrdi da se može reći da postoji ujedinjeni srpski antikomunistički front u kojem Mihailović ima podršku „više od 90% svih Srba”.<ref>Mikrofilm br. T-311, rola 195, snimci 960-961.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> U želji da istakne značaj Mihailovićevog pokreta u »borbi protiv komunizma«, von Weichs zaključuje: {{izdvojeni citat|Komandant Jugoistoka je svjestan važnosti temeljno pozitivnog stava prema srpskim zahtjevima i ne previđa opasnosti koje bi mogle nastati ako razvoj situacije na prostoru Balkana bude nepovoljan. No, na osnovu dosadašnjeg iskustva mora se konstatirati da pokret Draže Mihailovića i druge vojne ustanove u Srbiji trenutno predstavljaju '''najpozitivniji''' element u borbi protiv komunizma, od kojeg se ni pod kojim uvjetima ne može odustati.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=973&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000963.] <br /> ({{jez-njem|"O.B. Südost ist sich der Bedeutung einer grundsätzlich positiven Einstellung zu den serbischen Forderungen bewusst und übersieht auch nicht die Gefahren, die spätestens bei einer ungünstigen Lageentwicklung im Balkanraum eintreten können. Es muss jedoch nach den bisherigen Erfahrungen festgestellt werden, dass die DM—Bewegung und auch übrigen militanten Einrichtungen Serbiens z.Zt. das positivste Element im Kampf gegen den Kommunismus darstellen, auf das z.Zt unter keinen Umständen verzichtet werden kann."}})</ref>}} Vojvoda [[Dobroslav Jevđević]], u svojstvu Mihailovićevog delegata za [[Istra|Istru]] i [[Slovenija|Sloveniju]], šalje 8. novembra 1944. apel komandi [[Slovensko domobranstvo|Slovenskog domobranstva]] (tog dana je istim povodom poslao dopis i generalu [[Kosti Mušickom]], komandantu [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]]), kako bi se pomoglo četnicima [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]] u evakuaciji nakon [[Kninska operacija|Kninske operacije]], izražavajući želju za stvaranjem zajedničkog antikomunističkog bloka: {{izdvojeni citat|Ako padne Đujić, to znači istodobno doslovnu smrt pola milijuna Srba, koje je osiguravala njegova vojna snaga. U času napada na nas, komunističke snage u ovom prostoru udariće nas sa leđa i naša je sudbina zapečaćena. Vrhovna komanda apeluje na sve poštene Jugoslovene, da se složno i bratski pomogne vojvodi Đujiću. To je dužnost sviju nas i slovenska i jugoslovenska, i hrišćanska i antikomunistička, i bratska i drugarska!<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_102.htm Apel političkog delegata Draže Mihailovića za Sloveniju i Istru od 8. novembra 1944. Slovenskom narodnom odboru i Komandi Slovenije za pomoć četnicima Dinarske divizije koji se povlače ispred partizana]</ref>}} U izvještaju obavještajnog odjeljenja 91. armijskog korpusa [[Wehrmacht]]a „o situaciji kod neprijatelja” iz 24. novembra 1944. godine, za četnike se navodi: {{izdvojeni citat|Antikomunistički četnici Draže Mihailovića: [...] Držanje četnika izrazito antikomunističko. Ono, međutim, jako zavisi i od engleskog uticaja i podrške. Iako četnici dosad uopšte nisu ometali njemačke pokrete, raspoloženje pojedinih grupa je nepoznato. Prema tome, nalaže se oprez i uzdržanost, pogotovo kod manjih jedinica i zaštitnica.<ref>[https://znaci.org/ok/T317.php?sta1=etni&sta2=D.M&idem=1406 National Archive Washington, T314, Roll 1630, frame 000884.]</ref>}} Nakon [[Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)|povlačenja iz Srbije]] u zimu 1944, major [[Nikola Kalabić]], komandant [[Korpusa gorske garde JVUO]], moleći u dopisu njemačkog oficira za isporuku municije (neophodne za uništenje »najvećih zlotvora celog sveta — komunista«), ističe [[nacionalizam]] kao ideološku kopču između četnika i [[Nacionalsocijalizam|nacista]]: {{izdvojeni citat|Kako Gorska Garda Nj. V. Kralja Petra II ni jednom prilikom nije napadala nemačku vojsku iza busija i zaseda, nego se uvek samo borila protiv najvećih zlotvora celog sveta — komunista, to bi u našem zajedničkom interesu bilo dobro da nas pomognete u puščanoj, mitraljeskoj i bacačkoj municiji, te kako bi mogli produžiti našu borbu do konačnog uništenja komunista. [...] Smatram, da ćete me kao vojnik i nacionalista potpuno razumeti i shvatiti situaciju u kojoj se danas zajedno nalazimo, te ćete nas u toliko pre pomoći.<ref>{{Cite web |title=Obaveštenje komandanta Grupe korpusa gorske garde od 13. decembra 1944. nemačkom komandantu odseka Rogatica — Sarajevo o upućivanju oficira za vezu radi dobijanja municije za borbu protiv NOVJ |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_4_119.htm |access-date=2023-05-22 |archive-date=2022-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024030147/https://www.znaci.org/00001/4_14_4_119.htm }}</ref>}} General Mihailović nastavio je s izdavanjem naređenja usmjerenih ka uništenju komunista i nakon zvaničnog svršetka ratnih dejstava u maju 1945, tj. pošto je glavnina snaga pod njegovom komandom bila poražena i gotovo u potpunosti uništena u [[Bitka na Zelengori|bici na Zelengori]]. U opštoj direktivi poslatoj 15. juna 1945. Draža Mihailović je od preostalih četničkih snaga, između ostalog, zatražio: {{izdvojeni citat|Opšta akcija protiv komunista u Srbiji je već otpočela. Prema sadašnjoj situaciji u Jugoslaviji i u svetu, mi moramo nastaviti borbu za oslobođenje naroda od komunističke tiranije... <br /> Muslimanima ne dozvoljavati povratak u njihova napuštena sela, pošto su nesigurni i pošto se i sada ponašaju prema nama kao i pod ustašama 1941. <br /> Na svojoj teritoriji odmah otpočnite sa napadima. Napade vršiti na sve saobraćajne veze (drumove, železničke pruge, telefonske linije i t. sl.), uništavati komunističke manje posade, patrole, kurire, itd. Prema komunističkim simpatizerima biti nemilosrdan, pošto su nam oni naneli velikog zla.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1985, str. 1018.</ref><ref>Milan Radanović, n. d., str. 517.</ref>}} Profesor [[Branko Petranović]], šef Katedre za istoriju Jugoslavije na [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu|Filozofskom fakultetu u Beogradu]], uočava da je Mihailovićeva ideološka isključivost u odnosu na komunizam uslovila da se borba protiv okupatora i kvislinških snagâ potisne u drugi plan: {{izdvojeni citat|Za Mihailovića je od novembra 1941. bilo bitno da se unište komunisti. Koliko li je telegrama Mihailović uputio svojim komandantima u kojima traži „likvidaciju”, pri čemu se nije birao saveznik? [...] Mihailović je bio obuzet mišlju kako da u svim krajevima pod svojom kontrolom, stvarnom ili pretpostavljenom, likvidira „zagađenost” komunista. [...] Antikomunizam je toliko zaslepljivao Mihailovića i njegove komandante da više nisu bili sposobni da racionalno sagledavaju stvarnost odnosa.<ref name="Petranović"/><ref>Branko Petranović, ''Srbija u Drugom svetskom ratu 1939-1945'', Beograd, Vojnoizdavački i novinski centar, 1992, str. 284—285, 401.</ref>}} Miloš Timotijević, muzejski saradnik [[Narodnog muzeja Čačak]], u ratnoj biografiji [[Zvonimir Vučković|Zvonimira Vučkovića]] piše o »klasnom radikalizmu« [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]] kao katalizatoru antikomunizma četničkog pokreta Draže Mihailovića: {{izdvojeni citat|Pokret generala Mihailovića nije bio samo antifašistički, već i antikomunistički, a partizani su izrasli u najopasnijeg protivnika, konkurenta za preuzimanje vlasti u obnovljenoj Jugoslaviji. Klasni radikalizam komunista i otvorena socijalna revolucija uslovili su izbijanje antikomunizma kao najvažnijeg cilja borbe JVuO. Izostavljanjem uloge komunista u izbijanju građanskog rata menja se cela percepcija sukoba partizana i četnika. [...] Antikomunizam JVuO bio je bitno obeležje celog pokreta, ali to nije dovelo do prihvatanja fašističkog ideološkog programa.<ref>Милош Тимотијевић, Звонко Вучковић — Ратна биографија (1941-1944): Расправа о проблемима прошлости и садашњости, ЈП Службени гласник, Београд, 2015, стр. 449—451.</ref>}} === Antisemitizam === {{main|Antisemitizam|Jevreji u Narodnooslobodilačkoj borbi}} Četnička propaganda je obilato koristila prisustvo [[Jevreji u Narodnooslobodilačkoj borbi|Jevreja u narodnooslobodilačkom pokretu]], radi isticanja navodno "nesrpskog" karaktera partizana. Još u pregovorima sa Nemcima u novembru 1941, Mihailović uverava Nemce da "partizane vode stranci, oni koji nisu Srbi: [[Bugarin]] Janković, [[Jevrejin]] Lindemajer, [[Mađar]] Borota, dva [[musliman]]a čija mi imena nisu poznata, pripadnik [[ustaša]] major Boganić" (imena i podaci su netačni sem Borote, ali on nije Mađar).<ref name="Divci"/> Retorika ove vrste je brzo usvojena. Kapetan [[Bogdan Marjanović]] [[24. februar]]a 1942, povodom preuzimanja dužnosti komandanta Rogatičkog odreda, zasniva svoj govor protiv partizana na međuetničkoj isključivosti protiv "čivuta" (pogrdan naziv za Jevrejina), "Turaka" i Hrvata: {{izdvojeni citat|Budite junaci svesni da nam preti opasnost od novih neprijatelja, a to su komunisti. Oni pod lažnim lozinkama da se bore protiv okupatora, pokušavaju da u svoje ruke uvuku što više naših neukih Srba Bosanaca, a posle da nas potčine pod vlast '''čivuta''' i onih istih krvoločnih Turaka i Hrvata, koji su stotine hiljada naše braće uništili na najzverskiji način.<ref name="AVII, ČA, 175-5-25">AVII, ČA, 175-5-25</ref>}} Osam dana ranije, kapetan Marjanović obavještava jednog komandira čete iz Rogatičkog odreda da je postigao dogovor sa komandantom italijanskih trupa u [[Višegrad]]u o borbi protiv partizana i dodaje sljedeće: {{izdvojeni citat|Municiju Ti šaljem u količini od 800 metaka, no znaj da svaki metak moraš da iskoristiš korisno protiv našeg mrskog neprijatelja — partizana, koji žele da se prebace u našu Bosnu ponosnu i da nas opljačkaju, da nam unište veru, Kralja i Otadžbinu i da služe svojim vođama čivutima.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_60.htm Pismo komandanta Rogatičkog četničkog odreda od 16. februara 1942. Novici Džidu o sporazumu o saradnji sa italijanskim okupatorom u borbi protiv NOP-a u istočnoj Bosni]</ref>}} Ravnogorska propaganda, da bi odvraćala ljude da ne stupaju u partizanske formacije, obavezno je isticala da na čelu NOP-a stoje [[Jevreji]] i drugi tuđinci. Četnički izvještaji, zapovijesti, depeše [[partizan]]e često imenuju kao "mošinovce" (sinonim za Jevreje i komuniste), sledbenike [[Moše Pijade]].<ref name="Recite slobodno Moša Pijade"/><ref name="ReferenceA"/> Sličnu [[rasizam|rasističku]] retoriku koristi i [[Jezdimir Dangić]], četnički komandant iz istočne Bosne, koji optužuje partizanske odrede da ih vode "čivut Moša Pijade, Turčin Safet Mujić, mađar Franjo Vajnert i takozvani Petar Ilić čije pravo ime niko ne zna", a cilj im je da unište [[srpstvo]].<ref>AVII Chetnik Collection, box 222, facs. 5, doc. 23.</ref><ref name="Hoare">[https://www.znaci.org/00001/177.pdf Dr. Marko Hoare: The Chetniks and the Jews]</ref> Četnički komandant u oblasti Nevesinja [[Boško Todorović]] u svom proglasu iz 1941. piše da će [[Srbi]], kada postignu zlatnu slobodu, slobodno izjasniti da li su za [[Velika Srbija|Veliku Srbiju]], očišćenu od Turaka i drugih ne-Srba, ili neku drugu državu u kojoj će "Turci i Jevreji" ponovo biti ministri, komesari, oficiri i "drugovi".<ref>AVII Chetnik Collection, box 222, facs. 4, doc. 25.</ref> Januara 1942. grupa partizana je prebegla u četnike iz jer su im u vođstvu bili Jevreji i Hrvati.<ref>Marijan Stilinović, Bune i otpori, Zora, Zagreb, 1969, str. 140.</ref> [[Dobroslav Jevđević]], Mihailovićev delegat u istočnoj Bosni i Hercegovini, u svom izveštaju iz juna 1942. godine napominje da proleterske brigade imaju mnogo "Jevreja, Cigana i muslimana."<ref>Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilackom ratu jugoslovenskih naroda, Vojnoistorijski institut Jugoslovenske narodne armije, Belgrade, 1954-, pt 14, vol. 1, doc. 114, p. 400.</ref> Jevđević u proglasu protiv partizana jula 1942. godine iznosi prilično bizarne optužbe: "Oni uništavaju srpske crkve i dižu džamije, sinagoge i katoličke hramove".<ref>AVII Chetnik Collection, box 222, facs. 4, doc. 29.</ref> Na skupu četnika u Trebinju jula 1942, partizani su proglašeni najvećom pretnjom za srpski narod, jer ih vode "muslimani, katolici i Jevreji". Na istom zboru je odlučeno da u srpskim zemljama moraju živeti samo Srbi.<ref>HMBiH (Historical Museum of Bosnia-Hercegovina, Sarajevo) Collection ‘UNS’, box 2, doc. 443.</ref> U izvještaju iz prve polovine avgusta 1942, major [[Petar Baćović]] obavještava generala Dražu Mihailovića o pripremama za napad na [[Foča|Foču]], kao i o pregovorima koje je vodio sa italijanskim okupacionim vlastima u prisustvu vojvode Dobroslava Jevđevića. Baćović piše da je odbio „sporazum koji su mi ponudili da potpišem”, budući da su „Talijani [su] u tom sporazumu smatrali nas kao neku njihovu miliciju”.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 222, registarski broj 49/5 (BH-V-2285).</ref> O vojvodi [[Ilija Trifunović-Birčanin|Iliji Trifunoviću Birčaninu]], čiji se štab nalazio u [[Split]]u, Baćović piše: {{izdvojeni citat|Birčanin se nalazi u Splitu sa svojim Štabom. Poručnik Jovanović-ađutant Birčaninov koji je Vama prestavljen saznao sam da je Jevrejin, njegova je uloga slična Hanafu. [...] Mislim da bi trebalo dati jedan opšti raspis da se u naše redove ne uvlače Jevreji jer sa njima imamo hrđavo iskustvo...<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_141.htm Izveštaj komandanta Komande operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine iz prve polovine avgusta 1942. o toku priprema za napad na Foču, kadrovskim problemima i saradnji sa italijanskim okupatorom]</ref>}} Petar Baćović, nasljednik majora Boška Todorovića u istočnoj BiH, u svom proglasu Srbima u partizanskim redovima oktobra 1942, objašnjava kako su "Jevreji, udruženi sa najvećim šljamom zemlje", pobjegli u šume i tamo propagiraju bolji život u komunističkoj državi.<ref>AVII Chetnik Collection, box 222, facs. 5, doc. 34.</ref> On svom proglas završava riječima: {{izdvojeni citat|Vas još uvek vode [[Tito]], [[Moša Pijade]], [[Roćko Čolaković]], [[Vlado Šegrt]], [[Rade Hamović]], [[Savo Mizera]] i mnogi drugi Jevreji, muslimani, Hrvati, Mađari, Bugari i ostali belosvetski šljam.}} Na [[Beogradski proces|suđenju Draži Mihailoviću i pripadnicima njegove organizacije]], tužilac je pročitao pozdravno slovo koje je kapetan [[Pavle Đurišić]] održao u čast generala [[Alessandro Pirzio Biroli|Alesandra Pircija Birolija]], okupacionog guvernera Crne Gore, početkom novembra 1942. u [[Kolašin]]u. Na jednom mjestu u govoru, Pavle Đurišić veli: {{izdvojeni citat|U tom vremenu kada je narod u Crnoj Gori bio doveden u jedan težak položaj, sreća nam se nasmejala i baš tada došao je među nas veliki prijatelj srpskog naroda, solunac, nosilac Belog orla sa mačevima, njegova ekselencija armijski đeneral gospodin Aleksandar Pircio Biroli. Došao je za guvernera Crne Gore... On je sa svojim komandantima Nj. E. generalom Luiđi Mentastijem, generalom Silvijem Boninijem, generalom Ćitorijem i drugim potčinjenim komandantima dao mogućnosti da se vidno ispolji izraz nacionalnog ponosa i svesti kod srpskog naroda u Crnoj Gori, da uz pripomoć italijanske vojske i italijanskog oružja očisti Crnu Goru od tih izroda i jevrejskih plaćenika i da zavede red i mir u Crnoj Gori...<ref>[https://znaci.org/00003/800.pdf#page=36 Damjan Pavlica: Draža za početnike - priručnik za borbu protiv revizije prošlosti], str. 270.</ref>}} Prethodno, general Biroli je posjetio i [[manastir Ostrog]]. I ovom prilikom je italijanskom guverneru priređen svečani doček. U broju od 20. oktobra 1942, [[Kvisling|kvislinški]] list “Glas Crnogorca” prenio je govor pukovnika [[Bajo Stanišić|Baja Stanišića]], koji je tada kazao: {{izdvojeni citat|Rušilački duh jevrejskih zlikovaca, naučen da lovi u mutnom, oslonjen na krupne fondove strane propagande, našao je pogodan teren, da u savezu sa našim domaćim izrodima i otpadnicima napadne na Vaše mirne vojnike. I kada je toga radi narod doveden između dvije vatre i našao se na ivici propasti i u pitanju biti ili ne biti, vi ste, Ekselencijo, velikodušno odustali od represalija, na koje ste imali puno pravo. Vi ste dobro uočili otkuda sve to potiče i, kao stari prijatelj srpskog naroda i vitez Bijelog Orla sa mačevima, velikodušno pružili svaku pomoć da se naš narod spasi od propasti u najkritičnijem času naše istorije.<ref name="antenam.net">[https://www.antenam.net/istorija/151664-slucaj-mitropolita-joanikija-lipovca Boban Batrićević: Slučaj mitropolita Joanikija Lipovca (Antena M)]</ref>}} [[Datoteka:Tito and Moša Pijade 1942.jpg|thumb|[[Tito]] i [[Moša Pijade]], najčešće mete četničke antijevrejske propagande.]] Četnički pamflet u okolini Sarajeva u jesen 1942. govori o „komunistima čije vođe su Jevreji i koji hoće da nametnu jevrejsku vladavinu svijetu”.<ref>HMBiH Collection ‘UNS’, box 2, doc. 518/3.</ref> Četnici su decembra 1942. rasturali rasistički pamflet u istočnoj Hercegovini koji glasi: {{izdvojeni citat|Vrhovni zapovednik svih komunističkih snaga u zemlji je neki Drug [[Tito]], čije pravo ime niko ne zna, ali znamo jedino da je zagrebački Jevrejin. Njegov glavni saradnik je [[Moša Pijade]], beogradski Jevrejin; [[Franjo Vajner]], mađarski Jevrejin; [[Azija Kokuder]], bosanski Turčin; [[Safet Mujije]], Turčin iz Mostara, [[Vlado Šegrt]], bivši robijaš; i mnogi drugi njima slični. Njihova imena najbolje svedoče ko su i koliko se bore za naš narod.<ref>HMBiH Collection ‘UNS’, box 2, doc. 627.</ref>}} Četnički komandant [[Draža Mihailović|Mihailović]] na jednom mjestu za partizane kaže: {{izdvojeni citat|To su najveći zlotvori koje vodi jevrejština.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_74.htm IZVOD IZ KNJIGE POSLATIH DEPEŠA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA U VREMENU OD 20. FEBRUARA DO 6. MARTA 1943. GODINE]</ref>}} On u obraćanju potčinjenima u decembru 1942. godine takođe koristi prisustvo Jevreja i pripadnika drugih naroda u redovima NOVJ kao argument protiv partizana: {{izdvojeni citat|Partizanske jedinice su pune razbojnika svih vrsta, kao što su ustaše - najgori kasapi srpskog naroda - Jevreji, Hrvati, Dalmatinci, Bugari, Turci, Mađari i svih drugih naroda sveta.<ref>Mihailović, Rat i mir đenerala, vol. 1, p. 297.</ref>}} Dana [[10. februar]]a [[1943]]. godine, početkom [[Četvrta neprijateljska ofanziva|Četvrte neprijateljske ofanzive]], četnički komandanti Istočne Bosne, Hercegovine, Dalmacije i Like objavili su zajedničko saopštenje "narodu Bosne, Like i Dalmacije" u kojem kažu: {{izdvojeni citat|Pošto smo očistili Srbiju, Crnu Goru i Hercegovinu, došli smo Vam u pomoć da razbijemo žalosne ostatke komunističke međunarodne, zlikovačke bande Tita, Moše Pijade, Levi Vajnerta i drugih plaćenih jevreja.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_2_31.htm Zbornik dokumenata, pt 14, vol. 2, doc. 31, p. 175.</ref>|Četnički proglas povodom početka [[Četvrta neprijateljska ofanziva|Četvrte neprijateljske ofanzive]]}} Oni ih pozivaju da "poubijaju [[politički komesar|političke komesare]] i stupe odmah u četničke redove, kao i stotine i stotine drugih koji shvataju da su "izdati i prevareni od komunista jevreja".<ref>Zbornik dokumenata, pt 14, vol. 2, doc. 31, p. 175.</ref> Proglas su potpisali [[Ilija Mihić]], [[Momčilo Đujić]], [[Petar Baćović]] i [[Radovan Ivanišević]]. U jednom njemačkom izvještaju s kraja oktobra 1943. govori se afirmativno o saradnji sa četnicima u [[Slavonija|Slavoniji]] pod komandom majora [[Dušana Janjića]]: {{izdvojeni citat|187. ResDiv. izvještava o ponudama Janićevih četnika za saradnju; u augustu 43. jedna grupa prešla Savu kod Bos. Gradiške uz dozvolu jednog njem. bataljona; imali teške gubitke i jednom prilikom izbavili jednu domobransku četu od partizanskog napada; zbog protesta NDH, četnici se morali vratiti u Bosnu; u septembru 43. druga ponuda od iste grupe; Nijemci prihvatili da Janić sa 16-20 ljudi vrši izviđačke zadatke na Psunju (bez pismenog sporazuma); borbeni su i dobro se pokazali; sam major Janić odaje dobar utisak; mrzi Jevreje, masone, pa samim tim i komuniste i Ujedinjeno Kraljevstvo i SAD.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=389&rec=314&roll=1544 National Archive Washington, T314, Roll 1544, frames 000383-4.]</ref>|Izvještaj 187. rezervne divizije o saradnji sa četnicima (31. oktobar 1943. godine)}} Na tragu [[Nacionalsocijalizam|nacionalsocijalističke]] propagandne mantre o »jevrejsko-boljševičkoj opasnosti«, često su i vođe četnika identifikovale Jevreje sa komunistima, dok je sama [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]], budući organizator NOP-a, proglašena za glavnog neprijatelja srpskog naroda. U jednom članku iz oktobra 1943. godine, vojvoda Momčilo Đujić piše: {{izdvojeni citat|Danas je naša borba protiv tog neprijatelja olakšana time što se komunisti više ne kriju, oni sada rade otvoreno, a pod njihovu firmu srpa i čekića i jevrejske petokrake zvijezde, svrstali su se, osim Jevreja i frankovci koji su duhovno podigli ustaše - za koje je već i radio London javio već nekoliko puta, da prelaze u masama u komunističke redove. Sada su se svi strpali u jedan koš, i naš narod žilavo udara po tome košu bez milosti i sažaljenja, onako kao što su i komunisti pune dvije godine bez milosti, ubijali naše najbolje sinove, uništavali naša narodna bogatstva, i pod krvavom jevrejskom petokrakom zvijezdom kroz našu razapetu Otadžbinu, u znaku srpa i čekića, sijali glad i smrt i stvarali od naroda i njegove imovine nova i strašna zgarišta, grobljišta i pepelišta.<ref>AIHRPH, NG, kut. 428, M. Đujić: »O našem najvećem narodnom neprijatelju o komunistima«, listopad 1943.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/41_20.htm Politička kampanja protiv NOP-a kao posljednje oružje]</ref>}} U toku 1942. pa sve do septembra 1944, u [[Logor Banjica|koncentracioni logor na Banjici]] dovođeni su Jevreji, koji su se po kapitulaciji Jugoslavije sklonili van gradskih sredinâ, pretežno po ruralnim predjelima okupirane Srbije. Oni su bili hvatani od strane [[Srpski dobrovoljački korpus|ljotićevaca]], [[Srpska državna straža|nedićevaca]] i četnikâ te isporučivani Njemcima. Za svakog uhvaćenog Jevreja koji je predat okupatoru, predviđena je bila novčana naknada. Prema nepotpunim podacima, u tom periodu dovedeno je u Banjički logor 455 Jevreja, koji su odmah po dolasku likvidirani.<ref>[https://www.jevrejskadigitalnabiblioteka.rs/handle/123456789/651 Jaša Romano, Jevreji Jugoslavije 1941-1945. Žrtve genocida i učesnici Narodnooslobodilačkog rata, Savez jevrejskih opština Jugoslavije], Beograd 1980, str. 75.</ref> [[Šovinizam]] četnika, a naročito njihov [[antisemitizam]], veoma je blizak [[propaganda Nedićeve vlade|propagandi Nedićeve vlade]], koja je, opet, deo opšte nacističke ideologije.<ref name="Hoare"/> Često apostrofiranje "Jevreja" u partizanskim redovima, u jeku [[holokaust]]a u Jugoslaviji, delom je dodvoravanje nacistima.<ref name="Hoare"/> U knjizi ''Encyclopedia of the Holocaust'' (“Encikolpedija Holokausta”), izdatoj [[1990]]. godine, odnos Mihailovićevih četnika prema Jevrejima tokom [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupacije Jugoslavije]] tumači se na sljedeći način: {{izdvojeni citat|U početku je među četnicima bilo nekih Jevreja, ali kada se pokazalo da se četnici ne bore protiv okupatora i njihovih saradnika, nego da su zapravo skloni da sarađuju ​​s njima, Jevreji su prešli u redove partizana. Kako se povećavala [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu|saradnja četnika s Njemcima]], njihov odnos prema Jevrejima u područjima pod njihovom kontrolom se pogoršavao, a Jevreje su poistovjećivali s omraženim komunistima. Bilo je dosta primjera da su četnici ubijali Jevreje ili ih predavali Njemcima.<ref name="Hoare">[https://www.znaci.org/00001/177.pdf Dr. Marko Hoare: The Chetniks and the Jews]</ref><ref>{{cite web |title=Chetniks |url=https://www.yadvashem.org/odot_pdf/microsoft%20word%20-%20160.pdf |website=yadvashem.org |publisher=Yad Vashem}}</ref><ref>Gutman, Encyclopedia of the Holocaust, p. 289. <br /> ({{jez-eng|"At the initial stage, there were some Jews among the Chetniks, but when it turned out that the Chetniks were not fighting the invaders and their collaborators, and in fact were inclined to cooperate with them, the Jews switched to the ranks of the partisans. As the Chetniks increased their cooperation with the Germans, their attitude toward the Jews in the areas under their control deteriorated, and they identified the Jews with the hated Communists. There were many instances of Chetniks murdering Jews or handing them over to the Germans."}})</ref>}} === Stav prema okupatoru === {{main|Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu}} {{izdvojeni citat|Održavanje neprijateljskog stava prema okupatorima i njihovim pomagačima, ali za sada, do daljeg, ne ulaziti u neposredne borbe osim u slučajevima samoodbrane kao što je slučaj u Hrvatskoj.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_6.htm</ref>|Program četničkog pokreta DM od septembra 1941. upućen izbegličkoj vladi Kraljevine Jugoslavije}} {{izdvojeni citat|Nije moja namera da ratujem protiv okupatora, jer kao generalštabni oficir poznajem snage obeju snaga. [...] Nećemo se boriti protiv Nemaca, pa ni onda ako nam ova borba bude nametnuta.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_244.htm Zapisnik sa sastanka Draže Mihailovića i predstavnika nemačkog opunomoćenog komandanta korpusa u Srbiji od 12. novembra 1941. o saradnji u borbi protiv partizana]</ref>|Pukovnik Draža Mihailović na [[Sastanak u Divcima|sastanku u Divcima]], 11. novembra 1941.}} {{izdvojeni citat|Ja i svi moji drugovi nacionalisti zahvaljujemo Italijanskoj Vojnoj Sili za veličanstvenu pomoć koja nam je ukazana u najcrnjem momentu naše nacionalne istorije.<ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Zagreb-Beograd, 1979, str. 237.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_90.htm Pismo Jakova Jovovića od 29. maja 1942. italijanskom guverneru Crne Gore o ličnom i opštem stavu četnika prema italijanskom okupatoru]</ref>|Marinski kapetan Jakov Jovović u pismu od 29. maja 1942. generalu Alesandru Pirciju Biroliju, italijanskom guverneru Crne Gore}} {{izdvojeni citat|D.M.-pokret: Mihailovićeva taktika se sastoji u tome da organizuje i štedi svoje snage za planirani narodni ustanak. On izbjegava svaki konflikt sa okupacionim trupama.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=665&rec=78&roll=332 Nacionalni arhiv Vašington, T-78, rolna 332, frejm 6289915: Procjena situacije komande Jugoistoka za februar 1943 (2. mart 1943.)]</ref>|Procjena situacije komande Jugoistoka za februar 1943. (2. mart 1943.)}} {{izdvojeni citat|Ako se pokaže kao zgodno za uništenje komunističkih grupa u šumi i njihovih simpatizera, služiti se i okupatorom, kome preko za to pogodnih ličnost njih prokazivati. U tome moralisti neka ne vide ništa nemoralno.<ref>AVII, ČA, CG—V—1581, Direktiva delegata VK R. Perhineka od 5. juna 1943.</ref><ref>[https://znaci.org/00003/639.pdf Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori — Četnički i federalistički pokret 1941 — 1945, Obod, Cetinje, 1977.], str. 368.</ref>|Rudolf Perhinek, delegat Vrhovne komande JVuO za Crnu Goru, u direktivi od 5. juna 1943.}} {{izdvojeni citat|Sa okupatorom održavati dobre odnose i ne napadati ga već po mogućnosti iskoristiti ga svugde i na svakom mestu do uništenja komunista.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_2.htm Naređenje komandanta operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine od 17. septembra 1943. komandantu Gatačke brigade o saradnji četnika i Nemaca u borbi protiv NOVJ]</ref>|Naređenje Petra Baćovića, komandanta operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine o saradnji četnika i Nemaca u borbi protiv NOVJ (17. septembar 1943.)}} {{izdvojeni citat|Koristeći se akcijom okupatora i satelita, upotrebiti sve raspoložive snage za potpuno čišćenje od komunista svih srpskih pokrajina.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_43.htm Pismo majora Zaharija Ostojića od 6. decembra 1943. Draži Mihailoviću o potrebi većeg angažovanja četnika s okupatorskim trupama radi sprečavanja prodora jedinica NOVJ u Srbiju]</ref>|Iz pisma Zaharija Ostojića Draži Mihailoviću od 6. decembra 1943.}} {{izdvojeni citat|U velikom broju neprijatelja protiv kojih se borimo nije ništa nelogično koristiti jedne protiv drugih.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 1a/1, depeša br. 361.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref>|General Dragoljub Mihailović u depeši od 13. januara 1944.}} {{izdvojeni citat|Četničko držanje se neće promijeniti sve do neposredno pred [savezničko] iskrcavanje.<ref>NAW, T-314, Roll 564,000510</ref>|Izvještaj obavještajnog odjeljenja nemačkog [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog korpusa]] za period od 13. februara do 12. marta 1944.}} {{izdvojeni citat|Četnike su podržavali naši saveznici Italijani, a i naši neprijatelji Englezi. Italijani su neprestano nastojali da četnike upotrebe u borbi protiv komunista, premda smo mi Italijanima dali nepobitne dokaze da Mihailović najuže sarađuje sa saveznicima i da mu je jedini cilj da iskoristi Italijane, kako bi i njih u pogodnom trenutku izbacio iz zemlje.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Događaji na Balkanu od 1. januara do 31. marta 1944.)}} {{izdvojeni citat|U početku su postojala dva pokreta otpora u Jugoslaviji, četnici i partizani. Otpor četnika je trajao samo do jeseni 1941, njihovi lideri su tada prešli neprijatelju ili se vratili pasivnosti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/3_1_0.htm Basil Davidson: PARTISAN PICTURE] "In the beginning there had been two resistance movements in Jugoslavia, the chetniks and the partisans. The resistance of the chetniks had lasted only until the autumn of 1941, their leaders then going over to the enemy or returning to passivity."</ref>|[[Basil Davidson]]}} {{izdvojeni citat|Plan nacionalista bio je sledeći: dokle god su nemački i italijanski okupatori u zemlji, da se od njih na ovaj ili onaj način dobije što je moguće više oružja. To je bio jedini razlog zbog koga su četnici, povremeno, sarađivali sa okupatorom. Niko od nacionalista nije imao nikakve simpatije za ratne ciljeve okupatora i niko od četnika nije bio spreman da se bori za ratne ciljeve Nemačke ili Italije. <br /> Ovo se, pre svega, u potpunosti odnosi na srpskog vođu četnika, bivšeg pukovnika Generalštaba Dražu Mihailovića. Politika ovog srpskog nacionaliste može da se razume i objasni samo iz tog, ratnog okvira, kada u zemlji besni građanski rat.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 149.</ref>|[[Hermann Neubacher]]}} U Srbiji će između antiokupatorskih pokreta doći do suprotstavljanja dvije strategije: ofanzivne, komunističke, i strategije [[Atantizam|atantizma]], četničke.<ref name="Petranović"/> Četnički odnos prema [[ustanak u Srbiji 1941.|ustanku u Srbiji 1941.]] i borbi protiv okupatora je bio da je borba počela prerano, tj. da vrijeme za borbu protiv okupatora još nije došlo, budući da je Njemačka još uvijek jaka. Naime, borbe treba otpočeti kada Saveznici stignu do Balkana. Do tada, treba čuvati snage i boriti se protiv unutrašnjih neprijatelja: {{izdvojeni citat|Početi odmah sa propagandom protiv komunista i svugde i na svakom mestu objasniti istinu da je do ovoga žalosnog stanja došlo zato što su oni u želji da preotmu vlast počeli borbu prerano. Narodu uvek skrenuti pažnju na jednu nepobitnu činjenicu: Nemačka mora izgubiti rat pa makar koliko on dugo trajao. (...) Mi zato nećemo i ne možemo zajedno sa Nemcima ali nećemo ni u otvorenu borbu, koju sada ne možemo izdržati. Mi ćemo nastaviti da se spremamo da se naoružavamo i počećemo borbu onda kad naši saveznici vežu Nemačke snage na Balkanu i budu u stanju da i nas potpomognu. Dotle dok ovaj momenat ne dođe mi moramo iskoristiti rasulo kod komunista da ih razoružamo (...)<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_33.htm Naređenje Štaba 1. valjevskog četničkog odreda od 13. decembra 1941. za saradnju sa vlastima srpske kvislinške vlade</ref>|Naređenje Štaba 1. valjevskog četničkog odreda za saradnju sa vlastima srpske kvislinške vlade (13. decembra 1941.)}} Četnici su često isticali da bi za ostvarenje svojih političkih i vojnih ciljeva bilo poželjno „koristiti“ okupatora, dok su zapravo okupatori instrumentalizovali četnike, u prvom redu za borbu protiv pripadnika [[Narodnooslobodilački pokret|NOP]]-a, tj. za održavanje reda i mira na okupiranim teritorijama. »Iskorištavanje neprijatelja« u potrebnoj mjeri — kako su četnici voljeli nazivati svoj način kolaboracije — činilo im se kao jedino rješenje i to je bio pravac kojim su oni odlučili krenuti. Tako je kroz stanovito vrijeme i u raznim dijelovima Jugoslavije došlo do kolaboracije četnika, najprije s [[Milan Nedić|Nedić]]evim snagama u Srbiji, zatim s [[Talijani]]ma u [[Kraljevina Crna Gora (1941-1944)|Crnoj Gori]] i u talijanskim dijelovima [[NDH]], zatim s nekim [[Ante Pavelić|Pavelić]]evim snagama u dijelovima [[Bosna (regija)|Bosne]] koje su kontrolirali [[Nijemci]], a nakon talijanskog sloma i s Nijemcima neposredno.<ref>[https://znaci.org/00001/40_45.htm DVOJNA POLITIKA U SRBIJI]</ref> Antikomunizam je bio glavni ideološki faktor koji je prouzrokovao nalaženje zajedničkih interesa između JVuO i okupatorâ, ali i između JVuO i kvislinških, odnosno domaćih profašističkih pokreta.<ref>[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]</ref> Takođe, prema mišljenju profesora [[Branko Petranović|Branka Petranovića]], saradnja četnika sa okupatorima i kvislinzima bila je antikomunistička po svojoj suštini.<ref>Branko Petranović, Srbija u Drugom svetskom ratu 1939-1945, Vojnoizdavački i novinski centar, Beograd, 1992, str. 363.</ref> Britanski kapetan Bil Hadson 1942. konstatuje da Mihailović "još sarađuje s Osovinom u Crnoj Gori i Sandžaku i miruje u Srbiji", a u Dalmaciji Trifunovićevi legalizovani četnici, podsticani od Italijana, "sanjaju o nekoj Srbo-Sloveniji i Dalmaciji".<ref name="Deakin2">[https://www.znaci.org/00001/5_3.htm William Deakin, BOJOVNA PLANINA]</ref> Direktiva komandanta operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine od 9. januara 1942. potčinjenim oficirima za slučaj napada italijanskih i nemačkih jedinica kaže: {{izdvojeni citat|Situacija je takova da svakog trenutka može doći do nemačko-italijanske invazije našeg oslobođenog dela Kraljevine Jugoslavije, a odnos snaga ne daje izgleda za naš uspešan otpor. U takvoj situaciji, svaki otpor bio bi štetan do krajnosti za srpsko stanovništvo u ovom kraju, a uz to uzaludan. (...) Borba se može i mora produžiti, prvenstveno tamo gde je najlakše, a to je u delu naše Kraljevine gde nema jakih okupatorskih garnizona i gde je okupator manje zainteresovan (...) iako se ne može napadati može se dugo braniti, koristeći sva sredstva koja služe braniocu, naročito prikrivanje, kamuflažu i tajnost uopšte.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1.htm 38. Direktiva komandanta operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine od 9. januara 1942. potčinjenim oficirima za postupak u slučaju napada italijanskih i nemačkih jedinica na četnike</ref>|Direktiva komandanta operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine za postupak u slučaju napada italijanskih i nemačkih jedinica (9. januara 1942.)}} U izvještaju o pokušaju organizovanja odreda JVuO u [[Slavonija|Slavoniji]], koji je 13. februara 1942. kapetan [[Žarko Milurović]] poslao majoru [[Bošku Todoroviću]], predlaže se kakav bi stav trebalo zauzeti prema okupacionim vlastima, kao i prema [[Ustaše|ustaša]]ma. Kada je o ustašama riječ, Milurović piše da će »osveta i pokolj biće izvršen nad ustašama — krivcima i oficirima — izdajnicima«, dok za Nijemce daje sljedeću preporuku: {{izdvojeni citat|Prema okupatorima, u početku, bićemo pasivni i sa njima prećutno imati jedan »Džetleman-agreman«, a ako pak oni okrenu drukčije, ili njihova situacija bude loša, onda sa njima učiniti što i sa ustašama.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_58.htm Izveštaj kapetana Žarka Milurovića od 13. februara 1942. majoru Bošku Todoroviću o pokušaju organizovanja četničkih jedinica u Slavoniji]</ref>}} [[Dobroslav Jevđević]], uoči predstojeće [[Operacija Trio|operacije protiv partizana u Hercegovini, Crnoj Gori i Sandžaku]], obavještava Dražu Mihailovića aprila 1942. o tome kakvi su odnosi između četnika i Italijana: {{izdvojeni citat|Usled nemilosrdnog partizanskog terora prisiljeni smo bili na razgovore i kolaboraciju sa italijanskim trupama koje su to jedva dočekale, da izbegnu borbi izlaganju svojih vojnika, nadajući se da ćemo mi sami likvidirati komuniste. Talijanska vojska nam je dala u više mahova oružje zatim oko 250.000 metaka, 10 mitraljeza i daje na revers i veće količine hrane za odrede koju upotrebljujemo za prehranu stanovništva koje direktno skapava od gladi. Svi ti odredi su isključivo pod komandom naših aktivnih oficira i spremni u svakom času da izvrše svaku zapovijest protiv Italijana ili koga god želite. O ovom sam smatrao za dužnost da Vas izvestim!<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_77.htm Izveštaj Dobrosava Jevđevića od aprila 1942. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj i ekonomskoj situaciji u Bosni, Hercegovini i Dalmaciji i o saradnji četnika sa italijanskim okupatorom u borbi protiv NOP-a]</ref>}} U sličnom tonu Jevđević jula 1942. piše i [[Petar Baćović|Petru Baćoviću]]. Kao presudan faktor za približavanje četnika Italijanima, pored antagonizma prema partizanima, Jevđević ukazuje i na politiku [[Ustaše|ustaških]] vlasti prema Srbima u [[NDH]]: {{izdvojeni citat|Za nas Srbe taktiziranje sa Italijom donosilo je spas od Ustaških pokolja, preuzimanja srpskog oružja u srpske ruke, dobivanje hrane izgladneloj srpskoj sirotinji i stvaranje jedne prostrane poluslobodne zone u kojoj bi se mogla nesmetano vršiti politička i vojna organizacija Srpskoga naroda. I ako je komunistički val naneo mnogo nesreće srpskom narodu, učinio nam je jedno veliko dobro, jer je prisilio Italiju da nam dade daleko veći broj oružja i živeža nego što je to ranije predviđala. Kako je naša snaga rasla mi smo bili čvršći u našim zahtevima i prećutno sve više otimali uzde iz ruku.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_130.htm Izveštaj Dobroslava Jevđevića iz druge polovine jula 1942. majoru Petru Baćoviću o vojno-političkoj i ekonomskoj situaciji u Hercegovini i saradnji sa italijanskim okupatorom]</ref>}} Potpisivanjem [[Suradnja četnika sa NDH|ugovora sa ustaškim vlastima]] u aprilu, maju i junu 1942, četnički odredi na teritoriji NDH obavezali su se na priznanje [[suverenitet]]a (»vrhovničtvo«) kvislinške države i njezinog [[Ante Pavelić|poglavnika]], kao i na prekid svih neprijateljstava sa civilnim i vojnim vlastima NDH. Zaključivanjem ovih sporazuma, većina bosanskih četnika bila je ''de facto'' inkorporirana u njemački okupacioni sistem. U [[Doboj]]u je 9. jula 1942. sačinjen aneks ugovora potpisanog 28. maja od strane predstavnika NDH i pripadnika Ozrenskog i Trebavskog četničkog odreda.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_89.htm Zapisnik o sporazumu između predstavnika Ozrenskog, Trebavskog i odreda "Kralj Petar II" i NDH od 28. maja 1942. o saradnji u borbi protiv NOP-a u istočnoj Bosni]</ref> U biti, aneks se sastoji od jedne tačke: {{izdvojeni citat|Predstavnici gore označenih četničkih odreda izjavljuju: »Samo se po sebi razumije da se trenutkom prekida neprijateljstva sa hrvatskim domobranstvom prekidaju i neprijateljstva protivu savezničkih njemačkih i talijanskih četa«.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_117.htm Dodatak zapisniku o sporazumu između Ozrenskog i Trebavskog četničkog odreda i predstavnika NDH od 28. maja 1942. sačinjen 9. jula 1942. godine]</ref>}} U svijetlu saradnje četnika i Italijana u zajedničkom frontu protiv partizana, paradigmatičan je i izvještaj koji je 28. jula 1942. Vrhovnoj komandi JVuO uputio kapetan [[Vojislav Lukačević]] (pseudonim »Rampini«): {{izdvojeni citat|12. jula sastali smo se sa Vojvodom Birčaninom u Nevesinju. Vojvoda kao Vaš punomoćnik za zapadnu Bosnu, Liku, Dalmaciju i Hercegovinu, u pratnji celog štaba baš je vršio inspekciju četničkih odreda po Hercegovini. Svi četnici na ovoj teritoriji su legalizovani i dejstvuju u tesnoj saradnji sa Italijanima te im predaju i sve zarobljenike i krivce.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_132.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 19. jula do 3. avgusta 1942. godine]</ref>}} U Zimonjića Kuli kod [[Avtovac|Avtovca]] 22. jula 1942. godine, održan je sastanak [[Ilija Trifunović-Birčanin|Ilije Trifunovića-Birčanina]] sa Dražom Mihailovićem. Sastanku su prisustvovali i major [[Zaharije Ostojić]], kapetan [[Pavle Đurišić]] i veći broj četničkih komandanata i vođa iz [[Hercegovina|Hercegovine]]. U izveštaju italijanske Više komande oružanih snaga »Slovenija—Dalmacija« od 7. avgusta 1942. o tom sastanku, između ostalog, piše: {{izdvojeni citat|U toku razgovora vođe Hercegovine razmatrali su delatnost italijanskih trupa na područjima Hrvatske nastanjenim pravoslavnim stanovništvom, navodno, zaključili da je potrebno nastaviti postojeću lojalnu saradnju u borbi protiv komunista i za normalizaciju prilika. — Na interpelaciju Trifunovića o njegovim operativnim planovima, general Mihailović je, navodno, izjavio da je vlada iz Londona vršila pritisak na njega da ponovo raspali gerilski rat protiv trupa Osovine na Balkanu. On je, navodno, odgovorio da učešće Srba u borbi, može da bude razmatrano tek kada Rusi budu u Budimpešti a Englezi u Sofiji. — Ovo zbog toga što se, s obzirom na već pretrpljene gubitke srpskog stanovništva u ratu, u ustaškim progonima i u partizanskom ustanku, tom stanovništvu ne mogu nametati nove žrtve i novi rizici...<ref>Arhiv VII, NAW-I-T-821, r. 403, sn. 55—57</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_121.htm Izveštaj majora Petra Baćovića od 16. jula 1942. Draži Mihailoviću o vojnopolitičkoj situaciji u Hercegovini i saradnji sa italijanskim okupatorom]</ref>}} Drugog dana konferencije, Trifunović-Birčanin je sa Dobroslavom Jevđevićem otputovao nedaleko od [[Trebinje|Trebinja]], gdje se sastaju sa [[Radmilom Grđićem]] i [[Milanom Šantićem]], političkim predstavnicima četnika u Hercegovini. Njemački konzulat u [[Sarajevo|Sarajevu]] je izvijestio 20. avgusta 1942. poslanstvo u [[Zagreb]]u da je na sastanku postignut dogovor o neposrednoj strategiji, te da su ustanovljeni krajnji ciljevi borbe: * Stvaranje [[Velika Srbija|Velike Srbije]], * Uništavanje partizana, * Uklanjanje katolika i muslimana, * Nepriznavanje [[NDH]], * Ne surađivati sa Nijemcima i * Privremena saradnja sa Italijanima radi dobijanja oružja, municije i hrane.<ref>Matteo J. Milazzo, The Chetnik Movement & the Yugoslav Resistance. Baltimore, Maryland: Johns Hopkins University Press, 1975, p. 94–95.</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 261.</ref> [[Radivoje Kerović]], komandant [[Majevica|majevičkih]] četnika, u pismu njemačkoj komandi u [[Tuzla|Tuzli]] od 10. avgusta 1942. navodi da ima puno povjerenje u okupacionu silu i obećava da četnici neće izazivati incidente i napadati [[Wehrmacht]] i snage NDH: {{izdvojeni citat|Što se tiče Hrvatske vojske, ona je do danas prema nama bila korektna i u nju ima povjerenja. U Njemačku vojnu silu imamo potpuno povjerenje i spremni smo sa njom potpuno lojalno sarađivati, samo ako su naši životi i imovina obezbeđena. Do danas nije zabilježen nijedan slučaj napada sa naše strane na Njemačku vojsku ne samo na Majevici, nego i u cijeloj Bosni, a garantujemo da se to ni u buduće neće desiti.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_142.htm Obaveštenje Štaba Majevičke četničke grupe od 10. avgusta 1942. nemačkoj komandi u Tuzli o uslovima četničko-nemačke saradnje]</ref>}} Kapetan Pavle Đurišić u uputstvu koje je krajem avgusta 1942. poslao komandantu [[Nova Varoš|novovaroškog]] sreza, poručniku [[Vuk Kalaitović|Vuku Kalaitoviću]], preporučuje da, paralelno sa beskompromisnim stavom prema partizanima, treba imati i lojalno držanje u odnosu na okupatorske snage: {{izdvojeni citat|Da bi Vam se olakšao rad na terenu, aktom ove komande Pov. Br. 344 od 26 ov. m., traženo je od Komandanta divizije »Venecija« da Vas u područnom Vam srezu smatra legalnim, kao i Vaš rad, pošto ste pod komandom potpisatog. Vaš stav prema okupatoru ima biti lojalan i upravljen tačno po naređenjima i direktivama ove Komande. Nikakvih akcija nesmete preduzeti da prethodno ne obavestite ovu Komandu o njima.<ref name="ReferenceB">[https://znaci.org/00001/4_14_1_157.htm Uputstvo Štaba Limsko-sandžačkih četničkih odreda od 30. avgusta 1942. komandantu novovaroškog sreza za lojalan stav prema okupatoru i bespoštednu borbu protiv pripadnika NOP-a]</ref>}} Radmilo Grđić, politički predstavnik Komande bosanskih, ličko-dalmatinskih i hercegovačkih vojnočetničkih odreda pri italijanskoj Višoj komandi oružanih snaga »Slovenija — Dalmacija« (''Supersloda''), u izvještaju poslatom Draži Mihailoviću krajem septembra 1942, piše o držanju četnika prema Italijanima, o uslovljenosti pozitivnog stava prema okupatoru [[Genocid u NDH|ustaškim genocidom nad Srbima]] te o saradnji sa italijanskom vojskom u borbi protiv [[NOVJ]]: {{izdvojeni citat|Vama, gospodine ministre, moram da saopštim i tu činjenicu: da nije bilo te dobre volje i pomoći italijanske, ja ne znam kad bi se — i da li bi se uopšte — obnovila četnička organizacija, i kad bi se ovi krajevi oslobodili od partizana. Razume se, da su oni imali tu svoje interesa pred očima, ali je istina da je to bio jedini put da dođemo ponovo do svoje nacionalne oružane organizacije i do oslobođenja naših krajeva od partizana. Ostaće istorijska činjenica: da je italijanska politika učinila strašan zločin prema srpskom narodu osnivajući, zajedno sa Nemcima, Pavelićevu Hrvatsku, — ali da je i italijanska vojska zaustavila klanje Srba od strane ustaša, a posle toga Srbima dala odlučnu pomoć da se oslobode partizana.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_173.htm Izveštaj četničkog predstavnika pri italijanskoj Višoj komandi oružanih snaga "Slovenija—Dalmacija" s kraja septembra 1942. Draži Mihailoviću o razlozima saradnje sa italijanskim okupatorom]</ref>}} [[File:Chetniks with Italians in Bosansko Grahovo 1942.jpg|thumb|Četnički komandanti [[Milan Cvjetićanin]] i [[Brane Bogunović]] predaju raport italijanskom komandantu, [[Bosansko Grahovo]], avgust 1942.]] 12. oktobra 1942. general Mihailović (koji u tom trenutku boravi u štabu Pavla Đurišića u selu [[Gornje Lipovo]], pokraj [[Kolašin]]a) šalje kapetanu [[Đuru Ivetiću]], komandantu sektora [[Boka kotorska|Kotorski zaliv]] — [[Grbalj]] — [[Luštica]], odobrenje za legalizaciju odreda kod italijanskih trupa: {{izdvojeni citat|OVLAŠĆENJE Kojim odobravam pešadijskom kapetanu I klase Đuru Ivetiću, da može svoj odred u cilju što boljeg rada za Otadžbinu legalizovati kod okupatorskih vlasti na najpogodniji način, starajući se pri tome da ostane na nacionalnoj liniji. Uputstva po ovome dobiće od majora Radulovića. Ovo čuvati kao strogo poverljivo.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_179.htm Ovlašćenje Draže Mihailovića od 12. oktobra 1942. kapetanu Đuru Ivetiću za legalizaciju odreda kod okupatorskih vlasti]</ref>}} Italijani su znali da se u njihovoj okupacionoj zoni nalazi general Mihailović, koga Nemci traže, ali su ga tolerisali, dok god su četnici bili u njihovoj službi ili zadržavali pasivan stav prema okupatoru. 2. novembra 1942. Pavle Đurišić izveštava Dražu Mihailovića da je razgovarao sa okupacionim guvernerom Crne Gore o njemu, i da Italijani nemaju ništa protiv njegovog boravka u Đurišićevom štabu: {{izdvojeni citat|Ništa nemaju protiv Vas samo da se ne stvori ovde drugi front i da ne uđemo u neku avanturu.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_184.htm Izveštaj kapetana Pavla Đurišića od 2. novembra 1942. Draži Mihailoviću o poseti italijanskom guverneru Crne Gore i stanju u Crnoj Gori]</ref><ref>Damjan Pavlica, Draža za početnike - priručnik za borbu protiv revizije prošlosti, Levo krilo, Beograd, 2014, str. 60.</ref>}} U [[Kulaši]]ma, blizu [[Prnjavor]]a, 1. decembra 1942. godine, održana je međuodredska konferencija bosanskih četničkih odreda. Konferenciji su prisustvovali gotovo svi komandanti odredâ i većina članova Štaba bosanskih četničkih odreda, kao npr. [[Rade Radić]], koji se nalazio na čelu Komande bosanskih četničkih odreda, zatim pop [[Savo Božić]], komandant odreda »Trebava«, [[Lazar Tešanović]], komandant odreda »Obilić«, major [[Slavoljub Vranješević]], kao i delegati odreda čiji komandanti nijesu uzeli učešća.<ref>Petar Kačavenda, Prilog pitanju odnosa Komande bosanskih četnika i Vrhovne komande Draže Mihailovića (1942), Prilozi, br. 8., Sarajevo, 1982, str. 266-267.</ref> Govoreći o rezultatima i posljedicama postignutih [[Suradnja četnika sa NDH|sporazuma sa vlastima NDH]], Stevan Botić, delegat sa [[Trebava|Trebave]] i lokalni prvak [[Zemljoradnička stranka (Jugoslavija)|Zemljoradničke stranke]] prije rata, istakao je: {{izdvojeni citat|Mi četnici demoralisani smo kao saveznici ustaša i Nemaca, а to tako da i London sam hvali partizane, а ne nas četnike. Mi smo silom prilika sklopili ugovor о primirju, ali danas se situacija menja da ćе se usporiti oslobođenje, а sa druge strane partizani postaju sve aktivniji prema ustašama... Treba da imamo na umu da s obzirom na današnju situaciju treba da zauzmemo drugi stav i da se borimo kao što to rade partizani ра da i mi uzimamo oružje, ја sam mišljenja da bi bilo potrebno da napadamo Hrvate, i da uzimamo oružje od ustaša...<ref>Zapisnik međuodredske konferencije, ВН—Х—573.</ref><ref>Rasim Hurem, Sporazumi o saradnji između državnih organa Nezavisne države Hrvatske i nekih četničkih odreda u istočnoj Bosni 1942. godine. Prilozi, Sarajevo, 1966, br. 2, str. 321.</ref>}} Major Slavoljub Vranješević, komandant zapadne Bosne JVuO, u izvještaju s početka februara 1943. piše da se četnici bore protiv partizana u sadejstvu sa Njemcima, kao i da se ovi raspituju da li bosanski četnici stoje pod vođstvom Draže Mihailovića: {{izdvojeni citat|Četnički odredi učestvuju u borbi zajedno sa Nemcima češće puta, ali na zasebnim sektorima. Pre našeg dolaska, Nemci su uspeli da u borbu protiv komunista uvode četnike tako, da im ovi osiguravaju krila i da se mešaju u komandovanje. Ovome se je odmah stalo na put, ma da sa dosta poteškoća. Po sebi se razume da se mnogo interesuju o tome, da li mi imamo kakve veze sa Dražom Mihailovićem — što mi odbijamo, navodeći da je to samo komunistička propaganda kako bi izazvali Nemce protiv nas, pa nas tako priklještene, uveli u svoje redove. Ipak, često puta Nemci čuju kako svi četnici pevaju »Od Topole pa do Ravne Gore« ili »Od Manjače pa do Ravne Gore«, »sve su straže generala Draže« itd., dakle jasno primećuju, ali moraju da trpe. Njihova nemoć oseća se.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_27.htm Izveštaj majora Slavoljuba Vranješevića od 3. februara 1943. majoru Zahariju Ostojiću o vojno-političkoj situaciji u četničkim odredima zapadne Bosne i saradnji sa nemačkim i ustaško-domobranskim jedinicama]</ref>}} 28. februara 1943. oficiri [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|15. brdskog armijskog korpusa]] [[Wehrmacht]]a daju o četnicima sljedeće karakteristike: {{izdvojeni citat|Četnici spolja odaju utisak lojalne saradnje, ali iz agresivnog ponašanja pojedinaca, razoružanja izdvojenih hrvatskih odeljenja i pustošenja muslimanskih i hrvatskih sela vidi se da veruju da će njihov čas kucnuti uskoro. Upadljiva je želja za municijom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=554&broj=365 National Archive Washington, T314, Roll 554, frame no. 000359.] <br /> ({{jez-njem|"Die Cetniks erwecken zwar äusserlich zunächst noch den Eindruck loyaler Zusammenarbeit, aber aus der aggressiven Haltung Einzelner, dem Entwaffnen abgelegener kroat. Abteilungen und der Plünderung von muselmanischen und kroat. Gehöften ist zu entnehmen, dass sie ihre Stunde bald für gekommen halten. Auffalend ist das Bestreben aller Cetnikabteilungen, auf jede erdenkliche Weise Munition in die Hände zu bekommen."}})</ref>}} {{izdvojeni citat|Četnici: Prividna saradnja, naročito kad su neposredno ugroženi; inače, velikosrpski raspoloženi.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=210&rec=314&roll=1548 National Archive and Records Administration, T314, Roll 1548, frame no. 000204.] <br /> ({{jez-njem|"Četnik: Scheinbare Zusammenarbeit, besonders dann wenn sie bedroht sind, ansonsten grosserbisch [sic!] gestimmt."}})</ref>|Procjena situacije u [[NDH]] od strane njemačke komande 2. zbornog područja (14.2.44)}} Zamisao Vrhovne komande JVuO i generala Draže Mihailovića o »iskorištavanju neprijatelja« s prevashodnim ciljem »uništenja komunista«, svom ostvarenju je najbliže došla tokom [[Operacija Weiss|operacije Weiss]], tj. [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]]. Osnovna ideja četničkog operacijskog plana je bila da se sa na brzinu prikupljenim snagama iz [[Hercegovina|Hercegovine]] i [[Istočna Bosna|istočne Bosne]] spriječi prodor Glavne operativne grupe [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] u Hercegovinu, a zatim da se s jakim četničkim snagama iz [[Crna Gora|Crne Gore]] i Hercegovine, u sadejstvu s italijanskim, njemačkim i [[Ustaše|ustaško]]-[[Hrvatsko domobranstvo|domobranskim]] jedinicama izvrši koncentrični napad na partizane. Time bi se postiglo opkoljavanje snaga NOVJ, nakon čega bi se pristupilo njihovom potpunom uništenju u džepu [[Neretva|Neretve]]. Za provedbu ovog cilja, četnička Vrhovna komanda se rukovodila sljedećim načelima: {{izdvojeni citat|Budite uvereni da su mi pred očima na prvom mestu interesi naroda. Nema nikakve bojazni da dođe do nerazmišljenih naših akcija, ali u svim svojim potezima moramo biti odlučni i rešeni. Poznajemo mi vrlo dobro sve naše neprijatelje i znamo tačno dokle i kako možemo zatezati. [...] Mi radimo samo za sebe i nikog više; nas se samo tiču interesi Srba i buduće Jugoslavije; za postizanje cilja koristimo jednog neprijatelja protivu drugog, tačno onako, kao što i svi neprijatelji, bez razlike rade; postići uspeh s najmanje moguće žrtava, ali podneti i najveće žrtve, ako je to potrebno za opštu stvar; sačuvati narod od svakog nepotrebnog izlaganja na domu. O svemu ovome vodi se računa.<ref>''Документи о издајству Драже Михаиловића — књига 1'', Државна комисија за утврђивање злочина окупатора и његових помагача, Београд, 1945, док. бр. 66, стр. 117—118.</ref><ref>[https://znaci.org/00003/639.pdf Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori — Četnički i federalistički pokret 1941 — 1945, Obod, Cetinje, 1977.], str. 320—321.</ref>|Iz pisma generala [[Dragoljub Mihailović|Dragoljuba Mihailovića]] pukovniku [[Bajo Stanišić|Baju Stanišiću]], 9. mart 1943. godine}} U depeši koju je 30. maja 1943. poslao majoru [[Karl Novak|Karlu Novaku]] (pseudonim »Ludvig«), komandantu [[Plava garda|Plave garde]], general [[Draža Mihailović]] o potencijalnim kontaktima sa Italijanima piše: {{izdvojeni citat|Što se tiče nekih razgovora sa italijanskim komandantom to nije poželjno, ali ukoliko možete da ih izradite na pogodan način to učinite ne kompromitujući ni pokret ni sebe. U teškoj borbi koju vodite treba koristiti jednog protiv drugog neprijatelja. Organizacija jugosl. vojske na Vama leži a učinite sve da je ojačate bez obzira na sve prepreke.<ref>Zbornik NOR-a, XIV/II, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 741.</ref>}} U pismu od 22. juna 1943. upućenom [[Mladen Žujović|Mladenu Žujoviću]], vojvoda [[Momčilo Đujić]] naglašava da su italijansko-četnički odnosi besprijekorni, izražavajući nadu da ni u budućnosti neće doći ni do kakve promjene u tom pogledu: {{izdvojeni citat|Naši odnosi sa Italijanima teku i dalje normalno u najboljoj prijateljskoj atmosferi, i mi smo uvereni da će tako ostati i do kraja i da će konačno biti krunisani trajnim prijateljstvom između naša dva naroda.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 798.</ref>}} Kakav je stav Vrhovna komanda JVuO smatrala da bi trebalo zauzeti spram Njemaca i oružanih snaga [[NDH]] s jedne, odnosno [[NOVJ]] s druge strane, može se zaključiti i iz depeša majora [[Zaharije Ostojić|Zaharija Ostojića]] upućenih 20. jula 1943. kapetanu Borivoju Mitranoviću, delegatu Vrhovne komande za Zapadnu Bosnu. Major Ostojić, između ostalog, poručuje: {{izdvojeni citat|[[Rade Radić|Radić]] neka vodi politiku sa Nemcima i Hrvatima, samo im ništa ne verovati, a odrede sačuvati po svaku cenu, izbegavajući borbu sa Nemcima. Niko od oficira i komandanata da ne razgovara sa Nemcima, nego da sve svršava Radić, kome vi dajte instrukcije. Dok ne uništimo boljševike, koji su neprijatelj broj jedan, prema svima ostalima voditi politiku.<ref>AVII, ČA, k. 18, reg. br. 27/7</ref><ref>Zbornik NOR-a, XIV/2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 810, fus. 7.</ref>}} Naredba komandanta 1. takovske brigade potporučnika [[Čedomira Unkovića]] od 22. jula 1943. godine, najbolje ilustruje koliko je strategija atantizma (oklijevanja i neizazivanja okupatora do povoljnog trenutka), koju je četničko vođstvo zagovaralo bila neučinkovita, budući da Njemci nijesu obustavili represalije nad civilnim stanovništvom i rekviziciju životnih namirnica: {{izdvojeni citat|Svesni svireposti okupatora nastojali smo svima silama da ga ničim ne izazovemo. Davali smo mu sve šta je tražio: hranu, stoku i ostale životne potrebe, lišavajući se na taj način najpotrebnijih sredstava za život, samo da ga ne izazovemo. Niti jedan naš metak nije ispaljen na okupatora, iako se u svima krajevima naše otadžbine vode ogorčene borbe sa okupatorom na život i smrt. Cela je Jugoslavija upaljena, samo je naša Srbija mirna, a u celoj Srbiji najmirniji je bio naš srez. Naše jedinice, formirane po naređenju Njegovog Veličanstva Kralja izbegavale su svaki susret sa Okupatorom i svako izazivanje Okupatora u tolikoj meri, da za vreme ove terorističke akcije, kao i pre, okupator nije primetio niti jednog oružanog niti nenaoružanog četnika. Ova kaznena ekspedicija nije bila upućena da nas »kazni« za neku našu nelojalnost ili izazivanje okupatora, jer toga nije ni bilo, već su je uputile sluge Hitlera — loše sluge goreg gospodara, u slepoj mržnji prema nama Srbima da nas unište i da nam zatru pleme.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knj. 2, Beograd, 1983, str. 827-828.</ref>}} Britanski major [[Neil Selby]] je krajem avgusta 1943. javio Kairu da su [[Draža Mihailović|Mihailovićeve]] snage u području Kopaonika (posed [[Dragutin Keserović|Keserovića]]) više "profašističke nego prosavezničke" i da ne odobravaju sabotaže protiv Nemaca.<ref name="Deakin">[https://www.znaci.org/00001/5_3.htm William Deakin: BOJOVNA PLANINA]</ref> Odnose između četnika i okupatorâ (prvenstveno njemačkog) karakterisalo je međusobno nepovjerenje, ali je zajednička opasnost, koja je prijetila od [[Tito]]vih partizana, najviše doprinijela približavanju dviju strana. Za Mihailovića su komunisti bili glavni neprijatelj, dok su okupatori predstavljali »[[Antiantifašizam|manje zlo]]« koje bi trebalo koristiti zarad uništenja većeg. U jednoj depeši iz prve polovine novembra 1943, general Mihailović svojim komandantima poručuje sljedeće: {{izdvojeni citat|Nemci su postali vrlo ljubazni, nude nam neku sigurnost a nalaze nam se za leđima. Obećavaju neke blagonaklone postupke a mi se odavno poznajemo. Nedozvolite da ni jedan naš komandant padne u grešku da im poveruje. Zbog napada komunista iz Sandžaka u pravcu Srbije prinuđeni smo da svu pažnju obratimo sada na komunističku opasnost i zato da se tačno postupi po mojim naređenjima u pogledu propagande protivu komunista, kao i u pogledu naređenja da se jednovremeno preduzme akcija protiv komunista u celoj zemlji a u isto vreme da se preduzme akcija protivu komunista iz Sandžaka koji hoće u Srbiju. Zbog toga svu pažnju moramo obratiti na uništenje komunista. Zbog toga sve pogodnosti koje nam ostali neprijatelji nude vešto i tajno iskoristiti držeći se toga da neprijatelja imamo mnogo i da ih ne možemo sve od jedared tući.<ref name="ReferenceD">[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 7. novembra do 3. decembra 1943. godine]</ref>}} {{izdvojeni citat|Potrebno je da se prema Nemcima prekine svaka akcija. Ovo je potrebno ovako: jer kad bi napali na Nemce, direktno bi pomagali komuniste, a time bi otežavali samo akciju naših snaga. Stoga ima da se prekine, do mog daljeg naređenja, svaka oružana akcija prema okupatorskim snagama.<ref>AVII, arhivski fond D. M., D — 31 — 481.</ref>|Telegram Mihailovića svojim potčinjenim komandantima 7. maja 1944.}} Nakon [[Kapitulacija Italije|kapitulacije Italije]] septembra 1943, u oblastima Jugoslavije koje su do tada spadale u italijansku okupacionu zonu, četnici su prihvatili saradnju s njemačkim trupama. Za vrijeme trajanja [[Operacija Balkanski klanac|operacije Balkanski klanac]], tokom koje je Njemcima pošlo za rukom da ovladaju zaleđem obale [[Jadransko more|Jadrana]], u depeši Vrhovnoj komandi od 20. oktobra 1943. major [[Rudolf Perhinek]] piše: {{izdvojeni citat|Žalosno ali tačno. Da nisu Nemci angažovali ovolike snage, nas ovde više ne bi bilo, jer se više niko nije hteo boriti, već samo begati, ali nije se više imalo kud... Mi se izvlačimo i gledamo da smo pozadi njih, da bi iskoristili njihovu borbu sa komunistima i uništavanje istih.<ref>AVII, ČA, Knjiga predatih depeša CG—3, Depeša br. 211.</ref><ref>Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941-1945, Obod, Cetinje, 1977, str. 408.</ref>}} 30. decembra 1943. [[Tomo Guzina]], načelnik Štaba Nevesinjskog korpusa JVuO, upućuje komandanta Konjičke brigade na saradnju sa Njemcima »do maksimuma«, u svrhu uništenja komunista: {{izdvojeni citat|Sa Njemcima možete stupiti u vezu. Recite da ste pod mojom komandom i da pripadate grupi četničkih odreda Nevesinje — Gacko. Govorite u duhu naših usmenih razgovora t.j. odobravam Vam da sve učinite što će biti na korist Srpskog naroda. Ja sam pre par dana bio u nemačkoj Armiji u Sarajevu i pored ostalog sam molio da legalizujem i tu brigadu t.j. odred, šta mi je i obećano. Moramo sve učiniti da spasemo ono što se spasiti može pa i jednog neprijatelja koristiti da bi pomoću njega uništili drugog koji nam je opasniji. Ne treba da se plašite njemačkih oficira jer su oni dobili direktive i obaveštenja u pogledu moga sporazuma sa njihovom Armijom.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_51.htm Uputstvo komandanta Nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu Konjičke brigade za saradnju sa Nemcima]</ref>}} Takođe, u depeši koju je 3. februara 1944. majoru [[Pavle Đurišić|Pavlu Đurišiću]] (pseudonim »Berta«) poslao potpukovnik [[Mirko Lalatović]], šef 2. odseka Operativnog odeljenja VK JVUO, kaže se sljedeće: {{izdvojeni citat|Iskoristite one komandante koji sarađuju sa Nemcima u Crnoj Gori za borbu protivu komunista.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>}} I poručnik [[Jovan Pupavac]] u pismu od 10. februara 1944. upućenom komandantu Zapadne Bosne majoru Slavoljubu Vranješeviću, kao glavni razlog za napuštanje [[Dinarska četnička divizija|Dinarske četničke oblasti]], navodi to što su snage pod komandom vojvode Momčila Đujića ušle u otvorenu kolaboraciju sa okupatorom, dok ljudstvo divizije kao »milicija« služi Njemcima: {{izdvojeni citat|Dinarsku oblast sam napustio iz sledećih razloga: 1) Posle propasti Italije u Dalmaciju su došli Nemci. Komandant Dinarske oblasti pop Đujić stupio je u saradnju sa njima, najpre preko Mane Rokvića koji je došao sa njima iz Bosanskog Petrovca. Kasnije je delegirao kod štaba 114 Nemačke divizije svoga načelnika štaba kapetana Mijovića Novaka. Ljudstvo je postalo Nemačka milicija, primajući od njih redovnu hranu, municiju i dopunu oružja. Nemci su vrlo rado primili saradnju četnika.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_73.htm Izveštaj komandanta 1. brigade Bosanskokrajiškog četničkog korpusa od 10. februara 1944. komandantu korpusa o saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji]</ref>}} [[Mornarica|Mornarički]] kapetan [[Jakov Jovović]], komandant Bjelopavlićke brigade JVuO, u nedatiranom pismu svom saradniku (najvjerovatnije s kraja 1943. ili iz 1944. godine), jezgrovito formuliše stav prema njemačkom okupatoru, koji se može smatrati karakterističnim za četničko vođstvo u Crnoj Gori: {{izdvojeni citat|Saradnju sa Njemcima potpuno odobravam i ne samo to već je preporučujem kao jedini spasonosni način da se zla ovoga oslobodimo. Nemačku silu ne smatram neprijateljem ako ona čini da nas spase komunističke opasnosti, jer iako smo bili protivnici na frontu u ratu koji smo svojevremeno izgubili danas smatram da možemo biti iskreni i časni saveznici u borbi protiv komunizma. Nemačka komanda, vjerujem, ne može od mene zahtijevati da se odrečem svoje svete ideologije, svog kralja i svoje otadžbine i da će dozvoliti moju borbu za njenu slobodu. Ali svečano izjavljujem da nemačku vojsku ne smatram neprijateljskom kada je ona pristala da mi pomogne meni i mom narodu da nastavimo borbu protiv najvećeg neprijatelja sveg čovečanstva – komunizma...<ref>AVII, ČA, CG—X—381.</ref><ref>Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941-1945, Obod, Cetinje, 1977, str. 441.</ref>}} Nakon potpisivanja [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|ugovora o saradnji četnika i Wehrmachta]], komandant 4. brigade iz sastava [[Korpusa Gorske garde]] JVuO [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]], izdaje 16. januara 1944. naređenje o nenapadanju na okupatorske snage i napominje svojim potčinjenima da je primarni zadatak jedinice likvidacija komunista: {{izdvojeni citat|NAREĐUJEM: Da se Nemci i pripadnici Nemačke oružane sile ne smeju napadati pa ni razoružavati, kako po naseljenim mestima, tako na pruzi i na drumovima. Ovog mog naređenja imaju se pridržavati sve jedinice, kako bi nesmetano od okupatora mogli očistiti gore od komunista, partizana i mošinaca. Za svako neizvršenje ovog mog naređenja, učinioce dela staviću pod preki sud i kažnjavaću smrću.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_59.htm Naređenje komandanta 4. brigade korpusa Gorske garde od 16. januara 1944. komandantu 2. bataljona o stavu prema Nemcima]</ref>}} Pukovnik [[Jevrem Simić]] 12. aprila 1944. izdaje jednom četničkom oficiru objavu o nesmetanom kretanju na terenu brigade kojom komanduje, a u svrhu istrebljivanja partizanskih simpatizera i jataka: {{izdvojeni citat|OBJAVA Za G. Milića Majstorovića p.poručnika, komandanta II bataljona III leteće kosmajske brigade, koja mu se izdaje s tim da može slobodno da se kreće sam ili sa svojom vojskom po terenu koji je ugovoren sa našim saveznicima Nemcima i Bugarima i da u ime Kralja Petra II Karađorđevića oduzima svu rekviziciju i kolje sve partizanske jatake i simpatizere zbog čega će dobiti čin majora.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_115.htm Objava komandanta četničke oblasti u Srbiji od 12. aprila 1944. komandantu 2. bataljona 3. kosmajske brigade za nesmetano kretanje od okupatora i klanje simpatizera narodnooslobodilačkog pokreta]</ref>}} 20. aprila 1944. u mjestu [[Vrlika]] održan je sastanak Momčila Đujića sa rittmeisterom Pörtnerom, šefom specijalnog »odreda IC« [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog armijskog korpusa]]. Već sljedećeg dana, rittmeister Pörtner je o razgovorima s Đujićem poslao povjerljiv (»geheim«) izvještaj. Pörtner piše da mu je Đujić »tumačio političke stavove i ciljeve svoje borbe«, a bilo je riječi i o odnosu četnika prema okupatorima, kao i prema [[Ujedinjeno kraljevstvo|Ujedinjenom kraljevstvu]] i [[SSSR]]. Đujić je izrazio uvjerenje da [[Nacionalsocijalizam|nacistički]] »novi evropski poredak« — osiguravajući mjesto Srbima, kojima je cilj samo »nacionalna obnova, a ne i neko veliko srpsko carstvo« — neće »previdjeti činjenicu da je od njegovih 9000 boraca do sada u borbi protiv komunizma poginulo 3200«.<ref>[https://znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.], str. 326.</ref> Također, Đujić iznosi mišljenje o tome kakvu bi poziciju srpski narod trebalo da zauzme u sukobu između [[Sile Osovine|sila Osovine]], s jedne i [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|antihitlerovske koalicije]], s druge strane: {{izdvojeni citat|Đujić: sudbinu srpskog naroda odlučuju trojica ljudi: Staljin, Čerčil i Hitler. Staljin se kao komunista odbacuje; ostaju Čerčil i Hitler. Hitler, kao i srpski narod, u komunizmu vidi glavnog neprijatelja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=277&rec=314&roll=565 Nacionalni arhiv SAD, mikrofilm publikacija T-314, rolna 565, snimci 271—273, 15. brdski armijski korpus (XV. Gebirgs Armeekorps) (21. april 1944.).] <br/> ({{jez-njem|"Djujic fuehrte weiter aus: Das Schicksal des serbischen Volkes liege zwischen Stalin, Churchill und Hitler. Stalin schalte aus, als Vertreter des Kommunismus. Es blieben Hitler and Churchill, wobei das serbische Volk ebenso wie Adolf Hitler den Hauptfeind in Kommunismus saehen [sic]."}})</ref>}} 11. maja 1944. godine, za vrijeme [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodora operativne grupe divizija NOVJ u Srbiju]], general Dragoljub Mihailović piše pukovniku [[Milutinu Radojeviću]] da četnička kolaboracija sa okupatorom i [[Kvisling|kvislinzima]] ima za cilj samo jedno — uništenje partizana: {{izdvojeni citat|Iskoristićemo akciju Nemaca protiv komunista, i to istovremenim napadima na komuniste. Moramo nastojati da komuniste uništimo što pre, a nemačka akcija će nam dobro doći. Moramo sada ostaviti sve po strani, a samo komuniste tući.<ref>AVII, ČA, reg. br. 5/1, kut. 276.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943-1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 358, fus. 68.</ref>}} Koliko je za borbu protiv pripadnika [[Narodnooslobodilački pokret|NOP]]-a važna bila pravovremena isporuka municije četnicima od strane okupatora, vidi se i iz Mihailovićeve depeše poslate 6. februara 1945. pukovniku [[Gojko Borota|Gojku Boroti]] (pseudonim »Maus«), komandantu Romanijskog korpusa JVuO: {{izdvojeni citat|Poručite sledeće br. 11: Sva obećanja do sada nisu izvršena, u pogledu municije. Zbog toga, Srbijanske snage ne mogu učestvovati u akciji prema Tuzli, niti uopšte mogu učestvovati u akcijama. Srbijanske snage stiču uverenje, da se naročito odugovlači sa municijom i da broj 11 na ovaj način ide naročito na ruku komunistima. Celokupan uspešan rad prema komunistima zavisi isključivo od municije koju treba da nam da broj 11. Ne bismo želeli da pokvarimo odnose. O rezultatu i roku isporuke najhitnije nas izvestite.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_192.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša štaba Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 7. aprila 1945. godine]</ref>}} Dan početka ustanka u četničkim dokumentima ima više naziva: »otsudni momenat«, »presudni momenat«, »otsudni trenutak«, »momenat povoljnih uslova«, »dani moment« i dr. Četnički pokret DM je »povoljnim uslovima« smatrao invaziju saveznika na Balkan, odnosno njihov prodor u Jugoslaviju. Kako se to nije ostvarilo, do oružanog ustanka Mihailovićevog pokreta nije došlo. Pravdajući četničku neaktivnost, kao i taktičku saradnju sa okupatorom u borbi protiv partizana, Draža Mihailović je u telegramu komandantu Rasinskog četničkog korpusa 13. decembra 1943, između ostalog, napisao: {{izdvojeni citat|U odnosu na okupatora mi imamo određenu liniju od koje nećemo otstupiti makar šta bilo sve dok ne dođe do invazije Balkana. Ovo radi znanja za komandante korpusa i više starešine.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://znaci.org/00001/4_14_1_2.htm |access-date=2022-12-21 |archive-date=2022-12-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221223536/https://znaci.org/00001/4_14_1_2.htm }}</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} O četničkom stavu prema okupatoru svjedočili su i zapovjednici njemačkih i italijanskih snaga na teritoriji okupirane Jugoslavije tokom Drugog svjetskog rata. Tako je general [[Alexander Löhr]], iščekujući u zatvoru početak procesa pred Vojnim sudom u Beogradu, ostavio rukopis na preko 180 stranica, u kom se osvrće na brojne izazove s kojima je bio suočen, nakon što je u avgustu 1942. preuzeo dužnost komandanta njemačke XII armije (od januara 1943. [[Armijska grupa E]]). O četnicima Löhr piše: {{izdvojeni citat|U Srbiji je bilo u šumi raznih grupa četnika Draže Mihailovića. Borbe su bile popustile, samo je na severoistoku bilo osetnog prepadanja na saobraćaj dunavske plovidbe. Železnički saobraćaj je ometan sabotažama. Engleska i Amerika su zvanično priznale Mihailovića i njegove jedinice kao savezničku jugoslovensku vojsku, koja je bila potčinjena kralju i njegovoj vladi u Engleskoj. Ove jedinice snabdevane su vazdušnim putem. Na teritoriji koju su okupirali Italijani, od [[Sušak]]a do zaključno Crne Gore, nalazio se veliki broj - prema docnijim podacima oko 35.000 Mihailovićevih četnika, koje su Italijani snabdevali i koji su delovali po italijanskim naređenjima. U Crnoj Gori bilo je takođe separatističkih i jugoslovenskih četnika koji nisu slušali Mihailovića. I ove su Italijani snabdevali. Na jugu Bosne operisali su Mihailovićevi četnici. Inače je bilo još takozvanih lokalnih četnika koji su bili nezavisni od Mihailovića i koji su uglavnom štitili samo svoj uži kraj od ustaških i partizanskih prepada. Prema Nemcima su bili delimično hladni i rezervisani, a delimično neprijateljski raspoloženi. Pokatkad su nemačke trupe nastojale da sklope lokalne sporazume, što im je pokoji put i uspelo (u leto 1942). [[Adolf Hitler|Führer]] je zbog ovakvih odnosa bio veoma ljut. On je ponovio raniju zabranu, izdatu svim nemačkim trupama, da se ma sa kim upuštaju u pregovore i smatrao je da su postupci Italijana u suprotnosti sa savezničkim obavezama, a isto tako i opasni, jer će se ipak, u datom momentu, svi četnici okrenuti protiv stranaca.<ref>{{cite web|url=http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html | title = Записи Александра Лера, часопис СРПСКО НАСЛЕЂЕ, број 7/1998 | publisher = Srpsko-nasledje.co.rs |date=3. 1. 1943. | accessdate=4. 1. 2023. | archive-url = https://web.archive.org/web/20130216202528/http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html# | archive-date=16. 2. 2013 |url-status=dead | df = }}</ref>}} Prilikom ispitivanja od strane istražitelja 7. američke armije avgusta 1945. godine, pisanu izjavu o svojim aktivnostima u ratnom periodu sastavio je i [[feldmaršal]] [[Maximilian von Weichs]], koji je avgusta 1943. naslijedio generala Löhra na mjestu glavnokomandujućeg Jugoistoka. U odjeljku naslovljenom »Grupe koje pomažu Njemačkoj«, von Weichs o četnicima Draže Mihailovića piše sljedeće: {{izdvojeni citat|Mihailovićeve trupe su se nekada borile protiv naših okupacionih trupa iz lojalnosti prema svome kralju. U isto vreme su se borile protiv Tita, zbog svojih antikomunističkih ubeđenja. Ovaj rat na dva fronta nije mogao dugo potrajati, posebno kada je britanska podrška počela favorizovati Tita. Sledstveno, Mihailović je pokazao pronemačka stremljenja. Bilo je angažmana tokom kojih su se srpski četnici borili protiv Tita zajedno sa nemačkim trupama. Sa druge strane, dešavalo se da neprijateljski raspoložene četničke grupe napadnu nemačke vozove za snabdevanje da bi popunili sopstvene zalihe. Mihailović je voleo da ostane u pozadini, i prepusti takve poslove svojim podređenima. On se nadao da će dočekati svoje vreme ovom igrom moći, dok mu anglo-američko iskrcavanje ne obezbedi dovoljnu podršku protiv Tita. Nemačka je prigrlila njegovu podršku, koliko god privremenu. Četničke izviđačke aktivnosti naši komandanti su visoko cenili.<ref>http://znaci.org/00002/318_4.htm ({{jez-eng|"MIHAILOVIC's troops once fought against our occupation troops out of loyalty to their King. At the same time they fought against TITO, because of anti—Communist convictions. This two front war could not last long, particularly when British support favored TITO. Consequently MIHAILOVIC showed pro-German leanings. There were engagements during which Serbian Chetniks fought TITO alongside German troops. On the other hand, hostile Chetnik groups were known to attack German supply trains in order to replenish their own stocks. ''MIHAILOVIC liked to remain in the background, and leave such affairs up to his subordinates. He hoped to bide his time with this play of power until an Anglo—American landing would provide sufficient support against TITO. Germany welcomed his support, however temporary. Chetnik reconnaissance activities were valued highly by our commanders''."}})</ref>}} [[Otto Kumm]], jedan od četvorice ratnih komandanata [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS dobrovoljačke brdske divizije Prinz Eugen]], u poslijeratnim zapisima objavljenim pod nazivom ''Vorwärts, Prinz Eugen! Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"'' („Naprijed, Prinz Eugen! Istorija 7. SS dobrovoljačke divizije Prinz Eugen”) daje generalnu ocjenu četničko-njemačkih odnosa. General Kumm ističe da te odnose odlikuju ambivalentnost i varljivost, kao i da se četničko postupanje prema pripadnicima ostalih [[Južni Slaveni|južnoslovenskih naroda]] nije moglo predvidjeti. Na koncu, SS-general Kumm u jugoslovenskim partizanima identifikuje zajedničkog neprijatelja: {{izdvojeni citat|Kao ostatak „u šumi“ regularne armije nakon okupacije Jugoslavije, oni su nosili stare uniforme - i nove brade, jer su se zakleli da se neće brijati dok okupator ne bude isteran iz zemlje. Oni su bili verni kraljevini i borili su se za svog mladog kralja Petra II, ali radije su se držali udaljenih sela i oblasti, ne napadajući naše jedinice, osim ako se nisu osećali dovoljno nadmoćnim. Disciplina i naoružanje bilo im je relativno dobro, a u odnosu prema drugim jugoslovenskim narodnim i verskim grupama bili su nepredvidljivi - što je često išlo do napada na hrvatska sela i muslimanske žene. Kao prijatelje još su imali Engleze - i njihov radio. Na volovskim kolima ili na konjskim leđima oni su se povremeno prebacivali u druge oblasti, najčešće neuzdrmani, jer smo ih mi puštali, smatrajući da ih dugoročno možemo pridobiti za nas - kao braću po oružju protiv komunizma. To je donekle nejasna situacija, oni nisu prijatelji, ali ni neprijatelji, i situacija se menja s vremena na vreme.<ref>[http://www.znaci.org/00001/200.htm Otto Kumm: VORWÄRTS, PRINZ EUGEN! - Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"], [http://www.znaci.org/00001/200_5.pdf Aufstellung der Division "Prinz Eugen"] str. 52.</ref>}} I [[Hermann Neubacher]], [[Austrijanci|austrijski]] [[Nacionalsocijalistička njemačka radnička partija|nacista]] i specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za Balkan, u memoarskoj knjizi ''Sonderauftrag Südost 1940–1945.'' (prevedena na [[srpski jezik]] i objavljena 2005. pod naslovom „Specijalni zadatak Balkan“), analizira odnose četnika i okupatorâ, navodeći Hitlerov [[antisrpski sentiment]] kao najveću prepreku za uspostavljanje pune saradnje Njemaca i četnika: {{izdvojeni citat|Već i pre mog dolaska se dešavalo da su se neke četničke jedinice u Srbiji, Bosni i Hercegovini, u Crnoj Gori i Dalmaciji, povremeno zajedno sa italijanskim i nemačkim trupama borile protiv partizanskih snaga. Ova saradnja, kojom su se naročito Italijani mnogo koristili, bila je Nemačkom glavnom štabu nepoželjna, a zapravo i zabranjena. Pa ipak, i pored zabrane Hitlera, Nemci i četnici su i dalje, s vremena na vreme, sarađivali. Balkanski klanci i gudure su mračne a Glavni štab je bio daleko. Dešavalo se da se usamljeni komandant neke manje nemačke vojne formacije našao u teškoj situaciji i, odjednom, stigla mu je neočekivana i dobrodošla pomoć od neke četničke jedinice; on ju je, razume se, prihvatio. Komunisti su bili zajednički neprijatelji i četnicima i Nemcima. Hitler sâm, međutim, bio je strogo protiv takve saradnje, a to se dobro vidi i iz njegove prepiske sa [[Benito Mussolini|Musolinijem]]. Firer nije ni kasnije dozvolio, kada je Tito već postao ime i sila, da se sarađuje sa četnicima. Dopustio je i gledao kroz prste samo na povremenu lokalnu saradnju sa četnicima. Čak je i takve dozvole davao veoma nerado. Hitler je pripadao onoj vrsti Austrijanaca, koja polako izumire, a koja od godine 1914. ima antisrpski kompleks i to zbog ubistva prestolonaslednika u Sarajevu i izbijanja Prvog svetskog rata. Srbi su za njega: bombaši, ubice kraljeva, zaverenici, pučisti i krivci za svetske požare i evropske ratove.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], str. 144.</ref>}} Konačno, i general [[Mario Roatta]] će u ratnim memoarima naslovljenim ''Otto milioni di baionette'' („Osam miliona bajoneta“) ukazati do koje mjere je italijansko protežiranje četnika izazivalo otpor od strane vlasti [[Nacistička Nemačka|Njemačkog Rajha]] i [[NDH]]: {{izdvojeni citat|Četnička politička obojenost, njihovi indirektni odnosi sa »saveznicima« i njihov program za budućnost nisu zanimali tog komandanta i on je »ignorirao« te stvari. On je samo utvrdio i iskorištavao postojeću činjenicu da su na teritoriju pod njegovom komandom »četnici« djelovali u našu korist. Tim gore po Hrvate i Nijemce u drugim krajevima, koji nisu htjeli ili znali da od četnika stvore svoje saveznike. Tako smo usprkos protestima Berlina i Zagreba i naporima vlade u Rimu (koja je često mijenjala svoje mišljenje i napokon prihvatila njemačko stanovište) sa svoje strane nastavili kolaborirati s »četnicima«. Dotične formacije snabdijevali smo oružjem itd. i tako ih učinili regularnim (kao što su bile i druge dobrovoljačke formacije) sve dok nisu dosegle ukupnu jačinu od oko 30.000 ljudi.<ref>[https://znaci.org/00003/482.pdf Mario Roatta: OTTO MILIONI DI BAIONETTE], str. 177.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/40_48.htm KOLABORACIJA S TALIJANIMA U NDH]</ref>}} === Stav prema saveznicima === U poznim godinama rata kod mnogih četnika je bio prisutan antisaveznički stav. Četnički komandant [[Neško Nedić]] je Nemcima 1944. govorio o velikoj mržnji svih četnika prema Engleskoj. On je napomenuo da su "četnici u Englesku izgubili svako poverenje, pošto su ih Englezi izdali i sada Titovim bandama liferuju naoružanje i municiju, usled čega četnici moraju da krvare i da umiru. Pošto su oni sami u borbi protiv komunizma i suviše slabi, uvideli su da moraju tražiti oslonac u nemačkom [[Vermaht]]u kome će se bezuslovno potčiniti sa puno poverenja."<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B8%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%83_%D1%81_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_14.7.1944. Nemački izveštaj o razgovoru s četnicima od 14.7.1944.]</ref> Nakon što su Saveznici i jugoslovenski kralj Petar podržali partizane, među četnicima je zavladalo veliko ogorčenje i na samog kralja Petra. Major [[Miodrag Kapetanović]] je izjavljivao Nemcima: "Ako kralj Petar pređe bandama, on je za nas kralj Petar pokojni".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_270.htm Izveštaj obaveštajnog odeljenja nemačke 264. pesadijske divizije od 18. aprila 1944. o razgovorima sa Momčilom Đujićem i Miodragom Kapetanovićem]</ref> Draža Mihailović je svojim potčinjenim komandantima često ponavljao naređenje da ne dozvole britanskim misijama da se uvjere u pravo stanje stvari na terenu. O tome 28. avgusta 1943. javlja komandantu Rasinskog korpusa: {{izdvojeni citat|U ovom smislu naređujem da sa puno pažnje ophodite se sa engleskim misijama, ali da im onemogućite svaki kontakt sa komunistima i da me o svakom takvom slučaju izvestite. Englezi bi rado uhvatili vezu sa njima i najmanjom grupom iz Srbije, samo da bi nam dokazali da ne vladamo potpuno Srbijom, a pored toga da bi vršili sabotaže bez obzira na represalije, samo da bi nas ucenili da i mi to radimo. Svaki onaj, koji u ovome pomogne namerno ili iz nehata čini najveću izdaju prema narodu i takve odmah likvidirati.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 287, reg. br. 18/1—31</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knj. 2, Vojnoistorijski glasnik, Beograd, 1983, str. 812.</ref>}} Draža Mihailović je na Engleze gledao kao na krvopije, koji dolaze da prave nevolje Srbima. U depeši od 22. novembra 1943. upućenoj majoru [[Milošu Radojloviću]] (pseudonim »Do-Do«), komandantu Mlavsko-smederevske grupe korpusa, general Mihailović piše: {{izdvojeni citat|Englezi su se stalno interesovali za vas i tvrdili kako ste im obećali rušenje pruge u dolini Morave i stalno traže da im ja taj predlog odobrim. Odgovorio sam Englezima da vi za sad nemate pod komandom nikakve trupe, već da vršite organizaciju Banata. Prema tome se upravljajte. Ostanite tamo i nemojte dolaziti. Nikakva podmetanja naši ljudi nisu vršili već Englezi i čuvajte ih se dobro i nikakve pregovore nemojte voditi. U pogledu rada sa Englezima sve sam preneo na puk. Pavlovića. Narediću Ilievu za Vojvođane. Ostanite na svome mestu i dalje radite, a čuvajte se Engleza. Nemojte im uopšte verovati u njihove doture materijala. Oni su obični trgovci za kupovinu ljudske krvi i to za jeftinu cenu.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_42.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 7. novembra do 3. decembra 1943. godine]</ref>}} Nakon pokušaja jednog oficira britanske misije da potakne komandanta Timočkog četničkog korpusa na akciju protiv Nijemaca, Mihailović krajem 1943. naređuje da ga najure: {{izdvojeni citat|»Nije došao da vas pomogne u materijalu već da uništi naša sela za neku sitnu sabotažu. Naređujem da majora Grinvuda sa celom pratnjom najurite kao kučku.«<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm IZVOD IZ KNJIGE POSLATIH DEPEŠA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA U VREMENU OD 7. NOVEMBRA DO 3. DECEMBRA 1943. GODINE</ref>}} 2. februara 1944. godine, svom delegatu u [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]] pukovniku [[Dragoslavu Pavloviću]], Draža Mihailović je poručio sljedeće: {{izdvojeni citat|Ako se borite za Kralja kao što stalno tvrdite i naglašavate onda ne padajte u pogrešku koju ja vidim. Izgleda da je Vama mnogo stalo da zadovoljite Engleze. Rušenje objekata izvršiće se kada ja to budem naredio a ja znam kada ću to narediti. Vi treba da znate da su Kralj i vlada saglasni sa mojim radom.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 3/1, depeša 1537.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_45.htm Zapisnik sa konferencije Draže Mihailovića i šefa britanskih vojnih misija od 17. decembra 1943. o angažovanju četnika u borbama protiv okupatorskih trupa]</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} U izrazito oštrom tonu o [[Englezi]]ma je pisao i vojvoda [[Momčilo Đujić]]. U depeši poslatoj 28. februara 1944. godine Vrhovnoj komandi JVuO, vojvoda Đujić tvrdi: {{izdvojeni citat|Istovremeno tražimo od naše vlade, da upozori mister Čerčila, da mi nismo njegovi kolonijalci, Afrikanci, Crnci, Indijanci i ostali. Mi smo slobodari, koji za poslednjih sedam vekova u temelje svoje slobode uziđujemo milione života svojih najboljih sinova ne želeći da nikom robujemo. Mi se i sada borimo protiv svih naših neprijatelja pa i protiv komunista koje smatramo neprijateljem čovečanstva, komunista koji ubijaju naše najbolje sinove i raskopavaju naša narodna ognjišta. U toj borbi mi smo nekompromisni i neustrašivi. Mi ćemo tu borbu nastaviti do kraja protiv njih i protiv svih onih koji ih pomažu makar to bili i Englezi, Englezi koji nanose uvrede našem Kralju i našoj naciji i koji su nas kao saveznici svojim nečovečnim držanjem razrešili svake obaveze savezništva, Englezi koji danas radi svojeg sramnog i izdajničkog držanja prema nama nipočemu više ne liče na naše saveznike.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 432.</ref>}} Slično je Đujić govorio i sredinom marta 1944. godine komandantima u [[Kosovo Polje (Dalmacija)|Dalmatinskom Kosovu]] kraj [[Knin]]a: {{izdvojeni citat|»Mi se borimo protiv komunista i protiv svakog onog ko u ma kom vidu sarađuje sa komunistima. Ako saveznici budu potpomagali i dalje [[NOVJ|N.O.V.]], mi ćemo se boriti protiv njih i to na strani Nemaca.«<ref name="Pop izdaje">[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.]</ref>}} Načelnik štaba nemačkog komandanta Srbije, [[Kurt von Geitner]] sredinom 1944. javlja da su "do sada Britanci ozbiljno razočarali Dražu", te se na njega može računati za priključenje "antikomunističkom" frontu u predstojećoj [[bitka za Srbiju|bici za Srbiju]].<ref>https://www.znaci.org/temp/geitner.html Iz knjige Karl Hnilicka: DAS ENDE AUF DEM BALKAN 1944/45</ref> Đujić je i u prisustvu Njemaca naglašavao svoj resentiman spram saveznika. Prema njegovim riječima, [[Operacija Ratweek|saveznička bombardovanja Jugoslavije]], zatim „primjer borbe njemačke vojske protiv komunizma, te nedostatak razmijevanja za stvarnu borbu srpskog naroda su učinili da simpatije za Englesku nestanu [...]. Nikada se ne bi desilo da njegovi ljudi udare u leđa Nijemcima. Njihovo bi držanje u tom slučaju bilo neutralno. Ako bi, naprotiv, Englezi poduzeli invaziju u saradnji s bandama, onda bi njegovi ljudi bili spremni da se bore protiv Engleza.”<ref>NAW, T-314, Roll 565, frame 000272: Zabilješka sa sastanka sa Momčilom Đujićem na dan 20. aprila 1944 (21. april 1944.).</ref> === Posleratno uređenje Jugoslavije === U [[Šahovići]]ma kod Bijelog Polja (20-ak kilometara od Mihailovićevog štaba u Lipovu) je 1. decembra 1942. održana "Konferencija četničke intelektualne omladine Crne Gore, Boke i Sandžaka", na kojoj se posebno raspravljalo o poslijeratnom uređenju Jugoslavije. Na konferenciji su donijeti sljedeći zaključci: * Na teritoriji buduće države živeti će samo Srbi, Hrvati i Slovenci. Nacionalnih manjina ne može biti. * Privatna svojina je zajemčena, ali njen obim mora se ograničiti u opštem interesu. Zemlja pripada onome koji je obrađuje. Veliki privatni posedi moraju se ukinuti i staviti državi na raspoloženje. Celokupna industrija mora biti u državnim rukama. Privreda treba da bude izgrađena na principu državnog zadrugarstva. * Crkva je državna, a verska nastava je obavezna u svim osnovnim i srednjim školama. * Sudije da budu birani iz redova četničke organizacije, kao i svi ostali činovnici. * Štampa da bude u službi nacionalne obnove. Štamparska preduzeća moraju biti u državnim rukama. * U novoj državi treba posvetiti naročitu pažnju propagandi u duhu programa četničke organizacije i ideologije. * Žandarmerija treba da bude formirana iz četničkih redova i da stoji pod direktnom kontrolom četničke organizacije. * Državni činovnici imaju biti nacionalno i moralno ispravni, iz četničkih redova. * Četnička organizacija će biti jedini nosilac celokupne državne vlasti do ostvarenja četničkog programa i stvaranja uslova za prelaz na šire ustavne slobode. * Žene mogu biti državne činovnice samo u oskudici muškaraca i to samo u specijalnim njima podobnim strukama.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_200.htm ZAKLJUČCI KONFERENCIJE ČETNIČKE OMLADINE CRNE GORE, BOKE KOTORSKE I SANDŽAKA OD 2. DECEMBRA 1942. O POSLERATNOM DRŽAVNOM I DRUŠTVENOM UREĐENJU JUGOSLAVIJE]</ref> === Ostali stavovi === Mihailović je nameravao da stvori veliku Srbiju u velikoj Jugoslaviji. On je hteo da ujedini Bugarsku i Jugoslaviju pod dinastijom Karađorđevića.<ref name="Saslušanje">[https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih]</ref> [[Živko Topalović]], Mihalovićev saradnik, zapisao je o četničkoj ideologiji: "Nisam mu međutim, krio da su na mene učinile loš utisak protivdemokratske izjave izvesnih predstavnika toga pokreta koje sam ranije čitao. Čuo sam da i general Mihailović preti uništenjem političara, zabranom političkih partija i zavođenjem vojne diktature."<ref>Živko Topalović, Borba za budućnost Jugoslavije, Pariz, 1967, 9.</ref> Topalović se plašio da će Mihailović uspostaviti vojnu diktaturu i da će posleratni život početi "novim klanjem Hrvata i Slovenaca i sa koncentracionim logorima za sve demokratske elemente".<ref>Živko Topalović, Borba za budućnost Jugoslavije, Pariz, 1967, 10-11.</ref> Topalović je smatrao da je "vojna diktatura u potpunosti organizovana i da ona nad sobom nema političku kontrolu." Dotadašnji rad Ravnogorskog pokreta Topalović je označio kao "autoritarni režim u kome se vide tragovi fašističke ideologije".<ref>Živko Topalović, Borba za budućnost Jugoslavije, Pariz, 1967, 23.</ref> == Promena četničke politike == Nakon [[ravnogorski kongres|ravnogorskog kongresa]] 1944. godine, koji predstavlja odgovor na [[Drugo zasedanje AVNOJ-a]], četnička iredentistička politika je znatno ublažena u korist službeno jugoslovenske politike. Posebno nakon dolaska američkog izaslanika Mekdauela avgusta 1944. godine, i povlačenja četnika u Bosnu, sve je više primetna izrazito jugoslovenska i pomirljiva retorika četničkog vođe Mihailovića. Ipak, u duhu odluka donesenih na kongresu u selu Ba, Mihailović u jednoj naredbi od 23. novembra 1944. naglašava opredjeljenje za federativnu Jugoslaviju (koju bi sačinjavale tri »jedinice« — srpska, hrvatska i slovenačka), pozivajući svoje saborce i sljedbenike na okup pod parolom za »snažno i ujedinjeno srpstvo«: {{izdvojeni citat|Država koja se stvara treba da bude na federativnoj bazi. Pored Hrvatske i Slovenačke u novoj Jugoslaviji mora postojati i Srpska jedinica, koja će okupiti sve Srbe. Kako će se ona zvati, to nije aktuelno. No za nas je najvažnije, da svi Srbi budu zajedno i da su složni. U svojoj novoj državi svaki Srbin imaće ista prava i dužnosti ma odakle on bio, i prema svom radu srpski mu narod neće zaboraviti dati dužnu nagradu. Punih pet stotina godina Srpski narod je davao stotinu hiljada svojih najboljih sinova za svoju slobodu i jedinstvo. Ovo je cilj i »veruju« Ravnogorskog pokreta.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_106.htm Naredba Draže Mihailovića od 23. novembra 1944. za okupljanje četnika pod parolom »Za snažno i ujedinjeno srpstvo u okviru federativne Jugoslavije« radi borbe protiv narodnooslobodilačkog pokreta]</ref>}} 25. decembra 1944. godine u Bosni, Draža Mihailović je svojim ljudima naređivao da pridobiju nesrpsko stanovništvom: {{izdvojeni citat|Mesnom stanovništvu muslimanskom, pravoslavnom i katoličkom ukazujete punu pažnju i zaštitu.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_4_192.htm</ref>}} Jedna od karakterističnih naredbi iz tog perioda, Draža je poslao svim komandatima 11. februara 1945. godine: {{izdvojeni citat|Državna politika koju vodimo ide na to da ujedini sve narodne mase, bez obzira na veru, u borbi protivu komunističke tiranije. Svi naši građani su ravnopravni i svi podjednako uživaju zaštitu JVuO. Najveću štetu opštim interesima nanose one jedinice koje o ovome ne vode računa i starešine koje dozvoljavaju pljačku bilo muslimanskih, bilo katoličkih, bilo pravoslavnih sela. Štete od toga su neizmerne i neka svako zna da će ovo komunisti iskorišćavati protivu jedinstvenog narodnog fronta. Svima treba da je poznato, da objedinjene narodne snage, bez obzira na veru, su najsigurnija garancija naše pobede, jer komunisti predstavljaju bednu manjinu, ukoliko ih mi ne bi ojačavali našim postupcima. Na ovo skrećem pažnju poslednji put i neka svi imaju na umu narodnu izreku: “Brat je mio, koje vere bio“.<ref name="Муслимани у четницима">[http://www.pogledi.rs/category/istorija-2/cetnici-jugoslovenska-vojska/page/103/ Муслимани у четницима]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="AVII, ČA, K-297, reg. br. 24\1">AVII, ČA, K-297, reg. br. 24\1.</ref>}} Na osnovu gornje iznesenog, Draža Mihailović je naredio posebno pažljivo odnošenje prema muslimanima: {{izdvojeni citat|2. Prilikom kampovanja po muslimanskim selima obratiti naročitu pažnju na osetljivost muslimana prema njihovim domovima i na prvom mestu koristiti za stanovanje javne zgrade: škole, kafane, nadleštva, itd, pa tek u sporazumima sa mesnim odoborima uzimati domaćinske kuće za stanovanje, ostavljajući potrebne prostorije domaćinu za stanovanje. 3. Svaki naš borac i starešina ima da bude propagator slobode veroispovesti i verske tolerancije. Treba svaki od nas da bude propagator i da zna, da mi sada obrazujemo verski front protivu bezbožnika. Svaki starešina i borac ima da poštuje tuđu veru, kao i svoju. Na ovo naročito da obrate pažnju sveštenici, koje će komandanti upoznati sa ovim naređenjem. U ovom smislu poučiti sve starešine i sve borce…<ref name="Муслимани у четницима">[http://www.pogledi.rs/category/istorija-2/cetnici-jugoslovenska-vojska/page/103/ Муслимани у четницима]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="AVII, ČA, K-297, reg. br. 24\1">AVII, ČA, K-297, reg. br. 24\1.</ref>}} == Tumačenja == Historičar [[Branko Petranović]] ocenjuje da "četnička politika i strategija pokazale su se kao potpuno inferiorne u odnosu na komunističku. Proklamovanjem kolektivne nacionalne odmazde nad celim narodima, uskraćivala je sebi jugoslovensku oznaku, prisvojenu od komunista."<ref name="Petranović">[https://www.znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović: Srpski narod u ustanku]</ref> == Povezano == * [[Homogena Srbija]] * [[Velika Srbija]] * [[Rojalizam]] * [[Antikomunizam]] * [[Propaganda Nedićeve vlade]] == Napomene == {{notelist|2|}} == Reference == {{reflist|3|}} == Literatura == {{refbegin}} * {{cite journal|last=Hurem |first=Rasim |authorlink= Rasim Hurem | date = 1966| title = Sporazumi o saradnji između državnih organa Nezavisne države Hrvatske i nekih četničkih odreda u istočnoj Bosni 1942. godine | url = | journal = Prilozi Instituta za istoriju | volume = 2| issue = | pages =| doi = | ref = }} * {{Cite book |last=Kaltenegger |first=Roland |authorlink= Roland Kaltenegger |date=1944 |title=Totenkopf & Edelweiß |publisher= Ares-Verlag|location=Graz |isbn=|pages=|ref =}} * {{cite journal|last=Latas |first=Branko |authorlink= Branko Latas | date = 1980| title = The Imperial Circumcision Festival of 1582: An Interpretation| url = | journal = Prilozi Instituta za istoriju | volume = 17| issue = | pages =| doi = | ref = }} * {{Cite book |last=Marjanović |first=Jovan |authorlink= Jovan Marjanović |date=1979 |title= Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik |publisher= Globus/Narodna knjiga/Prosveta |location=Zagreb—Beograd |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Milazzo |first=Matteo |authorlink= Matteo J. Milazzo|date=1975 |title= The Chetnik Movement & the Yugoslav Resistance |url=https://archive.org/details/chetnikmovementy00unse |publisher= Johns Hopkins University Press |location=Baltimore, Maryland |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Nikolić |first=Kosta |authorlink= Kosta Nikolić|date=1999 |title= Istorija ravnogorskog pokreta |publisher=|location=Beograd |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Pajović |first=Radoje |authorlink=Radoje Pajović |date=1977 |title=Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941-1945 |publisher=Obod |location=Cetinje |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Pavlica |first=Damjan |authorlink= Damjan Pavlica |date=2014 |title= Draža za početnike - priručnik za borbu protiv revizije prošlosti |publisher= Levo krilo|location=Beograd |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Samardžić |first=Miloslav |authorlink= Miloslav Samardžić |date=2006 |title= General Draža Mihailović i opšta istorija četničkog pokreta |publisher= |location=Kragujevac |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Tomasevich |first=Jozo |authorlink= Jozo Tomasevich |date=1979 |title= Četnici u Drugom svjetskom ratu |publisher= Sveučilišna naklada Liber|location=Zagreb |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Topalović |first=Živko |authorlink=Živko Topalović |date=1967 |title=Borba za budućnost Jugoslavije |publisher= |location=Pariz |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Topalović |first=Živko |authorlink= Živko Topalović |date=1958 |title= Pokreti narodnog otpora u Jugoslaviji 1941-1945 |publisher= |location=Pariz |isbn=|pages=|ref =}} {{refend}} [[Kategorija:Četnici]] [[Kategorija:Srpski iredentizam]] [[Kategorija:Dragoljub Mihailović]] 7arhhag2zfj8gcdhkuf1janudj2kxek 42711326 42711325 2026-10-16T17:00:06Z ~2026-52047-51 396422 42711326 wikitext text/x-wiki {{sređivanje|razlog=[[:en:WP:QUOTEFARM|Preterana upotreba citata]]}} {{neutralnost}} '''Ideologija četnika''' je [[ideologija]] koju su tokom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] zastupali pripadnici [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Jugoslovenske vojske u otadžbini]], predvođeni [[Draža Mihailović|Dražom Mihailovićem]]. Proklamovani vojni i politički cilj Jugoslovenske vojske u otadžbini bio je obnova demokratske{{citation needed}} Jugoslavije i restauracija [[Monarhija|monarhije]], tj. povratak [[Dinastija Karađorđevića|dinastije Karađorđević]] na vlast. Međutim, u naređenjima, govorima i programskim spisima ovog, prevashodno vojnog pokreta, kao gradivne elemente četničke ideologije istoričari prepoznaju [[Srpski nacionalizam|srpski nacionalizam]], [[Šovinizam|šovinizam]], [[Antikomunizam|antikomunizam]] i [[Antisemitizam|antisemitizam]]. Oko Mihailovića su se nalazili ideolozi Srpskog kulturnog kluba, koji su razradili osnovne postavke ideologije četničkog pokreta. U značajne ideologe ubrajaju se: [[Stevan Moljević]], [[Dragiša Vasić]] i Dragoslav Stranjaković.<ref name="Petranović"/> Ideologija četnika razvila je se pod uticajem unutrašnjih i međunarodnih okolnosti, suprostavljenjem politici [[NOP|Narodnooslobodilačkog pokreta]] i prilagođavanja politici izbjegličke vlade. Do 1944. programi nisu bili usvojeni na nekom opštečetničkom skupu, nego su postojali u obliku programskih dokumenata značajnih ideologa, kao što su spisi Stevana Moljevića "[[Homogena Srbija]]",<ref name="Moljević"> {{cite web |url= https://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%A5%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%A1%D1%80%D0%B1%D0%B8%D1%98%D0%B0 |title= Homogena Srbija |last= Moljević |first= Stevan |date= 1941 |website= |publisher= [[Wikisource]] |accessdate= 19. 1. 2026 |quote=}} </ref> program beogradskog nacionalnog komiteta Draže Mihailovića i [[instrukcija Draže Mihailovića Pavlu Đurišiću|Mihailovićeve instrukcije]].<ref name="Petranović"/> == Komponente == Četničku ideologiju i ratne ciljeve Dragoljub Mihailović je izložio u govoru, kojem je prisustvovao i britanski pukovnik [[William Bailey|Vilijam Bejli]], u [[Gornje Lipovo|Lipovu]] kod [[Kolašin]]a, [[28. februara]] [[1943.]] godine. U svom govoru Mihajlović je izjavio: {{izdvojeni citat|Moji neprijatelji su partizani, ustaše, muslimani i Hrvati. Kada se s njima budem obračunao, onda ću krenuti protiv Italijana i Nemaca.<ref>[http://www.danas.rs/dodaci/vikend/antifasizam_i_kolaboracija.26.html?news_id=240018 Antifašizam i kolaboracija]</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} === Etničko čišćenje === {{main|Velika Srbija|Homogena Srbija|Etničko čišćenje}} [[Datoteka:Uputstvo za ravnogorske borce iz 1944.jpg|mini|''Uputstvo za Ravnogorske borce'' iz 1944. godine (Istorijski arhiv [[Negotin]])]] {{izdvojeni citat|Najenergičnije nast[oj]ati da se sve zauzete teritorije što pre potpuno očiste od Muslimana.<ref>Vojni arhiv, Četnička arhiva, kutija 165, fascikla 4, dokument 5, Štab Limsko-sandžačkih četničkih odreda komandantu Fočanske brigade, 11. februar 1943.</ref><ref>Milan Radanović, ’Noć osvetljena lomačama sa kojih se dizao plamen do neba…’ Zločini JVuO nad muslimanskim stanovništvom u Pribojskom srezu februara 1943., Da pravda ne utihne: spisak žrtava zločina nad Muslimanima na području sreza Priboj na Limu od 1941. do 1945. s posebnim naglaskom na 1943. godinu, Sarajevo, 2019, str. 40.</ref>|[[Pavle Đurišić]]}} {{izdvojeni citat|Tokom borbi koje su izbile u Bosni tokom Drugog svjetskog rata, ustaške jedinice uništavale su muslimanska sela i ubijale njihove stanovnike. Slična zvjerstva počinili su i srpski četnici, koji su optuživali Muslimane za učešće u antisrpskim i antipravoslavnim akcijama Hrvata. Do 1943. ubijeno je preko 100.000 Muslimana; 250.000 je bilo u izbjeglištvu.<ref>[https://www.znaci.org/00001/181.htm Roland Kaltenegger: TOTENKOPF & EDELWEIß], četvrti dio: Das Kriegsjahr 1944, Ares-Verlag, Graz, strana 197.</ref>|Roland Kaltenegger, ''Totenkopf & Edelweiß''}} Pukovnik Draža Mihailović je u depeši izbegličkoj vladi u Londonu u septembru 1941. izložio svoj program koji uključuje [[etničko čišćenje]]: {{izdvojeni citat|Pripremati da bi u danima sloma mogli izvršiti ove akcije: a: da kazni sve one koji su na zločinački način služili neprijatelju i koji su svesno radili na istrebljenju srpskog naroda; b: omeđiti »de fakto« srpske zemlje i učiniti da u njima ostane samo srpski živalj; v: posebno imati u vidu brzo i radikalno čišćenje gradova i njihovo popunjenje svežim srpskim elementom; g: izgraditi plan za čišćenje ili pomeranje seoskog stanovništva sa ciljem homogenosti srpske državne zajednice; d: u srpskoj jedinici kao naročito težak problem uzeti pitanje muslimana i po mogućnosti rešiti ga u ovoj fazi.<ref>[http://www.znaci.org/00001/4_14_1_6.htm Mihailovićev program izložen u depeši vladi u Londonu septembra 1941.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111005185357/http://www.znaci.org/00001/4_14_1_6.htm |date=2011-10-05 }}, [[Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu jugoslovenskih naroda|Zbornik NOR-a]] tom XIV - četnički dokumenti, [http://www.znaci.org/00001/4_14_1.htm knjiga 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110912013523/http://www.znaci.org/00001/4_14_1.htm |date=2011-09-12 }}, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 6</ref>|Mihailovićev program izložen u depeši vladi u Londonu septembra 1941.}} Prijedlozi koje je Beogradski četnički komitet formulisao u ljeto 1941, a koje je u septembru te godine iznio iz zemlje i kasnije predao emigrantskoj vladi [[Miloš Sekulić]], uveliko su se podudarali s teritorijalnim pretenzijama Stevana Moljevića. Karta koja je izrađena navodno na toj osnovi nadilazi Moljevićevu jer izlaže detalje velikih preseljavanja stanovništva, koji su bila neophodnа kako bi u srpskoj jedinici ostalo isključivo srpsko stanovništvo. Prema tom planu, iz koncipirane [[Velika Srbija|Velike Srbije]] trebalo bi silom protjerati oko 2.675.000 ljudi, uključujući 1.000.000 Hrvata i 500.000 Nijemaca, dok bi u novouspostavljenu Srbiju ušlo 1.310.000 ljudi, od toga 300.000 Srba iz Hrvatske. Dopustilo bi se da u novoj Velikoj Srbiji ostane oko 200.000 Hrvata.<ref>Jozo Tomasevich, Četnici u Drugom svjetskom ratu, Sveučilišna naklada Liber, Zagreb, 1979, str. 158.</ref><ref name="Jozo Tomasevich 1945">[https://znaci.org/00001/40_40.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje GLAVNI CILJ: VELIKA SRBIJA]</ref> Nakon sastanka pukovnika [[Jovan Trišić|Jovana Trišića]], prvog vršioca dužnosti komandanta kvislinške [[Srpske žandarmerije]] (od marta 1942. preimenovana u [[Srpska državna straža|Srpsku državnu stražu]]), sa jednim od čelnih ljudi Mihailovićeve organizacije u valjevskom kraju, poručnikom [[Neško Nedić|Neškom Nedićem]], specijalni izaslanik Komesarijata unutrašnjih dela iz [[Valjevo|Valjeva]] 17. jula 1941. podnosi izvještaj [[Milan Aćimović|Milanu Aćimoviću]]. Između ostalog, u izvještaju se prenose sljedeće informacije: {{izdvojeni citat|Gospodin Nedić kaže da je cilj njihov da posle odlaska Nemaca iz Srbije žele da održe red u Srbiji do povratka Nj. V. Kralja a posle da učestvuju u radu organizacije države onakva kakva bude bila. Napomenuo je da se tom prilikom neće ostaviti u zemlji ničije manjine i da će se Arnauti potpuno uništiti. Isto tako da će se postupiti po kratkom postupku sa svim onim licima koja su nanela zlo ovoj zemlji, bez obzira da li je Srbin, Hrvat ili Slovenac.<ref>Jovan Marjanović, Ustanak i narodno-oslobodilački pokret u Srbiji 1941, Institut društvenih nauka, Beograd, 1963, str. 128-129.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_4.htm RAVNA GORA POSTAJE STOŽER VELIKOSRPSKE BURŽOAZIJE]</ref>}} U drugoj polovini decembra 1941. [[Stevan Moljević]] šalje pismo [[Dragiša Vasić|Dragiši Vasiću]] sa priloženom kartom o razgraničenju i uputstvima za [[etničko čišćenje]]: {{izdvojeni citat| Što se tiče našeg unutrašnjeg pitanja, razgraničenja sa Hrvatima, tu držimo da treba odmah, čim se ukaže prilika, prikupiti sve snage i stvoriti svršen čin: <br /> a) zaposesti na karti označenu teritoriju; <br /> b) očistiti je pre nego li se iko pribere. <br /><br /> Zaposedanje bi se, mislimo, moglo izvesti samo tako ako bi se jakim odredima zaposela glavna čvorišta i to: Osijek, Vinkovci, Slav. Brod, Sunja, Karlovac, Knin i Šibenik, te Mostar i Metković, a onda iznutra pristupiti čišćenju zemlje od svih nesrpskih elemenata. Krivci bi imali da budu na mestu kažnjavani, a ostalima bi valjalo otvoriti put — Hrvatima u Hrvatsku, a muslimanima u Tursku (ili Albaniju{{efn|Tekst u zagradi olovkom dopisao major Zaharije Ostojić.}}). <br /><br /> (...) Javite nam vaše mišljenje čim pre i primite naše tople pozdrave sa željom da sretno provedete božične praznike i čim pre dočekate čas oslobođenja.<ref>{{Cite web |title=Pismo Stevana Moljevića iz druge polovine decembra 1941. Dragiši Vasiću o granicama i društvenom uređenju posleratne "Velike Srbije" |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_1_35.htm |access-date=2022-08-30 |archive-date=2022-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220830100834/https://znaci.org/00001/4_14_1_35.htm }}</ref>|Pismo Stevana Moljevića Dragiši Vasiću sa uputstvima za etničko čišćenje (decembar 1941.)}} Poručnik [[Kamenko Jeftić]], komandant Višegradskog četničkog odreda, uputio je 20. decembra 1941. godine, nakon [[Pljevaljska bitka|Pljevaljske bitke]], pismo četničkoj Privremenoj upravi istočne Bosne i Hercegovine koje je sadržalo i sugestije za rad na ideološkom planu: {{izdvojeni citat|Mišljenja sam da bi se trebalo jasno ograditi od komunista i voditi samo srpsku politiku... Koga je sada moliti nije ga ljutiti (odnosi se na Nemce). Ja mislim, znajući italijansko raspoloženje prema našem pokretu u Bosni, da je najbolje da mi ceo naš rad krstimo sa Srpski dobrovoljački pokret u Bosni, koji ima zadatak spašavanja srpstva. Mislim da nam treba biti zakon: Velika slobodna i čista Srbija...<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, arhivski fond Draže Mihailovića, dok. BH—P—224.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_16.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje ISKRENO SAVEZNIŠTVO]</ref>}} U izvještaju poslatom generalu Mihailoviću 26. januara 1942. godine, major [[Boško Todorović]] navodi korake koje bi trebalo poduzeti radi obezbjeđivanja slobode kretanja u italijanskoj okupacionoj zoni, nakon čega bi četnici, uz dozvolu okupatora, mogli preuzeti vlast i pristupiti provođenju etničkog čišćenja [[Bošnjaci|Bošnjaka]] („Turaka”) i [[Hrvati|Hrvata]]: {{izdvojeni citat|Posredstvom srpskih dobrovoljačkih četnika odvojiti Italijane od Pavelića i njemu odanih hrvatskih renegata, odnosno turaka, a postići da se naši četnički odredi mogu što slobodnije kretati na celoj teritoriji okupiranoj od Italijana, čime bi bilo upola rešeno ne samo srpsko pitanje u ovim krajevima (preuzimanje civilne vlasti od strane Srba, evakuacija, istrebljenje, prinudno iselenje znatnog broja muslimana i katolika) već i neobično olakšano kretanje naših odreda redovne vojske za dalje operacije u duhu direktiva naše Vrhovne komande (npr. čitavi pukovi mogli bi se pod zaštitom dobrovoljačkih četnika koji prividno sarađuju sa Italijanima, tajno i po ešelonima prebacivati duž Dinarskih planina iz Srbije u Liku ili kroz Sandžak i Crnu Goru u oblast Skadra, Drača, Tetova, Bitolja i Lerina).<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_49.htm Izveštaj Komande operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine od 26. januara 1942. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj situaciji u istočnoj Hercegovini i o pregovorima o saradnji sa italijanskim okupatorom]</ref>}} U Elaboratu [[Dinarska četnička divizija|Dinarske četničke divizije]], dokumentu napisanom u [[Mostar]]u od 8. do 12. marta 1942. godine (autori: major [[Borivoje S. Radulović]], kapetan I klase [[Radovan S. Ivanišević]] i kapetan II klase [[Milo Rakočević]]), precizirani su zadaci Dinarske divizije, kao i njena uloga u daljnjem jačanju četničkog pokreta. Dokumentom se, između ostalog, definiše stav prema „raznim neprijateljima”.<ref name="povijest.net">{{Cite web |title=Hrvatski povjesni portal: Domagoj Zovak – Dinarska četnička divizija (3) – Feljton o Dinarskoj četničkoj diviziji |url=https://povijest.net/dinarska-cetnicka-divizija-3/ |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302075000/https://povijest.net/dinarska-cetnicka-divizija-3/ |dead-url=yes }}</ref> U odjeljku naslovljenom „Prema muslimanima uopšte” stoji: {{izdvojeni citat|U prvo vreme, dok Dinarska divizija ne ojača u tolikoj meri, da joj partizanski odredi ne predstavljaju glavnog protivnika, prema muslimanskom življu biti strpljiv, ne ubijati ga i ne pljačkati ga. Drugim rečima prema muslimanima, na vešt način, treba primeniti take metode, da oni zaista steknu ubeđenje, da su im vojno-četnički odredi prijatelji tj. za sada muslimani treba o vojno-četničkim odredima da imaju mišljenje, kao što su Srbi o njima imali kroz 20 prošlih godina, no za drugim momentom, što će u pogodnom času baš ti muslimani doživeti od vojno-četničkih odreda ono, što su Srbi doživeli od njih od 16. aprila 1941. g., pa do danas. Svaka preuranjena akcija protiv muslimanskog življa ojačala bi partizane. Zbog toga oni treba da sede kod svojih kuća, pa da ih na njihovim domovima uništimo. Dakle razum treba da nadvlada osećajima što znači veštim postupcima i političkim mahinacijama težiti da se broj neprijatelja što više smanji.<ref>Narodnooslobodilačka borba u Dalmaciji 1941–1945, Zbornik dokumenata; knj. 2, Institut za historiju radničkog pokreta Dalmacije, Split 1982, str. 1128.</ref>}} U pismu Draži Mihailoviću iz aprila/maja 1942. [[Dragiša Vasić]] je opisao značaj uspostavljanja vojne dominacije u cilju etničkog čišćenja tokom ratnih dejstava: {{izdvojeni citat|U pogledu tačke 2 pod b), gde se govori o tome da je potrebno zaposednutu teritoriju odmah, i pre nego što se iko pribere, očistiti od stranog elementa, mislim da nam ovo pitanje nemora zadavati mnogo brige. Pamtim vrlo dobro stanje u kome se Evropa nalazila posle prošlog rata. Ratujuće države bile su toliko zauzete svojim brigama, da nijedna takoreći nije mogla voditi računa o tome šta druge u svojim granicama rade i preduzimaju. U prvoj godini iza prošlog rata moglo se prosto istrebiti jedan dobar deo svoga neželjenog stanovništva a da niko zbog toga i ne okrene glave. Dakle, ako budemo pametni, ovo pitanje čišćenja odnosno preseljavanja i izmene stanovništva, neće nam biti naročito teško.<ref>http://www.znaci.org/00001/11_28.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220819134328/https://znaci.org/00001/11_28.htm |date=2022-08-19 }}. Pismo Dragiše Vasića Draži Mihailoviću iz aprila 1942, Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_85.htm Pismo Dragiše Vasića iz prve polovine maja 1942. Draži Mihailoviću sa primedbama na program posleratnog uređenja Jugoslavije]</ref>|Pismo Dragiše Vasića Draži Mihailoviću iz aprila 1942.}} Neposredno prije početka [[Bitka na Kozari|bitke na Kozari]] održana je konferencija četničkih odreda s područja doline [[Vrbas (rijeka)|Vrbasa]]. Na konferenciji je raspravljano o [[Suradnja četnika sa NDH|saradnji četnika s vlastima NDH]] nakon sporazuma potpisanih između dvije strane u proljeće i ljeto 1942, kao i o učešću četnika u predstojećoj operaciji protiv partizana na strani [[Sile Osovine|sila Osovine]] i [[kvisling]]a. Tada je [[Vukašin Marčetić]], četnički komandant s [[Manjača|Manjače]], između ostalog, izjavio: {{izdvojeni citat|Smatram da su Bosna i Srbija jedna zemlja i nadam se da će se iz Bosne očistiti sve što nije srpsko. Treba što pre uspostaviti veze sa Istočnom Bosnom i Srbijom i saznati za namere naše vlade u Londonu.<ref name="ReferenceE">[https://znaci.org/00001/4_14_1_100.htm Zapisnik sa konferencije četničkih odreda sa područja doline Vrbasa od 7. juna 1942. o organizaciji odreda, sadejstvu u akcijama protiv NOP-a i saradnji sa NDH]</ref>}} U pismu iz sredine juna 1942. koje su major [[Petar Baćović]] i kapetan [[Rudolf Perhinek]] uputili [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] pominje se da je u [[Pljevlja|Pljevljima]] održana konferencija na kojoj se raspravljalo o uređenju Jugoslavije po završetku rata: {{izdvojeni citat|Pri prolazu kroz Plevlja pri odlasku na položaj pozvao sam na konferenciju Grig. Božovića, Voju Nenadića i sav. min. spolj. pos. Lisičića Nićifora. Konferisali smo punih 6 sati. I pridobio sam ih da i oni pomažu naše ljude. Izjavili su da stoje na istoj liniji, kao i mi. Iznosim mišljenje Gligorija Božovića: Jugoslavija — monarhija — dinastija Karađorđevića. Konfederacija — u Srbiji samo pravoslavni i Slovenci. Arnauti se isključuju iz drž. zajednice. Granice kao i naše.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_109.htm Pismo majora Petra Baćovića i kapetana Rudolfa Perhineka od 15. juna 1942. majoru Zahariju Ostojiću o situaciji u rejonu Foče]</ref>}} [[Lazar Trklja]], predratni sekretar [[Zemljoradnička stranka (Jugoslavija)|Zemljoradničke stranke]] i član četničkog [[Centralnog nacionalnog komiteta]], piše 30. juna 1942. godine generalu Mihailoviću i Vrhovnoj komandi JVuO sljedeće: {{izdvojeni citat|Naglašavamo da ovaj prostor ima sve uslove da posluži kao odlična baza za akciju u datom momentu. Zadatak će biti težak ako se želi, zašto su ovamo svi rešeni, da se stvori čista etnička veza Srbija sa srpskim blokovima u Krajini i Lici kao i Crnoj Gori i Hercegovini. Molimo da se pri ukazivanju svih vrsta pomoći i razumevanja ovo ima u vidu radi opšte srpske stvari. Za ovo, vi ste naša nada.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_123.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 29. juna do 18. jula 1942. godine]</ref>}} Na kraju jedne depeše poslate 5. ili 6. jula 1942. godine, komandant Cerskog korpusa JVuO major [[Dragoslav Račić]] (pseudonim »Đorđe«) pozdravlja generala Dragoljuba Mihailovića na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Dragi naš Čiča, vaši uvek odani Račić sa legionarima gordog [[Cer]]a i narodom ponosnog [[Podrinje|Podrinja]], srdačno čestita visoko unapređenje sa željom da pod Vašim vođstvom zadamo smrt krvavom okupatoru, '''smrt svim Turcima i Ustašama, svim manjinama i smrt svim Srbima izdajnicima i pokvarenjacima''', a naš narod povedemo putem pravde, poštenja i sreće. Živeo Kralj!<ref>Раде Ристановић, Милутин Живковић, Милош Чорбић, Радио депеше Југословенске војске у отаџбини 1941‒1942, Институт за савремену историју, Београд, 2021, стр. 319.</ref>}} U zajedničkom izveštaju majora Petra Baćovića i Dobrosava Jevđevića s kraja avgusta 1942. Draži Mihailoviću o političkoj situaciji u istočnoj Bosni i Hercegovini se navodi: {{izdvojeni citat|Pitanje muslimana vrlo je delikatno. Narod neće da čuje za saradnju sa njima i već je formirao uverenje u duši da njih mora da nestane.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_162.htm</ref>}} Kapetan [[Radovan Ivanišević]] piše 29. septembra 1942. majoru Zahariju Ostojiću da je vojvoda [[Ilija Trifunović-Birčanin]] sklopio sporazum sa italijanskim okupatorom o snabdijevanju oružjem, ali da Italijani uslovljavaju ispunjenje dogovorenog prestankom četničke »akcije protiv Hrvata i Muslimana«. Stoga, Ivanišević smatra da provođenje planirane odmazde nad njima treba odložiti za povoljniji trenutak: {{izdvojeni citat|Uslov da sve ovo realizujemo je, da se obustavi akcija protiv Hrvata i Muslimana, jer oni protestvuju preko Nemačke, koja opet vrši presiju na Rim. Visoki interesi opšte stvari nalažu da ne kidamo sada, kad toliko očekujemo od njih. Muslimani i ustaše odn. Hrvati platiće ceh pre ili posle, za njih ima vremena, jer nemaju gde, ostaju nam jednako pod ruku. Smatram da Ti gledaš na stvari ovako kao i ja.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_170.htm Pismo kapetana Radovana Ivaniševića od 29. septembra 1942. majoru Zahariju Ostojiću o sporazumu između Ilije Trifunovića Birčanina i komandanta 2. italijanske armije o saradnji u borbi protiv NOP-a]</ref>}} U zaključcima konferencije četničke omladine Crne Gore, Boke Kotorske i Sandžaka, održanoj u [[Tomaševo|Šahovićima]] 2. decembra 1942. godine, o poslijeratnom državnom i društvenom uređenju Jugoslavije se navodi: {{izdvojeni citat|Na teritoriji buduće države živeti će samo Srbi, Hrvati i Slovenci. Nacionalnih manjina ne može biti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_200.htm Zaključci konferencije četničke omladine Crne Gore, Boke Kotorske i Sandžaka od 2. decembra 1942. o posleratnom državnom i društvenom uređenju Jugoslavije]</ref>|Zaključci konferencije četničke omladine Crne Gore, Boke Kotorske i Sandžaka od 2. decembra 1942. o posleratnom državnom i društvenom uređenju Jugoslavije}} Draža Mihailović je u ličnoj beležnici po pitanju [[Muslimani|muslimana]] zapisao: {{izdvojeni citat|»Muslimansko stanovništvo je svojim držanjem dovelo do toga da ih naš svet više ne želi i neće da ima u svojoj sredini. Potrebno je još sad da se pripremi iseljavanje u Tursku ili ma gđe van naše teritorije. Na dan ustanka oni će svi biti pokrenuti sa svojih naselja a što niko neće moći sprečiti. — U danom momentu svi muslimani ima da budu pokrenuti sa svojih ognjišta. Oni koji su bliži hrvatskim oblastima tamo — glavno je da svi budu pokrenuti«.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 1, registarski broj 17/3-18</ref>}} Major [[Đorđije Lašić]] je 7. januara 1942. uputio proglas stanovništvu u Crnoj Gori (naslovljen »Braćo Crnogorci«) u kome ih je pozvao na borbu protiv okupatora, kao i na osvetu nad muslimanskim stanovništvom, pozivajući se na „[[Istraga poturica|istragu poturica]]“. Каpetan [[Pavle Đurišić]] je u svojstvu zapovjednika Limskog četničkog odreda u naredbi od 18. januara iste godine pisao komandantu Ljevorečkog bataljona da će „veliki deo Mađarske i rumunski Banat, Metohija i Sandžak, Bosna i Hercegovina biti očišćene“ od svih nenacionalnih elemenata.<ref>Milutin D. Živković, Sandžak 1941–1943. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet, Univerzitet u Beogradu, 2017, str. 400.</ref> U jednoj naredbi načelnog karaktera od 3. rujna 1942. godine, Pavle Đurišić imenuje neprijatelje četničkog pokreta, kao i političke ciljeve za koje bi četnici trebalo da se bore: {{izdvojeni citat|Neprijatelja imamo i previše, ali najopasniji su nam oni, koji žele da izazovu razdor u našim nacionalnim četničkim odredima. Ciljevi su veliki, ostvarenje velike slobodne države — čiste od svih manjina, narodnih izroda i gulikoža. Da bismo mogli te ciljeve i ostvariti potrebno je prvo postići jedinstvo duha — očistiti se od svih koji nisu za Monarhiju sa Dinastijom Karađorđevića na čelu. Mi ne možemo da otpočnemo borbe širega zamaha sve dotle dok se ne očistimo od komunističkih bandita koji bi nam zaboli nož u leđa baš onda kada bi to za nas bilo najteže. Ovo nam nalaže borbu protivu njih do njihovog istrebljenja, bez ikakvog zavaravanja da se neko od onih koji su zagrezli u bratsku krv za račun jevrejskih plaćenika mogu povratiti — popraviti i biti sutra korisni članovi našega društva.<ref>[https://znaci.org/00001/281.htm Radoje Pajović - Dušan Željeznov - Branislav Božović: PAVLE ĐURIŠIĆ - LOVRO HACIN - JURAJ ŠPILER], Centar za informacije i publicitet, Zagreb 1987. str. 49-50.</ref>}} 6. decembra 1942, pred početak [[Pokolj muslimana Sandžaka i istočne Bosne 1943.|akcije istrebljenja muslimanskog stanovništva u Sandžaku i istočnoj Bosni i Hercegovini]], kao i [[Operacija Vajs|operacije Weiss]], u referatu<ref>Vojni arhiv, Četnička arhiva, kutija 12, fascikla 2, dokument 22, strana 5.</ref><ref>Milutin D. Živković, n.d., str. 400, fus. 1308.</ref> sa uputstvima o djelovanju četničkih jedinica u slučaju eventualne italijanske kapitulacije, major Zaharije Ostojić iznosi plan u kom predlaže ekstremne mjere za obračun sa Muslimanima: {{izdvojeni citat|Likvidiranje muslimana treba izvršiti parcijalno i u momentu kada se Italijani neće interesovati za sudbinu muslimana. A to može biti na nekoliko dana pre početka akcije prema Italijanima... Posle razoružanja Italijana, ako se pre toga vremena ne svrši sa Muslimanima treba planski pristupiti razoružanju, a potom likvidiranju Muslimana. Za ovo treba obrazovati specijalne leteće jedinice. U svakom slučaju zonu koja će se osloboditi, treba u najkraćem roku očistiti od svih unutrašnjih neprijatelja. Jedino tako, moći ćemo skoncentrisati svu pažnju na front...|Major [[Zaharije Ostojić]]}} Nakon početka same akcije, poručnik [[Jovan Jelovac]], komandant Pljevaljske brigade Mileševskog korpusa JVuO, uputio je 10. februara 1943. naređenje Baju Pivljaninu, komandantu 4. bataljona Pljevaljske brigade, zahtijevajući nastavak ubijanja muslimanskih civila, uključiv i neboračko stanovništvo (žene i djecu): {{izdvojeni citat|Postupajte i dalje prema već izdatom naređenju. Hvatajte i ubijajte sve muslimane, žene i decu. Hvatajte tu gubu i sve ubijajte to je naređenje naših najviših starešina i to moramo izvršavati. Raditi i samo raditi ovih dana to je naša svetinja ovih dana... Radite i držite zasede i ubijajte sve što vam dođe do ruke. Sada nastaje čišćenje do kraja.<ref>VA, ČA, k. 142, k. 4, d. 25, Naređenje komandanta Pljevaljske brigade JVuO Jovana R. Jelovca komandantu 4. bataljona Pljevaljske brigade Baju Pivljaninu, 10. februar 1943.</ref><ref>Milan Radanović, ’Noć osvetljena lomačama sa kojih se dizao plamen do neba…’, str. 41.</ref>}} {{izdvojeni citat|Muslimansko pitanje zahteva akciju. Na uništavalački pohod četnika protiv Muslimana u Sandžaku i dolini Drine Italijani gledaju blagonaklono.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=808&rec=78&roll=332 Nacionalni arhiv Vašington, T-78, rolna 332, frejm 6290058.] ({{jez-njem|"Die muselmanische Frage bedarf einer Lösung. Die Mordbrennereien der DM—Cetniks gegenüber den Muselmanen im Sandschak und im Drinatal werden von den Italienern begünstigt."}})</ref>|Procjena situacije komande Jugoistoka za mart 1943. (1. april 1943.)}} [[Milovan Pisarri]], istoričar i naučni saradnik [[Institut za filozofiju i društvenu teoriju|Instituta za filozofiju i društvenu teoriju]], u monografiji “Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta“,<ref>[https://www.frs.org.rs/stradanje-roma-u-srbiji-za-vreme-holokausta/ Forum Roma Srbije: Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> zaključuje da su četnici Draže Mihailovića, u cilju stvaranja Velike Srbije, počinili [[genocid]] nad stanovništvom [[islam]]ske konfesije, te da su žrtve ovog genocida istovremeno bili i [[Romi]] muslimani: {{izdvojeni citat|Četnici, koji su s jedne strane očajnički pokušavali da uspostave nekakvu kontrolu nad određenim teritorijama u Srbiji i ostalim delovima Jugoslavije, s druge strane su se u više navrata upustili u proces realizacije političkog programa stvaranja etnički čiste Velike Srbije. U tom smislu, i četničke snage su počinile razne zločine nad Romima muslimanske vere, koje je, zajedno s drugim muslimanima, trebalo istrebiti ili na neki način odstraniti sa buduće srpske nacionalne teritorije. U ovom drugom slučaju, zločini su bili najmasovniji i pogodili najviše stanovnika u jugozapadnoj Srbiji, odnosno u Sandžaku. Postoje ozbiljne indicije da su u pokoljima u kojima je ubijeno više od 8.000 žena i dece, stradali i mnogi Romi. Romi koji su bili žrtve terora snaga pod komandom Draže Mihailovića, čak i ako se ne mogu smatrati za žrtve nacionalsocijaličkog plana istrebljenja, ipak su bili žrtve genocida koji je izvršen od strane četnika nad muslimanima i koji je, pored jugozapadne Srbije, obuhvatao Crnu Goru i Bosnu i Hercegovinu.<ref>Milovan Pisarri, Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta, Forum za primenjenu istoriju, Beograd, 2014, str. 70—71.</ref>}} Delegat Draže Mihailovića za Crnu Goru major Rudolf Perhinek je 5. maja 1943. propisao smjernice za dalji rad na pridobijanju stanovištva za četnički pokret u Crnoj Gori i Sandžaku. U tački 5. uputstva stoji: {{izdvojeni citat|Mi tražimo čistu nacionalnu državu. Ako to ostvarimo biće zemlje i suviše, jer će preko 2,5 miliona narodnih manjina morati napustiti našu zemlju. Ta zemlja će se svakako podeliti u prvom redu onima koji se danas zalažu za ostvarenje naše slobodne države.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 144, reg. br. 32/4—1</ref><ref>Zbornik NOR-a, XIV, knj. 2, str. 788.</ref>}} U pismu od 16. jula 1943. godine,<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 815.</ref> vojvoda [[Momčilo Đujić]] obavještava komandanta Bosanskokrajiškog četničkog korpusa (»brata [[Uroš Drenović|Uroša Drenovića]]«), o operacijama protiv [[NOVJ]] i poziva na borbeno jedinstvo dalmatinskih i zapadnobosanskih četnika. Takođe, vojvoda Đujić podsjeća Drenovića i na najvažniji politički cilj četničkog pokreta: {{izdvojeni citat|Jedinstvo i sloga u današnjim danima od životnog su značaja za ceo Srpski narod. Da su pojedinci od ranije toga bili svesni danas bi vojnička i politička situacija bila u potpunosti u našim rukama. Mi smo u zakašnjenju s obzirom na svetske događaje pa zato moramo žuriti da nas događaji ne zateču nespremnim i nesposobnim, da ostvarimo naš politički cilj, a to je stvaranje etnički čiste Srpske države.}} U uputstvu od 10. aprila 1944. godine, izdatom pripadnicima [[Negotin|Krajinske]] brigade Jugoslovenske vojske u otadžbini, pobrojani su ciljevi ravnogorske borbe: {{izdvojeni citat|JA SE BORIM: 1. Za oslobođenje svoje otadžbine i ujedinjenje svih Srba u jednu Državu. 2. Za povratak Kralja u Otadžbinu. 3. Za uništenje: izdajnika, petokolonaša, ratnih bogataša i komunista. 4. Za iseljenje svih manjina iz naše zemlje: Nemaca, Mađara, Arnauta i drugih, i za davanje njihove zemlje našim borcima.}} Stav četničkog pokreta prema Muslimanima bio je da ih treba sistematski uništavati u toku rata a one koji ne budu ubijeni, iseliti u Tursku i na njihovu teritoriju naseliti srpsko stanovništvo.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_1_6.htm |access-date=2022-11-26 |archive-date=2011-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111005185357/http://www.znaci.org/00001/4_14_1_6.htm }}</ref> U ostvarivanju plana o uništenju Muslimana, četnici su izvršili decembra 1941. i avgusta 1942. izvršili pokolje [[Foča u Narodnooslobodilačkoj borbi|na području Foče]], a početkom 1943. [[pokolj muslimana Pljevalja, Čajniča i Foče]]. Pred kraj rata, od 1944. godine, Draža Mihailović je svoj stav prema muslimanima promenio, i počeo je zastupati demokratsko stanovnište. === Šovinizam === {{main|Šovinizam}} {{izdvojeni citat|'''Antihrvatstvo, antimuslimanstvo i antijugoslovenstvo, to je ideologija srpskog četništva'''... <br /> Iskustvo je međutim pokazalo da je, mimo uzajamnih uništavanja, versko-šovinistička ideologija imala za jedinu posledicu da i Srbe i Hrvate i Muslimane goni u zavisnost i u potčinjavanje tuđem osvajaču. Samo se tako mogao očuvati svoj narod i izboriti se sa domaćim inovercima. Komunisti su međutim udarili drugim putem, putem zajednice svih Južnih Slovena i verske snošljivosti. Oni su uspeli da za to nađu razumevanja kod mladih generacija Srba, Hrvata i Muslimana, upravo u ovim mešanim krajevima.<ref name="Jozo Tomasevich 1945">[https://znaci.org/00001/40_40.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje GLAVNI CILJ: VELIKA SRBIJA]</ref><ref>Živko Topalović, Pokreti narodnog otpora u Jugoslaviji 1941-1945, Pariz, 1958, str. 52-53.</ref>|[[Živko Topalović]]}} Muslimane u internoj komunikaciji četnici nazivaju "Turcima".<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_37.htm</ref> Iako četnici zvanično predstavljaju svoj pokret jugoslovenskim, četnički kapetan Milorad Momčilović veoma zamera partizanima je to što primaju "Turke i Hrvate" u svoje redove: {{izdvojeni citat|Komunisti se odriču Boga, vere, slave, zabranjuju opela, primaju Turke i Hrvate u redove partizana, vrše rekvizicije, desilo se i nekoliko ubistva viđenijih ljudi.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_101.htm IZVEŠTAJ KAPETANA MILORADA MOMČlLOVlĆA OD 7. JUNA 1942. MAJORU PETRU BAĆOVIĆU O DOGAĐAJIMA U ISTOČNOJ BOSNI OD JUNA 1941 DO JUNA 1942 GODINE]</ref>}} Četnici ne priznaju posebne narode kao što su [[Crnogorci]] i [[Makedonci]], nego samo srpski narod.<ref name="AVII 1941">AVII, ČA, 223-7-13; Proglas: Srpskom narodu i četnicima od 15. novembra 1941.</ref> Oni novembra 1941. zameraju partizanima što na rukovodećim položajima ima dosta ljudi koji nisu "naše krvi, imena i vere", navodeći da je pošteno da oslobodilački pokret vode samo Srbi, "jer svoju novu slobodu ne želimo više ni sa kim da delimo".<ref name="AVII 1941"/> {{izdvojeni citat|Četnici su narodna vojska koja se bori za srpski narod, a partizani su komunisti koji u borbu unose politiku i štite muslimane i Hrvate.<ref name="Zbornik NOR-a, 4-2, str. 143-144">Zbornik NOR-a, 4-2, str. 143-144</ref>}} U jednom proglasu Gorskog štaba Bosanskih četničkih odreda s jeseni ili kraja 1941, kaže se: {{izdvojeni citat|Mi se borimo za bolju budućnost srpskog naroda od bugarske granice do [[Jadransko more|Jadranskog mora]] i od [[Solun]]a do Subotice i ne priznajemo nikakve posebne narode kao što su [[Crnogorci]], bosanski i makedonski, kako nas sve nazivaju komunisti, nego priznajemo samo srpski narod.<ref>AVII—DM—BH—V—1901/1.</ref><ref>Jovan Marjanović, Ustanak i narodno-oslobodilački pokret u Srbiji 1941, Institut društvenih nauka, Beograd, 1963, str. 189, fus. 310.</ref>}} Partizani su nekad odgovarali proglasima, kao ovim od 8. decembra: {{izdvojeni citat|Svi narodi Jugoslavije koji su od njenih bivših režima opljačkani, zavađeni pa onda prodati neprijatelju i ostavljeni mu na milost i nemilost, danas se grupišu u borbene redove da smaknu jaram ropstva i svojim naraštajima i onima koji preteknu ove užasne borbe bolju budućnost osiguraju.<ref>AJ, CK KPJ, 1941/101.</ref>}} U izvještaju koji je početkom 1942. godine majoru [[Bošku Todoroviću]] poslao poručnik [[Kamenko Jevtić]], komandant Višegradskog četničkog odreda, piše i o odnosu okupacionih snaga prema lokalnom [[Bošnjaci|bošnjačkom]] stanovništvu: {{izdvojeni citat|Muslimani svuda dižu glavu kada vide nemačke trupe ali hrabri nemački vojnici ih preziru jer ovi muslimani ni svoje narodnosti nemaju.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_40.htm Izveštaj Komande Višegradskog četničkog odreda od 11. januara 1942. komandantu operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine o sporazumu o saradnji sa nemačkim trupama u predstojećoj ofanzivi protiv partizanskih jedinica]</ref>}} Kapetan Bogdan Marjanović 24. februara 1942. povodom preuzimanja dužnosti komandanta Rogatičkog odreda, zasniva svoj govor protiv partizana na međuetničkoj isključivosti: {{izdvojeni citat|Budite junaci svesni da nam preti opasnost od novih neprijatelja, a to su komunisti. Oni pod lažnim lozinkama da se bore protiv okupatora, pokušavaju da u svoje ruke uvuku što više naših neukih Srba Bosanaca, a posle da nas potčine pod vlast čivuta i onih istih krvoločnih Turaka i Hrvata, koji su stotine hiljada naše braće uništili na najzverskiji način.<ref name="AVII, ČA, 175-5-25">AVII, ČA, 175-5-25</ref>}} U izvještaju Kotarske ispostave u [[Goražde|Goraždu]] od 16. maja 1942. godine, citiraju se odlomci iz govora koji je, po zauzeću grada od strane četničkih snaga 30. novembra 1941, okupljenim [[Bošnjaci]]ma i [[Hrvati]]ma navodno održao major [[Jezdimir Dangić]]. Tom prilikom, četnici su počinili masovne zločine nad civilnim stanovništvom u gradu i okolnim selima: {{izdvojeni citat|U to je naišao krvavi major Dangić i nazvao Boga, na što je vodstvo te povorke odgovorilo sa "Živila Velika Srbija i Živili četnici". Na to je zloglasni major održao govor u kome je između ostalog rekao: "Mi smo se digli Srbi sa motikom i vilama u ruci, šta je ko imao protiv Hrvata i Muslimana". Na to je zloglasni Traparić dignute glave plačući odgovorio, "Hvala Vam braćo četnici što ste nas oslobodili Hrvatske i turskoga zuluma. Mi smo svi unuci Nemanjića i svi četnici. Pod ovo malo vladavine Hrvatske, a nama sto godina pod njihovim terorom smo živjeli, ipak smo svi radili koji se osjećamo Srbi i pomagali četničku organizaciju". Na te i druge riječi odgovorio je Dangić: "Nema više Hrvata nema više Turaka, sada je velika Srbija". Iza toga se Dangić okrenuo Hrvatima i Muslimanima koji su bili zarobljeni i okupljeni tu i rekao oštrim tonom: "Niste nam mogli umaći ni pobjeći", pa se okrene četnicima i rekne: "Draga braćo četnici nećemo više zajedno mi i balije".<ref>Smail Čekić, Genocid nad Bošnjacima u Drugom svjetskom ratu: Dokumenti, Sarajevo, 1996, str. 134.</ref>}} U jednom izvještaju iz jula 1942. godine, Dobroslav Jevđević piše majoru Petru Baćoviću (tada u svojstvu izaslanika Draže Mihailovića u Hercegovini) o raspoloženju među srpskim stanovništvom u Hercegovini prema [[Bošnjaci|Muslimanima]]: {{izdvojeni citat|Odnos prema muslimanima u Hercegovini u širokim narodnim masama nije pretrpio nikakvih izmena. I ako mi iz razloga političke taktike propagiramo u ovom momentu politiku snošljivih odnosa, u narodnoj duši postoji neizmenjiva svest, da više nema zajedničkog života sa njima i treba mnogo napora i autoriteta, da ne dođe do erupcije tih raspoloženja.<ref>{{Cite web |title=Izvještaj Dobroslava Jevđevića iz druge polovine jula 1942. majoru Petru Baćoviću o vojno-političkoj i ekonomskoj situaciji u Hercegovini i saradnji sa italijanskim okupatorom |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_1_130.htm |access-date=2022-12-11 |archive-date=2022-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211121324/https://znaci.org/00001/4_14_1_130.htm }}</ref>}} Ravnogorska propaganda, da bi odvraćala ljude da ne stupaju u partizanske formacije obavezno je isticala da na čelu NOP-a stoje [[Jevreji]] i drugi tuđinci. Četnički izvještaji, zapovijesti, depeše, partizane najčešće imenuju kao "mošinovce" (sinonim za Jevreje) ili "komuniste".<ref name="Recite slobodno Moša Pijade">[http://www.danas.rs/danasrs/dijalog/recite_slobodno_mosa_pijade.46.html?news_id=194744 Recite slobodno Moša Pijade]</ref><ref name="ReferenceA">https://www.znaci.org/00001/4_14_3_13.htm</ref> {{izdvojeni citat|Treba da znate da se na čelu partizana nalaze Hrvatske Ustaše, kojima je za cilj da gurnu naš narod u bratoubilački rat i da spreče odmazdu Hrvatima.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_27.htm Naređenje Draže Mihailovića od 9. novembra 1941. komandantu bosanskih četničkih odreda za prebacivanje četničkih jedinica iz istočne Bosne u rejon Užica i Kosjerića radi napada na partizane</ref>|Draža Mihailović}} Mihailović je tvrdnje da se na čelu partizana nalaze [[ustaše]] širio sa ciljem da srpsko stanovništvo u [[NDH]], ogorčeno na ustaške zločine, odvrati od pristupanja [[NOP]]-u. S druge strane, pokušavao je privuče Srbe obećavanjem "odmazde Hrvatima", identifikujući ceo hrvatski narod sa ustaškim jedinicama.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_27.htm</ref> Četnički proglas iz septembra 1942. definiše razliku između četnika i partizana na sledeći način: dok "samo pravi Srbin može postati četnik", na drugoj strani "ustaša, Nemac, Jevrejin ili Ciganin može postati partizan".<ref>AVII Chetnik Collection, box 222, facs. 4, doc. 5.</ref> === Antikomunizam === {{main|Antikomunizam}} {{izdvojeni citat|Sve moje snage su okupljene za borbu protiv komunizma.<ref name="znaci.org">[http://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/154_4.pdf |date=2022-09-04 }}, str. I/265.</ref>|Pukovnik Draža Mihailović u razgovoru sa predstavnicima njemačkog [[Vermaht]]a na [[Sastanak u Divcima|sastanku u Divcima]], 11. novembar 1941.}} {{izdvojeni citat|Neophodno je potrebno i vrlo važno potući komuniste svuda da im se traga ne zna.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_155.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 22. do 28. avgusta 1942. godine]</ref>|Iz depeše generala Draže Mihailovića majoru Petru Baćoviću od 28. avgusta 1942. godine}} {{izdvojeni citat|Prema komunistima nepoštedna borba do njihovog potpunog uništenja.<ref name="ReferenceB">[https://znaci.org/00001/4_14_1_157.htm Uputstvo Štaba Limsko-sandžačkih četničkih odreda od 30. avgusta 1942. komandantu novovaroškog sreza za lojalan stav prema okupatoru i bespoštednu borbu protiv pripadnika NOP-a]</ref>|Kapetan Pavle Đurišić u pismu poručniku Vuku Kalaitoviću, 30. avgust 1942.}} {{izdvojeni citat|Komuniste treba da smatraš kao državnog neprijatelja br. 1. i protivu njih povedi bezkompromisnu borbu, koju voditi sve dotle dok se te proklete bande [[Josip Broz Tito|Tita]] i [[Moša Pijade|Moše Pijade]] potpuno ne dotuku.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_210.htm Pismo majora Zaharija Ostojića od 17. decembra 1942. komandantu četničkog bataljona "Gvozdeni bataljon" o spoljnoj i unutrašnjoj vojno-političkoj situaciji i značaju borbe za uništenje NOV i POJ]</ref>|Iz pisma majora Zaharija Ostojića jednom četničkom komandantu, 17. decembar 1942.}} {{izdvojeni citat|Ovaj ugovor, kao i buduće mere, se baziraju na međusobnom poverenju i želji da se komunizam uništi, zemlja umiri i Srbiji omogući stabilna budućnost u Evropi oslobođenoj od komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=974&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frames no. 000969—000970: Sporazum između krajskomandanture Zaječar i potpukovnika Jovanovića o nenapadanju i saradnji u borbi protiv NOVJ (23./25. decembar 1943.)] <br/> ({{jez-njem|"Diese Vereinbarung sowie die zukünftigen Massnahmen sollen getragen sein vom gegenseitigen Vertrauen und dem Willen, den Kommunismus zu vernichten, das Land zu befrieden und Serbien einer geordneten Zukunft im Rahmen eines vom Kommunismus befreiten Europas entgegenzuführen."}})</ref>|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Ljuba Jovanović Patak|Ljube Jovanovića Patka]] o borbi protiv partizana u Srbiji (decembar [[1943]].)}} {{izdvojeni citat|Četnici su smatrali partizanski komunistički pokret daleko većom pretnjom po Jugoslaviju nego nemačke okupacione snage.<ref>{{Cite web |title=Thomas T. Matteson, Commander, USCG: AN ANALYSIS OF THE CIRCUMSTANCES SURROUNDING THE RESCUE AND EVACUATION OF ALLIED AIRCREWMEN FROM YUGOSLAVIA, 1941-1945 |url=http://www.znaci.org/00002/406.htm |access-date=2022-12-22 |archive-date=2022-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220819133847/https://znaci.org/00002/406.htm }}</ref>|Thomas T. Matteson, američki avijatičar}} {{izdvojeni citat|Mihailović je osjećao fanatičnu mržnju, duboko i čvrsto usađenu još u vojnoj akademiji, prema svemu što je, kao na primjer komunizam, bilo po njegovim uskogrudnim shvaćanjima i mjerilima suprotno interesima monarhije (u biti srpske) i, u manjoj mjeri, interesima crkve (u biti pravoslavne).<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/171_7.pdf |title=Elisabeth Barker — BRITANSKA POLITIKA PREMA JUGOISTOČNOJ EVROPI U DRUGOM SVJETSKOM RATU |publisher=Znaci.org |date= |accessdate=2024-07-17}}</ref>|Pukovnik [[William Bailey]], šef britanske misije kod četnika, 1973.}} {{izdvojeni citat| Draža Mihajlović je neosporno dokazao: 1. da želi da održava primirje s okupacionim silama i 2. da je on toliko antikomunista, da je usprkos engleskim ponudama dao prednost prosjačenju kod okupatora pred slogom s crvenom stranom. Obećanja Draže Mihajlovića u pogledu lojalnog držanja treba uzeti ozbiljno, pošto je Draža Mihajlović u pitanju antikomunizma uvek zauzimao dosledno držanje.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=575&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000570.] <br /> ({{jez-njem|"D.M. habe zweifellos bewiesen, dass er <br /> 1. Burgfrieden mit Besatzungsmacht halten will und <br /> 2. So sehr Antikommunist ist, dass er trotz Angeboten von englischer Seite einen Bettelgang beim Okkupator der Einigung mit der roten Seite vorgezegen hat. <br /> Zusicherungen D.M.'s auf loyale Einstellung sind ernst zu nehmen, da D.M. in antikommunistischer Frage stets konsequente Haltung eingenommen hat."}})</ref><ref>{{Cite web |title=ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVIĆA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm |access-date=2022-12-22 |archive-date=2022-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221015183044/https://znaci.org/00001/4_14_4_229.htm }}</ref>|Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 18. avgusta 1944. povodom ponude Draže Mihailovića za saradnju u borbi protiv NOVJ}} Jedan od ključnih elemenata četničke ideologije bio je [[antikomunizam]]. Četnički kapetan Sergije Mihailović 5. decembra 1941. poručuje Srbima da je [[komunizam]] narodna bolest koja ne zna za vjeru, slavu, Boga, za crkvu, sveštenstvo, porodicu i opšte za hrišćanstvo i tvrdi da "za njih je sestra što i svaka druga žena".<ref name="Zbornik NOR-a, 4-2, str. 143-144">Zbornik NOR-a, 4-2, str. 143-144</ref> Pukovnik [[Branislav Pantić]], jedan je od najbližih Mihailovićevih saradnika u prvim mjesecima rata i okupacije; Pantić je učestvovao u pregovorima sa generalom [[Milan Nedić|Milanom Nedićem]] u oktobru, kao i sa [[Sastanak u Divcima|predstavnicima njemačke okupacione sile u Divcima]] u novembru 1941. U izjavi datoj u emigraciji, Pantić piše o ideološkoj profilaciji ravnogorskog pokreta i antikomunizmu kao njegovoj najbitnijoj odrednici: {{izdvojeni citat|Poznate su ideološko-političke smernice borbenog pokreta srpskog naroda pod vođstvom pukovnika Mihailovića. One su postavljene početkom maja 1941, kada se komunistička akcija još nije pojavila, ni osetila na zemljištu. Sa rane jeseni 1941, komunistička opasnost tačno je i jasno uočena i procenjena. OD TOGA MOMENTA BORBA PROTIV KOMUNIZMA ZAUZIMA GLAVNO I SREDIŠNO MESTO U SVIMA POTHVATIMA PUKOVNIKA MIHAILOVIĆA I SRPSKOG NARODA. TAKVA OSTAJE DO KRAJA. Razume se, da su se prema razvoju događaja, menjali taktički postupci i, po potrebi, primenjivao politički oportunizam.<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 113—114.</ref>}} Međutim, vođstvo Jugoslovenske vojske u otadžbini nije moglo lako privoljeti ljudstvo u sopstvenim redovima na borbu protiv partizana, s obzirom da su u pitanju bili njihovi sunarodnici. U tom smislu, komandant Užičke četničke brigade kapetan [[Milorad Mitić]], 8. decembra 1941. godine (nakon [[Operacija Užice|pada Užičke republike]] i otpočinjanja procesa [[Legalizovani četnici|legalizacije četničkih odreda]]), svojim demotivisanim borcima naglašava značaj i smisao borbe protiv pripadnika [[NOVJ]]: {{izdvojeni citat|U ovim momentima kada su sve srpske nacionalne snage zauzete borbom protiv komunizma, pojedini četnici ne pokazuju dovoljno volje i revnosti u vršenju svojih vojničkih i građanskih dužnosti. [...] Naša organizacija i druge stranke mogu imati različite poglede na izvesne probleme, ali ne i na borbu protiv komunizma, tog najvećeg narodnog neprijatelja.<ref>Kosta Nikolić, Istorija ravnogorskog pokreta (knjiga I), Beograd, 1999, str. 161.</ref><ref>Damjan Pavlica, Draža za početnike - priručnik za borbu protiv revizije prošlosti, Levo krilo, Beograd, 2014, str. 35.</ref>}} Štab legalizovanih Požeško-užičkih odreda kojima je komandovao major [[Manojlo Korać]] (ujedno i načelnik okruga Užičkog), objavio je sredinom decembra 1941. godine letak upućen »Srbima« u kome se apeluje na stanovništvo da ne izaziva okupatorski teror, ali i da se priključi borbi protiv partizana: {{izdvojeni citat|A najpreča dužnost srpskog naroda u ovom času jeste da obezbedi, sačuva i održava red i mir sopstvenim snagama. Nosioci toga mira i reda danas su srpske oružane snage... Zato, draga braćo, smirujte se i posvećujte se svom radu... Pomažite, istrebljujte i prijavljujte svakog komunistu da biste sačuvali sebe, svoj dom i novu Srbiju... Znajte, što se pre budu istrebili komunisti i pohvatali gde god se budu skrili, utoliko je bolje za svakog pojedinca i ceo srpski narod...<ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, dok. S—X—127/1.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_18.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje POD ZAŠTITOM LEGALIZOVANIH ODREDA]</ref>}} U jednoj objavi o radu prijekog suda u okrugu Užičkom, vjerovatno s kraja 1941. ili početkom 1942. godine, okružni načelnik major (28. januara 1942. unaprijeđen u čin potpukovnika od strane generala [[Milan Nedić|Milana Nedića]]<ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2019, str. 60.</ref>) Manojlo S. Korać prijeti hapšenjem građanima koji uspiju da oslobode lice osumnjičeno da je komunista, kao i licima koja su tom prilikom puštena na slobodu od strane kvislinških vlasti: {{izdvojeni citat|NARODU OKRUGA UŽIČKOG Poslednjih dana zapazio sam veliki broj građana, koji dolaze u kancelarije činovnika, koja po dužnosti rade na predmetima uhapšenih komunista, intervenišući da se ti poznati komunisti puste. Saznao sam i to, da se u varoši prikupljaju potpisi za poznate kumuniste [sic!] i komunističke vođe, te da se isti iz zatvora puste, a da i ne izađu pred sud radi suđenja. Poslednji put skrećem pažnju građanstvu i zabranjujem dolazak u nadleštvo kancelarije u kojima se vrše isleđenja uhapšenih komunista. Ko se bude uhvatio od tih, koji su došli radi intervencije, odmah će biti lišen slobode i smatraće se saučesnikom uhapšenog. Isto tako, ako budem uhvatio spisak potpisnika, koji jamče, da li je uhapšeni kriv ili nije, svi će potpisnici biti uhapšeni.<ref>Радивоје Папић, ''Ужичка република 1941. Водич кроз изложбу'', Народни музеј Ужице, 2017, стр. 152.</ref>}} Već od januara 1942. godine, Draža Mihailović je izdavao naredbe da komuniste treba napadati i eliminisati, smatrajući ih najvećom preprekom za preuzimanje vlasti nakon okončanja okupacije i obnovu monarhije, ali i za obračun s pripadnicima nesrpskih narodâ te svim neprijateljima četnikâ: {{izdvojeni citat|Najodlučnije tajno pripremanje za borbu kao prema najopasnijem unutrašnjem neprijatelju, ne po našoj volji, već po njihovoj. Po svaku cenu postati jači od njih, ne ispuštati ih sa oka i ne dozvoliti njihovu infiltraciju u svoju organizaciju. Nikakve iluzije u odnosu na njih. Po prirodi stvari, mi smo za njih neprijatelj br. 1 i oni će učiniti sve da nas oslabe, iskoriste i unište, kao što su već činili gde god smo mi bili naivni i gde god su oni mogli. Svaki njihov predlog za saradnju je golo taktiziranje s tim ciljem, a svaki nacionalni stav prosta maska. Njihov je cilj samo jedan — komunistička [[revolucija]] i [[diktatura proletarijata]]. Jasno je da će nemački slom povući sa sobom i okupatorski režim saradnje domaće vlasti i desničarske pokrete. Ostaje tada sam jugoslovenski nacionalni pokret (Jugoslovenska vojska u Otadžbini) kao glavna, upravo jedina, smetnja njihovom preuzimanju vlasti. (...) Vara se ko u njima gleda pripadnike našeg naroda (...) Imati na umu da je potrebno izvršiti još pre svršetka rata preventivnu kontrarevoluciju (bilo da se izvede jednim udarcem bez oklevanja, jer će se pri slomu Nemačke partizanima priključiti svi vojnici komunisti iz okupacionih jedinica sa oružjem, kao i svi oni kojima preti nacionalna odmazda (ustaše, neprijatelj, manjine, muslimani, izdajice i dr.). U trenutku nemačkog sloma, mi moramo imati slobodne ruke za druge zadatke. Ovome treba pristupiti što pre. U borbi protiv komunista okupiti sve nacionalne i konzervativne snage Srba, Hrvata i Slovenaca.<ref name="cacakmuzej.org.rs">[https://www.cacakmuzej.org.rs/files/nmcacak_zbornik_35.pdf ДРУГИ СВЕТСКИ РАТ У ЧАЧАНСКОМ КРАЈУ – СУПРОТСТАВЉЕНА ТУМАЧЕЊА], ЗБОРНИК РАДОВА НАРОДНОГ МУЗЕЈА XXXV, Горан ДАВИДОВИЋ, Милош ТИМОТИЈЕВИЋ, 2005, стр. 199–249.</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Načelnik Komande Istočne Bosne i Hercegovine JVuO major [[Jezdimir Dangić]] je na pregovorima sa predstavnicima njemačke okupacione sile i srpske kvislinške vlade, krajem januara i početkom februara 1942. godine, nedvosmisleno izrazio do koje je mjere bio pripravan da se, skupa sa svojim četničkim odredima, svrsta u borbeni antikomunistički front: {{izdvojeni citat|Dangić je spreman da se sa svim svojim ljudstvom bezuslovno stavi pod nemačku komandu za potpuno uništenje komunista u istočnoj Bosni i održavanje mira, tako da se izbeglice mogu vratiti. [...] Dangić je pri tom izjavio da bi se sa svojim ljudima i pri jednom opštem ustanku na Balkanu i iskrcavanju Engleza nepokolebljivo verno borio na nemačkoj strani. Dangić je pri tom izražavao, čak, svoje uverenje da bi samo nemačka pobeda mogla Srbiji da obezbedi pripadajući položaj na Balkanu, dok bi pobeda boljševizma značila uništenje svakog naroda, pa, dakle, i srpskog. Da [[Milan Nedić|Nedić]] zastupa isto mišljenje poznato je.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_2_2.pdf Zbornik NOR-a, XII/2, Beograd, 1976.] str. 115—116.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1094&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 001090—001091.] <br /> ({{jez-njem|"D. ist bereit, sich mit allen seinen Leuten unbedingt dem deutschen Befehl zu unterstellen, die Kommunisten in Ost–Bosnien restlos zu vernichten und die Ruhe aufrechtzuerhalten, sodass die Flüchtlinge zurückgeführt werden können. <br /> D. erklärte dabei, dass er mit seinen Leuten auch bei einem allgemeinen Balkanaufstand und einer Landung der Engländer unverbrüchlich treu auf deutscher Seite kämpfen würde. Er entwickelte dabei seine Überzeugung dahingehend, dass nur der deutsche Sieg Serbien zu der ihm gebührenden Stellung auf den Balkan verhelfen könnte, während der Sieg den Bolschewismus die Vernichtung jeden Volkes, also auch des serbischen bedeuten würde. Dass Nedić dieselbe Auffassung vertritt, ist bekannt."}})</ref>}} Pukovnik [[Bajo Stanišić]] bio je prvi četnički komandant u [[Crna Gora|Crnoj Gori]] koji je postigao sporazum s predstavnicima italijanske okupacione vojske. Naime, 6. marta 1942. u [[Podgorica|Podgorici]], Stanišić i pukovnik Gabrielo Boglione potpisali su sporazum kojim se četnici („crnogorski nacionalisti”) obavezuju da „neće upotrebiti nikad oružje protiv italijanskih trupa”.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_64.htm Sporazum između četničke organizacije na području Podgorice i doline Zete i Glavne komande italijanskih trupa u Crnoj Gori od 6. marta 1942. o saradnji u borbi protiv NOP-a]</ref> Međutim, najvažnije tačke sporazuma se odnose na »borbu protiv komunizma«: {{izdvojeni citat|ODBOR CRNOGORSKIH NACIONALISTA IZ PODGORICE I DOLINE ZETE sa svoje strane obavezuje se: 1) — Da će voditi beskompromisnu borbu protiv komunizma i komunista u Crnoj Gori — tog najvećeg međunarodnog neprijatelja; 2) — Da će vođa Odreda Crnogorskih Nacionalista iz Podgorice i Doline Zete, Pukovnik Bajo J. Stanišić, bilo lično ili preko osoba koje on delegira, biti u stalnom kontaktu sa Glavnom Komandom Italijanskih Trupa u Crnoj Gori za sve sporazume o izvođenju zajedničke akcije u borbi protiv komunizma u Crnoj Gori; 3) — Da će iz pokreta potpuno isključiti svaku politiku a jedino ostaje borba protivu komunizma u Crnoj Gori;}} Draža Mihailović će aprila [[1942]]. naložiti [[Pavle Đurišić|Pavlu Đurišiću]] da se bori protiv partizana, a ne okupatora: {{izdvojeni citat|Važno je da ostanete u nacionalnoj liniji potpuno kao i dosada. Komuniste čistite gde možete a izbegavajte Talijane i posredno iskoristite ako se što može izvući od njih.<ref>https://znaci.org/00001/4_14_1_72.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama štaba Draže Mihailovića od 21. marta do 26. aprila 1942. godine</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Mihailović javlja [[Zvonko Vučković|Zvonku Vučkoviću]] i drugim komandantima u Srbiji da je borba sa komunistima „odlučna”, da su komunisti „krvoloci”, te da ih uništavaju nemilosrdno, jer bi komunisti, kao „izdajnici”, pokušali da „nas ometu u oslobođenju otadžbine koju oni ne priznaju”: {{izdvojeni citat|Te zlotvore i krvnike našeg naroda uništavajte bez milosti. Oni nas ometaju da imamo slobodne ruke prema neprijateljima. Oni isto kao i Ljotićevci podjednako služe Nemcima. Bez milosti uništavajte. Svi komandanti su mi odgovorni za svoje reone da su čisti od ovih mangupa i probisveta koje vode stranci Tito i Moša Pijade.<ref name="Petranović"/><ref>Zbornik NOR-a, XIV/2, Beograd, 1983, str. 131.</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Četnički komandanti su naglašavali kako je jaz između dva vojna i politička pokreta nepremostiv. U zapisniku sa konferencije četničkih odreda s područja doline [[Vrbas (rijeka)|Vrbasa]], održane 7. juna 1942. godine, zabilježene su riječi vojvode [[Rade Radić|Radeta Radića]], komandanta [[Bosna (regija)|bosanskih]] četnika, koji je na lapidaran način iskazao neumitnost sukoba sa partizanima: {{izdvojeni citat|Komandant Rade Radić kaže: da se mi nismo digli protiv komunista, došle bi u pitanje i naše glave.<ref name="ReferenceE">[https://znaci.org/00001/4_14_1_100.htm Zapisnik sa konferencije četničkih odreda sa područja doline Vrbasa od 7. juna 1942. o organizaciji odreda, sadejstvu u akcijama protiv NOP-a i saradnji sa NDH]</ref>}} O komunizmu kao ideološkom antipodu četničkog pokreta pod komandom generala Mihailovića, te o [[Komunistička partija Jugoslavije|jugoslovenskim komunistima]] kao najradikalnijim protivnicima stanja u [[Kraljevina Jugoslavija|prvoj Jugoslaviji]], vojvoda [[Ilija Trifunović-Birčanin]] je pisao komandantu JVuO u drugoj polovini aprila 1942. godine: {{izdvojeni citat|Prilike za rad ovamo ne samo da nisu povoljne, nego su čak veoma nepovoljne. Talas marksističkog socijalizma pod firmom komunizma ili [[Socijaldemokratija|socijalne demokratije]], zahvatio je široke narodne slojeve Bosne, Hercegovine, Crne Gore, Like i Dalmacije. Političko i duhovno vođstvo Komunističke partije Jugoslavije, veštom propagandom, a naročito terorom i zločinima u masi uspelo je: da narod ovih krajeva zavede na duhovnu stranputicu, da mu tragično pomrači vidike, dovodeći ga u suton one legendarne vidovitosti, koja je uvek prestavljala jasnu odliku našeg naroda. Rezultat ovakvog njihova rada poznat Vam je: dvostruko ropstvo i tiranija od strane okupatora i crvenih, snošenje teških udaraca i nanošenje ogromnih gubitaka, a iznad svega pojavila se strašna vizija gladi u ovim inače pasivnim krajevima. Pa ipak u poslednjem dvana[j]estom času narod kao da se trgao i počeo da se vraća: od internacionalizma—[[Nacionalizam|nacionalizmu]], od [[Ateizam|ateizma]] i bezbožništva etici i veri, od razbuktalog nemorala i strasti ka porodici i moralu, od kolektivizma ka slobodi i individualizmu, dakle našoj vekovnoj tradiciji: svemu onom što je prestavljalo žarište i ideje vodilje nacionalne svesti i misli.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_76.htm Izveštaj Ilije Trifunovića Birčanina od aprila 1942. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj situaciji u Bosni, Hercegovini, Crnoj Gori, Lici i Dalmaciji i o saradnji sa italijanskim okupatorom]</ref>|Izveštaj Ilije Trifunovića Birčanina Draži Mihailoviću (april 1942.)}} General Draža Mihailović poslao je 26. maja 1942. depešu predsedniku Ministarskog saveta Kraljevine Jugoslavije [[Slobodan Jovanović|Slobodanu Jovanoviću]] sljedeće sadržine: {{izdvojeni citat|Prošle jeseni primio sam znanju saopštenje britanske Vlade da Jugosloveni ima da se bore za Jugoslaviju, a ne da se borba pretvori u pobunu komunista za Sovjetsku Rusiju. Ponavljam komunisti su omrznuti u narodu zbog užasnog terora. Zapamtite: narod ih neće i uskoro im je kraj. Srbija, Sandžak i Istočna Bosna potpuno slobodni od njih. U Crnoj Gori sam se narod digao listom protiv njih. Ponavljam sam narod i sad se i Crna Gora čisti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_105.htm Izvod iz zbirke telegrama Štaba Draže Mihailovića poslatih izbegličkoj jugoslovenskoj vladi od 4. novembra 1941. do 11. juna 1942. godine]</ref>}} Nakon što su četnici sredinom 1942. godine u sadjejstvu sa italijanskim trupama [[Treća neprijateljska ofanziva|protjerali partizane iz Hercegovine]], u bilećkom, gatačkom i nevesinjskom srezu su održane smotre jedinica kojima je prisustvovao i vojvoda Ilija Trifunović-Birčanin, komandant zapadnobosanskih, ličko-dalmatinskih i hercegovačkih četničkih odreda. U obilasku četničkih jedinica, Trifunovića su pratili italijanski general Alessandro Lusana, vojvoda [[Dobroslav Jevđević]] i lokalni četnički komandanti. U svom govoru u [[Bileća|Bileći]], vojvoda Trifunović-Birčanin naglašava koliko je značajna "''borba protiv komunizma''" u tom trenutku: {{izdvojeni citat|Zahvaljujem vam se junaci, što ste u ovim krajevima slomili komunizam i uništili te krvave bande. Pozivam vas, da se pokoravate zakonima i ne nasjedate lažnim vijestima, te da se i dalje borite protiv komunizma, jer su boljševičke armije već na umoru. Danas je glavna borba uperena protiv komunizma, u kojoj se osim ostalih naroda Evrope bore i svi južni Sloveni, jednako Srbi, Hrvati i Slovenci, a iz koje će borbe izići nova Evropa, gdje nas očekuje novi život, koji će sigurno biti bolji, te ćemo u miru moći podizati svoje razrušene domove i orati naša polja.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_120.htm Izveštaj komandanta zapadnobosanskih, ličko-dalmatinskih i hercegovačkih vojnočetničkih odreda od 16. jula 1942. Draži Mihailoviću o četničkim jedinicama u Hercegovini, Dalmaciji, Lici i zapadnoj Bosni]</ref>}} General Draža Mihailović je zahtijevao od svojih oficira da ga redovno izvještavaju o tome šta su poduzeli po pitanju izvršenja likvidacije komunista. 16. jula 1942. godine, u dvjema depešama poslatim komandantu Severnih pokrajina JVuO ([[Vojvodina]] i [[Slavonija]]) majoru [[Žarko Todorović|Žarku Todoroviću]] (pseudonim »Valter«; major Todorović je ujedno bio i ravnogorski komandant Beograda), Mihailović se raspituje: {{izdvojeni citat|Dajte podrobnije podatke o licu koje nosi [[Ante Pavelić|Pavelić]]eve poruke. Da li je to Mitrović. Kakva je situacija u [[Srem]]u u pogledu komunista. Šta ste preduzeli za njihovo uništavanje.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref>}} U raspisu svim komandantima poslatom iz štaba Draže Mihailovića 30. jula 1942. koji potpisuje major [[Zaharije Ostojić]], između ostalog se sugeriše da bi komuniste i partizane trebalo izravno uništiti, paralelno koristeći usluge kvislinških struktura u Srbiji (poput [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]] ili [[Specijalne policije Uprave grada Beograda]]): {{izdvojeni citat|Komuniste trebite bez milosti svim sredstvima posredno i neposredno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref>}} U depeši koju je 23. avgusta 1942. godine Draža Mihailović uputio [[Siniša Ocokoljić|Siniši Ocokoljiću]] (pseudonim »Ilijev«), komandantu Mlavskog korpusa JVuO, stoji: {{izdvojeni citat|Naša propaganda preko r. Londona radi punom parom, komunisti gube pa imaju pravo da se ljute. Naša vlada održava savezničke veze sa Rusijom, a mi ima da ih u zemlji pomlatimo i uništimo gde god ih sretnemo, nastanite na tome u vašoj oblasti.<ref>https://znaci.org/00001/4_14_1_155.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 22. do 28. avgusta 1942. godine</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Njemački vojni istoričar kapetan Ernst Vishaupt, na zahtjev načelnika štaba Komande Jugoistoka, sastavio je u drugoj polovini 1942. godine opširan izvještaj u kojem je obradio najvažnije događaje u okupiranoj Jugoslaviji u periodu od juna 1941. do avgusta 1942. Analizirajući situaciju u zemlji tokom prvih nedjelja [[Ustanak u Srbiji|ustanka u Srbiji]], kapetan Vishaupt piše: {{izdvojeni citat|Ustaničkim pokretom u Srbiji rukovode četničke jedinice i komunističke bande. Četničke jedinice su za sada podeljene u tri grupe: u jedinice [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]], koje stoje iza vlade Nedića, u grupe generala [[Ljubo Novaković|Novakovića]], koji naginje komunistima i antikomunističke jedinice generalštabnog pukovnika Mihailovića. Mihailović je protiv Pećanca i Novakovića. U njegovoj okolini su pretežno oficiri. Njegova organizacija je izgrađena čisto vojnički. On je odbio komuniste zato što smatra da nije došlo još vreme za opšti ustanak. On hoće najpre da organizuje celu zemlju pa tek onda da krene napred.<ref>[https://znaci.org/zb/4.php?broj=544&bk=2&vol=12 Borbe protiv ustaničkog pokreta na području Jugoistoka od juna 1941. do avgusta 1942. godine], u Zbornik NOR-a, tom XII, knjiga 2: Dokumenti Nemačkog rajha 1941—1945, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1976, dokument br. 209, str. 1020—1021.</ref>|Izvještaj o borbama protiv ustaničkog pokreta na području Jugoistoka od juna 1941. do avgusta 1942. godine}} Teror koji su četnici provodili u cilju očuvanja svojih pozicija vodio se pod parolom borbe protiv komunizma. Pored ubijanja zarobljenih partizana, zastrašivanja i teroriziranja stanovništva, taj je teror pratila sve izraženija propaganda. U letku pod naslovom »Braćo Srbi i sestre Srpkinje!«, koji su četnici krajem kolovoza 1942. raspačavali u okolici [[Knin]]a, ističe se da četnici vode borbu »protiv partizana-komunista na život i smrt« i da će je voditi »do njihovog konačnog istrebljenja«. Također, 10. rujna iste godine, vojvoda [[Momčilo Đujić]] je u obliku letka uputio poruku »Srbima partizanima i partizanskim simpatizerima na srpskoj tromeđi«, u kojoj ih poziva da se vrate kućama i »jave kod nadležnih komandira četničkih odreda i ostalih predstavnika četničke vlasti, te neka im se stave na raspoloženje sa svojim oružjem«.<ref>AVII, NDH, kut. 197, br. reg. 9/10.</ref> Đujić prijeti da je to njegova »poslednja opomena i poslednja poruka koju čini u ime Srpskih četničkih odreda«, jer će nakon toga poduzeti »represalije koje će konačno pogoditi smrtonosnim udarcem sve one koji se udružiše sa našim neprijateljem i služe razornoj ideji komunizma uništavajući sve ono što je ''NAŠE, RASNO I NACIONALNO''«.<ref>[https://znaci.org/00001/41_12.htm Četnici i problemi borbe protiv NOP-a]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=932&rec=314&roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000928.]</ref> U cilju vođenja bespoštedne borbe protiv partizana, kao i njihovog uništenja, kapetan [[Pavle Đurišić]] je svojim jedinicama izdavao konkretna naređenja, u kojima je stajalo: {{izdvojeni citat|Svakog uhvaćenog komunistu ubiti na licu mesta sem vođa, koje vezati i sprovesti ovom štabu. U koliko bi se uhvatio sa tačnim i osvedočenim dokazima, koji komunistički jatak, bez razmišljanja ga ubiti.<ref>[https://znaci.org/00001/281.htm Radoje Pajović — Dušan Željeznov — Branislav Božović: PAVLE ĐURIŠIĆ — LOVRO HACIN — JURAJ ŠPILER], Centar za informacije i publicitet, Zagreb 1987. str. 50.</ref>}} Prilikom izvođenja jedne akcije potkraj studenog 1942. Đurišić naređuje: »Svakoga komunistu — partizana na koga se naiđe ili se u borbi uhvati likvidirati po kratkom postupku. Na celoj teritoriji kroz koju se prolazi pretresati teren i kuće i svako lice koje je sumnjivo hapsiti. Isto tako pohapsiti sva ona lica za koja se utvrdi da nisu seljaci-meštani već došljaci...«<ref>Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941-1945, Obod, Cetinje 1977, str. 295.</ref> General [[Blažo Đukanović]], koji se nalazio na čelu [[Kvisling|kvislinške]] [[Glavne nacionalne komande Crne Gore]] sa sjedištem na [[Cetinje|Cetinju]], u naređenju od 30. novembra 1942. piše pukovniku Baju Stanišiću: {{izdvojeni citat|Naredite najenergičniju potjeru za komunistima koje po svaku cijenu uništiti i onemogućiti im dalju akciju na reonu te komande. Sve jedinice uputiti na teren. Biti nemilosrdan prema komunistima i onima koji ih pomažu. [...] Energičan rad protivu komunista i njihovo uništenje mora se izvršiti u što kraćem vremenu. Odlaganja nema. Sentimentalnosti ne smije da bude.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_196.htm Naređenje četničke Glavne nacionalne komande Crne Gore od 30. novembra 1942. komandantu Zetskog letećeg odreda za maksimalno angažovanje odreda u uništenju komunista i pripadnika NOP-a]</ref>}} Mnogi četnici su svoju borbu prvenstveno vidjeli kao borbu protiv partizanskog ustanka, a ne protiv okupatora: {{izdvojeni citat|Uzeli smo oružje ne da riješimo međunarodne probleme niti da politiziramo — jer i kad bi to radili, to bi bilo bez ikakvog rezultata kao do sada, budući smo potpuno ubijeđeni da mi ne možemo imati nikakvog uticaja pri rešavanju svjetskih događaja. Uzeli smo oružje da oslobodimo naš narod od strašnog terora jedne pljačkaške bande i bandita kao što su Moša Pijade i drugovi.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_90.htm</ref>|Pismo Jakova Jovovića italijanskom guverneru Crne Gore o stavu četnika prema italijanskom okupatoru (29. maj 1942.)}} Četničke snage su u [[Operacija Weiss|operaciji Weiss]], pokrenutoj sa ciljem uništenja [[Bihaćka republika|Bihaćke republike]], uzeli učešća zajedno sa njemačkim, italijanskim i [[Ustaše|ustaško]]-[[Hrvatsko domobranstvo|domobranskim]] jedinicama. U direktivi od 2. januara 1943. komandantima korpusa JVuO u predstojećoj operaciji, Draža Mihailović naređuje početak opšte ofanzive na snage NOVJ: {{izdvojeni citat|'''III Naš cilj i ideja manevra.''' <br /> Naša je namera da iz obuhvatnog položaja koga imaju naše snage izvrše koncentričan napad na komuniste na označenoj prostoriji, komunisti unište i time oslobode ovu srpsku teritoriju komunističkog terora.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_1.htm Direktiva Draže Mihailovića od 2. januara 1943. komandantima korpusa za borbu protiv jedinica NOV i POJ na slobodnoj teritoriji zapadne Bosne, Like i Korduna]</ref>}} U raspisu svim svojim komandantima od 13. januara 1943, general Mihailović javlja: {{izdvojeni citat|Navijanje londonskog radia za pomirenje sa komunistima objasnite u usmenoj propagandi da je to naše lukavstvo da komuniste malo umirimo i da ih uništimo. Objasnite javno narodu da nas Englezi u tome potpomažu da bi smo se jednom otarasili komunista koji se ne bore da oslobode već da zarobe narod. Saopštite i susedima.<ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/4_14_2_25.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića od 10. do 31. januara 1943. godine]</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Istog dana, Mihailović piše »Feliksu« (poručnik [[Zvonimir Vučković]], komandant 1. ravnogorskog korpusa JVuO), »Leonardu« (kapetan I klase [[Dragiša Ninković]], komandant Rudničkog korpusa), i »Fricu« (major [[Dušan Smiljanić]], komandant 1. šumadijskog korpusa) da je neprijateljstvo između četnika i partizana duboko ukorijenjeno, i zato ga je nemoguće prevazići. Komandant JVuO naređuje: {{izdvojeni citat|Borba koju vodimo sa njima je odlučna. Nećemo ih jer su krvoloci i žele da ponovo zadobiju teren. Uništavajte ih nemilosrdno jer se veliki događaji približuju krupnim koracima. Kao izdajnici pokušali bi da nas ometu u oslobođenju otadžbine koju oni ne priznaju.<ref name="ReferenceC"/>}} 16. januara iste godine, Dragoljub Mihailović u cirkularnoj depeši svim četničkim komandantima u [[Nedićeva Srbija|okupiranoj Srbiji]] naređuje „uništenje komunista”: {{izdvojeni citat|I pored svih nevolja narоčitо podvlačim da je komunistička opasnost jedna od najvećih... [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|Naša vlada u Londonu]] preduzima sve da spreči englesku propagandu za partizane. [[Slobodan Jovanović]] vodi tešku borbu u tome pogledu. Ja ulažem proteste i sprečavam koliko najviše mogu ali najbolji način sprečavanja ovog je u uništenju komunista posle čega Englezi neće imati koga da hvale. Na tome radimo i uskoro će te čuti da smo ih u ime Boga likvidirali. Kod vas na vašem terenu uništavajte ih bez milosti. To su zlotvori i dželati našeg naroda.<ref>AVII, reg. br. 18/1, k. 299, d. 193.</ref><ref>Potpukovnik Branko Latas, Saradnja četnika i Nemaca u borbama protiv Glavne operativne grupe divizija NOVJ u dolini Neretve (februar—mart 1943), Prilozi Instituta za istoriju, broj 17/1980, Sarajevo, str. 201, fus. 62.</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 131—132.</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Potom je 21. januara 1943. uputio depešu majoru Siniši Ocokoljiću u kojoj naređuje: {{izdvojeni citat|Komunistima ne dozvoliti da dižu glavu. Uništavati ih bez milosti kao naše najveće zlotvore. Teren od njih mora biti čist. Postupati bez sentimentalnosti isto kao što i oni rade.<ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/4_14_2_25.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića od 10. do 31. januara 1943. godine]</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} I sjutradan, Mihailović u depeši Ocokoljiću urgira za uništenje komunista, napominjući da je komandantima JVuO zabranjeno baviti se politikom: {{izdvojeni citat|Komunistički agenti gmižu kroz narod a zašto ne uputite naše agente da i oni gmižu i da ih ubijaju. Očekujem od vas vesti i aktivnost. Ne busajte se u grudi situacije će biti i teže. Odgovorite mi po vašem običaju da vi govorite istinu a ja ne volim istinu. Odgovaram da volim istinu ali i prisebnost u vezi sa stalnom radljivošću. Naređujem da komuniste uništavate gde god za njih čujete. Vi komandujete vojnicima a ne ženama. Borba je naš posao. Izvestite o sudarima sa komunistima i koliko ste ih pobili. Više nemojte kritikovati niti voditi spoljnu politiku. Zahtevam da očistite vaš teren jer mi za svoj teren odgovarate lično.<ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/4_14_2_25.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića od 10. do 31. januara 1943. godine]</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga II, dok. 25, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 135-136.</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Kako bi opravdao obračun s glavnim neprijateljem (NOVJ), Dragoljub Mihailović je znao u naređenjima svojim komandantima nerijetko posegnuti i za konfabulacijama o saradnji partizana s okupatorom. 22. januara 1943, general Mihailović šalje depešu majoru [[Dragutin Keserović|Dragutinu Keseroviću]] (pseudonim »Orel«): „Primio vaš izveštaj o borbi Dukađinske brigade sa komunistima... Nastanite da vaš kraj potpuno očistite od komunista naročito [[Jastrebac]] — uništavajte ih bez milosti jer nas ometaju u radu i sarađuju sa Nemcima.” U ''Raspisu svima'' od 24. januara, on traži: {{izdvojeni citat|Naši saveznici preko radi[j]a ukazuju na važne i velike odluke ovih dana. Nemcima se bliži kraj. Pripremajte se za odsudnu akciju. Stoga, red i rad na prvom mestu. Raščistite teren svuda od komunista da bismo imali odrešene ruke za odsudni momenat. Saopštite svima susedima.<ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/4_14_2_25.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića od 10. do 31. januara 1943. godine]</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} General Draža Mihailović nagovještava 28. januara 1943. odvijanje predstojeće operacije u više faza: {{izdvojeni citat|Za uništavanje komunista dve faze. Prva faza uništavanje sovjetske republike. Druga faza gonjenje u celoj Bosni, Lici i Kordunu i definitivno uništavanje. Italijani za sada onemogućili prolaz Crnogorcima, pod izgovorom da je sovjetska republika pred uništenjem, i da Crnogorci nisu potrebni.<ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/4_14_2_25.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića od 10. do 31. januara 1943. godine]</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Mihailović je odbacivao bilo kakvu ideju o eventualnom prekidu neprijateljstava sa vođstvom jugoslovenskih partizana, čak i nakon intervencija sa strane najviših političkih adresa u [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkim zemljama]]. 31. januara 1943. godine, on piše komandantu Srbije JVuO generalu [[Miroslav Trifunović|Miroslavu Trifunoviću]] (pseudonim »Ditrih«) da je [[Anthony Eden]], ministar vanjskih poslova [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenog Kraljevstva]], uputio apel za izmirenjem dvije zaraćene strane: {{izdvojeni citat|Izjava Idnova o mirenju ne važi ništa. Čistiti komuniste do poslednjeg. Mi našu kuću uređujemo i niko drugi. Oni neka pregovaraju to se nas ništa ne tiče.<ref name="ReferenceC"/>}} Tokom operacije Weiss, major Zaharije Ostojić (»Branko«) šalje 29. januara 1943. depešu Vrhovnoj komandi JVuO u kojoj o odnosu prema partizanima, kao i o eventualnom dogovoru s njima, kaže sljedeće: {{izdvojeni citat|Ja ostajem do kraja zakleti neprijatelj crvenih zlikovaca i ubeđen sam da bi svako sporazumevanje sa komunistima značilo ogromni gubitak za našu stvar u narodu.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_28.htm Izvod iz knjige primljenih depeša Štaba Draže Mihailovića u vremenu od 18. januara do 4. februara 1943. godine]</ref>}} U propagandnom letku od 10. februara 1943, upućenom stanovništvu [[Bosna (oblast)|Bosne]], [[Lika|Like]] i [[Dalmacija|Dalmacije]], u povodu početka operacije Weiss, a koji potpisuju četvorica četničkih komandanata sa teritorije [[NDH]] (potpukovnik [[Ilija Mihić]], major [[Petar Baćović]], vojvoda u rangu majora<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 7.</ref> [[Momčilo Đujić]] i kapetan [[Radovan Ivanišević]]), poziva se na istrebljivanje partizana: {{izdvojeni citat| Petna[j]est hiljada četnika do zuba naoružanih napada sa raznih strana i uništava na svom istoriskom pohodu sve što pokazuje otpor. <br /> '''Komunisti će biti istrebljeni. Prema njima nema milosti'''. <br /> A Vi braćo, koji ste prisiljeni ili zavedeni lažju i obmanom okrenite oružje protiv najvećih neprijatelja našeg naroda. Poubijajte političke komesare i stupite odmah u naše redove, gde ćemo Vas primiti bratski. Ugledajte se na stotine i stotine njih koji nam se svakodnevno predaju, svesni da su izdati i prevareni od komunista jevreja. <br /> Narod Bosne, Like i Dalmacije neka ostane na svojim ognjištima i neka čuva svoje domove, jer dolaze četnici da ga oslobode komunističke kuge, terora i strahovlade.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_31.htm Proglas četničkih komandanata istočne Bosne, Hercegovine, Dalmacije i Like od 10. februara 1943. narodu Bosne, Like i Dalmacije za borbu protiv Narodnooslobodilačke vojske]</ref>}} 21. februara 1943. godine, u trenutku kada počinju najžešće [[Bitka na Neretvi|borbe u dolini Neretve]], Draža Mihailović naređuje kapetanu [[Aleksandru Mihajloviću]] (pseudonim »Saša«), komandantu Beograda JVuO: {{izdvojeni citat|Na Vašem terenu ne sme postojati Komunista. Propagandu razvijajte sami. Dovoljno argumenata protiv njih postoji da ih narod više ne želi, a kad ih London i Moskva hvali, znajte da su u najvećem škripcu. Sada bijemo s njima poslednju bitku i nadam se s Božjom pomoću u uspeh.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_74.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića u vremenu od 20. februara do 6. marta 1943. godine]</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} [[Italija]]nsko poslanstvo u [[Beograd]]u redovno je izvještavalo ministarstvo vanjskih poslova u [[Rim]]u o svim važnijim događajima u okupiranoj Jugoslaviji. Tokom 1943. godine, ukazivalo se na razlike u ratnoj taktici Mihailovića i [[Josip Broz Tito|Tita]], tj. tvrdilo se da dok je prvi iščekivao „pravi momenat”, drugi je, sa svojim partizanima, bio mnogo aktivniji što mu je donosilo sve više pristalica „među seljačkim masama”.<ref>DDI, Spalazzi a Mussolini, serie IX, vol X, d. 383, 503.</ref> U jednom izvještaju iz marta te godine, navodi se da ideološki sukob čini saradnju između dva pokreta nemogućom, prvenstveno usljed jasnog antikomunističkog stava „generala nacionaliste”.<ref>Бојан Симић, Окупирана Србија у извештајима италијанског посланства у Београду (1941-1943). Војноисторијски гласник, Институт за стратегијска истраживања - Одељење за војну историју Министарства одбране Републике Србије, 2017, стр. 107.</ref> U prijedlogu koji je 11. maja 1943. komandantu Jugoistoka uputio potpukovnik Heinz iz [[Brandenburger|divizije Brandenburg]], a u vezi sa izvođenjem predstojeće [[Operacija Crno|operacije Schwarz]] te odnosom prema formaciji pod komandom Pavla Đurišića, kao karakteristično za dosadašnje držanje četnikâ, pominje se sljedeće: {{izdvojeni citat|10. 5. bio sam u navodnom glavnom stanu Draže Mihailovića u [[Kolašin]]u na razgovorima sa četničkim vođom Đurišićem. Rezultat ovih razgovora: a)  Đurišićevi četnici su od Italije legalizovana domaća milicija na području Crne Gore. Jačina 2000 — 3000 pušaka. b)  Njihov stav je antikomunistički, njihova parola je red i mir.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_3_63.htm Predlog potpukovnika Hajnca od 11. maja 1943. komandantu Jugoistoka za angažovanje delova divizije Brandenburg u Crnoj Gori i za saradnju sa četničkim odredima Pavla Đurišića nakon obavljenih pregovora u Kolašinu]</ref>}} I nakon teškog poraza koji su doživjeli u bici na Neretvi, četnici nijesu odustajali od ispunjenja svog najvažnijeg zadatka — uništenja partizanskih snagâ. U trenutku kada nije u potpunosti siguran da li će predstojeća [[operacija Schwarz]] biti uperena i protiv njegovih jedinica (kao što će se ubrzo ispostaviti), general Mihailović šalje 9. maja 1943. depešu majoru Petru Baćoviću (pseudonim »Ištvan«), u kojoj pohvaljuje njegov rad: „Vaši uspesi su veličanstveni. Organizujte svakoga, naročito omladinu i pojašite komunistima na leđa za njihovo definitivno uništenje.” U depeši koju je istog dana poslao majoru Pavlu Đurišiću (pseudonim »Đuzepe«), on navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|Moje mišljenje je da se komunisti imaju uništiti gonjenjem na svim frontovima... Celu oblast na desnoj obali [[Lim (rijeka)|Lim]]a primio je major [[Dragutin Keserović|Keserović]] i za nekoliko dana očistiće je od svih simpatizera. '''Pobićemo sve što nevalja i to odmah'''.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 297, registarski broj 2/1.</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 731—733.</ref>|General Draža Mihailović}} U svrhu mobilizacije pripadnika JVuO za borbu protiv partizana, Dragoljub Mihailović i četnički komandanti su često, u propagandne svrhe, isticali navodno prisustvo velikog broja ustaša u redovima NOVJ: {{izdvojeni citat|Da bi se ovom zlu jednom stalo na put naređujem: Prvo da se u celoj zemlji u svim našim pokrajinama proglasi svi Srbi na okup i u zajedničku borbu protivu najopasnijeg našeg neprijatelja-komunista u čijim se redovima nalaze ustaše i ceo ostali ološ ove zemlje; Drugo proglašavam mobilizaciju svih raspoloživih naoružanih snaga i svih pokrajina naše zemlje i to odmah bez čekanja i odugovlačenja; Treće u svim pokrajinama preduzeti najenergičnije udare na komuniste gde god se zateknu jer je to '''najveće zlo u našoj sredini'''.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 141—142.</ref>|Cirkularna depeša Draže Mihailovića iz novembra 1943.}} U depeši [[Dragutin Keserović|Dragutinu Keseroviću]] (pseudonim »Orel«) od 12. novembra 1943. godine, Draža Mihailović piše: {{izdvojeni citat|Produžite rad na definitivnom čišćenju komunista. Oni ne smeju postojati u Srbiji. Krajnje je vreme da sa tim gadovima raščistimo. Uništavajte sve njihove simpatizere i jatake bez milosti. Kad ne budu imali simpatizere neće moći ni da postoje.<ref>Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 7. novembra do 3. decembra 1943. godine, broj 493—499 od 7. novembra 1943. - NAREĐENjE... - http://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015183053/https://znaci.org/00001/4_14_3_42.htm |date=2022-10-15 }}</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Dva dana nakon ove naredbe, Mihailović je uputio naredbu potpukovniku [[Radoslav Đurić|Radoslavu Đuriću]] u kojoj se ističe da se sem „uništenja komunista” u isto vreme „unište njihovi simpatizeri, koji su najopasniji”. Mihailović je 26. novembra uputio naređenje [[Nikola Kalabić|Nikoli Kalabiću]], komandantu Korpusa gorske garde: „Produžite čišćenje komunista, gde god ih čujete... Čistite bez milosti.”<ref>Милослав Самарџић, Генерал Дража Михаиловић и општа историја четничког покрета, III, Крагујевац, 2006, стр. 408-409.</ref><ref>Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 117.</ref> U trenutku kada snage NOVJ pokušavaju prodrijeti iz [[Istočna Bosna|istočne Bosne]] i [[Sandžak]]a u Srbiju, u cirkularnoj depeši svim četničkim zapovjednicima u [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupiranoj Jugoslaviji]] (»''Raspis svima''«) od 21. novembra 1943. godine, Draža Mihailović izdaje naređenje o borbi protiv partizana do njihovog potpunog istrebljenja: {{izdvojeni citat|Naređujem svima kako u Srbiji tako i u ostalim našim pokrajinama da koriste ovu situaciju komunista i da ih unište u svim pokrajinama do poslednjeg. Komunisti su ispraznili druge terene na kojim su se nalazili te je ovo zgodna prilika da u svim oblastima dođemo do punog izražaja i potpuno sve ostale pokrajine kao u Srbiji stavimo pod svoju vlast.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 3, dokument br. 42, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 153.</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Nakon tri dana, Dragoljub Mihailović izričito ponavlja zahtjev za uništenjem komunista: {{izdvojeni citat|U pogledu komunista nastavite akciju do potpunog njihovog uništenja. '''Mi taj čir ne možemo trpeti na našem telu a najmanje u Srbiji'''.<ref name="ReferenceD">[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 7. novembra do 3. decembra 1943. godine]</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Kada je kapetan Aleksandar Mihajlović generalu Mihailoviću dostavio veoma važan i povjerljiv izvještaj četničkog saradnika Borislava Mesarovića (»August«) o organizaciji i personalnom sastavu [[Gestapo]]a (BdS) u Beogradu, četnički je komandant 30. novembra 1943. našao za shodno da ponovi da se glavna borba vodi protiv ideološkog protivnika: {{izdvojeni citat|Primili smo Vaše pismene izveštaje, koji su odlični. August je učinio veliku uslugu. Ove izveštaje nećemo nikom otkrivati, preduzećemo samo potrebne radnje za one koji su prešli preko mora. Ponavljam, izveštaji su odlični i korisni. Produžite sa uništenjem komunističkih grupa i njihovih tajnih organizacija i sastavljajte spiskove njihovih simpatizera.<ref>Istorijski arhiv Beograda, fond monografije o Beogradu, inv. br. 8, I, str. 119—120, D—29—186.</ref><ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941—1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 309—310.</ref>|General [[Draža Mihailović]]}} Poput svog vrhovnog komandanta, i Mihailovićevi su oficiri na terenu svojim podređenima izdavali naredbe o uništenju partizana, te njihovih simpatizera i jataka: {{izdvojeni citat|Dragi Brano, ovih dana pripremam jednu veliku akciju protiv Mošinaca оd Zaječara pa u pravcu Niša, gde god ih nađem. [...] <br /> Јоš jednom za našu predstojeću akciju. Тi sam valjda znaš da je ona neophodnа јer partizani se moraju definitivno i u korenu uništiti ako želimo da u datom momentu radimo po predviđenim planovima. Partizane sada treba potpuno uništiti — dvanaesti je čas!<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_10.htm Pismo komandanta Timočkog korpusa od 14. januara 1943. Branivoju Petroviću o potrebi zajedničke akcije protiv pripadnika Narodnooslobodilačke vojske na relaciji Zaječar—Niš]</ref><ref>[https://www.rastko.rs/istorija/delo/13229 Мајор ЈВуО Бранимир Петровић и криза покрета отпора у Србији 1942-1944.]</ref>|Pismo komandanta Timočkog korpusa potpukovnika [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubomira Jovanovića]] majoru Branimiru Petroviću od 14. januara 1943. godine}} Posljednjeg dana marta 1943. godine, major [[Petar Baćović]] izdaje naređenje o postupku prema pripadnicima i simpatizerima Narodnooslobodilačkog pokreta, kao i članovima njihovih obitelji: {{izdvojeni citat|Da se putem ove naredbe saopšti celokupnom stanovništvu Bosne i Hercegovine: <br /> 1) Da će odbeglim komunistima, njihovim jatacima i saradnicima, biti uhapšene porodice, kuće uništene i pokretna imovina, a imanja oduzeta za račun nacionalne četničke organizacije, ukoliko to do sada nije učinjeno. <br /> 2) Ko se od odbeglih lica ne vrati svojoj kući i ne prijavi najbližoj četničkoj vlasti u roku od pet dana od dana izlaska ove naredbe biće oglašen za narodnog neprijatelja i kao takav streljan gde se bude uhvatio, a njegova porodica streljana, imanje oduzeto, a kuća uništena. <br /> 3) Da će biti streljano svako lice koje bude prikrivalo, hranilo i na ma koji drugi način pomagalo komuniste, a njegova porodica uhapšena, kuća spaljena i imanja oduzeta.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 527.</ref><ref>Milan Radanović, n. d., str. 202.</ref>}} U pismu poslatom 8. avgusta 1943. kapetanu [[Predrag Raković|Predragu Rakoviću]], komandantu 2. ravnogorskog korpusa, šef 2. odseka Operativnog odeljenja Vrhovne komande JVUO major [[Mirko Lalatović]] pominje prispjeće depeše koju je sačinio pukovnik [[William Bailey]], u kojoj je navedeno da će britanska Vlada nastaviti sa „davanjem potpore Đeneralu Mihailoviću gdegod on bude u stanju da preduzme operacije protiv Osovine”.<ref>Zbornik NOR-a, XIV/2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 1005.</ref> Major Lalatović sugeriše kapetanu Rakoviću da bi [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničku]] podršku trebalo iskoristiti kao ''carte blanche'' za eliminaciju partizana: {{izdvojeni citat|Mogu vam javiti da su se naši odnosi popravili sa našim saveznicima. 6/VIII Čiča je dobio jednu depešu u kojoj mu se uglavnom daje za pravo i obećava pomoć svuda gde mi nađemo da treba preduzeti akciju protiv okupatora. Tu ćemo mi pomalo i crvene zakačinjati, ali, naravno, sve pod vidom odbrane. Moramo ih uništiti! Po podacima kojima raspolažemo njihova je situacija vrlo teška. Ponovo su ih u Ist. Bosni razbili Nemci sa nešto ustaša. Iza Nemaca naši čiste pozadinu. U Hercegovini, Crnoj Gori i Sandžaku ima samo manjih delova mestimično, koji sada ne pretstavljaju nikakvu snagu i koje naši odredi nemilosrdno trebe. Sem toga imamo podataka iz naređenja koja je Tito izdavao i izveštaja nekih politkoma da je kod njih nastala velika pokolebanost (uhvaćen njihov kurir). Zatim u Dalmaciji traže vezu sa nama. Preduzimamo sve da ih razbijemo a potom uništimo.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2: Dokumenti četničkog pokreta Draže Mihailovića 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dokument br. 189, str. 902—904.</ref>}} Neprijateljski stav četnika prema komunistima uslovio je formiranje svijesti o okupatoru kao manjem zlu, što je dalje vodilo normalizaciji kolaboracije. Tako se, kao karakteristično za odnos s Nijemcima, može uzeti tumačenje koje je, vjerojatno u rujnu 1943. godine, javno iskazao vojvoda [[Momčilo Đujić]], komandant Dinarske divizije JVuO: {{izdvojeni citat|Mi smo svesni da smo okupirani i izbačeni iz rata, a prema tome i da smo isključeni iz učešća u događajima koji se dešavaju na frontovima. Radi toga smo riješeni da mirno očekujemo kraj rata, kojom će se prilikom riješiti i naše pitanje bilo na jedan ili drugi način. Ne želimo nikoga da napadamo, ali smo ipak riješili da se odupremo bilo teroru koji bi bezrazložno bio sprovođen nad našim glavama. Radi toga smo se digli i protiv ustaša svojevremeno, koji su bez ikakova razloga pokušali da nas istrebe. Radi te iste stvari vodimo već pune dve godine bezkompromisnu borbu protiv komunizma, kojega smatramo najvećim protivnikom i našim i celoga čovečanstva. U toj borbi uništena su velika naša materijalna dobra i mi smo dali hiljade naših najdragocenijih života. Pri ovakvom našem stavu stojim na gledištu da su dužni da nas pomognu svim sredstvima, svi oni koji smatraju, da je komunizam najveća opasnost za sve narode.<ref>Arhiv Instituta za historiju radničkog pokreta Hrvatske (AIHRPH), Zagreb, Neprijateljska građa, kut. 429, fasc. 6.</ref>}} Septembra 1943, vojvoda Đujić je dao i upute za vojnu organizaciju oblasti koja bi bila podijeljena na korpuse. Pri štabu svakog četničkog korpusa, komandant je trebalo da imenuje savjetodavno tijelo pod nazivom »nacionalni komitet«, koji bi činili predstavnici vojske i stanovništva. Prema Đujićevim uputama, »jedan od najvažnijih zadataka nacionalnog komiteta jeste nacionalno-ideološko izgrađivanje narodnih masa i njihovo upućivanje u krstašku i odlučnu borbu protiv komunizma kao najvećeg neprijatelja čovječanstva i naše Nacije«.<ref>AIHRPH, NG, k. 424, f. 4, Đujićevo uputstvo od 6. IX 1943.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/41_17.htm U funkciji politike njemačkih okupacionih snaga]</ref> Početkom oktobra 1943, general Blažo Đukanović naređuje pukovniku Baju Stanišiću sljedeće: „Borbu voditi samo protiv partizana, do njihovog konačnog uništenja i to ne samo pismenu, već i aktivnim pokretima.”<ref>AVII, CG—V—477, Naređenje B. Đukanovića od 3. oktobra 1943.</ref> Svoj stav je Đukanović još potpunije formulisao u pismu jednom saradniku od 5. X 1943: {{izdvojeni citat|Mi smo digli ustanak jedino protivu komunista, jer nam je bio cilj spasenje naroda. Na tome stanovištu stojim i sada i borićemo se protivu komunista do našeg ili njihovog istrebljenja. Ta borba, s obzirom na akcije komunista, dovoljna je za nas, i ako uspijemo da se do oslobođenja otresemo komunista i uspostavimo nacionalnu vlast, mi smo izvršili svoju dužnost prema Kralju i prema Otadžbini.<ref>AVII, CG—V—478.</ref><ref>Др Радоје Пајовић, Контрареволуција у Црној Гори: Четнички и федералистички покрет 1941—1945, Обод, Цетиње 1977, стр. 393—394.</ref>|General [[Blažo Đukanović]]}} Poručnik [[Miloš Radosavljević]], komandant Valjevskog korpusa JVuO, u naređenju komandi Kolubarske brigade od 19. oktobra 1943, pozivajući se na „naređenja Gospodina Ministra vojske, mornarice i vazduhoplovstva”, piše „da se u najkraćem roku ima likvidirati sa komunističkim ilegalnim grupicama i njihovim legalnim jatacima (centrima veze, kuririma i simpatizerima: davaocima hrane i prenoćišta)”. Svojim saborcima poručnik Radosavljević naglašava: {{izdvojeni citat|Primetio sam u više prilika da pojedine starešine poverenog mi korpusa nemaju prečišćene pojmove o našem stavu prema komunizmu i komunistima kod nas, što ima za posledicu da toleriraju komunističke simpatizere i što više i sami nesvesno hvale i odobravaju uspehe boljševika na [[Istočni front|Istočnom frontu]], kao i od ustaških spikera radio-Londona lažno pretstavljene uspehe nekih »partizanskih oslobodilačkih« odreda u Jugoslaviji... Jednom za svagda i svi imaju znati da nam sa komunistima kod nas stoji borba do krajnjeg i potpunog uništenja.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_18.htm Naređenje komandanta Valjevskog korpusa od 17. oktobra 1943. komandantu Kolubarske brigade za borbu protiv pripadnika i simpatizera narodnooslobodilačkog pokreta na teritoriji brigade]</ref>}} I u naređenju jedinicama Valjevskog korpusa od 9. novembra 1943, Radosavljević iznova podcrtava: {{izdvojeni citat|Borbu protiv izdajnika, Nedićevih i Ljotićevih bandi, produžite i na svakom koraku nemilosrdno ih uništavati. Komunizam istaći kao najveće zlo ovog vremena i našeg najvećeg neprijatelja. Borba protiv komunizma bila je i biće nemilosrdna. '''Sve što se zove i što radi za komunizam — uništiti'''.<ref>Коста Николић, Историја равногорског покрета, књига I, стр. 401.</ref><ref>{{Cite journal|last=Сегић|first=Дејан|date=2011|title=Четници и капитулација Италије 1943.|url=http://www.isi.mod.gov.rs/multimedia/dodaci/vig_1_2011_1554880246.pdf|journal=Војноисторијски гласник|publisher=Институт за стрaтегијска истраживања Одељења за војну историју Министарства одбране Републике Србије|volume=1/2011|pages=219}}</ref>}} Potporučnik [[Milutin Janković]], komandant 1. dragačevske brigade JVuO, piše komandantu 2. ravnogorskog korpusa kapetanu Predragu Rakoviću o borbama protiv snagâ NOVJ u [[Šumadija|Šumadiji]] tokom novembra 1943. i, između ostalog, navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|Prilikom prolaska komunističke bande kroz Gružu njihovi simpatizeri podigli su glavu. Ovaj zločin ne sme niti može biti nezapažen. Mi ravnogorci, dužni smo da zlu stanemo na put. Ova komunistička banda od 530 ljudi zadržala se u selu Žunama 24 časa, gde je održala zbor stanovnicima oba pola sela Žuna. Žunci su rekli da im nikad bolji ljudi nisu došli, a komunisti da ih niko nije bolje dočekao nego Žunci. Odakle ovo dolazi? Dolazi otuda što u selu Žunama ima komunista. Kako da ovo istrebimo? Popaliti i uništiti.<ref>Srbija u Narodnooslobodilačkoj borbi — Centralna Srbija, Nolit — Prosveta, Beograd, 1967, str. 547.</ref>}} Kada su partizani u [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]] pokušali obnoviti svoje baze u okolini [[Požarevac|Požarevca]] i [[Petrovac na Mlavi|Petrovca na Mlavi]], komanda Mlavskog korpusa JVuO je 15. novembra 1943. naredila: „Imajte na umu da se nalazimo pred odlučnim događajima i zato unutrašnji front treba totalno očistiti od tih narodnih grobara.“<ref>Vojni arhiv Beograd, Četnička arhiva, 85—1—25.</ref><ref>Mirjana Zorić, Bitka za Srbiju 1944. godine, Vojno delo, vol. 66, br. 3, Beograd, 2014, str. 294.</ref> Major [[Radomir Cvetić]], komandant Javorskog korpusa JVuO, u depeši Mihailoviću od 20. novembra 1943.<ref>VA, ČA, k. 32, f. 2, d. 43.</ref> ističe svoj rezolutni antikomunistički stav: {{izdvojeni citat|Priznajem i to da mi je teško bilo vršiti represalije u svom rodnom kraju, ali od ovoga slučaja svi ovi obziri padaju, i više ništa ne radim kao ličnost, već isključivo kao član Ravnogorskog pokreta i kao Vaš čovek. Od sada prema izrodima milosti neću imati. Uništavaću sve što simpatiše crvene, pa makar stradala i čitava naselja.<ref>Milan Radanović, n. d., str. 204—205.</ref>}} 12. decembra 1943. godine, u biltenu Zlatiborskog korpusa JVuO, komandant korpusa kapetan [[Dušan Radović Kondor]] pohvaljuje saborce za učinkovit rad: {{izdvojeni citat|Jake formacije Jugoslovenske vojske đenerala Draže Mihailovića po Crnoj Gori, Starom Rasu, Bosni i Hercegovini, Dalmaciji i ostalim našim pokrajinama, uspešno i neumorno uništavaju crvene jedinice koje su u rasulu i traže spasa bekstvom u teško prohodne i besputne gudure visokih planina. I tamo će ih stići i nemilosrdno uništavati...<ref>{{Cite web|url=https://www.pogledi.rs/kapetan-dusan-radovic-kondor.html|title=Душан Радовић Кондор|last=Самарџић|first=Милослав|date= 23. март 2013.|url-status=live}}</ref>}} Komandant Smederevskog korpusa JVuO major [[Živan Lazović]] (pseudonim »Dob«), u depeši koja je u Vrhovnu komandu JVuO stigla 22. decembra 1943. godine,<ref name="ReferenceF">[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16. do 23. decembra 1943. godine]</ref> obećava da će učiniti sve da njegova zona odgovornosti bude »očišćena od komunista«, da bi samo nekoliko dana docnije uslijedio [[Masakr u Boleču|pokolj u Boleču]]: {{izdvojeni citat|U roku od 20 dana očistiću Grocku od komunista. Pobiću sve što je partizan[sko] ako ne nađem aktivne.}} 28. decembra 1943. potpukovnik [[Milutin Radojević]] (pseudonim »Georgi«), Mihailovićev delegat za [[Južna Srbija|Južnu Srbiju]] (područje [[Jablanica|Jablanice]] i [[Toplica|Toplice]]), javlja Vrhovnoj komandi da četnici ubijaju partizanske porodice te pale sva naselja u kojima bi partizani našli utočište: {{izdvojeni citat|Zbog toga što srpski izrodi pomažu proletarijatski ološ u pojedinim selima naredio sam uništenje celih porodica, palenje domova i celih sela, tamo, gde partizani nalaze svoja uporišta. Ovako sam naredio zato, što gubimo cvet naših nacionalista zbog izroda našeg roda.<ref name="ReferenceF">[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16. do 23. decembra 1943. godine]</ref>}} I u depeši koja je u štab Draže Mihailovića stigla 4. januara 1944, potpukovnik Radojević se očituje kao zastupnik radikalnog rješenja u obračunu s [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]: {{izdvojeni citat|Za poslednjih deset dana ovde smo likvidirali 40 partizana. Sada ih gonimo na sve strane i ubijamo sve što ih simpatiše. Za ovaj kraj ne brinite, prečistićemo sa ovim izrodima bez milosti.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref>}} Krajem 1943, komandant Mlavskog korpusa major Simeon Ocokoljić javlja Vrhovnoj komandi JVuO: {{izdvojeni citat|Nastavljamo bezpoštedno gonjenje ostataka ovih bednika, koji se rastureni kriju čak i po nužnicima. Istrebljenje ne samo jataka već i simpatizera komunističkih, u toku je.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 212.</ref>}} S koliko su fanatizma četnički komandanti pristupali provedbi naređenjâ Vrhovne komande JVuO i generala Mihailovića o »uništenju komunista«, veoma dobro ilustruju i navodi iz izvještaja koji je, 18. aprila 1944. godine, kapetanu Živanu Lazoviću poslao komandant Velikooraške brigade Smederevskog korpusa JVuO kapetan Ranko Dimitrijević: {{izdvojeni citat|Komunisti imaju nade i dobro se drže. '''Treba sva ta sela zapaliti i poklati'''. Vi to nećete e pa hvatajte ih žive i sudite ja nemogu. Pozovite gardu da ih uništimo dok još ima vremena. Ljudi i ja smo premoreni jer ne spavamo po 2 sata noću jer smo stalno u pokretu iz sela u selo a sve komunizirano.<ref>AVII, ČA, k. 102, reg. br. 27/4—1 (S—V—17331/4—a).</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_121.htm Izveštaj komandanta Jurišnog korpusa od 18. aprila 1944. komandantu Smederevskog korpusa o razbijanju jurišnog korpusa od strane Kosmajskog NOP odreda kod s. Drugovac]</ref>}} Major [[Svetislav Trifković]], komandant Avalskog korpusa JVuO, piše 22. aprila 1944. Draži Mihailoviću da je do tog trenutka učinio sve da se „komunisti potpuno unište, ali nisam naišao na razumevanje”. Major Trifković istovremeno predlaže izvođenje široke „akcije čišćenja” terena u okolini Beograda: {{izdvojeni citat|Izvođenje iznetog plana i akcije ka Beogradu jednim temeljnim i detaljnim čišćenjem komunista u ovim krajevima bilo bi onemogućeno jednom za svagda. Zavođenjem naše organizacije po svima selima onemogućilo bi se njihovo ponovno podizanje. Posle toga Beogradu iz Srbije ne bi pretila ni najmanja opasnost od komunističke akcije, a komunisti i njihovi simpatizeri u Beogradu bili bi ostavljeni sami sebi i osuđeni na potpunu i brzu propast. Ostala bi nam još samo akcija u Sremu. Ovoj akciji trebalo bi da prethodi uništenje komunista u navednim srezovima Okruga beogradskog i napose u Srezu podunavskom kao najbolje organizovanom. Dostavljajući prednji izveštaj molim za naređenje susednim komandantima da u saradnji sa mojim korpusom preduzmu akciju čišćenja sa mnogo većim snagama nego do sada i da udruženim snagama sa sviju strana obuhvatimo komuniste i bez milosti uništimo sve njihove ilegalne borce i sve osvedočene jatake i pomagače.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_127.htm Izveštaj komandanta Avalskog korpusa od 22. aprila 1944. Draži Mihailoviću o stanju četničke organizacije i aktivnostima pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta u okolini Beograda]</ref>}} Mihailović je insistirao na uništenju komunista, ceneći da će one snage koje prve dođu u kontakt sa saveznicima biti najpre prihvaćene.<ref name="Petranović"/> U antikomunističkoj propagandi se sve više približavao okupatoru. Vremenom je došlo do potpunog stapanja četničke i nacističke antikomunističke propagande. Usled [[Pokušaj proboja NOVJ u Srbiju proleća 1944.|pokušaja proboja NOVJ u Srbiju]], [[12. mart]]a 1944. godine sa Nemcima je dogovoreno: {{izdvojeni citat|Propagandna borba protiv komunizma ima da se sprovodi zajedničkim snagama.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941 — 1944'', Dokumenti, "Arhivski pregled", Beograd, [[1976]].</ref>}} Ni u kontaktima sa predstavnicima [[Nedićeva Srbija|kvislinške uprave]] ili njemačkih okupacionih vlasti, četnički zapovjednici nijesu propuštali priliku da iskažu sopstveni animozitet prema komunizmu. Potpukovnik [[Velimir Piletić]], komandant Krajinskog korpusa JVuO, u razgovoru vođenom 21. januara 1944. sa okružnim načelnikom iz [[Kladovo|Kladova]], nedvosmisleno je zaključio: {{izdvojeni citat|Tada je [Piletić] istaknuo da se danas jedino treba boriti protiv komunizma, jer bi on donio smrt srpskom narodu. U ovoj borbi nema lične poštede ili suzdržanosti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1016&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001012.] <br /> ({{jez-njem|"Er hob hierauf hervor, daß heute nur die Notwendigkeit bestehe den Kampf gegen den Kommunismus zu führen, da dieser das serbische Volk todbringend niederlegen würde. In diesem Kampf gebe es keine persönliche Schonung oder Zurückhaltung."}})</ref>|Izvještaj načelnika okruga Klujcki-Kladovo o razgovoru sa potpukovnikom Piletićem (26. januar 1944. godine)}} Autori ratnog dnevnika Vrhovne komande [[Wehrmacht]]a takođe konstatuju da četnički vođa Mihailović smatra komuniste glavnim neprijateljem: {{izdvojeni citat|Mihailović je dugo razmišljao, da li na prvom mestu stoji nemačka opasnost ili komunistička. Postupno je došao do zaključka da su mu komunisti, ipak, neprijatelj broj jedan.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Život u šumi)}} Na drugom mjestu, oficiri Wehrmachta koji su bili zaduženi za vođenje dnevnika zapisuju dodatna zapažanja o Mihailovićevoj ideološkoj platformi: {{izdvojeni citat|U svojoj spoljnoj politici Draža je bio protiv Nemačke. On je, sa druge strane, zastupao strogu antikomunističku liniju, a oslonac je video u [[Pravoslavlje|pravoslavlju]] i [[Monarhija|monarhiji]].<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta ("Draža protiv nas")}} [[Hermann Neubacher]] je bio specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova, kojeg je vođa [[Treći Reich|Trećeg Reicha]] [[Adolf Hitler]] poslao u jesen 1943. u Beograd sa ciljem približavanja njemačkom okupatoru svih nacionalističkih oružanih formacija u borbi protiv komunističkih pokretâ otpora u [[Jugoistočna Evropa|jugoistočnoj Evropi]]. U knjizi ratnih memoarâ „Specijalni zadatak Balkan“, Hermann Neubacher kvalifikuje antikomunističko usmjerenje četnikâ na način identičan vojnom rukovodstvu u [[Berlin]]u: {{izdvojeni citat|Za četnike su komunistički partizani odavno postali neprijatelj broj jedan. Znali su da im posle odlaska okupatora predstoji borba sa Titom za budućnost Jugoslavije. Ovaj neizbežan i fatalan razvoj, gde je došlo do sukoba između nacionalističkih i komunističkih pokreta otpora, nije karakterističan samo za Srbe, već, je, takođe, zabeležen u Grčkoj i Albaniji. To je dovelo do toga da su nacionalistički gerilci morali da odustanu od aktivne borbe protiv okupatora.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 143.</ref>}} U govoru održanom proljeća 1944, povodom [[Slava|slave]] Gorske garde JVuO, komandant ove elitne formacije kapetan [[Nikola Kalabić]], između ostalog, istakao je: {{izdvojeni citat|Komunisti! Mi smo dva sveta: između nas i vas nema pomirenja! Vi hulite na Boga — mi za njega ginemo, smatramo ga svojim zaštitnikom! Vi rušite porodice i [[Srpstvo]], a mi ističemo kao glavna načela naših stremljenja, bez kojih bi nam i sama borba bila štura i beskorisna! Zato borba koju vodimo protivu vas mora se završiti našom potpunom pobedom.<ref>''Млада Шумадија'', лист равногорске омладине 1. шумадиј­ског корпуса, број 3, пролеће 1944.</ref><ref>[https://www.pogledi.rs/nikola-kalabic-ocena-karaktera-26316.html Милослав Самарџић — Никола Калабић: Оцена карактера]</ref>|Kapetan [[Nikola Kalabić]], komandant [[Korpusa Gorske garde JVuO]]}} Na sastanku sa pripadnicima srpske kvislinške uprave održanom 5. maja 1944. u [[Манастир Радовашница|manastiru Radovašnici]], major [[Dragoslav Račić]], komandant Cersko-majevičke grupe korpusa JVuO, uz žaljenje što se „ideologija organizacije D. M. nije svuda pravilno shvatila, naročito kod dobrovoljačkih odreda”, stavlja akcenat na antikomunizam kao ''raison d’être'' četničkog pokreta Draže Mihailovića: {{izdvojeni citat|Cela organizacija Draže Mihailovića stvorena je radi toga, da sačuva Srbiju od komunista, i kao on, tako i svi ostali komandanti vode energičnu i beskompromisnu borbu protiv komunista, jer ih smatraju najvećim neprijateljima srpskog naroda.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 127, reg. br. 2/17.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_139.htm Naređenje komandanta Cersko-majevičke grupe korpusa od 6. maja 1944. komandantu azbukovačkog sreza da se razgovori sa Nemcima vode po odobrenju Štaba Grupe korpusa]</ref>}} Partizani su za ravnogorski pokret predstavljali najopasnijeg »unutrašnjeg neprijatelja«. U naređenju od 15. maja 1944. koje potpisuje major [[Zdravko Milošević]], komandant Varvarinskog korpusa, stoji da je borba protiv komunista od prvorazrednog značaja: {{izdvojeni citat|Čišćenje unutrašnjih neprijatelja: komunista i njima sličnih ima biti što pre i bez svakog obzira, jer dani momenat tj. akcija protivu okupatora ima da nas nađe čista od svih unutrašnjih neprijatelja — ujedinjeno duhovno i fizički za borbu protiv vekovnog neprijatelja.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_150.htm Naređenje komandanta Varvarinskog korpusa od 15. maja 1944. komandantu 1. beličke brigade za borbu protiv NOVJ i odnos četnika prema okupatorima]</ref>}} U naredbi od 9. jula 1944. godine, koja je upućena stanovnicima pet seoskih opština između [[Priboj]]a i [[Nova Varoš|Nove Varoši]], izdatoj s namjerom „što uspešnijeg uništavanja najvećeg dušmanina Srpstva krvoločnih boljševika—komunista [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]]”, komandant Zlatiborskog korpusa JVuO kapetan Dušan Radović Kondor prijeti [[drakon]]skim mjerama u slučaju pojave partizana na području korpusa: {{izdvojeni citat|Kazniće se '''smrću''' svaki onaj koji delom ili rečju bude pomagao ili koristio ma i u najmanjoj meri neprijatelju – komunistima. Biće spaljeno i do temelja uništeno celo naselje (selo, zaseok) u kome bi ma ko od meštana pružio oružani otpor borbenim delovima ili oružanim pojedincima – četnicima, pripadnicima ovog korpusa. Biće spaljeno i uništeno selo ako ma ko od seljaka u svojoj kući ili na imanju bude prikrivao pojedinca ili grupu komunista.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_210.htm Naredba komandanta Zlatiborskog korpusa od 9. jula 1944. za uvođenje policijskog časa u opštinama Banja, Bistrica, Rača, Štrpci, Radojinja, Rutoše i preduzimanje represivnih mera protiv simpatizera narodnooslobodilačkog pokreta]</ref><ref>Milan Radanović, n.d., str. 158.</ref>}} U jednom nacrtu pripremljenom od strane osoblja glavnog komandanta jugoistočne Evrope feldmaršala [[Maximilian von Weichs|Maximiliana von Weichsa]], povodom njegovog sastanka s vođom [[Treći Reich|Velikonjemačkog Rajha]] 22. augusta 1944, govori se o vojnoj i političkoj situaciji koja vlada u Srbiji i drugdje u Jugoslaviji. Maximilian von Weichs primjećuje da ponašanje četnika Draže Mihailovića u prvom redu obilježava „aktivna borba protiv komunističkog neprijatelja u Srbiji, NDH i Crnoj Gori”. U dokumentu se dalje navodi da iako je general [[Milan Nedić]] imao izvjesnih rezervi prema generalu Mihailoviću, sada je on pred Nijemcima postao jedan od Mihailovićevih zagovornika. Stoga, feldmaršal von Weichs tvrdi da se može reći da postoji ujedinjeni srpski antikomunistički front u kojem Mihailović ima podršku „više od 90% svih Srba”.<ref>Mikrofilm br. T-311, rola 195, snimci 960-961.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> U želji da istakne značaj Mihailovićevog pokreta u »borbi protiv komunizma«, von Weichs zaključuje: {{izdvojeni citat|Komandant Jugoistoka je svjestan važnosti temeljno pozitivnog stava prema srpskim zahtjevima i ne previđa opasnosti koje bi mogle nastati ako razvoj situacije na prostoru Balkana bude nepovoljan. No, na osnovu dosadašnjeg iskustva mora se konstatirati da pokret Draže Mihailovića i druge vojne ustanove u Srbiji trenutno predstavljaju '''najpozitivniji''' element u borbi protiv komunizma, od kojeg se ni pod kojim uvjetima ne može odustati.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=973&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000963.] <br /> ({{jez-njem|"O.B. Südost ist sich der Bedeutung einer grundsätzlich positiven Einstellung zu den serbischen Forderungen bewusst und übersieht auch nicht die Gefahren, die spätestens bei einer ungünstigen Lageentwicklung im Balkanraum eintreten können. Es muss jedoch nach den bisherigen Erfahrungen festgestellt werden, dass die DM—Bewegung und auch übrigen militanten Einrichtungen Serbiens z.Zt. das positivste Element im Kampf gegen den Kommunismus darstellen, auf das z.Zt unter keinen Umständen verzichtet werden kann."}})</ref>}} Vojvoda [[Dobroslav Jevđević]], u svojstvu Mihailovićevog delegata za [[Istra|Istru]] i [[Slovenija|Sloveniju]], šalje 8. novembra 1944. apel komandi [[Slovensko domobranstvo|Slovenskog domobranstva]] (tog dana je istim povodom poslao dopis i generalu [[Kosti Mušickom]], komandantu [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]]), kako bi se pomoglo četnicima [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]] u evakuaciji nakon [[Kninska operacija|Kninske operacije]], izražavajući želju za stvaranjem zajedničkog antikomunističkog bloka: {{izdvojeni citat|Ako padne Đujić, to znači istodobno doslovnu smrt pola milijuna Srba, koje je osiguravala njegova vojna snaga. U času napada na nas, komunističke snage u ovom prostoru udariće nas sa leđa i naša je sudbina zapečaćena. Vrhovna komanda apeluje na sve poštene Jugoslovene, da se složno i bratski pomogne vojvodi Đujiću. To je dužnost sviju nas i slovenska i jugoslovenska, i hrišćanska i antikomunistička, i bratska i drugarska!<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_102.htm Apel političkog delegata Draže Mihailovića za Sloveniju i Istru od 8. novembra 1944. Slovenskom narodnom odboru i Komandi Slovenije za pomoć četnicima Dinarske divizije koji se povlače ispred partizana]</ref>}} U izvještaju obavještajnog odjeljenja 91. armijskog korpusa [[Wehrmacht]]a „o situaciji kod neprijatelja” iz 24. novembra 1944. godine, za četnike se navodi: {{izdvojeni citat|Antikomunistički četnici Draže Mihailovića: [...] Držanje četnika izrazito antikomunističko. Ono, međutim, jako zavisi i od engleskog uticaja i podrške. Iako četnici dosad uopšte nisu ometali njemačke pokrete, raspoloženje pojedinih grupa je nepoznato. Prema tome, nalaže se oprez i uzdržanost, pogotovo kod manjih jedinica i zaštitnica.<ref>[https://znaci.org/ok/T317.php?sta1=etni&sta2=D.M&idem=1406 National Archive Washington, T314, Roll 1630, frame 000884.]</ref>}} Nakon [[Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)|povlačenja iz Srbije]] u zimu 1944, major [[Nikola Kalabić]], komandant [[Korpusa gorske garde JVUO]], moleći u dopisu njemačkog oficira za isporuku municije (neophodne za uništenje »najvećih zlotvora celog sveta — komunista«), ističe [[nacionalizam]] kao ideološku kopču između četnika i [[Nacionalsocijalizam|nacista]]: {{izdvojeni citat|Kako Gorska Garda Nj. V. Kralja Petra II ni jednom prilikom nije napadala nemačku vojsku iza busija i zaseda, nego se uvek samo borila protiv najvećih zlotvora celog sveta — komunista, to bi u našem zajedničkom interesu bilo dobro da nas pomognete u puščanoj, mitraljeskoj i bacačkoj municiji, te kako bi mogli produžiti našu borbu do konačnog uništenja komunista. [...] Smatram, da ćete me kao vojnik i nacionalista potpuno razumeti i shvatiti situaciju u kojoj se danas zajedno nalazimo, te ćete nas u toliko pre pomoći.<ref>{{Cite web |title=Obaveštenje komandanta Grupe korpusa gorske garde od 13. decembra 1944. nemačkom komandantu odseka Rogatica — Sarajevo o upućivanju oficira za vezu radi dobijanja municije za borbu protiv NOVJ |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_4_119.htm |access-date=2023-05-22 |archive-date=2022-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024030147/https://www.znaci.org/00001/4_14_4_119.htm }}</ref>}} General Mihailović nastavio je s izdavanjem naređenja usmjerenih ka uništenju komunista i nakon zvaničnog svršetka ratnih dejstava u maju 1945, tj. pošto je glavnina snaga pod njegovom komandom bila poražena i gotovo u potpunosti uništena u [[Bitka na Zelengori|bici na Zelengori]]. U opštoj direktivi poslatoj 15. juna 1945. Draža Mihailović je od preostalih četničkih snaga, između ostalog, zatražio: {{izdvojeni citat|Opšta akcija protiv komunista u Srbiji je već otpočela. Prema sadašnjoj situaciji u Jugoslaviji i u svetu, mi moramo nastaviti borbu za oslobođenje naroda od komunističke tiranije... <br /> Muslimanima ne dozvoljavati povratak u njihova napuštena sela, pošto su nesigurni i pošto se i sada ponašaju prema nama kao i pod ustašama 1941. <br /> Na svojoj teritoriji odmah otpočnite sa napadima. Napade vršiti na sve saobraćajne veze (drumove, železničke pruge, telefonske linije i t. sl.), uništavati komunističke manje posade, patrole, kurire, itd. Prema komunističkim simpatizerima biti nemilosrdan, pošto su nam oni naneli velikog zla.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1985, str. 1018.</ref><ref>Milan Radanović, n. d., str. 517.</ref>}} Profesor [[Branko Petranović]], šef Katedre za istoriju Jugoslavije na [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu|Filozofskom fakultetu u Beogradu]], uočava da je Mihailovićeva ideološka isključivost u odnosu na komunizam uslovila da se borba protiv okupatora i kvislinških snagâ potisne u drugi plan: {{izdvojeni citat|Za Mihailovića je od novembra 1941. bilo bitno da se unište komunisti. Koliko li je telegrama Mihailović uputio svojim komandantima u kojima traži „likvidaciju”, pri čemu se nije birao saveznik? [...] Mihailović je bio obuzet mišlju kako da u svim krajevima pod svojom kontrolom, stvarnom ili pretpostavljenom, likvidira „zagađenost” komunista. [...] Antikomunizam je toliko zaslepljivao Mihailovića i njegove komandante da više nisu bili sposobni da racionalno sagledavaju stvarnost odnosa.<ref name="Petranović"/><ref>Branko Petranović, ''Srbija u Drugom svetskom ratu 1939-1945'', Beograd, Vojnoizdavački i novinski centar, 1992, str. 284—285, 401.</ref>}} Miloš Timotijević, muzejski saradnik [[Narodnog muzeja Čačak]], u ratnoj biografiji [[Zvonimir Vučković|Zvonimira Vučkovića]] piše o »klasnom radikalizmu« [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]] kao katalizatoru antikomunizma četničkog pokreta Draže Mihailovića: {{izdvojeni citat|Pokret generala Mihailovića nije bio samo antifašistički, već i antikomunistički, a partizani su izrasli u najopasnijeg protivnika, konkurenta za preuzimanje vlasti u obnovljenoj Jugoslaviji. Klasni radikalizam komunista i otvorena socijalna revolucija uslovili su izbijanje antikomunizma kao najvažnijeg cilja borbe JVuO. Izostavljanjem uloge komunista u izbijanju građanskog rata menja se cela percepcija sukoba partizana i četnika. [...] Antikomunizam JVuO bio je bitno obeležje celog pokreta, ali to nije dovelo do prihvatanja fašističkog ideološkog programa.<ref>Милош Тимотијевић, Звонко Вучковић — Ратна биографија (1941-1944): Расправа о проблемима прошлости и садашњости, ЈП Службени гласник, Београд, 2015, стр. 449—451.</ref>}} === Antisemitizam === {{main|Antisemitizam|Jevreji u Narodnooslobodilačkoj borbi}} Četnička propaganda je obilato koristila prisustvo [[Jevreji u Narodnooslobodilačkoj borbi|Jevreja u narodnooslobodilačkom pokretu]], radi isticanja navodno "nesrpskog" karaktera partizana. Još u pregovorima sa Nemcima u novembru 1941, Mihailović uverava Nemce da "partizane vode stranci, oni koji nisu Srbi: [[Bugarin]] Janković, [[Jevrejin]] Lindemajer, [[Mađar]] Borota, dva [[musliman]]a čija mi imena nisu poznata, pripadnik [[ustaša]] major Boganić" (imena i podaci su netačni sem Borote, ali on nije Mađar).<ref name="Divci"/> Retorika ove vrste je brzo usvojena. Kapetan [[Bogdan Marjanović]] [[24. februar]]a 1942, povodom preuzimanja dužnosti komandanta Rogatičkog odreda, zasniva svoj govor protiv partizana na međuetničkoj isključivosti protiv "čivuta" (pogrdan naziv za Jevrejina), "Turaka" i Hrvata: {{izdvojeni citat|Budite junaci svesni da nam preti opasnost od novih neprijatelja, a to su komunisti. Oni pod lažnim lozinkama da se bore protiv okupatora, pokušavaju da u svoje ruke uvuku što više naših neukih Srba Bosanaca, a posle da nas potčine pod vlast '''čivuta''' i onih istih krvoločnih Turaka i Hrvata, koji su stotine hiljada naše braće uništili na najzverskiji način.<ref name="AVII, ČA, 175-5-25">AVII, ČA, 175-5-25</ref>}} Osam dana ranije, kapetan Marjanović obavještava jednog komandira čete iz Rogatičkog odreda da je postigao dogovor sa komandantom italijanskih trupa u [[Višegrad]]u o borbi protiv partizana i dodaje sljedeće: {{izdvojeni citat|Municiju Ti šaljem u količini od 800 metaka, no znaj da svaki metak moraš da iskoristiš korisno protiv našeg mrskog neprijatelja — partizana, koji žele da se prebace u našu Bosnu ponosnu i da nas opljačkaju, da nam unište veru, Kralja i Otadžbinu i da služe svojim vođama čivutima.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_60.htm Pismo komandanta Rogatičkog četničkog odreda od 16. februara 1942. Novici Džidu o sporazumu o saradnji sa italijanskim okupatorom u borbi protiv NOP-a u istočnoj Bosni]</ref>}} Ravnogorska propaganda, da bi odvraćala ljude da ne stupaju u partizanske formacije, obavezno je isticala da na čelu NOP-a stoje [[Jevreji]] i drugi tuđinci. Četnički izvještaji, zapovijesti, depeše [[partizan]]e često imenuju kao "mošinovce" (sinonim za Jevreje i komuniste), sledbenike [[Moše Pijade]].<ref name="Recite slobodno Moša Pijade"/><ref name="ReferenceA"/> Sličnu [[rasizam|rasističku]] retoriku koristi i [[Jezdimir Dangić]], četnički komandant iz istočne Bosne, koji optužuje partizanske odrede da ih vode "čivut Moša Pijade, Turčin Safet Mujić, mađar Franjo Vajnert i takozvani Petar Ilić čije pravo ime niko ne zna", a cilj im je da unište [[srpstvo]].<ref>AVII Chetnik Collection, box 222, facs. 5, doc. 23.</ref><ref name="Hoare">[https://www.znaci.org/00001/177.pdf Dr. Marko Hoare: The Chetniks and the Jews]</ref> Četnički komandant u oblasti Nevesinja [[Boško Todorović]] u svom proglasu iz 1941. piše da će [[Srbi]], kada postignu zlatnu slobodu, slobodno izjasniti da li su za [[Velika Srbija|Veliku Srbiju]], očišćenu od Turaka i drugih ne-Srba, ili neku drugu državu u kojoj će "Turci i Jevreji" ponovo biti ministri, komesari, oficiri i "drugovi".<ref>AVII Chetnik Collection, box 222, facs. 4, doc. 25.</ref> Januara 1942. grupa partizana je prebegla u četnike iz jer su im u vođstvu bili Jevreji i Hrvati.<ref>Marijan Stilinović, Bune i otpori, Zora, Zagreb, 1969, str. 140.</ref> [[Dobroslav Jevđević]], Mihailovićev delegat u istočnoj Bosni i Hercegovini, u svom izveštaju iz juna 1942. godine napominje da proleterske brigade imaju mnogo "Jevreja, Cigana i muslimana."<ref>Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilackom ratu jugoslovenskih naroda, Vojnoistorijski institut Jugoslovenske narodne armije, Belgrade, 1954-, pt 14, vol. 1, doc. 114, p. 400.</ref> Jevđević u proglasu protiv partizana jula 1942. godine iznosi prilično bizarne optužbe: "Oni uništavaju srpske crkve i dižu džamije, sinagoge i katoličke hramove".<ref>AVII Chetnik Collection, box 222, facs. 4, doc. 29.</ref> Na skupu četnika u Trebinju jula 1942, partizani su proglašeni najvećom pretnjom za srpski narod, jer ih vode "muslimani, katolici i Jevreji". Na istom zboru je odlučeno da u srpskim zemljama moraju živeti samo Srbi.<ref>HMBiH (Historical Museum of Bosnia-Hercegovina, Sarajevo) Collection ‘UNS’, box 2, doc. 443.</ref> U izvještaju iz prve polovine avgusta 1942, major [[Petar Baćović]] obavještava generala Dražu Mihailovića o pripremama za napad na [[Foča|Foču]], kao i o pregovorima koje je vodio sa italijanskim okupacionim vlastima u prisustvu vojvode Dobroslava Jevđevića. Baćović piše da je odbio „sporazum koji su mi ponudili da potpišem”, budući da su „Talijani [su] u tom sporazumu smatrali nas kao neku njihovu miliciju”.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 222, registarski broj 49/5 (BH-V-2285).</ref> O vojvodi [[Ilija Trifunović-Birčanin|Iliji Trifunoviću Birčaninu]], čiji se štab nalazio u [[Split]]u, Baćović piše: {{izdvojeni citat|Birčanin se nalazi u Splitu sa svojim Štabom. Poručnik Jovanović-ađutant Birčaninov koji je Vama prestavljen saznao sam da je Jevrejin, njegova je uloga slična Hanafu. [...] Mislim da bi trebalo dati jedan opšti raspis da se u naše redove ne uvlače Jevreji jer sa njima imamo hrđavo iskustvo...<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_141.htm Izveštaj komandanta Komande operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine iz prve polovine avgusta 1942. o toku priprema za napad na Foču, kadrovskim problemima i saradnji sa italijanskim okupatorom]</ref>}} Petar Baćović, nasljednik majora Boška Todorovića u istočnoj BiH, u svom proglasu Srbima u partizanskim redovima oktobra 1942, objašnjava kako su "Jevreji, udruženi sa najvećim šljamom zemlje", pobjegli u šume i tamo propagiraju bolji život u komunističkoj državi.<ref>AVII Chetnik Collection, box 222, facs. 5, doc. 34.</ref> On svom proglas završava riječima: {{izdvojeni citat|Vas još uvek vode [[Tito]], [[Moša Pijade]], [[Roćko Čolaković]], [[Vlado Šegrt]], [[Rade Hamović]], [[Savo Mizera]] i mnogi drugi Jevreji, muslimani, Hrvati, Mađari, Bugari i ostali belosvetski šljam.}} Na [[Beogradski proces|suđenju Draži Mihailoviću i pripadnicima njegove organizacije]], tužilac je pročitao pozdravno slovo koje je kapetan [[Pavle Đurišić]] održao u čast generala [[Alessandro Pirzio Biroli|Alesandra Pircija Birolija]], okupacionog guvernera Crne Gore, početkom novembra 1942. u [[Kolašin]]u. Na jednom mjestu u govoru, Pavle Đurišić veli: {{izdvojeni citat|U tom vremenu kada je narod u Crnoj Gori bio doveden u jedan težak položaj, sreća nam se nasmejala i baš tada došao je među nas veliki prijatelj srpskog naroda, solunac, nosilac Belog orla sa mačevima, njegova ekselencija armijski đeneral gospodin Aleksandar Pircio Biroli. Došao je za guvernera Crne Gore... On je sa svojim komandantima Nj. E. generalom Luiđi Mentastijem, generalom Silvijem Boninijem, generalom Ćitorijem i drugim potčinjenim komandantima dao mogućnosti da se vidno ispolji izraz nacionalnog ponosa i svesti kod srpskog naroda u Crnoj Gori, da uz pripomoć italijanske vojske i italijanskog oružja očisti Crnu Goru od tih izroda i jevrejskih plaćenika i da zavede red i mir u Crnoj Gori...<ref>[https://znaci.org/00003/800.pdf#page=36 Damjan Pavlica: Draža za početnike - priručnik za borbu protiv revizije prošlosti], str. 270.</ref>}} Prethodno, general Biroli je posjetio i [[manastir Ostrog]]. I ovom prilikom je italijanskom guverneru priređen svečani doček. U broju od 20. oktobra 1942, [[Kvisling|kvislinški]] list “Glas Crnogorca” prenio je govor pukovnika [[Bajo Stanišić|Baja Stanišića]], koji je tada kazao: {{izdvojeni citat|Rušilački duh jevrejskih zlikovaca, naučen da lovi u mutnom, oslonjen na krupne fondove strane propagande, našao je pogodan teren, da u savezu sa našim domaćim izrodima i otpadnicima napadne na Vaše mirne vojnike. I kada je toga radi narod doveden između dvije vatre i našao se na ivici propasti i u pitanju biti ili ne biti, vi ste, Ekselencijo, velikodušno odustali od represalija, na koje ste imali puno pravo. Vi ste dobro uočili otkuda sve to potiče i, kao stari prijatelj srpskog naroda i vitez Bijelog Orla sa mačevima, velikodušno pružili svaku pomoć da se naš narod spasi od propasti u najkritičnijem času naše istorije.<ref name="antenam.net">[https://www.antenam.net/istorija/151664-slucaj-mitropolita-joanikija-lipovca Boban Batrićević: Slučaj mitropolita Joanikija Lipovca (Antena M)]</ref>}} [[Datoteka:Tito and Moša Pijade 1942.jpg|thumb|[[Tito]] i [[Moša Pijade]], najčešće mete četničke antijevrejske propagande.]] Četnički pamflet u okolini Sarajeva u jesen 1942. govori o „komunistima čije vođe su Jevreji i koji hoće da nametnu jevrejsku vladavinu svijetu”.<ref>HMBiH Collection ‘UNS’, box 2, doc. 518/3.</ref> Četnici su decembra 1942. rasturali rasistički pamflet u istočnoj Hercegovini koji glasi: {{izdvojeni citat|Vrhovni zapovednik svih komunističkih snaga u zemlji je neki Drug [[Tito]], čije pravo ime niko ne zna, ali znamo jedino da je zagrebački Jevrejin. Njegov glavni saradnik je [[Moša Pijade]], beogradski Jevrejin; [[Franjo Vajner]], mađarski Jevrejin; [[Azija Kokuder]], bosanski Turčin; [[Safet Mujije]], Turčin iz Mostara, [[Vlado Šegrt]], bivši robijaš; i mnogi drugi njima slični. Njihova imena najbolje svedoče ko su i koliko se bore za naš narod.<ref>HMBiH Collection ‘UNS’, box 2, doc. 627.</ref>}} Četnički komandant [[Draža Mihailović|Mihailović]] na jednom mjestu za partizane kaže: {{izdvojeni citat|To su najveći zlotvori koje vodi jevrejština.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_74.htm IZVOD IZ KNJIGE POSLATIH DEPEŠA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA U VREMENU OD 20. FEBRUARA DO 6. MARTA 1943. GODINE]</ref>}} On u obraćanju potčinjenima u decembru 1942. godine takođe koristi prisustvo Jevreja i pripadnika drugih naroda u redovima NOVJ kao argument protiv partizana: {{izdvojeni citat|Partizanske jedinice su pune razbojnika svih vrsta, kao što su ustaše - najgori kasapi srpskog naroda - Jevreji, Hrvati, Dalmatinci, Bugari, Turci, Mađari i svih drugih naroda sveta.<ref>Mihailović, Rat i mir đenerala, vol. 1, p. 297.</ref>}} Dana [[10. februar]]a [[1943]]. godine, početkom [[Četvrta neprijateljska ofanziva|Četvrte neprijateljske ofanzive]], četnički komandanti Istočne Bosne, Hercegovine, Dalmacije i Like objavili su zajedničko saopštenje "narodu Bosne, Like i Dalmacije" u kojem kažu: {{izdvojeni citat|Pošto smo očistili Srbiju, Crnu Goru i Hercegovinu, došli smo Vam u pomoć da razbijemo žalosne ostatke komunističke međunarodne, zlikovačke bande Tita, Moše Pijade, Levi Vajnerta i drugih plaćenih jevreja.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_2_31.htm Zbornik dokumenata, pt 14, vol. 2, doc. 31, p. 175.</ref>|Četnički proglas povodom početka [[Četvrta neprijateljska ofanziva|Četvrte neprijateljske ofanzive]]}} Oni ih pozivaju da "poubijaju [[politički komesar|političke komesare]] i stupe odmah u četničke redove, kao i stotine i stotine drugih koji shvataju da su "izdati i prevareni od komunista jevreja".<ref>Zbornik dokumenata, pt 14, vol. 2, doc. 31, p. 175.</ref> Proglas su potpisali [[Ilija Mihić]], [[Momčilo Đujić]], [[Petar Baćović]] i [[Radovan Ivanišević]]. U jednom njemačkom izvještaju s kraja oktobra 1943. govori se afirmativno o saradnji sa četnicima u [[Slavonija|Slavoniji]] pod komandom majora [[Dušana Janjića]]: {{izdvojeni citat|187. ResDiv. izvještava o ponudama Janićevih četnika za saradnju; u augustu 43. jedna grupa prešla Savu kod Bos. Gradiške uz dozvolu jednog njem. bataljona; imali teške gubitke i jednom prilikom izbavili jednu domobransku četu od partizanskog napada; zbog protesta NDH, četnici se morali vratiti u Bosnu; u septembru 43. druga ponuda od iste grupe; Nijemci prihvatili da Janić sa 16-20 ljudi vrši izviđačke zadatke na Psunju (bez pismenog sporazuma); borbeni su i dobro se pokazali; sam major Janić odaje dobar utisak; mrzi Jevreje, masone, pa samim tim i komuniste i Ujedinjeno Kraljevstvo i SAD.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=389&rec=314&roll=1544 National Archive Washington, T314, Roll 1544, frames 000383-4.]</ref>|Izvještaj 187. rezervne divizije o saradnji sa četnicima (31. oktobar 1943. godine)}} Na tragu [[Nacionalsocijalizam|nacionalsocijalističke]] propagandne mantre o »jevrejsko-boljševičkoj opasnosti«, često su i vođe četnika identifikovale Jevreje sa komunistima, dok je sama [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]], budući organizator NOP-a, proglašena za glavnog neprijatelja srpskog naroda. U jednom članku iz oktobra 1943. godine, vojvoda Momčilo Đujić piše: {{izdvojeni citat|Danas je naša borba protiv tog neprijatelja olakšana time što se komunisti više ne kriju, oni sada rade otvoreno, a pod njihovu firmu srpa i čekića i jevrejske petokrake zvijezde, svrstali su se, osim Jevreja i frankovci koji su duhovno podigli ustaše - za koje je već i radio London javio već nekoliko puta, da prelaze u masama u komunističke redove. Sada su se svi strpali u jedan koš, i naš narod žilavo udara po tome košu bez milosti i sažaljenja, onako kao što su i komunisti pune dvije godine bez milosti, ubijali naše najbolje sinove, uništavali naša narodna bogatstva, i pod krvavom jevrejskom petokrakom zvijezdom kroz našu razapetu Otadžbinu, u znaku srpa i čekića, sijali glad i smrt i stvarali od naroda i njegove imovine nova i strašna zgarišta, grobljišta i pepelišta.<ref>AIHRPH, NG, kut. 428, M. Đujić: »O našem najvećem narodnom neprijatelju o komunistima«, listopad 1943.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/41_20.htm Politička kampanja protiv NOP-a kao posljednje oružje]</ref>}} U toku 1942. pa sve do septembra 1944, u [[Logor Banjica|koncentracioni logor na Banjici]] dovođeni su Jevreji, koji su se po kapitulaciji Jugoslavije sklonili van gradskih sredinâ, pretežno po ruralnim predjelima okupirane Srbije. Oni su bili hvatani od strane [[Srpski dobrovoljački korpus|ljotićevaca]], [[Srpska državna straža|nedićevaca]] i četnikâ te isporučivani Njemcima. Za svakog uhvaćenog Jevreja koji je predat okupatoru, predviđena je bila novčana naknada. Prema nepotpunim podacima, u tom periodu dovedeno je u Banjički logor 455 Jevreja, koji su odmah po dolasku likvidirani.<ref>[https://www.jevrejskadigitalnabiblioteka.rs/handle/123456789/651 Jaša Romano, Jevreji Jugoslavije 1941-1945. Žrtve genocida i učesnici Narodnooslobodilačkog rata, Savez jevrejskih opština Jugoslavije], Beograd 1980, str. 75.</ref> [[Šovinizam]] četnika, a naročito njihov [[antisemitizam]], veoma je blizak [[propaganda Nedićeve vlade|propagandi Nedićeve vlade]], koja je, opet, deo opšte nacističke ideologije.<ref name="Hoare"/> Često apostrofiranje "Jevreja" u partizanskim redovima, u jeku [[holokaust]]a u Jugoslaviji, delom je dodvoravanje nacistima.<ref name="Hoare"/> U knjizi ''Encyclopedia of the Holocaust'' (“Encikolpedija Holokausta”), izdatoj [[1990]]. godine, odnos Mihailovićevih četnika prema Jevrejima tokom [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupacije Jugoslavije]] tumači se na sljedeći način: {{izdvojeni citat|U početku je među četnicima bilo nekih Jevreja, ali kada se pokazalo da se četnici ne bore protiv okupatora i njihovih saradnika, nego da su zapravo skloni da sarađuju ​​s njima, Jevreji su prešli u redove partizana. Kako se povećavala [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu|saradnja četnika s Njemcima]], njihov odnos prema Jevrejima u područjima pod njihovom kontrolom se pogoršavao, a Jevreje su poistovjećivali s omraženim komunistima. Bilo je dosta primjera da su četnici ubijali Jevreje ili ih predavali Njemcima.<ref name="Hoare">[https://www.znaci.org/00001/177.pdf Dr. Marko Hoare: The Chetniks and the Jews]</ref><ref>{{cite web |title=Chetniks |url=https://www.yadvashem.org/odot_pdf/microsoft%20word%20-%20160.pdf |website=yadvashem.org |publisher=Yad Vashem}}</ref><ref>Gutman, Encyclopedia of the Holocaust, p. 289. <br /> ({{jez-eng|"At the initial stage, there were some Jews among the Chetniks, but when it turned out that the Chetniks were not fighting the invaders and their collaborators, and in fact were inclined to cooperate with them, the Jews switched to the ranks of the partisans. As the Chetniks increased their cooperation with the Germans, their attitude toward the Jews in the areas under their control deteriorated, and they identified the Jews with the hated Communists. There were many instances of Chetniks murdering Jews or handing them over to the Germans."}})</ref>}} === Stav prema okupatoru === {{main|Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu}} {{izdvojeni citat|Održavanje neprijateljskog stava prema okupatorima i njihovim pomagačima, ali za sada, do daljeg, ne ulaziti u neposredne borbe osim u slučajevima samoodbrane kao što je slučaj u Hrvatskoj.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_6.htm</ref>|Program četničkog pokreta DM od septembra 1941. upućen izbegličkoj vladi Kraljevine Jugoslavije}} {{izdvojeni citat|Nije moja namera da ratujem protiv okupatora, jer kao generalštabni oficir poznajem snage obeju snaga. [...] Nećemo se boriti protiv Nemaca, pa ni onda ako nam ova borba bude nametnuta.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_244.htm Zapisnik sa sastanka Draže Mihailovića i predstavnika nemačkog opunomoćenog komandanta korpusa u Srbiji od 12. novembra 1941. o saradnji u borbi protiv partizana]</ref>|Pukovnik Draža Mihailović na [[Sastanak u Divcima|sastanku u Divcima]], 11. novembra 1941.}} {{izdvojeni citat|Ja i svi moji drugovi nacionalisti zahvaljujemo Italijanskoj Vojnoj Sili za veličanstvenu pomoć koja nam je ukazana u najcrnjem momentu naše nacionalne istorije.<ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Zagreb-Beograd, 1979, str. 237.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_90.htm Pismo Jakova Jovovića od 29. maja 1942. italijanskom guverneru Crne Gore o ličnom i opštem stavu četnika prema italijanskom okupatoru]</ref>|Marinski kapetan Jakov Jovović u pismu od 29. maja 1942. generalu Alesandru Pirciju Biroliju, italijanskom guverneru Crne Gore}} {{izdvojeni citat|D.M.-pokret: Mihailovićeva taktika se sastoji u tome da organizuje i štedi svoje snage za planirani narodni ustanak. On izbjegava svaki konflikt sa okupacionim trupama.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=665&rec=78&roll=332 Nacionalni arhiv Vašington, T-78, rolna 332, frejm 6289915: Procjena situacije komande Jugoistoka za februar 1943 (2. mart 1943.)]</ref>|Procjena situacije komande Jugoistoka za februar 1943. (2. mart 1943.)}} {{izdvojeni citat|Ako se pokaže kao zgodno za uništenje komunističkih grupa u šumi i njihovih simpatizera, služiti se i okupatorom, kome preko za to pogodnih ličnost njih prokazivati. U tome moralisti neka ne vide ništa nemoralno.<ref>AVII, ČA, CG—V—1581, Direktiva delegata VK R. Perhineka od 5. juna 1943.</ref><ref>[https://znaci.org/00003/639.pdf Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori — Četnički i federalistički pokret 1941 — 1945, Obod, Cetinje, 1977.], str. 368.</ref>|Rudolf Perhinek, delegat Vrhovne komande JVuO za Crnu Goru, u direktivi od 5. juna 1943.}} {{izdvojeni citat|Sa okupatorom održavati dobre odnose i ne napadati ga već po mogućnosti iskoristiti ga svugde i na svakom mestu do uništenja komunista.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_2.htm Naređenje komandanta operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine od 17. septembra 1943. komandantu Gatačke brigade o saradnji četnika i Nemaca u borbi protiv NOVJ]</ref>|Naređenje Petra Baćovića, komandanta operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine o saradnji četnika i Nemaca u borbi protiv NOVJ (17. septembar 1943.)}} {{izdvojeni citat|Koristeći se akcijom okupatora i satelita, upotrebiti sve raspoložive snage za potpuno čišćenje od komunista svih srpskih pokrajina.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_43.htm Pismo majora Zaharija Ostojića od 6. decembra 1943. Draži Mihailoviću o potrebi većeg angažovanja četnika s okupatorskim trupama radi sprečavanja prodora jedinica NOVJ u Srbiju]</ref>|Iz pisma Zaharija Ostojića Draži Mihailoviću od 6. decembra 1943.}} {{izdvojeni citat|U velikom broju neprijatelja protiv kojih se borimo nije ništa nelogično koristiti jedne protiv drugih.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 1a/1, depeša br. 361.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref>|General Dragoljub Mihailović u depeši od 13. januara 1944.}} {{izdvojeni citat|Četničko držanje se neće promijeniti sve do neposredno pred [savezničko] iskrcavanje.<ref>NAW, T-314, Roll 564,000510</ref>|Izvještaj obavještajnog odjeljenja nemačkog [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog korpusa]] za period od 13. februara do 12. marta 1944.}} {{izdvojeni citat|Četnike su podržavali naši saveznici Italijani, a i naši neprijatelji Englezi. Italijani su neprestano nastojali da četnike upotrebe u borbi protiv komunista, premda smo mi Italijanima dali nepobitne dokaze da Mihailović najuže sarađuje sa saveznicima i da mu je jedini cilj da iskoristi Italijane, kako bi i njih u pogodnom trenutku izbacio iz zemlje.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Događaji na Balkanu od 1. januara do 31. marta 1944.)}} {{izdvojeni citat|U početku su postojala dva pokreta otpora u Jugoslaviji, četnici i partizani. Otpor četnika je trajao samo do jeseni 1941, njihovi lideri su tada prešli neprijatelju ili se vratili pasivnosti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/3_1_0.htm Basil Davidson: PARTISAN PICTURE] "In the beginning there had been two resistance movements in Jugoslavia, the chetniks and the partisans. The resistance of the chetniks had lasted only until the autumn of 1941, their leaders then going over to the enemy or returning to passivity."</ref>|[[Basil Davidson]]}} {{izdvojeni citat|Plan nacionalista bio je sledeći: dokle god su nemački i italijanski okupatori u zemlji, da se od njih na ovaj ili onaj način dobije što je moguće više oružja. To je bio jedini razlog zbog koga su četnici, povremeno, sarađivali sa okupatorom. Niko od nacionalista nije imao nikakve simpatije za ratne ciljeve okupatora i niko od četnika nije bio spreman da se bori za ratne ciljeve Nemačke ili Italije. <br /> Ovo se, pre svega, u potpunosti odnosi na srpskog vođu četnika, bivšeg pukovnika Generalštaba Dražu Mihailovića. Politika ovog srpskog nacionaliste može da se razume i objasni samo iz tog, ratnog okvira, kada u zemlji besni građanski rat.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 149.</ref>|[[Hermann Neubacher]]}} U Srbiji će između antiokupatorskih pokreta doći do suprotstavljanja dvije strategije: ofanzivne, komunističke, i strategije [[Atantizam|atantizma]], četničke.<ref name="Petranović"/> Četnički odnos prema [[ustanak u Srbiji 1941.|ustanku u Srbiji 1941.]] i borbi protiv okupatora je bio da je borba počela prerano, tj. da vrijeme za borbu protiv okupatora još nije došlo, budući da je Njemačka još uvijek jaka. Naime, borbe treba otpočeti kada Saveznici stignu do Balkana. Do tada, treba čuvati snage i boriti se protiv unutrašnjih neprijatelja: {{izdvojeni citat|Početi odmah sa propagandom protiv komunista i svugde i na svakom mestu objasniti istinu da je do ovoga žalosnog stanja došlo zato što su oni u želji da preotmu vlast počeli borbu prerano. Narodu uvek skrenuti pažnju na jednu nepobitnu činjenicu: Nemačka mora izgubiti rat pa makar koliko on dugo trajao. (...) Mi zato nećemo i ne možemo zajedno sa Nemcima ali nećemo ni u otvorenu borbu, koju sada ne možemo izdržati. Mi ćemo nastaviti da se spremamo da se naoružavamo i počećemo borbu onda kad naši saveznici vežu Nemačke snage na Balkanu i budu u stanju da i nas potpomognu. Dotle dok ovaj momenat ne dođe mi moramo iskoristiti rasulo kod komunista da ih razoružamo (...)<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_33.htm Naređenje Štaba 1. valjevskog četničkog odreda od 13. decembra 1941. za saradnju sa vlastima srpske kvislinške vlade</ref>|Naređenje Štaba 1. valjevskog četničkog odreda za saradnju sa vlastima srpske kvislinške vlade (13. decembra 1941.)}} Četnici su često isticali da bi za ostvarenje svojih političkih i vojnih ciljeva bilo poželjno „koristiti“ okupatora, dok su zapravo okupatori instrumentalizovali četnike, u prvom redu za borbu protiv pripadnika [[Narodnooslobodilački pokret|NOP]]-a, tj. za održavanje reda i mira na okupiranim teritorijama. »Iskorištavanje neprijatelja« u potrebnoj mjeri — kako su četnici voljeli nazivati svoj način kolaboracije — činilo im se kao jedino rješenje i to je bio pravac kojim su oni odlučili krenuti. Tako je kroz stanovito vrijeme i u raznim dijelovima Jugoslavije došlo do kolaboracije četnika, najprije s [[Milan Nedić|Nedić]]evim snagama u Srbiji, zatim s [[Talijani]]ma u [[Kraljevina Crna Gora (1941-1944)|Crnoj Gori]] i u talijanskim dijelovima [[NDH]], zatim s nekim [[Ante Pavelić|Pavelić]]evim snagama u dijelovima [[Bosna (regija)|Bosne]] koje su kontrolirali [[Nijemci]], a nakon talijanskog sloma i s Nijemcima neposredno.<ref>[https://znaci.org/00001/40_45.htm DVOJNA POLITIKA U SRBIJI]</ref> Antikomunizam je bio glavni ideološki faktor koji je prouzrokovao nalaženje zajedničkih interesa između JVuO i okupatorâ, ali i između JVuO i kvislinških, odnosno domaćih profašističkih pokreta.<ref>[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]</ref> Takođe, prema mišljenju profesora [[Branko Petranović|Branka Petranovića]], saradnja četnika sa okupatorima i kvislinzima bila je antikomunistička po svojoj suštini.<ref>Branko Petranović, Srbija u Drugom svetskom ratu 1939-1945, Vojnoizdavački i novinski centar, Beograd, 1992, str. 363.</ref> Britanski kapetan Bil Hadson 1942. konstatuje da Mihailović "još sarađuje s Osovinom u Crnoj Gori i Sandžaku i miruje u Srbiji", a u Dalmaciji Trifunovićevi legalizovani četnici, podsticani od Italijana, "sanjaju o nekoj Srbo-Sloveniji i Dalmaciji".<ref name="Deakin2">[https://www.znaci.org/00001/5_3.htm William Deakin, BOJOVNA PLANINA]</ref> Direktiva komandanta operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine od 9. januara 1942. potčinjenim oficirima za slučaj napada italijanskih i nemačkih jedinica kaže: {{izdvojeni citat|Situacija je takova da svakog trenutka može doći do nemačko-italijanske invazije našeg oslobođenog dela Kraljevine Jugoslavije, a odnos snaga ne daje izgleda za naš uspešan otpor. U takvoj situaciji, svaki otpor bio bi štetan do krajnosti za srpsko stanovništvo u ovom kraju, a uz to uzaludan. (...) Borba se može i mora produžiti, prvenstveno tamo gde je najlakše, a to je u delu naše Kraljevine gde nema jakih okupatorskih garnizona i gde je okupator manje zainteresovan (...) iako se ne može napadati može se dugo braniti, koristeći sva sredstva koja služe braniocu, naročito prikrivanje, kamuflažu i tajnost uopšte.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1.htm 38. Direktiva komandanta operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine od 9. januara 1942. potčinjenim oficirima za postupak u slučaju napada italijanskih i nemačkih jedinica na četnike</ref>|Direktiva komandanta operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine za postupak u slučaju napada italijanskih i nemačkih jedinica (9. januara 1942.)}} U izvještaju o pokušaju organizovanja odreda JVuO u [[Slavonija|Slavoniji]], koji je 13. februara 1942. kapetan [[Žarko Milurović]] poslao majoru [[Bošku Todoroviću]], predlaže se kakav bi stav trebalo zauzeti prema okupacionim vlastima, kao i prema [[Ustaše|ustaša]]ma. Kada je o ustašama riječ, Milurović piše da će »osveta i pokolj biće izvršen nad ustašama — krivcima i oficirima — izdajnicima«, dok za Nijemce daje sljedeću preporuku: {{izdvojeni citat|Prema okupatorima, u početku, bićemo pasivni i sa njima prećutno imati jedan »Džetleman-agreman«, a ako pak oni okrenu drukčije, ili njihova situacija bude loša, onda sa njima učiniti što i sa ustašama.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_58.htm Izveštaj kapetana Žarka Milurovića od 13. februara 1942. majoru Bošku Todoroviću o pokušaju organizovanja četničkih jedinica u Slavoniji]</ref>}} [[Dobroslav Jevđević]], uoči predstojeće [[Operacija Trio|operacije protiv partizana u Hercegovini, Crnoj Gori i Sandžaku]], obavještava Dražu Mihailovića aprila 1942. o tome kakvi su odnosi između četnika i Italijana: {{izdvojeni citat|Usled nemilosrdnog partizanskog terora prisiljeni smo bili na razgovore i kolaboraciju sa italijanskim trupama koje su to jedva dočekale, da izbegnu borbi izlaganju svojih vojnika, nadajući se da ćemo mi sami likvidirati komuniste. Talijanska vojska nam je dala u više mahova oružje zatim oko 250.000 metaka, 10 mitraljeza i daje na revers i veće količine hrane za odrede koju upotrebljujemo za prehranu stanovništva koje direktno skapava od gladi. Svi ti odredi su isključivo pod komandom naših aktivnih oficira i spremni u svakom času da izvrše svaku zapovijest protiv Italijana ili koga god želite. O ovom sam smatrao za dužnost da Vas izvestim!<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_77.htm Izveštaj Dobrosava Jevđevića od aprila 1942. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj i ekonomskoj situaciji u Bosni, Hercegovini i Dalmaciji i o saradnji četnika sa italijanskim okupatorom u borbi protiv NOP-a]</ref>}} U sličnom tonu Jevđević jula 1942. piše i [[Petar Baćović|Petru Baćoviću]]. Kao presudan faktor za približavanje četnika Italijanima, pored antagonizma prema partizanima, Jevđević ukazuje i na politiku [[Ustaše|ustaških]] vlasti prema Srbima u [[NDH]]: {{izdvojeni citat|Za nas Srbe taktiziranje sa Italijom donosilo je spas od Ustaških pokolja, preuzimanja srpskog oružja u srpske ruke, dobivanje hrane izgladneloj srpskoj sirotinji i stvaranje jedne prostrane poluslobodne zone u kojoj bi se mogla nesmetano vršiti politička i vojna organizacija Srpskoga naroda. I ako je komunistički val naneo mnogo nesreće srpskom narodu, učinio nam je jedno veliko dobro, jer je prisilio Italiju da nam dade daleko veći broj oružja i živeža nego što je to ranije predviđala. Kako je naša snaga rasla mi smo bili čvršći u našim zahtevima i prećutno sve više otimali uzde iz ruku.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_130.htm Izveštaj Dobroslava Jevđevića iz druge polovine jula 1942. majoru Petru Baćoviću o vojno-političkoj i ekonomskoj situaciji u Hercegovini i saradnji sa italijanskim okupatorom]</ref>}} Potpisivanjem [[Suradnja četnika sa NDH|ugovora sa ustaškim vlastima]] u aprilu, maju i junu 1942, četnički odredi na teritoriji NDH obavezali su se na priznanje [[suverenitet]]a (»vrhovničtvo«) kvislinške države i njezinog [[Ante Pavelić|poglavnika]], kao i na prekid svih neprijateljstava sa civilnim i vojnim vlastima NDH. Zaključivanjem ovih sporazuma, većina bosanskih četnika bila je ''de facto'' inkorporirana u njemački okupacioni sistem. U [[Doboj]]u je 9. jula 1942. sačinjen aneks ugovora potpisanog 28. maja od strane predstavnika NDH i pripadnika Ozrenskog i Trebavskog četničkog odreda.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_89.htm Zapisnik o sporazumu između predstavnika Ozrenskog, Trebavskog i odreda "Kralj Petar II" i NDH od 28. maja 1942. o saradnji u borbi protiv NOP-a u istočnoj Bosni]</ref> U biti, aneks se sastoji od jedne tačke: {{izdvojeni citat|Predstavnici gore označenih četničkih odreda izjavljuju: »Samo se po sebi razumije da se trenutkom prekida neprijateljstva sa hrvatskim domobranstvom prekidaju i neprijateljstva protivu savezničkih njemačkih i talijanskih četa«.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_117.htm Dodatak zapisniku o sporazumu između Ozrenskog i Trebavskog četničkog odreda i predstavnika NDH od 28. maja 1942. sačinjen 9. jula 1942. godine]</ref>}} U svijetlu saradnje četnika i Italijana u zajedničkom frontu protiv partizana, paradigmatičan je i izvještaj koji je 28. jula 1942. Vrhovnoj komandi JVuO uputio kapetan [[Vojislav Lukačević]] (pseudonim »Rampini«): {{izdvojeni citat|12. jula sastali smo se sa Vojvodom Birčaninom u Nevesinju. Vojvoda kao Vaš punomoćnik za zapadnu Bosnu, Liku, Dalmaciju i Hercegovinu, u pratnji celog štaba baš je vršio inspekciju četničkih odreda po Hercegovini. Svi četnici na ovoj teritoriji su legalizovani i dejstvuju u tesnoj saradnji sa Italijanima te im predaju i sve zarobljenike i krivce.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_132.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 19. jula do 3. avgusta 1942. godine]</ref>}} U Zimonjića Kuli kod [[Avtovac|Avtovca]] 22. jula 1942. godine, održan je sastanak [[Ilija Trifunović-Birčanin|Ilije Trifunovića-Birčanina]] sa Dražom Mihailovićem. Sastanku su prisustvovali i major [[Zaharije Ostojić]], kapetan [[Pavle Đurišić]] i veći broj četničkih komandanata i vođa iz [[Hercegovina|Hercegovine]]. U izveštaju italijanske Više komande oružanih snaga »Slovenija—Dalmacija« od 7. avgusta 1942. o tom sastanku, između ostalog, piše: {{izdvojeni citat|U toku razgovora vođe Hercegovine razmatrali su delatnost italijanskih trupa na područjima Hrvatske nastanjenim pravoslavnim stanovništvom, navodno, zaključili da je potrebno nastaviti postojeću lojalnu saradnju u borbi protiv komunista i za normalizaciju prilika. — Na interpelaciju Trifunovića o njegovim operativnim planovima, general Mihailović je, navodno, izjavio da je vlada iz Londona vršila pritisak na njega da ponovo raspali gerilski rat protiv trupa Osovine na Balkanu. On je, navodno, odgovorio da učešće Srba u borbi, može da bude razmatrano tek kada Rusi budu u Budimpešti a Englezi u Sofiji. — Ovo zbog toga što se, s obzirom na već pretrpljene gubitke srpskog stanovništva u ratu, u ustaškim progonima i u partizanskom ustanku, tom stanovništvu ne mogu nametati nove žrtve i novi rizici...<ref>Arhiv VII, NAW-I-T-821, r. 403, sn. 55—57</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_121.htm Izveštaj majora Petra Baćovića od 16. jula 1942. Draži Mihailoviću o vojnopolitičkoj situaciji u Hercegovini i saradnji sa italijanskim okupatorom]</ref>}} Drugog dana konferencije, Trifunović-Birčanin je sa Dobroslavom Jevđevićem otputovao nedaleko od [[Trebinje|Trebinja]], gdje se sastaju sa [[Radmilom Grđićem]] i [[Milanom Šantićem]], političkim predstavnicima četnika u Hercegovini. Njemački konzulat u [[Sarajevo|Sarajevu]] je izvijestio 20. avgusta 1942. poslanstvo u [[Zagreb]]u da je na sastanku postignut dogovor o neposrednoj strategiji, te da su ustanovljeni krajnji ciljevi borbe: * Stvaranje [[Velika Srbija|Velike Srbije]], * Uništavanje partizana, * Uklanjanje katolika i muslimana, * Nepriznavanje [[NDH]], * Ne surađivati sa Nijemcima i * Privremena saradnja sa Italijanima radi dobijanja oružja, municije i hrane.<ref>Matteo J. Milazzo, The Chetnik Movement & the Yugoslav Resistance. Baltimore, Maryland: Johns Hopkins University Press, 1975, p. 94–95.</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 261.</ref> [[Radivoje Kerović]], komandant [[Majevica|majevičkih]] četnika, u pismu njemačkoj komandi u [[Tuzla|Tuzli]] od 10. avgusta 1942. navodi da ima puno povjerenje u okupacionu silu i obećava da četnici neće izazivati incidente i napadati [[Wehrmacht]] i snage NDH: {{izdvojeni citat|Što se tiče Hrvatske vojske, ona je do danas prema nama bila korektna i u nju ima povjerenja. U Njemačku vojnu silu imamo potpuno povjerenje i spremni smo sa njom potpuno lojalno sarađivati, samo ako su naši životi i imovina obezbeđena. Do danas nije zabilježen nijedan slučaj napada sa naše strane na Njemačku vojsku ne samo na Majevici, nego i u cijeloj Bosni, a garantujemo da se to ni u buduće neće desiti.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_142.htm Obaveštenje Štaba Majevičke četničke grupe od 10. avgusta 1942. nemačkoj komandi u Tuzli o uslovima četničko-nemačke saradnje]</ref>}} Kapetan Pavle Đurišić u uputstvu koje je krajem avgusta 1942. poslao komandantu [[Nova Varoš|novovaroškog]] sreza, poručniku [[Vuk Kalaitović|Vuku Kalaitoviću]], preporučuje da, paralelno sa beskompromisnim stavom prema partizanima, treba imati i lojalno držanje u odnosu na okupatorske snage: {{izdvojeni citat|Da bi Vam se olakšao rad na terenu, aktom ove komande Pov. Br. 344 od 26 ov. m., traženo je od Komandanta divizije »Venecija« da Vas u područnom Vam srezu smatra legalnim, kao i Vaš rad, pošto ste pod komandom potpisatog. Vaš stav prema okupatoru ima biti lojalan i upravljen tačno po naređenjima i direktivama ove Komande. Nikakvih akcija nesmete preduzeti da prethodno ne obavestite ovu Komandu o njima.<ref name="ReferenceB">[https://znaci.org/00001/4_14_1_157.htm Uputstvo Štaba Limsko-sandžačkih četničkih odreda od 30. avgusta 1942. komandantu novovaroškog sreza za lojalan stav prema okupatoru i bespoštednu borbu protiv pripadnika NOP-a]</ref>}} Radmilo Grđić, politički predstavnik Komande bosanskih, ličko-dalmatinskih i hercegovačkih vojnočetničkih odreda pri italijanskoj Višoj komandi oružanih snaga »Slovenija — Dalmacija« (''Supersloda''), u izvještaju poslatom Draži Mihailoviću krajem septembra 1942, piše o držanju četnika prema Italijanima, o uslovljenosti pozitivnog stava prema okupatoru [[Genocid u NDH|ustaškim genocidom nad Srbima]] te o saradnji sa italijanskom vojskom u borbi protiv [[NOVJ]]: {{izdvojeni citat|Vama, gospodine ministre, moram da saopštim i tu činjenicu: da nije bilo te dobre volje i pomoći italijanske, ja ne znam kad bi se — i da li bi se uopšte — obnovila četnička organizacija, i kad bi se ovi krajevi oslobodili od partizana. Razume se, da su oni imali tu svoje interesa pred očima, ali je istina da je to bio jedini put da dođemo ponovo do svoje nacionalne oružane organizacije i do oslobođenja naših krajeva od partizana. Ostaće istorijska činjenica: da je italijanska politika učinila strašan zločin prema srpskom narodu osnivajući, zajedno sa Nemcima, Pavelićevu Hrvatsku, — ali da je i italijanska vojska zaustavila klanje Srba od strane ustaša, a posle toga Srbima dala odlučnu pomoć da se oslobode partizana.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_173.htm Izveštaj četničkog predstavnika pri italijanskoj Višoj komandi oružanih snaga "Slovenija—Dalmacija" s kraja septembra 1942. Draži Mihailoviću o razlozima saradnje sa italijanskim okupatorom]</ref>}} [[File:Chetniks with Italians in Bosansko Grahovo 1942.jpg|thumb|Četnički komandanti [[Milan Cvjetićanin]] i [[Brane Bogunović]] predaju raport italijanskom komandantu, [[Bosansko Grahovo]], avgust 1942.]] 12. oktobra 1942. general Mihailović (koji u tom trenutku boravi u štabu Pavla Đurišića u selu [[Gornje Lipovo]], pokraj [[Kolašin]]a) šalje kapetanu [[Đuru Ivetiću]], komandantu sektora [[Boka kotorska|Kotorski zaliv]] — [[Grbalj]] — [[Luštica]], odobrenje za legalizaciju odreda kod italijanskih trupa: {{izdvojeni citat|OVLAŠĆENJE Kojim odobravam pešadijskom kapetanu I klase Đuru Ivetiću, da može svoj odred u cilju što boljeg rada za Otadžbinu legalizovati kod okupatorskih vlasti na najpogodniji način, starajući se pri tome da ostane na nacionalnoj liniji. Uputstva po ovome dobiće od majora Radulovića. Ovo čuvati kao strogo poverljivo.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_179.htm Ovlašćenje Draže Mihailovića od 12. oktobra 1942. kapetanu Đuru Ivetiću za legalizaciju odreda kod okupatorskih vlasti]</ref>}} Italijani su znali da se u njihovoj okupacionoj zoni nalazi general Mihailović, koga Nemci traže, ali su ga tolerisali, dok god su četnici bili u njihovoj službi ili zadržavali pasivan stav prema okupatoru. 2. novembra 1942. Pavle Đurišić izveštava Dražu Mihailovića da je razgovarao sa okupacionim guvernerom Crne Gore o njemu, i da Italijani nemaju ništa protiv njegovog boravka u Đurišićevom štabu: {{izdvojeni citat|Ništa nemaju protiv Vas samo da se ne stvori ovde drugi front i da ne uđemo u neku avanturu.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_184.htm Izveštaj kapetana Pavla Đurišića od 2. novembra 1942. Draži Mihailoviću o poseti italijanskom guverneru Crne Gore i stanju u Crnoj Gori]</ref><ref>Damjan Pavlica, Draža za početnike - priručnik za borbu protiv revizije prošlosti, Levo krilo, Beograd, 2014, str. 60.</ref>}} U [[Kulaši]]ma, blizu [[Prnjavor]]a, 1. decembra 1942. godine, održana je međuodredska konferencija bosanskih četničkih odreda. Konferenciji su prisustvovali gotovo svi komandanti odredâ i većina članova Štaba bosanskih četničkih odreda, kao npr. [[Rade Radić]], koji se nalazio na čelu Komande bosanskih četničkih odreda, zatim pop [[Savo Božić]], komandant odreda »Trebava«, [[Lazar Tešanović]], komandant odreda »Obilić«, major [[Slavoljub Vranješević]], kao i delegati odreda čiji komandanti nijesu uzeli učešća.<ref>Petar Kačavenda, Prilog pitanju odnosa Komande bosanskih četnika i Vrhovne komande Draže Mihailovića (1942), Prilozi, br. 8., Sarajevo, 1982, str. 266-267.</ref> Govoreći o rezultatima i posljedicama postignutih [[Suradnja četnika sa NDH|sporazuma sa vlastima NDH]], Stevan Botić, delegat sa [[Trebava|Trebave]] i lokalni prvak [[Zemljoradnička stranka (Jugoslavija)|Zemljoradničke stranke]] prije rata, istakao je: {{izdvojeni citat|Mi četnici demoralisani smo kao saveznici ustaša i Nemaca, а to tako da i London sam hvali partizane, а ne nas četnike. Mi smo silom prilika sklopili ugovor о primirju, ali danas se situacija menja da ćе se usporiti oslobođenje, а sa druge strane partizani postaju sve aktivniji prema ustašama... Treba da imamo na umu da s obzirom na današnju situaciju treba da zauzmemo drugi stav i da se borimo kao što to rade partizani ра da i mi uzimamo oružje, ја sam mišljenja da bi bilo potrebno da napadamo Hrvate, i da uzimamo oružje od ustaša...<ref>Zapisnik međuodredske konferencije, ВН—Х—573.</ref><ref>Rasim Hurem, Sporazumi o saradnji između državnih organa Nezavisne države Hrvatske i nekih četničkih odreda u istočnoj Bosni 1942. godine. Prilozi, Sarajevo, 1966, br. 2, str. 321.</ref>}} Major Slavoljub Vranješević, komandant zapadne Bosne JVuO, u izvještaju s početka februara 1943. piše da se četnici bore protiv partizana u sadejstvu sa Njemcima, kao i da se ovi raspituju da li bosanski četnici stoje pod vođstvom Draže Mihailovića: {{izdvojeni citat|Četnički odredi učestvuju u borbi zajedno sa Nemcima češće puta, ali na zasebnim sektorima. Pre našeg dolaska, Nemci su uspeli da u borbu protiv komunista uvode četnike tako, da im ovi osiguravaju krila i da se mešaju u komandovanje. Ovome se je odmah stalo na put, ma da sa dosta poteškoća. Po sebi se razume da se mnogo interesuju o tome, da li mi imamo kakve veze sa Dražom Mihailovićem — što mi odbijamo, navodeći da je to samo komunistička propaganda kako bi izazvali Nemce protiv nas, pa nas tako priklještene, uveli u svoje redove. Ipak, često puta Nemci čuju kako svi četnici pevaju »Od Topole pa do Ravne Gore« ili »Od Manjače pa do Ravne Gore«, »sve su straže generala Draže« itd., dakle jasno primećuju, ali moraju da trpe. Njihova nemoć oseća se.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_27.htm Izveštaj majora Slavoljuba Vranješevića od 3. februara 1943. majoru Zahariju Ostojiću o vojno-političkoj situaciji u četničkim odredima zapadne Bosne i saradnji sa nemačkim i ustaško-domobranskim jedinicama]</ref>}} 28. februara 1943. oficiri [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|15. brdskog armijskog korpusa]] [[Wehrmacht]]a daju o četnicima sljedeće karakteristike: {{izdvojeni citat|Četnici spolja odaju utisak lojalne saradnje, ali iz agresivnog ponašanja pojedinaca, razoružanja izdvojenih hrvatskih odeljenja i pustošenja muslimanskih i hrvatskih sela vidi se da veruju da će njihov čas kucnuti uskoro. Upadljiva je želja za municijom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=554&broj=365 National Archive Washington, T314, Roll 554, frame no. 000359.] <br /> ({{jez-njem|"Die Cetniks erwecken zwar äusserlich zunächst noch den Eindruck loyaler Zusammenarbeit, aber aus der aggressiven Haltung Einzelner, dem Entwaffnen abgelegener kroat. Abteilungen und der Plünderung von muselmanischen und kroat. Gehöften ist zu entnehmen, dass sie ihre Stunde bald für gekommen halten. Auffalend ist das Bestreben aller Cetnikabteilungen, auf jede erdenkliche Weise Munition in die Hände zu bekommen."}})</ref>}} {{izdvojeni citat|Četnici: Prividna saradnja, naročito kad su neposredno ugroženi; inače, velikosrpski raspoloženi.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=210&rec=314&roll=1548 National Archive and Records Administration, T314, Roll 1548, frame no. 000204.] <br /> ({{jez-njem|"Četnik: Scheinbare Zusammenarbeit, besonders dann wenn sie bedroht sind, ansonsten grosserbisch [sic!] gestimmt."}})</ref>|Procjena situacije u [[NDH]] od strane njemačke komande 2. zbornog područja (14.2.44)}} Zamisao Vrhovne komande JVuO i generala Draže Mihailovića o »iskorištavanju neprijatelja« s prevashodnim ciljem »uništenja komunista«, svom ostvarenju je najbliže došla tokom [[Operacija Weiss|operacije Weiss]], tj. [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]]. Osnovna ideja četničkog operacijskog plana je bila da se sa na brzinu prikupljenim snagama iz [[Hercegovina|Hercegovine]] i [[Istočna Bosna|istočne Bosne]] spriječi prodor Glavne operativne grupe [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] u Hercegovinu, a zatim da se s jakim četničkim snagama iz [[Crna Gora|Crne Gore]] i Hercegovine, u sadejstvu s italijanskim, njemačkim i [[Ustaše|ustaško]]-[[Hrvatsko domobranstvo|domobranskim]] jedinicama izvrši koncentrični napad na partizane. Time bi se postiglo opkoljavanje snaga NOVJ, nakon čega bi se pristupilo njihovom potpunom uništenju u džepu [[Neretva|Neretve]]. Za provedbu ovog cilja, četnička Vrhovna komanda se rukovodila sljedećim načelima: {{izdvojeni citat|Budite uvereni da su mi pred očima na prvom mestu interesi naroda. Nema nikakve bojazni da dođe do nerazmišljenih naših akcija, ali u svim svojim potezima moramo biti odlučni i rešeni. Poznajemo mi vrlo dobro sve naše neprijatelje i znamo tačno dokle i kako možemo zatezati. [...] Mi radimo samo za sebe i nikog više; nas se samo tiču interesi Srba i buduće Jugoslavije; za postizanje cilja koristimo jednog neprijatelja protivu drugog, tačno onako, kao što i svi neprijatelji, bez razlike rade; postići uspeh s najmanje moguće žrtava, ali podneti i najveće žrtve, ako je to potrebno za opštu stvar; sačuvati narod od svakog nepotrebnog izlaganja na domu. O svemu ovome vodi se računa.<ref>''Документи о издајству Драже Михаиловића — књига 1'', Државна комисија за утврђивање злочина окупатора и његових помагача, Београд, 1945, док. бр. 66, стр. 117—118.</ref><ref>[https://znaci.org/00003/639.pdf Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori — Četnički i federalistički pokret 1941 — 1945, Obod, Cetinje, 1977.], str. 320—321.</ref>|Iz pisma generala [[Dragoljub Mihailović|Dragoljuba Mihailovića]] pukovniku [[Bajo Stanišić|Baju Stanišiću]], 9. mart 1943. godine}} U depeši koju je 30. maja 1943. poslao majoru [[Karl Novak|Karlu Novaku]] (pseudonim »Ludvig«), komandantu [[Plava garda|Plave garde]], general [[Draža Mihailović]] o potencijalnim kontaktima sa Italijanima piše: {{izdvojeni citat|Što se tiče nekih razgovora sa italijanskim komandantom to nije poželjno, ali ukoliko možete da ih izradite na pogodan način to učinite ne kompromitujući ni pokret ni sebe. U teškoj borbi koju vodite treba koristiti jednog protiv drugog neprijatelja. Organizacija jugosl. vojske na Vama leži a učinite sve da je ojačate bez obzira na sve prepreke.<ref>Zbornik NOR-a, XIV/II, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 741.</ref>}} U pismu od 22. juna 1943. upućenom [[Mladen Žujović|Mladenu Žujoviću]], vojvoda [[Momčilo Đujić]] naglašava da su italijansko-četnički odnosi besprijekorni, izražavajući nadu da ni u budućnosti neće doći ni do kakve promjene u tom pogledu: {{izdvojeni citat|Naši odnosi sa Italijanima teku i dalje normalno u najboljoj prijateljskoj atmosferi, i mi smo uvereni da će tako ostati i do kraja i da će konačno biti krunisani trajnim prijateljstvom između naša dva naroda.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 798.</ref>}} Kakav je stav Vrhovna komanda JVuO smatrala da bi trebalo zauzeti spram Njemaca i oružanih snaga [[NDH]] s jedne, odnosno [[NOVJ]] s druge strane, može se zaključiti i iz depeša majora [[Zaharije Ostojić|Zaharija Ostojića]] upućenih 20. jula 1943. kapetanu Borivoju Mitranoviću, delegatu Vrhovne komande za Zapadnu Bosnu. Major Ostojić, između ostalog, poručuje: {{izdvojeni citat|[[Rade Radić|Radić]] neka vodi politiku sa Nemcima i Hrvatima, samo im ništa ne verovati, a odrede sačuvati po svaku cenu, izbegavajući borbu sa Nemcima. Niko od oficira i komandanata da ne razgovara sa Nemcima, nego da sve svršava Radić, kome vi dajte instrukcije. Dok ne uništimo boljševike, koji su neprijatelj broj jedan, prema svima ostalima voditi politiku.<ref>AVII, ČA, k. 18, reg. br. 27/7</ref><ref>Zbornik NOR-a, XIV/2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 810, fus. 7.</ref>}} Naredba komandanta 1. takovske brigade potporučnika [[Čedomira Unkovića]] od 22. jula 1943. godine, najbolje ilustruje koliko je strategija atantizma (oklijevanja i neizazivanja okupatora do povoljnog trenutka), koju je četničko vođstvo zagovaralo bila neučinkovita, budući da Njemci nijesu obustavili represalije nad civilnim stanovništvom i rekviziciju životnih namirnica: {{izdvojeni citat|Svesni svireposti okupatora nastojali smo svima silama da ga ničim ne izazovemo. Davali smo mu sve šta je tražio: hranu, stoku i ostale životne potrebe, lišavajući se na taj način najpotrebnijih sredstava za život, samo da ga ne izazovemo. Niti jedan naš metak nije ispaljen na okupatora, iako se u svima krajevima naše otadžbine vode ogorčene borbe sa okupatorom na život i smrt. Cela je Jugoslavija upaljena, samo je naša Srbija mirna, a u celoj Srbiji najmirniji je bio naš srez. Naše jedinice, formirane po naređenju Njegovog Veličanstva Kralja izbegavale su svaki susret sa Okupatorom i svako izazivanje Okupatora u tolikoj meri, da za vreme ove terorističke akcije, kao i pre, okupator nije primetio niti jednog oružanog niti nenaoružanog četnika. Ova kaznena ekspedicija nije bila upućena da nas »kazni« za neku našu nelojalnost ili izazivanje okupatora, jer toga nije ni bilo, već su je uputile sluge Hitlera — loše sluge goreg gospodara, u slepoj mržnji prema nama Srbima da nas unište i da nam zatru pleme.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knj. 2, Beograd, 1983, str. 827-828.</ref>}} Britanski major [[Neil Selby]] je krajem avgusta 1943. javio Kairu da su [[Draža Mihailović|Mihailovićeve]] snage u području Kopaonika (posed [[Dragutin Keserović|Keserovića]]) više "profašističke nego prosavezničke" i da ne odobravaju sabotaže protiv Nemaca.<ref name="Deakin">[https://www.znaci.org/00001/5_3.htm William Deakin: BOJOVNA PLANINA]</ref> Odnose između četnika i okupatorâ (prvenstveno njemačkog) karakterisalo je međusobno nepovjerenje, ali je zajednička opasnost, koja je prijetila od [[Tito]]vih partizana, najviše doprinijela približavanju dviju strana. Za Mihailovića su komunisti bili glavni neprijatelj, dok su okupatori predstavljali »[[Antiantifašizam|manje zlo]]« koje bi trebalo koristiti zarad uništenja većeg. U jednoj depeši iz prve polovine novembra 1943, general Mihailović svojim komandantima poručuje sljedeće: {{izdvojeni citat|Nemci su postali vrlo ljubazni, nude nam neku sigurnost a nalaze nam se za leđima. Obećavaju neke blagonaklone postupke a mi se odavno poznajemo. Nedozvolite da ni jedan naš komandant padne u grešku da im poveruje. Zbog napada komunista iz Sandžaka u pravcu Srbije prinuđeni smo da svu pažnju obratimo sada na komunističku opasnost i zato da se tačno postupi po mojim naređenjima u pogledu propagande protivu komunista, kao i u pogledu naređenja da se jednovremeno preduzme akcija protiv komunista u celoj zemlji a u isto vreme da se preduzme akcija protivu komunista iz Sandžaka koji hoće u Srbiju. Zbog toga svu pažnju moramo obratiti na uništenje komunista. Zbog toga sve pogodnosti koje nam ostali neprijatelji nude vešto i tajno iskoristiti držeći se toga da neprijatelja imamo mnogo i da ih ne možemo sve od jedared tući.<ref name="ReferenceD">[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 7. novembra do 3. decembra 1943. godine]</ref>}} {{izdvojeni citat|Potrebno je da se prema Nemcima prekine svaka akcija. Ovo je potrebno ovako: jer kad bi napali na Nemce, direktno bi pomagali komuniste, a time bi otežavali samo akciju naših snaga. Stoga ima da se prekine, do mog daljeg naređenja, svaka oružana akcija prema okupatorskim snagama.<ref>AVII, arhivski fond D. M., D — 31 — 481.</ref>|Telegram Mihailovića svojim potčinjenim komandantima 7. maja 1944.}} Nakon [[Kapitulacija Italije|kapitulacije Italije]] septembra 1943, u oblastima Jugoslavije koje su do tada spadale u italijansku okupacionu zonu, četnici su prihvatili saradnju s njemačkim trupama. Za vrijeme trajanja [[Operacija Balkanski klanac|operacije Balkanski klanac]], tokom koje je Njemcima pošlo za rukom da ovladaju zaleđem obale [[Jadransko more|Jadrana]], u depeši Vrhovnoj komandi od 20. oktobra 1943. major [[Rudolf Perhinek]] piše: {{izdvojeni citat|Žalosno ali tačno. Da nisu Nemci angažovali ovolike snage, nas ovde više ne bi bilo, jer se više niko nije hteo boriti, već samo begati, ali nije se više imalo kud... Mi se izvlačimo i gledamo da smo pozadi njih, da bi iskoristili njihovu borbu sa komunistima i uništavanje istih.<ref>AVII, ČA, Knjiga predatih depeša CG—3, Depeša br. 211.</ref><ref>Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941-1945, Obod, Cetinje, 1977, str. 408.</ref>}} 30. decembra 1943. [[Tomo Guzina]], načelnik Štaba Nevesinjskog korpusa JVuO, upućuje komandanta Konjičke brigade na saradnju sa Njemcima »do maksimuma«, u svrhu uništenja komunista: {{izdvojeni citat|Sa Njemcima možete stupiti u vezu. Recite da ste pod mojom komandom i da pripadate grupi četničkih odreda Nevesinje — Gacko. Govorite u duhu naših usmenih razgovora t.j. odobravam Vam da sve učinite što će biti na korist Srpskog naroda. Ja sam pre par dana bio u nemačkoj Armiji u Sarajevu i pored ostalog sam molio da legalizujem i tu brigadu t.j. odred, šta mi je i obećano. Moramo sve učiniti da spasemo ono što se spasiti može pa i jednog neprijatelja koristiti da bi pomoću njega uništili drugog koji nam je opasniji. Ne treba da se plašite njemačkih oficira jer su oni dobili direktive i obaveštenja u pogledu moga sporazuma sa njihovom Armijom.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_51.htm Uputstvo komandanta Nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu Konjičke brigade za saradnju sa Nemcima]</ref>}} Takođe, u depeši koju je 3. februara 1944. majoru [[Pavle Đurišić|Pavlu Đurišiću]] (pseudonim »Berta«) poslao potpukovnik [[Mirko Lalatović]], šef 2. odseka Operativnog odeljenja VK JVUO, kaže se sljedeće: {{izdvojeni citat|Iskoristite one komandante koji sarađuju sa Nemcima u Crnoj Gori za borbu protivu komunista.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>}} I poručnik [[Jovan Pupavac]] u pismu od 10. februara 1944. upućenom komandantu Zapadne Bosne majoru Slavoljubu Vranješeviću, kao glavni razlog za napuštanje [[Dinarska četnička divizija|Dinarske četničke oblasti]], navodi to što su snage pod komandom vojvode Momčila Đujića ušle u otvorenu kolaboraciju sa okupatorom, dok ljudstvo divizije kao »milicija« služi Njemcima: {{izdvojeni citat|Dinarsku oblast sam napustio iz sledećih razloga: 1) Posle propasti Italije u Dalmaciju su došli Nemci. Komandant Dinarske oblasti pop Đujić stupio je u saradnju sa njima, najpre preko Mane Rokvića koji je došao sa njima iz Bosanskog Petrovca. Kasnije je delegirao kod štaba 114 Nemačke divizije svoga načelnika štaba kapetana Mijovića Novaka. Ljudstvo je postalo Nemačka milicija, primajući od njih redovnu hranu, municiju i dopunu oružja. Nemci su vrlo rado primili saradnju četnika.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_73.htm Izveštaj komandanta 1. brigade Bosanskokrajiškog četničkog korpusa od 10. februara 1944. komandantu korpusa o saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji]</ref>}} [[Mornarica|Mornarički]] kapetan [[Jakov Jovović]], komandant Bjelopavlićke brigade JVuO, u nedatiranom pismu svom saradniku (najvjerovatnije s kraja 1943. ili iz 1944. godine), jezgrovito formuliše stav prema njemačkom okupatoru, koji se može smatrati karakterističnim za četničko vođstvo u Crnoj Gori: {{izdvojeni citat|Saradnju sa Njemcima potpuno odobravam i ne samo to već je preporučujem kao jedini spasonosni način da se zla ovoga oslobodimo. Nemačku silu ne smatram neprijateljem ako ona čini da nas spase komunističke opasnosti, jer iako smo bili protivnici na frontu u ratu koji smo svojevremeno izgubili danas smatram da možemo biti iskreni i časni saveznici u borbi protiv komunizma. Nemačka komanda, vjerujem, ne može od mene zahtijevati da se odrečem svoje svete ideologije, svog kralja i svoje otadžbine i da će dozvoliti moju borbu za njenu slobodu. Ali svečano izjavljujem da nemačku vojsku ne smatram neprijateljskom kada je ona pristala da mi pomogne meni i mom narodu da nastavimo borbu protiv najvećeg neprijatelja sveg čovečanstva – komunizma...<ref>AVII, ČA, CG—X—381.</ref><ref>Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941-1945, Obod, Cetinje, 1977, str. 441.</ref>}} Nakon potpisivanja [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|ugovora o saradnji četnika i Wehrmachta]], komandant 4. brigade iz sastava [[Korpusa Gorske garde]] JVuO [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]], izdaje 16. januara 1944. naređenje o nenapadanju na okupatorske snage i napominje svojim potčinjenima da je primarni zadatak jedinice likvidacija komunista: {{izdvojeni citat|NAREĐUJEM: Da se Nemci i pripadnici Nemačke oružane sile ne smeju napadati pa ni razoružavati, kako po naseljenim mestima, tako na pruzi i na drumovima. Ovog mog naređenja imaju se pridržavati sve jedinice, kako bi nesmetano od okupatora mogli očistiti gore od komunista, partizana i mošinaca. Za svako neizvršenje ovog mog naređenja, učinioce dela staviću pod preki sud i kažnjavaću smrću.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_59.htm Naređenje komandanta 4. brigade korpusa Gorske garde od 16. januara 1944. komandantu 2. bataljona o stavu prema Nemcima]</ref>}} Pukovnik [[Jevrem Simić]] 12. aprila 1944. izdaje jednom četničkom oficiru objavu o nesmetanom kretanju na terenu brigade kojom komanduje, a u svrhu istrebljivanja partizanskih simpatizera i jataka: {{izdvojeni citat|OBJAVA Za G. Milića Majstorovića p.poručnika, komandanta II bataljona III leteće kosmajske brigade, koja mu se izdaje s tim da može slobodno da se kreće sam ili sa svojom vojskom po terenu koji je ugovoren sa našim saveznicima Nemcima i Bugarima i da u ime Kralja Petra II Karađorđevića oduzima svu rekviziciju i kolje sve partizanske jatake i simpatizere zbog čega će dobiti čin majora.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_115.htm Objava komandanta četničke oblasti u Srbiji od 12. aprila 1944. komandantu 2. bataljona 3. kosmajske brigade za nesmetano kretanje od okupatora i klanje simpatizera narodnooslobodilačkog pokreta]</ref>}} 20. aprila 1944. u mjestu [[Vrlika]] održan je sastanak Momčila Đujića sa rittmeisterom Pörtnerom, šefom specijalnog »odreda IC« [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog armijskog korpusa]]. Već sljedećeg dana, rittmeister Pörtner je o razgovorima s Đujićem poslao povjerljiv (»geheim«) izvještaj. Pörtner piše da mu je Đujić »tumačio političke stavove i ciljeve svoje borbe«, a bilo je riječi i o odnosu četnika prema okupatorima, kao i prema [[Ujedinjeno kraljevstvo|Ujedinjenom kraljevstvu]] i [[SSSR]]. Đujić je izrazio uvjerenje da [[Nacionalsocijalizam|nacistički]] »novi evropski poredak« — osiguravajući mjesto Srbima, kojima je cilj samo »nacionalna obnova, a ne i neko veliko srpsko carstvo« — neće »previdjeti činjenicu da je od njegovih 9000 boraca do sada u borbi protiv komunizma poginulo 3200«.<ref>[https://znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.], str. 326.</ref> Također, Đujić iznosi mišljenje o tome kakvu bi poziciju srpski narod trebalo da zauzme u sukobu između [[Sile Osovine|sila Osovine]], s jedne i [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|antihitlerovske koalicije]], s druge strane: {{izdvojeni citat|Đujić: sudbinu srpskog naroda odlučuju trojica ljudi: Staljin, Čerčil i Hitler. Staljin se kao komunista odbacuje; ostaju Čerčil i Hitler. Hitler, kao i srpski narod, u komunizmu vidi glavnog neprijatelja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=277&rec=314&roll=565 Nacionalni arhiv SAD, mikrofilm publikacija T-314, rolna 565, snimci 271—273, 15. brdski armijski korpus (XV. Gebirgs Armeekorps) (21. april 1944.).] <br/> ({{jez-njem|"Djujic fuehrte weiter aus: Das Schicksal des serbischen Volkes liege zwischen Stalin, Churchill und Hitler. Stalin schalte aus, als Vertreter des Kommunismus. Es blieben Hitler and Churchill, wobei das serbische Volk ebenso wie Adolf Hitler den Hauptfeind in Kommunismus saehen [sic]."}})</ref>}} 11. maja 1944. godine, za vrijeme [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodora operativne grupe divizija NOVJ u Srbiju]], general Dragoljub Mihailović piše pukovniku [[Milutinu Radojeviću]] da četnička kolaboracija sa okupatorom i [[Kvisling|kvislinzima]] ima za cilj samo jedno — uništenje partizana: {{izdvojeni citat|Iskoristićemo akciju Nemaca protiv komunista, i to istovremenim napadima na komuniste. Moramo nastojati da komuniste uništimo što pre, a nemačka akcija će nam dobro doći. Moramo sada ostaviti sve po strani, a samo komuniste tući.<ref>AVII, ČA, reg. br. 5/1, kut. 276.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943-1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 358, fus. 68.</ref>}} Koliko je za borbu protiv pripadnika [[Narodnooslobodilački pokret|NOP]]-a važna bila pravovremena isporuka municije četnicima od strane okupatora, vidi se i iz Mihailovićeve depeše poslate 6. februara 1945. pukovniku [[Gojko Borota|Gojku Boroti]] (pseudonim »Maus«), komandantu Romanijskog korpusa JVuO: {{izdvojeni citat|Poručite sledeće br. 11: Sva obećanja do sada nisu izvršena, u pogledu municije. Zbog toga, Srbijanske snage ne mogu učestvovati u akciji prema Tuzli, niti uopšte mogu učestvovati u akcijama. Srbijanske snage stiču uverenje, da se naročito odugovlači sa municijom i da broj 11 na ovaj način ide naročito na ruku komunistima. Celokupan uspešan rad prema komunistima zavisi isključivo od municije koju treba da nam da broj 11. Ne bismo želeli da pokvarimo odnose. O rezultatu i roku isporuke najhitnije nas izvestite.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_192.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša štaba Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 7. aprila 1945. godine]</ref>}} Dan početka ustanka u četničkim dokumentima ima više naziva: »otsudni momenat«, »presudni momenat«, »otsudni trenutak«, »momenat povoljnih uslova«, »dani moment« i dr. Četnički pokret DM je »povoljnim uslovima« smatrao invaziju saveznika na Balkan, odnosno njihov prodor u Jugoslaviju. Kako se to nije ostvarilo, do oružanog ustanka Mihailovićevog pokreta nije došlo. Pravdajući četničku neaktivnost, kao i taktičku saradnju sa okupatorom u borbi protiv partizana, Draža Mihailović je u telegramu komandantu Rasinskog četničkog korpusa 13. decembra 1943, između ostalog, napisao: {{izdvojeni citat|U odnosu na okupatora mi imamo određenu liniju od koje nećemo otstupiti makar šta bilo sve dok ne dođe do invazije Balkana. Ovo radi znanja za komandante korpusa i više starešine.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://znaci.org/00001/4_14_1_2.htm |access-date=2022-12-21 |archive-date=2022-12-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221223536/https://znaci.org/00001/4_14_1_2.htm }}</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} O četničkom stavu prema okupatoru svjedočili su i zapovjednici njemačkih i italijanskih snaga na teritoriji okupirane Jugoslavije tokom Drugog svjetskog rata. Tako je general [[Alexander Löhr]], iščekujući u zatvoru početak procesa pred Vojnim sudom u Beogradu, ostavio rukopis na preko 180 stranica, u kom se osvrće na brojne izazove s kojima je bio suočen, nakon što je u avgustu 1942. preuzeo dužnost komandanta njemačke XII armije (od januara 1943. [[Armijska grupa E]]). O četnicima Löhr piše: {{izdvojeni citat|U Srbiji je bilo u šumi raznih grupa četnika Draže Mihailovića. Borbe su bile popustile, samo je na severoistoku bilo osetnog prepadanja na saobraćaj dunavske plovidbe. Železnički saobraćaj je ometan sabotažama. Engleska i Amerika su zvanično priznale Mihailovića i njegove jedinice kao savezničku jugoslovensku vojsku, koja je bila potčinjena kralju i njegovoj vladi u Engleskoj. Ove jedinice snabdevane su vazdušnim putem. Na teritoriji koju su okupirali Italijani, od [[Sušak]]a do zaključno Crne Gore, nalazio se veliki broj - prema docnijim podacima oko 35.000 Mihailovićevih četnika, koje su Italijani snabdevali i koji su delovali po italijanskim naređenjima. U Crnoj Gori bilo je takođe separatističkih i jugoslovenskih četnika koji nisu slušali Mihailovića. I ove su Italijani snabdevali. Na jugu Bosne operisali su Mihailovićevi četnici. Inače je bilo još takozvanih lokalnih četnika koji su bili nezavisni od Mihailovića i koji su uglavnom štitili samo svoj uži kraj od ustaških i partizanskih prepada. Prema Nemcima su bili delimično hladni i rezervisani, a delimično neprijateljski raspoloženi. Pokatkad su nemačke trupe nastojale da sklope lokalne sporazume, što im je pokoji put i uspelo (u leto 1942). [[Adolf Hitler|Führer]] je zbog ovakvih odnosa bio veoma ljut. On je ponovio raniju zabranu, izdatu svim nemačkim trupama, da se ma sa kim upuštaju u pregovore i smatrao je da su postupci Italijana u suprotnosti sa savezničkim obavezama, a isto tako i opasni, jer će se ipak, u datom momentu, svi četnici okrenuti protiv stranaca.<ref>{{cite web|url=http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html | title = Записи Александра Лера, часопис СРПСКО НАСЛЕЂЕ, број 7/1998 | publisher = Srpsko-nasledje.co.rs |date=3. 1. 1943. | accessdate=4. 1. 2023. | archive-url = https://web.archive.org/web/20130216202528/http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html# | archive-date=16. 2. 2013 |url-status=dead | df = }}</ref>}} Prilikom ispitivanja od strane istražitelja 7. američke armije avgusta 1945. godine, pisanu izjavu o svojim aktivnostima u ratnom periodu sastavio je i [[feldmaršal]] [[Maximilian von Weichs]], koji je avgusta 1943. naslijedio generala Löhra na mjestu glavnokomandujućeg Jugoistoka. U odjeljku naslovljenom »Grupe koje pomažu Njemačkoj«, von Weichs o četnicima Draže Mihailovića piše sljedeće: {{izdvojeni citat|Mihailovićeve trupe su se nekada borile protiv naših okupacionih trupa iz lojalnosti prema svome kralju. U isto vreme su se borile protiv Tita, zbog svojih antikomunističkih ubeđenja. Ovaj rat na dva fronta nije mogao dugo potrajati, posebno kada je britanska podrška počela favorizovati Tita. Sledstveno, Mihailović je pokazao pronemačka stremljenja. Bilo je angažmana tokom kojih su se srpski četnici borili protiv Tita zajedno sa nemačkim trupama. Sa druge strane, dešavalo se da neprijateljski raspoložene četničke grupe napadnu nemačke vozove za snabdevanje da bi popunili sopstvene zalihe. Mihailović je voleo da ostane u pozadini, i prepusti takve poslove svojim podređenima. On se nadao da će dočekati svoje vreme ovom igrom moći, dok mu anglo-američko iskrcavanje ne obezbedi dovoljnu podršku protiv Tita. Nemačka je prigrlila njegovu podršku, koliko god privremenu. Četničke izviđačke aktivnosti naši komandanti su visoko cenili.<ref>http://znaci.org/00002/318_4.htm ({{jez-eng|"MIHAILOVIC's troops once fought against our occupation troops out of loyalty to their King. At the same time they fought against TITO, because of anti—Communist convictions. This two front war could not last long, particularly when British support favored TITO. Consequently MIHAILOVIC showed pro-German leanings. There were engagements during which Serbian Chetniks fought TITO alongside German troops. On the other hand, hostile Chetnik groups were known to attack German supply trains in order to replenish their own stocks. ''MIHAILOVIC liked to remain in the background, and leave such affairs up to his subordinates. He hoped to bide his time with this play of power until an Anglo—American landing would provide sufficient support against TITO. Germany welcomed his support, however temporary. Chetnik reconnaissance activities were valued highly by our commanders''."}})</ref>}} [[Otto Kumm]], jedan od četvorice ratnih komandanata [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS dobrovoljačke brdske divizije Prinz Eugen]], u poslijeratnim zapisima objavljenim pod nazivom ''Vorwärts, Prinz Eugen! Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"'' („Naprijed, Prinz Eugen! Istorija 7. SS dobrovoljačke divizije Prinz Eugen”) daje generalnu ocjenu četničko-njemačkih odnosa. General Kumm ističe da te odnose odlikuju ambivalentnost i varljivost, kao i da se četničko postupanje prema pripadnicima ostalih [[Južni Slaveni|južnoslovenskih naroda]] nije moglo predvidjeti. Na koncu, SS-general Kumm u jugoslovenskim partizanima identifikuje zajedničkog neprijatelja: {{izdvojeni citat|Kao ostatak „u šumi“ regularne armije nakon okupacije Jugoslavije, oni su nosili stare uniforme - i nove brade, jer su se zakleli da se neće brijati dok okupator ne bude isteran iz zemlje. Oni su bili verni kraljevini i borili su se za svog mladog kralja Petra II, ali radije su se držali udaljenih sela i oblasti, ne napadajući naše jedinice, osim ako se nisu osećali dovoljno nadmoćnim. Disciplina i naoružanje bilo im je relativno dobro, a u odnosu prema drugim jugoslovenskim narodnim i verskim grupama bili su nepredvidljivi - što je često išlo do napada na hrvatska sela i muslimanske žene. Kao prijatelje još su imali Engleze - i njihov radio. Na volovskim kolima ili na konjskim leđima oni su se povremeno prebacivali u druge oblasti, najčešće neuzdrmani, jer smo ih mi puštali, smatrajući da ih dugoročno možemo pridobiti za nas - kao braću po oružju protiv komunizma. To je donekle nejasna situacija, oni nisu prijatelji, ali ni neprijatelji, i situacija se menja s vremena na vreme.<ref>[http://www.znaci.org/00001/200.htm Otto Kumm: VORWÄRTS, PRINZ EUGEN! - Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"], [http://www.znaci.org/00001/200_5.pdf Aufstellung der Division "Prinz Eugen"] str. 52.</ref>}} I [[Hermann Neubacher]], [[Austrijanci|austrijski]] [[Nacionalsocijalistička njemačka radnička partija|nacista]] i specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za Balkan, u memoarskoj knjizi ''Sonderauftrag Südost 1940–1945.'' (prevedena na [[srpski jezik]] i objavljena 2005. pod naslovom „Specijalni zadatak Balkan“), analizira odnose četnika i okupatorâ, navodeći Hitlerov [[antisrpski sentiment]] kao najveću prepreku za uspostavljanje pune saradnje Njemaca i četnika: {{izdvojeni citat|Već i pre mog dolaska se dešavalo da su se neke četničke jedinice u Srbiji, Bosni i Hercegovini, u Crnoj Gori i Dalmaciji, povremeno zajedno sa italijanskim i nemačkim trupama borile protiv partizanskih snaga. Ova saradnja, kojom su se naročito Italijani mnogo koristili, bila je Nemačkom glavnom štabu nepoželjna, a zapravo i zabranjena. Pa ipak, i pored zabrane Hitlera, Nemci i četnici su i dalje, s vremena na vreme, sarađivali. Balkanski klanci i gudure su mračne a Glavni štab je bio daleko. Dešavalo se da se usamljeni komandant neke manje nemačke vojne formacije našao u teškoj situaciji i, odjednom, stigla mu je neočekivana i dobrodošla pomoć od neke četničke jedinice; on ju je, razume se, prihvatio. Komunisti su bili zajednički neprijatelji i četnicima i Nemcima. Hitler sâm, međutim, bio je strogo protiv takve saradnje, a to se dobro vidi i iz njegove prepiske sa [[Benito Mussolini|Musolinijem]]. Firer nije ni kasnije dozvolio, kada je Tito već postao ime i sila, da se sarađuje sa četnicima. Dopustio je i gledao kroz prste samo na povremenu lokalnu saradnju sa četnicima. Čak je i takve dozvole davao veoma nerado. Hitler je pripadao onoj vrsti Austrijanaca, koja polako izumire, a koja od godine 1914. ima antisrpski kompleks i to zbog ubistva prestolonaslednika u Sarajevu i izbijanja Prvog svetskog rata. Srbi su za njega: bombaši, ubice kraljeva, zaverenici, pučisti i krivci za svetske požare i evropske ratove.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], str. 144.</ref>}} Konačno, i general [[Mario Roatta]] će u ratnim memoarima naslovljenim ''Otto milioni di baionette'' („Osam miliona bajoneta“) ukazati do koje mjere je italijansko protežiranje četnika izazivalo otpor od strane vlasti [[Nacistička Nemačka|Njemačkog Rajha]] i [[NDH]]: {{izdvojeni citat|Četnička politička obojenost, njihovi indirektni odnosi sa »saveznicima« i njihov program za budućnost nisu zanimali tog komandanta i on je »ignorirao« te stvari. On je samo utvrdio i iskorištavao postojeću činjenicu da su na teritoriju pod njegovom komandom »četnici« djelovali u našu korist. Tim gore po Hrvate i Nijemce u drugim krajevima, koji nisu htjeli ili znali da od četnika stvore svoje saveznike. Tako smo usprkos protestima Berlina i Zagreba i naporima vlade u Rimu (koja je često mijenjala svoje mišljenje i napokon prihvatila njemačko stanovište) sa svoje strane nastavili kolaborirati s »četnicima«. Dotične formacije snabdijevali smo oružjem itd. i tako ih učinili regularnim (kao što su bile i druge dobrovoljačke formacije) sve dok nisu dosegle ukupnu jačinu od oko 30.000 ljudi.<ref>[https://znaci.org/00003/482.pdf Mario Roatta: OTTO MILIONI DI BAIONETTE], str. 177.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/40_48.htm KOLABORACIJA S TALIJANIMA U NDH]</ref>}} === Stav prema saveznicima === U poznim godinama rata kod mnogih četnika je bio prisutan antisaveznički stav. Četnički komandant [[Neško Nedić]] je Nemcima 1944. govorio o velikoj mržnji svih četnika prema Engleskoj. On je napomenuo da su "četnici u Englesku izgubili svako poverenje, pošto su ih Englezi izdali i sada Titovim bandama liferuju naoružanje i municiju, usled čega četnici moraju da krvare i da umiru. Pošto su oni sami u borbi protiv komunizma i suviše slabi, uvideli su da moraju tražiti oslonac u nemačkom [[Vermaht]]u kome će se bezuslovno potčiniti sa puno poverenja."<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B8%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%83_%D1%81_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_14.7.1944. Nemački izveštaj o razgovoru s četnicima od 14.7.1944.]</ref> Nakon što su Saveznici i jugoslovenski kralj Petar podržali partizane, među četnicima je zavladalo veliko ogorčenje i na samog kralja Petra. Major [[Miodrag Kapetanović]] je izjavljivao Nemcima: "Ako kralj Petar pređe bandama, on je za nas kralj Petar pokojni".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_270.htm Izveštaj obaveštajnog odeljenja nemačke 264. pesadijske divizije od 18. aprila 1944. o razgovorima sa Momčilom Đujićem i Miodragom Kapetanovićem]</ref> Draža Mihailović je svojim potčinjenim komandantima često ponavljao naređenje da ne dozvole britanskim misijama da se uvjere u pravo stanje stvari na terenu. O tome 28. avgusta 1943. javlja komandantu Rasinskog korpusa: {{izdvojeni citat|U ovom smislu naređujem da sa puno pažnje ophodite se sa engleskim misijama, ali da im onemogućite svaki kontakt sa komunistima i da me o svakom takvom slučaju izvestite. Englezi bi rado uhvatili vezu sa njima i najmanjom grupom iz Srbije, samo da bi nam dokazali da ne vladamo potpuno Srbijom, a pored toga da bi vršili sabotaže bez obzira na represalije, samo da bi nas ucenili da i mi to radimo. Svaki onaj, koji u ovome pomogne namerno ili iz nehata čini najveću izdaju prema narodu i takve odmah likvidirati.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 287, reg. br. 18/1—31</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knj. 2, Vojnoistorijski glasnik, Beograd, 1983, str. 812.</ref>}} Draža Mihailović je na Engleze gledao kao na krvopije, koji dolaze da prave nevolje Srbima. U depeši od 22. novembra 1943. upućenoj majoru [[Milošu Radojloviću]] (pseudonim »Do-Do«), komandantu Mlavsko-smederevske grupe korpusa, general Mihailović piše: {{izdvojeni citat|Englezi su se stalno interesovali za vas i tvrdili kako ste im obećali rušenje pruge u dolini Morave i stalno traže da im ja taj predlog odobrim. Odgovorio sam Englezima da vi za sad nemate pod komandom nikakve trupe, već da vršite organizaciju Banata. Prema tome se upravljajte. Ostanite tamo i nemojte dolaziti. Nikakva podmetanja naši ljudi nisu vršili već Englezi i čuvajte ih se dobro i nikakve pregovore nemojte voditi. U pogledu rada sa Englezima sve sam preneo na puk. Pavlovića. Narediću Ilievu za Vojvođane. Ostanite na svome mestu i dalje radite, a čuvajte se Engleza. Nemojte im uopšte verovati u njihove doture materijala. Oni su obični trgovci za kupovinu ljudske krvi i to za jeftinu cenu.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_42.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 7. novembra do 3. decembra 1943. godine]</ref>}} Nakon pokušaja jednog oficira britanske misije da potakne komandanta Timočkog četničkog korpusa na akciju protiv Nijemaca, Mihailović krajem 1943. naređuje da ga najure: {{izdvojeni citat|»Nije došao da vas pomogne u materijalu već da uništi naša sela za neku sitnu sabotažu. Naređujem da majora Grinvuda sa celom pratnjom najurite kao kučku.«<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm IZVOD IZ KNJIGE POSLATIH DEPEŠA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA U VREMENU OD 7. NOVEMBRA DO 3. DECEMBRA 1943. GODINE</ref>}} 2. februara 1944. godine, svom delegatu u [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]] pukovniku [[Dragoslavu Pavloviću]], Draža Mihailović je poručio sljedeće: {{izdvojeni citat|Ako se borite za Kralja kao što stalno tvrdite i naglašavate onda ne padajte u pogrešku koju ja vidim. Izgleda da je Vama mnogo stalo da zadovoljite Engleze. Rušenje objekata izvršiće se kada ja to budem naredio a ja znam kada ću to narediti. Vi treba da znate da su Kralj i vlada saglasni sa mojim radom.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 3/1, depeša 1537.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_45.htm Zapisnik sa konferencije Draže Mihailovića i šefa britanskih vojnih misija od 17. decembra 1943. o angažovanju četnika u borbama protiv okupatorskih trupa]</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} U izrazito oštrom tonu o [[Englezi]]ma je pisao i vojvoda [[Momčilo Đujić]]. U depeši poslatoj 28. februara 1944. godine Vrhovnoj komandi JVuO, vojvoda Đujić tvrdi: {{izdvojeni citat|Istovremeno tražimo od naše vlade, da upozori mister Čerčila, da mi nismo njegovi kolonijalci, Afrikanci, Crnci, Indijanci i ostali. Mi smo slobodari, koji za poslednjih sedam vekova u temelje svoje slobode uziđujemo milione života svojih najboljih sinova ne želeći da nikom robujemo. Mi se i sada borimo protiv svih naših neprijatelja pa i protiv komunista koje smatramo neprijateljem čovečanstva, komunista koji ubijaju naše najbolje sinove i raskopavaju naša narodna ognjišta. U toj borbi mi smo nekompromisni i neustrašivi. Mi ćemo tu borbu nastaviti do kraja protiv njih i protiv svih onih koji ih pomažu makar to bili i Englezi, Englezi koji nanose uvrede našem Kralju i našoj naciji i koji su nas kao saveznici svojim nečovečnim držanjem razrešili svake obaveze savezništva, Englezi koji danas radi svojeg sramnog i izdajničkog držanja prema nama nipočemu više ne liče na naše saveznike.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 432.</ref>}} Slično je Đujić govorio i sredinom marta 1944. godine komandantima u [[Kosovo Polje (Dalmacija)|Dalmatinskom Kosovu]] kraj [[Knin]]a: {{izdvojeni citat|»Mi se borimo protiv komunista i protiv svakog onog ko u ma kom vidu sarađuje sa komunistima. Ako saveznici budu potpomagali i dalje [[NOVJ|N.O.V.]], mi ćemo se boriti protiv njih i to na strani Nemaca.«<ref name="Pop izdaje">[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.]</ref>}} Načelnik štaba nemačkog komandanta Srbije, [[Kurt von Geitner]] sredinom 1944. javlja da su "do sada Britanci ozbiljno razočarali Dražu", te se na njega može računati za priključenje "antikomunističkom" frontu u predstojećoj [[bitka za Srbiju|bici za Srbiju]].<ref>https://www.znaci.org/temp/geitner.html Iz knjige Karl Hnilicka: DAS ENDE AUF DEM BALKAN 1944/45</ref> Đujić je i u prisustvu Njemaca naglašavao svoj resentiman spram saveznika. Prema njegovim riječima, [[Operacija Ratweek|saveznička bombardovanja Jugoslavije]], zatim „primjer borbe njemačke vojske protiv komunizma, te nedostatak razmijevanja za stvarnu borbu srpskog naroda su učinili da simpatije za Englesku nestanu [...]. Nikada se ne bi desilo da njegovi ljudi udare u leđa Nijemcima. Njihovo bi držanje u tom slučaju bilo neutralno. Ako bi, naprotiv, Englezi poduzeli invaziju u saradnji s bandama, onda bi njegovi ljudi bili spremni da se bore protiv Engleza.”<ref>NAW, T-314, Roll 565, frame 000272: Zabilješka sa sastanka sa Momčilom Đujićem na dan 20. aprila 1944 (21. april 1944.).</ref> === Posleratno uređenje Jugoslavije === U [[Šahovići]]ma kod Bijelog Polja (20-ak kilometara od Mihailovićevog štaba u Lipovu) je 1. decembra 1942. održana "Konferencija četničke intelektualne omladine Crne Gore, Boke i Sandžaka", na kojoj se posebno raspravljalo o poslijeratnom uređenju Jugoslavije. Na konferenciji su donijeti sljedeći zaključci: * Na teritoriji buduće države živeti će samo Srbi, Hrvati i Slovenci. Nacionalnih manjina ne može biti. * Privatna svojina je zajemčena, ali njen obim mora se ograničiti u opštem interesu. Zemlja pripada onome koji je obrađuje. Veliki privatni posedi moraju se ukinuti i staviti državi na raspoloženje. Celokupna industrija mora biti u državnim rukama. Privreda treba da bude izgrađena na principu državnog zadrugarstva. * Crkva je državna, a verska nastava je obavezna u svim osnovnim i srednjim školama. * Sudije da budu birani iz redova četničke organizacije, kao i svi ostali činovnici. * Štampa da bude u službi nacionalne obnove. Štamparska preduzeća moraju biti u državnim rukama. * U novoj državi treba posvetiti naročitu pažnju propagandi u duhu programa četničke organizacije i ideologije. * Žandarmerija treba da bude formirana iz četničkih redova i da stoji pod direktnom kontrolom četničke organizacije. * Državni činovnici imaju biti nacionalno i moralno ispravni, iz četničkih redova. * Četnička organizacija će biti jedini nosilac celokupne državne vlasti do ostvarenja četničkog programa i stvaranja uslova za prelaz na šire ustavne slobode. * Žene mogu biti državne činovnice samo u oskudici muškaraca i to samo u specijalnim njima podobnim strukama.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_200.htm ZAKLJUČCI KONFERENCIJE ČETNIČKE OMLADINE CRNE GORE, BOKE KOTORSKE I SANDŽAKA OD 2. DECEMBRA 1942. O POSLERATNOM DRŽAVNOM I DRUŠTVENOM UREĐENJU JUGOSLAVIJE]</ref> === Ostali stavovi === Mihailović je nameravao da stvori veliku Srbiju u velikoj Jugoslaviji. On je hteo da ujedini Bugarsku i Jugoslaviju pod dinastijom Karađorđevića.<ref name="Saslušanje">[https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih]</ref> [[Živko Topalović]], Mihalovićev saradnik, zapisao je o četničkoj ideologiji: "Nisam mu međutim, krio da su na mene učinile loš utisak protivdemokratske izjave izvesnih predstavnika toga pokreta koje sam ranije čitao. Čuo sam da i general Mihailović preti uništenjem političara, zabranom političkih partija i zavođenjem vojne diktature."<ref>Živko Topalović, Borba za budućnost Jugoslavije, Pariz, 1967, 9.</ref> Topalović se plašio da će Mihailović uspostaviti vojnu diktaturu i da će posleratni život početi "novim klanjem Hrvata i Slovenaca i sa koncentracionim logorima za sve demokratske elemente".<ref>Živko Topalović, Borba za budućnost Jugoslavije, Pariz, 1967, 10-11.</ref> Topalović je smatrao da je "vojna diktatura u potpunosti organizovana i da ona nad sobom nema političku kontrolu." Dotadašnji rad Ravnogorskog pokreta Topalović je označio kao "autoritarni režim u kome se vide tragovi fašističke ideologije".<ref>Živko Topalović, Borba za budućnost Jugoslavije, Pariz, 1967, 23.</ref> == Promena četničke politike == Nakon [[ravnogorski kongres|ravnogorskog kongresa]] 1944. godine, koji predstavlja odgovor na [[Drugo zasedanje AVNOJ-a]], četnička iredentistička politika je znatno ublažena u korist službeno jugoslovenske politike. Posebno nakon dolaska američkog izaslanika Mekdauela avgusta 1944. godine, i povlačenja četnika u Bosnu, sve je više primetna izrazito jugoslovenska i pomirljiva retorika četničkog vođe Mihailovića. Ipak, u duhu odluka donesenih na kongresu u selu Ba, Mihailović u jednoj naredbi od 23. novembra 1944. naglašava opredjeljenje za federativnu Jugoslaviju (koju bi sačinjavale tri »jedinice« — srpska, hrvatska i slovenačka), pozivajući svoje saborce i sljedbenike na okup pod parolom za »snažno i ujedinjeno srpstvo«: {{izdvojeni citat|Država koja se stvara treba da bude na federativnoj bazi. Pored Hrvatske i Slovenačke u novoj Jugoslaviji mora postojati i Srpska jedinica, koja će okupiti sve Srbe. Kako će se ona zvati, to nije aktuelno. No za nas je najvažnije, da svi Srbi budu zajedno i da su složni. U svojoj novoj državi svaki Srbin imaće ista prava i dužnosti ma odakle on bio, i prema svom radu srpski mu narod neće zaboraviti dati dužnu nagradu. Punih pet stotina godina Srpski narod je davao stotinu hiljada svojih najboljih sinova za svoju slobodu i jedinstvo. Ovo je cilj i »veruju« Ravnogorskog pokreta.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_106.htm Naredba Draže Mihailovića od 23. novembra 1944. za okupljanje četnika pod parolom »Za snažno i ujedinjeno srpstvo u okviru federativne Jugoslavije« radi borbe protiv narodnooslobodilačkog pokreta]</ref>}} 25. decembra 1944. godine u Bosni, Draža Mihailović je svojim ljudima naređivao da pridobiju nesrpsko stanovništvom: {{izdvojeni citat|Mesnom stanovništvu muslimanskom, pravoslavnom i katoličkom ukazujete punu pažnju i zaštitu.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_4_192.htm</ref>}} Jedna od karakterističnih naredbi iz tog perioda, Draža je poslao svim komandatima 11. februara 1945. godine: {{izdvojeni citat|Državna politika koju vodimo ide na to da ujedini sve narodne mase, bez obzira na veru, u borbi protivu komunističke tiranije. Svi naši građani su ravnopravni i svi podjednako uživaju zaštitu JVuO. Najveću štetu opštim interesima nanose one jedinice koje o ovome ne vode računa i starešine koje dozvoljavaju pljačku bilo muslimanskih, bilo katoličkih, bilo pravoslavnih sela. Štete od toga su neizmerne i neka svako zna da će ovo komunisti iskorišćavati protivu jedinstvenog narodnog fronta. Svima treba da je poznato, da objedinjene narodne snage, bez obzira na veru, su najsigurnija garancija naše pobede, jer komunisti predstavljaju bednu manjinu, ukoliko ih mi ne bi ojačavali našim postupcima. Na ovo skrećem pažnju poslednji put i neka svi imaju na umu narodnu izreku: “Brat je mio, koje vere bio“.<ref name="Муслимани у четницима">[http://www.pogledi.rs/category/istorija-2/cetnici-jugoslovenska-vojska/page/103/ Муслимани у четницима]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="AVII, ČA, K-297, reg. br. 24\1">AVII, ČA, K-297, reg. br. 24\1.</ref>}} Na osnovu gornje iznesenog, Draža Mihailović je naredio posebno pažljivo odnošenje prema muslimanima: {{izdvojeni citat|2. Prilikom kampovanja po muslimanskim selima obratiti naročitu pažnju na osetljivost muslimana prema njihovim domovima i na prvom mestu koristiti za stanovanje javne zgrade: škole, kafane, nadleštva, itd, pa tek u sporazumima sa mesnim odoborima uzimati domaćinske kuće za stanovanje, ostavljajući potrebne prostorije domaćinu za stanovanje. 3. Svaki naš borac i starešina ima da bude propagator slobode veroispovesti i verske tolerancije. Treba svaki od nas da bude propagator i da zna, da mi sada obrazujemo verski front protivu bezbožnika. Svaki starešina i borac ima da poštuje tuđu veru, kao i svoju. Na ovo naročito da obrate pažnju sveštenici, koje će komandanti upoznati sa ovim naređenjem. U ovom smislu poučiti sve starešine i sve borce…<ref name="Муслимани у четницима">[http://www.pogledi.rs/category/istorija-2/cetnici-jugoslovenska-vojska/page/103/ Муслимани у четницима]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="AVII, ČA, K-297, reg. br. 24\1">AVII, ČA, K-297, reg. br. 24\1.</ref>}} == Tumačenja == Historičar [[Branko Petranović]] ocenjuje da "četnička politika i strategija pokazale su se kao potpuno inferiorne u odnosu na komunističku. Proklamovanjem kolektivne nacionalne odmazde nad celim narodima, uskraćivala je sebi jugoslovensku oznaku, prisvojenu od komunista."<ref name="Petranović">[https://www.znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović: Srpski narod u ustanku]</ref> == Povezano == * [[Homogena Srbija]] * [[Velika Srbija]] * [[Rojalizam]] * [[Antikomunizam]] * [[Propaganda Nedićeve vlade]] == Napomene == {{notelist|2|}} == Reference == {{reflist|3|}} == Literatura == {{refbegin}} * {{cite journal|last=Hurem |first=Rasim |authorlink= Rasim Hurem | date = 1966| title = Sporazumi o saradnji između državnih organa Nezavisne države Hrvatske i nekih četničkih odreda u istočnoj Bosni 1942. godine | url = | journal = Prilozi Instituta za istoriju | volume = 2| issue = | pages =| doi = | ref = }} * {{Cite book |last=Kaltenegger |first=Roland |authorlink= Roland Kaltenegger |date=1944 |title=Totenkopf & Edelweiß |publisher= Ares-Verlag|location=Graz |isbn=|pages=|ref =}} * {{cite journal|last=Latas |first=Branko |authorlink= Branko Latas | date = 1980| title = The Imperial Circumcision Festival of 1582: An Interpretation| url = | journal = Prilozi Instituta za istoriju | volume = 17| issue = | pages =| doi = | ref = }} * {{Cite book |last=Marjanović |first=Jovan |authorlink= Jovan Marjanović |date=1979 |title= Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik |publisher= Globus/Narodna knjiga/Prosveta |location=Zagreb—Beograd |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Milazzo |first=Matteo |authorlink= Matteo J. Milazzo|date=1975 |title= The Chetnik Movement & the Yugoslav Resistance |url=https://archive.org/details/chetnikmovementy00unse |publisher= Johns Hopkins University Press |location=Baltimore, Maryland |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Nikolić |first=Kosta |authorlink= Kosta Nikolić|date=1999 |title= Istorija ravnogorskog pokreta |publisher=|location=Beograd |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Pajović |first=Radoje |authorlink=Radoje Pajović |date=1977 |title=Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941-1945 |publisher=Obod |location=Cetinje |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Pavlica |first=Damjan |authorlink= Damjan Pavlica |date=2014 |title= Draža za početnike - priručnik za borbu protiv revizije prošlosti |publisher= Levo krilo|location=Beograd |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Samardžić |first=Miloslav |authorlink= Miloslav Samardžić |date=2006 |title= General Draža Mihailović i opšta istorija četničkog pokreta |publisher= |location=Kragujevac |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Tomasevich |first=Jozo |authorlink= Jozo Tomasevich |date=1979 |title= Četnici u Drugom svjetskom ratu |publisher= Sveučilišna naklada Liber|location=Zagreb |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Topalović |first=Živko |authorlink=Živko Topalović |date=1967 |title=Borba za budućnost Jugoslavije |publisher= |location=Pariz |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Topalović |first=Živko |authorlink= Živko Topalović |date=1958 |title= Pokreti narodnog otpora u Jugoslaviji 1941-1945 |publisher= |location=Pariz |isbn=|pages=|ref =}} {{refend}} [[Kategorija:Četnici]] [[Kategorija:Srpski iredentizam]] [[Kategorija:Dragoljub Mihailović]] dqhaxhznog1f4vb34yd1v4equgb1yal Džon Neš 0 169783 42711275 1191000 2026-10-16T12:10:43Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[John Forbes Nash Jr.]] 42711275 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[John Forbes Nash Jr.]] avnn3itu9usb0lpftzrcb3yohsho76v Kozara u Narodnooslobodilačkoj borbi 0 186353 42711322 42216925 2026-10-16T16:37:50Z Ђидо 82600 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Izbeglice sa Kozare jula 1942. godine - majka sa dve ćerke.jpg]] → [[File:Izbeglice sa Kozare jula 1942. godine - majka Milica Tepić sa sinom i ćerkom.jpg]] Correct name 42711322 wikitext text/x-wiki [[File:Kozarčani na smotri.jpg|thumb|Partizanski borci sa Kozare, 19. avgusta 1942. godine]] Područje [[Kozara|Kozare]], prostor između reka [[Gomjenica (reka)|Gomjenice]], [[Sana (reka)|Sane]], [[Una|Une]], [[Sava (reka)|Save]] i [[Vrbas (reka)|Vrbasa]], bilo je jedno od najsnažnijih žarišta [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe Jugoslavije]]. Posebnu karakteristiku ovog područja činilo je [[bratstvo i jedinstvo]] - [[Srbi|srpskog]], [[Bošnjaci|muslimanskog]] i [[Hrvati|hrvatskog naroda]], što je Kozari davalo izuzetnu snagu da se za čitavo vreme rata odupre okupatoru, iako se nalazila između veoma ostljivih i za okupatora naročito značajnih komunikacija i objekata. Najveći deo područja Kozare bio je tokom čitave Narodnooslobodilačke borbe slobodan. [[Treći rajh|Nemačke okupacione]] i [[Ustaše|ustaško]]-[[Domobrani|domobranske jedinice]] uspele su samo u nekoliko velikih kaznenih ekspedicija da prokrstare čitavu Kozaru, ali na njoj nisu mogli organizovati i održati okupacionu vlast. == Okupacija i pripreme ustanka na Kozari == U [[Aprilski rat|Aprilskom ratu]] [[1941]]. godine [[Prijedor]] i druga mesta oko [[Kozara|Kozare]] zauzeli su delovi nemačke 183. pešadijske divizije, čiji se štab nalazio u [[Banja Luka|Banja Luci]]. Prvi meseci okupacije i postojanja [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisne Države Hrvatske]], praćeni su terorom i zločinima nad [[Srbi]]ma, [[Jevreji]]ma, [[Cigani]]ma i [[Antifašizam|antifašistima]]. Posle Oblasne konferencije [[Komunistička partija Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] za Bosansku krajinu održane [[8. jun]]a [[1941]]. godine na [[Šehitluci]]ma, kod Banja Luke, u mnogim kozarskim selima formirane su udarne grupe (jačine od 5 do 15 boraca), obrazovan izvestan broj diverzantskih grupa i stvorena mreža sreskih i seoskih vojnih poverenika. Odlukom Pokrajinskog komiteta KPJ za Bosnu i Hercegovinu o dizanju ustanka od [[13. jul]]a [[1941]]. godine, planirano je da se od udarnih i diverzanstkih grupa obrazuju [[partizanski odredi]], čija bi dejstva objedinjavao Štab Druge čete za [[Bosanska krajina|Bosansku krajinu]] sa sedištem na Kozari. Razrada odluke Pokrajinskog komiteta za početak oružane borbe na Kozari, izvršena je na sastanku u selu [[Orlovice|Orlovicama]] kod Prijedora, noću [[25. jul]]a [[1941]]. godine. == Ustanak 1941. godine == {{main|Ustanak u Jugoslaviji|Ustanak u NDH}} {{Quote box | citat = »Dok smo bili u zanosu oko stvaranja prve partizanske grupe i zadovoljni što posao ide dobro, situacija se na čitavoj Kozari naglo izmijenila i između 28. i 30. jula pojavili su se samoupućeni kuriri i pronosili vijesti da je ustanak počeo i da se sve mora dići na noge. Ustanici s dubičkog sreza, vjerojatno samoinicijativno, napali su žandarmerijsku stanicu na Knežici i likvidirali je. To je otprilike centar Kozare, te se pronio glas po Kozari da je ustanak počeo. [...] Dogovorili smo se da preporučimo narodu da se vrati kućama dok mi ne pitamo rukovodstvo šta treba raditi. Neki su pristali, neki nisu. Odmah sam se uputio ka Lešljanima znajući da je Šoša tamo. [...] Šoši sam rekao kakvo je stanje i pitao da li ima nove direktive. Šoša mi je odgovorio da ni on ne zna šta se dešava. Narod se masovno diže i puca na sve strane.«<ref>Kozara u Narodnooslobodilačkom ratu (ur. Žarko Zgonjanin i dr.), tom 1, str. 349</ref> | izvor = Svedočenje [[Žarko Zgonjanin|Žarka Zgonjanina]] | width = 40% | align = right}} Oružana borba na [[Kozara|Kozari]] počela je [[29. jul]]a [[1941]]. godine. Udarnim grupama ubrzo se pridružio veliki broj seljaka, od kojih mnoštvo bez vatrenog oružja. Za dva dana uništene su žandarmerijske stanice u [[Knežica (Kozarska Dubica)|Knežici]], [[Svodna|Svodni]], [[Dragotinja|Dragotinji]] i [[Runice|Runicama]], porušen rudnik uglja i žičara u [[Lješljani]]ma, železničke stanice Svodna, Rudice i Dragotinja i stvorena prostrana slobodna teritorija. Pored napada na [[Kozarska Dubica|Kozarsku Dubicu]], ustanici praćeni nenaoružanim narodom su zauzeli [[31. jul]]a [[Kostajnica (Republika Srpska)|Kostajnicu]] i [[Dobrljin]], uništili opštine u [[Brezičani (Prijedor)|Brezičanima]] i [[Veliko Palančište|Velikom Palančištu]], a prema neprijateljskim garnizonima uspostavili frontove. Za rukovođenje oružanim snagama na području Kozare, na sastanku u [[Knežica (Kozarska Dubica)|Knežici]] [[15. avgust]]a izabran je Štab [[Drugi krajiški partizanski odred|Kozarskog partizanskog odreda]]. Držanje frontova prema [[Prijedor]]u, [[Gradiška|Gradiški]], [[Kozarska Dubica|Kozarskoj Dubici]], [[Kostajnica (Republika Srpska)|Kostajnici]] i [[Novi Grad|Novom Gradu]], stvorilo je izvesne iluzije konačnog oslobođenja, pa je njihovo razbijanje od strane neprijatelja u ofanzivi od [[14. avgust|14]]. do [[18. avgust]]a i povlačenje ustanika u planinu, dovelo je do izvesne demoralizacije, ali je kriza dosta brzo prebrođena i, od partizanskih grupa koje su se okupile na [[Lisina (planina)|Lisini]], [[Mednjak]]u, [[Mlječanica (Kozarska Dubica)#Rijeka|Vitlovskoj kosi]] i [[Karan]]u, formirane su tri partizanske čete s ukupno 200 boraca. Borbe su obnovljene krajem septembra kada je na Pastirevu organizovan veliki narodni zbor i izvršena smotra Kozarskog partizanskog odreda. Sredinom oktobra [[1941]]. godine, u skladu sa odlukama [[Savetovanje u Stolicama|Savetovanja u Stolicama]], Kozarski partizanski odred je preimenovan u [[Drugi krajiški partizanski odred]], koji je do kraja godine ponovo stvorio prostranu slobodnu teritoriju i narastao na tri bataljona. == Ofanziva na Kozaru == {{Glavni članak|Bitka za Kozaru}} [[File:Izbeglice sa Kozare jula 1942. godine - majka Milica Tepić sa sinom i ćerkom.jpg|thumb|Izbjeglice sa Kozare jula 1942. godine - majka sa dvoje djece, slika poznata kao "Majka knežopoljka".]] U prvoj polovini [[1942]]. godine na [[Kozara|Kozari]] su postignuti značajni uspesi: neprijateljev saobraćaj bio je mesecima paralisan, sprečen izvoz gvozdene rude iz Ljubije za [[Treći rajh|Nemačku]], blokiran, a onda i oslobođen [[Prijedor]], u kojem je savladan jak neprijateljski garnizon. Partizani Kozare imali su prve [[tenk]]ove i [[avion]]e, a takođe i divizion artiljerije. U začetku je sprečeno i formiranje [[JVuO|četničkih jedinica]]. U partizanski jedinicama: [[Drugi krajiški partizanski odred|Drugom krajiškom NOP odredu]], [[Proleterski bataljon Bosanske krajine|Proleteraskom bataljonu Bosanske krajine]] i [[Prva krajiška proleterska udarna brigada|Prvoj krajiškoj udarnoj brigadi]] (formiranoj u selu Lomovitoj [[21. maj]]a [[1942]]) borilo se preko 4.000 Kozarčana. Razvoj [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] na Kozari zabrinuo je okupacione vlasti u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]]. Na sastanku predstavnika [[Nemci|nemačkih]] i [[Italijani|italijanskih]] okupacionih snaga i predstavnika oružanih snaga [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavsne države Hrvatske]] održanom [[2. mart]]a [[1942]]. godine u [[Opatija (grad)|Opatiji]] doneta je odluka o „čišćenju" [[Bosanska krajina|Bosanske krajine]]. Zbog toga je u leto [[1942]]. godine usledila jedna od najtežih okupatorskih ofanziva u kojoj je bilo angažovano oko 40.000 okupatorsko-kvinsliških vojnika pod rukovodstvom nemačke borbene grupe „Zapadna Bosna" (-{Westbosnien}-). Tokom ove ofanzive poginulo je oko 1.700 boraca Drugog krajiškog partizanskog odreda, među kojima i 500 ranjenika, dok je oko 50.000 ljudi, žena i dece pobijeno, internirano u [[Koncentracioni logor|koncentracione logore]] ili raseljeno, a kozarska sela opustošena. == Dalji razvoja NOB-a == {{citiranje|Sjedeći sa Kozarčanima oko vatre, posmatrao sam ih sa pojačanom pažnjom. To je bio moj prvi susret sa borcima proslavljene Kozare. Oni nisu bili mnogo govorljivi, pa sam očima želio nekako da prodrem u njih. Čudnovato kako mi je odjednom došla u sjećanju Kočićeva pripovijetka »Jablan«. Svi su ovi borci bili mladi i odlično građeni, kršni momci. Imali su na sebi prekrojenu njemačku ili ustašku uniformu i široke kratke čizme a u rukama su ponosno držali šmajsere. Pomislio sam da su to borci jedne specijalne jedinice, ali sam se brzo uvjerio da su svi partizani na ovom terenu bili slično opremljeni.<ref name="Danon">[https://znaci.org/00003/750.php?broj=636&go!=go! Oskar Danon: S pjesmom po šumama i gorama istočne Bosne]</ref>|[[Oskar Danon]]}} Tokom avgusta i septembra [[1942]]. godine [[Drugi krajiški partizanski odred]] se konsolidovao. U avgustu su dva bataljona ovog odreda data za formiranje [[Druga krajiška udarna brigada|Druge krajišške udarne brigade]], a po njegovom povratku iz [[Podgrmeč]]a na [[Kozara|Kozaru]], [[23. septembra]] [[1942]]. od njega je formirana [[Peta krajiška (kozarska) udarna brigada]]. U novembrau [[1942]]. se na Kozaru, vratio iz [[Slavonija|Slavonije]], [[Proleterski bataljon Bosanske krajine]], a postepeno se na svoja ognjišta vraćalo i izbeglo stanovništvo. Povratkom stanovništva obnovljen je život u kozarskim selima što je dovelo do obnavljanja narušene mreže organa [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilačkog pokreta]]. Posle odlaska Pete krajiške brigade, maja [[1943]]. godine, u srednju Bosnu, na Kozari je ponovo formiran Kozarski partizanski odred iz čijeg sastava je u septembru iste godine formirana [[Jedanaesta krajiška udarna brigada]]. U novembru [[1943]]. godine na Kozari su formirani i Gradiško-lijevčanski, a u maju [[1944]]. godine i Timarski partizanski odred. Ova tri odreda je Štab [[Peti bosanski korpus NOVJ|Petog bosanskog udarnog korpusa]] [[28. jul]]a [[1944]]. godine objedinio u Kozarsku grupu NOP odreda, u čijem sastavu je uskoro formiran i samostalni Kozarački bataljon. Grupa ovih odreda je naglo narasla i oktobra [[1944]]. godine je reorganizovana u [[Dvadeseta krajiška udarna brigada|Dvadesetu krajišku brigadu]]. Ova brigada nalazila se u sastavu [[39. krajiška divizija NOVJ|39. krajiške divizije NOVJ]] i do kraja rata je držala slobodan centralni deo Kozare. == Razvoj Narodne vlasti na Kozari == [[Datoteka:Kozara 6 ofenziva.jpg|mini|Partizanski antitenkovski top na Kozari, u vreme [[Šesta neprijateljska ofanziva|6. neprijateljske ofenzive]].]] Uporedo sa jačanjem oružane borbe i širenjem slobodne teritorije stvarana je mreža [[Narodnooslobodilački odbori|Narodnooslobodilačkih odbora]]. U maju [[1942]]. godine radila su 22 opštinska Narodnooslobodilačka odbora i više političkih organizacija [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilačkog pokreta]] kojima su, najpre, rukovodili Sreski i Mesni komiteti KPJ za [[Prijedor]] i [[Bosanski Novi]], a od oktobra novoformirani Okružni komitet Komunističke partije Jugoslavije za Kozaru. Krajem [[1942]]. godine formirana je Komanda prijedorskog (kozarskog) vojnog područja, a [[16. jun]]a [[1943]]. godine Okružni narodnooslobodilački odbor za Kozaru. Novom administrativnom podelom [[Bosanska krajina|Bosanske krajine]] u martu [[1945]]. godine područje Kozare je pripalo Banjalučkom okružnom Narodnooslobodilačkom odboru, čije je sedište do kraja rata bilo u Prijedoru. == Oslobođenje Kozare == [[Prijedor]] je konačno oslobodila [[Četvrta krajiška divizija NOVJ|Četvrta krajiška udarna divizija]] [[8. septembra]] [[1944]], a [[Bosanska Gradiška|Bosansku Gradišku]] [[23. april|23]]/[[24. april]]a [[1945]]. godine. [[Bosanska Dubica|Bosansku Dubicu]] ([[28. april]]a), [[Bosanski Novi]] ([[1. maj]]a) i [[Kostajnica (Republika Srpska)|Bosansku Kostajnicu]] ([[2. maj]]a) oslobodili su delovi [[Druga jugoslovenska armija|Druge jugoslovenske armije]] u [[Završne operacije JA|završnim operacijama]] [[1945]]. godine. == Žrtve rata == [[Datoteka:Memorial park Mrakovica.JPG|mini|desno|Memorijalni zid na [[Mrakovica|Mrakovici]] sa imenima 9921 poginulog borca sa Kozare]] Sa područja [[Kozara|Kozare]] u [[Narodnooslobodilački rat|Narodnooslobodilačkom ratu]] učestvovalo je oko 11.700 boraca, od kojih je u toku rata poginulo oko 10.000. Na memorijalnom zidu na [[Mrakovica|Mrakovici]] upisana su imena 9.921 borca sa Kozare. Do sada prikupljeni podaci govore da su kao žrtve [[Fašizam|fašističkog]] terora živote izgubili 33.398 civila. Do [[1988]]. godine evidentirano je 11.219 ubijene kozaračke dece starosti do 14 godina. Internirano je oko 7.000 Kozarčana. U julu 1942. godine s područja Kozare je odvedeno u sabirne logore, a iz njih delimično raseljeno, upućeno u [[Koncentracioni logor|koncentracione logore]] ili na rad u [[Nemačka|Nemačku]] 68.500 lica. == Istaknute ličnosti NOP-a i narodni heroji Kozare == <table border=0><tr valign=><td> * [[Rade Bašić]] * [[Jovo Bijelić]] * [[Uroš Bogunović]] * [[Petar Borojević]] * [[Ratko Vujović]] * [[Stojan Grujičić Jaruga]] * [[Stevan Dukić]] * [[Mihailo Đurić (narodni heroj)|Mihailo Đurić]] * [[Milan Egić]] * [[Žarko Zgonjanin]] * [[Osman Karabegović]] * [[Boško Karalić]] * [[Franjo Kluz]] * [[Rade Kondić]] * [[Josip Mažar Šoša]] <td> * [[Miloš Mamić]] * [[Lazar Marin]] * [[Mikan Marjanović]] * [[Ivica Marušić Ratko]] * [[Mile Mećava]] * [[Petar Mećava]] * [[Dragoje Miljatović]] * [[Esad Midžić]] * [[Vladimir Nemet Braco]] * [[David Pajić]] * [[Milan Pilipović]] * [[Branko Popović (narodni heroj)|Branko Popović]] * [[Lepa Radić]] * [[Nikola Radulović]] * [[Stevo Rauš]] <td> * [[Dragutin Stanić]] * [[Velimir Stojnić]] * [[Mladen Stojanović]] * [[Mile Tubić]] * [[Dušan Ćirić]] * [[Avdo Ćuk]] * [[Rudi Čajavec]] * [[Fadil Šerić]] * [[Enver Šiljak]] * [[Boško Šiljegović]] * [[Miloš Šiljegović]] * [[Ranko Šipka]] * [[Tomica Španović]] * [[Lazar Šteković]] * [[Gojko Šurlan]] </table> == Literatura == {{Portal NOB}} * '''[[Vojna enciklopedija]]''' (knjiga četvrta), Beograd 1972. godina * '''Hronologija oslobodilačke borbe naroda Jugoslavije 1941-1945''', „Vojno-istorijski institut“ Beograd, 1964. godina * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]'''. „Mladost“, Beograd 1975. godina. == Izvori == {{Izvori}} == Povezano == * [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije]] * [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije]] * [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije]] * [[Bosanska krajina u Narodnooslobodilačkoj borbi]] * [[Bitka za Kozaru|Ofanziva na Kozaru 1942.]] * [[Krajiške brigade NOVJ]] * [[Pokolj u Drakseniću]] == Vanjske veze == *[https://znaci.org/odrednica.php?slug=kozara-u-oslobodilackom-ratu Kozara u oslobodilačkom ratu] {{Jugoslavija u Narodnooslobodilačkoj borbi}} [[Kategorija:Kozara i Potkozarje]] [[Kategorija:Kozara u Narodnooslobodilačkoj borbi| ]] [[Kategorija:Jugoslavija u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Historija Jugoslavije]] 68i6bqt3qlq6zk14po9dabyhcanopy4 Dorothy Gibson 0 214354 42711233 41818415 2026-10-16T12:01:08Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42711233 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 glumac | ime = Dorothy Gibson | slika = DorothyGibson-Publicity.jpg | opis = Gibson na promotivnoj fotografiji iz 1911. godine | ime_po_rođenju = Dorothy Winifred Brown | datum_rođenja = {{Birth date|1889|5|17|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Hoboken (New Jersey)|Hoboken]], SAD | datum_smrti = {{Death date and age|1946|2|17|1889|5|17|df=y}} | mjesto_smrti = Pariz | zanimanje = glumica, pjevačica, umjetnički model | period = 1906–1917 | znamenite_uloge = ona sama u ''[[Saved from the Titanic]]'' }} '''Dorothy Gibson''' (17. maj 1889 - 17. februar 1946) bila je [[sjedinjene Američke Države|američka]] pjevačica, plesačica, umjetnički model i glumica, koja je u drugoj polovici 1900-ih stekla veliku popularnost, ali koja je danas najpoznatija po tome što je uspjela preživjeti potapanje putničkog broda ''[[RMS Titanic]]'' 1912. godine. Svoja je iskustva nedugo nakon tragedije iskoristila u kratkom filmu ''[[Saved from the Titanic]]'' koji se smatra prvom od brojnih ekranizacija tih događaja. Traume vezane uz Titanic, ali i skandal vezan za ljubavnu vezu sa oženjenim producentom su doveli do relativno brzog gašenje njene karijere. Potom se preselila u [[Pariz]] i konačno u [[Italija|Italiju]] gdje je stekla reputaciju simpatizerke [[fašizam|fašizma]]. Za vrijeme [[drugi svjetski rat|drugog svjetskog rata]] je u [[Milano|Milanu]], međutim, uhapšena zbog kontakata sa antifašističkim pokretom otpora. == Izvori == {{Reflist|2}} == Vanjske veze == * {{IMDb name|0316947}} * {{IBDB name|384473}} * Bigham, Randy Bryan. [http://www.encyclopedia-titanica.org/item/4068/ Star Turn: The Pictures and Passions of Dorothy Gibson] * [http://www.titanic-titanic.com/death_certificate_gibson_dorothy.shtml Dorothy Gibson Death Certificate on Titanic-Titanic.com] * [http://www.encyclopedia-titanica.org/biography/131/ Dorothy Winifred Gibson – [[Encyclopedia Titanica]].org] * Gowan, Phillip and Brian Meister. [http://www.titanic-titanic.com/article_phil_gowan_bio_pauline_dorothy_gibson.shtml The Saga of the Gibson Women Titanic-Titanic.com] * [https://web.archive.org/web/20120611104347/http://www.saturdayeveningpost.com/2012/04/07/archives/then-and-now/dorothy-gibson.html The Cover Girl on the Titanic from The Saturday Evening Post] * {{Find a Grave|10293502}} {{Commonscat|Dorothy Gibson}} {{Lifetime|1889|1946|Gibson, Dorothy}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američke teatarske glumice]] [[Kategorija:Američke filmske glumice]] [[Kategorija:Američke pjevačice]] [[Kategorija:Američki umjetnički modeli]] [[Kategorija:RMS Titanic]] 147w11jl7wslzctvvuxy30e85cd27yi 2026. 0 257502 42711338 42711168 2026-10-16T21:40:23Z Alekol 2231 /* Oktobar/Listopad */ 42711338 wikitext text/x-wiki {{Godina nav|2026}} {{otheruses}} {{Godina u drugim kalendarima|2026}} Godina '''2026''' (MMXXVI) je [[redovna godina koja počinje u četvrtak]]. * UN-ova Međunarodna godina: pašnjaka i stočara; volontera za održivi razvoj; zemljoradnica. * Nove godine: 火马 [[Kineska nova godina|kineska]] 17. 2.; ☪ islamska 16. 6.; ✡ [[Roš Hašana]] 11/12. 9. * Uskrs: ✝ zapadni 5. 4.; 🞣 istočni 12. 4. * Bajram: Ramazanski 20. 3.; Kurban 27. 5. == Događaji == === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - Bugarska je 21. članica [[eurozona|eurozone]], 1,95583 [[bugarski lev|leva]] za euro. * 1. 1. - Požar u baru u [[Crans-Montana|Crans-Montani]], stradalo je 40 ljudi. * 1. 1. - Demokratski socijalista [[Zohran Mamdani]] je gradonačelnik [[New York]]a. * [[2. 1.]] - Šesti dan protesta u Iranu, iniciranih ekonomskom krizom. [[Donald Trump|Trump]] izjavljuje da će intervenisati ako demonstranti budu ubijani. * 2. 1. - [[Ciudad de la Paz (Ekvatorska Gvineja)|Ciudad de la Paz]] je novi glavni grad [[Ekvatorska Gvineja|Ekvatorske Gvineje]], u kontinentalnom delu zemlje, umesto [[Malabo]]a na ostrvu [[Bioko]]. * 2 - 4. 1. - Jemenski građanski rat: jemenska vlada je uz saudijsku pomoć povratila teritorije izgubljene u ofanzivi Južnog prijelaznog vijeća prošlog mjeseca (muhafaze [[Hadramaut (muhafaza)|Hadramaut]] i [[Al-Mahra (muhafaza)|Al-Mahra]]). Na otoku [[Sokotra]] su blokirani turisti. [[Datoteka:Nicolas Maduro on board the USS Iwo Jima (cropped).jpg|120px|mini|lijevo|[[Nicolás Maduro|Maduro]]]] * [[3. 1.]] - Operacija ''Absolute Resolve'': američki udari u [[Venecuela|Venecueli]] i hvatanje predsednika [[Nicolás Maduro|Nicolása Madura]] i njegove supruge po optužbi za trgovinu narkoticima. Trump izjavljuje da će SAD upravljati zemljom do tranzicije, najavljuje dolazak američkih naftnih kompanija. V.d. predsednika je [[Delcy Rodríguez]]. * [[6. 1.]] - Grenlandska kriza: lideri nekoliko evropskih zemalja reafirmiraju podršku Danskoj i [[Grenland]]u povodom novih američkih potraživanja. * 6. 1. - Kontroverza oko chatbota [[Grok]] koji generira seksualizirane slike žena i djevojčica. * 6 - 10. 1. - Sukob između sirijske prelazne vlade i kurdskih Sirijskih demokratskih snaga u [[Alep]]u - po sporazumu o primirju, SDF napušta grad. Vlada zatim preduzima ofanzivu 13-tog. * [[7. 1.]] - Snage međunarodno priznate jemenske vlade ulaze u [[Aden]]. * [[8. 1.]] - Pojačanje protesta u Iranu, praćeno gašenjem interneta i oružanim suzbijanjem - stradale su hiljade demonstranata. * 8. 1. - Rat u Ukrajini: hipersonična balistička raketa [[Orešnik]] je uveče upotrebljena protiv [[Lavov]]a. * [[14. 1.]] - Zlato je ove sedmice prelazilo 4.600 dolara za uncu, vrhunac 4.638. * [[17. 1.]] - Trump objavljuje da uvodi dodatne carine za osam evropskih zemalja koje učestvuju u vojnoj vežbi ''Arctic Endurance'' i protive se američkom zauzeću Grenlanda (u Davosu 21-og ih otkazuje, kaže da neće primenjivati silu i da je postigao okvirni sporazum sa gen. sek. NATO-a). * 17. 1. - U Paragvaju je potpisan sporazum o slobodnoj trgovini između [[EU]] i [[Mercosur]] (potrebna je ratifikacija). * 17. 1. - Na snazi je sporazum UN o zaštiti oceana (kolokvijalno ''High Seas Treaty''), za očuvanje i održivo korištenje morske bioraznolikosti izvan nacionalne jurisdikcije. * [[20. 1.]] - U Zagrebu prikazan film "[[Svadba (2026.)|Svadba]]" - najgledaniji hrvatski film. * 20. 1. - Politička kriza u Bugarskoj (traje od 2021): predsednik [[Rumen Radev]] je podneo ostavku; potpredsednica [[Ilijana Jotova]] postaje prva žena predsednik 23-ćeg. * [[21. 1.]] - Blokada Filozofskog fakulteta u Novom Sadu zbog otkaza prof. Jeleni Kleut - policija je izbacila iz zgrade studente, profesore i građane. * [[22. 1.]] - Trump i predstavnici nekoliko zemalja su u Davosu potpisali povelju [[Odbor mira|Odbora mira]] (''Board of Peace''), koji je u novembru pomenut u rezoluciji SB UN 2803 kao prelazno upravno i nadzorno telo za Gazu. * 22. 1. - SAD su napustile [[Svjetska zdravstvena organizacija|Svjetsku zdravstvenu organizaciju]]. * [[23. 1.]] - Američki organ je produžio licencu Naftnoj industriji Srbije do 20. februara (mađarski MOL je objavio 19-tog da će preuzeti NIS od Gaspromnjefta). * [[24. 1.]] - Kriza u [[Minneapolis, Minnesota|Minneapolisu]]: nakon Renée Good 7-og, agenti ICE (Sprovođenje imigracije i carina) ubili su i Alexa Prettija. * 10 - [[25. 1.]] - Evropsko prvenstvo u vaterpolu, Beograd: Srbija 1, Hrvatska 6, Crna Gora 7. U all-star timu su [[Milan Glušac]], [[Dušan Mandić]] i [[Strahinja Rašović]]. * [[26. 1.]] - Talačka kriza u Gazi: Izraelci su našli telo poslednjeg taoca. * [[27. 1.]] - Samit EU-Indija u New Delhiju: postignut je sporazum o slobodnoj trgovini (potrebna ratifikacija). * 27. 1. - [[Južni Sudan]]: vladine snage, preds. [[Salva Kiir Mayardit|Salve Kiira]], pokrenule ofanzivu u državi Jonglei kako bi povratile pozicije koje su prošlog meseca zauzele opozicione snage zatvorenog bivšeg potpredsednika [[Riek Machar|Rieka Machara]]. * [[28. 1.]] - Urušavanje rudnika [[koltan]]a Rubaya na istoku DR Kongo: stradalo je preko 400 ljudi. * 28. 1.]] - [[Sarah Mullally]] je prva žena [[nadbiskup Canterburyja]]. * [[29. 1.]] - U [[Konjuh (Kruševac)|Konjuhu]] kod Kruševca zaplenjeno pet tona marihuane. * 29. 1. - Trump je potpisao izvršno naređenje o carini za zemlje koje snabdevaju [[Kuba|Kubu]] naftom; Meksiko je još pre dva dana otkazao isporuku - na Kubi se zaoštrava energetska kriza. * [[30. 1.]] - Predsednik Vučić je potpisao paket od pet izmena i dopuna pravosudnih zakona, tzv. Mrdićeve zakone. [[Datoteka:EFTA00001815 - Stone-walled driveway leads to a luxurious villa with palm trees and a coastal view featuring a black utility vehicle parked on the concrete pad.jpg|mini|Na "Epsteinovom otoku" 2019. ([[Little Saint James]], [[Američki Djevičanski Otoci]])]] * 30. 1. - Ministarstvo pravde SAD je objavilo 3,5 miliona dokumenata u vezi [[Jeffrey Epstein|Jeffreya Epsteina]]; novi fokus na bivšeg princa Andrewa i britanskog političara Petera Mandelsona. * 30. 1. - Nakon što je dostigla 5.500 dolara za uncu, cena zlata pada 9%, najviše od 1983. === Februar/Veljača === * 15. 1. - [[1. 2.]] - [[EHF Euro 2026.]] (Danska, Švedska Norveška): Danska 1, Hrvatska 3, Srbija 19, Crna Gora 23. U all-star timu je [[Mario Šoštarić]]. Doček rukometaša u Zagrebu 2-og je organizirala Vlada RH. * [[3. 2.]] - Islamisti ubili 160-200 ljudi u dva sela u zapadnoj nigerijskoj državi Kwara. * [[5. 2.]] - Istekao ugovor [[Novi START]] o redukciji nuklearnog naoružanja iz 2010. (Rusija je suspendovala učešće 2023). * 5. 2. - U Makedoniji je počela akcija u kojoj je zaplenjeno 40 tona marihuane. * [[6. 2.]] - [[Dow Jones Industrial Average|Dow Jones IA]] je prvi put prešao 50.000. * 6 - 22. 2. - Zimske olimpijske igre u [[Milano|Milanu]] i [[Cortina d'Ampezzo|Cortini d'Ampezzo]]. * [[8. 2.]] - Izbori za predsjednika Republike Srpske (od novembra): nakon ponavljanja glasanja na 136 biračkih mjesta, potvrđena je pobjeda [[Siniša Karan|Siniše Karana]] iz SNSD (inauguracija 17-og). * 8. 2. - Vanredni izbori u [[Japan]]u: [[Liberalna demokratska partija (Japan)|LDP]] premijerke [[Sanae Takaichi]] dobija dvotrećinsku većinu. * 8. 2. - [[Super Bowl]] LX u [[Santa Clara, California|Santa Clari]]: [[Seattle Seahawks]] - [[New England Patriots]] 29:13; u poluvremenu je nastupio portorikanski reper [[Bad Bunny]]. * [[12. 2.]] - Trump opozvao klasifikaciju gasova staklene bašte kao pretnje javnom zdravlju iz 2009, kao i standarde za emisije iz vozila. * 12. 2. - [[Vještačka inteligencija]]: kineska kompanija [[ByteDance]] objavila aplikaciju ''Seedance 2.0'' za generiranje videa - hollywoodski studiji prete tužbom za povredu intelektualnih prava. * [[19. 2.]] - Bivši princ Andrew je bio pritvoren zbog prestupa na javnoj funkciji. * 19. 2. - Bivši južnokorejski predsednik Yoon Suk Yeol osuđen na doživotnu kaznu za pobunu kada je proglasio ratno stanje u decembru 2024. * [[20. 2.]] - Vrhovni sud SAD presudio da predsednik nema pravo da uvodi carine prema zakonu iz 1977 (carine od 2. 4. 2025). Trump sutradan objavljuje globalne carine od 10% po zakonu iz 1962, što ubrzo povećava na 15%. * [[22. 2.]] - Fatalno ranjen ''El Mencho'', lider meksičkog narko-kartela Jalisco Nova Generacija - njegovi ljudi izvode više paljevinskih napada, blokada puteva i sukoba sa vlastima. * [[26. 2.]] - Eskalacija u Konfliktu Pakistana i Afganistana: afganski Talibani napadaju pakistanske položaje (nakon pakistanskih udara od 21-og), Pakistan kaže da je u punom ratu sa Afganistanom. * [[27. 2.]] - MUP objavio da je Hrvatska očišćena od mina. * [[28. 2.]] - Počinje Operacija Lav koji riče/Epska furija, izraelsko-američki udari na Iran sa željom promene režima. ** Ubijen je Vrhovni lider [[Ali Hamenei]] sa još nekoliko vojnih čelnika. Pogođena je škola za devojčice u Minabu na jugu zemlje, iranski mediji izveštavaju o 165 mrtvih. ** Iran uzvraća na Izrael i ciljeve u Persijskom zalivu. === Mart/Ožujak === [[Datoteka:Op epic fury timeline 100hrs - pentagon - mar4 - straight.jpg|mini|Prvih 100 sati rata u Zalivu]] * [[1. 3.]] - Dron pogodio britansku bazu Akrotiri na Kipru. * 1. 3. - Masakru u Abiemnomu na severu [[Južni Sudan|Južnog Sudana]]: omladinci, moguće [[Nuer]]i, napali su [[Dinka (narod)|Dinke]], ubijeno je najmanje 169 ljudi. * [[2. 3.]] - Obnovljen sukob između [[Hezbolah]]a i Izraela. Evakuacije sa juga Libana, gađanje meta na jugu Bejruta. * [[3. 3.]] - Još jedan odron u rudnicima [[koltan]]a Rubaya u prov. [[Nord-Kivu|Severni Kivu]], [[DR Kongo]], sa preko 200 mrtvih (u januaru je stradalo preko 400 ljudi). * [[4. 3.]] - Iranska fregata IRIS Dena je torpedovana blizu Šri Lanke. * [[5. 3.]] - Izbori u [[Nepal]]u, prvi od protesta Gen Z prošlog septembra: skoro dvotrećinska većina za Nacionalnu nezavisnu partiju, repera i gradonačelnika Katmandua [[Balen Shah]]a. * [[6. 3.]] - Kosovska predsednica [[Vjosa Osmani]] raspustila skupštinu dan nakon neuspelog biranja novog predsednika; "[[Samoopredeljenje (politička stranka)|Samoopredeljenje]]" se obraća Ustavnom sudu. * 7/[[8. 3.]] - Pogođeni rezervoari nafte kod Teherana, grad je obavijen dimom, pada crna kiša. Za novog Vrhovnog lidera Irana je izabran sin prethodnog, [[Mojtaba Khamenei]]. * [[9. 3.]] - Cena nafte prelazi 100 dolara po barelu, prvi put od 2022. Promet [[Hormuški tjesnac|Hormuškim tjesnacom]] je znatno otežan. * [[13. 3.]] - Gađane su vojne mete na iranskom ostrvu i naftnom terminalu [[Hark]]. * [[15. 3.]] - [[98. dodjela Oscara]]: najbolji film je ''[[One Battle After Another]]'', ukupno šest nagrada od 13 nominacija, uključujući novu kategoriju za [[kasting]]; ''[[Sinners (film iz 2025.)|Sinners]]'', četiri od rekordnih 16; ''[[Frankenstein (film iz 2025.)|Frankenstein]]'' tri od devet; ''[[KPop Demon Hunters]]'' dve od dve; ''[[Sentimental Value]]'' jedna, međunarodna, od devet; ''[[Hamnet (film)|Hamnet]]'' jedna od osam; ''[[Marty Supreme]]'' ništa od devet. * [[16. 3.]] - U pakistanskom udaru je pogođena bolnica, centar za rehabilitaciju narkomana, u Kabulu - lokalni izvori tvrde da ima na stotine mrtvih. * 16. 3. - Započete su izraelske kopnene operacije na jugu Libana - narednih dana se ruše mostovi na reci [[Litani]]. * 16. 3. - Nestanak struje na celoj Kubi (i opet 21-og). * [[17. 3.]] - U izraelskim napadima u Teheranu, ubijeni su tajnik Vrhovnog vijeća nacionalne sigurnosti [[Ali Laridžani]] i komandant Basidža, paravojne dragovoljačke milicije u okviru Revolucionarne garde, Golamreza Solejmani (sljedeće noći i ministar obavještajnih dijela Esmail Hatib). * [[18. 3.]] - Prvi, izraelski, napad na iransku hidrokarbonsku proizvodnju: najveće gasno polje, Južni Pars, koje deli sa [[Katar]]om. Iran odgovara udarom i velikom štetom na katarskom kompleks Ras Laffan za likvefakciju gasa. Ovo povlači obustavu rada kompanije QAFCO, koja proizvodi 14% svetske [[Urea|uree]].<ref>[https://www.theguardian.com/world/2026/apr/03/visual-guide-gulf-fertiliser-blockade ‘Food security timebomb’: a visual guide to the Gulf fertiliser blockade]. theguardian.com 3 Apr 2026</ref> * [[20. 3.]] - Iranci su ispalili dve rakete prema bazi Diego Garcia u sredini Indijskog okeana - jedna se raspala, druga presretnuta. * 20 - 22. 3. - Svetsko prvenstvo u dvoranskoj atletici, [[Toruń]]: srebro za [[Angelina Topić|Angelinu Topić]] u skoku u vis. * [[21. 3.]] - Nakon što je u Iranu gađano nuklearno postrojenje Natanz, iranske rakete pogađaju izraelska mesta Arad i [[Dimona]], nedaleko od nuklearnog centra. * [[22. 3.]] - Parlamentarni izbori u Sloveniji: vladajuće [[Gibanje Svoboda]] je opalo, ali je jedan mandat ispred Janšine [[Slovenska demokratska stranka|SDS]]. * 22. 3. - Lokalni izbori u Francuskoj, drugi krug. Socijalisti zadržali Pariz. * [[24. 3.]] - Potpisan ugovor o slobodnoj trgovini između EU i Australije. * 25 - 26. 3. - Sud u Novom Meksiku odredio 375 milona dolara globe Meti (Facebook i Instagram) jer je omogućila seksualnu eksploataciju dece; sutradan u Los Angelesu sud nalazi da su Meta i YouTube stvorili adiktivne proizvode koji štete mladim korisnicima. * [[26. 3.]] - Nevrijeme u Hrvatskoj. * 26. 3. - Uveče, studentkinja pala sa petog sprata Filozofskog fakulteta u Beogradu. * [[28. 3.]] - Jemenski Husi su ispalili prvu raketu prema Izraelu tokom Iranskog rata. * [[29. 3.]] - Lokalni izbori u 10 opština Srbije (Aranđelovac, Bajina Bašta, Bor, Kladovo, Knjaževac, Kula, Lučani, Majdanpek, Sevojno, Smederevska Palanka). Bilo je nasilja, [[Srpska napredna stranka|naprednjaci]] uglavnom pobeđuju, sa smanjenom podrškom. * [[31. 3.]] - BiH pobijedila Italiju na penale i plasirala se na Svjetsko prvenstvo; Italija nije uspjela treći put zaredom. === April/Travanj === [[Datoteka:Orion POV- Destination and Home (art002e009567).jpg|mini|[[Artemis II]]: brod Orion, Mĕsec i Zemlja]] * [[1. 4.]] - [[10. 4.]] - NASA-ina misija [[Artemis II]], sa posadom oko Meseca, prva iznad niske orbite od 1972; 6/7. 4. su obišli oko Meseca, na rekordnoj udaljenosti od 406.771 km od Zemlje. * [[3. 4.]] - U Iranu je oboren američki [[McDonnell Douglas F-15E Strike Eagle|F-15E]]: pilot je ubrzo spasen a oficir za oružne sisteme 5-tog (prilikom spašavanja Amerikanci uništili dva svoja aviona [[Lockheed C-130 Hercules|C-130]] i dva mala helikoptera [[MD Helicopters MH-6 Little Bird|MH-6]]). Oboren i [[Fairchild Republic A-10 Thunderbolt II|A-10]] kod Hormuškog tjesnaca. * [[5. 4.]] - Objavljeno da je blizu [[Kanjiža|Kanjiže]] pronađen eksploziv kod gasovoda koji vodi prema Mađarskoj. * [[7. 4.]] - Trump: "jedna civilizacija će umreti večeras" ako Iran ne prihvati sporazum. Sledeće noći je dogovoreno primirje na dva tjedna i otvaranje Tjesnaca. * [[8. 4.]] - Izrael smatra da Liban nije obuhvaćen primirjem, u jakim udarcima na Bejrut je stradalo preko 200 ljudi. Iran zatvara Tjesnac i gađa zaljevske zemlje. * [[12. 4.]] - Bez rezultata u pregovorima SAD-Iran u Islamabadu; Trump objavljuje blokadu Hormuškog tjesnaca. [[Datoteka:Bastion of Hungarian Freedom 2026 (44).jpg|mini|Budimpešta 2026.]] * 12. 4. - Parlamentarni izbori u Mađarskoj: partija ''Tisza'' [[Péter Magyar|Pétera Magyara]] pobjeđuje sa dvotrećinskom većinom zastupnika; [[Viktor Orbán|Orbán]] i [[Fidesz]] su proveli četiri mandata i 16 godina na vlasti. * [[13. 4.]] - SAD uvele pomorsku blokadu Irana. * [[16. 4.]] - Prvi ukrajinski napad na rafineriju i naftni terminal u [[Tuapse]]u, na crnomorskoj ruskoj obali - još tri talasa do 2. maja izazivaju veliku materijalnu i ekološku štetu. * [[17. 4.]] - Iran otvara Tjesnac tijekom lebanonskog primirja, ali ga zatvara već sutradan zbog nastavljene američke blokade. * [[19. 4.]] - Izbori u Bugarskoj, osmi za pet godina: Progresivna Bugarska bivšeg predsednika [[Rumen Radev|Radeva]] dobija apsolutnu većinu mandata. * [[23. 4.]] - Deblokirana pomoć EU od 90 milijardi eura za Ukrajinu. * [[25. 4.]] - [[Rat u Maliju]] i [[Rat u Sahelu]]: koordinirani napadi džihadista iz JNIM i [[Azavad|tuareških pobunjenika]] u više gradova [[Mali]]ja. * 25. 4. - Čovek je pucao blizu Večere dopisnika iz Bele kuće, kojoj su prisustvovali i čelnici SAD. * [[26. 4.]] - [[Sabastian Sawe]] je istrčao Londonski maraton za manje od dva sata. * [[28. 4.]] - RH i BiH potpisali u Dubrovniku sporazum o gradnji plinovoda [[Južna interkonekcija]]. * 28. 4. - Kosovski parlament ne uspeva izabrati novog predsednika - raspušten je, izbori će biti u junu. === Maj/Svibanj === * [[1. 5.]] - [[Ujedinjeni Arapski Emirati]] su napustili [[OPEC]]. * [[2. 5.]] - Ministarstvo obrane SAD objavilo da će povući 5.000 vojnika iz Njemačke (od ca. 36.000). * 2. 5. - Na holandskom kruzeru ''MV Hondius'' na Atlantiku je umrla druga osoba od [[hantavirus]]a, treća ukupno (brod stiže na Tenerife 10-tog, odakle ide evakuacija). * [[4. 5.]] - Američka operacija ''Project Freedom'': pratnja brodova u [[Hormuški tjesnac|Hormuškom tjesnacu]] (sutradan pauzirana). Iranci su gađali naftnu luku u Al Fudžajri. * [[7. 5.]] - Lokalni izbori u UK: uspeh za [[Reform UK]] i Zelene. Nacionalistički [[Plaid Cymru]] ima najviše mandata u Velškoj skupštini (laburisti su bili dominantni od 1922). U Škotskoj je pobedila [[Škotska nacionalna stranka]]. Veliki gubici za vladajuće laburiste na lokalu u Engleskoj. * [[11. 6.]] - [[Christian Schmidt]] potvrđuje da odlazi s pozicije [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|OHR]]. * 13 - 15. 5. - Trumpova državna poseta Kini. * [[14. 5.]] - Kriza na Kubi: ministar energije izjavljuje da nema više nafte i dizela. * 14. 5. - Potvrđena epidemija Bundibugyo, /bundibudžo/, [[ebola|ebole]] u provinciji [[Ituri]] DR Kongo (moguće da je počela još pre dva meseca). Bolest je prisutna i u Ugandi. [[SZO]] 17-tog objavljuje vanrednu situaciju od međunarodnog interesa. * 14. 5. - U napadu na Kijev ima 24 mrtvih, Ukrajina tri dana kasnije upućuje rafal prema Moskvi i Bjelgorodu. * [[15. 5.]] - Uhapšen načelnik beogradske policije Veselin Milić i još 11 osoba, među kojima tri policajca, tri dana nakon pucnjave u restoranu „27" na [[Senjak]]u i nestanka 52-godišnjeg muškarca (telo pronađeno u buretu, 21-og u Inđiji). * 15 - 29. 5. - Prikazuju se uspešni filmovi koji sa započeli kao postovi na YouTubeu: natprirodni horor ''Obsession'' (15.) i SF psihološki horor ''Backrooms'' (29. 5.). * 12 - [[16. 5.]] - Pesma Evrovizije u Beču. Pet zemalja bojkotira zbog učešća Izraela. Prva je [[Dara (bugarska pjevačica)|Dara]] iz Bugarske ("Bangaranga"), 15. Lelek iz Hrvatske ("Andromeda"), 17. Lavina iz Srbije ("Kraj mene"). * [[18. 5.]] - Tužba protiv Službe unutrašnjih prihoda (IRS) od strane preds. Trumpa i njegovih sinova rešena nagodbom: vlada SAD formira fond od blizu 1,8 milijardi dolara, ''Anti-Weaponization Fund'', za nadoknadu predsednikovim saveznicima koji tvrde da su nepravedno istraživani. U dodatku nagodbe se kaže da IRS prekida sve preglede poreskih prijava. * [[20. 5.]] - Vazdušna uzbuna u [[Vilnius]]u zbog drona blizu beloruske granice. * 20. 5. - Velika porota u Majamiju optužila [[Raúl Castro|Raúla Castra]] i dr. za ubistvo u obaranju dve emigrantske cesne 1996. * 20. 5. - Pojas presvete Bogorodice stigao iz svetogorskog manastira [[Vatoped]]a u Beograd, izložen je u Hramu Svetog Save do 6. juna, privukao je preko pola miliona poklonika. * [[23. 5.]] - Miting "Ti i ja, Slavija", u Beogradu, sa preko 180.000 okupljenih. Sukobi kod Pionirskog parka. Železnički saobraćaj u zemlji obustavljen ranije tokom dana. * [[24. 5.]] - Rusija gađala Ukrajinu sa 600 dronova i 90 raketa, uključujući hipersonični Orešnik, dva dana nakon što je u Starobjeljsku u Luganskoj oblasti pogođen pedagoški univerzitet, sa 21 žrtvom. * 24 - 28. 5. - Preds. Vučić u poseti Kini. * [[25. 5.]] - Objavljena papina enciklika ''Magnifica humanitas'': o očuvanju ljudske osobe u doba umjetne inteligencije. * [[26. 5.]] - Najtopliji majski dan u Engleskoj, malo preko 35 stepeni u [[Kraljevski botanički vrtovi u Kewu|vrtovima Kew]] u Londonu; toplotni val je na zapadu Evrope. U Indiji i Pakistanu ovih dana je preko 45 stepeni. * [[29. 5.]] - Prilikom ruskog napada na ukrajinske luke na Dunavu, jedan dron je pogodio zgradu u rumunskom [[Galați|Galacu]]. * [[30. 5.]] - Građanskom inicijativom je uklonjen naprednjački fasadni baner sa beogradske [[Palata Albanija|Palate Albanija]], jer su bili ugroženi ptići [[Bela čiopa|belih čiopa]]. * [[31. 5.]] - Izraelci zauzeli strateški položaj zamka Beaufort kod Nabatije u Libanu. === Jun/Juni/Lipanj === * [[1. 6.]] - Protesti u Albaniji, nazvani Flamingo revolucija - protivljenje gradnji luksuznog odmarališta kod Valone (ostrvo Sazan i laguna Narta, na inicijativu [[Jared Kushner|Jareda Kushnera]]) šire se i na Tiranu, pošto su aktivisti napadnuti od lokalnog obezbeđenja. * 2. i 9. 6. - Antiimigrantska osećanja u Ujedinjenom Kraljevstvu: objavljivanje snimka hapšenja Henryja Nowaka u [[Southampton]]u, pred smrt nakon što ga je ubo Sik, i 9-tog napad nožem na čoveka u [[Belfast]]u izazivaju proteste odn. nemire. * [[3. 6.]] - Oko 90 državljana Srbije vraćeno sa aerodroma u Tivtu, policija Crne Gore ih je ocenila kao "rizik po bezbednost". * 3. 6. - Ukrajinski dronovi pogodili naftni terminal u Sankt Peterburgu, na dan početka ekonomskog foruma, dan nakon što je u ruskim napadima poginulo 23 ljudi. * [[4. 6.]] - Pripadnik [[UNIFIL]] stariji vodnik Milovan Jovanović umro je od posledica minobacačke vatre na jugu Libana. * 4. 6. - [[Janez Janša]] je četvrti put premijer Slovenije. * [[5. 6.]] - Samit EU–Zapadni Balkan u Tivtu. * [[7. 6.]] - Vanredni izbori na Kosovu: Kurtijevo Samoopredeljenje 53/120 mandata (-4). [[Datoteka:2026-06-08 Ballroom construction and UFC arena White House Washington DC 13-23-11.jpg|mini|Borilište i gradilište kod Bele kuće]] * 7. 6. - Izbori u Armeniji: proeuropska stranka premijera [[Nikol Pašinjan|Pašinijana]] zadržava većinu. * 7. 6. - Iran ispalio rakete na Izrael, nakon dva meseca, zbog izraelskih udara na Bejrut. * [[9. 6.]] - Pošto je oboren američki [[Boeing AH-64 Apache|Apache]], dolazi do novog ciklusa udara sa Iranom. * [[10. 6.]] - Papa je blagoslovio Kulu Isusa Krista bazilike [[Sagrada Família]] u Barceloni, visine 172,5 metara. * 11. 6. - 19. 7. - [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|FIFA Svjetsko prvenstvo]] u Sjevernoj Americi. ** Bosna i Hercegovina: 12. 6. 1:1 sa Kanadom; 18. 6. gubi od Švicarske 4:1; 24. 6. pobjeđen Katar 3:1 - ide dalje. ** Hrvatska: 17. 6. gubi od Engleske 4:2; 23. 6. pobjeđena Panama 1:0; 27. 6. pobjeđena Gana 2:1 - ide dalje. * [[12. 6.]] - Firma [[SpaceX]] je izašla na berzu. [[Elon Musk]] je prvi bilioner (1.000 milijardi). * [[13. 6.]] - [[New York Knicks]] prvaci NBA nakon 53 godine. * [[14. 6.]] - Objavljeno da je postignut sporazum o okončanju rata između Irana i SAD. Zbog nastavljenih dejstava u Libanu, sporazum i otvorenost Hormuskog moreuza se više puta dovode u pitanje. * 14. 6. - ''UFC Freedom 250'': borilačka priredba na Južnom travnjaku Bele kuće. * [[15. 6.]] - U Kijevu su pogođeni saborna crkva Kijevo-pečerske lavre i Filmski studio Dovženko. * [[18. 6.]] - Najveći napad na Moskvu od 2022, opet pogođena velika rafinerija u Kapotnji, na Moskvu pada crna kiša. * 18. 6. - Kriza vođstva Laburističke partije u UK: gradonačelnik Manchestera Andy Burnham je ubedljivo dobio na dopunskim izborima za parlament. * [[19. 6.]] - Više javno tužilaštvo u Beogradu sumnjiči studente da su simulirali upotrebu zvučnog topa u martu 2025. * [[20. 6.]] - Protestni skup u Novom Sadu. * [[22. 6.]] - Britanski premijer [[Keir Starmer]] objavljuje da podnosi ostavku. * ca. 24. 6. - Val toplote na zapadu Evrope. Oboren junski rekord u Engleskoj (37,3 stepena 26-tog), u Francuskoj prosečno najtoplije ikada, s temperaturama do 44,3 stepena. * [[24. 6.]] - Dva jaka potresa u [[Venezuela|Venezueli]], preko 6.500 mrtvih. * [[27. 6.]] - Naprednjački skup u Beogradu. Preds. Vučić najavljuje da će podneti ostavku. * 27. 6. - Toplota se premešta u srednju Evropu: rekordi u Nemačkoj (41,5 stepen), Češkoj (40,6), Danskoj (37). * [[28. 6.]] - Studentski skup "Sve se vidi na Vidovdan" u Kraljevu. * [[29. 6.]] - Najtopliji junski dan u Beogradu, 38,9 stepeni. * [[30. 6.]] - Preko milion nedokumentovanih migranata i tražioca azila se prijavilo za regularizaciju statusa u Španiji. * 30. 6. - Protesti protiv imigracije u Južnoj Africi. === Jul/Juli/Srpanj === [[Datoteka:DamonNolanHathaway-byPhilipRomano.jpg|mini|180px|Pred premijeru "Odiseje"]] [[Datoteka:Enzo Fernandez Pau Cubarsi Argentina v Spain 19 July 2026-208.jpg|180px|mini|Finale Svjetskog kupa]] * [[1. 7.]] - Američki diplomata Louis Chrishock je imenovan za v.d. [[Visoki predstavnik za BiH|Visokog predstavnika za BiH]], dok EU i SAD ne postignu kompromis (Rusija ga ne prihvata). * 1. 7. - [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|FIFA Svjetsko prvenstvo]]: ** Bosna i Hercegovina: 1/2. 7. gubi od SAD 2:0. ** Hrvatska: 2/3. 7. gubi od Portugala 2:1. * [[2. 7.]] - U jakom napadu na Kijev gine 30 ljudi. * [[5. 7.]] - Američkom igraču Bolagunu suspendovana posledica crvenog kartona u meču sa BiH (SAD gube od Belgije 4:1). * [[6. 7.]] - Državna sahrana [[Ali Hamenei]]a (4 - 9. 7.): milioni ljudi učestvuju u pogrebnoj procesiji u Teheranu. Kovčeg je 8. 7. pronesen i iračkim gradovima Nadžaf i Kerbala. * [[8. 7.]] - Nakon razmene vatre, Trump kaže da je primirje sa Iranom "završeno". Uveče novi udari. * ca. 9. 7. - Treći talas vrućine na zapadu Evrope. * [[10. 7.]] - Putnik Ryanaira iz Srbije zamalo izleteo kroz razbijeni prozor. * [[11. 7.]] - Povijesno nizak vodostaj [[Drava|Drave]] kod Osijeka, -173. * 11. 7. - Pisac [[Vladimir Arsenijević]] pretučen ispod Brankovog mosta; komemoracija žrtvama Srebrenice otkazana. * [[15. 7.]] - Ukrajinski predsednik Zelenski smenio ministra odbrane Mihajla Fedorova, što izaziva proteste. * [[16. 7.]] - Preds. Trump u obraćanju naciji tvrdi da su se Kinezi mešali u izbore 2020. * [[17. 7.]] - U američkoj bazi u Jordanu poginula dva američka vojnika, nastavljaju se međusobni udari. * 17. 7. - Prikazan je film "[[Odiseja (2026.)|Odiseja]]" [[Christopher Nolan|Christophera Nolana]]. * [[18. 7.]] - Ukrajinski dronovi uništili dva skladište online maloprodaje ''Wildberries'' u okolini Moskve. * [[19. 7.]] - Finale Svjetskog prvenstva: '''Španija''' - Argentina 1:0 u produžecima. Prethodnog dana, u meču za treće mesto, Francuska - Engleska 4:6. [[Datoteka:Prime Minister Andy Burnham portrait (cropped).jpg|120px|mini|[[Andy Burnham]]]] * [[20. 7.]] - [[Andy Burnham]] je novi britanski premijer, sedmi od 2016. * 20. 7. - Nikaragvanski predsednik [[Daniel Ortega]] kaže da u zemlji više neće biti izbora. * [[23. 7.]] - Nafta je prelazila 100 dolara, nakon što su jemenski Husi gađali dva tankera u Crvenom moru. * [[24. 7.]] - Pošto su istekle carine uvedene u februaru, preds. Trump je uveo nove od 10% ili 12.5% za niz zemalja, uključujući EU, po klauzuli o prinudnom radu. * 24/25. 7. - Pauzirani američki napadi na Iran - nastavljaju se 29-tog, nakon iranskog pokušaja protiv Jordana. * [[25. 7.]] - Petoro planinara iz Bosne i Hercegovine stradalo na [[Elbrus]]u. * 25. 7. - Omladinski pokret "bubašvaba/žohara" u Indiji: ministar obrazovanja je dao ostavku nakon desetak dana protesta zbog skandala sa procurivanjem ispita. * ca. 2x. 7. - Veliki požari na zapadu Evrope: 50.000 ha u Ávili, zapadno od Madrida, najveći ikad u Španiji; preko 42.000 ha zapadno od [[Bordeaux]]a u Francuskoj, evakuirano je 220.000 ljudi. Još jedan talas vrućine.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2026/jul/27/france-and-spain-race-to-contain-huge-wildfires-before-fresh-heatwave-begins France and Spain race to contain huge wildfires before fresh heatwave begins] theguardian.com Mon 27 Jul 2026</ref> * [[26. 7.]] - [[Tadej Pogačar]] je osvojio peti [[Tour de France]]. * [[28. 7.]] - Predložena ''FIFA Forward Enterprise'', komercijalna filijala [[FIFA]]-e koja bi privatnim investitorima omogućila udeo u organizovanju takmičenja - izaziva dosta protesta, tako da se odustaje. * [[30. 7.]] - Možda 60.000 ljudi ilegalno ulaze iz Maroka u španjolsku [[Ceuta|Ceutu]], sutradan se polovica vraća, ubrzo skoro svi. * [[31. 7.]] - Objavljene analize pokazuju da je otpad zakopan u [[Gospić]]u opasan - 33.000 tona. * jul - Najtopliji jun-jul na zapadu Evrope. Najtopliji jul u svetskim morima. Najtopliji mesec ikada u SAD. === Avgust/August/Kolovoz === * jul/avgust - Vrućina u regionu, Dunav i druge reke historijski niske. Centar za razminiranje Srbije tokom meseca uklanja nemačka plovila [[Operacija Dunavski vilenjak|potopljena 1944]]. kod Prahova<ref>[https://klima101.rs/dunav-nizak-vodostaj-ratni-brodovi-motocikl-rimski-most-mamuti/ U toku je izvlačenje potopljene nemačke flote kod Prahova: Šta je sve izronilo iz presahlog Dunava?]. klima101.rs 14/08/2026</ref> * [[2. 8.]] - U Južnoj Koreji izmereno rekordnih 42,5°C. * [[5. 8.]] - Požar u [[Deliblatska peščara|Deliblatskoj peščari]], zahvatiće preko 3.500 ha. Požar je i na [[Stolovi]]ma kod Kraljeva. * ca. 6. 8. - Rekordne temperature u Austriji, Slovačkoj i Mađarskoj, 41-42°C. * [[7. 8.]] - U Mecci potpisan obrambeni pakt između [[Turska|Turske]], [[Saudijska Arabija|Saudijske Arabije]] i [[Pakistan]]a. * [[8. 8.]] - [[Volodimir Zelenskij]] u poseti Beogradu. * [[10. 8.]] - Zemljotres u kolumbijskom departmanu [[Chocó (departman)|Chocó]], 330 mrtvih. * [[12. 8.]] - Totalno [[pomračenje Sunca]] na zapadu Evrope.<ref>[http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsearch/SEsearchmap.php?Ecl=20260812 Total Solar Eclipse of 2026 August 12] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320164625/http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsearch/SEsearchmap.php?Ecl=20260812 |date=2015-03-20 }}, ''NASA''</ref> * [[13. 8.]] - Peti talas vrućine na zapadu Evrope. * [[14. 8.]] - Požar u [[Omiš]]u, stradala je jedna osoba. [[Datoteka:Пожар Делиблатска пешчара, ситуација 23.08.2026.png|160px|mini|Požar u Deliblatskoj peščari, stanje 23. 8.]] * 15/16. 8. - Zapaljen automobil tužioca u [[Valjevo|Valjevu]], građani i studenti se okupljaju sledeće večeri. * [[16. 8.]] - Poljski autobus, na povratku iz Međugorja, sleteo s puta u Mađarskoj - 12 mrtvih. * 16. 8. - Prosvjed u [[Gospić]]u zbog ilegalnog odlaganja otpada. * [[17. 8.]] - Rekordni niz: 23. uzastopni tropski dan u Beogradu<ref>[https://klima101.rs/rekord-tropskih-dana-beograd/ U Beogradu je oboren rekord: Ovo je sada najduži niz uzastopnih dana sa temperaturom preko 30 °C]. klima101.rs 17/08/2026</ref> (od 30. 7. do 7. 8. devet dana od 35 i više stepeni, do 38<ref>[https://www.accuweather.com/sr/rs/belgrade/298198/august-weather/298198 Beograd, Srbija Mesečna prognoza | AccuWeather]</ref>). Novi tropski dani već 19. 8. do 5. 9.. ** Zagreb ≥ 30 stupnjeva od 27. 7. (4 - 6. 8. 38 st.). Sarajevo ≥ 30 stupnjeva 29. 7. do 17. 8. i od 19. 7. * [[19. 8.]] - Nacionalni dug SAD prešao 40.000 milijardi dolara, oko 123% GDP.<ref>[https://www.theguardian.com/business/2026/aug/20/us-national-debt-republicans ‘Starve the beast’? The $40tn cost of Republicans’ false promises to cut spending]. theguardian.com Thu 20 Aug 2026</ref> * [[20. 8.]] - Objavljeno da se Demokratska autonomna administracija severne i istočne Sirije (ranije poznata i kao [[Sirijski Kurdistan]]) u potpunosti integrisala u [[Sirija|sirijsku]] državu. * 20 - 21. 8. - Izvanredna sjednica Sabora zbog otpada u Gospiću. * [[21. 8.]] - Dronovi pogađaju šoping centar u [[Krivi Rog|Krivom Rogu]], 16 mrtvih. * 21. 8. - Nastavlja se požar u Deliblatskoj peščari: nakon ruskog aviona, Srbija prihvata i pomoć iz EU. * 21. 8. - Trgovački pregovori između SAD i Kanade prekinuti bez dogovora, uvode se nove carine (Trump 27. 8. potpisao naređenje da se [[jezero Ontario]] promeni u jezero Amerika). [[Datoteka:Mudslide at Gyirong Port 2 (screenshot).png|mini|Bujica na graničnom prelazu Kine i Nepala]] * [[26. 8.]] - Razorna bujična poplava na granici Nepala i Kine, s velikim brojem poginulih. * [[28. 8.]] - Umro je kralj [[Harald V od Norveške]], nasljeđuje ga sin [[Haakon VIII od Norveške|Haakon VIII]]. * [[29. 8.]] - Dron pogodio skladište kod Buče u Ukrajini - u eksplozijama gine 38 ljudi. * 29. 8. - Referendum o nastavku pregovora o članstvu [[Island]]a u EU: odbijeno sa 52,8%. * 29. 8. - [[Filip Hrgović]] osvaja u Londonu IBF titulu u teškoj kategoriji, pobedom nad Mosesom Itaumom. * [[30. 8.]] - Lansiranje [[Svemirski teleskop Nancy Grace Roman|Svemirskog teleskopa Nancy Grace Roman]], za osmatranje u spektru od plave do infracrvene. * avgust - Mesec je globalno 1,65 stepeni iznad predindustrijskog nivoa, deli rekord sa julom 2023. * avgust - Rat u Ukrajini: pojačana ruska upotreba mlaznih dronova.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c804d9lyj2jo Russia's new jet-powered drones outpacing Ukraine's air defences with daily launches]. bbc.com 2026-09-10</ref> === Septembar/Rujan === [[Datoteka:"Hodaj za Liku, hodaj za Hrvatsku", Trg bana Jelačića, 5. srpnja 2026 - 3.jpg|180px|mini|lijevo|"Hodaj za Liku, hodaj za Hrvatsku"]] * [[2. 9.]] - Najmanje 14 aktivista u Srbiji je targetirano spywareom u vreme lokalnih izbora prošlog marta.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2026/sep/03/serbians-targeted-with-advanced-spyware Serbians targeted with spyware in country’s ‘largest documented wave of surveillance’]. theguardian.com 3 Sep 2026</ref> * 2. 9. - Potpisan naftni sporazum između SAD i Venecuele. * [[5. 9.]] - Prosvjed "Hodaj za Liku, hodaj za Hrvatsku" u Zagrebu. * [[6. 9.]] - Izbori u nemačkoj pokrajini [[Saksonija-Anhalt]]: [[AfD]] 43,8%, [[CDU]] 17,2%. [[Datoteka:Sahrana Ratka Mladića 2, Beograd.jpg|180px|mini|Sahrana Ratka Mladića]] * [[7. 9.]] - [[Ratko Mladić]] sahranjen u Beogradu. * [[8. 9.]] - Jemenski Husi su lansirali balističke rakete i dronove na nekoliko meta u Saudi Arabiji. U toku su pojačane borbe između Husa i zvanične jemenske vlade. * 8. 9. - SAD uništile pet iranskih tankera, na šta se odgovara udarima na brodove i na američku bazu u Jordanu. * [[9. 9.]] - U Srbiji raspisani izbori, za 25. oktobar: lista "Aleksandar Vučić - Ujedinjena Srbija" predala potpise 12-tog, "Studentska lista - studenti pobeđuju" (3) 14-tog. * [[10. 9.]] - Jemenski Husi zauzimaju lučki grad [[Moka (Jemen)|Moka]], sutradan i ostrvo Perim u moreuzu [[Bab-el-Mandeb]]. * [[11. 9.]] - Saudijski naftovod Istok-Zapad zatvoren zbog napada sa jugoistoka Iraka (opet radi 22-og). * [[12. 9.]] - Dario Amodei, direktor [[Anthropic]]a, poziva na usporenje razvoja AI zbog mogućnosti izmicanja kontroli. * [[13. 9.]] - Izbori u Švedskoj: leva opozicija dobija tri mandata više od vladajućih. * [[16. 9.]] - [[Hashim Thaçi]] prvostepeno osuđen u Hagu, pred specijalističkom većem za Kosovo, na 25 godina zatvora; Jakup Krasniqi 25, Kadri Veseli 18, Rexhep Selimi 13 godina. * 18 - 20. 9. - Izbori u Rusiji: uobičajena velika većina za [[Jedinstvena Rusija|Jedinstvenu Rusiju]], nije dozvoljeno učešće partije [[Jabloko]]. * [[20. 9.]] - Zemaljski izbori u Nemačkoj: AfD ima najviše glasova u [[Mecklenburg-Zapadna Pomeranija|Mecklenburg-Zapadnoj Pomeraniji]] (CDU ispod cenzusa) a u [[Berlin]]u ''[[Die Linke]]''. * [[21. 9.]] - ''Veoma jaki'' [[El Niño]] već dostiže rekordnih 3,05 stepeni, a maksimum je obično u novembru/decembru. Atlantska sezona uragana ima rekordni period bez uragana. * [[22. 9.]] - Potpisan sigurnosni sporazum SAD-Danska-Grenland. * [[23. 9.]] - Pobunjenička koalicija više etničkih organizacija pokrenula ofanzivu protiv etiopske vlade. * [[24. 9.]] - [[Xi Jinping]] u poseti Washingtonu. * [[27. 9.]] - [[OpenAI]] je pauzirao trening najnovijih modela nakon nekoliko izveštaja o neočekivanom ponašanju na sajtovima nekoliko vlada od letos. * 27. 9. - Aleksandar Vučić podnosi ostavku jer cilja mesto premijera; v.d. predsednika Republike je predsednica skupštine Ana Brnabić. * 27. 9. - Drumcreeski konflikt: [[Oranžisti]] su pokušali umanjeni marš Cestom Garvaghy u [[Portadown]]u, nakon 28 godina zabrane - konfrontacija sa katolicima traje nekoliko dana. * [[28. 9.]] - Štrajk [[Zagrebački električni tramvaj|ZET]] i podružnica [[Zagrebački holding|Zagrebačkog holdinga]] (proglašen nezakonitim 30-tog). * [[30. 9.]] - Flydubai Flight 1073: nakon incidenta u kokpitu, avion koji je leteo prema Tel Avivu je spušten u Saudi Arabiji. === Oktobar/Listopad === * [[1. 10.]] - Prekid diplomatskih odnosa [[Etiopija|Etiopije]] i [[Eritreja|Eritreje]], nakon ulaska eritrejskih snaga u [[Regija Afar|Afar]], zatim i [[Regija Tigraj|Tigreju]]. * [[2. 10.]] - Energetska kriza: lideri G7 odlučili pustiti 100 miliona barela nafte i [[dizel]]a iz rezervi (Trump je pretio zabranom izvoza dizela). * 2. 10. - Laborantkinja sa [[irkutsk]]og protivkužnog instituta umrla od pneumonije - ruski zvaničnici kažu da su svi kontakti negativni na kugu. * [[3. 10.]] - Etiopska vojska u [[Mek'ele]]u, glavnom gradu Tigreje. * [[4. 10.]] - [[Datoteka:Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg|20px|Grb BiH]] Izbori u BiH. Članovi [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]]: [[Denis Bećirović]], [[Željka Cvijanović]], [[Darijana Filipović]]. * [[5. 10.]] - Stambena kriza u Španjolskoj: premijer [[Pedro Sánchez]] zakazuje izvanredne izbore za 29. 11., nakon što je parlament odbio dva dekreta. * [[6. 10.]] - Obrazovna kriza u Francuskoj: protesti i blokade škola u više gradova. * [[9. 10.]] - U Risnu uhapšen ruski bloger Mihail Zvinčuk, sa bloga Rybar, zatim protjeran. * 9. 10. - Trump objavljuje da je postigao dogovor sa Putinom za kupovinu dizela (11-tog tvrdi da je dogovorio "energetsko primirje"). * 8. i 10. 10. - Husi gađaju [[rijad]]ski aerodrom: 15 poginulih, preko 300 ranjenih. * [[12. 10.]] - Izraelski premijer Netanyahu naredio istragu vojnika i oficira intervjuisanih za dokumentarac ''[[NAZA]]'', o načinu odlučivanja o ciljevima u Gazi. * [[13. 10.]] - Ukrajinska vojska uveče izjavljuje da je sistem [[Starlink]], tj. vojna verzija Starshield, ograničen na terminale do 160 km/h - onemogućeni ukrajinski dronovi za napad i odbranu. * [[14. 10.]] - Studentski protesti u Albaniji: požar u jednom ministarstvu i dve banke. == Predviđeni događaji == * [[19. 10.]] - Referendum sa 10 pitanja u kanadskoj provinciji [[Alberta]], među kojima i da li treba raspisati referendum o nezavisnosti. * [[25. 10.]] - [[Datoteka:Standard of the President of the National Assembly of Serbia.svg|25px|Standarta predsednika skupštine Srbije]] Vanredni izbori u Srbiji. * [[27. 10.]] - Izbori u Izraelu. * [[3. 11.]] - Izbori na sredini mandata u SAD. * [[14. 11.]] - Prva Pesma Evrovizije Azija. * [[15. 11.]] - [[Voyager 1]] će biti udaljen svetlosni dan od Zemlje. * 19. 11. - Najavljena igra ''[[Grand Theft Auto VI]]''. * decembar? - [[Datoteka:Flag of the President of Serbia.svg|25px|Standarta predsednika Srbije]] Predsednički izbori u Srbiji. === Nepoznati datumi === == Rođenja == == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 2026.}} === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - [[Nexhat Daci]], kosovski političar, akademik ANUK (* [[1944]]) * [[2. 1.]] - [[Dejan Đurović]], glumac, spiker, voditelj (* [[1938]]) * [[5. 1.]] - [[Aldrich Ames]], špijun (* [[1941]]) * [[10. 1.]] - [[Erich von Däniken]], ufolog (* [[1935]]) * [[19. 1.]] - [[Valentino Garavani|Valentino]], modni kreator (* [[1932]]) * 19. 1. - [[Senka Veletanlić]], pevačica, glumica (* [[1936]]) * [[20. 1.]] - [[Beti Đorđević]], pevačica (* [[1946]]) * [[23. 1.]] - [[Dalibor Brun]], pjevač (* 1944) * [[30. 1.]] - [[Catherine O'Hara]], glumica (* [[1954]]) === Februar/Veljača === * [[3. 2.]] - [[Saif al-Islam Gaddafi]], libijski političar (* [[1972]]) * [[6. 2.]] - [[Miro Vuksanović]], književnik, akademik SANU (* [[1944]]) * [[7. 2.]] - [[Gordana Marić]], glumica, profesorka FDU (* * [[13. 2.]] - [[Ljiljana Pavić]], scenaristkinja (* [[1938]]) * 13. 2. - [[Tatjana Ječmenica]], teniserka, trener, selektor (* [[1978]]) * [[15. 2.]] - [[Robert Duvall]], glumac (* [[1931]]) * [[17. 2.]] - [[Jesse Jackson]], aktivist za ljudska prava (* [[1941]]) * [[18. 2.]] - [[Borislav Paravac]], bivši član Predsjedništva BiH (* [[1943]]) * 18. 2. - Ljiljana Zelen Karadžić (* [[1945]]) * [[20. 2.]] - [[Mirjana Kapetanović]], bh. književnica i novinarka (* [[1959]]) * [[21. 2.]] - [[Vladislav Jovanović]]. srpski diplomata (* [[1933]]) * 21. 2. - [[Dan Simmons]], književnik (* [[1948]]) * [[23. 2.]] - [[Dragoljub Dimitrijević]], vajar, profesor FPU (* [[1950]]) * [[25. 2.]] - [[Antonio Tejero]], neuspeli španski pučista (* [[1932]]) * [[27. 2.]] - [[Neil Sedaka]], kantautor, pijanist (* [[1939]]) * [[28. 2.]] - [[Ali Hamenei]], Vrhovni lider Irana (* [[1939]]) === Mart/Ožujak === * [[8. 3.]] - [[B. Wongar]] (Sreten Božić), književnik (* 1932) * 8. 3. - [[Vladimir Rakočević]], matematičar, akademik SANU (* [[1953]]) * [[14. 3.]] - [[Jürgen Habermas]], filozof, socijalni teoretičar (* [[1929]]) * [[17. 3.]] - [[Patrijarh gruzijski Ilija II]] (* [[1933]]) * 17. 3. - [[Ali Laridžani]], iranski političar (* [[1958]]) * [[19. 3.]] - [[Chuck Norris]], glumac, majstor borilačkih vještina (* [[1940]]) * 19. 3. - [[Umberto Bossi]], talijanski političar (* [[1941]]) * [[20. 3.]] - [[Robert Mueller]], bivši šef FBI, specijalni istražilac (* [[1944]]) * 20. 3. - [[Božo Koprivica]], književnik, dramaturg (* [[1950]]) * [[22. 3.]] - [[Lionel Jospin]], bivši francuski premijer (* [[1937]]) * 22. 3. - [[Hermann Huppen]], stripotvorac (* [[1938]]) * 22. 3. - [[Radoje Čupić]], glumac (* [[1958]]) * [[26. 3.]] - [[James Tolkan]], glumac (* [[1931]]) * [[30. 3.]] - [[Carlos Westendorp]], španjolski diplomat, bivši VP u BiH (* [[1937]]) === April/Travanj === * [[5. 4.]] - [[Vlatko Cvrtila]], profesor, gepolitički analitičar (* [[1965]]) * [[6. 4.]] - [[Christian Schwarz-Schilling]], njemački diplomat, bivši VP u BiH (* [[1930]]) * [[8. 4.]] - [[Duško Vujošević]], košarkaški trener (* [[1959]]) * [[9. 4.]] - [[Afrika Bambaataa]], pionir hip-hopa (* [[1957]]) * [[23. 4.]] - [[Rexhep Qosja]], književnik (* [[1936]]) === Maj/Svibanj === * [[1. 5.]] - [[Alex Zanardi]], vozač F1, paraolimpijac (* [[1966]]) * [[6. 5.]] - [[Ted Turner]], osnivač CNN (* [[1938]]) * 6. 5. - [[Vladimir Cvetković]], košarkaš, funkcioner FK Crvena Zvezda (* [[1941]]) * 6. 5. - [[Rajko Kasagić]], bivši premijer RS (* [[1942]]) * [[16. 5.]] - [[Predrag Koraksić]] Corax, karikaturista (* [[1933]]) * 16. 5. - [[Félicien Kabuga]], finansijer genocida u Ruandi (* [[1933]]) * [[21. 5.]] - [[Julienne Bušić]], otmičarka (* [[1948]]) * 21. 5. - [[Kyle Busch]], vozač NASCAR (* [[1985]]) * [[22. 5.]] - [[Dick Parry]], saksofonist ''Pink Floyd''-a (* [[1942]]) * [[25. 5.]] - [[Sonny Rollins]], džez saksofonista (* [[1930]]) * [[26. 5.]] - [[Dragoljub Mićunović]], filozof, srpski političar iz DS, DC (* [[1930]]) === Jun/Juni/Lipanj === * 4. 6 - [[Anthony Head]], glumac (* [[1954]]) * 4. 6 - [[Merdžane Satrapi]], autorica (* [[1969]]) * [[11. 6.]] - [[David Hockney]], umetnik (* [[1937]]) * [[20. 6.]] - [[Slavenka Drakulić]], književnica i publicistkinja (* [[1949]]) * [[22. 6.]] - [[Alan Greenspan]], bivši predsednik Federalne rezerve (* [[1926]]) * 22. 6. - [[Edin Numankadić]], likovni umjetnik (* [[1948]]) === Jul/Juli/Srpanj === * [[3. 7.]] - [[Zrinko Ogresta]], scenarist i redatelj (* [[1958]]) * [[8. 7.]] - [[Bonnie Tyler]], pjevačica (* [[1951]]) * [[10. 7.]] - [[Đorđe Kadijević]], reditelj, scenarista (* [[1933]]) * [[11. 7.]] - [[Lindsey Graham]], američki političar (* [[1955]]) * [[13. 7.]] - [[Sam Neill]], glumac (* [[1947) * [[20. 7.]] - [[Kevin Keegan]], fudbaler i trener (* [[1951]]) * [[21. 7.]] - [[Olivera Katarina]], glumica i pevačica (* [[1940]]) * 21. 7. - [[Damir Šaban]], glumac (* [[1958]]) * [[30. 7.]] - [[Milivoj Puhlovski]], redatelj i scenarist (* [[1947]]) * [[31. 7.]] - [[Franco Baresi]], fudbaler, trener (* [[1960]]) === Avgust/August/Kolovoz === * [[8. 8.]] - [[Ivo Šlaus]], fizičar, član HAZU (* [[1931]]) * [[12. 8.]] - [[Zhu Rongji]], bivši kineski premijer (* [[1928]]) * [[14. 8.]] - [[Yayoi Kusama]], umetnica (* [[1929]]) * [[15. 8.]] - [[Milena Zupančič]], glumica (* [[1946]]) * [[16. 8.]] - [[Hayden Panettiere]], glumica (* [[1989]]) * [[18. 8.]] - [[Vedrana Rudan]], književnica, novinarka (* [[1949]]) * [[25. 8.]] - [[Dolly Parton]], country muzičarka (* [[1946]]) * 25. 8. - [[Tim Curry]], glumac (* [[1946]]) * [[27. 8.]] - [[Ratko Mladić]], komandant VRS, osuđenik za ratne zločine (* [[1942]]) * [[28. 8.]] - [[Harald V od Norveške]] (* [[1937]]) * [[30. 8.]] - [[Stjepan Jimmy Stanić]], pjevač, glazbenik (* [[1929]]) * 30. 8. - [[Slobodan Šnajder]], pisac i publicist (* [[1948]]) * [[31. 8.]] - [[Édouard Balladur]], bivši francuski premijer (* [[1929]]) === Septembar/Rujan === * [[2. 9.]] - [[Raif Dizdarević]], bivši predsjednik Predsjedništva SFRJ (* [[1926]]) * 2. 9. - [[Gloria Steinem]], feministica, novinarka (* [[1934]]) * 2. 9. - [[Ivan Gudelj]], nogometaš (* [[1960]]) * [[8. 9.]] - [[Tung Chee-hwa]], hongkonški političar (* [[1937]]) * 8. 9. - [[Vlasta Maček]], šahistkinja (* [[1952]]) * [[11. 9.]] - [[Emma Bonino]], talijanska političarka (* [[1948]]) * [[14. 9.]] - [[Bob Mackie]], modni kreator (* [[1939]]) * [[15. 9.]] - [[Flora Brovina]], pesnikinja, aktivistkinja (* [[1949]]) * 15. 9. - [[Nebojša Radunović]], ginekolog, profesor, akademik SANU (* [[1954]]) * [[24. 9.]] - [[Milan Panić]], američki biznismen, premijer SRJ (* [[1929]]) * [[25. 9.]] - [[Zejnel Zejneli]], novinar i književnik (* [[1950]]) * [[28. 9.]] - [[Slavko Perović]], pevač (* [[1934]]) * 28. 9. - [[Andrea Zlatar-Violić]], teoretičarka književnosti, bivša ministrica kulture RH (* [[1961]]) === Oktobar/Listopad === * [[1. 10.]] - [[Biljana Plavšić]], bivša predsjednica RS, osuđena za ratne zločine (* [[1930]]) * [[5. 10.]] - [[Jeffrey Archer]], pisac, britanski političar (* [[1940]]) * [[6. 10.]] - [[Eva Marie Saint]], glumica (* [[1924]]) * 6. 10. - [[Bisera Alikadić]], književnica (* [[1939]]) * [[9. 10.]] - [[Goran Bare]], vokal "Majki" (* [[1965]]) == Nobelove nagrade == * [[Nobelova nagrada za fiziku|'''Fizika''']]: [[Francis Halzen]] (odlučujući doprinos Neutrinskoj opservatoriji ''IceCube'' i otkriće visokoenergetskih [[neutrino|neutrina]] [[Neutrinska astronomija|astrofizičkog porekla]]) * [[Nobelova nagrada za kemiju|'''Kemija''']]: [[Henri B. Kagan]] i [[Kensō Soai]] (otkriće nelinearnih efekata i [[autokataliza|autokatalize]] u asimetričnoj organskoj sintezi) * [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|'''Fiziologija i medicina''']]: [[Karl Deisseroth]], [[Peter Hegemann]] i [[Georg Nagel]] (otkrića u vezi svetlosno regulisanih [[Jonski kanal|jonskih kanala]] i [[Optogenetika|optogenetike]]) * [[Nobelova nagrada za književnost|'''Književnost''']]: [[Anne Carson]] ("razigrani dijalog sa klasičnom tradicijom") * [[Nobelova nagrada za mir|'''Mir''']]: [[Navi Pillay]] (napori za promociju mira i međunarodnog prava) * [[Nobelova nagrada za ekonomiju|'''Ekonomija''']]: [[Robert Ernest Hall]] i [[Michael Dean Woodford]] (rad na [[Mikroekonomija|mikroekonomskim]] temeljima [[Makroekonomija|makroekonomske]] [[Politika stabilizacije|stabilizacije]]) === Veze === [[Godišnji kalendar]] == Reference == {{izvori}} {{Commonscat}} [[Kategorija:2026.| ]] 4xplbekl1mt2f98h91wp77jjtkxyl1n Evropsko ratište (Drugi svjetski rat) 0 266464 42711336 42582209 2026-10-16T21:25:13Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42711336 wikitext text/x-wiki '''Evropsko bojište''' je predstavljalo niz žestokih borbi širom [[Evropa|Evrope]], tokom [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]], od [[1. septembar|1. septembra]] [[1939]]. do [[8. maj]]a [[1945]]. [[Saveznici u Drugom svetskom ratu|Savezničke]] snage su se borile sa [[Sile Osovine|silama Osovine]] na tri bojišta: [[Istočni front u Drugom svetskom ratu|Istočnom frontu]], [[Zapadni front u Drugom svetskom ratu|Zapadnom frontu]] i [[Mediteranski rat|Mediteranskom bojištu]]. [[Datoteka:Second world war europe animation small.gif|250px|mini|desno|Animacija Evropskog bojišta]] == Uvodni događaji == {{Glavni članak|Uzroci Drugog svetskog rata}} Nakon poraza [[Nemačka|Nemačke]] u [[Prvi svetski rat|Prvom svetskom ratu]], [[Versajski sporazum|Versajskim sporazumom]] su joj nametnute oštre kaznene mere, uključujući značajne finansijske reparacije, gubitak teritorije (neke samo privremeno) i klauzule o ratnoj krivici. Iako je Nemačka na kraju u stvari platila samo manji iznos [[ratne reparacije|reparacija]], mnogi Nemci su za posleratni ekonomski kolaps svoje zemlje, kao i [[hiperinflacija|hiperinflaciju]] krivili Versajski sporazum. Sve ovo je doprinelo političkoj nestabilnosti, koja je [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]] i njegovoj [[Nacionalsocijalistička njemačka radnička partija|Nacional socijalističkoj nemačkoj radničkoj partiji]] omogućila da dođu na vlast. U međuvremenu, u [[Italija|Italiji]] [[fašizam|fašistički]] vođa, [[Benito Musolini]] je došao na vlast [[1923]], i nakon svog [[Marš na Rim|Marša na Rim]] pretvorio svoju zemlju u fašističku državu. Obojica vođa i partija su praktikovali nacističku, totalitarnu i represivnu politiku u svojim zemljama. Hitler je izveo Nemačku iz [[Društvo naroda|Lige naroda]], Musolini i Hitler su formirali osovinu Rim-Berlin koju su ozvaničili takozvanim [[Čelični sporazum|Čeličnim sporazumom]]. Kasnije im se pridružio i [[Japan]]. Japan i Nemačka su već imali potpisan [[Antikominternski pakt|Sporazum protiv Kominterne]] iz 1939. Silama Osovine pridružile su se i neke manje države kao što su [[Mađarska]], [[Rumunija]], [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] i dr. == Izbijanje rata u Evropi == [[Treći rajh|Nacistička Nemačka]] i [[Savez Sovjetskih Socijalističkih Republika|Sovjetski Savez]] su bili zakleti neprijatelji, ali nakon [[Minhenski sporazum|Minhenskog sporazuma]], koji je predao [[Čehoslovačka|Čehoslovačku]], francuskog i sovjetskog saveznika Nemačkoj, politička realnost je omogućila Sovjetskom Savezu da sa Nemačkom potpiše pakt o nenapadanju ([[Sporazum Ribentrop-Molotov]]). Ovaj sporazum je sadržao i tajnu klauzulu o podeli [[Poljska|Poljske]], [[Baltičke države|baltičkih republika]] i [[Finska|Finske]] između Sovjetskog Saveza i Nemačke. {{main|Invazija Poljske}} [[Datoteka:Edward Rydz-Smigly.jpg|mini|150px|[[Edward Rydz-Śmigły|Edvard Ridz-Šmigli]], poljski komandant]] [[File:Bundesarchiv Bild 101I-121-0010-20, Polen, Kolonne motorisierter deutscher Truppen.jpg|mini|150px|left|[[Invazija Poljske]]]] Rat u Evropi počeo je [[1. septembar|1. septembra]], [[1939]], kada je Nacistička Nemačka izvršila invaziju na Poljsku, kojoj su [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Velika Britanija]] i [[Francuska]] garantovale bezbednost. [[3. septembar|3. septembra]] [[1939]], Britanija i Francuska su objavile rat Nemačkoj i britanske snage su upućene u Francusku, ali ni Francuzi ni Britanci nisu pružili [[Lažni rat|nikakvu značajnu pomoć Poljacima]] tokom cele [[invazija na Poljsku (1939)|invazije na Poljsku]] i nemačko-francuska granica je (izuzev [[Sarska ofanziva|Sarske ofanzive]]) ostala mirna. [[17. septembar|17. septembra]] je i [[Savez Sovjetskih Socijalističkih Republika|Sovjetski Savez]] izvršio invaziju na Poljsku sa istoka i nekoliko sati nakon toga se [[Poljska vlada u egzilu|poljska vlada]] [[Rumunski mostobran|evakuisala u Rumuniju]]. Poljska je pala u roku od 5 nedelja. Njene poslednje operacione jedinice su se predale [[5. oktobar|5. oktobra]] nakon [[Bitka za Kok (1939.)|bitke za Kok]]. Kad se završio septembarski pohod na Poljsku, Hitler je Ujedinjenom Kraljevstvu i Francuskoj ponudio mir na bazi priznavanja novonastale situacije u istočnoj Evropi. [[12. oktobar|12. oktobra]] je dobio negativan odgovor od Ujedinjenog Kraljevstva. Međutim, Poljska nije kapitulirala i poljska vlada u egzilu je nastavila da komanduje poljskom mrežom pokreta otpora, koja je doprinela porazu Nacističke Nemačke. Uprkos brzom razvoju događaja na istoku, duž francusko-nemačke granice, situacija je bila mirna. Ovaj relativno miran period je potrajao sve do [[10. maj]]a, [[1940]], i poznat je kao ''[[Lažni rat]]''. == Nemačka stiče prevlast u severnoj Evropi == Nekoliko drugih zemalja je za ovo vreme ušlo u sukob. Do [[28. septembar|28. septembra]], 1939, tri baltičke republike su shvatile da nemaju izbora osim da dopuste sovjetskim trupama da formiraju baze na njihovim teritorijama. Sovjetski Savez je okupirao baltičke republike juna 1940, a konačno ih anektirao avgusta 1940. SSSR je istovremeno ponudio sličan sporazum i [[Finska|Finskoj]] ali ga je ona odbila zbog čega je Sovjetski Savez [[30. novembar|30. novembra]] 1939. napao Finsku. Ovim je otpočeo [[Zimski rat]]. Nakon preko tri meseca žestokih borbi i velikih gubitaka, Sovjetski Savez je odustao od invazije. [[Moskovski mirovni sporazum (1940.)|Moskovskim mirovnim sporazumom]], [[12. mart]]a, 1940, Finska se odrekla 10% svoje teritorije. Finci su bili ogorčeni zbog gubitka više teritorije u miru nego na bojištu i zbog nedostatka podrške iz sveta. [[9. april]]a 1940. Nemačka je započela [[Operacija Veseribung|operaciju Veseribung]], kako bi zauzela [[Okupacija Danske|Dansku]] i [[Norveška|Norvešku]], navodno kao odbrambeni manevar protiv planirane (i otvoreno razmatrane) francusko-britanske okupacije ovih zemalja sa ciljem kontrolisanja izvoza švedske gvozdene rude, kao i uspostavljanja kontrole nad severnim [[Atlantski okean|Atlantikom]]. Nakon neuspešnog [[Britanski pohod u Norveškoj|britanskog pohoda u Norveškoj]], Finska i Švedska su bile odsečene od zapada. Posledica ovoga je bila da je Nemačka izvršila pritisak na neutralnu Švedsku da dopusti tranzit vojnog materijala i trupa kroz svoju teritoriju. Nemačko vojno prisustvo blizu severa Finske i tamošnjih rudnika nikla, Finska je smatrala napretkom u strateškoj situaciji. == Rat na zapadu == [[10. maj]]a, [[Lažni rat]] je okončan iznenadnim brzim prodorom nemačkih snaga kroz [[Belgija|Belgiju]], [[Holandija|Holandiju]] i [[Luksemburg]], kojim su Nemci sa severa zaobišli francuska utvrđenja duž [[Mažino linija|Mažino linije]]. Nakon što je pregazila zemlje [[Beneluks]]a, Nemačka je krenula protiv [[Francuska|Francuske]], ušavši na njenu teritoriju kroz [[Ardeni|Ardene]] [[13. maj]]a. Francuzi su napravili kobnu grešku jer su ostavili ovu oblast gotovo potpuno nebranjenu verujući da je teren neprohodan za tenkove. Glavnina savezničkih snaga, uključujući i Britanski ekspedicioni korpus, bila je skoncentrisana u Flandriji u očekivanju da će Nemci ponov primeniti [[Šlifenov plan|Šlifenovog plana]] iz [[Prvi svetski rat|Prvog svetskog rata]]. Međutim, nemačke oklopne snage, koje su probile francusku liniju fronta kod Sedana i Dinana, nastavile su sa nezaustavljivim napredoanjem ka obali La Manša. Po izbijanju nemačkih jedinica na obalu, francuske i britanske jedinice u Flandriji su se našle u obruču. Zbog ovoga, kao i zbog nadmoćnih nemačkih komunikacija, [[Bitka za Francusku]] je trajala kraće nego što je bilo ko od Saveznika mogao i da pretpostavi. Trajala je šest nedelja, uključujući bombardovanje [[Pariz]]a od strane [[Luftvafe]]a [[3. jun]]a, nakon čega se Francuska predala. Kako bi dodatno ponizio Francuze, Hitler je organizovao da dokument o predaji bude potpisan u Kompijenskoj šumi, u istom železničkom vagonu u kome je nemačka predaja potpisana [[1918]]. Predaja je podelila Francusku na dva dela; severni deo koji je bio pod nemačkom okupacijom i južni deo koji je ostao pod francuskom kontrolom, sa centrom u [[Viši]]ju, zbog čega je dobio ime [[Višijevska Francuska|Višijevskom Francuskom]]. Mnogi francuski vojnici, kao i vojnici iz drugih okupiranih država su prebegli u Britaniju. General [[Šarl de Gol]] se proglasio legitimnim vođom snaga Slobodne Francuske i zakleo se na nastavak borbe. 10. juna, i Italija je objavila rat. [[Vjačeslav Molotov|Vječeslav Molotov]], premijer Sovjetskog Saveza, koji je imao potpisan [[Sporazum Ribentrop-Molotov|sporazumom o nenapadanju]], je čestitao Nemcima: ''“Primite najsrdačnije čestitke sovjetske vlade povodom izvrsnog uspeha nemačkog Vermahta. [[Hajnc Guderijan|Guderijanove]] tenkove koji su se probili do mora kod Abevila je napajalo sovjetsko gorivo, nemačke bombe, koje su sravnile [[Roterdam]] sa zemljom su bile punjene sovjetskim [[piroksilin]]om, a meci koji su pogađali britanske vojnike koji su se povlačili iz [[Denkerk]]a, su bili sovjetski...”'' [https://web.archive.org/web/20020331224626/http://www.hro.org/editions/karta/nr1/lozinsk.htm] Kasnije, 24. aprila 1941, SSSR je izdao puno diplomatsko priznanje vlade u Višiju.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://home.pacific.net.au/~andy/bs/bs1-2.htm |access-date=2014-02-03 |archive-date=2006-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060826035936/http://home.pacific.net.au/~andy/bs/bs1-2.htm |dead-url=yes }}</ref> Pad Francuske je ostavio Britaniju i njeno carstvo usamljeno. Britanski premijer, [[Nevil Čemberlen]], je dao ostavku tokom bitke i zamenio ga je [[Vinston Čerčil]]. Srećna okolnost za Britance je bila ta što je većina njene armije [[Operacija Dinamo|izbegla zarobljavanje]] u francuskoj luci [[Denkerk]], gde su hiljade malih civilnih čamaca i brodića iskorišćeni da prebace trupe sa obale do ratnih brodova koji su čekali da ih izvuku na sigurno. Vođene su brojne debate o tome da li su su nemačke oklopne divizije mogle same da poraze branioce Denkerka da su prešle i napad, jer su njihove linije snabdevanja bile isuviše rastegnute i trebala im je reorganizacija; u svakom slučaju, Hitler je odlučio da posluša savet svog ministra vazduhoplovstva, [[Herman Gering|Hermana Geringa]] i dozvoli Luftvafeu da sam napadne savezničke snage dok nemačka pešadija ne pristigne. Ova Hitlerova odluka omogućila je Britancima da uspešno evakuišu ne samo Britanski ekspedicioni korpus već i značajan broj savezničkih vojnika koji će predstavljati okosnicu za formiranje oružanih snaga Slobodne Francuske. Kasnije je veliki broj ovih evakuisanih vojnika odigrao važnu ulogu tokom [[Operacija Overlord|iskrcavanja u Normandiji]]. Britanija je odbila nekoliko tajnih nemačkih poziva na pregovore o miru. Nemačka je gomilala svoje vazduhoplovne snage u severnoj Francuskoj, kako bi se pripremila za moguću invaziju na Britaniju pod šifrovanim nazivom [[operacija Morski lav]], ocenjujući da je vazdušna prevlast presudna za uspeh invazije. Operacije koje je Luftvafe izvodila protiv britanskog [[Kraljevsko ratno vazduhoplovstvo|Kraljevskog vazduhoplovstva]] (RAF) su postale poznate pod imenom [[bitka za Britaniju]]. U početku se Luftvafe koncentrisala na uništavanje potencijala RAF-a na zemlji i u vazduhu. Kasnije je taktika promenjena i naglasak je stavljen na bombardovanje velikih gradova. Međutim, RAF nikad nije potpuno poražen, zbog čega su planovi za invaziju odloženi. Tokom bitke za Britaniju, svi britanski veliki industrijski gradovi su žestoko bombardovani. [[London]] je posebno stradao, jer je bio bombardovan svake noći nekoliko meseci uzastopno. Među ostalim metama su bili [[Birmingem]] i [[Bombardovanje Koventrija|Koventri]], kao i strateški važni gradovi, kao što je pomorska baza [[Plimut]] i luka [[Kingston na Halu]]. Zahvaljujući pauzi u kopnenim operacijama do koje je došlo u Evropi, vazdušni rat je privukao svetsku pažnju, uprkos pomorskoj [[Bitka za Atlantik (1940.)|bici za Atlantik]] i brojnim akcijama britanskih komandosa u okupiranoj Evropi. Čerčil je povodom ove vazdušne bitke izgovorio čuvenu rečenicu koja je bila upućena osoblju RAF-a: ''"Nikada u ljudskom sukobu tako mnogo ljudi nije dugovalo toliko mnogo nekolicini"''. == Rat u vazduhu == Vazdušni rat iznad evropskog bojišta počeo je još [[1939]]. godine ali je za [[Američko ratno vazduhoplovstvo|Ratno vazduhoplovstvo SAD]] on zvanično počeo [[4. jul]]a [[1942]]. godine kada su američke vazduhoplovne jedinice stigle u [[Ujedinjeno Kraljevstvo]] kako bi se pridružile napadu na [[Nemačka|Nemačku]]. Kampanja strateškog bombardovanja Nemačke je zvanično završena [[5. jun]]a [[1944]]. godine a zamenila ju je bliska vazdušna podrškom savezničkoj kopnenoj ofanzivi koja je započela iskrcavanjem u Normandiji [[6. jun]]a 1944. godine. Od ovog trenutka na dalje, ofanzivne akcije Ratnog vazduhoplovstva SAD koordinisane su sa kopnenom ofanzivom savezničkih snaga u Evropi. Predratna doktrina je predviđala da će snažni bombarderski napadi na protivničke gradove izazvati masovnu paniku i brzu propast neprijatelja. U skladu sa ovom doktrinom, [[Kraljevsko ratno vazduhoplovstvo|Britansko kraljevsko ratno vazduhoplovstvo]] (RAF) je formiralo [[Bombarderska komanda RAF|Bombardersku komandu]] koja je raspolagala velikim brojem strateških bombardera. Nasuprot ovoj doktrini, vazduhoplovna doktrina kojom se rukovodila Nacistička Nemačka je bila u potpunosti okrenuta ka vazdušnoj podršci kopnenim snagama. Zbog toga su nemački bombarderi bili manji od britanskih, a Nemačka nikada nije razvila uspešan četvoromotorni teški bombarder koji bi mogao da parira britanskom teškom bombarderu [[Avro Lankaster]] ili američkim [[Boing B-17|B-17 Leteća tvrđava]] i [[B-24 Liberator]]. Glavnina nemačkih bombarderskih napada na britanske gradove izvedena je u periodu jesen 1940. - proleće 1941. Posle ovog perioda, veliki broj nemačkih bombardera prebačen je na istok kako bi bio upotrebljen za napad na [[Savez Sovjetskih Socijalističkih Republika|Sovjetski Savez]]. Nemački bombarderski napadi na britanske gradove su nastavljeni sve do kraja rata ali u daleko manjem obimu. U završnoj fazi rata Nemačka je za napad na britanske gradove upotrebila leteću bombu [[V-1 (leteća bomba)|V-1]] i balističku raketu [[V-2]]. Međutim, odnos bombi bačenih na britanske i nemačke gradove se značajno promenio u korist saveznika. Britanska Bombarderska komanda je stalno jačala pa je tokom 1942. godine za napad na pojedine nemačke gradove odjednom angažovano preko 1.000 bombardera. Nakon 1942. godine noćni napadi britanske Bombarderske komande na nemačke gradove upotpunjeni su dnevnim bombarderskim napadima koje je izvodila [[Američka 8. vazduhoplovna armija]]. [[4. februar]]a [[1945]]. savezničko bombardovanje [[Drezden]]a prouzrokovalo je jedan od najkatastrofalnijih požara u istoriji. Vatrena stihija progutala je grad u kojem se nalazio veliki broj nemačkih izbeglica zbog čega je broj nastradalih civila bio izuzetno veliki i kretao se između 25.000 i 35.000 poginulih. Samo su bombarderski napadi na [[Hamburg]], [[24. jul]]a [[1943]], bombarderski napad na [[Tokio]] i nuklearni napad na [[Hirošima|Hirošimu]] [[6. avgust]]a 1945. i na [[Nagasaki]] [[9. avgust]]a 1945. prouzrokovali veće ljudske žrtve. == Mediteran i Balkan == {{Glavni članak|Mediteransko bojište (Drugi svetski rat)|Balkanski pohod (Drugi svetski rat)}} Italija je izvršila invaziju na [[Albanija|Albaniju]] [[7. april]]a, [[1939]], i zvanično je anektirala. Musolinijev režim je objavio rat Britaniji i Francuskoj [[11. jul]]a, 1940, i izvršio invaziju na [[Grčka|Grčku]] [[28. oktobar|28. oktobra]]. Međutim, italijanske snage nisu uspele da ponove uspeh nacista u severozapadnoj Evropi. Italijansko ratno vazduhoplovstvo (Ređa aero-nautika) je [[12. jun]]a otpočelo dugu i neuspešnu vazdušnu kampanju protiv Malte. Čak ni predaja Francuske nije puno pomogla silama Osovine. Pomorska [[Mediteranski rat|bitka za Mediteran]] je bila katastrofa za italijansku ratnu mornaricu ''[[Regia Marina]]'' i mornaricu Višijevske Francuske, koje su pretrpele velike gutike u sukobima sa britanskom i australijskom ratnom mornaricom tokom 1940. Najpoznatije pomorske i vazdušne akcije iz ovog perioda su [[operacija Katapult|napad na Mers-el-Kebira]] ([[3. jul]]) i [[napad na Taranto]] ([[11. novembar]]). Ne samo da Italijani nisu uspeli da osvoje Grčku, već je pod vođstvom grčkog diktatora, [[Spisak premijera Grčke|premijera]] [[Joanis Metaksas|Joanisa Metaksasa]], Grčka uspešno izvršila kontranapad u Albaniji od [[14. novembar|14. novembra]]. Kraljevina Jugoslavija kojom je do punoletstva maloletnog kralja [[Petar II Karađorđević|Petra II]], privremeno upravljao regent princ [[Pavle Karađorđević]], pristupila je [[25. maj]]a 1941. god. [[Trojni pakt|Trojnom paktu]]. Regent je potpisao pristupanje Trojnom paktu zato što su za usluge prolaska nemačkih jedinica preko jugoslovenske teritorije Kraljevini Jugoslaviji obećanje teritorije severne Grčke i [[Solun]]. Potpisivanje Trojnog pakta izazvalo je veliko nezadovoljstvo u narodu koje je kulminiralo 27. marta kada je vojska na čelu sa armijskim generalom [[Dušan Simović|Dušanom Simovićem]] izvršila puč i preuzela vlast u zemlji. Italijanski poraz u sukobu sa Grčkom je bio neizbežan zbog čega je Nemačka bila primorana da interveniše. [[6. april]]a 1941. godine nemačke snage su zajedno sa italijanskim, mađarskim i bugarskim snagama izvršile simultani napad na Grčku i Jugoslaviju. Posle 12 dana borbi, Kraljevina Jugoslavija je kapitulirala 17. aprila. Grčka je duže pružala otpor zahvaljujući britanskim, australijskim i novozelandskim snagama koje su hitno prebačene iz Egipta u Grčku, ali su saveznici bili slabo pripremljeni i organizovani zbog čega su pretrpeli poraz. Britanske ekspedicione snage su zbog toga evakuisane na ostrvo [[Krit]]. Nemačke jedinice su napredovale nezaustavljivo pa je 27. aprila osvojena i grčka prestonica [[Atina]] čime je najveći deo zemlje pao pod okupaciju. Nakon što su okupirali kopneni deo Grčke, Nemci su [[20. maj]]a 1941. godine izvršili desant na ostrvo Krit u istoriji poznatiji pod nazivom [[Bitka za Krit]]. Umesto pomorskog desanta koji su Britanci očekivali, Nemci su izveli veliki vazdušni desant. Međutim, nemački padobranci su tokom ove operacije pretrpeli strahovite gubitke zbog čega Nemci nikada više nisu izveli ovako veliku vazdušno-desantnu operaciju. Zahvaljujući nemačkim padobrancima koji su, uprkos teškim gubicima uspeli da zauzmu jedan aerodrom na Kritu, Nemci su bili u mogućnosti da transportnim avionima prebace sveže trupe na ostrvo i da ga zauzmu. Najveći deo savezničkih snaga evakuisan je u Egipat. Zajedno sa njima, u Egipat je 1. juna 1941. stigao i grčki kralj [[Đorđe II Grčki|Jorgos II od Grčke]] kao i članovi grčke vlade. Zahvaljujući uspehu na Balkanu, Nemačka je osigurala pozicije za početak najveće kopnene operacije u istoriji ratovanja, napad na SSSR. Međutim, odlaganje početka operacije zbog kampanje na Balkanu je bilo jedan od razloga poraza Nacističke Nemačke. == Istočni front == {{Glavni članak|Istočni front (Drugi svetski rat)}} [[22. jun]]a [[1941]]. Nemačka je otpočela napad na [[Savez Sovjetskih Socijalističkih Republika|Sovjetski Savez]] pod šifrovanim imenom [[Operacija Barbarosa]]. Sovjetski lider [[Josif Staljin]] je više puta bio upozoravan od strane svoje obaveštajne službe na opasnost od predstojeće invazije, ali je zanemario sva upozorenja. Ne samo da je ingorisao sva upozorenja, već su u noći koja je prethodila invaziji, sovjetske jedinice na položajima dobile naredbu potpisanu od strane maršala Timošenka i generala armije [[Georgij Žukov]]a u kojoj je stajalo „ne odgovarati na provokacije“ i „ne preduzimati bilo kakve akcije bez konkretnog naređenja“. Prvih nekoliko nedelja invazije bile su katastrofalne za sovjetsku armiju. Veliki broj sovjetskih vojnika, čitave armije, opkoljene su i zarobljene od strane nemačkog [[Vermaht]]a. Pored nemačkih jedinica, u napadu su učestovale italijanske, mađarske i rumunske jedinice. [[Finska]] je takođe učestvovala u napadu, iako je prvobitno proglasila neutralnost. Imajući na svojoj teritoriji i nemačke i sovjetske jedinice, Finska je bila spremna da se pridruži nemačkim jedinicama kada je SSSR napao [[25. jun]]a. Sukob koji je u Finskoj usledio i koji je trajao od [[1941]]. do [[1944]]. ponekad se naziva [[Nastavljeni rat]] zato što se smatra nastavkom [[Zimski rat|Zimskog rata]]. Operacija Barbarosa imala je nekoliko ozbiljnih nedostataka. Najozbiljniji je svakako bila loša logistička situacija koja je nastala tokom napada. Ogromna prostranstva Sovjetskog Saveza značila su da nemačke jedinice mogu da napreduju samo do granice svojih linija za snabdevanje. U trenutku kada se nemački napad zaustavio pred Moskvom [[5. decembar|5. decembra]] 1941. nemačke jedinice nisu više bile sposobne da nastave sa daljim napredovanjem. Jednostavno, do prve linije fronta je stizalo premalo zaliha koje nisu bile dovoljne ni za vođenje odbrambenih operacija, a kamoli za dalje nastupanje. Vremenski raspored Operacije Barbarosa računao je na to da će sovjetski otpor biti slomljen pre nastupanja zime. Neuspeh u slamanju sovjetske odbrane u predviđenom roku značajno je uticao na dalje nemačke planove. Da Hitler nije napao [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevinu Jugoslaviju]] i [[Grčka|Grčku]], operacija bi počela na vreme i Sovjetski Savez bi možda bio poražen. Tokom dugog povlačenja Sovjeti su primenjivali politiku spaljene zemlje. Sve što je moglo biti od koristi neprijatelju, moralo je biti uništeno. U skladu sa ovom politikom uništavani su industrijski objekti, mostovi i železnica i spaljivana žitna polja. Ovakva politika dodatno je pogoršala logističke probleme sa kojima se susretala nemačka vojska tokom napada na SSSR. Međutim, ono što je bilo najvažnije je da su Sovjeti uspeli da celokupnu tešku industriju, koja se nalazila u evropskom delu Sovjetskog Saveza, evakuišu na teritorije iza [[Ural (planina)|Urala]] i na taj način očuvaju kontinuitet u proizvodnji naoružanja i vojne opreme. Produženje kampanje izvan planiranih vremenski okvira imalo je za posledicu slabljenje nemačkih jedinica zbog velikih gubitaka prouzrokovanih oštrom zimom i stalnim sovjetskim protivnapadima. Iako je njihovo dalje napredovanje zaustavljeno zbog nedostatka zaliha i oštre ruske zime, nemačke jedinice uspele su da zaumu ogromne teritorije na kojem su se nalazile 2/5 od ukupne sovjetske industrije. Oslobađanje ove teritorije skupo će koštati Sovjetski Savez. Nekoliko meseci nakon početka invazije, nemačke jedinice opsele su Leljingrad. Severno od grada, liniju fronta su držale finske jedinice, dok su sa istoka i juga položaje prema gradu držale nemačke jedinice. Glavnikomandujući finske vojske, general [[Karl Manerhajm|Gustav Emil Manerhajm]], zaustavio je svoje jedinice na reci [[Svir]] i uzdržao se od napada na sam grad. Hitler je svojim generalima naredio da sravne Lenjingrad sa zemljom i da istrebe njegovo celokupno stanovništvo. Umesto juriša na grad, Vermahtu je naređeno da opkoli grad i da umori njegove stanovnike i branioce glađu, kao i da konstantno tuče grad artiljerijom i iz vazduha. Tokom opsade koja je trajala 506 dana neprekidno, nastradalo je oko 1.000.000 civila od kojih je oko 800.000 umrlo od gladi. Tokom zime, jedini put ka gradu vodio je preko jezera [[Ladoga]], između nemačkih i finskih položaja. [[Datoteka:Yalta_summit_1945_with_Churchill,_Roosevelt,_Stalin.jpg|mini|desno|300px|"Velika trojka“ Savezničkih lidera. Sa leva na desno: [[Vinston Čerčil]] ([[Ujedinjeno Kraljevstvo|Velika Britanija]]), [[Frenklin Delano Ruzvelt|Frenklin Ruzvelt]] ([[Sjedinjene Američke Države|SAD]]) i [[Josif Staljin]] ([[Savez Sovjetskih Socijalističkih Republika|SSSR]]).]] Po završetku zime 1941-42. nemačka armija spremala se za nastavak ofanzive. U ovom periodu, veliki problem predstavljao je nedostatak nafte. Zbog toga je nemačka vrhuška odlučila da privremeno odustane od Moskve kao glavnog cilja ofanzive i da cilj letnjne ofanzive pod nazivom Operacije Plavi u 1942. budu naftna polja na [[Kavkaske planine|Kavkazu]]. Tokom priprema i realizacije letnje ofanzive Hitler je napravio veliku grešku podelivši [[Armijska grupa Jug|Armijsku grupu „Jug“]] na dve podgrupe, Armijsku grupu „A“ koja je trebalo da napada u pravcu Kakvaza i Armijsku grupu „B“ koja je dobila zadatak da osvoji [[Volgograd|Staljingrad]] (danas [[Volgograd]]). Hitlerova pogrešna odluka imala je katastrofalne posledice. Nemačke linije snabdevanja su bile značajno produžene, a bitka za Staljingrad se odužila. Nemci su uspeli da osvoje preko 90% grada, ali ih je ovaj uspeh skupo koštao. Veliki broj nemačkih jedinica upotrebljen je u uličnim borbama što je bilo u suprotnosti sa do tada uspešno primenjivanom taktikom [[Blickrig]]a koja je nalagala zaobilaženje i opkoljavanje velikih gradova. Umesto da ove jedinice upotrebi za osvajanje Kavkaza i bogatih naftnih izvora koji su se nalazili u ovoj oblasti, Hitler je dao prednost propagandnom značaju osvajanja grada koji je nosio ime po sovjetskom lideru Josifu Staljinu. Meseci žestokih uličnih borbi u ruševinama Staljingrada iscrpeli su i desetkovali nemačke jedinice zbog čega je obezbeđenje bokova nemačkih snaga bilo prepušteno slabim mađarskim i rumunskim jedinicama. Sovjetska komanda odlučila je da iskoristi nepovoljan raspored neprijateljskih jedinica i naredila je kontranapad. Tokom [[Operacija Uran|Operacije Uran]], Sovjeti su lako porazili mađarske i rumunske snage i izvršili opkoljavanje nemačkih jedinica u Staljingradu. Iako su se nalazile u beznadežnom položaju, Hitler je opkoljenim nemačkim jedinicama zabranio da se predaju i naredio im je da se brane do poslednjeg čoveka. Gladni i promrzli, nemački vojnici u obruču kod Staljingrada, pružili su žestok otpor [[Crvena armija|Crvenoj armiji]] u nadi da će nemačke jedinice pod komandom generala Eriha fon Manštajna izvršiti kontranapad i deblokirati Staljingrad. Poslednje nemačke jedinice u džepu kod Staljingrada predale su se [[2. februar]]a [[1943]]. godine. U ciničnom pokušaju da spreči predaju, Hitler je unapredio komandanta nemačke 6. armije, generala [[Fridrih Paulus|Fridriha Paulusa]] u feldmaršala. Ovakav Hitlerov čin bio je motivisan činjenicom da se do tada ni jedan nemački feldmaršal nije predao neprijatelju. Obe strane su pretrpele teške gubitke tokom Bitke za Staljingrad koja je bila jedna od najkrvavijih bitaka u istoriji. Procenjuje se da je tokom bitke poginulo oko 1,5 miliona vojnika, uključujući i 100.000 civila. Posle Staljingrada su Nemci izgubili inicijativu ali ona još uvek nije prešla u ruke Sovjeta. Beznadežni nemački kontranapad u leto 1943. pod komandom fon Manštajna privremeno je zaustavio sovjetsko napredovanje i doveo je do najveće tenkovske bitke u istoriji. [[Bitka kod Kurska|Kurska bitka]] je bila posledlja velika nemačka ofanziva na Istočnom frontu. Sovjeti su bili upoznati sa planiranim nemačkim napadom i pripremili su snažne odbrambene položaje na Kurskoj izbočini. Zahvaljujući blagovremeno pripremljenoj odbrani, Crvena armija je zaustavila nemački prodor nakon samo 17 milja. Posle Kurska, inicijativa je prešla u ruke Sovjeta koji su bili u stalnoj ofanzivi sve do [[Bitka za Berlin|pada Berlina]] u maju [[1945]]. Sovjetski Savez je podneo najveći teret borbi u Drugom svetskom ratu: ukoliko se zanemari savezničko iskrcavanje u Italiji koje je bilo manjeg značaja, može se smatrati da je drugi front u Evropi otvoren tek nakon savezničkog iskrcavanja u Normandiji. Sovjetski gubici iznosili su više od ukupnih gubitaka svih drugih zemalja zajedno. Tokom nemačkog napada na Sovjetski Savez poginulo je oko 27 miliona Sovjeta, od kojih preko 20 miliona civila koji su pogubljeni u masovnim egzekucijama ili su umrli u koncentracionim logorima. Nacistička ideologija smatrala je Slovene za nižu rasu zbog čega su masovne egzekucije sprovođene na etničkoj osnovi. Oko 7 miliona pripadnika Crvene armije poginulo je u borbi protiv Nemačke i njenih saveznika na Istočnom frontu. Sile Osovine imale su gubitke od 4 miliona ljudi; nekoliko stotina hiljada nemačkih vojnika umrlo je u ratnom zarobljeništvu u sovjetskim gulazima. Međutim, bilo bi pogrešno tvrditi da se Sovjetski Savez borio sam. Velika količina savezničke vojne pomoći redovno je dopremana brodskim konvojima preko [[Severno more|Severnog mora]]. Savezničke aktivnosti su možda vezale samo nekoliko nemačkih divizija tokom borbi, ali je broj nemačkih divizija koje su u iščekivanju savezničke invazije bile raspoređene duž atlantske obale bio daleko veći. Takođe, potrebno je napomenuti da Sovjeti nisu imali skoro nikakvu ulogu u pomorskoj kampanji dok je njihova uloga u strateškoj bombarderskoj ofanzivi protiv Trećeg rajha bila minimalna kao i njihov doprinos u porazu Japana. Zapravo, skoro celokupna Crvena armija je, tokom većeg dela Drugog svetskog rata, bila angažovana u borbi protiv nemačkih jedinica na Zapadu. Postoji mogućnost da bi nemačka kampanja na istoku bila uspešna da ciljevi koje je Hitler postavio nisu bili isuviše ambiciozni. Na primer, da je Hitler koncentrisao sve raspoložive snage za napad na Moskvu možda bi uspeo da zada smrtonosan udarac Sovjetskom Savezu. Međutim, kada se ovakva prilika ukazala, Hitler je potrebne jedinice prebacio u rejon [[Kijev]]a kako bi zauzeo ovaj grad koji nije imao nikakav vojni značaj. Kasnije je pokušao da zauzme naftna polja na Kavkazu i možda bi u tome i uspeo da nije stalno prebacivao jedinice na delove fronta na kojima nisu bile potrebne. Hitlerova namera da osvoji teritoriju Sovjetskog Saveza do planinskog lanca Ural, veličine 2.600.000&nbsp;km² deluje neverovatno. U stvarnosti, nemačka vojska je realno mogla da osvoji i drži samo jednu važnu oblast: Ukrajinu i Kakvakz, Moskvu i centralnu Rusiju ili Lenjingrad i severnu Rusiju. Operacija Barbarosa predstavljala je početak kraja Adolfa Hitlera i Trećeg rajha. == Saveznička invazija na Italiju == {{Glavni članak|Italijanski pohod (Drugi svetski rat)}} Uspeh u severnoafričkoj pustinji je omogućio Saveznicima uspostavljanje potpune kontrole nad južnom obalom Mediterana, i ovo je Združeni saveznički generalštab iskoristio kao odskočnu dasku za napad na Italiju. Saveznici su prvo zauzeli ostrvo [[Sicilija|Siciliju]], u [[saveznička invazija Sicilije|operaciji Haski]], [[10. jul]]a, [[1943]]. Ovo je dovelo do još većeg porasta nezadovoljstva Musolinijem u Italiji. Veliki fašistički savet ga je zbacio [[25. jul]]a, [[1943]], i stavio u kućni pritvor. Njegov naslednik, general [[Pjetro Badoljo|Pijetro Badoljo]], je pregovarao sa saveznicima o primirju [[8. septembar|8. septembra]], [[1943]]. Nacistička Nemačka je u konfuznoj situaciji brzo reagovala. Njene snage su razoružale italijanske formacije, i spremile se da same brane Italiju. Savezničke snage su se na Apeninsko poluostrvo iskrcale [[3. septembar|3. septembra]] [[1943]], prešavši sa Sicilije. Dalja iskrcavanja su sprovedena kod [[Salerno|Salerna]] i [[Taranto|Taranta]] [[9. septembar|9. septembra]] (Za više informacija videti: [[Saveznička invazija na Italiju]]). Ovo je dovelo do toga da se Italija, već ljuta na Musolinija okrene zapadnim Saveznicima. U akciji nemačkih specijalaca, predvođenih [[Oto Skorceni|Otom Skorcenijem]], Musolini je oslobođen, i postavljen za vođu [[Italijanska Socijalna Republika|Italijanske Socijalne Republike]], nacističke marionetske države u severnoj Italiji. Bio je na ovoj poziciji, dok nije zarobljen, i linčovan od strane gomile [[28. april]]a, [[1945]], dok su savezničke snage prilazile [[Milano|Milanu]]. Nemačka je izgradila više odbrambenih linija na planinama; najpoznatija je bila [[Zimska linija]]. Na nju su Saveznici naišli tokom zime 1943, i nisu bili u stanju da je probiju. [[Operacija Šljunak|Amfibijskim iskrcavanjima]] kod [[Ancio|Ancija]] su pokušali da zaobiđu ovu liniju, ali Nemci su uspeli da spreče proboj, i Gustavljeva linija (srž Zimske linije) je ostala netaknuta. Linija je konačno probijena u maju 1944, u četvrtom velikom pokušaju da se otvori put ka Rimu, nad kojim je dominirala strateški dobro postavljena benediktanska opatija kod [[Bitka za Monte Kasino|Monte Kasina]]. Saveznici su konačno ušli u [[Rim]] [[4. jun]]a, [[1944]], dva dana pre iskrcavanja u Normandiji. Nemačka se pregrupisala kod [[Gotska linija|Gotske linije]] dalje na severu. Nakon iskrcavanja u južnoj Francuskoj u avgustu [[1944]], kako bi zapretile krilu nemačke vojske, britanske snage su [[10. septembar|10. septembra]], [[1944]]. započele napad na liniju. Ofanziva Saveznika i nekih italijanskih snaga se nastavila sve do nemačke predaje u Italiji [[29. april]]a, [[1945]], dva dana nakon hvatanja Musolinija. == Savezničko oslobađanje Francuske == U isto vreme sa padom Rima je došla i dugo očekivana invazija na Francusku. U [[Bitka za Normandiju|operaciji Overlord]], savezničke trupe su se iskrcale na obale [[Normandija|Normandije]] [[6. jun]]a, [[1944]]. Usledio je dugačak pohod, koji je trajao dva meseca, tokom kojih su se američke, britanske i kanadske snage polako nagomilavale u mostobranu, a nemačke snage se polako iscrpljivale. Kada je konačno došlo do proboja, on je bio spektakularan - američke snage pod generalom [[Džordž Smit Paton|Patonom]] su jurile kroz Francusku do granice sa Nacističkom Nemačkom. Nemačke snage koje su se borile u Normandiji su ostale zarobljene u [[džep Falez|džepu kod Faleza]]. Neprestano bombardovanje nemačke infrastrukture i gradova je uzrokovalo ogromne gubitke i nezadovoljstvo. Unutar Nemačke, Hitler je preživeo više pokušaja atentata. Najozbiljnija je bila [[Julska zavera|Zavera 20. jula]], koja se odigrala [[20. jul]]a, [[1944]]. Organizovao je [[Klaus fon Štaufenberg]], a između ostalih su učestvovali [[Ervin Romel]] i [[Alfred Delp]]. Namera je bila da se postavi tempirana bomba tako da ubije Hitlera, ali usled niza nepredviđenih okolnosti, zavera nije uspela. Hitler je bio samo laše povređen. Operaciju Overlord je kompletirala [[operacija Dragun]], koja je predstavljala invaziju na južnu francusku, a otpočela je [[15. avgust]]a, [[1944]]. Do septembra 1944. tri savezničke armijske grupe su bile u liniji protiv nemačkih formacija na zapadu. Postojala je nada da se rat u Evropi može okončati do kraja [[1944]]. Načinjen je pokušaj da se kraj rata ubrza, smelom [[operacija Market Garden|operacijom Market garden]] ([[17. septembar]] - [[24. septembar]] [[1944]]). Saveznici su pokušali da vazdušnim desantom zauzmu ključne mostove u Holandiji, i da iz Holandije uđu u nemačku oblast Rur, koja je predstavljala industrijsko srce Nemačke. Nemačke snage u oblasti su bile mnogo jače nego što su Saveznici predvideli, pa je [[Britanska 1. vazdušnodesantna jedinica]] gotovo u potpunosti uništena. Hladna zima [[1944]], uz lošu situaciju po Saveznike je dovela do stagnacije na zapadnom frontu. Amerikanci su nastavili lome nemački otpor u [[Bitka za Hirtgensku šumu|bici za Hirtgensku šumu]] ([[13. septembar]] [[1944]] – [[10. februar]] [[1945]].) Nemci su započeli veliku kontraofanzivu [[16. decembar|16. decembra]], [[1944]]. u Ardenskoj ofanzivi, takođe nazvanoj i [[Ardenska bitka|Bitkom za izbočinu]], su odbačene i opkoljene neke američke jedinice. Savezničke snage su na kraju uspele da odbace Nemce, i to je bio kraj njihove poslednje velike ofanzive u Drugom svetskom ratu. Bitka je zvanično završena [[27. januar]]a, [[1945]]. Zadnja prepreka za Saveznike je bila reka [[Rajna]]. Prešli su je u aprilu [[1945]], i otvorio im se put u srce Nemačke. Poslednje nemačke snage na zapadu su opkoljene u [[Rurska oblast|Ruru]]. == Kraj rata u Evropi == {{Glavni članak|Kraj Drugog svetskog rata u Evropi}} Benito Musolini, koji se povlačio pred Savezničkim napredovanjem, pokušao je da pobegne u Švajcarsku u pratnji jednog nemačkog protiv-avionskog bataljona. Međutim, italijanski partizani su ga zarobili i prepoznali, nakon čega su on, njegova ljubavnica i njegovi pratioci streljani po kratkom postupku. Njihova tela javno su izložena u Milanu tako što su bila obešena naopačke o nadstrešnicu gradske pijace. Saznavši za Musolinijevu smrt, Hitler je shvatio da je kraj konačno došao. Ostao je u Berlinu, koji su Sovjeti opkolili i polako zauzimali. [[30. april]]a [[1945]], Adolf Hitler je, zajedno sa [[Eva Braun|Evom Braun]], svojom suprugom na jedan dan, izvršio samoubistvo da bi izbegao zarobljavanje. Hitler je imenovao [[Karl Denic|Karla Denica]] za novog nemačkog kancelara, ali je Nemačka izdržala još samo sedam dana i predala se bezuslovno [[8. maj]]a [[1945]]. == Reference == {{reflist}} == Literatura == * Churchill, Winston (1948–1953), ''The Second World War'', 6 vols. * {{Cite book |ref= harv|last= Keegan|first= John|title= The Second World War|year= 1989|url= |publisher= Hutchinson|location= | isbn = 0-09-174011-8.}} * [https://web.archive.org/web/20120716182356/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=27558710 Lee, Loyd E. ed. ''World War II in Europe, Africa, and the Americas, with General Sources: A Handbook of Literature and Research'' (1997)] * Murray, Williamson and Millett, Allan R. (2000). ''A War to Be Won: Fighting the Second World War'', Harvard University Press. {{ISBN|0-674-00163-X}}. * Overy, Richard (1995). ''Why the Allies Won'' Pimlico. {{ISBN|0-7126-7453-5}}. * Smith, J. Douglas and Richard Jensen. (2002) ''World War II on the Web: A Guide to the Very Best Sites'' * Weinberg, Gerhard L. (2005). ''A World at Arms: A Global History of World War II,'' Cambridge University Press. {{ISBN|0-521-44317-2}}. {{Drugi svetski rat}} [[Kategorija:Evropsko bojište (Drugi svjetski rat)| ]] qp481h65ghnxuas3mwuxbs8mro64fnn Dveri 0 274048 42711307 42600567 2026-10-16T14:35:03Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42711307 wikitext text/x-wiki {{Politička partija 4 | ime = Srpski pokret Dveri | izvorno_ime = | bojakod = royalblue | logo = Logo Dveri.png | veličina = 250px | logo_opis = | predsednik = | lider = | vođa1_titula = Predsednik | vođa1_ime = [[Boško Obradović]] | vođa2_titula = | vođa2_ime = | vođa3_titula = | vođa3_ime = | sekretar = | portparol = | osnivač = [[Boško Obradović]] | koalicija = | slogan = Za život Srbije | osnovana = [[Savindan]]<br>[[27. januar]] [[1999]]. | raspuštena = | prethodne stranke = | naslednik = | sedište = Višegradska 6, 11000 Beograd | država = {{zastava|Srbija}} | vrsta_teritorije = | naziv_teritorije = | novine = Dveri srpske | mladi ogranak = | studentsko krilo = | broj_članova = | broj_članova_godina = | ideologija = {{ubl|class=nowrap |[[Srpski nacionalizam]]<ref>{{cite web |title=Serbia |work=Boško Obradović mandataru: Sve radite po starom, Dveri će glasati protiv izbora Vlade |accessdate=10 August 2016 |url=http://beta.rs/vesti/politika-vesti-srbija/38843-bosko-obradovic-mandataru-sve-radite-po-starom-dveri-ce-glasati-protiv-izbora-vlade |archive-date=2021-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210518161302/https://beta.rs/vesti/politika-vesti-srbija/38843-bosko-obradovic-mandataru-sve-radite-po-starom-dveri-ce-glasati-protiv-izbora-vlade |dead-url=yes }}</ref><ref name="09659.pdf"/><ref name="PEE"/><ref name="New Nationalism"/> |Desni [[populizam]]<ref>{{Cite web |title=The Dveri Movement Through a Discursive Lens: Serbia's Contemporary Right-Wing Nationalism|accessdate=13 December 2018|url=https://www.researchgate.net/publication/316601698_The_Dveri_Movement_Through_a_Discursive_Lens_Serbia's_Contemporary_Right-Wing_Nationalism}}</ref><ref>{{Cite book |first=Gianluca |last=Passarelli |title=The Presidentialisation of Political Parties in the Western Balkans|publisher=Springer |year=2018 |page=60}}</ref><ref>{{Cite web |title=Desni populisti i ekstremisti u Europi |accessdate=13 December 2018|url=https://www.dw.com/hr/desni-populisti-i-ekstremisti-u-europi/a-19224332}}</ref> |[[Evroskepticizam]]<ref name="New Nationalism">{{cite web|author=Ljubomir Delevic|title=Introduction to nationalism in Serbia|date=6 November 2013|accessdate=18 March 2019|url=http://your-art.sk/?p=1796|website=your-art.sk}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.europeanbusinessreview.eu/page.asp?pid=1494|title=Anti-EU nationalist parties gain foothold in new Serbian parliament after election recount|accessdate=6 May 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.europost.bg/article?id=16625|title=Pro-EU ruling party wins in Serbia|accessdate=29 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202014421/http://www.europost.bg/article?id=16625|archive-date=2 February 2017|url-status=dead|archivedate=2017-02-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170202014421/http://www.europost.bg/article?id=16625|deadurl=yes}}</ref> |[[Eko-nacionalizam]]<ref name="promenasistema">{{cite web|url=https://dveri.rs/2020/09/25/58809/proglas-srpskog-pokreta-dveri-promena-sistema-sigurnost-za-sve/|title=Проглас Српског покрета Двери – ПРОМЕНА СИСТЕМА – СИГУРНОСТ ЗА СВЕ!|date=2020-08-25|access-date=2020-12-14|archive-date=2021-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210108142238/https://dveri.rs/2020/09/25/58809/proglas-srpskog-pokreta-dveri-promena-sistema-sigurnost-za-sve/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://dveri.rs/2020/11/17/60193/sta-dveri-rade-po-pitanju-gorucih-ekoloskih-problema-u-cacku-1-deo/|title=Шта Двери раде по питању горућих еколошких проблема у Чачку – 1.део|language=Serbian|website=dveri.rs|date=November 17, 2020|access-date=2020-12-14|archive-date=2020-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20201207034648/https://dveri.rs/2020/11/17/60193/sta-dveri-rade-po-pitanju-gorucih-ekoloskih-problema-u-cacku-1-deo/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://dveri.rs/2020/11/21/60285/dveri-nis-gradani-na-zboru-zahtevali-opoziv-odluke-o-seci-kedrova-na-bulevaru-nemanjica/|title=Двери Ниш: Грађани на Збору захтевали опозив одлуке о сечи кедрова на Булевару Немањића|language=Serbian|website=dveri.rs|date=November 21, 2020|access-date=2020-12-14|archive-date=2020-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20201206234055/https://dveri.rs/2020/11/21/60285/dveri-nis-gradani-na-zboru-zahtevali-opoziv-odluke-o-seci-kedrova-na-bulevaru-nemanjica/|url-status=dead}}</ref> |[[Konzervativizam]]<ref name="dveri.rs">{{cite web|url=https://dveri.rs/2020/09/25/58819/bosko-obradovic-pravimo-pokret-za-promenu-sistema/|title=Бошко Обрадовић: Правимо Покрет за промену система|date=2020-09-25|access-date=2020-12-14|archive-date=2020-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029075549/https://dveri.rs/2020/09/25/58819/bosko-obradovic-pravimo-pokret-za-promenu-sistema/|url-status=dead}}</ref><ref name="dveriuops"/> |[[Kršćanska desnica]]<ref name="09659.pdf">{{citation|author=Jovo Bakic|title=Right-Wing Extremism in Serbia|quote=It is reasonable to assume that the Serbian Radical Party lost some of its votes to Dveri, a highly conservative but not, or at least not yet, a far-right ideological and political movement, instead espousing a turn-of-the-twen- tieth-century conservatism much like Joseph de Maistre’s. This movement evidently enjoys the support of the more conservative parts of the Serbian Orthodox Church (SPC) and expressly rejects the fascist tradition, anti-Semitism and the use of violence to achieve ideological aims. It does, however, foster extreme conservatism, promoting the family as the most important social institution and advocating a religious-moralistic outlook. As one might expect, this movement fosters an explicitly homophobic position, evident in its organisation of Family Walks on the day before the Pride Parade; but it does not incite its supporters to physically assault the LGBT population. Following the Russian model, in 2012 it called on the government to ban the Parade for the next 100 years. Serbian nationalism and anti-globalisation (expressed in an anti-American orientation and a reserved attitude to the EU) are clearly important components of Dveri ideology so that one can say that it exhibits certain symptoms of the far right but these are not sufficient to classify the movement as such.|date=February 2013|accessdate=18 March 2019|url=https://library.fes.de/pdf-files/id-moe/09659.pdf|publisher=Friedrich Ebert Stiftung}}</ref><ref name="PEE">{{cite web|url=http://www.parties-and-elections.eu/serbia.html|title=Serbia|website=Parties and Elections in Europe|first=Wolfram|last=Nordsieck|year=2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200610162258/http://www.parties-and-elections.eu/serbia.html|archivedate=10 June 2020|url-status=dead}}</ref><ref name="New Nationalism"/> |[[Hrišćanska demokratija]]<ref name="promenasistema"/><ref name="dveri.rs"/> |[[Protivljenje imigraciji]]<ref>{{cite journal|last1=Günay|first1=Cengiz|title=Understanding Transit Asylum Migration: Evidence from Serbia |journal=International Migration |date=February 2016|volume=54|issue=4|doi=10.1111/imig.12237 | issn=0020-7985 }}</ref><ref>{{Cite book |first1=Sebastian |last1=Goll |first2=Martin |last2=Mlinarić |first3=Johannes |last3=Gold |title=Minorities under Attack, Othering and Right-Wing Extremism in Southeast European Societies|publisher=Harrassowitz Verlag |year=2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://dveri.rs/2020/11/18/60247/dveri-vojvodine-migranti-u-presevo-migranti-iz-preseva/|title=Мигранти у Прешево, мигранти из Прешева!|language=Serbian|date=November 18, 2020|website=dveri.rs|access-date=2020-12-14|archive-date=2020-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20201128133142/https://dveri.rs/2020/11/18/60247/dveri-vojvodine-migranti-u-presevo-migranti-iz-preseva/|url-status=dead}}</ref>}}'''Povijesni''' :<br>{{nowrap|{{•}}[[Društveni konzervativizam]]<ref name="09659.pdf"/><ref name="New Nationalism">{{cite web|author=Ljubomir Delevic|title=Introduction to nationalism in Serbia|date=6 November 2013|accessdate=18 March 2019|url=http://your-art.sk/?p=1796|website=your-art.sk}}</ref><br>{{•}}[[Protekcionizam]]<br>{{•}}[[Protuzapadni osjećaj]]<ref name="09659.pdf"/><ref name="New Nationalism"/><br>{{•}}[[Rusofilstvo]]<ref name="09659.pdf"/>}} | pozicija = [[Desnica]]<ref name="dveriuops">{{cite web|url=http://rs.n1info.com/English/NEWS/a626701/Dveri-won-t-join-United-Opposition-of-Serbia-party-official-says.html|title=Dveri won’t join United Opposition of Serbia, party official says|date=August 5, 2020|publisher=N1|access-date=2020-12-14|archive-date=2020-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030160926/http://rs.n1info.com/English/NEWS/a626701/Dveri-won-t-join-United-Opposition-of-Serbia-party-official-says.html|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=https://balkaninsight.com/2020/02/18/right-wing-serbian-party-launches-anti-immigration-campaign/|title=Right-wing Serbian Party Launches Anti-Immigration Campaign|date=February 18, 2020|publisher=Balkan Insight}}</ref><ref>{{cite web|url=https://apnews.com/article/016bbd9390f598faf76695cec047f59d|title=Serbian president calls right-wing group 'fascist' after clash|date=May 8, 2020|publisher=[[Associated Press]]}}</ref><br>'''Početna''' :<br>[[Ekstremna desnica]]<ref name="balkan">{{cite news|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/serbia-s-far-right-dveri-readies-for-elections|title=Serb Far-Right Group Prepares Poll Debut|last=Barlovac|first=Bojana|date=26 August 2011|publisher=Balkan Insight|accessdate=6 February 2014}}</ref><ref name="b92 (2011)">{{cite news|url=http://www.b92.net/eng/news/politics.php?yyyy=2011&mm=08ⅆ=23&nav_id=76044|title=Right wing movement to take part in elections|date=23 August 2011|publisher=[[B92]]|accessdate=7 February 2014}}</ref> | skupština1 = [[Narodna skupština Republike Srbije]] | broj_mandata = {{Politička partija/mandati|0|250|#004878}} | skupština2 = [[Skupština Autonomne Pokrajine Vojvodine]] | broj_mandata2 = {{Politička partija/mandati|0|120}} | skupština3 =[[Lokalna samouprava|Lokalne skupštine]] | broj_mandata3 = {{Politička partija/mandati|46|6612}} | međunarodno_članstvo = | evropsko_članstvo = | grupa_u_Evropskom_parlamentu= | boje = crvena, plava i bela | internet_stranica = http://www.dverisrpske.com/sr-CS/ | napomena = }} '''Srpski sabor Dveri''', opšte poznat kao '''Dveri''', je parlamentarna [[politička stranka]] <ref>{{Cite web |title=Izvod iz registra političkih stranaka. |url=http://www.mduls.gov.rs/doc/dokumenta/pstranke/IZVOD%20IZ%20REGISTRA-151103.pdf |access-date=2015-11-05 |archive-date=2015-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117022946/http://www.mduls.gov.rs/doc/dokumenta/pstranke/IZVOD%20IZ%20REGISTRA-151103.pdf |dead-url=yes }}</ref> i [[udruga|udruženje građana]] <ref>{{Cite web |title=Izvod iz registra udruženja |url=http://pretraga.apr.gov.rs/AssociationWebSearch/AssociationBusinessData.aspx?beid=3281257&rnd=E33EB5254A259764220C250CBDE0B912166CB10C |access-date=2015-11-05 |archive-date=2014-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140512223538/http://pretraga.apr.gov.rs/AssociationWebSearch/AssociationBusinessData.aspx?beid=3281257&rnd=E33EB5254A259764220C250CBDE0B912166CB10C |dead-url=yes }}</ref> čiji se stavovi zasnivaju na [[Svetosavlje|svetosavskom]] i [[Srpski nacionalizam|srpskom nacionalizmu]], [[Evroskepticizam|evroskepticizmu]] i [[Antiglobalistički pokret|antiglobalizmu]], a sama delatnost na izdavanju časopisa ''Dveri srpske'' <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.dverisrpske.com/sh-CS/rtv/casopis-dveri-srpske/ |access-date=2015-11-05 |archive-date=2018-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715182008/http://www.dverisrpske.com/sh-CS/rtv/casopis-dveri-srpske }}</ref> kao glavnog stožera pokreta, kao i u učestvovanju i pokretanju socijalnih, humanitarnih <ref>{{cite web |author=subotica.com |url=http://www.subotica.com/vesti/7-7358/drustvo/humanitarna-pomoc-za-porodicu-sarovic/ |title=Humanitarna pomoć za porodicu Šarović |4=(Vesti - 17.05.2011) |publisher=Subotica |date=17. 5. 2011. |accessdate=1. 5. 2012. |archive-date=2011-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110830154007/http://www.subotica.com/vesti/7-7358/drustvo/humanitarna-pomoc-za-porodicu-sarovic/ |dead-url=yes }}</ref> akcija i tribina u [[Srbija|Srbiji]], [[Republika Srpska|Republici Srpskoj]] u [[BiH]] i [[Crna Gora|Crnoj Gori]]. Ta se organizacija protivila rezoluciji koju je [[Narodna skupština Srbije]] donela marta 2010, u kojoj je osuđen [[srebrenički masakr]], koji su 1995. u istočnoj [[Bosna i Hercegovina|Bosni]] navodno i nedokazano počinile snage Srba,<ref name="b92">[http://www.b92.net/eng/news/politics.php?yyyy=2011&mm=08&dd=23&nav_id=76044 Right wing movement to take part in elections]</ref> a takođe se snažno protive nezakonite [[Nezavisnost Kosova|nezavisnosti Kosova]]. Dobro je poznat i njihov stav prema [[Homoseksualnost|homoseksualcima]].<ref name="balkan"/> Oktobra 2010. održana je prva [[parada ponosa]] u Beogradu, u kojoj se vecina gradjana Beograda suprostavljali toj paradi. Među organizatorima anti-gay protesta bile su i Dveri, a jedan od njihovih članova izjavio je časopisu ''[[The Economist]]'' da njihov protest predstavlja svojevrsnu "odbranu porodice i budućnosti srpskog naroda"<ref name="economist2010">{{cite news|url=http://www.economist.com/blogs/easternapproaches/2010/10/belgrades_gay_pride_riots|title=Hate in Belgrade |publisher=The Economist}}</ref> Avgusta 2011, tokom priprema za novu paradu ponosa u Beogradu, Plašeći se naroda, vlasti su na kraju odlučile da ne dozvole održavanje parade ponosa, što su kritikovale zapadne grupe za [[ljudska prava]], među njima i [[Amnesty International]]. Vladan Glišić, jedan od vođa Dveri, pozvao je septembra 2012. na proglašenje "stogodišnje zabrane" parade ponosa u Beogradu, rekavši da taj događaj predstavlja "promociju totalitarne i destruktivne ideologije" te optuživši [[Socijalistička partija Srbije|Socijalističku partiju Srbiju]], jednu od vladajućih partija, da je podlegla "gay lobiju".<ref name="b92-sep12">{{cite news|url=http://www.b92.net/eng/news/society.php?yyyy=2012&mm=09&dd=27&nav_id=82384|title=Socialists described as having "strong gay lobby”}}</ref> Od [[2011]]. Dveri deluju i politički pod nazivom ''Pokret za život Srbije''. == Naziv == Srpski sabor Dveri ima status [[Politička stranka|političke stranke]], dok su ''Dveri srpske'' periodični časopis koje ova politička stranka izdaje. Pošto su predstavnici Srpskog sabora Dveri izjavili da izlaze na izbore kao nezavisna lista, počela je delovati i nova politička organizacija pod nazivom ''Pokret za život Srbije'', koja je imala statusom udruženja građana. Tako je stvoren novi integrisani medijski sistem pod nazivom ''Dveri — Pokret za život Srbije''. == Aktivnosti == Srpski sabor Dveri je organizacija proistekla iz časopisa ''Dveri srpske'' osnovanog na [[Savindan]] [[1999]]. godine kao glasilo studenata srbistike [[Filološki fakultet Univerziteta u Beogradu|Filološkog fakulteta]] u [[Beograd]]u. Dveri su tada postojale samo kao istoimeni časopis studenata, da bi zatim to postao pokret. Istaknuti članovi su [[Boško Obradović]] i [[Vladan Glišić]]. Srpski sabor Dveri je 2009. izrazio želju da organizuje [[Porodična šetnja u Beogradu|Porodičnu šetnju]] kao odgovor na najavljeno organizovanje [[Beogradska parada ponosa|gej parade u Beogradu]]. Dana [[24. mart]]a [[2009]]. organizovao je komemorativni skup u [[Centar Sava|Sava centru]], posvećen žrtvama [[NATO bombardovanje SRJ|NATO agresije na Jugoslaviju]] 1999. Dveri su [[2010]]. podnele zahtev [[Osnovni sud|Osnovnom]] i [[Viši sud|Višem sudu]] u Beogradu u kojem su tražili da im se na osnovu ''Zakona o pristupu informacijama od javnog značaja'' dostavi broj pritvorenika u pritvorskim jedinicama [[Ministarstvo unutrašnjih poslova Republike Srbije|Ministarstva unutrašnjih poslova Republike Srbije]]. Takođe su podneli tužbu protiv autora i saradnika emisije ''Insajder''. Organizovale su [[Porodična šetnja u Beogradu|Porodičnu šetnju u Beogradu]] [[9. oktobar|9. oktobra]] 2010, dan pre zakazane gej parade. Na skup se odazvalo, prema policijskoj proceni, između 5.000 i 10.000 građana.<ref>{{cite web |url=http://srb.time.mk/read/152defcdbd/69130230d8/index.html |title=srb.time.mk |publisher=srb.time.mk |date= |accessdate=11. 2. 2013. }}{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Srpski sabor Dveri je [[12. maj]]a [[2011]]. organizovao tribinu na [[Mašinski fakultet Univerziteta u Beogradu|Mašinskom fakultetu Univerziteta u Beogradu]] sa temom ''Projekat Srbija'', odnosno razvoju i uticaju [[popularna kultura|pop kulture]] na omladinu u [[Srbija|Srbiji]]. Na tribini su govorili i članovi grupe [[Beogradski sindikat]]: [[Aleksandar Protić]], [[Feđa Dimović]] i [[Boško Ćirković]]. == Promovisanje kreacionizma == Srpski sabor Dveri je organizovao nekoliko okruglih stolova o [[Poljoprivreda|poljoprivredi]], [[privreda Srbije|ekonomiji Srbije]] i spoljnoj politici. Nekoliko su puta na svoje tribine i emisije dovodile [[kreacionizam|kreacionistu]] [[Miroljub Petrović|Miroljuba Petrovića]]. Pored toga, na sajtu Dveri se hostuju emisije radija "Atlantis Ultra", voditeljke Biljane Đorović, čiji je česti gost [[Velimir Abramović]], Slađana Velkov i [[Boris Malagurski]]. Teme emisija su [[teorije zavere o sletanju na Mesec|poricanje sletanja na Mesec]], [[HAARP]], [[genetički modifikovana hrana|genetski modifikovana hrana]] i [[novi svetski poredak]]. == Politički angažman == Na konferenciji za novinare održanoj [[10. februar]]a [[2011]]. godine Srpski sabor Dveri je objavio ulazak u politiku, i izlazak na sledeće parlamentarne izbore.<ref>{{cite web |url=http://www.dverisrpske.com/sr-CS/vesti/2011/januar-septembar/nase-vesti/Кonferencija-za-medije.php |title=Dveri izlaze na izbore kao nezavisna lista |publisher=Dverisrpske.com |date= |accessdate=11. 2. 2013. }}{{Dead link|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rts.rs/page/stories/sr/story/9/Politika/840762/Dveri+izlaze+na+slede%C4%87e+izbore.html |title=RTS: Dveri izlaze na sledeće izbore |language={{sr icon}} |publisher=Rts.rs |date= |accessdate = 1. 5. 2012.}}</ref> Dveri su na konferenciji najavile izlazak na parlamentarne izbore pod nazivom ''Pokret za život Srbije'', u koji nameravaju da uključe i ostale patriotske pokrete u Srbiji. Do 2013, Dveri su otvorile predstavništva (zvanično ''kancelarije'') u beogradskim opštinama, kao i u šezdeset i šest opština van Grada Beograda. Beogradke opštine u kojima njihove kancelarije trenutno postoje jesu [[Gradska opština Stari grad (Beograd)|Stari Grad]], [[Zemun]], [[Gradska opština Rakovica|Rakovica]], [[Gradska opština Čukarica|Čukarica]], [[Voždovac]], [[Gradska opština Zvezdara|Zvezdara]], [[Gradska opština Palilula (Beograd)|Palilula]], [[Gradska opština Savski venac|Savski venac]], [[Gradska opština Novi Beograd|Novi Beograd]], [[Gradska opština Vračar|Vračar]], [[Obrenovac]], [[Grocka]], [[Gradska opština Mladenovac|Mladenovac]], [[Lazarevac]], [[Barajevo]] i [[Surčin]], dok ostalih šezdeset i šest opština po datumu otvaranja od najranije do najkasnije otvorene predstavljaju [[Mionica]], [[Prijepolje]], [[Кraljevo]], [[Čačak]], [[Кruševac]], [[Jagodina]], [[Požarevac]], [[Petrovac na Mlavi]], [[Novi Sad]], [[Zrenjanin]], [[Vrbas]], [[Inđija]], [[Кula (grad)|Кula]], [[Nova Pazova]], [[Sombor]], [[Niš]], [[Кnjaževac]], [[Žitorađa]], [[Pirot]], [[Lapovo]], [[Raška]], [[Ruma]], [[Pančevo]], [[Sremski Кarlovci]], [[Odžaci]], [[Lovćenac]], [[Apatin]], [[Bačka Palanka]], [[Sjenica]], [[Loznica]], [[Vranje]], [[Leskovac]], [[Senta]], [[Bač]], [[Smederevo]], [[Novi Pazar]], [[Šabac]], [[Sremska Mitrovica]], [[Кragujevac]], [[Velika Plana]], [[Ćuprija (grad)|Ćuprija]], [[Vlasotince]], [[Paraćin]], [[Zaječar]], [[Prokuplje]], [[Valjevo]], [[Guča]] (predstavništvo za ceo predeo [[Dragačevo|Dragačeva]] i opštinu [[Lučani]]), [[Vršac]], [[Bajina Bašta]], [[Aranđelovac]], [[Užice]], [[Aleksinac]], [[Požega]], [[Vrnjačka Banja]], [[Arilje]], [[Gornji Milanovac]], [[Aleksandrovac]], [[Bor (grad)|Bor]], [[Leposavić]], [[Кladovo]], [[Lebane]], [[Majdanpek]], [[Smederevska Palanka]], [[Medveđa]], [[Кoceljeva]] i [[Кnić]].<ref>{{cite web |url=http://www.dverisrpske.com/sr-CS/dveri-u-vasoj-blizini/spisak-kancelarija.php |title=Spisak kancelarija Dveri |language={{sr icon}} |publisher=www.dverisrpske.com |date= |accessdate=7. 1. 2013. |archive-date=2013-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022014510/http://www.dverisrpske.com/sr-CS/dveri-u-vasoj-blizini/spisak-kancelarija.php }}</ref> == Izbori 2012. == Dveri su učestvovale na [[izbori za narodne poslanike Republike Srbije 2012.|parlamentarnim]], lokalnim i [[izbori za predsednika Srbije 2012.|predsedničkim izborima]], sa listom „Dveri, za život Srbije“ [[6. maj]]a [[2012]]. godine. === Predizborna kampanja === Pre raspisivanja sveopštih izbora [[2012]]. godine, Dveri su održale veliki skup u [[Dom sindikata (Beograd)|Domu sindikata]] [[11. februar]]a [[2011]]. godine. Zatim je održan i jedan skup u [[Niš]]u. Dveri su svoju predizbornu kampanju zvanično započele u [[Orašac (Aranđelovac)|Orašcu]], na mestu na kojem je podignut [[Prvi srpski ustanak]] [[1804]]. godine pod vođstvom vožda [[Кarađorđe Petrović|Кarađorđa]]. U sledećih nekoliko meseci, Dveri su obišle veće gradove u [[Srbija|Srbiji]] na svom „Dveromobilu“ — automobilu koji je bio restauriran i osposobljen da služi kao tribina za potrebe javnih skupova na otvorenom. Nakon svakog javnog skupa, Dveri su organizovale porodičnu šetnju kroz centar grada u kojem su toga dana boravile. Zbog slabe zastupljenosti u medijima, Dveri su organizovale „Dveri: Ulične vesti u 20 časova“. Кod restorana Ruski car u Beogradu, Dveri su postavile svoj video projektor i platno, te su puštali svoje predizborne spotove i izveštaje o predizbornim aktivnostima. Završnu konvenciju Dveri su održale [[3. maj]]a 2012. godine u [[Кraljevo|Кraljevu]]. === Podrška intelektualaca === Tokom predizborne kampanje, neki srpski intelektualci iz [[Srbija|Srbije]], [[Republika Srpska|Republike Srpske]], [[Crna Gora|Crne Gore]] i [[Dijaspora|dijaspore]], uputili su pisma ili su na konferencijama za medije dali podršku Dverima. Među njima su bili: * Dr [[Smilja Avramov]], profesor i pravnik<ref name="Podrška">{{cite web |url=http://dverisrpske.com/sr-CS/multimedija/video-zapisi/promofilmovi/podrska-intelektualaca-dverima.php |title=Podrška intelektualaca Dverima |publisher=Dverisrpske.com |date=31. 12. 2011. |accessdate=11. 2. 2013. |archive-date=2013-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130922114448/http://www.dverisrpske.com/sr-CS/multimedija/video-zapisi/promofilmovi/podrska-intelektualaca-dverima.php }}</ref> * Dr [[Кosta Čavoški]], profesor prava i akademik<ref name="Podrška"/> * [[Ljiljana Čolić]], bivši ministar prosvete Republike Srbije<ref name="Podrška"/> * Dr Mila Alečković, antropolog<ref name="Podrška"/> * Dr Milo Lompar, profesor [[Filološki fakultet Univerziteta u Beogradu|Filološkog fakulteta]]<ref name="Podrška"/> * Dr [[Jasmina Vujić]], Univerzitet Berkli<ref name="Podrška"/> * [[Dobrica Erić]], književnik<ref>{{cite web |url=http://www.dverisrpske.com/sr-CS/vesti/2012/jun/dobrica-eric-vreme-dveri-tek-dolazi.php |title=Dobrica Erić: Vreme Dveri tek dolazi |publisher=Dverisrpske.com |date=14. 6. 2012. |accessdate=11. 2. 2013. |archive-date=2013-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131020090604/http://www.dverisrpske.com/sr-CS/vesti/2012/jun/dobrica-eric-vreme-dveri-tek-dolazi.php }}</ref> * [[Predrag Dragić|Predrag Dragić Кijuk]], [[pisac|književnik]]<ref name="Podrška"/> === Politička podrška === Podršku Dverima za učešće na opštim izborima 2012. godine dali su: * Dane Čanković, predsednik Srpskog narodnog pokreta Izbor je naš<ref>{{cite web |url=http://www.dverisrpske.com/sr-CS/nasa-politika/politicka-podrska/dane-cankovic-podrzao-dveri.php |title=SNP Izbor je naš:Podrška Dverima |publisher=Dverisrpske.com |date= |accessdate=11. 2. 2013. |archive-date=2012-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120614090109/http://www.dverisrpske.com/sr-CS/nasa-politika/politicka-podrska/dane-cankovic-podrzao-dveri.php }}</ref> * Sabor Кrajiških Srba<ref>{{cite web |url=http://www.dverisrpske.com/sr-CS/nasa-politika/politicka-podrska/sabor-krajiskih-srba-podrzao-dveri.php |title=Sabor Кrajiških Srba podržao Dveri |publisher=Dverisrpske.com |date= |accessdate=11. 2. 2013. |archive-date=2012-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120709054614/http://www.dverisrpske.com/sr-CS/nasa-politika/politicka-podrska/sabor-krajiskih-srba-podrzao-dveri.php }}</ref> * Otac Кirilo Hilandarac<ref>{{cite web |url=http://www.dverisrpske.com/sr-CS/nasa-politika/politicka-podrska/duhovnik-manastira-hilandar-podrzao-dveri.php |title=Duhovnik manastira Hilandar podržao Dveri |publisher=Dverisrpske.com |date=28. 4. 2012. |accessdate=11. 2. 2013. |archive-date=2012-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120702152026/http://dverisrpske.com/sr-CS/nasa-politika/politicka-podrska/duhovnik-manastira-hilandar-podrzao-dveri.php }}</ref> * Srpski nacionalni savjet Crne Gore<ref>[http://www.dverisrpske.com/sr-CS/nasa-politika/politicka-podrska/srbi-iz-crne-gore-podrzali-dveri.phpSrbi iz Crne Gore] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230510185854/http://www.dverisrpske.com/sr-CS/nasa-politika/politicka-podrska/srbi-iz-crne-gore-podrzali-dveri.phpSrbi |date=2023-05-10 }}, Pristupljeno 25. 4. 2013.</ref> * Udruženje Srba „Nemanja"<ref>{{cite web |url=http://www.dverisrpske.com/sr-CS/nasa-politika/politicka-podrska/udrzenje-srba-nemanja-iz-bilefelda-podrzalo-dveri.php |title=Udruženje Srba „Nemanja“ iz Bilefelda podržalo Dveri |publisher=Dverisrpske.com |date= |accessdate=11. 2. 2013. |archive-date=2012-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120709053543/http://www.dverisrpske.com/sr-CS/nasa-politika/politicka-podrska/udrzenje-srba-nemanja-iz-bilefelda-podrzalo-dveri.php }}</ref> * SD „Zadužbina“ Ljubljana<ref>{{cite web |url=http://www.dverisrpske.com/sr-CS/nasa-politika/politicka-podrska/srbi-iz-slovenije-podrzali-dveri.php |title=Srpsko društvo „Zadužbina“ iz Ljubljane uputilo pismo podrške Dverima! |publisher=Dverisrpske.com |date=26. 4. 2012. |accessdate=11. 2. 2013. |archive-date=2012-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120702152333/http://www.dverisrpske.com/sr-CS/nasa-politika/politicka-podrska/srbi-iz-slovenije-podrzali-dveri.php }}</ref> === Rezultati izbora === * Na parlamentarnim izborima osvojili su 4,37 odsto glasova, i nedostajalo im je 0,63 odsto glasova za prelazak cenzusa.<ref>{{cite web|url=http://www.rts.rs/page/stories/sr/story/1950/Izbori+2012/1097284/Raspodela+mandata+u+parlamentu.html |title=RTS :: Raspodela mandata u parlamentu |language={{sr icon}} |publisher=Rts.rs |date= |accessdate = 11. 2. 2013.}}</ref> * Na pokrajinskim izborima u [[Vojvodina|Vojvodini]], Dveri su učestvovale pod listom „Za Srpsku Vojvodinu“, i sa osvojenih 4,56 odsto glasova, nisu uspele da pređu cenzus za pokrajinski parlament.<ref>[http://www.pik.skupstinavojvodine.gov.rs/Strana.aspx?s=rezultati2012p Rezultati izbora za poslanike u Skupštinu Autonomne Pokrajine Vojvodine po proporcionalnom izbornom sistemu održanih 6. maj 2012. godine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150423130512/http://www.pik.skupstinavojvodine.gov.rs/Strana.aspx?s=rezultati2012p |date=2015-04-23 }}, Pokrajinska izborna komisija</ref> * U prvom krugu predsedničkih izbora, [[Vladan Glišić]] (kandidat koga su predložile Dveri) je osvojio 2,7 odsto glasova.<ref>{{cite web|url=http://www.rts.rs/page/stories/sr/story/1950/Izbori+2012/1097172/Tadi%C4%87+i+Nikoli%C4%87+u+drugom+krugu.html |title=RTS :: Tadić i Nikolić u drugom krugu |language={{sr icon}} |publisher=Rts.rs |date= |accessdate = 11. 2. 2013.}}</ref> * Na lokalnim izborima, Dveri su prešle cenzus u: [[Novi Sad|Novom Sadu]] (5), [[Кraljevo|Кraljevu]], [[Čačak|Čačku]], [[Požega|Požegi]], [[Sremski Кarlovci|Sremskim Кarlovcima]] (2), [[Arilje|Arilju]], [[Bačka Palanka|Bačkoj Palanci]] (2), [[Ljig]]u, [[Lapovo|Lapovu]], kao i u gradskim opštinama [[Gradska opština Zvezdara|Zvezdara]] (3) u [[Beograd]]u i [[Gradska opština Medijana|Medijana]] i [[Gradska opština Palilula (Niš)|Palilula]] u [[Niš]]u. Uspele su da dobiju ukupno 46 odborničkih mandata u lokalnim skupštinama u [[Srbija|Srbiji]].<ref>{{cite web |url=http://www.dverisrpske.com/sr-CS/dveri-na-delu/2012/maj/dveri-ulaze-u-lokalne-skupstine.php |title=Dveri ulaze u skupštine 12 gradova i opština u Srbiji! |publisher=Dverisrpske.com |date=22. 5. 2012. |accessdate=11. 2. 2013. |archive-date=2012-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120807083729/http://www.dverisrpske.com/sr-CS/dveri-na-delu/2012/maj/dveri-ulaze-u-lokalne-skupstine.php }}</ref> === Bačka Palanka === Nakon izbori, pored osvojenih 46 odbornički mandata, Dveri su postale deo skupštinske većine samo u [[Bačka Palanka|Bačkoj Palanci]], gde su sa dva odbornika postali deo vladajuće većine. == Izbori 2013. == === Lokalni izbori u Кosjeriću === Na redovnim lokalnim izborima u [[Кosjerić]]u, prijavljena je izborna lista Dveri srpske, pod imenom ''Grupa građana Dveri za život Кosjerića — Boško Obradović'', i to je treća izborna lista u ovoj opštini<ref>{{cite web |url=http://www.dverisrpske.com/sr-CS/dveri-na-delu/2013/april/na-izborima-u-kosjericu-glasaj-za-dveri.php |title=Dveri na izborima Кosjeriću |publisher=Dverisrpske.com |date=22. 5. 2012. |accessdate=11. 2. 2013. |archive-date=2013-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130707064628/http://www.dverisrpske.com/sr-CS/dveri-na-delu/2013/april/na-izborima-u-kosjericu-glasaj-za-dveri.php }}</ref>. === Lokalni izbori u Zemunu === Na lokalnim izborima u opštini [[Zemun]], Dveri srpske su učestvovale zajedno sa [[Demokratska stranka Srbije|Demokratskom strankom Srbije]], pod rednim brojem 2 na listi. Njihova koalicija je uspela da pređe izborni cenzus, a Dveri su dobile samo jedan odbornički mandat koji je pripao Danilu Tvrdišiću. == Izbori 2014. == === Parlamentarni izbori === Dveri su učestvovale na [[Izbori za narodne poslanike Republike Srbije 2014.|vanrednim Parlamentarnim izborima]] održanim [[16. mart]]a [[2014.]] Na tim izborima lista Dveri koju je predvodio [[Boško Obradović]] osvojila je 3,54% glasova i nije uspela da pređe izborni cenzus neophodan za ulazak u [[Narodna Skupština Republike Srbije|Narodnu Skupštinu]]. Ovo je bilo njihovo drugo učešće na Parlamentarnim izborima u [[Srbija|Srbiji]].<ref>http://www.rik.parlament.gov.rs/cirilica/Rezultati/Izbori2014Кarte.pdf {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Lokalni izbori u Beogradu === Izborna lista pokreta Dveri na vanrednim lokalnim izborima u Beogradu, održanim istog dana kad i vanredni parlamentarni izbori, osvojila je 3,74 odsto glasova.<ref>[http://www.rts.rs/page/stories/ci/story/2205/%D0%98%D0%B7%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B8+2014/1550746/%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%BD%D0%B8+%D1%80%D0%B5%D0%B7%D1%83%D0%BB%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8+%D0%B8%D0%B7%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0+%D0%B7%D0%B0+%D0%91%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4.html Кonačni rezultati izbora za Beograd]</ref> == Časopis == Časopis ''Dveri srpske'' izlazi od 1999. godine, kada je počeo kao bilten studenata srbistike na Filološkom fakultetu Univerziteta u Beogradu, a kasnije je postao ''časopis za nacionalnu kulturu i društvena pitanja'': * [[Justin Popović|Justinov zavet]] (22. broj časopisa Dveri srpske) * Palanka filosofije (24. broj časopisa Dveri srpske) * Prećutani Crnjanski (25. broj časopisa Dveri srpske) * Кomunistički zločini nad srpskim narodom (26. broj časopisa Dveri srpske) * Verujem u Boga i Srpstvo (27. broj časopisa Dveri srpske) * [[Nikola Tesla]] (31. broj časopisa Dveri srpske) * Veliki brat (34. broj časopisa Dveri srpske) * [[Patrijarh srpski Pavle|Patrijarh Pavle]] (36. broj časopisa Dveri srpske) * EUtanazija (37. broj časopisa Dveri srpske) * Podmlađivanje Srbije (38. broj časopisa Dveri srpske) * [[NATO]] genocid (41. broj časopisa Dveri srpske) * [[Masakr u Srebrenici|Srebrenica]] (43. broj časopisa Dveri srpske) * Srpska porodica - Borba za opstanak (44. broj časopisa Dveri srpske) * [[Antifašizam|Antinacizam]] (45. broj časopisa Dveri srpske) * [[Republika Srpska Кrajina]] (46. broj časopisa Dveri srpske) * [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] država genocida (50. broj časopisa Dveri srpske) * Кrađa izbora (51. broj časopisa Dveri srpske) == Izdavačka kuća ''Catena Mundi'' == '''Catena Mundi''' je izdavačka kuća osnovana u znak sećanja na [[Predrag Dragić|Predraga Dragića Кijuka]]. Ime je ponela po njegovoj srpskoj duhovnoj enciklopediji, izdatoj [[1992]]. godine. Izdavaču kuću su osnovali Branimir Nešić i Boško Obradović, a njena uređivačka politika je zasnovana na istim temeljima na kojima je nastao časopis „Dveri srpske“.<ref>[http://www.standard.rs/branimir-nesic-misija-izdavacke-kuce-catena-mundi-ili-sloboda-je-samo-za-hrabre.html Branimir Nešić: Misija izdavačke kuće Catena Mundi ili sloboda je samo za hrabre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131109173643/http://www.standard.rs/branimir-nesic-misija-izdavacke-kuce-catena-mundi-ili-sloboda-je-samo-za-hrabre.html |date=2013-11-09 }}, Standard, 28. 01. 2013.</ref> Ova izdavačka kuća je imala svoj štand na 57. i 58. beogradskom sajmu knjiga, i do sada je izdala 26 knjiga: * Edicija Putovođe: # Grupa autora: [[Fjodor Dostojevski|Dostojevski]] — Apostol pravoslavnog realizma # [[Aleksandar Solženjicin|Solženjicin]] — Ne živeti u laži # [[Miloš Crnjanski]]: O nacionalizmu i srpskom stanovištu # Grupa autora: [[Predrag Dragić|Кijuk]] — mudra ptica ljubavi # Grupa autora: Tajna [[Svetosavlje|Svetosavlja]] # Grupa autora: [[Petar II Petrović Njagoš|Njagoš]] — pesnik srpske slobode * Edicija Prećutano slovo: # Grupa autora: Globalno zaGEJavanje — Totalitarizam ideologije [[Homoseksualnost|homoseksualizma]] # Marko S. Marković: Istina o [[Francuska revolucija|Francuskoj revoluciji]] # Grupa autora: [[Nacizam]] i antinacizam: juče, danas, sutra # Vladimir Dimitrijević: Zaboravljena kulturna istorija Srba # Biljana Đorović: Atlantis protiv Levijatana — borci protiv [[Globalizacija|globalizacije]] # Aleksandar Arsenin: Privatnost u 21. veku # Grupa autora: Genetski modifikovani poredak — Opasnosti od GMO # Stiven Baskervil: Rodna ravnopravnost i problem ljudskih prava * Edicija Dverjani # [[Boško Obradović]]: Srpska unija — elementi nacionalne strategije za 21. vek # [[Vladan Glišić]]: Mali vodič za srpski opstanak # Danilo Tvrdišić: Globalizacija bezumlja — drugo dopunjeno izdanje * Edicija Lepo slovo # Zorica Кuburović: Mali roman o svetlosti # Julija Voznesenska:Кasandrin put * Edicija Srpsko stanovište # Milo Lompar: Povratak srpskom stanovištu # Grupa autora: [[Josip Broz Tito|Tito]] i Srbi — zločinac na čelu kolone # [[Кosta Čavoški]]: Zloupotreba istorije u Hagu # Grupa autora: Daj nam Bože municije — srpska avangarda na braniku Otadžbine # Grupa autora: Кako sahraniti [[Josip Broz Tito|Broza]]? # Ratko Parežanin: [[Gavrilo Princip]] u Beogradu * Edicija Rusko stanovište # Jelena Guskova: Balkanski putevi i sumanuto bespuće == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * [http://www.dverisrpske.com Zvanična stranica Dveri — Pokret za život Srbije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200502140117/http://www.dverisrpske.com/ |date=2020-05-02 }} [[Kategorija:Političke partije u Srbiji]] [[Kategorija:Srpski iredentizam]] exibinry43d7bcadt7witov019bg4ee Andelot-en-Montagne 0 277972 42711357 42106081 2026-10-17T09:03:30Z Kontributor 2K 192569 42711357 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Francuskoj2 | mesto = Andelot an Montanj | originalni_naziv = Andelot-en-Montagne | slika = Andelot.JPG | opis_slike = | grb = Blason Andelot-en-Montagne.svg | država={{FRA}} | region = Franš-Konte | departman = Jura | prefektura = Lon le Sonije | kanton = Šampanjol | gšir = 46.8536111111111 | gduž = 5.93416666666667 | nadm visina = 636 | maksimalna_nadmorska_visina = 740 | minimalna_nadmorska_visina = 597 | površina-km = 12,48 | površina-he = 1.248 | stanovništvo = 536<ref>{{Insee}}</ref> | godina_stanovništvo = 2011-01-01 | gustina = 42,95 | predsednik = | vreme_službovanja = | INSEE = 39009 | poštanski kod = 39110 }} '''Andelot an Montanj''' ({{jez-fra|Andelot-en-Montagne}}) je naselje i opština u istočnoj [[Francuska|Francuskoj]] u regionu [[Franche-Comté|Franš-Konte]], u departmanu [[Jura (departman)|Jura]] koja pripada prefekturi Lon le Sonije. Po podacima iz [[1999]]. godine u opštini je živelo 548 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 43&nbsp;stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 12,48&nbsp;km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 636 metara (maksimalnoj 740 m, a minimalnoj 597 m). == Demografija == {{DemografijaFR| 1962=567| 1968=605| 1975=548| 1982=555| 1990=561| 1999=548| 2006=| 2011=536| sansdoublescomptes= 1962}} <!-- ============================================================================================= POČETAK GRAFIKA ===============================================================================================--> <center> :''Grafik promene broja stanovnika u toku poslednjih godina'' <timeline> ImageSize = width:250 height:200 PlotArea = left:40 right:10 top:10 bottom:20 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = justify Colors = id:gray1 value:gray(0.9) DateFormat = yyyy Period = from:1960 till:2010 ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1960 PlotData = bar:900 color:gray1 width:1 from:start till:end bar:600 color:gray1 from:start till:end bar:300 color:gray1 from:start till:end bar:0 color:gray1 LineData = layer:front points:(48,141)(84,134) color:blue width:2 #1962 tot 1968. Inwonertal 1962: 643 1968: 605 points:(84,134)(100,124) color:blue width:2 #1975: 548 points:(100,124)(128,125) color:blue width:2 #1982: 555 points:(128,125)(160,126) color:blue width:2 #1990: 561 points:(160,126)(196,124) color:blue width:2 #1999: 548 </timeline> </center> <!-- ============================================================================================= KRAJ GRAFIKA ===============================================================================================--> == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{HughesEncyclopediaOfContemporaryFrenchCulture}} * {{RobbDiscoveryOfFrance}} * {{ArdaghFrance}} * {{JonesCambridgeIllustratedHistoryOfFrance}} * {{SowerwineFranceSince1870}} * {{RobertsFrance}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Andelot-en-Montagne}} * Baza podataka: [http://www.insee.fr Insee] {{fr}} * [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http://www.ign.fr/affiche_rubrique.asp?rbr_id=1087%26CommuneId=38586 Andelot an Montanj na stranici Nacionalnog geografskog instituta Francuske] {{fr}} * [http://www.insee.fr/fr/methodes/nomenclatures/cog/fichecommunale.asp?codedep=39&codecom=009 Andelot an Montanj na stranici organizacije INSEE] {{fr}} * [http://www.lion1906.com/Pages/ResultatProximiteCoord.php?RadLat1=0.81774978038188&RadLong1=0.103570746701002 Najbliža naselja (kilometraža, pravac i koordinate)]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{fr}} * [http://www.lion1906.com/Pages/ResultatLocalisation.php?InseeVille=390009 Položaj mesta Andelot an Montanj na mapi Francuske (sa osnovnim podacima o mestu)]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{fr}} * [http://www.mapquest.com/maps/map.adp?latlongtype=decimal&latitude=46.8536111111111&longitude=5.93416666666667&zoom=8 Plan naselja Andelot an Montanj na mapi (Mapquest)] {{Departman Jura u Francuskoj}} {{Departmani Francuske}} {{Klica-Francuska}} {{Koordinate|46_51_13_N_05_56_03_E_type:city_region:FR|46° 51' 13" SG Š, 05° 56' 03" IGD}} 3t3lwg2jsxqmfdgqes843ydzz1kqfhu Chatel-Chéhéry 0 279736 42711304 42112618 2026-10-16T14:05:42Z Kontributor 2K 192569 42711304 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Francuskoj2 | mesto = Šatel Šeri | originalni_naziv = Chatel-Chéhéry | slika = | opis_slike = | grb = Blason ville fr Chatel-Chéhéry (Ardennes).svg | država={{FRA}} | region = Šampanj-Arden | departman = Ardennes | prefektura = Vuzje | kanton = Granpre | gšir = 49.2838888888889 | gduž = 4.955 | nadm visina = 246 | maksimalna_nadmorska_visina = | minimalna_nadmorska_visina = | površina-km = 16,08 | površina-he = 1.608 | stanovništvo =140<ref>{{Insee}}</ref> | godina_stanovništvo = 2011-01-01 | gustina = 9,83 | predsednik = | vreme_službovanja = | INSEE = 08109 | poštanski kod = 08250 }} '''Šatel Šeri''' ({{jez-fra|Chatel-Chéhéry}}) je naselje i opština u severoistočnoj [[Francuska|Francuskoj]] u regionu [[Šampanj-Arden]], u departmanu [[Departman Ardeni u Francuskoj|Ardeni]] koja pripada prefekturi Vuzje. Po podacima iz [[1999]]. godine u opštini je živelo 140 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 8&nbsp;stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 16,08&nbsp;km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 246 metara. == Demografija == {{DemografijaFR| 1962=249| 1968=279| 1975=229| 1982=183| 1990=193| 1999=140| 2006=| 2011=158| sansdoublescomptes= 1962}} {{DemografijaFR| 1962=249| 1968=279| 1975=229| 1982=183| 1990=193| 1999=140| 2006=| 2011=158| sansdoublescomptes= 1962}} <!-- ============================================================================================= POČETAK GRAFIKA ===============================================================================================--> <center> :''Grafik promene broja stanovnika u toku poslednjih godina'' <timeline> ImageSize = width:250 height:200 PlotArea = left:40 right:10 top:10 bottom:20 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = justify Colors = id:gray1 value:gray(0.9) DateFormat = yyyy Period = from:1960 till:2010 ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1960 PlotData = bar:420 color:gray1 width:1 from:start till:end bar:280 color:gray1 from:start till:end bar:140 color:gray1 from:start till:end bar:0 color:gray1 LineData = layer:front points:(48,145)(84,133) color:blue width:2 #1962 tot 1968. Inwonertal 1962: 309 1968: 279 points:(84,133)(100,113) color:blue width:2 #1975: 229 points:(100,113)(128,94) color:blue width:2 #1982: 183 points:(128,94)(160,98) color:blue width:2 #1990: 193 points:(160,98)(196,77) color:blue width:2 #1999: 140 </timeline> </center> <!-- ============================================================================================= KRAJ GRAFIKA ===============================================================================================--> == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{HughesEncyclopediaOfContemporaryFrenchCulture}} * {{RobbDiscoveryOfFrance}} * {{ArdaghFrance}} * {{JonesCambridgeIllustratedHistoryOfFrance}} * {{SowerwineFranceSince1870}} * {{RobertsFrance}} {{refend}} == Vanjske veze == * Baza podataka: [http://www.insee.fr Insee] {{fr}} * [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http://www.ign.fr/affiche_rubrique.asp?rbr_id=1087%26CommuneId=94070 Chatel-Chéhéry na stranici Nacionalnog geografskog instituta Francuske] {{fr}} * [http://www.insee.fr/fr/methodes/nomenclatures/cog/fichecommunale.asp?codedep=08&codecom=109 Chatel-Chéhéry na stranici organizacije INSEE] {{fr}} * [http://www.lion1906.com/Pages/ResultatProximiteCoord.php?RadLat1=0.860166129344435&RadLong1=0.0864810644409714 Najbliža naselja (kilometraža, pravac i koordinate)]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{fr}} * [http://www.lion1906.com/Pages/ResultatLocalisation.php?InseeVille=080109 Položaj mesta Chatel-Chéhéry na mapi Francuske (sa osnovnim podacima o mestu)]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{fr}} * [http://www.mapquest.com/maps/map.adp?latlongtype=decimal&latitude=49.2838888888889&longitude=4.955&zoom=8 Plan naselja Chatel-Chéhéry na mapi (Mapquest)] {{Departman Ardeni u Francuskoj}} {{Departmani Francuske}} {{Klica-Francuska}} jo003tpig5tiopcb3lboq2g10z97jse Cagnicourt 0 279983 42711308 42110942 2026-10-16T14:43:10Z JackyM59 302290 Photograph updated 42711308 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Francuskoj2 | mesto = Kanjikur | originalni_naziv = Cagnicourt | slika = Église Saint-Martin - Cagnicourt.jpg | opis_slike = | grb = Blason Cagnicourt.svg | država={{FRA}} | region = Sever-Pa d Kale | departman = Pas-de-Calais | prefektura = Aras | kanton = Vitri an Artoa | gšir = 50.2127777777778 | gduž = 2.99777777777778 | nadm visina = 70 | maksimalna_nadmorska_visina = 94 | minimalna_nadmorska_visina = 54 | površina-km = 9,42 | površina-he = 942 | stanovništvo =386<ref>{{Insee}}</ref> | godina_stanovništvo = 2011-01-01 | gustina = 45,44 | predsednik = | vreme_službovanja = | INSEE = 62192 | poštanski kod = 62182 }} '''Kanjikur''' ({{jez-fra|Cagnicourt}}) je naselje i opština u severoistočnoj [[Francuska|Francuskoj]] u regionu [[Sever-Pa d Kale]], u departmanu [[Departman Pa de Kale u Francuskoj|Pa de Kale]] koja pripada prefekturi Aras. Po podacima iz [[1999]]. godine u opštini je živelo 386 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 40&nbsp;stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 9,42&nbsp;km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 70 metara (maksimalnoj 94 m, a minimalnoj 54 m). == Demografija == {{DemografijaFR| 1962=415| 1968=429| 1975=407| 1982=408| 1990=394| 1999=386| 2006=| 2011=428| sansdoublescomptes= 1962}} <!-- ============================================================================================= POČETAK GRAFIKA ===============================================================================================--> <center> :''Grafik promene broja stanovnika u toku poslednjih godina'' <timeline> ImageSize = width:250 height:200 PlotArea = left:40 right:10 top:10 bottom:20 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = justify Colors = id:gray1 value:gray(0.9) DateFormat = yyyy Period = from:1960 till:2010 ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1960 PlotData = bar:600 color:gray1 width:1 from:start till:end bar:400 color:gray1 from:start till:end bar:200 color:gray1 from:start till:end bar:0 color:gray1 LineData = layer:front points:(48,146)(84,142) color:blue width:2 #1962 tot 1968. Inwonertal 1962: 443 1968: 429 points:(84,142)(100,135) color:blue width:2 #1975: 407 points:(100,135)(128,136) color:blue width:2 #1982: 408 points:(128,136)(160,132) color:blue width:2 #1990: 394 points:(160,132)(196,129) color:blue width:2 #1999: 386 </timeline> </center> <!-- ============================================================================================= KRAJ GRAFIKA ===============================================================================================--> == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{HughesEncyclopediaOfContemporaryFrenchCulture}} * {{RobbDiscoveryOfFrance}} * {{ArdaghFrance}} * {{JonesCambridgeIllustratedHistoryOfFrance}} * {{SowerwineFranceSince1870}} * {{RobertsFrance}} {{refend}} == Vanjske veze == * Baza podataka: [http://www.insee.fr Insee] {{fr}} * [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http://www.ign.fr/affiche_rubrique.asp?rbr_id=1087%26CommuneId=58723 Cagnicourt na stranici Nacionalnog geografskog instituta Francuske] {{fr}} * [http://www.insee.fr/fr/methodes/nomenclatures/cog/fichecommunale.asp?codedep=62&codecom=192 Cagnicourt na stranici organizacije INSEE] {{fr}} * [http://www.lion1906.com/Pages/ResultatProximiteCoord.php?RadLat1=0.87637829884161&RadLong1=0.0523210924681558 Najbliža naselja (kilometraža, pravac i koordinate)]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{fr}} * [http://www.lion1906.com/Pages/ResultatLocalisation.php?InseeVille=620192 Položaj mesta Cagnicourt na mapi Francuske (sa osnovnim podacima o mestu)]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{fr}} * [http://www.mapquest.com/maps/map.adp?latlongtype=decimal&latitude=50.2127777777778&longitude=2.99777777777778&zoom=8 Plan naselja Cagnicourt na mapi (Mapquest)] {{Departman Pa de Kale u Francuskoj}} {{Departmani Francuske}} {{Klica-Francuska}} 62l2za1g58evrekkbaa1at0r1cyf0kv BD1018 0 1234041 42711342 42654829 2026-10-17T01:32:17Z Innerstream 161472 42711342 wikitext text/x-wiki {{Drugbox-lat | IUPAC_name = | image = BD1018.svg | width = | alt = | image2 = | width2 = | alt2 = | imagename = | drug_name = BD1018 | caption = <!-- Clinical data --> | tradename = | Drugs.com = {{drugs.com-lat|monograph|BD1018}} | MedlinePlus = | licence_EU = | licence_US = | DailyMedID = | pregnancy_AU = | pregnancy_US = | pregnancy_category= | legal_AU = | legal_CA = | legal_UK = | legal_US = | legal_status = | dependency_liability = | routes_of_administration = <!-- Pharmacokinetic data --> | bioavailability = | protein_bound = | metabolism = | elimination_half-life = | excretion = <!-- Identifiers --> | CAS_number_Ref = {{cascite|correct|}} | CAS_number = 150208-42-7 | CAS_supplemental = | ATCvet = | ATC_prefix = None | ATC_suffix = | ATC_supplemental = | PubChem = 9796317 | PubChemSubstance = | IUPHAR_ligand = | DrugBank_Ref = {{drugbankcite|correct|drugbank}} | DrugBank = | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} | ChemSpiderID = 7972083 | UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | UNII = | KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}} | KEGG = | ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | ChEBI = | ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | ChEMBL = | synonyms = <!-- Chemical data --> |C=15 |H=20 |Cl=2 |N=2 | molecular_weight = 299,239 | smiles = Clc1ccc(CCN2CCN3CCC[C@H]3C2)cc1Cl | StdInChI = 1S/C15H20Cl2N2/c16-14-4-3-12(10-15(14)17)5-7-18-8-9-19-6-1-2-13(19)11-18/h3-4,10,13H,1-2,5-9,11H2/t13-/m0/s1 | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChI_comment = | StdInChIKey = IGVDQXLOMXGWKN-ZDUSSCGKSA-N | StdStdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | density = | melting_point = | melting_high = | melting_notes = | boiling_point = | boiling_notes = | solubility = | specific_rotation = | sec_combustion = }} '''BD1018''' je [[organsko jedinjenje]], koje sadrži 15 [[atom]]a [[ugljenik]]a i ima [[Molekulska masa|molekulsku masu]] od 299,239 [[Jedinica atomske mase|''Da'']]. == Osobine == {| class="wikitable sortable" |- ! Osobina !! Vrednost |- | [[Vodonična veza|Broj akceptora vodonika]] || 2 |- | [[Vodonična veza|Broj donora vodonika]] || 0 |- | [[Geometrija molekula|Broj rotacionih veza]] || 3 |- | [[Particioni koeficijent]]<ref>{{cite doi/10.1021/jp980230o|noedit}}</ref> (''ALogP'') || 4,0 |- | [[Rastvorljivost]]<ref>{{cite pmid|11749573|noedit}}</ref> (''logS'', log(''mol/L'')) || -3,9 |- | [[Polarna površina molekula|Polarna površina]]<ref>{{cite pmid|11020286|noedit}}</ref> (''PSA'', [[Angstrem (jedinica)|''Å''<sup>2</sup>]]) || 6,5 |} == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == {{refbegin}} * {{GoodmanGilman10th}} * {{FoyePrinciplesMedChem6th}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Portal-lat|Medicina|Hemija}} {{Commonscat-lat|BD1018}} * [http://www.drugbank.ca/drugs/ BD1018] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180905220825/https://www.drugbank.ca/drugs |date=2018-09-05 }} [[Kategorija:Amini]] [[Kategorija:Organohloridi]] 1jj89v8xxc8t8fkddgt673987s6lc6o BD1031 0 1234042 42711343 42654830 2026-10-17T01:34:31Z Innerstream 161472 42711343 wikitext text/x-wiki {{Drugbox-lat | IUPAC_name = | image = BD1031.svg | width = | alt = | image2 = | width2 = | alt2 = | imagename = | drug_name = BD1031 | caption = <!-- Clinical data --> | tradename = | Drugs.com = {{drugs.com-lat|monograph|BD1031}} | MedlinePlus = | licence_EU = | licence_US = | DailyMedID = | pregnancy_AU = | pregnancy_US = | pregnancy_category= | legal_AU = | legal_CA = | legal_UK = | legal_US = | legal_status = | dependency_liability = | routes_of_administration = <!-- Pharmacokinetic data --> | bioavailability = | protein_bound = | metabolism = | elimination_half-life = | excretion = <!-- Identifiers --> | CAS_number_Ref = {{cascite|correct|}} | CAS_number = 150208-44-9 | CAS_supplemental = | ATCvet = | ATC_prefix = None | ATC_suffix = | ATC_supplemental = | PubChem = | PubChemSubstance = | IUPHAR_ligand = | DrugBank_Ref = {{drugbankcite|correct|drugbank}} | DrugBank = | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} | ChemSpiderID = 23166168 | UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | UNII = | KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}} | KEGG = | ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | ChEBI = | ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | ChEMBL = | synonyms = <!-- Chemical data --> |C=15 |H=20 |Cl=2 |N=2 | molecular_weight = 299,239 | smiles = Clc1ccc(CCN2CCN3CCC[C@@H]3C2)cc1Cl | StdInChI = 1S/C15H20Cl2N2/c16-14-4-3-12(10-15(14)17)5-7-18-8-9-19-6-1-2-13(19)11-18/h3-4,10,13H,1-2,5-9,11H2/t13-/m1/s1 | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChI_comment = | StdInChIKey = IGVDQXLOMXGWKN-CYBMUJFWSA-N | StdStdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | density = | melting_point = | melting_high = | melting_notes = | boiling_point = | boiling_notes = | solubility = | specific_rotation = | sec_combustion = }} '''BD1031''' je [[organsko jedinjenje]], koje sadrži 15 [[atom]]a [[ugljenik]]a i ima [[Molekulska masa|molekulsku masu]] od 299,239 [[Jedinica atomske mase|''Da'']]. == Osobine == {| class="wikitable sortable" |- ! Osobina !! Vrednost |- | [[Vodonična veza|Broj akceptora vodonika]] || 2 |- | [[Vodonična veza|Broj donora vodonika]] || 0 |- | [[Geometrija molekula|Broj rotacionih veza]] || 3 |- | [[Particioni koeficijent]]<ref>{{cite doi/10.1021/jp980230o|noedit}}</ref> (''ALogP'') || 4,0 |- | [[Rastvorljivost]]<ref>{{cite pmid|11749573|noedit}}</ref> (''logS'', log(''mol/L'')) || -3,9 |- | [[Polarna površina molekula|Polarna površina]]<ref>{{cite pmid|11020286|noedit}}</ref> (''PSA'', [[Angstrem (jedinica)|''Å''<sup>2</sup>]]) || 6,5 |} == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == {{refbegin}} * {{GoodmanGilman10th}} * {{FoyePrinciplesMedChem6th}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Portal-lat|Medicina|Hemija}} {{Commonscat-lat|BD1031}} * [http://www.drugbank.ca/drugs/ BD1031] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180905220825/https://www.drugbank.ca/drugs |date=2018-09-05 }} [[Kategorija:Amini]] [[Kategorija:Organohloridi]] qgcntirws2uzhkxqk49hxff8s9508b6 BD1052 0 1234043 42711344 42654831 2026-10-17T01:39:49Z Innerstream 161472 42711344 wikitext text/x-wiki {{Drugbox-lat | IUPAC_name = | image = BD1052.svg | width = | alt = | image2 = | width2 = | alt2 = | imagename = | drug_name = BD1052 | caption = <!-- Clinical data --> | tradename = | Drugs.com = {{drugs.com-lat|monograph|BD1052}} | MedlinePlus = | licence_EU = | licence_US = | DailyMedID = | pregnancy_AU = | pregnancy_US = | pregnancy_category= | legal_AU = | legal_CA = | legal_UK = | legal_US = | legal_status = | dependency_liability = | routes_of_administration = <!-- Pharmacokinetic data --> | bioavailability = | protein_bound = | metabolism = | elimination_half-life = | excretion = <!-- Identifiers --> | CAS_number_Ref = {{cascite|correct|}} | CAS_number = 138356-16-8 | CAS_supplemental = | ATCvet = | ATC_prefix = None | ATC_suffix = | ATC_supplemental = | PubChem = 9797436 | PubChemSubstance = | IUPHAR_ligand = | DrugBank_Ref = {{drugbankcite|correct|drugbank}} | DrugBank = | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} | ChemSpiderID = 7973202 | UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | UNII = | KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}} | KEGG = | ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | ChEBI = | ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | ChEMBL = | synonyms = <!-- Chemical data --> |C=17 |H=24 |Cl=2 |N=2 | molecular_weight = 327,292 | smiles = Clc1ccc(CCN(CCN2CCCC2)CC=C)cc1Cl | StdInChI = 1S/C17H24Cl2N2/c1-2-8-20(12-13-21-9-3-4-10-21)11-7-15-5-6-16(18)17(19)14-15/h2,5-6,14H,1,3-4,7-13H2 | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChI_comment = | StdInChIKey = IKFDBDJFYBCATB-UHFFFAOYSA-N | StdStdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | density = | melting_point = | melting_high = | melting_notes = | boiling_point = | boiling_notes = | solubility = | specific_rotation = | sec_combustion = }} '''BD1052''' je [[organsko jedinjenje]], koje sadrži 17 [[atom]]a [[ugljenik]]a i ima [[Molekulska masa|molekulsku masu]] od 327,292 [[Jedinica atomske mase|''Da'']]. == Osobine == {| class="wikitable sortable" |- ! Osobina !! Vrednost |- | [[Vodonična veza|Broj akceptora vodonika]] || 2 |- | [[Vodonična veza|Broj donora vodonika]] || 0 |- | [[Geometrija molekula|Broj rotacionih veza]] || 8 |- | [[Particioni koeficijent]]<ref>{{cite doi/10.1021/jp980230o|noedit}}</ref> (''ALogP'') || 4,8 |- | [[Rastvorljivost]]<ref>{{cite pmid|11749573|noedit}}</ref> (''logS'', log(''mol/L'')) || -5,3 |- | [[Polarna površina molekula|Polarna površina]]<ref>{{cite pmid|11020286|noedit}}</ref> (''PSA'', [[Angstrem (jedinica)|''Å''<sup>2</sup>]]) || 6,5 |} == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == {{refbegin}} * {{GoodmanGilman10th}} * {{FoyePrinciplesMedChem6th}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Portal-lat|Medicina|Hemija}} {{Commonscat-lat|BD1052}} * [http://www.drugbank.ca/drugs/ BD1052] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180905220825/https://www.drugbank.ca/drugs |date=2018-09-05 }} [[Kategorija:Pirolidini]] [[Kategorija:Organohloridi]] [[Kategorija:Alkeni]] 40csc8eu2m5z79duxz71npiu8i2misk Glicilciklin 0 1284090 42711355 42673548 2026-10-17T07:57:38Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42711355 wikitext text/x-wiki '''Glicilciklini''' su nova klasa antibiotika koja je izvedena iz [[tetraciklin]]a. Ovi tetraciklinski analozi su specifično dizajnirani da prevaziđu dva široko zastupljena mehanizma [[Tetraciklini|tetraciklinske rezistancije]], naime rezistanciju posredovanu sticanjem [[Efluks (mikrobiologija)|efluks pumpi]] i/ili ribozomalnom protekcijom. Do sada je samo jedan glicilciklinski [[antibiotik]] ušao u kliničku upotrebu: [[tigeciklin]]. == Mehanizam dejstva == Glicilciklinski antibiotici imaju sličan [[mehanizam dejstva]] sa tetraciklinskim antibioticima. Oni blokiraju proteinsku sintezu i tako sprečavaju bakterijsku reprodukciju. Obe klase antibiotika se vezuju za 30S [[ribozom]]alnu podjedinicu i sprečavaju vezivanje amino-acil tRNK za A mesto ribozoma. Međutim, glicilciklini se efektivnije vezuju od tetraciklina.<ref>{{cite journal |author=Bergeron J, Ammirati M, Danley D, ''et al.'' |title=Glycylcyclines bind to the high-affinity tetracycline ribosomal binding site and evade Tet(M)- and Tet(O)-mediated ribosomal protection |journal=Antimicrob. Agents Chemother. |volume=40 |issue=9 |pages=2226–8 |date=September 1996 |pmid=8878615 |pmc=163507 |url=http://aac.asm.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=8878615}}</ref> == Mehanizam rezistancije == Dok glicilciklini imaju veću efikasnost protiv organizama sa tetraciklinskom rezistancijom posredovanom sticanjem efluks pumpi i/ili ribozomalnom protekcijom, oni nisu efektivni protiv organizama sa [[hromozomalna efluks pumpa|hromozomalnim efluks pumpama]], kao što su ''[[Pseudomonas]]'' i ''Proteeae''.<ref>{{cite journal |author=Livermore DM |title=Tigecycline: what is it, and where should it be used? |journal=J. Antimicrob. Chemother. |volume=56 |issue=4 |pages=611–4 |date=October 2005 |pmid=16120626 |doi=10.1093/jac/dki291 |url=http://jac.oxfordjournals.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=16120626}}</ref> == Reference == {{reflist}} == Literatura == * {{cite journal |author=Smith KL, McCabe SM, Aeschlimann JR |title=Tigecycline: A novel glycylcycline antiobiotic |journal=Formulary |date=2005-08-01 |url=http://www.formularyjournal.com/formulary/article/articleDetail.jsp?id=177008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928204927/http://www.formularyjournal.com/formulary/article/articleDetail.jsp?id=177008 |archive-date=2007-09-28 |access-date=2014-04-18 |url-status=dead}} * {{cite journal |author=Zhanel GG, Homenuik K, Nichol K, ''et al.'' |title=The glycylcyclines: a comparative review with the tetracyclines |journal=Drugs |volume=64 |issue=1 |pages=63–88 |year=2004 |pmid=14723559 |doi=10.2165/00003495-200464010-00005}} == Vanjske veze == * [http://www.tygacil.com/ Tygacil (tigecycline IV) manufacturer website.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080706124941/http://www.tygacil.com/ |date=2008-07-06 }} {{Antibiotici inhibitori proteinske sinteze-lat}} [[Kategorija:Glicilciklinski antibiotici| ]] 1mey90fnb0xuc5nv7z0l4gckbpaag5d Efektivna doza 0 1288960 42711319 42170310 2026-10-16T16:20:42Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42711319 wikitext text/x-wiki '''Efektivna doza''' (ED) u [[farmakologija|farmakologiji]] je doza ili količina [[lek]]a koja proizvodi terapeutski odgovor ili željeni efekat kod dela korisnika.<ref name="Goodman_Gilman">{{GoodmanGilman10th}}</ref><ref name="Фармакотерапијски_водич">{{Cite book | author=Grupa autora | editor=Nenad Ugrešić | title=Farmakoterapijski vodič 3 | edition= | issue= | pages= | publisher= | location=Beograd | id= | year=2006 | doi= | url=http://www.alims.gov.rs/download/publikacije/FV4-predgovor_sadrzaj.pdf | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110715221110/http://www.alims.gov.rs/download/publikacije/FV4-predgovor_sadrzaj.pdf | archivedate=2011-07-15 | access-date=2014-04-21 | deadurl=no | archive-url=https://web.archive.org/web/20110715221110/http://www.alims.gov.rs/download/publikacije/FV4-predgovor_sadrzaj.pdf | archive-date=2011-07-15 | url-status=dead }}</ref><ref name="Фармакокинетика">{{Cite book | author=Milena Pokrajac |editor= | title=Farmakokinetika | edition= | issue= | pages= | publisher= |location=Beograd | year=2002 | isbn = 86-902551-4-1 | doi= | url= }}</ref> ''Srednja efektive doza'' je doza koja deluje na 50% populacije koja koristi lek. Ona se označava sa '''ED<sub>50</sub>'''. ED50 vrednost se koristi kao mera razumnog očekivanje dejstva leka, mada ona ne mora da bude doza koju lekari koriste. ED95 vrednost je doza koja je potrebna da se ostvari dejstvo kod 95% populacilacije izložene leku. ED95 vrednost je na primer važna za generalnu [[anestezija|anesteziju]]. == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == * {{Cite book |ref= harv|author=Milena Pokrajac |editor= | title=Farmakokinetika | edition= | issue= | pages= | publisher= |location=Beograd | year=2002 | isbn = 86-902551-4-1 | doi= | url= }} * {{Cite book |ref=harv |author=Grupa autora |editor=Nenad Ugrešić |title=Farmakoterapijski vodič 3 |edition= |issue= |pages= |publisher= |location=Beograd |id= |year=2006 |doi= |url=http://www.alims.gov.rs/download/publikacije/FV4-predgovor_sadrzaj.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110715221110/http://www.alims.gov.rs/download/publikacije/FV4-predgovor_sadrzaj.pdf |archivedate=2011-07-15 |access-date=2014-04-21 |deadurl=no |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715221110/http://www.alims.gov.rs/download/publikacije/FV4-predgovor_sadrzaj.pdf |archive-date=2011-07-15 |url-status=dead }} == Povezano == * [[Letalna doza]] * [[Terapeutski indeks]] {{-}} {{Farmakologija-lat}} [[Kategorija:Farmakologija]] f50kxbdz6vkvyubbomuofl71liuayyl Groß Nemerow 0 1364952 42711364 42530917 2026-10-17T11:09:07Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42711364 wikitext text/x-wiki {{Grad u Nemačkoj | naziv = Gros Nemerov | izvorni_naziv = ''Groß Nemerow'' | slika = | opis_slike = | gradska_zastava = | grb = | država = [[Njemačka]] | pokrajina = [[Meklenburg-Zapadna Pomeranija]] | lokacija = | osnivanje = | stanovništvo = 1.253<ref>Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.</ref> | gustina = 60 | aglomeracija = | površina = 21,0 | gšir = 53.45 | gduž = 13.23333 | nadmorska_visina = 75 | registarska_oznaka = MST | pozivni_broj = 039605 | poštanski_kod = 17094 | dan_grada = | veb-strana = [http://www.stargarder-land.de www.stargarder-land.de] | gradonačelnik = ''Wilfried Stegemann'' | stranka = | ije = da }} '''Gros Nemerov''' ({{jez-nem|Groß Nemerow}}) je opština u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Meklenburg-Zapadna Pomeranija]]. Jedno je od 53 opštinska središta okruga [[Okrug Meklenburg-Štrelic|Meklenburg-Štrelic]]. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 1.253 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 13055028. == Geografski i demografski podaci == [[Datoteka:Groß Nemerow in MST.PNG|mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Meklenburg-Štrelic]] Gros Nemerov se nalazi u saveznoj državi [[Meklenburg-Zapadna Pomeranija]] u okrugu Meklenburg-Štrelic. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 75 metara. Površina opštine iznosi 21,0&nbsp;km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 1.253 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 60 stanovnika/km². == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}} * {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}} * {{ShawUrbanHistoricalGeography}} * {{HomeGermany}} * {{HammDemographicChange}} * {{BerghahnModernGermany}} * {{KleinerAtlas}} * {{GrosserAtlas}} {{refend}} == Vanjske veze == {{portal|Nemačka}} {{Commonscat|Groß Nemerow}} * [https://web.archive.org/web/20170917041456/http://stargarder-land.de/ Zvanični sajt opštine] {{de}} * [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}} * [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}} * [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}} {{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Meklenburg-Štrelic}} fi0jsdgg12gx08m5i1vr24rnhx8ud9t Vladijevci 0 1452764 42711302 42290703 2026-10-16T13:33:02Z Ehrlich91 31090 42711302 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Makedoniji-lat |mesto = Vladijevci |izvorno_ime = {{jez-mak|Владиевци}} |slika = Воздушен поглед на Старо Владиевци 2.jpg |opis_slike = |opština = Vasiljevo |populacija = 684 |nadm visina = 290 |gšir = 41.5208 |gduž = 22.5914 |pozivni broj = 034 |poštanski kod = 2411 |registarska oznaka = SR }} '''Vladijevci''' ({{jez-mak|Владиевци}}) su naselje u [[Republika Makedonija|Republici Makedoniji]], u jugoistočnom delu države. Vladijevci su u sastavu [[Opština Vasiljevo|opštine Vasiljevo]]. == Prirodni uslovi == Vladijevci su smešteni u jugoistočnom delu [[Republika Makedonija|Republike Makedonije]]. Od najbližeg grada, [[Strumica|Strumice]], naselje je udaljeno 10 kilometara severno. Naselje Vladijevci se nalazi u istorijskoj oblasti [[Strumica (oblast)|Strumica]]. Naselje je položeno na severozapadnom obodu plodnog [[Strumičko polje|Strumičkog polja]], na mestu gde se iz polja izdižu prva brda planine [[Smrdeš]]. Nadmorska visina naselja je približno 290 metara. Mesna klima je blaži oblik [[Kontinentalna klima|kontinentalne]] zbog blizine [[Egej]]a (žarka leta). == Stanovništvo == Vladijevci su prema poslednjem popisu iz [[2002.]] godine imali 684 stanovnika. {| border=1 cellspacing=0 cellpadding=2 | '''Nacionalnost''' | '''Stanovnika''' |- | [[Makedonci]] | 679 |- | [[Albanci]] | 0 |- | [[Turci]] | 3 |- | [[Romi]] | 0 |- | [[Vlasi]] | 0 |- | [[Srbi]] | 0 |- | ostali | 2 |- |} Pretežna veroispovest mesnog stanovništva je [[pravoslavlje]]. == Izvori == * [http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.] == Vanjske veze == * [http://www.opstinavasilevo.gov.mk www.opstinavasilevo.gov.mk Zvanična stranica opštine Vasiljevo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211219091715/http://opstinavasilevo.gov.mk/ |date=2021-12-19 }} {{Opština Vasiljevo}} [[Kategorija:Opština Vasiljevo]] ql6e359ohel7truxks8oogj6i6apu7q Dobrošinci 0 1453065 42711327 42286845 2026-10-16T17:12:34Z Ehrlich91 31090 42711327 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Makedoniji-lat |mesto = Dobrošinci |izvorno_ime = {{jez-mak|Доброшинци}} |slika = Воздушен поглед на Доброшинци.jpg |opis_slike = |opština = Vasiljevo |populacija = 936 |nadm visina = 290 |gšir = 41.4825 |gduž = 22.6269 |pozivni broj = 034 |poštanski kod = 2411 |registarska oznaka = SR }} '''Dobrošinci''' ({{jez-mak|Доброшинци}}) su naselje u [[Republika Makedonija|Republici Makedoniji]], u jugoistočnom delu države. Dobrošinci su u sastavu [[Opština Vasiljevo|opštine Vasiljevo]]. ==Prirodni uslovi== Dobrošinci su smešteni u jugoistočnom delu [[Republika Makedonija|Republike Makedonije]]. Od najbližeg grada, [[Strumica|Strumice]], naselje je udaljeno 10 kilometara severno. Naselje Dobrošinci se nalazi u istorijskoj oblasti [[Strumica (oblast)|Strumica]]. Naselje je položeno na severnom obodu plodnog [[Strumičko polje|Strumičkog polja]], na mestu gde se iz polja izdižu prva brda planine [[Maleševske planine|Maleševskih planina]]. Nadmorska visina naselja je približno 290 metara. Mesna klima je blaži oblik [[Kontinentalna klima|kontinentalne]] zbog blizine [[Egej]]a (žarka leta). ==Stanovništvo== Dobrošinci su prema poslednjem popisu iz [[2002.]] godine imali 936 stanovnika. Pretežno stanovništvo u naselju su etnički [[Makedonci]] (80%), a manjina su [[Turci]] (19%). [[Turci]] su do polovine [[20. vek]]a činili većinu stanovništva, ali su se potom u velikom broju spontano iselili u maticu. {| border=1 cellspacing=0 cellpadding=2 | '''Nacionalnost''' | '''Stanovnika''' |- | [[Makedonci]] | 753 |- | [[Albanci]] | 0 |- | [[Turci]] | 182 |- | [[Romi]] | 0 |- | [[Vlasi]] | 0 |- | [[Srbi]] | 0 |- | ostali | 1 |- |} Pretežna veroispovest mesnog stanovništva je [[pravoslavlje]], a manjinska [[islam]]. ==Izvori== * [http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.] == Vanjske veze == *[http://www.opstinavasilevo.gov.mk www.opstinavasilevo.gov.mk Zvanična stranica opštine Vasiljevo] {{Opština Vasiljevo}} [[Kategorija:Opština Vasiljevo]] 8fg2a9rm75p44f9pa9obaji5y0z9ei9 Бомон, Жерс 0 2028263 42711285 6368988 2026-10-16T12:12:23Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711285 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Beaumont, Средишњи Пиринеји 0 2033138 42711244 6373915 2026-10-16T12:05:33Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711244 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Bomon, Средишњи Пиринеји 0 2033141 42711264 6373918 2026-10-16T12:08:53Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711264 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Бомон, Средишњи Пиринеји 0 2033143 42711287 6373920 2026-10-16T12:12:43Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711287 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Beaumont (Жерс) 0 2097859 42711251 6439444 2026-10-16T12:06:43Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711251 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Bomon (Жерс) 0 2097861 42711272 6439446 2026-10-16T12:10:13Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711272 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Beaumont (Средишњи Пиринеји) 0 2104820 42711253 6446451 2026-10-16T12:07:03Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711253 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Bomon (Средишњи Пиринеји) 0 2104822 42711274 6446453 2026-10-16T12:10:33Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711274 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Бомон (Средишњи Пиринеји) 0 2104823 42711297 6446454 2026-10-16T12:14:13Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711297 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Beaumont, Gers 0 2165830 42711234 6510018 2026-10-16T12:03:53Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711234 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Bomon, Gers 0 2165832 42711254 6510020 2026-10-16T12:07:13Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711254 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Бомон, Gers 0 2165834 42711276 6510022 2026-10-16T12:10:53Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711276 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Beaumont, Midi-Pyrénées 0 2174901 42711241 6519107 2026-10-16T12:05:03Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711241 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Bomon, Midi-Pyrénées 0 2174903 42711261 6519109 2026-10-16T12:08:23Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711261 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Бомон, Midi-Pyrénées 0 2174905 42711283 6519111 2026-10-16T12:12:03Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711283 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Bomon (Gers) 0 2234251 42711265 6580288 2026-10-16T12:09:03Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711265 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Бомон (Gers) 0 2234253 42711288 6580290 2026-10-16T12:12:53Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711288 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Beaumont (Midi-Pyrénées) 0 2245094 42711249 6591146 2026-10-16T12:06:23Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711249 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Bomon (Midi-Pyrénées) 0 2245096 42711270 6591148 2026-10-16T12:09:53Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711270 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Бомон (Midi-Pyrénées) 0 2245098 42711294 6591150 2026-10-16T12:13:43Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711294 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Beaumont, Žers, Središnji Pirineji 0 2428186 42711242 6775737 2026-10-16T12:05:13Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711242 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Bomon, Žers, Središnji Pirineji 0 2428188 42711262 6775739 2026-10-16T12:08:33Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711262 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Бомон, Žers, Središnji Pirineji 0 2428190 42711284 6775741 2026-10-16T12:12:13Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711284 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Beaumont (Žers, Središnji Pirineji) 0 2500016 42711250 6867781 2026-10-16T12:06:33Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711250 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Bomon (Žers, Središnji Pirineji) 0 2500018 42711271 6867783 2026-10-16T12:10:03Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711271 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Бомон (Žers, Središnji Pirineji) 0 2500020 42711295 6867785 2026-10-16T12:13:53Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711295 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Beaumont, Жерс, Средишњи Пиринеји 0 2572044 42711243 7006150 2026-10-16T12:05:23Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711243 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Bomon, Жерс, Средишњи Пиринеји 0 2572046 42711263 7006154 2026-10-16T12:08:43Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711263 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Бомон, Жерс, Средишњи Пиринеји 0 2572048 42711286 7006158 2026-10-16T12:12:33Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711286 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Beaumont (Жерс, Средишњи Пиринеји) 0 2643714 42711252 7102798 2026-10-16T12:06:53Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711252 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Bomon (Жерс, Средишњи Пиринеји) 0 2643716 42711273 7102800 2026-10-16T12:10:23Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711273 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Бомон (Жерс, Средишњи Пиринеји) 0 2643718 42711296 7102802 2026-10-16T12:14:03Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711296 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Beaumont, Kondom, Središnji Pirineji 0 2654738 42711238 7114011 2026-10-16T12:04:33Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711238 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Bomon, Kondom, Središnji Pirineji 0 2654740 42711258 7114013 2026-10-16T12:07:53Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711258 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Бомон, Kondom, Središnji Pirineji 0 2654742 42711280 7114015 2026-10-16T12:11:33Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711280 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Beaumont (Kondom, Središnji Pirineji) 0 2716858 42711247 7179827 2026-10-16T12:06:03Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711247 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Bomon (Kondom, Središnji Pirineji) 0 2716860 42711268 7179831 2026-10-16T12:09:33Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711268 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Бомон (Kondom, Središnji Pirineji) 0 2716862 42711291 7179835 2026-10-16T12:13:23Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711291 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Beaumont, Gers, Midi-Pyrénées 0 2730063 42711235 7206505 2026-10-16T12:04:03Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711235 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Bomon, Gers, Midi-Pyrénées 0 2730065 42711255 7206509 2026-10-16T12:07:23Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711255 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Бомон, Gers, Midi-Pyrénées 0 2730067 42711277 7206513 2026-10-16T12:11:03Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711277 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Beaumont, Kondom, Средишњи Пиринеји 0 2779734 42711240 7304077 2026-10-16T12:04:53Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711240 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Bomon, Kondom, Средишњи Пиринеји 0 2779736 42711260 7304081 2026-10-16T12:08:13Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711260 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Бомон, Kondom, Средишњи Пиринеји 0 2779739 42711282 7304087 2026-10-16T12:11:53Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711282 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Beaumont (Gers, Midi-Pyrénées) 0 2801724 42711245 7347900 2026-10-16T12:05:43Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711245 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Bomon (Gers, Midi-Pyrénées) 0 2801726 42711266 7347904 2026-10-16T12:09:13Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711266 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Бомон (Gers, Midi-Pyrénées) 0 2801728 42711289 7347908 2026-10-16T12:13:03Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711289 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Beaumont (Kondom, Средишњи Пиринеји) 0 2842917 42711248 7411668 2026-10-16T12:06:13Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711248 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Bomon (Kondom, Средишњи Пиринеји) 0 2842919 42711269 7411670 2026-10-16T12:09:43Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711269 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Бомон (Kondom, Средишњи Пиринеји) 0 2842921 42711293 7411672 2026-10-16T12:13:33Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711293 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Beaumont, Kondom 0 2872167 42711236 7441260 2026-10-16T12:04:13Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711236 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Bomon, Kondom 0 2872170 42711256 7441263 2026-10-16T12:07:33Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711256 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Бомон, Kondom 0 2872172 42711278 7441265 2026-10-16T12:11:13Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711278 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Beaumont, Kondom, Midi-Pyrénées 0 2909611 42711237 8193638 2026-10-16T12:04:23Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711237 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Bomon, Kondom, Midi-Pyrénées 0 2909612 42711257 8193641 2026-10-16T12:07:43Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711257 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Бомон, Kondom, Midi-Pyrénées 0 2909613 42711279 8193644 2026-10-16T12:11:23Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711279 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Beaumont (Kondom, Midi-Pyrénées) 0 2940863 42711246 8289366 2026-10-16T12:05:53Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711246 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Bomon (Kondom, Midi-Pyrénées) 0 2940864 42711267 8289369 2026-10-16T12:09:23Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711267 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Бомон (Kondom, Midi-Pyrénées) 0 2940865 42711290 8289372 2026-10-16T12:13:13Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711290 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Galvanoplastika 0 3552991 42711349 42464172 2026-10-17T04:40:50Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42711349 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Moritz Hermann von Jacobi 1856.jpg|thumb|right| Moritz Hermann von Jacobi (1801-1874),pronalazač galvanoplastike]] [[Datoteka:Electrotyping.svg|thumb|right|Shematski prikaz izrade galvanoplastike u bakru]] [[Datoteka:Engel-R Liebhaber-Mutter Erde fec.jpg|thumb|right|Nadgrobni spomenik izrađen tehnikom galvanoplastike,WMF,Njemačka oko 1903.]] '''Galvanoplastika''' je elektrokemijska metoda izrade metalnih predmeta putem taloženja metala na nekom nevodljivom (ili vodljivom) kalupu. Pronalazač tehnike je Rus [[Moritz Hermann von Jacobi]] i to 1838 godine, a tehnika je odmah bila korištena za izradu štamparskih matrica, te za još neke druge postupke(izrada zubnih proteza,izrada skulptura, izrada kopija metalnih starina). Danas se ovom tehnikom između istalog izrađuju kalupi za lijevanja plastičnih masa, kalupi za izradu CD-ova,te je se koristi za izradu šupljih vodiča koji se koriste u visokofrekventnoj tehnici. Tehnika se koristi i za izradu nakita od plemenitih metala. Od metala koji se koriste za izradu predmeta ovom tehnikom najčešće se koriste bakar,nikal, te niklenokobaltne slitine. ==Dodatna literatura== * Meißner, Birgit/ Anke Doktor: Galvanoplastik – Geschichte einer Technik aus dem 19. Jahrhundert, in: [https://web.archive.org/web/20210218051514/http://www.vdl-denkmalpflege.de/ Bronze- und Galvanoplastik. Geschichte – Materialanalyse – Restaurierung] (PDF; 5,8&nbsp;MB), hg. v. Landesämter für Denkmalpflege Sachsen und Sachsen-Anhalt, Dresden 2001, S. 127-137. * Thormann, Ellen/ Barbara Leisner/ Helmut Schoenfeld: Massenhaft Engel. Galvanoplastiken auf dem Ohlsdorfer Friedhof, Schriftenreihe des Förderkreises Ohlsdorfer Friedhof e. V., Bd. 8, [Hamburg] 1997. * [[Georg Ludwig von Kreß|G. L. von Kreß]]: ''Die Galvanoplastik für industrielle Zwecke: Resultate von sechsundzwanzigjähriger Erfahrungen''. Frankfurt a. M. 1867 {{Google knjige|YsQ-AAAAcAAJ|Die Galvanoplastik für industrielle und künstlerische Zwecke}} * Spiro,P. Electroforming, London 1971. * Jacobi, M. H. Die Galvanoplastik, Berlin 1840.[http://archive.org/details/diegalvanoplast00jacogoog (online)] == Vanjske veze == [http://www.sammlungen.hu-berlin.de/schlagworte/8811/dokumente/ Galvanoplastische Kopien antiker Metallgegenstände] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150705062115/http://www.sammlungen.hu-berlin.de/schlagworte/8811/dokumente/ |date=2015-07-05 }} [[Kategorija:Hemija]] a9hgxllvenhlqul35zznylxvuihrtvm Beaumont, Kondom, Žers 0 4005850 42711239 9613942 2026-10-16T12:04:43Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711239 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Bomon, Kondom, Žers 0 4005852 42711259 9613946 2026-10-16T12:08:03Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711259 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Бомон, Kondom, Žers 0 4005854 42711281 9613950 2026-10-16T12:11:43Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Beaumont (Gers)]] 42711281 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Beaumont (Gers)]] 7uzmr7scnue5yaa7bzws84rp539nywh Ellie Kemper 0 4032600 42711330 42695806 2026-10-16T18:15:46Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42711330 wikitext text/x-wiki {{Infokutija glumac | ime = Ellie Kemper | slika = Ellie Kemper photo by Josephine Sittenfeld.jpg | opis = Kemper godine 2012. | ime_po_rođenju = Elizabeth Claire Kemper | datum_rođenja = {{Birth date and age|1980|05|2|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Kansas City, Missouri|Kansas City]], SAD | zanimanje = glumica, scenaristica | period = 2003– | supružnik = {{marriage|Michael Koman|July 7, 2012}} }} '''Elizabeth Claire "Ellie" Kemper''' ([[Kansas City]], [[Missouri]],<ref name="Missouri">{{Cite web |url=http://www.stltoday.com/entertainment/article_978bc3fd-852f-5d9e-b114-489bb627d8b2.html |title=From VP queen ...to 'The Office' John Burroughs graduate joins fellow St. Louisans Jenna Fischer and Phyllis Smith at Dunder Mifflin |access-date=2015-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170615134717/http://www.stltoday.com/entertainment/article_978bc3fd-852f-5d9e-b114-489bb627d8b2.html |archive-date=2017-06-15 |url-status=dead}}</ref> [[SAD]], [[2. svibnja]] [[1980.]]<ref>{{Cite web |title=About This Person |url=http://www.ign.com/stars/ellie-kemper |access-date=2015-05-08 |archivedate=2013-05-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130501004642/http://www.ign.com/stars/ellie-kemper |deadurl=yes }}</ref>) je [[SAD|američka]] glumica i komičarka. Najpoznatija je po ulozi tajnice Erin Hannon u TV seriji [[U uredu (američka TV serija)|U uredu]] te kao Becca u komediji [[Djeveruše]]. == Karijera == === Počeci === Ellie je rođena u [[Kansas City]]ju<ref name="Missouri" /> kao drugo od četvero djece Davida Woodsa Kempera i Dorothy Ann (rođ. Jannarone).<ref>[http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F10D14FA385F14768FDDAE0894D1405B858BF1D3 Bridal for Dorothy A. Jannarone]</ref> Njezin otac bio je predsjednik i izvršni direktor bankarske holding kompanije [[Commerce Bancshares]] koju je osnovala obitelj Kemper [[1865.]] godine. Kada je Ellie imala pet godina, obitelj se preselila u [[St. Louis, Missouri|St. Louis]] a ona je tamo pohađala osnovnu i srednju školu. Tada je razvila interes prema kazalištu te improviziranoj komediji. Jedan od njenih nastavnika bio je glumac [[Jon Hamm]] s kojim se pojavila u školskoj predstavi.<ref name="Missouri" /> [[1999.]] je proglašena Kraljicom St. Louisa na Veiled Prophet Ball. Glumica je pohađala ugledno sveučilište [[Princeton]]<ref name="Missouri" /> gdje je nastavila svoj interes za improviziranom komedijom. Ondje je sa svojom komičarskom grupom nastupala u sveučilišnom kazalištu. Osim glume, Ellie je za Princeton igrala [[hokej na travi]]<ref>{{Cite web |title=1999 Preseason Women's Field Hockey Roster |url=http://www.fansonly.com/schools/prin/sports/w-fieldh/mtt/prin-w-fieldh-mtt.html |access-date=2015-05-08 |archivedate=2000-03-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20000310143533/http://www.fansonly.com/schools/prin/sports/w-fieldh/mtt/prin-w-fieldh-mtt.html |deadurl=no }}</ref> ali tvrdi da je 97% vremena provela na klupi.<ref name="ACTRESS">{{Cite web |title=Office addition - Tiger of the Week: Ellie Kemper ’02 |url=http://blogs.princeton.edu/paw/2009/04/office_addition.html#.UcQmdzsUQb5 |access-date=2015-05-08 |archivedate=2009-04-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090429033423/http://blogs.princeton.edu/paw/2009/04/office_addition.html#.UcQmdzsUQb5 |deadurl=yes }}</ref> Njezina momčad se tada kvalificirala na nacionalno prvenstvo ali je glumica kasnije odustala od hokeja kako bi se što više usredotočila na kazalište.<ref name="Missouri" /> Diplomirala je [[2002.]] dok je sljedeću godinu provela na studiju u engleskom [[Oxford]]u.<ref name="ACTRESS" /> === Komedija === Kemper je karijeru započela u televizijskim skečevima. Također, pisala je za satirične novine [[The Onion]] te [[McSweeney's]]<ref>[http://www.mcsweeneys.net/articles/listen-kid-the-biggest-thing-youve-got-going-for-you-is-your-rack Listen, Kid, The Biggest Thing You've Got Going For You Is Your Rack]</ref><ref>[http://www.mcsweeneys.net/articles/following-my-creative-writing-teachers-advice-to-write-like-my-parents-are-dead Following My Creative Writing Teacher's Advice To Write 'Like My Parents Are Dead]</ref><ref>[http://www.mcsweeneys.net/articles/some-relatively-recent-college-grads-discuss-their-maids Some Relatively Recent College Grads Discuss Their Maids]</ref> a svoj doprinos dala je i [[The Huffington Post]]u.<ref>[http://www.huffingtonpost.com/ellie-kemper Huffington Post Bloggers]</ref><ref>[http://www.huffingtonpost.com/ellie-kemper/im-not-exactly-afraid-of_b_374506.html I'm Not Exactly Afraid of Really Intense Fashion]</ref> Pojavljivala se i u radijskim i televizijskim reklamama.<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=rbH7hsyzT2E Kmart "Tent"]</ref> Nakon dolaska u [[New York]], Ellie je sudjelovala u People’s Improv Theatreu<ref name="ACTRESS" /> te je bila članica komičarske skupine Upright Citizens Brigade koja se bavila improviziranom komedijom. U srpnju [[2009.]] magazin [[Variety (magazin)|Variety]] ju je uvrstio na listu 10 komičara koje treba pogledati.<ref name="Komičari">[http://variety.com/2009/scene/people-news/ellie-kemper-1118006156/ 10 Comics to Watch]</ref> U izvedbi How to Kick People je kombinirala [[Stand-up komedija|stand-up komediju]] i performans. Na internetu je postala popularna zbog humorističnog videa Blowjob Girl koji je objavljen na kanalu [[CollegeHumor]].<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=ZItsbLzc73s Derrick Comedy's Blowjob]</ref> Međutim, sama glumica je rekla: "''Ne sviđa mi se taj video i voljela bih da ga nisam snimila iako se radi o šali''", dok je za sam kanal napisala članak u kojem tvrdi da više neće surađivati njime.<ref>{{Cite web |url=http://www.avclub.com/articles/ellie-kemper,40258/ |title=Interview sa Ellie Kemper |access-date=2015-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100504074438/http://www.avclub.com/articles/ellie-kemper%2C40258/ |archive-date=2010-05-04 |url-status=dead}}</ref> === Filmska i televizijska karijera === Nakon manjih uloga na filmu, glumica je [[2009.]] dobila ulogu tajnice Erin Hannon u američkoj inačici humoristične serije [[U uredu (američka TV serija)|U uredu]]. Tu ulogu je tumačila sve do [[2013.]] godine i kraja same serije a za nju je dobila pozitivne kritike. Televizijski kolumnist Alan Sepinwall opisao je Erin kao "''lik zarazne radosti i dobrote koju je donjela u show''".<ref name="Missouri" /> Filmski kritičar Joshua Ostroff je za njenu ulogu rekao "''da je jedna od najboljih novih televizijskih likova u sezoni 2008./09. a njena ljubaznost gledateljima stvara dobrodošlicu za novu sezonu''". Andy Shaw je komentirao Erin kako "''dodaje novu svježinu postojećoj glumačkoj postavi''".<ref>{{Cite web |title=The Office: 'Cafe Disco' |url=http://www.tvfodder.com/office/archives/2009/05/cafe_disco.shtml |access-date=2015-05-08 |archive-date=2009-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090511083758/http://www.tvfodder.com/office/archives/2009/05/cafe_disco.shtml }}</ref> Od značajnijih filmova, Ellie je glumila u drami [[Negdje]] redateljice [[Sofia Coppola|Sofije Coppole]]<ref name="Komičari" /> te u komediji [[Djeveruše]] koja je polučila veliki financijski uspjeh.<ref>[http://www.boxofficemojo.com/movies/?page=main&id=wiigapatow.htm Bridesmaids (2011)]</ref> == Privatni život == Ellie Kemper je odgajana u [[Rimokatolici|rimokatoličkoj]] obitelji.<ref>{{Cite web |title=Celebrity Scoop: Ellie Kemper |url=http://www.zap2it.com/news/zap-ellie-kemper-story,0,2691725.story |access-date=2015-05-08 |archivedate=2014-02-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140219191915/http://www.zap2it.com/news/zap-ellie-kemper-story,0,2691725.story |deadurl=yes }}</ref> [[2011.]] se zaručila s dečkom Michaelom Komanom koji je scenarist humorističnih serija. Par se vjenčao [[7. srpnja]] [[2012]].<ref>{{Cite web |title=Ellie Kemper Is Married! |url=http://www.people.com/people/article/0,,20610212,00.html |access-date=2015-05-08 |archive-date=2013-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227174044/http://www.people.com/people/article/0,,20610212,00.html |dead-url=yes }}</ref> == Filmografija == {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" border="2" cellpadding="4" background: #f9f9f9; |- align="center" ! style="background:#B0C4DE;" | Godina ! style="background:#B0C4DE;" | Film / serija ! style="background:#B0C4DE;" | Hrv. prijevod ! style="background:#B0C4DE;" | Uloga ! style="background:#B0C4DE;" | Bilješke |- |[[2007]] |Redeeming Rainbow |??? |Shelly |Televizijski film. |- |rowspan=2|[[2009]] |Mystery Team |??? |Jamie | |- |Cayman Went |??? |Djevojka u baru | |- |[[2009]] - [[2010]] |Important Things With Demetri Martin |??? |Allison / Felicia |Glumica je nastupila u dvije epizode ovog skeč showa. |- |[[2009]] - [[2013]] |The Office |[[U uredu (američka TV serija)|U uredu]] |Erin Hannon |Ellie je ulogu Erin tumačila od pete do posljednje devete sezone. |- |rowspan=2|[[2010]] |Somewhere |??? |Claire | |- |Get Him to the Greek |To je rock'n'roll! |Zaposlenica Pinnacle Recordsa | |- |[[2011]] |Bridesmaids |Djeveruše |Becca | |- |[[2012]] |21 Jump Street |??? |Gospođica Griggs | |- |[[2013]] |Identity Thief |Krađa identiteta |Konobarica | |- |[[2014]] |Mr. Peabody & Sherman |??? |Paula Peterson |Glumica je dala glas u animiranom filmu. |- |} == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == *[http://www.imdb.com/name/nm2608689/ Profil glumice na IMDB.com] {{Lifetime|1980||Kemper, Ellie}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američke televizijske glumice]] [[Kategorija:Američke filmske glumice]] tduu7t6mb6lf58jodua6kcl5muqoa6p Genetski modifikovana hrana 0 4475934 42711351 42691170 2026-10-17T05:40:44Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42711351 wikitext text/x-wiki '''Genetski modifikovana hrana''' ('''GM hrana''' ili '''biotehnološka hrana''') jeste [[hrana]] proizvedena od [[organizam]]a koji su bili podvrgnuti posebnim izmenama unutar njihove [[DNK]], korištenjem metoda [[genetičko inženjerstvo|genetičkog inženjerstva]]. Ove tehnike su dopustile ispoljavanje novih osobina kod [[organizam]]a koji ih prethodno nisu posedovali. Također se omogućuje i mnogo bolja kontrola genetičke strukture hrane nego što je to bilo u "klasičnim" procedurama poput [[selekcija|selektivnog uzgoja]] i uzgoja na bazi induciranih [[mutacija]].<ref>[http://www.bis.gov.uk/files/file15655.pdf GM Science Review First Report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131016100707/http://www.bis.gov.uk/files/file15655.pdf |date=2013-10-16 }}, Prepared by the UK GM Science Review panel (July 2003). Chairman Professor Sir David King, Chief Scientific Advisor to the UK Government, str. 9</ref> Komercijalna prodaja genetički modificiranih [[biljka|biljaka]] počela je [[1994]]. godine, kada je [[Calgene]] prvi reklamirao svoje "[[Flavr Savr]]" sjeme paradajza sa odgođenim sazrijevanjem.<ref name="James 1996">{{cite web|last=James|first=Clive|title=Global Review of the Field Testing and Commercialization of Transgenic Plants: 1986 to 1995|url=http://www.isaaa.org/kc/Publications/pdfs/isaaabriefs/Briefs%201.pdf.}}{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Do danas, većina genetički modificirane hrane je primarno usredotočena na "usjeve koji donosi dobit" od velike potražnje poljoprivrednika, kao što su [[soja]], [[kukuruz]], [[uljana repica]] i [[ulje]] sjemenki [[pamuk]]a. Ove biljke su obično podešene za otpornost na [[patogen]]e i [[herbicid]]e i bolje profile hranjivih tvari. ''GM'' stočarstvo je također u eksperimentalnom razvoju, iako još uvijek (u novembru [[2013]].) na tržištu nema takvih proizvoda.<ref>{{cite web |url=http://www.fda.gov/animalveterinary/developmentapprovalprocess/geneticengineering/geneticallyengineeredanimals/ucm113672.htm |title=Consumer Q&A |publisher=Fda.gov |date=2009-03-06 |accessdate=2012-12-29 |archive-date=2018-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180908125722/https://www.fda.gov/AnimalVeterinary/DevelopmentApprovalProcess/GeneticEngineering/GeneticallyEngineeredAnimals/ucm113672.htm |url-status=dead}}</ref> Postoji široki [[naučni konsenzus]] da hrana na tržištu izvedena iz GM biljaka nema veći rizik za ljudsko zdravlje u odnosu na konvencionalne proizvode.<ref name="AAAS">American Association for the Advancement of Science (AAAS), Board of Directors (2012). [http://www.aaas.org/news/releases/2012/1025gm_statement.shtml Legally Mandating GM Food Labels Could Mislead and Falsely Alarm Consumers]</ref><ref name="AMA">American Medical Association (2012). [http://www.ama-assn.org/resources/doc/csaph/a12-csaph2-bioengineeredfoods.pdf Report 2 of the Council on Science and Public Health: Labeling of Bioengineered Foods] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120907023039/http://www.ama-assn.org/resources/doc/csaph/a12-csaph2-bioengineeredfoods.pdf |date=2012-09-07 }}</ref><ref name="WHO">World Health Organization. [http://www.who.int/foodsafety/publications/biotech/20questions/en/ Food safety: 20 questions on genetically modified foods.] Pristup: 22. decembar 2012.</ref><ref name="NRC2004">United States [[Institute of Medicine]] and [[United States National Research Council|National Research Council]] (2004). Safety of Genetically Engineered Foods: Approaches to Assessing Unintended Health Effects. National Academies Press. [http://www.nap.edu/catalog.php?record_id=10977#toc Free full-text]. National Academies Press. See pp11ff on need for better standards and tools to evaluate GM food.</ref><ref name="decade_of_EU-funded_GMO_research">{{cite book |title= A decade of EU-funded GMO research (2001-2010)|url= http://ec.europa.eu/research/biosociety/pdf/a_decade_of_eu-funded_gmo_research.pdf|format= PDF|year= 2010|publisher= Directorate-General for Research and Innovation. Biotechnologies, Agriculture, Food. European Union|doi= 10.2777/97784|isbn= 978-92-79-16344-9|page= 16}}</ref><ref name="Other">Other sources: *Tamar Haspel for the Washington Post. October 15, 2013. [http://www.washingtonpost.com/lifestyle/food/genetically-modified-foods-what-is-and-isnt-true/2013/10/15/40e4fd58-3132-11e3-8627-c5d7de0a046b_story.html Genetically modified foods: What is and isn’t true] *Winter CK and Gallegos LK (2006). [http://anrcatalog.ucdavis.edu/pdf/8180.pdf Safety of Genetically Engineered Food.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150412075133/http://anrcatalog.ucdavis.edu/pdf/8180.pdf |date=2015-04-12 }} University of California Agriculture and Natural Resources Communications, Publication 8180. *{{cite journal | author = Ronald, Pamela | title = Plant Genetics, Sustainable Agriculture and Global Food Security | journal = Genetics | volume = 188 | issue = 1 | pages = 11–20 | year = 2011 | url = http://www.genetics.org/content/188/1/11.long | doi = 10.1534/genetics.111.128553 }} *{{cite journal | author = Miller, Henry | title = A golden opportunity, squandered | journal = Trends in Biotechnology | volume = 27 | issue = 3 | pages = 129–130 | year = 2009 | url = http://goldenrice.org/PDFs/Opportunity_squandered_Miller_TIBTEC_2009.pdf | doi = 10.1016/j.tibtech.2008.11.004 }} *Dr. Christopher Preston, AgBioWorld 2011. [http://www.agbioworld.org/biotech-info/articles/biotech-art/peer-reviewed-pubs.html Peer Reviewed Publications on the Safety of GM Foods.]</ref> Ipak, [[GMO kontroverze|neki se protive GM hrani]] iz nekoliko razloga, uključujući probleme biosigurnosti, [[ekologija|ekološka]] i [[ekonomija|ekonomska]] pitanja podržana činjenicom da su GMO sjeme i potencijalno životinje koje ga uzimaju, kao izvori hrane, obično [[patent]]irano [[intelektualno vlasništvo]] koje posjeduju najmoćnije korporacije. == Historija == Biotehnologija hrane je grana nauke o hrani u kojoj se moderne biotehnološke tehnike primjenjuju radi poboljšanja procesa proizvodnje hrane ili nje same.<ref name="Lee">Lee, B. H. (1996). Fundamentals of food biotechnology. Montreal, QC: Wiley-VCH.</ref> Različiti biotehnološki procesi korišteni za kreiranje i poboljšavanje novih proizvoda hrane i pića uključujuju [[industrijska fermentacija|industrijsku fermentaciju]], kulture biljaka i [[genetičko inženjerstvo]].<ref name="Insight">Food Insight (2009). Background on Food Biotechnology. Retrieved from http://www.foodinsight.org/Resources/Detail.aspx?topic=Background_on_Food_Biotechnology {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120430164850/http://www.foodinsight.org/Resources/Detail.aspx?topic=Background_on_Food_Biotechnology |date=2012-04-30 }}</ref> Korištenje biotehnologije datira hiljadama godina unazad, još od vremena [[Sumer]]ijanaca i [[Babilon]]aca. Oni su upotrebljavali kvasac u proizvodnji fermentiranih pića, kao što je [[pivo]], npr.<ref name="timeline" >Biotechnology Online (2009). A food biotechnology timeline. Retrieved from http://www.biotechnologyonline.gov.au/foodag/timeline.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150301035443/http://biotechnologyonline.gov.au/foodag/timeline.html |date=2015-03-01 }}</ref> Upotreba biljnih enzima poput sladila također je korišteno milenijima ranije, prije nego je postojalo čak i shvatanje enzima.<ref name="history">Campbell-Platt,G. (2009). Food Science and technology. Ames, IA: Blackwell</ref> Dalje napredovanje u biotehnologiji hrane snažno je podstaklo otkriće [[mikroskop]]a ([[Anton van Leeuwenhoek]]), koji je omogućio otkriće [[mikroorganizmam]]a koji bi bili korišteni u proizvodnji hrane.<ref name="history" /> Biotehnologija hrane bitno je uznapredovala [[1871]]. godine, kada je [[Louis Pasteur]] otkrio da zagrijavanje sokova na određenoj temperaturi može ubiti loše bakterije koje utječu na kvarenje [[vino|vina]] i fermentaciju. Ovaj proces je tada primijenjen [[mljekarstvo|mljekarstvu]], grijući mlijeko do određene temperature u cilju poboljšanje higijene hrane i trajnosti.<ref name="history" /> == Metode proizvodnje == {{Glavni|Genetičko inženjerstvo|Genetički modificirana biljka}} Genetički kreirane biljke se prave u laboratoriju izmjenom ("kozmetikom") njihove genetičke strukture i testiraju za željeni kvalitet ili neko drugo ciljano svojstvo. Ovo je obično rađeno dodavanjem jednog ili više [[gen]]a biljnom [[genom]]u korištenjem tehnika genetičkog inženjerstva. Najviše genetički modificiranih biljaka je usmjereno na dodavanje [[gen]]a (kloniranje) ili smjenu gena (geni su uklonjeni ili inaktivirani). Biljke se danas kreiraju za otpornost na [[insekt]]e, [[gljiva|gljivice]], [[virus]]e, [[herbicid]]e, promjenu hranjivog sadržaja, poboljšanje okusa i otpornosti na uvjete skladištenja. Kada se proizvedu zadovoljavajuće biljke i prikupi dovoljno sjemena, kompanije koje ga proizvode moraju (nadležnom regulatornom organu) podnijeti zahtjev za odobrenje za field-test sjemenki. Ako su ovi "testovi na polju" zadovoljavajući, kompanija mora tražiti i odobrenje za puštanje usjeve na tržište. Kada se odobrenje dobije, sjemenke se masovno proizvode i prodaju farmerima. Farmeri proizvode [[Genetički modificirani usjevi|genetski modificirane usjeve]], koji također sadržavaju umetnute gene i njihov proteinski proizvod. Farmeri tada mogu prodavati svoje usjeve prehrambene artikle, na tržištu zemalja gdje je takva prodaja dozvoljena. Država [[Bosna i Hercegovina]] je donijela sopstveni ''Zakon o genetički modificiranim organizmima'', kojim regulira sve oblike produkcije i prometa [[GMO]] i proizvoda koji sadrže GMO u cjelini ili njihove dijelove i/ili produkte. == Kontroverze == {{Glavni|Kontroverze genetički modificirane hrane}} Kontroverze u vezi sa genetički modificiranom hranom su rasprava o korištenju hrane i ostalih dobara izvedenih iz [[genetički modificirana biljka|genetički modificiranih biljaka]] umjesto iz [[Plant breeding|konvencionalnih biljaka]] i ostalih korištenja [[genetički inženjering|genetičkog inženjeringa]] u proizvodnji hrane. Rasprava uključuje konzumente, farmere, biotehnološke kompanije, regulatore iz vlade, nevladine organizacije i naučnike. Ključna područja kontroverzi vezana za GM hranu su da li GM hrana treba biti označena, uloga vladinih regulatora, objektivnost naučnog istraživanja i objavljivanja, efekt GM biljaka na zdravlje i okolinu, efekt otpornosti na pesticide, utjecaj GM biljaka na farmere te uloga GM biljaka u ishrani svjetske populacije. Postoji široki [[naučni konsenzus]] da hrana na tržištu izvedena iz GM biljaka ne posjeduje veći rizik nego konvencionalna hrana.<ref name="AAAS"/><ref name="Ronald">{{cite journal | author = Ronald, Pamela | title = Plant Genetics, Sustainable Agriculture and Global Food Security | journal = Genetics | volume = 188 | issue = 1 | pages = 11–20 | year = 2011 | url=http://www.genetics.org/content/188/1/11.long | doi=10.1534/genetics.111.128553}}</ref><ref name="Bett">{{cite journal|last=Bett|first=Charles|author2=Ouma, James Okuro |author3=Groote, Hugo De |title=Perspectives of gatekeepers in the Kenyan food industry towards genetically modified food|journal=Food Policy|date=August 2010|volume=35|issue=4|pages=332–340|doi=10.1016/j.foodpol.2010.01.003}}</ref> Nema dokumentovanih izvještaja od o efektima bolesti kod ljudske populacije od GM hrane.<ref name="AMA"/><ref name=NRC2004/><ref name="Key">{{cite journal | author = Key S, Ma JK, Drake PM | title = Genetically modified plants and human health | journal = J R Soc Med | volume = 101 | issue = 6 | pages = 290–8 |date=June 2008 | pmid = 18515776 | pmc = 2408621 | doi = 10.1258/jrsm.2008.070372 }}</ref> Početna tačka za procjenu sigurnosti sve GM hrane je da procijeni svoj [[zamjenski ekvivalent]] prema nemodificiranoj verziji. Dalje testiranje je urađeno na slučaj-po-slučaj bazi za osiguravanja koja se tiču potencijalne otrovnosti i alergija vezanih za GM hranu na tržištu. Iako je označavanje proizvoda [[genetički modificirani organizam|genetički modificiranih organizama]] (GMO) na tržištu obavezno u 64 zemlje,<ref name="Burlington-2014">{{cite news |last=Hallenbeck |first=Terri |url=http://www.burlingtonfreepress.com/story/news/politics/2014/04/27/gmo-labeling-came-pass-vermont/8166519/ |title=How GMO labeling came to pass in Vermont |work=Burlington Free Press |date=2014-04-27 |accessdate=2014-05-28 }}</ref> u Sjedinjenim Državama ne postoji opća obaveza da GM hrana mora biti označena kao takva. Politika FDA je da zahtjeva posebnu oznaku ako postoje značajne razlike u sastavu ili razlike koje su materijal za zdravlje, ali nije pronađeno bilo kakvih razlika u bilo kojoj GM hrani trenutno odobrenoj za prodaju.<ref name="CAST-2014-04">{{cite journal |title=The Potential Impacts of Mandatory Labeling for Genetically Engineered Food in the United States |journal=Council for Agricultural Science and Technology (CAST) |year=2014 |last=Van Eenennaam |first=Alison |last2=Chassy |first2=Bruce |last3=Kalaitzandonakes |first3=Nicholas |last4=Redick |first4=Thomas |volume=54 |issue=April 2014 |issn=1070-0021 |url=https://www.cast-science.org/file.cfm/media/products/digitalproducts/CAST_Issue_Paper_54_web_optimized_29B2AB16AD687.pdf |format=PDF |accessdate=2014-05-28 |quote=To date, no material differences in composition or safety of commercialized GE crops have been identified that would justify a label based on the GE nature of the product. |archive-date=2014-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140529142024/http://www.cast-science.org/file.cfm/media/products/digitalproducts/CAST_Issue_Paper_54_web_optimized_29B2AB16AD687.pdf |dead-url=yes }}</ref> Protivnici genetički modificirane hrane poput zagovaračkih grupa [[Organic Consumers Association]], [[Union of Concerned Scientists]] i [[Greenpeace]] tvrde da rizici nisu bili adekvatno identificirani i upravljani, te smatraju upitnim objektivnost regulatornih autoriteta. Neke ljekarske grupe govore kako postoje neodgovorena pitanja vezana za potencijalni duži utjecaj na ljudsko zdravlje od hrane izvedene iz GMO, i predlažu obavezno označavanje<ref name=BMA>[[British Medical Association]] Board of Science and Education (2004). [http://www.argenbio.org/adc/uploads/pdf/bma.pdf Genetically modified food and health: A second interim statement.] March.</ref><ref name=PHAA>Public Health Association of Australia (2007) [http://www.phaa.net.au/documents/policy/GMFood.pdf GENETICALLY MODIFIED FOODS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140120113716/http://www.phaa.net.au/documents/policy/GMFood.pdf |date=2014-01-20 }} PHAA AGM 2007</ref> ili moratorij na takve proizvode.<ref name=CAPE>[[Canadian Association of Physicians for the Environment]] (2013) [http://cape.ca/capes-position-statement-on-gmos/ Statement on Genetically Modified Organisms in the Environment and the Marketplace.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140326015525/http://cape.ca/capes-position-statement-on-gmos/ |date=2014-03-26 }} October, 2013</ref><ref name=IDEA>Irish Doctors’ Environmental Association [http://ideaireland.org/library/idea-position-on-genetically-modified-foods/ IDEA Position on Genetically Modified Foods.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140326015714/http://ideaireland.org/library/idea-position-on-genetically-modified-foods/ |date=2014-03-26 }} Pristup: 26. mart 2014</ref><ref name=VDC>PR Newswire [http://www.prnewswire.co.uk/news-releases/genetically-modified-maize-doctors-chamber-warns-of-unpredictable-results-to-humans-231410601.html Genetically Modified Maize: Doctors' Chamber Warns of "Unpredictable Results" to Humans.] 11. nov. 2013</ref> Zabrinutost uključuje kontaminaciju snabdijevanja negenetički obrađene hrane,<ref name=CIEH>[[Chartered Institute of Environmental Health]] (2006) [http://www.cieh.org/uploadedFiles/Core/Policy/CIEH_consultation_responses/Response_GM_final.pdf Proposals for managing the coexistence of GM, conventional and organic crops Response to the Department for Environment, Food and Rural Affairs consultation paper.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170525043126/http://www.cieh.org/uploadedFiles/Core/Policy/CIEH_consultation_responses/Response_GM_final.pdf |date=2017-05-25 }} October 2006</ref> efekte GMO-a na okolinu i prirodu,<ref name=CAPE/><ref name=VDC/> strogost regulatornog procesa,<ref name=IDEA/><ref>[[American Medical Association]] (2012). [http://www.ama-assn.org/resources/doc/csaph/a12-csaph2-bioengineeredfoods.pdf Report 2 of the Council on Science and Public Health: Labeling of Bioengineered Foods.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120907023039/http://www.ama-assn.org/resources/doc/csaph/a12-csaph2-bioengineeredfoods.pdf |date=2012-09-07 }} "To better detect potential harms of bioengineered foods, the Council believes that pre-market safety assessment should shift from a voluntary notification process to a mandatory requirement." page 7</ref> i konsolidacije kontrole zaliha hrane u tvrtkama koje prave i prodaju GMO.<ref name=CAPE/> Amerika je 1960-ih počela na brz priraštaj u svijetu odgovarati mjerama "zaštite", uvodeći genetski modificiranu hranu kroz vrbovanje braće Rockfeller. Također, kao dio realizacije ''Programa smanjenja stanovništva'', sterilizirano je oko 44% žena između 14 i 55 godina starosti u Brazilu, dok je u afričkim zemljama taj procenat iznosio 90%.<ref name = "Aladin">prof. Aladin Veledar, ''Planirani genocid nad Bošnjacima u Bosni i Hercegovini'', Mostar 2011. (poglavlje "Hrana kao sredstvo uništenja čovječanstva")</ref> E. William u svojoj knjizi "Sjeme uništenja" navodi: <blockquote>"Ta elitna privatna organizacija iza zatvorenih vrata organizirana je radi postavljanja temelja novoj globalnoj strategiji međunarodne elite, čija finansijska, ekonomska i politička težina nije imala premca. Ambicija te organizacije bila je stvoriti, kako je to njezin član George H.W. Bush kasnije nazvao, "novi svjetski poredak" sazdan na projektima Rockfellera i njemu sličnih bogatih interesnih skupina. Ona je postavila temelje za projekt koji će devedesetih godina 20. stoljeća postati poznat kao "globalizacija"."<ref>Engdahl William: ''Sjeme uništenja geopolitike genetski modificirane hrane i globalno carstvo'', Detecta, Zagreb, 2005, str. 104.</ref></blockquote> "Većina njih neće biti ni svjesna šta se događa", istakao je William Engdahl u knjizi ''Sjeme uništenja'', kao i da je platforma zagovarala ubijanje ili steriliziranje ljudi koji su zbog svog naslijeđa "teret za državu". Da li je GM hrana štetna, te kako je prepoznati, dao je odgovor britanski doktor Arpad Pusztai koji je s timom istraživača ispitivao genetski modificirani [[krompir]]. Otkriveni su zabrinjujući rezultati nakon što su jednu grupu štakora hranili istim 110 dana. Naime, oni koji su hranjeni prirodnim krompirom bili su napredniji i življi za razliku od ovih drugih. Obzirom da je doktor Arpad smatrao da će njegova javna izjava imati posljedica, za medije je rekao samo: "Ali kad to pogledam kao naučnik koji aktivno radi na tom području, smatram da je vrlo nepošteno koristiti svoje sugrađane kao pokusne kuniće..." U Bosni i Hercegovini se jede mnogo genetski modificirana hrana (bez obzira što je zakon zabranjuje), kao npr. soja, luk, paradajz, paprika, kukuruz, krompir, riža, grah, jabuke itd. Skoro da ne postoji biljka koja nije podstaknuta stimulansima.<ref name = "Aladin" /> William smatra da se svijet mogao suprotstaviti na vrijeme da je znao šta je sve moguće postići GM sjemenom."<ref>Engdahl William: ''Sjeme uništenja geopolitike genetski modificirane hrane i globalno carstvo'', Detecta, Zagreb, 2005, str. 271.</ref> == Regulacija == Vlade su preduzele različite pristupe da procijene i upravljaju rizicima vezanim za korištenje [[genetički inženjering|genetičkog inženjeringa]] i razvoja i puštanja [[genetički modificirani organizam|genetički modificiranih organizama]] (GMO), uključujući [[genetički modificirana biljka|genetički modificirane biljke]] i [[genetički modificirane ribe]]. Ne postoje razlike u regulaciju GMO-ova između država, sa nekim od najmarkantnijih razlika koje se pojavljuju između SAD i Evrope. Regulacija varira po državama zavisno od planirane upotrebe proizvoda genetičkog inženjeringa. Naprimjer, biljka nenamijenjena za ishranu se uglavnom ne provjerava od autoriteta odgovornih za sigurnost hrane.<ref name=PotatoPro>{{Cite web |title=PotatoPro |url=http://www.potatopro.com/newsletters/20100310.htm |access-date=2015-05-17 |archivedate=2013-10-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131012033805/http://www.potatopro.com/newsletters/20100310.htm |deadurl=yes }}</ref> Jedan od ključnih problema vezanih za regulatore je da li GM proizvodi trebaju biti označeni. Označavanje može biti mandatorno prema pragu nivoa GM sadržaja (što varira među državama) ili po želji. Studija koja istražuje dobrovoljna istraživanja u Južnoj Africi našla je da 31% proizvoda označenih kao bez GMO imaju sadržaj GM iznad 1%.<ref name=Botha>{{cite journal |doi=10.1016/j.foodchem.2008.06.050 |title=South Africa: A case study for voluntary GM labelling |year=2009 |last1=Botha |first1=Gerda M. |last2=Viljoen |first2=Christopher D. |journal=Food Chemistry |volume=112 |issue=4 |pages=1060–4}}</ref> U Kanadi i SAD-u označavanje GM hrane je dobrovoljno,<ref name=RegGMFood>{{Cite web |title=The Regulation of Genetically Modified Foods |url=http://www.hc-sc.gc.ca/sr-sr/pubs/biotech/reg_gen_mod-eng.php |access-date=2015-05-17 |archivedate=2017-06-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170610170104/http://www.hc-sc.gc.ca/sr-sr/pubs/biotech/reg_gen_mod-eng.php |deadurl=yes }}</ref> dok u Evropi sva hrana (uključujući [[prerađena hrana|prerađenu]]) ili [[Složena hrana|hrana]] koja sadrži više od 0,9% dopuštenog GMO mora biti označena.<ref name="Davison2010">{{cite journal |doi=10.1016/j.plantsci.2009.12.005 |title=GM plants: Science, politics and EC regulations |year=2010 |last1=Davison |first1=John |journal=Plant Science |volume=178 |issue=2 |pages=94–8}}</ref> Od 2013, 64 zemlje zahtjevaju GMO označavanje; više od trećine ovih pod jedinstvenom EU upravom.<ref>Center for Food Safety [http://www.centerforfoodsafety.org/issues/976/ge-food-labeling/international-labeling-laws International Labeling Laws] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190224232635/http://www.centerforfoodsafety.org/issues/976/ge-food-labeling/international-labeling-laws |date=2019-02-24 }}</ref> == Otkrivanje == {{Glavni|Otkrivanje genetički modificiranih organizama}} Testiranja na GMO u hrani se rutinski rade koristeći molekularne tehnolofije kao što su [[DNA mikroniz]]ovi ili [[kvantitativni PCR]]. Ovi testovi mogu biti bazirani na prikazivanju genetskih elemenata (poput p35S, tNos, pat ili bar) ili markeri događaja specifičnih za službene GMO (poput Mon810, Bt11, ili GT73). Metoda bazirana na nizu kombnira multiplex PCR i nizne tehnologije da prikaže uzorke za različite potencijalne GMO-ove,<ref>{{Cite web |title=BGMO.jrc.ec.europa.eu |url=http://bgmo.jrc.ec.europa.eu/home/docs.htm |access-date=2015-05-17 |archivedate=2009-02-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090228210111/http://bgmo.jrc.ec.europa.eu/home/docs.htm |deadurl=yes }}</ref> kombinirajući različite pristupe (prikazivajući elementi, posebni markeri za biljke i markeri za događaje). qPCR se koristi da otkrije posebne GMO događaje korištenjem specifičnog [[Premaz (molekularna biologija)|premaza]] za prikazne elemente ili markere za događaje. Kontrole su potrebne da se zaobiđe lažno pozitivni ili lažno negativni rezultati. Naprimjer, test za [[CaMV]] se koristi da se izbjegnu lažni pozitivi u događaju virusnog kontaminiranog uzorka. U izvještaju januara 2010,<ref>{{cite journal|last1=Costa|first1=Joana|last2=Mafra|first2=Isabel|last3=Amaral|first3=Joana S.|last4=Oliveira|first4=M.B.P.P.|title=Monitoring genetically modified soybean along the industrial soybean oil extraction and refining processes by polymerase chain reaction techniques|journal=Food Research International|volume=43|page=301|year=2010|doi=10.1016/j.foodres.2009.10.003}}</ref> ekstrakcija i otkrivanje DNK duž potpunog lanca prerade ulja industrijske soje je opisano da prati prisustvo Roundup Ready (RR) soje: "Pojačanje sojinog lektin gena krajem tačke lančane reakcije polimeraze (PCR) uspješno je postignut u svim koracima za vađenje i rafinacije procese, do potpuno rafiniranog sojinog ulja. Pojačanje RR soje PCR testa korištenjem događajno specifičnih premaza je također postignut za sve ekstrakcijske i rafinacijske korake, osim srednjeg koraka prerade (neutralizacija, pranje i bijeljenje) eventualno zbog nestabilnosti uzorka. Realni PCR testovi koji koriste specijalne sonde potvrđuju sve rezultate i dokazuju da je moguće otkriti i kvantificirati genetički modificirane organizme u potpuno rafiniranom sojinom ulju. Za naše znanje, ovo nije nikad prije bilo objavljeno i predstavlja važan uspjeh vezano za sljedivost genetički modifikovanih organizama u rafiniranim uljima." == Povezano == * [[Genetičko inženjerstvo]] * [[Biotehnologija]] == Reference == {{refspisak|2}} [[Kategorija:Prehrana]] [[Kategorija:Prehrambena industrija]] [[Kategorija:Biotehnologija]] [[Kategorija:Genetički inženjering]] [[Kategorija:Genetički modifikovani organizami]] l5bfe4tbdr4f1f1mjpanm2f8v3d4tif Lista nematerijalne kulturne baštine u Americi 0 4549016 42711301 42711226 2026-10-16T13:30:47Z Zavičajac 76707 42711301 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Tango au01.JPG|mini|[[Tango]] je zajednička nematerijalna svjetska baština [[Argentina|Argentine]] i [[Urugvaj]]a]] '''Lista nematerijalne kulturne baštine u Europi''' je popis [[UNESCO]]-va [[Nematerijalna kulturna baština|nematerijalne kulturne baštine]] [[Amerika|američkih]] država, prema abecednom redu i godini upisa. === Argentina === * 2009. - [[Tango]] * 2015. - [[Filete porteno]] * 2020. - [[Chamame]] * 2025. - [[Cuarteto]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/argentina-AR Nematerijalna kulturna baština u Argentini - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. oktobar 2026.]</ref> [[Datoteka:Mujeres aymara con siku y caja - flickr-photos-micahmacallen-85524669 (CC-BY-SA).jpg|mini|Folklorna baština naroda [[Aymara]] je zajednička nematerijalna baština više država ([[Bolivija]], [[Čile]] i [[Peru]])]] === Bahami === * 2023. - [[Junkano]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/bahamas-BS Nematerijalna kulturna baština u Bahamima - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. oktobar 2026.]</ref> === Barbados === * 2023. - [[Tradicije povezane s kopnenim brodovima na Barbadosu]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/barbados-BB Nematerijalna kulturna baština u Barbadosu - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. oktobar 2026.]</ref> === Belize === * 2008. - [[Jezik, ples i glazba naroda Garifuna]] * 2025. - [[Božićne proslave u Gales Point Manateeu]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/belize-BZ Nematerijalna kulturna baština u Belizeu - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. oktobar 2026.]</ref> === Bolivija === * 2008. - [[Astrologija Kallawaya]] * 2008. - [[Oruro]] * 2009. - [[Folklorna baština Aymara]] * 2012. - [[Ichapekene Piesta]] * 2014. - [[Pujllay i ayarichi]] * 2017. - [[Ritualna putovanja u La Pazu]] * 2019. - [[Proslava na dan svetog Trojstva]] * 2021. - [[Proslava Tarija]] * 2023. - [[Proslava Ch’utillos]] * 2025. - [[Proslava Djevice od Gvadalupe]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/bolivia-plurinational-state-of-BO Nematerijalna kulturna baština u Boliviji - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. oktobar 2026.]</ref> === Brazil === * 2008. - [[Samba de Roda]] * 2008. - [[Usmena i slikovna baština Wajapija]] * 2011. - [[Yaokwa]] * 2011. - [[Poziv za projekte Nacionalnog programa nematerijalne baštine]] * 2011. - [[Živi muzej Fandanga]] * 2012. - [[Frevo]] * 2013. - [[Proalava Majke božije u Belemu]] * 2014. - [[Capoeira]] * 2019. - [[Kulturni kompleks Bumba-meu-boi]] * 2024. - [[Izrada sira Minasa]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/brazil-BR Nematerijalna kulturna baština u Brazilu - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. oktobar 2026.]</ref> === Čile === * 2009. - [[Folklorna baština naroda Aymara]] * 2014. - [[Baile Chino]] * 2022. - [[Quinchamalí keramika]] * 2025. - [[Porodična tradicija cirkusa u Čileu]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/chile-CL Nematerijalna kulturna baština u Čileu - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. oktobar 2026.]</ref> === Dominikanska Republika === * 2008. - [[Cocolo]] * 2008. - [[Kulturni prostor Bratstva svetog Duha]] * 2016. - [[Merengue]] * 2019. - [[Muzika i ples dominikanske bahate]] * 2019. - [[Casava]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/dominican-republic-DO Nematerijalna kulturna baština u Dominikanskoj Republici - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. oktobar 2026.]</ref> === Ekvador === * 2008. - [[Usmena baština i kulturne manifestacije naroda Zápara]] * 2012. - [[Toquilla]] * 2015. - [[Marimba]] * 2015. - [[Pasillo]]<ref>[https://https://ich.unesco.org/en/state/ecuador-EC Nematerijalna kulturna baština u Ekvadoru - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. oktobar 2026.]</ref> [[Datoteka:Garifuna SanIsidro 1996-05 2.jpg|mini|Narod [[Garifuna]] u [[Honduras]]u]] === {{flagcountry|GUA}} === * 2008. - [[Jezik, ples i glazba naroda Garifuna]] * 2008. - [[Rabinal Achí]] [[Datoteka:Palenque1.jpg|mini|Spomenik robovima, [[San Basilio de Palenque]], [[Kolumbija]]]] === {{flagcountry|HON}} === * 2008. - [[Jezik, ples i glazba naroda Garifuna]] === {{flagcountry|JAM}} === * 2008. - Baština [[Maroon]]a u gradu [[Moore]] === Kolumbija === * 2008. - [[Kulturni prostor San Basilio de Palenque]] * 2008. - [[Barranquilla]] * 2009. - [[Veliki tjedan|Procesija Velikog tjedna]] * 2009. - [[Negros y Blancos]] * 2010. - [[Normativni sistem zajednice Wayuu]] * 2011. - [[Tradicionalna znanja naroda Yuruparí]] * 2012. - [[Quibdó|Festival sv. Franje Asiškog u Quidbu]] * 2015. - [[Marimba]] * 2015. - [[Vallenato muzika]] * 2017. - [[Ilano radne pjesme]] * 2019. - [[Zaštita tradicionalnih zanata za izgradnju mira]] * 2020. - [[Pasto lak mopa-mopa]] * 2022. - [[Sistem znanja predaka u Siera Nevadi]] * 2023. - [[Porodiljska njega]] * 2024. - [[Žive slike Galerasa, Sucre]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/colombia-CO Nematerijalna kulturna baština u Kolumbiji - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. oktobar 2026.]</ref> === Kostarika === * 2008. - [[Tradicija čuvanja volova i volovske zaprege]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/costa-rica-CR Nematerijalna kulturna baština u Kostariki - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. oktobar 2026.]</ref> === Kuba === * 2008. - [[La Tumba Francesa]] * 2016. - [[Rumba u Kubi]] * 2017. - [[Punto]] * 2018. - [[Las parrandas u srednjoj Kubi]] * 2022. - [[Svijetli rum]] * 2023. - [[Bolero]] * 2024. - [[Hljeb od kasave]] * 2025. - [[Son muzika i ples]] <ref>[https://ich.unesco.org/en/state/cuba-CU Nematerijalna kulturna baština u Kubi - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. oktobar 2026.]</ref> [[Datoteka:Day of the Dead at Tecomitl Cemetery.jpg|mini|Groblje za [[Dan mrtvih]], [[Mexico City]], [[Meksiko]]]] === Meksiko === * 2008. - Domorodačka proslava [[Dan mrtvih|Dana mrtvih]] * 2009. - Ritualna ceremonija naroda [[Voladores]] * 2009. - Živa tradicija i spomen mjesta plemena [[Tolimán]] naroda [[Otomí-Chichimeca]] uključujući [[Peña de Bernal]], čuvara svetog područja * 2010. - [[Parachicos]]i tradicionalnog siječanjskog festivala u gradu [[Chiapa de Corzo]] * 2010. - [[Pirekua]], tradicionalna pjesma naroda [[P’urhépecha]] * 2010. - Tradicionalna [[meksička kuhinja]], živa kultura predaka, na primjeru [[Michoacán]]a * 2011. - [[Mariachi]] === {{flagcountry|NIK}} === * 2008. - [[El Güegüense]] * 2008. - [[Jezik, ples i glazba naroda Garifuna]] [[Datoteka:Uros women of a island in Peru.jpg|mini|Tekstilna umjetnost naroda [[Uru]]]] === {{flagcountry|PER}} === * 2008. - Tekstilna umjetnost naroda [[Uru]] s otoka [[Taquile]] * 2008. - Usmena baština i kulturne manifestacije naroda [[Zápara]] * 2009. - Folklorna baština naroda [[Aymara]] * 2010. - [[Ples škara]] * 2011. - [[Eshuva]], pjevne molitve na jeziku [[Huachipairi]] naroda [[Harakmbet]]* * 2011. - Hodočašće na Svetište Gospodinu u [[Qoyllurit’i]]ju * 2014. - Festival [[Virgen de la Candelaria]] iz Puna * 2015. - [[Wititi]] === {{flagcountry|URU}} === * 2009. - Društveno kulturni prostor i običaji zajednice [[Candombe]] * 2009. - [[Tango]] === {{flagcountry|VEN}} === * 2014. - [[Mapoyo]] * 2015. - Tradicionalna znanja i tehnologije vezane za uzgoj i obradu biljke [[curagua]] == Povezano == * [[Lista nematerijalne kulturne baštine u Aziji i Oceaniji]] * [[Lista nematerijalne kulturne baštine u Africi]] * [[Lista nematerijalne kulturne baštine u Evropi]] * [[Lista nematerijalne kulturne baštine za hitnu zaštitu]] == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Masterpieces of the Oral and Intangible Heritage of Humanity}} * [http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=en&pg=00011 UNESCO-v reprezentativni popis nematerijalne svjetske baštine] [[Kategorija:Svjetska baština u Južnoj Americi|#]] [[Kategorija:Svjetska baština u Sjevernoj Americi|#]] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Americi]] [[Kategorija:Liste svjetske baštine]] fbr0wuxv8s013btiyxl9i7k8q0t17ss Edvard Beneš 0 4561591 42711313 42588116 2026-10-16T16:02:08Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42711313 wikitext text/x-wiki {{Infokutija nosilac funkcije | ime = Edvard Beneš | slika = Edvard Beneš.jpg <!-- Funkcija (može biti do 10) --> | položaj = 2. [[predsjednik Čehoslovačke]] | tip1 = političar | mandat_start = [[18. prosinca]] [[1935.]] | mandat_kraj = [[5. listopada]] [[1938.]] | prethodnik = [[Tomáš Masaryk]] | nasljednik = [[Emil Hácha]] | položaj2 = 4. [[predsjednik Čehoslovačke]] | tip2 = političar | mandat_start2 = [[2. travnja]] [[1945.]] | mandat_kraj2 = [[7. lipnja]] [[1948.]] | prethodnik2 = [[Emil Hácha]] | nasljednik2 = [[Klement Gottwald]] | položaj3 = 4. [[premijer Čehoslovačke]] | tip3 = političar | mandat_start3 = [[26. rujna]] [[1921.]] | mandat_kraj3 = [[7. listopada]] [[1922.]] | predsjednik3 = [[Tomáš Masaryk]] | prethodnik3 = [[Jan Černý]] | nasljednik3 = [[Antonín Švehla]] | položaj4 = [[Čehoslovačka vlada u egzilu|Predsjednik Čehoslovačke u egzilu]] | tip4 = političar | mandat_start4 = [[listopad]] [[1939.]] | mandat_kraj4 = [[2. travnja]] [[1945.]] | predsjednik vlade4 = [[Jan Šrámek]] | nasljednik4 = ''ukinuta vlada u egzilu'' | prethodnik4 = ''formirana vlada u egzilu'' | položaj5 = [[Ministar vanjskih poslova (Čehoslovačka)|Ministar vanjskih poslova Čehoslovačke]] | tip5 = političar | mandat_start5 = [[14. studenog]] [[1918.]] | mandat_kraj5 = [[18. prosinca]] [[1935.]] | prethodnik5 = ''pozicija formirana'' | nasljednik5 = [[Milan Hodža]] <!-- Biografske informacije --> | datum rođenja = [[28. svibnja]] [[1884.]] | mjesto rođenja = {{flagicon|ČEŠ}} [[Kožlany]], [[Češka]]<br>{{small|(tada {{flag|Austro-Ugarska}})}} | datum smrti = [[3. rujna]] [[1948.]] | mjesto smrti = {{flagicon|ČEŠ}} [[Sezimovo Ústí]], [[Češka]]<br>{{small|(tada {{flag|Čehoslovačka}})}} | stranka = [[Češka nacionalna socijalna partija|ČSNS]] | supruga = [[Hana Benešová]] | zanimanje = pravnik | potpis = Edvard Beneš podpis.jpg }} '''Edvard Beneš''' ({{IPA-cs|ˈɛdvard ˈbɛnɛʃ|-|Cs-Edvard Benes.ogg}}; [[Kožlany]], [[28. svibnja]] [[1884.]] – [[Sezimovo Ústí]], [[3. rujna]] [[1948.]]) je bio [[češka|češki]] političar koji je u dva navrata ([[1935.]] – [[1938.]]; [[1945.]] – [[1948.]]) obnašao dužnost [[Predsjednik Čehoslovačke|predsjednika Čehoslovačke]], a od [[1921.]] do [[1922.]] godine je bio i [[premijer Čehoslovačke|premijer]]; od [[1918.]] do [[1935.]] je bio i ministar vanjskih poslova te jedan od najznačajnijih političara i diplomata u historiji Čehoslovačke. Za vrijeme [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] i [[njemačka okupacija Čehoslovačke|njemačke okupacije]], Beneš je bio međunarodno priznati predsjednik Čehoslovačke u egzilu u [[London]]u, odakle je bio jedan od glavnih vođa čehoslovačkog pokreta otpora. Za života je bio član [[Češka nacionalna socijalna partija|Češke nacionalne socijalne partije]]. ==Mladi život i obrazovanje== Edvard Beneš rođen je [[28. svibnja]] [[1884.]] godine u seoskoj obitelji u mjestu [[Kožlany]], u tadašnjoj [[Austro-Ugarska|Austro-Ugarskoj Monarhiji]], kao '''Eduard Beneš'''. Nadimak u djetinjstvu bio mu je Edek, a kasnije je promijenio ime u Edvard. Po rođenju, Edvard je bio deseto i najmlađe dijete [[Matěj Beneš|Matěja Beneša]] ([[1843.]] – [[1910.]]) i njegove supruge Anny, rođ. Petronily ([[1840.]] – [[1909.]]). Jedan od njegove braće bio je i [[Vojta Beneš]], kasniji čehoslovački političar, dok je sin drugog brata, Václava, bio Bohuš Beneš, čehoslovački diplomat. Većinu svog djetinjstva, Beneš je proveo u [[Prag]]u, u četvrti [[Vinohrady]], gdje je od [[1896.]] godine pohađao klasičnu gimnaziju. U tom je periodu stanovao s obitelji Oličovy, preko koje se sprijateljio s Annom Vlčkovom, koja će kasnije promijeniti ime u [[Hana Benešová|Hana Vlčková]]. Nakon maturiranja, upisao je Filozofski fakultet na [[Karlov univerzitet u Pragu|Karlovom univerzitetu]], a već [[1904.]] godine odlazi u [[Pariz]], gdje nastavlja studije na [[Sorbonne|Sorbonni]] i [[Sciences Po|Slobodnoj školi političkih znanosti]] (današnjoj Sciences Po). Tokom [[1906.]], boraveći još uvijek u [[Pariz]]u, zaručio se Hanom Vlčkovom i promijenio svoje ime u Edvard.<ref>[http://zpravy.idnes.cz/hana-benesova-skutecna-dama-kterou-zboznovali-f4b-/domaci.asp?c=A080128_093003_zajimavosti_adb Článek o Haně Benešové na iDnes.cz]</ref> Sljedeće godine odlazi na studij u [[London]] i [[Berlin]], da bi se vratio u [[Francuska|Francusku]], u [[Dijon]], gdje je [[1908.]] godine doktorirao na temu "Austrijski problem i češko pitanje. Studija političke borbe slavenskih naroda u Austriji". Međutim, kako praško sveučilište nije priznalo njegov doktorat, Beneš je morao polagati dodatne ispite i napisati novu doktorsku disertaciju ("Nastanak i evolucija modernog političkog individualizma") kako bi stekao status doktora nauka u matičnoj zemlji; to je ostvario [[1909.]] godine. Tokom iste godine, u siječnju, umrla mu je majka, a Beneš se krajem godine oženio Hanom u [[Crkva sv. Ludmile|crkvi sv. Ludmile]] u praškoj četvrti Vinohrady.<ref>[https://katalog.ahmp.cz/pragapublica/permalink?xid=35F9846ABF044C84AFFF3A52F4C2A6F3&scan=95 Matriční záznam o sňatku] ve farnosti Královské Vinohrady - Sv. Ludmily; někdy se uvádí také chybné datum 10. prosince, např.: http://zpravy.idnes.cz/hana-benesova-skutecna-dama-kterou-zboznovali-f4b-/domaci.aspx?c=A080128_093003_zajimavosti_adb</ref> Te se godine zaposlio kao predavač na Praškoj trgovačkoj akademiji, pokušavši istovremeno studirati pravo (prvo na češkom, a onda i na njemačkom sveučilištu), koje, međutim, nikada nije završio; godine [[1945.]] će, istina, dobiti počasni doktorat iz prava. Nakon trogodišnje [[habilitacija|habilitacije]], Beneš je [[1912.]] godine postao profesor [[sociologija|sociologije]] pri Karlovom univerzitetu, međutim je držao svoja predavanja na različitim lokacijama u gradu jer češki dio Karlovog univerziteta nije imao vlastite prostorije za vrijeme Austro-Ugarske. U tom je periodu bio aktivan i u [[Izviđači|izviđačkom]] pokretu.<ref>{{cite web|title=Skauting »Historie|work=[[Junák|Junák - svaz skautů a skautek ČR]]|language=Czech|url=http://verejnost.skaut.cz/skauting/historie/|accessdate=23 September 2007|archive-date=2007-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20070425032546/http://verejnost.skaut.cz/skauting/historie/}}</ref> ==Beneš u Prvom svjetskom ratu== [[File:Versailleská smlouva.jpg|thumb|320px|left|[[Čehoslovačka|Čehoslovačku]] su na [[Pariška mirovna konferencija (1919)|Pariškoj mirovnoj konferenciji]] predstavljali premijer [[Karel Kramář]] i Edvard Beneš. Na ovoj fotografiji se mogu vidjeti kako sjede jedan pored drugog (Kramář lijevo, Beneš desno) ispred velikog prozora s lijeve strane, okrenuti prema fotografu.]] Kada je [[1914.]] godine izbio [[Prvi svjetski rat]], Beneš je bio jedan od glavnih zagovornika češke nezavisnosti. Zajedno sa skupinom istomišljenika, osnovao je antiaustrijsku skupinu ''[[Česká maffie]]'' (ili samo ''Maffie''), čiji je cilj bio izboriti nezavisnost Češke od [[Austro-Ugarska|Austro-Ugarske]]. Aktivnost u toj skupini omogućila mu je ostvarivanje kontakta s [[Tomáš Garrigue Masaryk|Tomášom Masarykom]], koji je u to vrijeme boravio u [[Švicarska|Švicarskoj]]. Dana [[1. rujna]] [[1915.]] godine, Beneš odlazi u [[Pariz]], odakle se s Masarykom i [[Slovaci|Slovakom]] [[Milan Rastislav Štefánik|Milanom Rastislavom Štefánikom]] bori za nacionalnu samostalnost Čeha i Slovaka te raspad Austro-Ugarske. Iako je Beneš bio najmlađi među trojicom vođa u pokretu, imao je veliko iskustvo koje je stekao tokom ranijeg boravka u [[Francuska|Francuskoj]], [[UK|Britaniji]] i [[Njemačka|Njemačkoj]]. Upravo će se te vanjskopolitičke veze, pogotovo s Masarykove strane, pokazati ključnima u realiziranju planova za nezavisnost "čehoslovačkog naroda". Tu su se posebno važnima pokazali posjeti [[SAD|Sjedinjenim Državama]] i [[Rusija|Rusiji]], koje su imale i veće znanje i veći utjecaj po pitanju globalne političke situacije. Beneš će dobar dio svog kasnijeg političkog djelovanja posvetiti upravo vanjskoj politici. Što se Benešovog djelovanja u Parizu tiče, ono je bilo prilično raznovrsno; uspio je organizirati antiaustrijsku skupinu te uspostaviti komunikaciju s ''Maffijom'' u Češkoj. Uz to, na [[Sorbonne]]i je održao seriju predavanja o [[panslavizam|panslavizmu]] te je predstavljao čehoslovački politički program u nizu francuskih novina. Tokom [[1916.]], sudjelovao je u osnivanju [[Čehoslovačko nacionalno vijeće (1918)|Čehoslovačkog nacionalnog vijeća]] te je postao njegov glavni tajnik. Zajedno sa Štefánikom, tokom proljeća [[1917.]], uspio je pridobiti potporu [[Antanta|Antante]] za osnivanje [[Čehoslovačka legija|Čehoslovačke legije]] te nekoliko samostalnih vojnih jedinica u [[Francuska|Francuskoj]], [[Rusija|Rusiji]] i [[Italija|Italiji]], koje su ravnopravno sudjelovale u bitkama [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]]. Najveći rezultat Benešovih diplomatskih napora bilo je priznavanje Čehoslovačkog nacionalnog vijeća kao legitimnog predstavnika [[Prva Čehoslovačka Republika|buduće čehoslovačke države]] od strane zemalja [[Antanta|Antante]]. To je omogućilo Čehoslovačkoj da sudjeluje kao predstavnica na [[Pariška mirovna konferencija (1919)|Pariškoj mirovnoj konferenciji]] povodom potpisivanja [[Versajski sporazum|Versajskog sporazuma]]. Čehoslovačku su na konferenciji predstavljali upravo Beneš i premijer [[Karel Kramář]]. ==Čehoslovački period== Dana [[28. listopada]] [[1918.]] godine, netom prije službenog završetka [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]], [[Čehoslovačka]] je proglasila nezavisnost od [[Austro-Ugarska|Austro-Ugarske Monarhije]], koja se ubrzo i raspala. Nova europska republika ubrzo je priznata od strane međunarodne zajednice, a na njezinom čelu se, kao predsjednik, nalazio [[Tomáš Garrigue Masaryk]], glavni zagovornik čehoslovačke nezavisnosti prije rata. Tokom prva tri desetljeća čehoslovačke historije, Edvard Beneš je, kao nositelj različitih funkcija, odigrao ključnu ulogu u njezinom razvoju te je, također, bio jedna od važnijih figura na globalnoj političkoj sceni. ===Prva Republika=== [[File:Edvard Beneš 1919.jpg|220px|thumb|left|Edvard Beneš kao ministar vanjskih poslova [[1919.]] godine.]] Dana [[14. studenog]] [[1918.]] godine, Edvard Beneš je preuzeo funkciju [[Ministarstvo vanjskih poslova (Čehoslovačka)|ministra vanjskih poslova]] u prvoj vladi [[Čehoslovačka|Čehoslovačke]], koju je predvodio [[Karel Kramář]]. S obzirom na svoje bogato vanjskopolitičko iskustvo te međunarodno zalaganje za priznanje Čehoslovačke, Beneš je praktički bio logičan izbor. U to vrijeme još uvijek u [[Francuska|Francuskoj]] na [[Pariška mirovna konferencija (1919)|mirovnoj konferenciji]], Beneš se u novu domovinu vratio u rujnu [[1919.]] godine, nakon što su u [[Pariz]]u definirane granice. Tokom pregovora o sporazumu s [[Mađarska|Mađarskom]], Čehoslovačku je predstavljao [[Štefan Osuský]], koji je uspješno ispregovarao [[ugovor iz Trianona]]. Beneš će funkciju ministra vanjskih poslova držati neprekinuto sve do [[18. prosinca]] [[1935.]], kada je postao predsjednik, što će ga učiniti najdugovječnijim čehoslovačkim ministrom vanjskih poslova s mandatom u ukupnom trajanju od 6,230 dana. Njegovo vanjskopolitičko djelovanje bilo je izrazito plodno i raznovrsno. Tokom [[1920.]] godine, bio je jedan od osnivača [[Liga naroda|Lige naroda]], član čijeg je Vijeća bio od [[1923.]] do [[1927.]] godine, odnosno predsjednik čijeg je Odbora bio od [[1927.]] do [[1928.]] godine. Njegovo zalaganje za formiranje mirovnog sustava u Europi dovelo je do formiranja [[Mala Antanta|Male Antante]] [[1921.]] godine, zajedno s [[Rumunjska|Rumunjskom]] i [[Kraljevina SHS|Kraljevinom SHS]] i uz [[Francuska|francusku]] podršku. Kao dio te kolektivne mirovne politike, Beneš je sklopio i sporazum s Francuskom [[1924.]] godine. Sudjelovao je i na brojnim međunarodnim konferencijama, među kojima su one u [[Genovska konferencija|Genovi]] (o ekonomskim problemima, [[1922.]]), [[Ugovori iz Locarna|Locarnu]] (o poslijeratnim odnosima, [[1925.]]), [[Youngov plan|Den Haagu]] (o njemačkim reparacijama, [[1930.]]) i [[Konferencija u Lausannei (1932)|Lausannei]] (o reparacijama, [[1932.]]). Njegov unutarnjopolitički život bio je također prilično buran. Godine [[1919.]] prvi put je izabran u parlament, gdje je bio do [[1926.]] godine. Kasnije će biti izabran još [[1929.]] pa do [[1935.]] godine. Iako isprva nezavisan, [[1923.]] godine se pridružio [[Češka nacionalna socijalna partija|Češkoj nacionalnoj socijalnoj partiji]] (koja, unatoč sličnom nazivu, nije imala nikakve veze s [[NSDAP]]-om ili [[nacizam|nacizmom]]), čiji je predsjednik bio do [[1935.]] godine. Beneš je predsjednik stranke bio tek formalno, dok je tu dužnost stvarno obnašao [[Václav Klofáč]]. Beneš je stranci pristupio više-manje prisilno, s obzirom da premijer [[Antonín Švehla]] od [[1923.]] godine nije bio spreman tolerirati njegovu političku nezavisnost te ga je bio spreman smijeniti s mjesta minstra vanjskih poslova ukoliko se ne odrekne iste.<ref>Miller, Daniel E.: ''Forging Political Compromise. Antonín Švehla and the Czechoslovak Republican Party 1918–1933'', Pittsburgh 1999, S. 122.</ref> Švehla je, interesantno, naslijedio upravo Beneša na mjestu premijera, kada je ovaj sporazumno odstupio [[1922.]] godine jer je bilo evidentno da ne može istovremeno obnašati i funkciju premijera (na koju ga je Masaryk imenovao [[1921.]] godine) i ministra vanjskih poslova. Važna stavka njegove politike u ovom periodu bio je naglašeni "čehoslovakizam", odnosno stajalište kako su [[Česi]] i [[Slovaci]] zapravo jedinstven narod te kako slovački narod kao takav ne postoji. Istovremeno, [[slovački jezik]] tek je dijalekt [[češki|češkog]]. Njegov stav najbolje objašnjava njegova izjava iz [[1943.]] godine, dok je boravio u egzilu u [[London]]u: {{citat|Čvrsto zastupam stajalište kako su Slovaci Česi te kako je slovački jezik dijalekt češkog jezika, kao u slučaju [[hantec]]a i drugih dijalekata češkog jezika. Ja nikome ne branim da sebe naziva Slovakom, ali nikada neću dopustiti objašnjenje da postoji slovački narod.|Edvard Beneš, [[1943.]]<ref name="SLKul">Rudolf Chmel, ''Zum nationalen Selbstverständnis der Slowaken im 20. Jahrhundert'', in: Alfrun Kliems (Hrsg.): ''Slowakische Kultur und Literatur im Selbst- und Fremdverständnis'', Steiner, Stuttgart 2005, S. 13&nbsp;ff., hier [http://books.google.de/books?id=7Ek24NtickwC&pg=PA22 S. 22].</ref>}} [[File:Bundesarchiv Bild 183-2010-0420-500, Belgrad, Benesch, Titulescu, Jevtitsch.jpg|320px|thumb|Konferencija ministara vanjskih poslova zemalja [[Mala Antanta|Male Antante]] u [[Beograd]]u [[1932.]] godine. U prvom redu, s lijeva na desno, Edvard Beneš, čehoslovački ministar, [[Nicolae Titulescu]], rumunjski ministar i [[Bogoljub Jevtić]], jugoslavenski ministar]] Također, Beneš je na početku svoje političke karijere bio [[neoslavizam|neoslavist]] i negativno nastrojen prema [[Ruska revolucija 1917.|Ruskoj revoluciji]] koja je izrodila [[Sovjetski Savez]]. Njegova vanjska politika bila je izrazito antisovjetska, a Čehoslovačka je isprva odbila priznati novu državu. Ipak, kada je [[1933.]] vlast u [[Njemačka|Njemačkoj]] preuzeo [[Adolf Hitler]], Beneš je uvidio neminovnost suradnje sa [[SSSR|Sovjetskim Savezom]] protiv novog njemačkog kancelara. Uz francusku podršku, Čehoslovačka je na Benešovo inzistiranje [[9. lipnja]] [[1934.]] godine priznala Sovjetski Savez, a sljedeće godine sklopila i sporazum o prijateljstvu. No, iako je Zapad podržao priznanje, bio je izrazito suspektan po pitanju međunarodnog sporazuma sa Sovjetskim Savezom. Ovo je posebno značajno u kontekstu teze koju je iznio britanski pisac [[Nigel West]], a prema kojoj je Beneš bio sovjetski doušnik koji se krio iza kodnog broja "19".<ref>Nigel West, Venona, the Greatest Secret of the Cold War, London: Harper Collins, 1999.</ref> Ovu je tezu zagovarao i [[Viktor Suvorov]], a tokom [[2008.]] godine su se pojavile informacije o Benešovoj predratnoj suradnji sa sovjetskim tajnim službama temeljene na dokumentima iz sovjetskih arhiva. Tu je Beneš također naveden kao agent 19,<ref>[http://www.militaria.cz/cz/clanky/miscellanea/byl-prezident-benes-sovetsky-agent.html Byl prezident Beneš sovětský agent?], militaria.cz, pristupljeno 15. ožujka 2016.</ref> međutim postoje određene sumnje u kredibilitet sovjetskih arhivskih dokumenata.<ref>[http://aktualne.atlas.sk/prezident-benes-bol-sovietsky-agent-tvrdi-moskva/zahranicie/europa/ Prezident Beneš bol sovietsky agent, tvrdí Moskva] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308210906/http://aktualne.atlas.sk/prezident-benes-bol-sovietsky-agent-tvrdi-moskva/zahranicie/europa/ |date=2016-03-08 }}, aktualne.atlas.sk (2008.)</ref> S druge strane, Eduard Mark,<ref>Eduard Mark: "Venona's Source 19 and the Trident Conference of May 1943: Diplomacy or Espionage?" Intelligence and National Security. London, Summer 1998, str. 1–31.</ref> Herbert Romerstein i Eric Breindel su izrazili skepsu prema ovoj tezi, navodeći kako je agent 19 bio [[FDR|Rooseveltov]] savjetnik [[Harry Hopkins]].<ref>Romerstein, Herbert a Breindel, Eric: "The Venona Secrets: Exposing Soviet Espionage and America's Traitors", Regnery Publishing 2000, str. 214.</ref> Autori [[John Earl Haynes]] i [[Harvey Klehr]] su sugerirali kako je agent 19 bio netko od britanskih predstavnika na [[Washingtonska konferencija (1943)|Washingtonskoj konferenciji]] [[1943.]] godine.<ref>Haynes, John Earl a Klehr, Harvey: "Venona: Decoding Soviet Espionage in America", Yale University Press 1999, str. 202–206.</ref> Ipak, sve ove špekulacije razriješene su tokom [[2009.]] godine, kada je bivši dužnosnik [[KGB]]-a, Aleksandar Vasiljev, objavio dokumente koji otkrivaju kako je agent 19 bio [[Laurence Duggan]], zaposlenik u američkom [[Državni sekretarijat SAD|Državnom tajništvu]].<ref>John Earl Haynes and Harvey Klehr: Was Harry Hopkins A Soviet Spy? http://www.frontpagemag.com/fpm/200900/was-harry-hopkins-soviet-spy-john-earl-haynes</ref> Postojale su i teze kako je Beneš od [[1927.]] godine bio [[masoni|mason]], koje, međutim, nisu potvrđene. Također, tokom [[1921.]] godine, Beneš se kratko vratio u akademsku zajednicu i držao predavanja. ====Prvi predsjednički mandat==== [[File:MIguelBenesCarolIIPabloDeYugoslavia1936.jpeg|thumb|left|320px|Susret čelnika [[Mala Antanta|Male Antante]] u [[Bukurešt]]u [[1936.]] godine. S lijeva na desno: krunski princ [[Mihai I od Rumunjske|Mihai od Rumunjske]], čehoslovački predsjednik Beneš, rumunjski kralj [[Carol II od Rumunjske|Carol II]], jugoslavenski regent [[Pavle Karađorđević]] i princ [[Nicolae, rumunjski princ|Nicolae od Rumunjske]].]] Kada je [[Tomáš Garrigue Masaryk]] [[14. prosinca]] [[1935.]] godine, zbog starosti i slabog zdravlja, odstupio s mjesta predsjednika, Edvard Beneš se prezentirao kao logičan izbor za njegovog nasljednika. Međutim, izbor nije bio tako jednostavan. Čehoslovački parlament je četiri dana žustro debatirao prije nego je Edvard Beneš [[18. prosinca]] [[1935.]] postao drugi predsjednik Čehoslovačke. U tom je trenutku zaključen njegov mandat na mjestu ministra vanjskih poslova, gdje ga je naslijedio [[Milan Hodža]], slovački političar koji je ujedno bio i vršitelj dužnosti predsjednika od ostavke Masaryka do izbora Beneša. Benešov prvi čin na mjestu predsjednika bilo je potpisivanje ranije spomenutog sporazuma sa [[SSSR|Sovjetskim Savezom]]. Iste godine, Beneš je izabran za Glavnog tajnika [[Liga naroda|Lige naroda]], što je pozicija koju je držao do [[1936.]], kada ga je zamijenio Argentinac [[Carlos Saavedra Lamas]]. Međutim, najveći problem tokom Benešova mandata bio je [[Adolf Hitler]], odnosno njemačke teritorijalne težnje prema [[Sudeti]]ma. Beneš se oštro protivio njemačkom ekspanzionizmu na čehoslovački teritorij, a nakon što je Hitler u ožujku [[1938.]] godine proveo ''[[Anschluss]]'' [[Austrija|Austrije]], Beneš je mobilizirao vojsku, nadajući se vojnoj pomoći [[Francuska|Francuske]] (s kojom je imao sklopljen sporazum) i zemalja [[Mala Antanta|Male Antante]] protiv [[Treći Reich|Trećeg Reicha]]. U rujnu [[1938.]], Beneš je svom ministru [[Jaromír Nečas|Jaromíru Nečasu]],<ref>Igor Lukeš, Czechoslovakia between Stalin and Hitler: The Diplomacy of Edvard Benes in the 1930s, Oxford University Press, 1996</ref> koji je boravio u [[Pariz]]u, poslao pismo u kojem je sugerirao da Čehoslovačka preda dio Sudeta Trećem Reichu (oko 5,000 od ukupno 28,000&nbsp;km{{sup|2}}, cca. 18% teritorija), čime bi istovremeno prisilno iselio dobar dio stanovništva koje je govorilo njemačkim jezikom (prema Benešovoj procjeni, radilo se oko 2,200,000 stanovnika). [[Ujedinjeno Kraljevstvo]] i [[Francuska]] su inicijalno odbile podržati Benešov plan, međutim nakon sastanka u [[München]]u i potpisivanja [[Minhenski sporazum|sporazuma]] krajem rujna [[1938.]], obje su sile pristale dati Hitleru cijele Sudete, u nadi da će izbjeći novi rat. Beneš se, dakako, oštro usprotivio sporazumu, međutim morao se povući u trenutku kada su mu i Britanija i Francuska dale do znanja da im Čehoslovačka više neće biti interesantna, ukoliko se i dalje bude protivio sporazumu.<ref name="RiseFall">William Shirer, ''The Rise and Fall of the Third Reich'' (Touchstone Edition) (New York: Simon & Schuster, 1990)</ref> Nakon Minhenskog sporazuma, Beneš je odbio i sovjetsku ponudu o vojnoj pomoći, smatrajući ju nerealnom. Ipak, Beneš je tokom svog prvog mandata uspio osigurati odlazak velikog broja [[nacizam|nacistički]] nastrojenih Nijemaca i Austrijanaca koji su boravili u Čehoslovačkoj. Dana [[5. listopada]] [[1938.]], Edvard Beneš je, pod snažnim njemačkim pritiskom,<ref name="RiseFall"/> dao ostavku na mjesto predsjednika Čehoslovačke. Nekoliko dana kasnije, [[22. listopada]], odletio je za [[London]], odakle je nakratko otišao za [[Chicago]], gdje je predavao filozofiju. Kada je [[30. studenog]] [[1938.]] [[Emil Hácha]] izabran za njegovog nasljednika, Beneš je iz [[London]]a poslao čestitke svom nasljedniku, međutim u Čehoslovačku se nije vraćao. Situacija u Europi, a time i Čehoslovačkoj, pogoršavala se - Hitler je želio sve više teritorija i kršio je brojne međunarodne sporazume. U ožujku [[1939.]] godine, [[Slovačka]] je, pod njemačkom protekcijom, proglasila [[Republika Slovačka (1939–1945)|nezavisnost od Čehoslovačke]], a ubrzo je Treći Reich prisilio Háchu da pristane na [[Njemačka okupacija Čehoslovačke|vojnu okupaciju]], čime je Čehoslovačka i formalno dokinuta, a na njezinom mjestu formiran je [[Protektorat Češka i Moravska]]. Dana [[1. rujna]] [[1939.]], formalno je otpočeo [[Drugi svjetski rat]]. ===Egzil u Londonu=== {{main|Čehoslovačka vlada u egzilu}} Nakon svog dolaska u [[London]], Beneš se smjestio u distrikt [[Putney (London)|Putney]], gdje je za prvo vrijeme živio kao privatni građanin zajedno sa suprugom i nećakinjama. Nedugo nakon što je Hitler razdijelio i okupirao [[Čehoslovačka|Čehoslovačku]], Beneš je poslao protestnu notu vođama globalnih sila, međutim bez uspjeha. U listopadu [[1939.]], samo mjesec dana nakon početka rata, Beneš je organizirao Komitet čehoslovačkog narodnog oslobođenja, zapravo neformalnu vladu u egzilu, te je ''de facto'' postao vođa čehoslovačkog pokreta otpora u inozemstvu, a unatoč neslaganju s drugim vođama otpora poput [[Štefan Osuský|Štefana Osuskog]] i [[Milan Hodža|Milana Hodže]]. [[File:The Czechoslovak Government in Exile during the Second World War H31998.jpg|250px|thumb|Edvard Beneš, predsjednik Čehoslovačke vlade u egzilu, u društvu časnika Čehsolovačkog ratnog zrakoplovstva u [[UK|Ujedinjenom Kraljevstvu]].]] U srpnju [[1940.]], nedavno izabrani premijer [[Winston Churchill]] priznao je Benešov Komitet narodnog oslobođenja, koji je tada formalno postao [[Čehoslovačka vlada u egzilu]]. Beneš je priznat kao predsjednik, dok je funkciju predsjednika vlade obavljao [[Ján Šrámek]]; Beneš se ovom prilikom pozvao na činjenicu da je njegova ostavka [[1938.]] bila dana pod prisilom, zbog čega ima potpuno pravo biti priznat kao predsjednik. Na čelu vlade, njegov glavni cilj bilo je organiziranje pokreta otpora, ponovna uspostava Čehoslovačke u granicama prije [[Minhenski sporazum|Minhenskog sporazuma]] te rješavanje pitanja gotovo 3,400,000 Nijemaca koji su živjeli u Čehoslovačkoj. U studenom [[1940.]] godine, u jeku [[The Blitz|londonskog ''Blitza'']], Beneš se sa suprugom, nećakinjama i poslugom iz [[London]]a preselio u selo [[Aston Abbotts]] u [[Buckinghamshire]]u. Službenici njegova ureda, među kojima su bili tajnik Edvard Táborský i šef ureda Jaromír Smutný, preselili su se u obližnje selo [[Wingrave]], dok se vojno-obavještajna služba na čelu s [[František Moravec|Františekom Moravecom]] preselila u [[Addington, Buckinghamshire|Addington]]. U srpnju [[1941.]], [[Sovjetski Savez]] je također priznao Benešovu vladu. Najžustrija debata u Benešovoj vladi vodila se oko statusa sudetskih Nijemaca. I dok je Beneš isprva zagovarao tek minorne promjene u granicama i protjerivanje tek dijela njemačkog stanovništva,<ref>[http://www.fronta.cz/dotaz/vyvoj-planu-odsunu-nemcu Plány odsunu Němců], fronta.cz, pristupljeno 15. ožujka 2016.</ref> njegov prijedlog nije naišao na odobravanje borbenih frakcija pokreta otpora u domovini, koje su se zalagale za radikalniji pristup tom pitanju. Pod tim je utjecajem Benešova vlada ipak popustila te je s vremenom od [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|Saveznika]] dobila odobrenje za protjerivanje svih Nijemaca, što je potvrđeno i na kasnijoj [[Potsdamska konferencija|Potsdamskoj konferenciji]]. Predstavnik sudetskih Nijemaca, [[Wenzel Jaksch]], bio je član Benešove vlade u egzilu, u kojoj je predstavljao interese svojih sunarodnjaka. Međutim, kako su se njegovi odnosi s ostalim članovima vlade s vremenom pogoršavali, a on sam se protivio [[Protjerivanje Nijemaca iz Čehoslovačke|protjerivanju svojih sunarodnjaka]], njegovo mišljenje postalo je praktički nebitno u ključnom trenutku. Povodom ovog pitanja, Beneš je [[1943.]] godine izjavio: {{citat|U našoj će zemlji kraj ovog rata biti ispisan krvlju. Nijemcima će nemilosrdno i višestruko vratiti sve ono što su u našim zemljama činili od 1938. godine. Cijeli narod sudjelovat će u ovoj borbi, neće biti nijednog Čehoslovaka koji će izbjeći ovaj zadatak i nijedan domoljub neće propustiti prikladno se osvetiti za sve patnje ovog naroda.|Edvard Beneš, [[27. listopada]] [[1943.]]<ref name="SLKul" />}} Tokom [[1941.]] godine, Beneš i [[František Moravec]] započeli su planiranje [[Operacija Anthropoid|Operacije ''Anthropoid'']], cilj koje je bio [[atentat]] na [[Reinhard Heydrich|Reinharda Heydricha]], zloglasnog [[Protektorat Češka i Moravska|protektora Češke i Moravske]] poznatog pod nadimkom "Praški koljač".<ref>{{cite web|url=http://neviditelnypes.lidovky.cz/historie-spion-kteremu-nelze-verit-d64-/p_spolecnost.asp?c=A080311_173033_p_spolecnost_wag |title=HISTORIE: Špion, kterému nelze věřit - Neviditelný pes |publisher=Neviditelnypes.lidovky.cz |date=14 March 2008 |accessdate=19 November 2013}}</ref> Atentat su [[1942.]] godine uspješno izveli [[Jozef Gabčík]] i [[Jan Kubiš]], međutim isti je izazvao snažnu njemačku osvetu, koju je orkestrirao osobno [[Heinrich Himmler]], a koja se realizirala kroz potpunu eliminaciju dvaju sela, [[Lidice|Lidica]] i [[Ležáky]]ja. Tokom prve tri godine rata, postojali su napori [[Poljska vlada u egzilu|Poljske vlade u egzilu]], također smještene u [[London]]u, i Britanije da se Čehoslovačka i Poljska nakon rata ujedine u [[Poljsko-čehoslovačka konfederacija|(kon)federaciju]]. Iako su i Hodža i [[Jan Masaryk]] podržavali ovu ideju, Beneš je bio znatno oprezniji. Razočaran Zapadom zbog Sudeta, Beneš je u ovom periodu vidio potencijalnog saveznika u [[SSSR|Sovjetskom Savezu]],<ref name="kaplan">Karel Kaplan, ''Das verhängnisvolle Bündnis. Unterwanderung, Gleichschaltung und Vernichtung der Tschechoslowakischen Sozialdemokratie 1944–1954'', Pol-Verlag, Wuppertal 1984, {{ISBN|3-9800905-0-7}} (Einleitung des Verfassers, S. 15&nbsp;ff.)</ref> što nije odgovaralo poljskoj vladi, pregovore u ime koje je vodio [[Władysław Sikorski]]. Međutim, kako je između Poljske i Sovjetskog Saveza postojao značajan animozitet, a Beneš se nije želio odreći sovjetske podrške, pregovori oko formiranja (kon)federacije su propali, dobrim dijelom upravo zbog Benešovog djelovanja. Beneš nije bio komunist, međutim vidio je snažnog saveznika u [[Staljin]]u, zbog čega je [[12. prosinca]] [[1943.]] godine u [[Moskva|Moskvi]] potpisao sporazum u kojem je, između ostalog, dogovorena i poslijeratna suradnja.<ref name="Orzoff">{{cite book|author=Andrea Orzoff|title=Battle for the Castle|url=https://books.google.com/books?id=Rjlt_4eE6KIC&pg=PA199|accessdate=10 August 2011|publisher=Oxford University Press US|isbn=978-0-19-974568-5|page=199}}</ref><ref name="LaneStadtmüller2005">{{cite book|author1=A. T. Lane|author2=Elżbieta Stadtmüller|title=Europe on the move: the impact of Eastern enlargement on the European Union|url=https://books.google.com/books?id=ZoK03URcG9MC&pg=PA190|accessdate=10 August 2011|year=2005|publisher=LIT Verlag Münster|isbn=978-3-8258-8947-0|page=190}}</ref><ref name="LeslieLeslie1983">{{cite book|author1=Roy Francis Leslie|author2=R. F. Leslie|title=The History of Poland since 1863|url=https://books.google.com/books?id=0tYVKUsnw9IC&pg=PA242|accessdate=10 August 2011|year=1983|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-27501-9|page=242}}</ref> S druge strane, Beneš je sklopio sporazume i s [[UK|Britanijom]] i s [[Francuska|Francuskom]] kako bi osigurao zapadnu podršku, međutim njegovo je dogovaranje sa Staljinom naišlo na velike kritike.<ref name="totalita">[http://www.totalita.cz/vysvetlivky/smlouva_csr_sssr_1943_12_12.php Smlouva o přátelství, vzájemné pomoci a poválečné spolupráci mezi ČSR a SSSR (1943)], totalita.cz, pristupljeno 15. ožujka 2016.</ref> Pred sam kraj rata, tokom novog posjeta [[Moskva|Moskvi]], Beneš je započeo pregovore s protjeranim članovima [[Čehoslovačka komunistička partija|Čehoslovačke komunističke partije]] koju je predvodio [[Klement Gottwald]], a s ciljem formiranja vlade nacionalnog jedinstva.<ref>[[Jörg K. Hoensch]]: ''Geschichte Böhmens'', S. 435.</ref> Beneš i Gottwald su iz pregovora isključili ostale političke stranke iz perioda Prve Republike, što je također naišlo na kritike. Svakako, može se reći da je Benešovo djelovanje tokom egzila u [[London]]u bilo usmjereno, primarno, na ponovnu uspostavu Čehoslovačke u predratnim granicama, pri čemu je nastojao balansirati između Zapada i Istoka. Kako se kraj rata bližio, bilo je sve izglednije kako će [[Sovjetski Savez]] imati snažniju ulogu na području Čehoslovačke, što je djelomično bila i posljedica američko-sovjetskog dogovora. Nakon [[Praški ustanak|Praškog ustanka]] i [[Praška ofenziva|sovjetske ofenzive]], te su se teze obistinile i Beneš je nakon rata naišao na novi problem. ===Drugi predsjednički mandat=== Nakon uspješnog oslobođenja Čehoslovačke, Beneš je u proljeće [[1945.]] godine preko [[Moskva|Moskve]] doputovao u domovinu, gdje je [[2. travnja]] [[1945.]] neformalno preuzeo funkciju predsjednika [[Čehoslovačka|Čehoslovačke]]. Dana [[5. travnja]] [[1945.]] u [[Slovačka|slovačkim]] [[Košice|Košicama]] je potvrđen [[Košički program|program]] kojim je formirana prva poslijeratna vlada Čehoslovačke, na čelu sa [[Zdeněk Fierlinger|Zdeněkom Fierlingerom]]. Beneš i vlada su se [[16. svibnja]], otprilike tjedan dana nakon [[Drugi svjetski rat|kraja rata u Europi]] i njemačke kapitulacije, vratili u [[Prag]]. Nakon konsolidiranja vlasti, Beneš je [[28. listopada]] [[1945.]] jednoglasno potvrđen kao predsjednik od strane parlamenta, uz ustavnu odredbu koja je predviđala da će stari predsjednik zadržati svoju funkciju do izbora novog. Po svom povratku u Prag, Beneš je pred oduševljenom masom na [[Starogradski trg|Starogradskom trgu]] izjavio: {{citat|Bit će nužno... i to posebno beskompromisno, potpuno likvidirati Nijemce u češkim i Mađare u slovačkim zemljama, ali samo u mjeri u kojoj je likvidacija u interesu zajedničke nacionalne države Čeha i Slovaka uopće moguća. Naš cilj mora biti trajna kulturna, gospodarska i politička degermanizacija zemlje.|Edvard Beneš, [[16. svibnja]] [[1945.]]<ref>Alexander Ort: ''Dr. Edvard Beneš: evropský politik.'' 1993, S. 191.</ref>}} Dana [[14. listopada]] [[1945.]] godine, u [[Mělník]]u je rekao sljedeće: {{citat|U posljednje vrijeme, međunarodni mediji nas kritiziraju da će se transfer Nijemaca provesti na nedostojan i nedopustiv način. Činimo, navodno, isto ono što su Nijemci činili nama; navodno napadamo vlastitu nacionalnu tradiciju i dosad neokaljanu moralnu reputaciju. Navodno samo imitiramo nacionalsocijaliste u njihovim stravičnim metodama.<br><br>Bile ove optužbe u cjelini istinite ili ne, kategorički tvrdim: naši Nijemci moraju napustiti zemlju i napustit će ju u svakom slučaju. Ići će zbog svoje grozne moralne krivnje, zbog svog djelovanja prema nama prije rata i zbog svoje cjelokupne ratne politike protiv naše zemlje i našeg naroda. Oni, koje je naša Republika prepoznala kao odane antifašiste, mogu ostati kod nas. Međutim, naš cjelokupni pristup njihovoj deportaciji u Njemačku mora biti human, primjeren, pravedan i moralan. (...) Svi niži organi, koji se budu oglušili o ova načela, bit će pozvani na odgovornost. Vlast ni u kojem slučaju neće dozvoliti da se dobar ugled Republike pokvari zbog neodgovornih elemenata.|Edvard Beneš, [[14. listopada]] [[1945.]]<ref name="Věra">Zit. nach Věra Olivová: ''Odsun Němců: výbor z pamětí a projevů dopln ̌ený edičními přílohami.'' 2000, S. 62.</ref>}} Po završetku njemačke okupacije, Beneš je, u periodu dok parlament nije formiran, vladao temeljem dekreta. U kratkom periodu tokom kojeg je uživao te ovlasti, Beneš je, a temeljem ranijeg odobrenja Saveznika na [[Potsdamska konferencija|Potsdamskoj konferenciji]], donio seriju dekreta koji su uredili poslijeratni status [[Nijemci|Nijemaca]], [[Mađari|Mađara]] te izdajica i kolaboratora. Tako su doneseni dekreti o konfiskaciji imovine navedenih skupina te oduzimanju državljanstva i drugih građanskih prava stanovnicima njemačke i mađarske nacionalnosti, mada se dekreti nisu ticali njihovog prisilnog iseljavanja. Došlo je i do nacionalizacije banaka i industrije. Ovi dekreti će u historiografiji biti znani kao [[Benešovi dekreti]]. Sredinom [[1946.]] godine, provedeni su izbori na kojima je Beneš potvrdio svoj predsjednički mandat.<ref>{{cite web|author= |url=http://psp.cz/eknih/1945pns/stenprot/002schuz/s002001.htm |title=Prozatimní NS RČS 1945-1946, 2. schůze, část 1/4 (28. 10. 1945) |publisher=Psp.cz |date= |accessdate=19 November 2013}}</ref> Međutim, politička situacija bila je izrazito kompleksna. Na [[Parlamentarni izbori u Čehoslovačkoj 1946.|parlamentarnim izborima]] u svibnju [[1946.]] godine, [[Komunistička partija Čehoslovačke]] je osvojila 31.2% glasova i 93 od 300 mandata, postavši tako prva parlamentarna stranka, ispred Benešove [[Češka nacionalna socijalna partija|ČSNS]], koja je osvojila 55 mandata. Značajan uspjeh ostvarila je i [[Komunistička partija Slovačke]], koja je osvojila 21 mandat. Kako nijedna politička opcija nije mogla samostalno sastaviti vladi, stvorena je vlada [[Narodni front (Čehoslovačka)|Narodnog fronta]], na čijem je čelu bio komunist [[Klement Gottwald]]. Ovakav ishod je dodatno omogućio jačanje već opipljivog [[SSSR|sovjetskog]] utjecaja u Čehoslovačkoj, koji se temeljio na ranijem sporazumu, što će postepeno dovesti do situacije u kojoj će cijena čehoslovačke nazavisnosti biti gubitak demokracije.<ref name="totalita"/> Jačanje utjecaja komunizma u Čehoslovačkoj ubrzo je dovelo do ozbiljne političke krize s kojom se Beneš, zbog sve slabijeg zdravlja, nije znao pravilno nositi. ====Februarski puč==== {{main|Čehoslovački puč 1948.}} [[File:Gottwald (EKI) - cropped.jpg|left|220px|thumb|[[Klement Gottwald]] je bio prvi komunistički premijer u Čehoslovačkoj, a ujedno i Benešov najopasniji politički oponent u poslijeratnom periodu. Uz snažnu [[SSSR|sovjetsku]] podršku, Gottwald je uspio uvesti komunizam u Čehoslovačku te je [[1948.]] godine naslijedio Beneša na mjestu predsjednika.]] Edvard Beneš je nakon uspostave vlade [[Narodni front (Čehoslovačka)|Narodnog fronta]] vjerovao kako će, unatoč komunističkoj dominaciji i [[Staljin]]ovom intervencionizmu, uspjeti održati pluralističku demokraciju u Čehoslovačkoj. Kako je vrijeme prolazilo, njegove su se nade pokazivale sve uzaludnijima. Prvo je, pod direktnim [[Staljin]]ovim prisitkom, bio prisiljen odbiti pomoć koju je nudio [[Marshallov plan]], a koja bi vjerojatno dovela do kraha komunističke vlade na izborima [[1948.]] godine, a onda je, zdravstveno oslabljen nakon što je tokom [[1947.]] godine doživio dva [[moždani udar|moždana udara]],<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/60672/Edvard-Benes Encylopedia Britannica]</ref> bez velikog otpora dopustio Gottwaldu da preko nasilne medijske kampanje eliminira [[Slovačka demokratska stranka|Slovačku demokratsku stranku]], koja je predstavljala jedinu ozbiljnu prepreku komunističkom preuzimanju vlasti. Slaba zdravlja i pod velikim pritiskom, Beneš nije imao snage suprotstaviti se komunistima, čiji je utjecaj sve više jačao. Kriza je kulminirala krajem veljače [[1948.]] godine, kada je 12 nekomunističkih ministara u Gottwaldovoj vladi podnijelo ostavke u znak protesta zbog opetovanog komunističkog kadroviranja policije, koje nije prestalo ni nakon što je većina vlade glasala za prekid tog postupka; par dana kasnije, pridružila su im se još dvojica ministara tako da je vlada od 26 članova spala na 12, što nije bilo održivo.<ref>[http://www.tyden.cz/rubriky/domaci/historie/unor-1948/unor-1948-rude-pravo-udelalo-preklep-v-datu-prevratu_45796.html ÚNOR 1948: Rudé právo udělalo překlep v datu převratu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308024339/http://www.tyden.cz/rubriky/domaci/historie/unor-1948/unor-1948-rude-pravo-udelalo-preklep-v-datu-prevratu_45796.html |date=2016-03-08 }}, tyden.cz, 25. veljače 2008.</ref><ref name="VVeber">Veber, Václav, [http://www.ustrcr.cz/data/pdf/pamet-dejiny/pad0901/005-010.pdf Jak to bylo s demisemi v únoru 1948], ''Paměť a dějiny'' 2009/01</ref><ref>Čapka, František; Lunerová, Jitka, [https://books.google.cz/books?id=bx4nCwAAQBAJ&pg=PT91&lpg=PT91&dq=Václav+Majer++František+Tymeš&source=bl&ots=PqsaoWHFFD&sig=cR0vWo3LNcN8wLOYAXlBl1su9Do&hl=cs&sa=X&ved=0ahUKEwiK-8_rp-TKAhUJFywKHaVFAQwQ6AEIVzAK#v=onepage&q=Václav%20Majer%20%20František%20Tymeš&f=false 1948: Vítězný únor], 2012., {{ISBN|978-80-264-0089-9}}</ref> Nekomunistički ministri su vjerovali kako će Beneš stati na njihovu stranu i omogućiti im da ostanu u vladi kao vršitelji dužnosti do svibanjskih izbora, na kojima su se nadali poraziti komuniste.<ref name="VVeber"/> Gottwald je, s druge strane, kadroviranje opravdavao državnom krizom, koja je zapravo bila potpuna fikcija. Sam Beneš je isprva stao na stranu nekomunističkih ministara, odbivši njihove ostavke, tvrdeći pritom kako se nijedna čehoslovačka vlada ne može sastaviti bez nekomunističkih ministara. Međutim, utjecaj [[Komunistička partija Čehoslovačke|KPČ]] je tada već bio izrazito velik. Osim već spomenute policije, kontrolirali su ministarstvo informiranja (a s njime i radio i medije, ograničavajući tiskanje prodemokratskih medija),<ref>[http://www.farnostprerov.cz/node/1279 Události let 1945 - 1948 pohledem katolického tisku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160213033601/http://www.farnostprerov.cz/node/1279 |date=2016-02-13 }}, farnostprerov.cz (2012.)</ref> a ubrzo su i popunili sva upražnjena mjesta svojim članovima tako da je vlada, ''de facto'', bila funkcionalna, ali i jednostranačka. Kada je Gottwald zaprijetio općim štrajkom, a Beneš postao svjestan mogućnosti građanskog rata i sovjetske intervencije, došlo je do predsjednikove kapitulacije i [[Čehoslovački puč 1948.|komunistički puč]] je uspio - Edvard Beneš je prihvatio ostavke nekomunističkih ministara i imenovao komunističku vladu koju je vodio Gottwald.<ref name="VVeber"/> U tom je trenutku započelo komunističko konsolidiranje vlasti, a Benešove iluzije o pluralističkoj demokraciji su krahirale. Uz pomoć ministra obrane, generala [[Ludvík Svoboda|Ludvíka Svobode]], Gottwald je započeo eliminaciju političkih oponenata. Dana [[9. svibnja]], Narodna skupština je izglasala [[Ustav Čehoslovačke (1948)|novi ustav]], koji je uvelike promijenio politički sustav u Čehoslovačkoj. Iako je ustav uveo "narodnu demokraciju", nije bio u cijelosti komunistički. Ipak, Beneš je smatrao da je dovoljno sličan [[SSSR|sovjetskom]] da ga odbije potpisati, pokušavajući se tako, po posljednji put, oduprijeti komunistima.<ref>{{Cite web |title=Ústava 9. května |url=http://www.lexdata.cz/web/lexdata.nsf/frameset?openpage&sb=C1256D49002E7CB2C12566D40071DFB9 |access-date=2016-05-13 |archivedate=2009-01-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090111001307/http://www.lexdata.cz/web/lexdata.nsf/frameset?openpage&sb=C1256D49002E7CB2C12566D40071DFB9 |deadurl=yes }}</ref> Na svibanjskim izborima, KPČ više nije skrivala svoju dominaciju tako da je građanima ponuđen samo jedan izbor - Narodni front. Iako je Narodni front formalno još uvijek bio višestranačka koalicija, komunisti ne samo da su imali apsolutnu većinu, već su i među vođama i zastupnicima ostalih stranaka imali svoje simpatizere. Jedini otvoreni nekomunistički simpatizer u Narodnom frontu bio je [[Jan Masaryk]], ali koji svibanjske izbore nije ni dočekao jer je ožujku [[1948.]] godine pronađen mrtav ispod prozora kupaonice u Ministarstvu vanjskih poslova. S osvojenih 89.2% glasova (čak je 10.8% listića bilo prazno), Narodnom frontu je pripalo svih 300 mjesta u parlamentu, što je značilo i konačnu konsolidaciju vlasti od strane Komunističke partije. Slaba zdravlja, pod velikim pritiskom i razočaran činjenicom da nije uspio spriječiti rušenje demokracije u svojoj zemlji, Edvard Beneš je [[7. lipnja]] [[1948.]] godine formalno podnio ostavku na mjesto predsjednika Čehoslovačke te se povukao iz aktivne politike na svoje imanje u mjestu [[Sezimovo Ústí]]. Sada bez ikakve prepreke, komunisti su mogli preuzeti potpunu kontrolu nad zemljom pa je tako Beneša na mjestu predsjednika naslijedio upravo [[Klement Gottwald]], dok je Gottwaldovu poziciju preuzeo [[Antonín Zápotocký]]. ==Zdravlje i smrt== Edvard Beneš je imao priličnih zdravstvenih problema tokom svog života. Još prije [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] je obolio od [[Ménièreova bolest|Ménièreove bolesti]] i patio je od čestih [[migrena]], dok je [[1943.]] godine u [[London]]u doživio [[cerebralno krvarenje]]. Kada je [[1945.]] godine Beneš posjetio čelnika ČSNS-a [[Petr Zenkl|Petra Zenkla]], već je bio u prilično lošem zdravstvenom stanju. Tokom [[1947.]] godine je doživo dva moždana udara, zbog čega je morao biti pod stalnom liječničkom njegom. Ovo je uvelike utjecalo na njegovo političko djelovanje u ovom razdoblju. Tokom [[1948.]] godine, bio je prisiljen hodati uz pomoć štapa, imao je izrazito snažne glavobolje te je čak povremeno gubio sposobnost govora; njegovo zdravstveno stanje se tokom proljeća osjetno pogoršalo.<ref>Epocha Speciál, léto-podzim 2007, vydáno 6.6.2007, s.94</ref><ref name="10p">{{cite book | last name = Budínský | author = Budínský , Libor | odkaz na autora = | spoluautoři = | title = Deset prezidentů | publisher = Knižní klub | place = Prag | year= 2003 | page = 285 | isbn = 80-242-0966-7 | strany = 60}}</ref> Nakon što se u lipnju [[1948.]] godine povukao na imanje u mjestu [[Sezimovo Ústí]], Edvard Beneš je bio slomljen čovjek. Potpuno se povukao iz aktivne politike, a društvo mu je tokom posljednjih mjeseci života pravila supruga Hana. Umro je u svojoj vili, [[3. rujna]] [[1948.]] godine. Pokopan je u vrtu vile, a njegova je supruga (umrla [[2. prosinca]] [[1974.]]), pokopana pored njega. ==Počasti i ostavština== [[File:Edvard-Beneš-Denkmal.jpg|220px|thumb|Statua Karela Dvořáka koja se nalazi ispred zgrade Ministarstva vanjskih poslova u [[Prag]]u.]] Tokom [[1939.]] godine, [[Američko filozofsko društvo]] je Benešu uručilo svoju [[Medalja Benjamina Franklina (Američko filozofsko društvo)|Franklinovu medalju]] zbog njegovog predavanja naslovljenog "Politics as Art and Science" (sh. "Politika kao umjetnost i znanost"), a u kategoriji značajnog doprinosa Društvu. Zbog političkih razloga, spomenici Edvardu Benešu nisu se gradili sve do [[1990.]] godine, kada je val liberalizacije nakon [[Baršunasta revolucija|Baršunaste revolucije]] doveo do pojačanog interesa za njegov lik i djelo. Došlo je do postavljanja brojnih spomenika, među kojima se posebno ističe statua Karela Dvořáka koja se nalazi na Loretanskom trgu, ispred zgrade Ministarstva vanjskih poslova u centru [[Prag]]a. Jedna statua može se pronaći i u zgradi [[Narodni muzej (Prag)|Narodnog muzeja]]. Također, [[2001.]] godine, otvoren je memorijalni centar u njegovoj vili u mjestu [[Sezimovo Ústí]], gdje je i umro i gdje se nalazi njegova bista. U doglednom su vremenu brojne ulice, mostovi i trgovi također nazvani u njegovu čast.<ref>[http://www.mzv.cz/servis/soubor.asp?id=9379 Auszeichnungen und Orden für Edvard Beneš]</ref> Edvard Beneš se pojavio i u nekoliko fiktivnih djela, a prvo od njih je nastalo već [[1934.]] godine. Radi se o romanu ''[[The Shape of Things to Come]]'' [[H.G. Wells]]a u kojem ovaj predviđa [[Drugi svjetski rat]]. U Wellsovoj priči, rat je započeo [[1940.]] godine i trajao sve do [[1950.]] [[Čehoslovačka]] je izbjegla njemačku okupaciju, a Beneš je ostao predsjednik. Wells Benešu dodjeljuje izrazito važnu ulogu inicijatora mirovnog sporazuma kojim dolazi do prekida vatre, a sam pripovjedač (priča je napisana u [[22. vijek|XXII. vijeku]]) na kraju napominje kako je "Benešov prekid neprijateljstva" još uvijek na snazi. Beneš se pojavljuje i u romanu ''[[Prague Counterpoint]]'', drugom dijelu serije ''Zion Covenant'' koju su napisali [[Bodie i Brock Thoene]], u kojem je meta atentatora kojeg je unajmio Hitler. Ipak, Beneš preživi napad jer se atentator prilikom pokušaja ubojstva sudari s američkim novinarom i bude uhapšen od strane Benešovih zaštitara. No, Hitler ovaj događaj iskoristi kako bi atentatora, inače nacista iz Sudeta, proglasio mučenikom i tako doprinio [[Sudetska kriza|Sudetskoj krizi]]. [[Jiří Gruša]] se u svom djelu osvrnuo na Benešovu "dvostruku kapitulaciju" [[Adolf Hitler|Hitleru]] i [[Staljin]]u, nazivajući Beneša pritom "češkom enigmom". ==Reference== {{reflist}} ==Literatura== * Hauner, Milan, ed. "'We Must Push Eastwards!' The Challenges and Dilemmas of President Beneš after Munich," ''Journal of Contemporary History'' (2009) 44#4 pp.&nbsp;619–656 [http://www.jstor.org/stable/40542980 in JSTOR] * Lukes, Igor. ''Czechoslovakia between Stalin and Hitler: The Diplomacy of Edvard Benes in the 1930s'' (1996) [https://web.archive.org/web/20160308095054/https://www.questia.com/library/3752533/czechoslovakia-between-stalin-and-hitler-the-diplomacy online] * Neville, Peter. ''Eduard Beneš and Tomáš Masaryk: Czechoslovakia'' (2011) * Preclík, Vratislav. Masaryk a legie (Masaryk and legions)-[[Tomáš Garrigue Masaryk]] and Beneš, váz. kniha book, 219 pages, first issue vydalo nakladatelství libri Paris Karviná, Žižkova 2379 (734 01 Karviná-Mizerov, Czech Republic) ve spolupráci s Masarykovým demokratickým hnutím (In association with the Masaryk Democratic Movement, Prague), 2019, {{ISBN|978-80-87173-47-3}}, pages 8 – 34, 36 - 39, 41 - 42, 106 - 107, 111-112, 124–125, 128, 129, 132, 140–148, 184–215. * {{cite book |first=Neil |last=Rees |title=The Secret History of the Czech Connection: The Czechoslovak Government in Exile in London and Buckinghamshire During the Second World War |publisher=Neil Rees |location=Buckinghamshire |year=2005 |isbn=0-9550883-0-5 |oclc=62196328}} * [[Zbyněk Zeman]], [[Antonín Klimek]]: ''The Life of Edvard Beneš 1884-1948: Czechoslovakia in Peace and War'', [[Oxford University Press]] / [[Clarendon Press]], Oxford, 1997, {{ISBN|0-19-820583-X}} {{ISBN|978-0198205838}}<br />Book review by Richard Crampton. * {{cite book |first=Paul E. |last=Zinner |chapter=Czechoslovakia: The Diplomacy of Eduard Benes |editor=[[Gordon A. Craig]] and [[Felix Gilbert]] |title=The Diplomats, 1919-1939 |publisher=[[Princeton University Press]] |location=Princeton, New Jersey |year=1994 |pages=100–122 |isbn=0-691-03660-8 |oclc=31484352}} * [[John Wheeler-Bennett]] ''Munich : Prologue to Tragedy'', New York : Duell, Sloan and Pearce, 1948. * Hauner, Milan, ed. ''Edvard Beneš’ Memoirs: the days of Munich'' (vol.1), War and Resistance (vol.2), Documents (vol.3). First critical edition of reconstructed War Memoirs 1938-45 of President Beneš of Czechoslovakia (published by Academia Prague 2007. {{ISBN|978-80-200-1529-7}}) == Vanjske veze == {{Commonscat}} *[http://www.czechsinexile.org President Benes in exile in England during World War II] *Biography at the Czech Ministry of Foreign Affairs {{cs icon}} *{{cite news |title=Sons of Death |date=26 September 1938 |work=[[Time Magazine]] |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,788783,00.html |accessdate=14 August 2008 |archivedate=2013-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130721031442/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,788783,00.html |deadurl=yes }} {{en icon}} - an article published in Time on 26 September 1938 - free archive *[http://sechtl-vosecek.ucw.cz/en/cml/dir/funeral_edvard_benes.html Pictures of Edvard Beneš funeral - lying in state (in the opened coffin)] *[http://sechtl-vosecek.ucw.cz/en/cml/dir/35mm_funeral_edvard_benes.html Pictures of Edvard Beneš funeral - funeral procession with wreaths and laying of coffin into grave] *[http://sechtl-vosecek.ucw.cz/en/cml/dir/benes.html Pictures of Edvard Beneš and his wife] - archive of Šechtl and Voseček Museum of Photography {{s-start}} {{s-gov}} {{succession box | before= ''Pozicija utemeljena''| title= [[Ministarstvo vanjskih poslova (Čehoslovačka)|Ministar vanjskih poslova Čehoslovačke]]| years= [[1918.]] – [[1935.]] | after= [[Milan Hodža]]}} {{s-off}} {{succession box | before= [[Tomáš Garrigue Masaryk]] | title= [[Predsjednik Čehoslovačke]] | years= [[1935.]] – [[1938.]]<br>[[1945.]] – [[1948.]]| after= [[Emil Hácha]]<br>[[Klement Gottwald]]}} {{succession box | before= [[Emil Hácha]]| title= [[Čehoslovačka vlada u egzilu|Predsjednik Čehoslovačke u egzilu]]| years= [[1940.]] – [[1945.]]| after= ''Pozicija ukinuta''}} {{s-ach}} {{s-bef|before=[[Ferdinand Foch]]}} {{s-ttl|title=[[TIME|Osoba prikazana na naslovnici ''TIME''-a]] |years=[[23. ožujka]] [[1925.]]}} {{s-aft|after=[[George Harold Sisler]]}} {{end}} {{Predsjednici Čehoslovačke}} {{Premijeri Čehoslovačke}} {{Authority control}} {{Izabran}} {{Životni vijek|1884|1948|Beneš, Edvard}} [[Kategorija:Češki političari]] [[Kategorija:Čehoslovački političari]] [[Kategorija:Predsjednici Čehoslovačke]] [[Kategorija:Premijeri Čehoslovačke]] [[Kategorija:Političari u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Diplomati]] [[Kategorija:Akademici]] q36o4kxuiduf0bkoeeig6c4uz0oqmp0 Ana Brnabić 0 4599517 42711303 42706837 2026-10-16T14:01:16Z ~2026-55455-81 402301 42711303 wikitext text/x-wiki 42711331 42711303 2026-10-16T18:51:26Z ~2026-55344-00 402389 42711331 wikitext text/x-wiki 42711341 42711331 2026-10-17T00:56:18Z Aca 108187 rv 42711341 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Političar | ime = Ana Brnabić | slika = Prime Minister of Serbia - 21 April 2023 - 52834888795 (cropped).jpg | širina_slike = 250px | opis_slike = | puno_ime = Ana Brnabić | datum_rođenja = {{bda|1975|9|28|df=y}} | mesto_rođenja = [[Beograd]] | država_rođenja = [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]] | datum_smrti = | mesto_smrti = | država_smrti = | državljanstvo = | narodnost = | veroispovest = | partija = [[nezavisni (politika)|Srpska napredna stranka]] | supružnik = | deca = | univerzitet = [[Univerzitet Nortvud]] | profesija = menadžer | funkcija 1 = [[Predsednik Vlade Republike Srbije]] | izbori 1 = | datum funkcije 1 = [[29. juna]] [[2017]]. | kraj funkcije 1 = | prethodnik 1 = | naslednik 1 = | reizbor 1 = | predsednik 1 = [[Aleksandar Vučić]] | predsednik vlade 1 = | funkcija 2 = [[Ministarstvo državne uprave i lokalne samouprave Republike Srbije|Ministar državne uprave i lokalne samouprave]] | datum funkcije 2 = [[11. avgust]]a [[2016]]. | kraj funkcije 2 = [[29. juna]] [[2017]]. | predsednik vlade 2 = [[Aleksandar Vučić]] i v.d. [[Ivica Dačić]] | prethodnik 2 = [[Kori Udovički]] | naslednik 2 = [[Branko Ružić]] | amblem = }} '''Ana Brnabić''' ([[Beograd]], [[28. septembar]] [[1975]]) je srpska političarka, predsednik [[Vlada Republike Srbije|Vlade Republike Srbije]] od 29. juna 2017, prethodno [[Ministarstvo državne uprave i lokalne samouprave Republike Srbije|ministar državne uprave i lokalne samouprave]] u [[Vlada Republike Srbije|Vladi Republike Srbije]]. Bivša potpredsednica Upravnog odbora [[NALED]]-a. Ušla je u Vladu Srbije kao [[nestranačka ličnost]] 2016. Prva je žena na položaju Predsednik Vlade Republike Srbije. Prva je javno deklarisana [[homoseksualnost|homoseksualno]] orijentisana osoba u [[Vlada Republike Srbije|Vladi Republike Srbije]]. == Obrazovanje i politička karijera == Brnabić je hrvatskog porekla, njezin otac je s ostrva [[Krk]]a. Završila je [[Peta beogradska gimnazija|Petu beogradsku gimnaziju]] 1994. godine. Na univerzitetu Nortvudu u Mičigenu završila je studije poslovne administracije 1998. godine, nakon čega je stekla MBA diplomu iz marketinga na Hul univerzitetu u Engleskoj. Krajem 2001. vraća se u Srbiju, gde je radila za različite američke konsultantske firme na projektima razvoja lokalne samouprave, a koje je finansirao Ju-es-ejd. Od 2002. do 2011. radi u Ju-es-ejd-u, a kao najznačajniju inicijativu u tom periodu, u zvaničnoj biografiji navodi osnivanje Nacionalne alijanse za lokalni ekonomski razvoj (NALED) 2006. godine. Od 2011. radi u američkoj kompaniji za razvoj vetroparkova Continental Wind Serbia, a od januara 2013. je i njen direktor. U isto vreme potpredsednica je Upravnog odbora NALED-a od 2013, a od aprila 2016. godine je i predsednica UO ove poznate javno-privatne alijanse koja okuplja lokalne samouprave, privatna preduzeća i nevladine organizacije. Za Brnabićevu je šira javnost čula u oktobru 2015. tokom afere "Lidija Udovički", kada je sajt Telepromter objavio transkript telefonskog razgovora između Bojana Pajtića i Lidije Udovički, sestre nekadašnje ministarke državne uprave Kori Udovički. Lidija Udovički je navodno rekla da je kum premijera Srbije i direktor EMS-a Nikola Petrović pokušao da naplati reket od dva miliona evra od spomenute američke firme ''Continental Wind Serbia'', ne bi li vetropark u Srbiji priključili na elektromrežu. Premijer Vučić je na to odgovorio optužbama na račun ''Continental Wind Serbia'' tvrdeći da je upravo ta firma u SAD izlobirala da pet kongresmena potpiše pismo Džozefu Bajdenu u kojem su premijerov brat Andrej i njegov kum Nikola Petrović označeni kao centar korupcije u Srbiji. Brnabićeva je, međutim, zajedno sa direktorom EMS i ministrom energetike Aleksandrom Antićem, na konferenciji za medije u Vladi Srbije odbacila navode o bilo kakvom pokušaju reketiranja. Otprilike u isto vreme, u medijima se pojavila informacija da bi Ana Brnabić trebalo da bude na čelu "deliveri junita" u Vladi Srbije, ali prema pisanju medija "deliveri juniti" nisu nikada zaživeli. U martu 2016. je u javnoj debati došla u sukob sa Fiskalnim savetom koji je osporio isplativost uvođenja onlajn fiskalizacije, za šta su se, sa druge strane, NALED i Brnabićeva, nedvosmisleno zalagali. Članica je Upravnog odbora Peksim fondacije koja obezbeđuje stipendije za magistarske studije na Univerzitetu Kembridž studentima iz Srbije i Makedonije. Predsednica je savetodavnog odbora Etno mreže, udruženja proizvođača rukotvorina. U avgustu 2016. mandatar za sastav nove vlade Aleksandar Vučić predložio ju je za ministra državne uprave i lokalne samouprave, što je ona oberučke prihvatila. Ona je prva osoba koja je javno za samu sebe rekla da je [[lezbijka]] ministarka u Vladi Republike Srbije. Govori engleski i ruski jezik.<ref>[http://www.biografija.org/biznis/ana-brnabic/ Ana Brnabić - Biografija<!-- Botovski generisani naziv -->]</ref> == Povezano == *[[Vlada Ane Brnabić]] == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Ana Brnabić}} * [http://www.istinomer.rs/akter/708/Ana-Brnabic Istinomer] * [http://www.blic.rs/vesti/politika/ana-brnabic-ocekuje-ce-uskoro-moci-da-se-usredsredi-na-posao/g2k6htf Prva gej ministarka] * [http://www.nedeljnik.rs/nedeljnik/portalnews/zasto-je-za-srbiju-vazna-ana-brnabic/ Zašto je za Srbiju važna Ana Brnabić?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160813051314/http://www.nedeljnik.rs/nedeljnik/portalnews/zasto-je-za-srbiju-vazna-ana-brnabic |date=2016-08-13 }} * [http://www.danas.rs/danasrs/politika/ana_brnabic_izabrana_za_seficu_quotdeliveri_junitaquot_ali.56.html?news_id=308374 Ani nova funkcija] {{niz |pre= [[Kori Udovički]] |spisak= Ministar državne uprave i lokalne samouprave |posle= |pre2= |spisak2= |posle2= }} {{Vlada Ane Brnabić}} {{Druga Vučićeva Vlada}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1975||Brnabić, Ana}} [[Kategorija:Srpski političari]] [[Kategorija:Premijeri Srbije]] [[Kategorija:Biografije, Beograd]] [[Kategorija:LGBT osobe iz Srbije]] [[Kategorija:Predsjednici Srbije]] 8tktwm6auil9zxoid9frik0rjypehtg Internet stvari 0 4660820 42711321 42360101 2026-10-16T16:31:28Z Amherst99 14664 /* */ 42711321 wikitext text/x-wiki [[File:Chain of home devices (including IoT) with passwords or pin.png|thumb|300px|Internet stvari]] '''Internet stvari''' ([[engleski jezik|engl.]] ''internet of things'', kratica '''IoT''') označava povezivanje [[uređaj]]a putem [[internet]]a. Predstavlja [[mrežna infrastruktura|mrežnu infrastrukturu]] u kojoj fizičke i virtualne "stvari" svih vrsta komuniciraju i nevidljivo su integrirane.<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/HR/TXT/HTML/?uri=CELEX:52014DC0442&from=LT Zakonodavstvo EU] ''52014DC0442 - KOMUNIKACIJA KOMISIJE EUROPSKOM PARLAMENTU, VIJEĆU, EUROPSKOM GOSPODARSKOM I SOCIJALNOM ODBORU I ODBORU REGIJA Prema rastućem gospodarstvu temeljenom na podacima /* COM/2014/0442 final */'' / pristupljeno 19. veljače 2020.</ref> Spajanje uređaja može biti bežično i omogućava nove mogućnosti za međusobnu interakciju ne samo između različitih sustava i donosi nove mogućnosti njihove kontrole, praćenje i pružanje naprednih usluga. To mogu biti primjerice [[hladnjak|hladnjaci]], [[perilica|perilice]], ili razni sigurnosni sustavi. Pojam je skovao [[Peter T. Lewis]]. Internet stvari postaje veliki posao budućnosti. Prema nedavnoj Gartnerovoj analizi<ref>{{Cite web|url=https://www.gartner.com/newsroom/id/2636073|title=Gartner Says the Internet of Things Installed Base Will Grow to 26 Billion Units By 2020|author=Gartner|date=12. prosinca 2013.|work=gartner.com|language=engleski|publisher=Gartner|accessdate=18. studenoga 2018.}}</ref> 15 posto kompanija već koristi IoT u svom poslovanju, najčešće [[logistika|logistici]]. Taj postotak brzo će rasti u sljedećim godinama. Internet stvari omogućuje integraciju ogromne količine uređaja koji imaju ugrađene određene [[senzor]]e koji više ili manje samostalno komuniciraju jedni s drugima i sa raznim [[aplikacija]]ma. Mogu biti tri vrste komunikacije:<ref>http://europa.eu/legislation_summaries/information_society/internet/si0009_en.htm, vpogled: 1. 1. 2015.</ref> *komunikacija stvari s [[ljudi]]ma *komunikacija između stvari *komunikacije između uređaja (engl. ''machine to machine'', ili ''M2M'') Procjenjuje se da će se u bliskoj budućnosti povezati 200 milijardi uređaja. Vrijednost tržišta projicirana je na 80 milijarda dolara.<ref>[https://www.toptal.com/designers/interactive/smart-home-domestic-internet-of-things Toptal - Početna Smart Home: Domaći Internet stvari]</ref> == Izvori == {{izvori|2}} == Vanjske veze == {{commons category|Internet of things}} *[http://www.ictbusiness.info/vijesti/infografika-sto-je-to-internet-stvari-internet-of-things ICTbusiness] [[Kategorija:Internet]] nvu2jdu2ek8zow1zk7lj4h3pycpb7bo Elizabetansko doba 0 4664830 42711329 42645487 2026-10-16T18:09:33Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42711329 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Queen Elizabeth I by George Gower.jpg|thumb|Kraljica Elizabeta I, portret [[George Gower|Georgea Gowera]]]] '''Elizabetansko doba''' ({{lang-en|Elizabethan Era}}) epoha je u [[Tudorski period|tudorskom periodu]] [[Historija Engleske|istorije Engleske]] tokom vladavine [[Elizabeta I|kraljice Elizabete I]] (1558–1603). Istoričari ga često prikazuju kao zlatno doba engleske istorije. Simbol [[Britanija (mitologija)|Britanije]] (ženske personifikacije [[Velika Britanija|Velike Britanije]]) prvi put je korišćen 1572. godine, a često i kasnije, za obeležavanje elizabetanskog doba kao [[Renesansa|renesanse]] koja je inspirisala nacionalni ponos kroz klasične ideale, međunarodnu ekspanziju i pomorski trijumf nad Španijom. Ovo "zlatno doba"<ref>Iz predavanja [[C. S. Lewis]]a 1944. godine; Lewis, ''English Literature in the Sixteenth Century'' (Oxford, 1954) p. 1.</ref> predstavljalo je vrhunac [[Engleska renesansa|engleske renesanse]] i svedočilo procvatu poezije, muzike i književnosti. To je doba najpoznatije po razviou pozorišta, budući da su [[William Shakespeare]] i mnogi drugi sastavljali drame koje su predstavljale raskid sa ranijom pozorišnom umetnošću Engleske. Bilo je to doba istraživanja i ekspanzije u prekomorske zemlje, dok je kod kuće [[protestantska reformacija]] postala prihvatljivija za narod, sasvim sigurno nakon što je [[španska armada]] bila odbijena od britanske obale. To je bio i kraj perioda kada je Engleska bila zasebna kraljevina pre [[Ujedinjenje kruna|ujedinjenja kruna]] sa [[Kraljevina Škotska|Škotskom]]. Elizabetansko doba stoji u oštroj suprotnosti kako prema vladavinama koje su joj prethodile tako i prema onima koje su joj usledile. Bio je to kratak period unutrašnjeg mira između [[Engleska reformacija|engleske reformacije]] i verskih bitaka između protestanata i katolika, a zatim i političkih bitaka između [[Engleski parlament|parlamenta]] i [[Britanska monarhija|monarhije]], koje su zahvatile ostatak 17. veka. Podelu između protestanata i katolika, bar za neko vreme, rešila je [[elizabetanska verska nagodba]], a parlament još nije bio dovoljno jak da ospori kraljevski apsolutizam. Engleska je dobro stajala i u poređenju sa drugim ostalim evropskim narodima. [[Italijanska renesansa]] završila se pod teretom španske dominacije nad [[Apeninsko poluostrvo|Apeninskim poluostrvom]]. [[Kraljevina Francuska]] bila je umešana u francuske verske ratove (1562-1598). Oni su (privremeno) okončani 1598. godine, kad je [[Nantski edikt|Nantskim ediktom]] proklamovana politika tolerancije prema protestantizmu. Delimično zbog ovoga, ali i zbog toga što su španski ''[[tercios]]i'' oterali Engleze iz njihovih poslednjih uporišta na kontinentu, vekovni [[anglo-francuski ratovi]] uglavnom su bili obustavljeni tokom većeg dela Elizabetine vladavine. Najveći rival Engleske bila je [[habzburška Španija]], sa kojom se Engleska sukobila i u Evropi i u Americi u okršajima koji su eksplodirali u [[Anglo-španski rat (1585)|anglo-španskom ratu 1585–1604]]. Pokušaj špnaskog kralja [[Filip II od Španije|Filipa II]] da napadne Englesku [[Španska armada|španskom armadom]] 1588. godine pretrpeo je neuspeh, a Engleska je zauzvrat pokrenula jednako neuspešnu ekspediciju u Španiju kad je na nju poslala [[Engleska armada|ekspediciju Drakea i Norrisa]] 1589. godine. Rat je trajao do potpisivanja [[Londonski sporazum (1604)|Londonskog sporazuma]] 1604. godine, jednu godinu nakon Elizabetine smrti. Engleska je u ovom periodu imala centralizovanu, dobro organizovanu i efikasnu vladu, uglavnom kao rezultat reformi [[Henry VII od Engleske|Henrija VII]] i [[Henry VIII od Engleske|Henrija VIII]], kao i Elizabetinih oštrih kazni za sve neistomišljenike. Ekonomski, zemlja je počela da profitira od nove ere [[Transatlantski prelazi|transatlantske]] trgovine i uporne krađe španskog blaga. Izraz "elizabetansko doba" već je bio uvrežen u engleskoj i britanskoj istorijskoj svesti, mnogo pre stupanja na prestolje kraljice [[Elizabeta II|Elizabete II]] u 20. veku, te se i danas primenjuje isključivo na vreme prve kraljice ovog imena. [[Datoteka:Britannia-Statue.jpg|thumb|Memorijalni spomenik Nacionalnoj armadi u [[Plymouth]]u, koji koristi sliku Britanije da proslavi poraz Španske armade 1588. godine (William Charles May, vajar, 1888)]] ==Idealizam i realnost== [[Datoteka:Elizabeth succession allegory.jpg|left|thumb|250px|''Elizabeta uvodi Mir i Izobilje''. Detalj sa slike ''Porodica Henrija VIII: Alegorija o nasledstvu Tudora'', oko 1572. g., pripisana [[Lucas de Heere|Lucasu de Heereu]].]] U viktorijansko doba i u prvoj polovini 20. veka elizabetansko doba bilo je idealizovano. ''[[Enciklopedija Britannica]]'' navodi "duga vladavina Elizabete I, 1558–1603, predstavljala zlatno doba Engleske ... "[[Vesela Engleska]]" (''Merry England''), zaljubljena u život, izražavala se u muzici i književnosti, u arhitekturi i u avanturističkom pomorstvu".<ref>[https://web.archive.org/web/20061112031836/http://www.britannica.com/ebi/article-200261 Elizabeth I and England's Golden Age]. Britannica Student Encyclopedia</ref> Ovu idelizovanu sliku delile su Britanija i [[Anglofilija|anglofilska]] Amerika. U popularnoj kulturi slika tih avanturističkih elizabetanskih pomoraca oličena je u filmovima [[Errol Flynn|Errola Flynna]].<ref>Vidi ''[[The Private Lives of Elizabeth and Essex]]'' (1939) i ''[[The Sea Hawk (film, 1940)|The Sea Hawk]]'' (1940).</ref> Kao odgovor i reakcija na ovu hiperbolu, savremeni istoričari i biografi imaju tendenciju da zauzimaju nepristrasniji pogled na tudorski period.<ref>{{cite journal|author=Patrick Collinson|title=Elizabeth I and the verdicts of history|journal=Historical Research|year=2003|volume=76 |issue =194|pages=469–91|doi=10.1111/1468-2281.00186}}</ref> ==Političke prilike== [[Datoteka:Cecil Court of Wards.jpg|thumb|right|230px|[[William Cecil, 1. baron Burghley|William Cecil]] predsedava [[Sud za štićenike i livreje|Sudom za štićenike i livreje]].]] Elizabetinska Engleska tokom tog perioda nije bila naročito uspešna u vojnom smislu, ali je izbegla velike poraze i izgradila moćnu mornaricu. Ukupno uzev, može se reći da je Elizabeta osigurala svojoj zemlji dugi period opšteg, ako ne i potpunog mira i generalno povećani prosperitet, velikim delom zahvaljujući krađi španskih brodova s blagom, upadima u naselja sa slabom odbranom i prodaji afričkih robova. Nasledivši praktično bankrotiranu državu iz prethodnih vladavina, njena štedljiva politika vratila je fiskalnu odgovornost. Njena fiskalno odgovorna politika očistila je režim duga do 1574. godine, a deset godina kasnije Kruna je uživala suficit od 300.000 funti.<ref>Melissa D. Aaron, ''Global Economics'' (2005), str. 25. U kasnijim decenijama vladavine, troškovi ratovanja – poraz [[Engleska armada|Engleske armade]] 1589. i finansiranje kampanje u Holandiji – potrošili su ovaj višak; Engleska je nakon Elizabetine smrti 1603. godine imala dug od 350.000 funti.</ref> U ekonomskom smislu, od ogromnog je značaja za privredni razvoj Engleske, a ubrzo i celog sveta, bilo to što je sir [[Thomas Gresham]] 1565. godine osnovao [[Kraljevska burza (London)|Kraljevsku berzu]] (''Royal Exchange''), prvu [[Berza|berzu]] u Engleskoj i jednu od najranijih berzi u Evropi. Sa porezima nižim od ostalih evropskih zemalja tog perioda, ekonomija se širila; iako je bogatstvo bilo distribuirano vrlo neravnomerno, na kraju Elizabetine vladavine očigledno je bilo više bogatstva nego na njenom početku.<ref>Ann Jennalie Cook (1981) ''The Privileged Playgoers of Shakespeare's London, 1576–1642,'', Princeton University Press, pp. 49–96 {{ISBN|0691064547}}.</ref> Ovaj opšti mir i prosperitet omogućili su atraktivan razvoj, koji su naglašavali zagovornici teze o "zlatnom dobu".<ref>Christopher Hibbert (1991) ''The Virgin Queen: Elizabeth I, Genius of the Golden Age,'' Da Capo Press, {{ISBN|0201608170}}.</ref> ===Spletke, intrige i zavere=== Elizabetansko doba bilo je doba spletki i zavera, često političke prirode, koje su neretko uključivale najviše krugove elizabetanskog društva. Visoki zvaničnici u Madridu, Parizu i Rimu pokušavali su da ubiju protestantkinju Elizabetu i zamene je katolkinjom [[Mary, kraljica Škota|Marijom, škotskom kraljicom]]. To je trebalo da bude prvi korak ka verskom povratku Engleske katoličanstvu. Godine 1570. osujećena je [[Ridolfijeva zavera]]. Godine 1584. otkrivena je [[Francis Throckmorton|Throckmortonova zavera]], nakon što je Francis Throckmorton priznao da je umešan u zaveru za svrgavanje kraljice i obnovu [[Katolička crkva|katoličke crkve]] u Engleskoj. Druga velika [[Zavjera|zavera]] bila je [[Babingtonova zavera]] – događaj koji je najdirektnije doveo do Marijinog pogubljenja i čije je otkriće uključivalo i pojavu [[Dvostruki agent|dvostrukog agenta]] [[Gilbert Gifford|Gilberta Gifforda]], koji je delovao pod direktivom [[Francis Walsingham|Francisa Walsinghama]], vrlo efikasnog poglavara kraljičine špijunske službe. [[Pobuna u Essexu]] 1601. godine imala je dramatičan element, jer su neposredno pred ustanak pristalice grofa od Essexa, među njima Charles i Joscelyn Percy (mlađa braća [[Henry Percy, 9. grof od Northumberlanda|grofa od Northumberlanda]]), platili za izvedbu ''[[Richard II (drama)|Richarda II]]'' u [[Globe (teatar)|pozorištu Globe]], očigledno s ciljem da se u javnosti podstakne nezadovoljstvo monarhijom.<ref name="bate256">{{cite book|author=Jonathan Bate|author-link=Jonathan Bate|title=Soul of the Age|url=https://archive.org/details/soulofagelifemin0000jona|publisher=Penguin|location=London|year=2008|pages=[https://archive.org/details/soulofagelifemin0000jona/page/256 256]–286|isbn=978-0-670-91482-1}}</ref> Na suđenju Essexu, glumac [[Augustine Phillips]], pripadnik glumačke [[Družina lorda Chamberlaina|Družine lorda Chamberlaina]], izjavio je da su zaverenici družini platili četrdeset šilinga "preko uobičajenog" (tj. iznad njihove uobičajene cene) da prikažu tu predstavu, za koju su glumci smatrali da je previše stara i da je "van upotrebe" da bi privukla veliku publiku.<ref name="bate256" /> U [[Oproštajna zavera|oproštajnoj zaveri]] (''Bye Plot'') iz 1603. godine, dva katolička sveštenika planirala su da kidnapuju kralja Jamesa i zadrže ga u Londonskom tornju sve dok se ne složi da bude tolerantniji prema katolicima. Najdramatičnija je bila [[barutna zavera]] (''Gunpowder Plot'') iz 1605. godine, čiji je cilj bio da se minira [[Dom lordova|Doma lordova]] tokom [[Državno otvaranje parlamenta|državnog otvaranja parlamenta]]. Zavera je otkrivena na vreme te je pogubljeno osam zaverenika, među kojima je i [[Guy Fawkes]], koji je u engleskom predanju postao simbol zlog izdajnika.<ref>J. A. Sharpe (2005) ''Remember, Remember: A Cultural History of Guy Fawkes Day'', [[Harvard University Press]] {{ISBN|0674019350}}</ref> ===Kraljevska mornarica i pobeda nad Armadom=== [[Datoteka:Invincible Armada.jpg|thumb|right|250px|Španska armada sukobljava se s engleskom moranirom u [[Pomorska bitka kod Gravelinesa|bici kod Gravelinesa]] 1588. g.]] Dok je Henry VIII osnovao [[Kraljevska mornarica|Kraljevsku mornaricu]], [[Edward VI od Engleske|Edward VI]] i [[Mary I od Engleske|Mary I]] su je ignorisali i ona je u njihovo doba predstavljala tek nešto više od sistema obalne odbrane. Elizabeta je pomorskoj snazi Engleske dala visok prioritet.<ref>Julian S. Corbett (1898) [https://archive.org/details/drakeandtudorna01corbgoog ''Drake and the Tudor Navy, With a History of the Rise of England as a Maritime Power''] 2 vol.</ref> Rizikovala je rat sa Španijom podržavajući "[[Sea Dogs|morske pse]]" (''Sea Dogs'') poput [[John Hawkins (pomirski zapovednik)|Johna Hawkinsa]] i [[Francis Drake|Francisa Drake]], koji su napadali španske trgovačke brodove koji su prenosili zlato i srebro iz [[Novi svet|Novog sveta]]. Brodogradilišta su bila predvodnici u tehnološkim inovacijama, a kapetani su osmišljavali nove borbene taktike. Parker (1996) tvrdi da je potpuno opremljeni brod bio jedan od najvećih tehnoloških dostignuća tog doba i da je trajno transformisao pomorski rat. Godine 1573. engleski brodari su predstavili dizajne, prvi put demonstrirane u "Dreadnaughtu", koji su omogućavali brodovima da plove brže i da bolje manevrišu i koji su dozvoljavali teže topove.<ref>{{cite journal|author=Geoffrey Parker|title=The 'Dreadnought' Revolution of Tudor England|url=https://archive.org/details/mariners-mirror_1996-08_82_3/page/269|journal=Mariner's Mirror|year=1996|volume=82 |issue =3|pages=269–300|doi=10.1080/00253359.1996.10656603}}</ref> Dok su ranije ratni brodovi pokušavali da se približe jedan drugom kako bi se vojnici mogli ukrcati na neprijateljski brod, sada bi stali i ispaljivali đulad s boka nastojeći tako potopiti neprijateljski brod. Kada je Španija konačno odlučila da napadne i osvoji Englesku, doživela je katastrofu. Superiorni engleski brodovi i pomorska veština onemogućili su invaziju i doveli do uništenja [[Španska armada|Španske armade]] 1588. godine, što je predstavljalo i vrhunac Elizabetine vladavine. Tehnički, Armada je doživela neuspeh jer je prekomplikovana strategija Španije zahtevala koordinaciju između invazijske flote i španske vojske na obali. Štaviše, loš dizajn španskih topova značio je da su se mnogo sporije punili u bliskoj borbi. Španija i Francuska su i dalje imale jače flote, ali Engleska ih je brzo sustizala.<ref>{{cite journal|author=Geoffrey Parker|title=Why the Armada Failed|journal=History Today|year=1888|volume=38 |issue =5|pages=26–33}}</ref> Parker je nagađao o strašnim posledicama koje bi usledile da su Španci uspeli iskrcati svoju osvajačku vojsku 1588. godine. On tvrdi da je španska vojska bila veća, iskusnija, bolje opremljena, samopouzdanija i imala je bolje finansiranje. Engleska odbrana, s druge strane, bila je tanka i zastarela; Engleska je imala premalo vojnika i oni su u najboljem slučaju prošli samo delimičnu vojnu obuku. Španija je izabrala najslabiju kariku Engleske i verovatno bi mogla da zauzme London za nedelju dana. Parker dodaje da je katolička pobuna na severu i u Irskoj mogla Engleskoj doneti potpuni poraz.<ref>{{cite journal|author=Geoffrey Parker|title=If the Armada Had Landed|url=https://archive.org/details/sim_history-us_1976-10_61_203/page/358|doi=10.1111/j.1468-229X.1976.tb01347.x|journal=History|year=1976|volume=61|issue =203|pages=358–368}}</ref> ===Kolonizacija Novog sveta=== Otkrića [[Kristofor Kolumbo|Kristofera Kolumba]] izazvala su veliko uzbuđenje u celoj zapadnoj Evropi, posebno u pomorskim silama poput Engleske. Kralj [[Henry VII od Engleske|Henry VII]] umajmio je je [[John Cabot|Johna Cabota]] da preduzme putovanje kako bi pronašao severni put do [[Maluku Otoci|Molučkih ostrva]] u Aziji; time je započela potraga za [[Sjeverozapadni prolaz|severozapadnim prolazom]]. Cabot je isplovio 1497. godine i stigao do [[Newfoundland (ostrvo)|Newfoundlanda]].<ref>Kenneth Andrews (1984) ''Trade, Plunder and Settlement: Maritime Enterprise and the Genesis of the British Empire, 1480–1630'' (Cambridge University Press, {{ISBN|0-521-27698-5}}), str. 45</ref> Sledeće je godine predvodio još jedno putovanje u Ameriku, ali se o njemu i njegovim brodovima više nikad ništa nije čulo.<ref>[[Niall Ferguson]] (2004) ''Colossus: The Price of America's Empire'', Penguin Books, str. 4, {{ISBN|0143034790}}</ref> [[Datoteka:1590 or later Marcus Gheeraerts, Sir Francis Drake Buckland Abbey, Devon.jpg|thumb|200px|Sir Francis Drake]] Elizabeta je 1562. godine poslala [[Gusari|korsare]] [[John Hawkins (pomorski zapovednik)|Johna Hawkinsa]] i [[Francis Drake|Francisa Drakea]] da otimaju plen koji su prenosili španski i portugalski brodovi u blizini obale zapadne Afrike.<ref>Hugh Thomas (1997) ''The Slave Trade: the History of the Atlantic Slave Trade'', Simon & Schuster, str. 155–158 {{ISBN|0684810638}}</ref> Kada su se [[Anglo-španski rat (1585)|anglo-španski ratovi]] intenzivirali nakon 1585. godine, Elizabeta je odobrila dalje napade na španske luke u Americi, kao i na brodove koji se u Evropu vraćali sa blagom.<ref>Niall Ferguson (2004) ''Colossus: The Price of America's Empire'', Penguin Books, str. 7 {{ISBN|0143034790}}</ref> U međuvremenu, uticajni pisci [[Richard Hakluyt]] i [[John Dee]] počinjali su da insistiraju na uspostavljanju engleske prekomorske imperije. Španija se već bila učvrstila u Americi, dok je Portugal, koji se od 1580. godine nalazio u uniji sa Španijom, imao ambiciozno globalno carstvo u Africi, Aziji i Južnoj Americi. Francuska je istraživala Severnu Ameriku.<ref>Trevor Owen Lloyd (1994) ''The British Empire 1558–1995'', Oxford University Press, {{ISBN|0-19-873134-5}}, str. 4–8.</ref> Engleska je bila stimulisana da osnuje svoje kolonije, sa naglaskom na [[Zapadna Indija|Zapadnu Indiju]] pre nego na Severnu Ameriku. [[Martin Frobisher]] pristao je u [[Frobisher Bay|zalivu Frobisher]] na [[Baffinov otok|Baffinovom ostrvu]] u avgustu 1576. godine. Vratio se 1577. godine i položio na njega pravo u ime kraljice Elizabete, a na trećem je putovanju pokušao, premda bez uspeha, da osnuje naselje u zalivu Frobisher.<ref>{{cite book|first=Alan |last=Cooke |title=Frobisher, Sir Martin |volume=1|url=http://www.biographi.ca/en/bio/frobisher_martin_1E.html}}</ref><ref>James McDermott (2001) ''Martin Frobisher: Elizabethan privateer'' (Yale University Press, {{ISBN|0-300-08380-7}}) [https://archive.org/details/martinfrobishere0000mcde/page/190 str. 190]</ref> Od 1577. do 1580. godine [[Francis Drake|sir Francis Drake]] [[Drakeov put oko sveta|oplovio je svet]]. Nakon što je preduzeo smele napade na Špance i odneo nad njima veliku pobedu [[Napad na Cádiz 1587.|kod Cádiza 1587. godine]], postao je čuveni heroj.<ref>{{cite journal|author=John Cummins|title='That golden knight': Drake and his reputation|url=https://archive.org/details/sim_history-today_1996-01_46_1/page/14|journal=History Today|year=1996|volume=46|issue =1 |pages=14–21}}</ref><ref>Bruce Wathen (2009) ''Sir Francis Drake: The Construction of a Hero'', D.S.Brewer {{ISBN|184384186X}}</ref> Njegovi se podvizi se i dalje slave, premda Engleska nije preuzela upravu nad teritorijama koje je za nju zauzeo.<ref>John Sugden (1990) ''Sir Francis Drake'', Random House, str. 118 {{ISBN|1448129508}}</ref> Godine 1583. [[Humphrey Gilbert]] otplovio je do Newfoundlanda i zauzevši luku [[St. John's (Newfoundland i Labrador)|St. John's]], zajedno sa svim kopnom unutar dvesta [[Liga (merna jedinica)|liga]] severno i južno od nje.<ref>{{cite book |title=Gilbert, Sir Humphrey |first=David B. |last=Quinn |volume=1 |url=http://www.biographi.ca/en/bio/gilbert_humphrey_1E.html}}</ref> Godine 1584. kraljica je [[Walter Raleigh|sir Walteru Raleighu]] dodelila povelju o kolonizaciji [[Virginia (kolonija)|Virginije]], koja je i dobila ime u čast ove devičanske kraljice. Raleigh i Elizabeta nastojali su lako i brzo doći do bogatstva, ali i do baze za korsare odakle bi se vršili prepadi na španske brodove koji su prenosili blago. Raleigh je poslao druge da osnuju koloniju [[Roanoke (kolonija)|Roanoke]]; ostaje misterija zašto su svi ti doseljenici nestali.<ref>David B. Quinn (1985) ''Set fair for Roanoke: voyages and colonies, 1584–1606'', UNC Press Books, {{ISBN|0807841234}}</ref> Godine 1600. kraljica je izdala povelju o osnivanju [[Istočnoindijska kompanija|Istočnoindijske kompanije]]. Ta je kompanija na obalama današnje [[Indija|Indije]] i [[Bangladeš]]a osnovala trgovačka uporišta, koja su u kasnijim vekovima evoluirala u [[Britanska Indija|Britansku Indiju]]. Kolonizacija većih razmera započela je ubrzo nakon Elizabetine smrti.<ref>Kenneth R. Andrews (1985) ''Trade, Plunder, and Settlement: Maritime Enterprise and the Genesis of the British Empire, 1480–1630'', Cambridge University Press, {{ISBN|0521276985}}</ref> ==Karakteristična obeležja== Englesku su u ovo doba karakterisala neka obeležja koja su je izdvajala od savremenih kontinentalnih evropskih društava. Tortura se retko primenjivala, jer je engleski pravni sistem mučenje rezervisao samo za teške zločine poput [[Izdaja|izdaje]],<ref>George Macaulay Trevelyan (1949) ''England Under the Stuarts,'' str. 25.</ref> premda su se primenjivali oblici telesnih kazni, od kojih su neki bili ekstremni. [[Progon veštica]] započeo je 1563. godine i na stotine ih je pogubljeno, iako to nije bilo ništa u poređenju s pomamnim progonom koji je preduzet na evropskom kontinentu.<ref>Sa preko 5% evropskog stanovništva 1600. godine, Engleska je pogubila samo 1% od ukupno 40.000 ubijenih vještica u Evropi u razdoblju od 1400. do 1800. godine. {{cite journal|author= William Monter|title=Re-contextualizing British Witchcraft|journal=Journal of Interdisciplinary History|volume=35 |issue=1 |year=2004|pages=105–111 (106)|url=http://muse.jhu.edu/journals/journal_of_interdisciplinary_history/v035/35.1monter.html|doi= 10.1162/002219504323091252 |s2cid=143951415}}</ref> Kraljica Marija je pokušala pokrenuti agresivnu anti-protestantsku [[Inkvizicija|inkviziciju]] i zbog toga je na sebe navukla mržnju; to se nije smelo ponoviti.<ref>{{cite journal|author= John Edwards|title=A Spanish Inquisition? The Repression of Protestantism under Mary Tudor|journal=Reformation and Renaissance Review|year=2000|volume=4|page=62}}</ref> Ipak, više je katolika bilo progonjeno, izgnano i spaljeno nego pod kraljicom Marijom.<ref>{{cite journal|author=Rafael E. Tarrago|title=Bloody Bess: The Persecution of Catholics in Elizabethan England.|journal= Logos: A Journal of Catholic Thought and Culture|year=2004|volume=7|page=117–133|doi=10.1353/log.2004.0010|s2cid=170503389}}</ref><ref>J. B. Black, ''The Reign of Elizabeth: 1558–1603'' (2nd ed. 1959) str. 166–88</ref> ==Verske prilike== {{Main|Engleska reformacija}} [[Datoteka:Copperplate map St Pauls.jpg|thumb|190px|Detalj sa [[Bakrena karta Londona|Bakrene karte Londona]], gdje je prikazana [[Stara katedrala svetog Pavla|Katedrala svetog Pavla]].]] Elizabeta je uspela da ublaži i uguši intenzivne verske strasti tog doba. Ovo je bilo u značajnoj suprotnosti sa prethodnim i narednim erama izrazitog verskog nasilja.<ref>{{cite book|author=Patrick Collinson|author-link=Patrick Collinson|title=Elizabethans|url=https://archive.org/details/elizabethans00coll|url-access=limited|publisher=Hambledon|location=London|year=2003|page=[https://archive.org/details/elizabethans00coll/page/n57 43]|chapter=The Monarchical Republic of Queen Elizabeth I|isbn=978-1-85285-400-3}}</ref> Elizabeta je jednom prilikom izjavila: "Nemam želju da ljudima gledam u duše". Izgleda da je njena želja da ublaži verske progone koje su sprovodili prethodni [[Tudori]] – progon katolika pod [[Edward VI od Engleske|Edwardom VI]] i protestanata pod [[Mary I od Engleske|Marijom I]] – imala umeren efekat na englesko društvo. Elizabeta, protestantkinja, ali nedogmatična protestantkinja,<ref>Christopher Haigh, English Reformations, Religion, Politics and Society under the Tudors, 1993 str. 237 {{ISBN|978-0-19-822162-3}}.</ref> ponovo je ubvela [[Book of Common Prayer|Knjigu zajedničke molitve]] (''Book of Common Prayer'') iz 1552. godine sa modifikacijama koje su jasno stavile do znanja da je [[Engleska crkva]] verovala u (duhovno) stvarno prisustvo Hrista u [[Pričešće|Svetom Pričešću]], ali bez preciziranja načina na koje se ovo prisustvo ostvaruje, čine je to ostavljeno kao misterija; pritom je Crnu rubriku (''Black Rubric''), koja objašnjava zašto bi pričesnici trebalo da kleknu kad se pričešćuju i isključuje moguće nerazumevanje ove akcije, uklonila iz Članova vere (''Articles of Faith''): ovo je omogućilo da ljudi kleče tokom pričesti, a da to ne podrazumeva stvarno i suštinsko prisustvo Hrista u hlebu i vinu: ona je tako verovala. Nije uspela da dobije nevenčano sveštenstvo ili da proslavljanje protestantskog svetog Pričešće proslavljeno nalikuje [[Misa|misi]].<ref>Haigh, ''op. cit.'' str. 241.</ref> Apostolsko nasledstvo je održano, institucija crkve je nastavljena bez pauze (sa 98% sveštenstva na svojim položajima), a pokušaj da se zabrani muzika u crkvi pretrpeo je neuspeh. Uredbe iz 1571. godine zabranile su svaku doktrinu koja nije u skladu sa učenjem [[Crkveni oci|crkvenih otaca]] i katoličkih biskupa. Kraljičino neprijateljstvo prema strogim [[Kalvinizam|kalvinističkim]] doktrinama blokiralo je radikale. Iz [[Engleska reformacija|engleske reformacije]] gotovo da nije proizašla nijedna originalna teološka misao: umesto toga, Crkva se oslanjala na katolički konsenzus prva četiri [[Vaseljenski sabor|Vaseljenska sabora]]. Očuvanje mnogih katoličkih doktrina i praksi bilo je "kukavičje gnezdo", iz koga se u učenju Engleske crkve na kraju formirao srednji put (''Via Media'') tokom 17. veka.<ref>Diarmaid MacCullough, The Later Reformation in England, 1547-1603, 2001, str. 24–29 {{ISBN|0-333-69331-0}}, 'The cuckoo in the nest,' str. 64, 78-86; English Reformations, Religion, Politics and Society under the Tudors, 1993, str. 240–242, 29-295.</ref> Ostatak svoje vladavine Elizabeta je provela žestoko odbijajući ideje radikalnih reformatora i rimokatolika, koji su želeli da izmene Nagodnu o crkvenim poslovima: Engleska crkva je bila protestantska, "sa svojim neobičnim zaustavljenim razvojem u protestantskim terminima i duhom koji je gajila, a koji je odslikavao stariji svet katoličkih tradicija i molitvene prakse".<ref>MacCullough, str. 85.</ref> Godine 1570. godine [[Pio V.|papa Pije V]] proglasio je Elizabetu [[heretik]]om izjavivši da ona nije legitimna kraljica i da joj podanici više ne duguju poslušnost. Papa je poslao [[jezuit]]e i [[Semenište|semeništarce]] da potajno evangelizuju stanovništvo i pruže podršku katolicima. Nakon nekoliko spletki usmerenih na njeno svrgavanje s vlasti, katoličko sveštenstvo se uglavnom smatralo izdajnicima, pa su ih u Engleskoj počeli agresivno progoniti. Često su sveštenici mučeni ili pogubljeni nakon haošenja ako nisu sarađivali s engleskim vlastima. Ljudi koji su javno podržavali katoličanstvo bili su isključeni iz svojih profesija, a ponekad su bili i novčano kažnjavani ili zatvarani.<ref>J. B. Black, ''The Reign of Elizabeth: 1558–1603'' (2nd ed. 1959) str. 166–188.</ref> To je bilo pravdano obrazloženjem da katolici nisu progonjeni zbog svoje religije, već su bili kažnjavani zbog toga što su izdajnici koji podržavaju kraljičnog španskog neprijatelja; u praksi, međutim, katolici su to doživljavali kao verski progon i one koji su pogubljeni smatrali su mučenicima. ==Nauka, tehnologija i iztraživanja== [[Datoteka:British - Francis Bacon - Google Art Project.jpg|thumb|200px|[[Francis Bacon]], začetnik moderne naučne misli.]] Premda mu je nedostajao neki dominantni genij ili formalna struktura za istraživanje (naredni je vek imao i [[Isaac Newton|sir Isaaca Newtona]] i [[Royal Society|Kraljevsko društvo]]), elizabetansko je doba ipak zabeležilo značajan naučni napredak. Astronomi [[Thomas Digges]] i [[Thomas Harriot]] dali su važan doprinos; [[William Gilbert (astronom)|William Gilbert]] objavio je svoju osnovnu studiju o [[Magnetizam|magnetizmu]], ''De magnete'', 1600. godine. Značajan napredak postignut je na polju [[Kartografija|kartografije]] i [[Geodetsko mjerenje|geodetskog merenja]]. Treba spomeniti i ekscentričng, ali uticajnog matematičara [[John Dee (matematičar)|Johna Deea]]. Veliki deo ovog naučnog i tehnološkog napretka odnosio se na praktične veštine [[Navigacija|plovidbe]]. Engleska dostignuća u istraživanju bila su značajna elizabetansko doba. Sir [[Francis Drake]] obišao je svet između 1577. i 1581. godine, a [[Martin Frobisher]] istraživao je [[Arktik]]. I do prvog pokušaja engleskog naseljavanja istočne obale [[Severna Amerika|Severne Amerike]] došlo se u ovo doba, kada je osnovana kolonija na [[Roanoke (ostrvo)|ostrvu Roanoke]] 1587. godine, koja se ipak nije održala. Iako se na elizabetansku Englesku ne gleda kao na doba tehnoloških inovacija, ipak je došlo do određenog napretka. Godine 1564. godine Giilliam Boonen došao je iz [[Nizozemska|Nizozemske]] i postao prvi kraljičin [[Karoserist|graditelj kočija]] kraljice Elizabete, pa je tako u Englesku uveo novi evropski izum karoserije sa opružnim federima, koja je zamenila [[Nosiljka (vozilo)|nosiljke]] i [[kolica]] kao ranije načine prevoza. Kočije su brzo postale omiljene isto kao sportski automobili u kasnijim vekovima; društveni kritičari, posebno [[Puritanci|puritanski]] komentatori, primetili su "razne velike dame" koje se voze "gore-dole selom" u svojim novim kočijama.<ref>Ann Jennalie Cook (1981) ''The Privileged Playgoers of Shakespeare's London, 1576–1642,'', Princeton University Press, str. 81–82, {{ISBN|0691064547}}.</ref> ==Društvo== Od sredine 20. veka istoričari su istraživali mnoge aspekte društvene istorije elizabetanske Engleske, pokrivajući sve slojeve stanovništva.<ref>O društvenoj i demografskoj istoriji, v. D. M. Palliser (1992) ''The Age of Elizabeth: England Under the Later Tudors, 1547–1603'' (2nd ed.), str. 35-110.</ref> ===Zdravlje stanovništva=== {{See also|Zdravlje i ishrana u elizabetanskoj Engleskoj}} Iako je u gradovima stanovao samo manji deo stanovništva, tudorski su [[gradovi]] bili su prenapučeni i u njima su vladali prilično nehigijenski uslovi. Većina gradova nije bila popločana i imala je loše javne sanitarne uslove. Nije bilo [[Kanalizacija|kanalizacije]] ni odvoda, a smeće je jednostavno ostavljano na ulici. Životinje poput [[pacov]]a bujale su u ovim uslovima. U većim gradovima, poput Londona, uobičajene bolesti koje proizlaze iz nedostatka sanitarnih uslova uključuju [[boginje]], [[ospice]], [[Malarija|malariju]], [[tifus]], [[Difterija|difteriju]], [[šarlah]] i [[ovčije boginje]].<ref name="Life In Tudor Times">{{cite web|url=http://www.localhistories.org/tudor.html |title=Life In Tudor Times |publisher=Localhistories.org |access-date=10.8.2010}}</ref> [[Pandemija|Pandemije]] [[Crna smrt|crne smrti]] izbile su 1498, 1535, 1543, 1563, 1589 i 1603. godine. Razlog za brzo širenje bolesti bio je porast broja pacova zaraženih buvama koje su nosile bolest.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/radio4/history/voices/voices_salisbury.shtml |title=Spread of the Plague |publisher=Bbc.co.uk |date=2002-08-29 |access-date=10.8.2010}}</ref> Dečji [[mortalitet]] bio je nizak u poređenju sa ranijim i kasnijim periodima, sa oko 150 ili manje smrtnih slučajeva na 1000 beba.<ref>{{cite book|author=Bruce M. S. Campbell|title=Before the Black Death: Studies in the "Crisis" of the Early Fourteenth Century|url=https://books.google.com/books?id=8kS8AAAAIAAJ&pg=PA51|year=1992|publisher=Manchester U.P.|page=51|isbn=9780719039270}}</ref> Osoba koja je napunila petnaest godina života mogla je očekivati da će živeti još 40–50 godina.<ref>{{cite book|author=Richard Grassby|title=The Business Community of Seventeenth-Century England|url=https://books.google.com/books?id=KtiLDCLRyDgC&pg=PA94|year= 2002|publisher=Cambridge U.P.|page=94|isbn=9780521890861}}</ref> ===Kuće i stanovi=== [[Datoteka:Ivy House, Witchampton - geograph.org.uk - 934182.jpg|thumb|Delovi Kuće bršljena (''Ivy House'') u [[Witchampton]]u datiraju iz oko 1580. godine.]] Velika većina stanovništva bili su poljoprivrednici zakupci, koji su živeli u malim selima. Domovi su im bili, kao i ranijih vekova, slamnate kolibe sa jednom ili dve sobe, mada su kasnije tokom ovog perioda i krovovi bili prekriveni crepom. Nameštaj je bio osnovni, pri čemu su se uglavnom koristili [[taburet]]i, a ne [[Stolica|stolice]].<ref name="Life In Tudor Times"/> Zidovi tudorskih kuća često su izrađivani od drveta te pletiva i žbuke ili cigle; kamen i [[Keramičke pločice|pločice]] bili su češći u bogatijim domovima. Žbuka bi tada bila obojena krečom, čineći je belom, a drvo je je bojeno crnim katranom kako bi se sprečilo truljenje, ali ne u doba Tudora: to je kasnije rađeno u [[viktorijansko doba]]. [[Opeka|Opeke]] su ručno rađene i bile su tanje od modernih opeka. Drvene grede su sečene ručno, što olakšava prepoznavanje razlike između kuća iz tudorskog doba i onih građenih kasnije u tudorskom stilu, jer originalne grede nisu ravne. Gornji spratovi tudorskih kuća Tudor su bili veći od prizemlja, što bi stvorilo nadstrešnicu. To je stvaralo više podne površine na gornjim spratovima, a istovremeno je omogućavalo da ulica zadrži maksimalnu širinu. Tokom tudorskog perioda, prvi put je korišćeno [[staklo]] pri gradnji kuća i postalo je široko rasprostranjeno. Staklo je bilo vrlo skupo i bilo ga je teško izraditi, tako da su stakla bila mala i držana olovnom rešetkom, ugrađena krilne prozorske otvore. Ljudi koji sebi nisu mogli priuštiti staklo često su koristili polirani rog, tkaninu ili papir. Tudorski dimnjaci bili su visoki, tanki i često ukrašeni simetričnim uzorcima od livene ili rezane cigle. Rane tudorske kuće i domovi siromašnijih ljudi nisu imali dimnjake. Dim bi se u tim slučajevima ispuštao kroz jednostavnu rupu na krovu. [[Veleposjednička kuća|Veleposedničke kuće]] (''mansions'') imale su mnogo dimnjaka za mnoštvo kamina koji su bili potrebni da se ugreju ogromne prostorije u kući. Ta vatra bila je i jedini način kuvanja hrane. Bogatim tudorskim domovima trebalo je mnogo soba, u kojima se mogao smestiti, nahraniti i ugostiti veliki broj gostiju i sluga. Bogatstvo je demonstrirano širokom upotrebom stakla. Prozori su postali glavna karakteristika tudorskoh vila i često su bili svojevrsni pokazatelj praćenja mode. Veleposedničke kuće često su bile dizajnirane po simetričnom planu; popularni su bili oblici "E" i "H".<ref name="Tudor Houses">{{cite web |url=http://www.woodlands-junior.kent.sch.uk/Homework/houses/tudor.htm |title=Tudor Houses |publisher=Woodlands-junior.kent.sch.uk |access-date=10.8.2010|url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100510202040/http://www.woodlands-junior.kent.sch.uk/Homework/houses/tudor.htm |archive-date=10.5.2010|df=dmy-all }}</ref> ===Siromaštvo=== [[Datoteka:Vagrant being punished in the streets (Tudor England).jpg|thumb|240px|Drvorez iz oko 1536. godine koji prikazuje skitnicu koji se kažnjava na ulicama u tudorskoj Engleskoj.]] Otprilike jedna trećina stanovništva živela je u siromaštvu, a od bogatih se očekivalo da daju milostinju za pomoć ubogim siromasima.<ref>John F. Pound, ''Poverty and vagrancy in Tudor England'' (Routledge, 2014).</ref> Tudorski zakon bio je oštar prema radno sposobnim siromasima, tj. onima koji nisu mogli da nađu posao. Oni koji su napustili svoje župe da bi pronašli posao nazvani su [[skitnica]]ma (''vagabonds'') i mogli su biti podvrgnuti kaznama, uključujući bičevanje i stavljanje u [[Klada|klade]].<ref>{{cite web |url=https://spartacus-educational.com/TUDpoverty.htm |title=Poverty in Tudor Times |publisher=Spartacus-Educational.com |access-date=27.2.2019|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20081122075943/http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/TUDpoverty.htm |archive-date=22.11.2008|df=dmy-all }}</ref><ref>Paul Slack, ''Poverty and policy in Tudor and Stuart England'' (1988).</ref> Ideja o [[Radni dom|radnim domovima]] za radno sposobne sirimahe prvi je put predložena 1576. godine.<ref>[[Martin Pugh (autor)|Martin Pugh]] (1999), ''Britain since 1789: A Concise History''. La Nuova Italia Scientifica, Roma.</ref> ===Obrazovanje=== U todorskom periodu došlo je do neviđenog širenja obrazovanja u tudorskom periodu. Do tada je tek mali broj dece išao u školu.<ref>{{cite book|author=Joan Simon|title=Education and Society in Tudor England|url=https://books.google.com/books?id=yymAz-8W77gC&pg=PAvii|year=1970|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521296793}}</ref> Oni koji su pohađali školu uglavnom su bili sinovi bogatih ili ambicioznih očeva koji su mogli da priušte plaćanje školarine. Dečacima je bilo dozvoljeno da idu u školu i počinjali su školovanje sa 4 godine godine, a zatim su prelazili u [[Gimnazija|gimnaziju]] (''grammar school'') kada bi navršili 7 godina. Roditelji su devojke držali kod kuće da pomažu u kućnim poslovima ili ih slali da rade i zarađuju novac porodici. Nisu pohađale školu. Dečaci su se školovali za posao, a devojčice za brak i vođenje domaćinstva, tako da bi, kada se venčaju, mogle da čuvaju kuću i decu.<ref>{{cite book|author=Alison Sim|title=The Tudor Housewife|url=https://books.google.com/books?id=s3qYAiZVJHoC&pg=PA29|year= 2001|publisher=McGill-Queen's Press|pages=29–43|isbn=9780773522336}}</ref> Bogate porodice unajmile bi tutora da dečake podučava kod kuće. Mnogi tudorski gradovi i sela imali su parohijsku školu u kojoj je lokalni [[vikar]] učio dečake da čitaju i pišu. Braća su mogla naučiti svoje sestre ovim veštinama. U školi su đaci učili [[engleski]], [[latinski]], [[Starogrčki jezik|grčki]], [[katekizam]] i [[Algebra|računanje]]. Učenici su ežbavali pisanje mastilom tako što su prepisivali abecedu i [[Oče naš|Gospodnju molitvu]]. Bilo je malo knjiga, pa su učenici umesto toga čitali iz drvenih [[bukvar]]a (''hornbooks''). Na tim drvenim pločama bila je napisana abeceda, molitve ili drugi zapisi i one su bile prekrivene tankim slojem prozirnog materijala napravljenog od kravljeg roga. U tudorsko doba postojale su dve vrste škole: mala škola (''petty school'') bila je mesto gde su se mladi dečaci učili da čitaju i pišu; gimnazija (''grammar school'', "škola gramatike") bila je mesto gde su se sposobniji dečaci učili engleski i latinski.<ref>{{Cite journal |jstor = 4173010|title = The Teaching of English in Tudor Grammar Schools|journal = Studies in Philology|volume = 49|issue = 2|pages = 119–143|last1 = Nelson|first1 = William|year = 1952}}</ref> Bilo je uobičajeno da učenici pohađaju školu šest dana u nedelji. Školski dan započeo bi u 7 sati ujutro zimi i u 6:00 sati leti, a završio bi se oko 17 sati. Male škole imale su kraće časove, uglavnom kako bi siromašnim dečacima omogućile i da rade. Škole su bile teške, a nastavnici vrlo strogi i često su tukli učenike koji su bili nedisciplinovani.<ref>{{Cite journal |jstor = 368112|title = Educational Opportunity in Tudor and Stuart England|url = https://archive.org/details/sim_history-of-education-quarterly_fall-1976_16_3/page/301|journal = History of Education Quarterly|volume = 16|issue = 3|pages = 301–320|last1 = Cressy|first1 = David|year = 1976|doi = 10.2307/368112}}</ref> Obrazovanje je započinjalo kod kuće, gde su decu učili osnovnom [[bonton]]u pravilnog ponašanja i poštovanja drugih.<ref name =Pearson>{{cite book|author=Lee E. Pearson|title=Elizabethans at home|chapter-url=https://archive.org/details/elizabethansatho0000pear|chapter-url-access=registration|year=1957|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-0494-6|pages=[https://archive.org/details/elizabethansatho0000pear/page/140 140–41]|chapter=Education of children}}</ref> Dečacima je bilo omogućeno da pohađaju gimnaziju, ali devojčicama je retko bilo dozvoljeno da pohađaju bilo koju drugu školu osim male (''petty school''), a i nju samo sa ograničenim nastavnim planom i programom.<ref name="Pearson" /> Male škole su bile za svu decu uzrasta od 5 do 7 godina. Samo su najbogatiji ljudi dozvoljavali da njihove kćerke budu podučavane, i to samo kod kuće. Tokom ovog vremena postalo je dostupno sponzorisano školovanje. To je značilo da su čak i dečaci iz veoma siromašnih porodica mogli da pohađaju školu ako im nisu morali raditi kod kuće, ali samo u nekoliko mesta bila su dostupna novčana sredstva za podršku takvim učenicima kao i neophodne stipendije za obrazovanje.<ref>{{cite book|author=Joan Simon|title=Education and Society in Tudor England|year=1966|publisher=Cambridge University Press|location=London|isbn=978-0-521-22854-1|page=[https://archive.org/details/educationsociety0000simo/page/373 373]|url=https://archive.org/details/educationsociety0000simo/page/373}}</ref> Dečake iz bogatih porodica kod kuće je podučavao privatni učitelj. Kada je Henry VIII zatvorio [[samostan]]e, zatvorio je i [[Samostanska škola|samostanske škole]]. Ponovo je osnovao mnoge nekadašnje monaške škole – one su poznate su kao "kraljeve škole" (''King's schools'') i mogu se naći širom Engleske. Tokom vladavine [[Edward VI od Engleske|Edwarda VI]] osnovane su mnoge besplatne gimnazije koje su primale učenike koji ne plaćaju školarine. U tudorskoj su Engleskoj postojala dva [[univerzitet]]a: u [[Oxfordski univerzitet|Oxfordu]] i u [[Cambridge University|Cambridgeu]]. Neki dečaci išli su na univerzitet sa oko 14 godina.<ref>{{cite web |url=http://www.woodlands-junior.kent.sch.uk/Homework/tudors/schools.htm |title=Tudor Schools |publisher=Woodlands-junior.kent.sch.uk |date=2004-01-01 |access-date=2010-08-10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100618131251/http://www.woodlands-junior.kent.sch.uk/homework/tudors/schools.htm |archive-date=18.6.2010 |df=dmy-all |archivedate=2010-06-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100618131251/http://www.woodlands-junior.kent.sch.uk/homework/tudors/schools.htm |deadurl=yes }}</ref> ===Prehrana=== Tokom Elizabetine vladavine hrane je u Engleskoj bilo u izobilju i nije bilo gladi. Loše žetve uzrokovale su nevolje, ali su obično bile lokalizovane, a aajrasprostranjenije su bile 1555–1557 i 1596–1598. godine.<ref>John Guy (1988) ''Tudor England'', Oxford University Press, str. 30–31, {{ISBN|0192852132}}.</ref> U gradovima je cena glavih namirnica bila utvrđena zakonom; u teška vremena veličina vekne hleba koju je prodavao pekar bila je manja.<ref>{{cite journal |author=R. H. Britnell |title=Price-setting in English borough markets, 1349–1500 |journal=Canadian Journal of History |year=1996 |volume=31 |issue=1 |pages=1–15 |doi=10.3138/cjh.31.1.1 |url=https://www.usask.ca/history/cjh/e/iss/text/96/brit_496.shtml |issn=0008-4107 |access-date=18.8.2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100112095605/http://www.usask.ca/history/cjh/e/iss/text/96/brit_496.shtml |archive-date=12.1.2010 |url-status=dead }}</ref> Prehrana siromašnih ljudi uglavnom se sastojala od [[hleb]]a, [[sir]]a, [[Mleko|mleka]] i [[Pivo|piva]], uz manje porcije [[Meso|mesa]], [[ribe]] i [[Povrće|povrća]], a povremeno i nešto voća. [[Krompir]] je stigao tek na kraju elizabetanskog doba i postajao je sve važniji. Tipični siromašni poljoprivrednik prodavao je svoje najbolje proizvode na pijaci, zadržavajući jeftinu hranu za porodicu. Od starog hleba mogli su se praviti hlebni pudinzi, a mrvice od hleba služile su za zgušnjavanje supa, čorbi i sosova.<ref>[[F. G. Emmison|Emmison, F. G.]] (1976) ''Elizabethan Life: Home, Work and Land'', Essex Record Office, v. 3, str. 29–31, {{ISBN|090036047X}}.</ref> Na nešto višem socijalnom nivou porodice su jele raznovrsno meso, posebno govedinu, ovčetinu, teletinu, jagnjetinu i svinjetinu, kao i kokoši i patke. Guska je za praznike bila posebna poslastica. Mnogi seljani i neki stanovnici grada obrađivali su mali vrt u kojome su gajili povrće kao što su šparoge, krastavci, spanać, zelena salata, pasulj, kupus, šargarepa, praziluk i grašak, kao i lekovito i aromatično bilje. Neki su sami uzgajali kajsije, grožđe, bobice, jabuke, kruške, šljive, ribizle i trešnje. Porodice bez vrta mogle su da trguju sa svojim susedima kako bi po povoljnim cenama nabavile povrće i voće.<ref>Jeffrey L. Singman (1995) ''Daily Life in Elizabethan England'', Greenwood Publishing Group, str. 133–136, {{ISBN|031329335X}}.</ref> U Englesku je tokom ovog perioda stizala nova hrana (poput [[krompir]]a uvezenog iz [[Južna Amerika|Južne Amerike]]) te su se razvijali novi ukusi. Imućniji su uživali u širokoj paleti hrane i pića, uključujući egzotična nova pića poput [[čaj]]a, [[Kafa|kafe]] i [[Čokolada|čokolade]]. Francuski i italijanski kuvari pojavili su se u veleposedničkim kućama donoseći nove standarde pripreme hrane i njenog okusa. Na primer, Englezima se svidela kisela hrana, poput [[Narandža|narandže]] u višoj klasi, a počeli su koristiti i [[sirće]] u velikoj meri. [[Plemstvo]] je sve više pažnje posvećivalo svojim vrtovima, u kojima se gajilo novo voće, povrće i začinsko bilje; testenine, peciva i sušene kuglice senfa prvi put su se pojavili na stolu. Kajsija je bila posebna poslastica na gozbama. Pečena govedina ostala je temeljna hrana od mesa za one koji su to mogli priuštiti. Ostali su jeli mnogo hleba i ribe. Pripadnici svih klasa voleli su pivo i [[rum]].<ref>Joan Thirsk (2006) ''Food in Early Modern England: Phases, Fads, Fashions 1500–1760'', Continuum, {{ISBN|0826442331}}.</ref> Bogataši u veleposedničkim kućama i palatama uživali su u bogatim i raskošnim obrocima, koji su se često pripremali za veliki broj ljudi i koji su bili praćeni zabavom. Viši slojevi su često slavili verske praznike, venčanja, saveze i hirove kralja ili kraljice. Gozbe su se pripremale koristile u znak sećanja na "povorku" (''procession'') krunisanog šefa države u letnjim mesecima, kada bi kralj ili kraljica obilazili plemićke zemlje kako bi izbegli [[london]]sku sezonu [[Kuga|kuge]] i ublažili pritisak na kraljevsku blagajnu, koja bi tokom zime često bila ispražnjena zbog zadovoljavanja potreba kraljevske porodice i dvora. To bi uključivalo nekoliko dana ili čak nedelju dana gozbe u domu svakog plemića, koji su, u zavisnosti od njegovog ili njenog imovinskog stanja i želje da pokaže koliko prati modu i koliko velikodušnosti i zabave želi pružiti, mogli uzidći svoj status na dvoru u mesecima ili čak godininama koje su sledile. Nakon gozbe ili večere usledile bi specijalne sesije, često u posebnoj prostoriji ili spoljašnjem paviljonu (''[[gazebo]]'', ponekad poznatom i kao ''folly'') sa centralnim stolom postavljenim s delikatesima od "lekovite" vrednosti koji pomažu u probavi. To bi uključivalo oblande, komade [[anis]]a prelivenog šećerom ili drugim začinima, [[žele]] i [[Marmelada|marmeladu]] (čvršća sorta nego što smo navikli, sličnije bi bilo našem želatinu), kandirano voće, začinjene orašaste plodove i druge takve delicije. To bi se često jelo stojeći i uz toplo, začinjeno [[vino]] (poznato kao ''hypocras'') ili uz druga pića za koja se smaralo da pomažu u probavi. Naime, [[šećer]] se u [[Srednji vijek|srednjem veku]] i početkom [[Novi vijek|novog veka]] često smatrao lekovitim i zato se koristio u velikoj meri. Ovo nije bila sesija za uživanje, iako je to mogao biti, već je cilj bio zdravo jesti i podstači dobru probavu. To je, naravno, omogućavalo onima koji su stajali i da pokažu svoju raskošnu novu odeću, a organizatorima večere i gozbe da pokažu bogatstvo svog imanja, uključujući i to da poseduju posebnu prostoriju samo za gozbu. ===Pogledi na rod=== [[Datoteka:Elizabeth I, Procession Portrait..jpg|thumb|250px|''Slika povorke'' (''The Procession Picture'', oko 1600), koja prikazuje Elizabetu I njene dvorjane.]] Iako doba Tudora pruža obilje materijala o ženama iz aristokratskog staleža – posebno o kraljevskim suprugama i o kraljicama – istoričari su pronašli tek oskudnu dokumentaciju o životu običnih žena. Sprovedena su, međutim, opsežne statističke analize demografskih podataka i podataka o stanovništvu koje uključuje žene, posebno u njihovoj ulozi kao roditeljica.<ref>{{cite journal|author=Minna F. Weinstein|title=Reconstructing Our Past: Reflections on Tudor Women|url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-womens-studies_march-april-1978_1_2/page/133|journal=International Journal of Women's Studies|year= 1978|volume=1 |issue =2|pages=133–158}}</ref> Uloga žene u društvu bila je, s obzirom na istorijski period, relativno neograničena; posetioci koji su u Englesku dolazili iz Španije i Italije redovno su komentarisali, ponekad i zajedljivo, slobodu koju su žene uživale u Engleskoj, za razliku od njihovih matičnih kultura. Engleska je imala više obrazovanih žena više klase nego što je to bilo uobičajeno bilo gde u Evropi.<ref>{{cite journal |author=Susan C. Shapiro |title=Feminists in Elizabethan England |url=https://archive.org/details/sim_history-today_1977-11_27_11/page/703 |journal=History Today |year=1977 |volume=27 |issue=11 |pages=703–711 }}</ref><ref>Joyce A. Youings (1984) ''Sixteenth-century England'', Penguin Books, {{ISBN|0140222316}}.</ref> Bračni status kraljice Elizabete predstavljao je značajnu političku i diplomatsku temu. Takođe je ušao u popularnu kulturu. Elizabetin neudati status inspirisao je kult [[nevinost]]i. U poeziji i portretiranju prikazana je kao [[Devičanstvo|devica]] ili boginja ili oboje, a ne kao normalna žena.<ref>{{cite journal |author=John N. King |s2cid=164188105 |title=Queen Elizabeth I: Representations of the Virgin Queen |url=https://archive.org/details/sim_renaissance-quarterly_spring-1990_43_1/page/30 |journal=[[Renaissance Quarterly]] |volume=43 |issue=1 |year=1990 |pages=30–74 |jstor=2861792 |doi=10.2307/2861792}}</ref> Elizabeta je od svog devičanstva stvorila [[Vrlina|vrlinu]]: 1559. godine izjavila je u [[Dom komuna (Ujedinjeno Kraljevstvo)|Domu komuna]]: "I na kraju, meni će biti dovoljno to da na mramornom kamenu ostane zabeleženo da je kraljica, koja je vladala u jednom takvom vremenu, živela i umrla kao devica".<ref>Christopher Haigh (2000) ''Elizabeth I'' (2nd ed.), Longman, str. 23, {{ISBN|0582472784}}.</ref> Javne počasti [[Bogorodica|Bogorodici]] do 1578. godine delovale su kao kodirani iskaz protivljenja kraljičinim bračnim pregovorima sa [[Vojvoda od Alençona|vojvodom od Alençona]].<ref>{{cite journal |author=Susan Doran|s2cid=55555610|title=Juno Versus Diana: The Treatment of Elizabeth I's Marriage in Plays and Entertainments, 1561–1581|url=https://archive.org/details/sim_historical-journal_1995-06_38_2/page/257|journal=Historical Journal|volume=38 |issue=2|year=1995|pages=257–274|jstor=2639984|doi=10.1017/S0018246X00019427}}</ref> Nasuprot važnosti koju je njen otac pridavao muževnosti i fizičkoj snazi, Elizabeta je isticala temu materinstva, govoreći često da je udata za svoje kraljevstvo i podanike. Objasnila je: "Uživam dobru volju svih svojih muževa – svojih dobrih ljudi – jer ako ne bi bili sigurni u neku posebnu ljubav prema njima, ne bi mi lako pružali takvu sigurnu odanost".<ref>Agnes Strickland, ''The life of Queen Elizabeth'' (1910) [https://archive.org/details/lifequeenelizab00strigoog/page/n444 str. 424].</ref> Obećala je 1563. da nikada neće imati prirodniju majku od nje same.<ref>Carole Levin and Patricia Ann Sullivan (1995) ''Political rhetoric, power, and Renaissance women'', State University of New York, str. 90, {{ISBN|0791425452}}.</ref> Coch (1996) tvrdi da je njeno figurativno majčinstvo igralo centralnu ulogu u načinu na koji je ona predstavljala samu sebe te da je ono oblikovalo i legitimisalo ličnu vladavinu jedne princeze koju je bog postavio na vlast.<ref>{{cite journal|author=Christine Coch|title='Mother of my Contreye': Elizabeth I and Tudor construction of Motherhood|url=https://archive.org/details/english-literary-renaissance_autumn-1996_26_3/page/423|journal=English Literary Renaissance|year=1996|doi=10.1111/j.1475-6757.1996.tb01506.x|volume=26 |issue =3|pages=423–60}}</ref> ===Brak=== Preko devedeset posto Engleskinja (i odraslih uopšte) bilo je u [[brak]]u krajem 1500-ih i početkom 1600-ih godina, i u proseku su u brak stupali s 25-26 godina života za nevestu i s 27-28 godina života za mladoženju, a najčešći uzrast je bio 25-26 godina za mladoženje i 23 za neveste.<ref>David Cressy. Birth, Marriage, and Death : Ritual, Religion, and the Life-Cycle in Tudor and Stuart England. [[Oxford University Press]], May 29, 1997, str. 285.</ref><ref>De Moor, Tine and Jan Luiten van Zanden. 2009. [http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1468-0289.2009.00483.x/full ''Girl power: the European marriage pattern and labour markets in the North Sea region in the late medieval and early modern period''], Wiley Online Library, str. 17.</ref><ref>[http://elizabethan.org/compendium/9.html ''Life in Elizabethan England: Weddings and Betrothals''].</ref> Među plemstvom i [[Džentrija|veleposednicima]] prosek za stupanje u brak bio je oko 19-21 godina života za neveste i 24-26 godina za mladoženje.<ref>Young, Bruce W. 2008. Family Life in the Age of Shakespeare. Westport, Connecticut: Greenwood Press, str. 41.</ref> Mnoge žene u gradovima udale bi se prvi put u tridesetim i četrdesetim godinama života<ref>Coontz, Stephanie. 2005. Marriage, a History: From Obedience to Intimacy, or How Love Conquered Marriage. New York, New York: Viking Press, Penguin Group Inc.</ref> i nije bilo neobično da žene bez roditelja odgađaju brak do kasnih dvadesetih ili ranih tridesetih godina kako bi pomogle izdržavanju mlađe braće i sestara,<ref>Greer, Germaine Shakespeare's Wife, Bloomsbury 2007.</ref> a otprilike četvrtina od svih engleskih nevesta bile su već trudne na svom venčanju.<ref>Cressy (1997), str. 74.</ref> ==Visoka kultura== ===Teatar=== [[Datoteka:London, UK (August 2014) - 156.JPG|thumb|Rekonstrukcija [[Globe (teatar)|Teatra Globe]] (''Globe Theatre'') u Londonu, koji je originalno podignut 1599. i gde je Shakespeare prikazivao svoje drame.]] {{main|Elizabetanski teatar}} Sa [[William Shakespeare|Williamom Shakespeareom]] na vrhuncu svog stvaralaštva te sa [[Christopher Marlowe|Christopherom Marlowom]] i mnogim drugim dramskim piscima, glumcima i pozorištima koji su bili neprestano popunjeni, visoka kultura elizabetanske renesanse najbolje se izrazila u njenom [[Pozorište|pozorištu]]. Istorijske teme bile su posebno popularne, da se i ne govori o uobičajenim [[komedija]]ma i [[tragedija]]ma.<ref>M. C. Bradbrook (1979) ''The Living Monument: Shakespeare and the Theatre of his Time'', [[Cambridge University Press]], {{ISBN|0521295300}}.</ref> ===Muzika=== {{main|Elizabetanska muzika}} Putujući muzičari bili su veoma traženi na dvoru, u crkvama, u veleposedničkim kućama i na lokalnim festivalima. Među važnim kompozitorima bili su [[William Byrd]] (1543–1623), [[John Dowland]] (1563–1626) [[Thomas Campion]] (1567–1620) i [[Robert Johnson (kompozitor)|Robert Johnson]] (oko 1583–oko 1634). [[Kompozitor]]e su angažovali crkva i dvor, a u komponovanju primenjivala su se dva glavna stila, [[madrigal]] i [[Arija (muzika)|arija]] (''ayre'').<ref>Comegys Boyd (1973) ''Elizabethan music and musical criticism'', Greenwood Press, {{ISBN|0837168058}}.</ref> Popularna kultura je pokazala veliko interesovanje za narodne pesme i [[Balada|balade]] (narodne pesme koje pričaju neku priču). Krajem 19. veka postala je moda sakupljati i pevati te [[Narodna književnost|stare pesme]].<ref>Helen Child Sargent and George Lyman Kittredge, eds. (1904) [https://books.google.com/books?id=YRNFAAAAYAAJ ''English and Scottish popular ballads: edited from the collection of Francis James Child''].</ref> ===Likovna umetnost=== Često se govori da je [[renesansa]] kasno došla u Englesku, za razliku od Italije i drugih država kontinentalne Evrope; likovnom umetnošću u Engleskoj tokom doba Tudora i [[Stuart (dinastija)|Stuarta]] dominirali su strani i uvezeni talenti, kao što su [[Hans Holbein Mlađi]] za vreme Henrija VIII i [[Anthony van Dyck]] za vreme [[Charles I Stuart|Charlesa I]]. Ipak, u okviru ovog opšteg trenda razvijala se i matična škola [[Slikarstvo|slikarstva]]. Tokom Elizabetine vladavine, [[Nicholas Hilliard]], kraljičin "limar i zlatar", najpriznatija je ličnost u ovom razvoju matične engleske umetnosti; ali [[George Gower]] je počeo da privlači sve više pažnje i poštovanja kako se znanje o njemu i njegovoj umetnosti i karijeri poboljšavalo.<ref>Ellis Waterhouse (1978) ''Painting in Britain: 1530–1790,'' 4th ed., New York, Viking Penguin, str. 34–39, {{ISBN|0300058322}}.</ref> ==Popularna kultura== ===Zabava=== Godišnji letnji [[sajam]] i drugi sezonski sajmovi poput Prvog maja često su predstavljali raskalašne proslave. Gledanje predstava postalo je veoma popularno tokom perioda Tudora. Većina gradova sponzorisala je predstave, koje su prvo prikazivane na gradskim trgovima, zatim su [[glumci]] koristili dvorišta kafana ili gostionica (koje se zovu ''inn-yards''), a potom su podignuta i prva pozorišta (veliki amfiteatri na otvorenom, a zatim i zatvorena pozorišta zvanih igraonice, tj. ''playhouses''). Ovoj popularnosti pomogao je uspon velikih dramskih pisaca kao što su [[William Shakespeare]] i [[Christopher Marlowe]], koji su prikazivali svoje komade u londonskim pozorištima poput [[Globe (teatar)|Teatra Globe]] (''Globe Theatre''). Do 1595. godine 15.000 ljudi nedeljno gledalo je predstave u Londonu. Za vreme Elizabetine vladavine u Engleskoj su izgrađena prva prava pozorišta. Pre nego što su izgrađena pozorišta, glumci su putovali iz grada u grad i izvodili predstave na ulicama ili izvan konaka.<ref>{{cite web |url=http://www.woodlands-junior.kent.sch.uk/Homework/tudors/entertainment.html |title=Tudor Entertainment |publisher=Woodlands-junior.kent.sch.uk |date=2004-01-01 |access-date=2010-08-10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100618130140/http://www.woodlands-junior.kent.sch.uk/homework/tudors/entertainment.html |archive-date=18.6.2010 |df=dmy-all |archivedate=2010-06-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100618130140/http://www.woodlands-junior.kent.sch.uk/homework/tudors/entertainment.html |deadurl=yes }}</ref> [[Mirakul|Misterije ili mirakuli]] bili su predstave kohe su prikazivale priče iz [[Biblija|Biblije]]. Mirakuli su poticali iz starog običaja misterijskih drama, u kojima su se prikazivale priče i basne koje su poučavale o životu. Oni su uticali na Shakespearea.<ref>{{cite journal |author=Theresa Coletti |title=The Chester Cycle in Sixteenth-Century Religious Culture |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-medieval-and-early-modern-studies_fall-2007_37_3/page/531 |journal=Journal of Medieval & Early Modern Studies |year=2007 |volume=37 |issue=3 |pages=531–547 |doi=10.1215/10829636-2007-012 }}</ref> Festivali su predstavljali popularnu sezonsku zabavu.<ref>François Laroque (1993) ''Shakespeare's festive world: Elizabethan seasonal entertainment and the professional stage'', Cambridge University Press, {{ISBN|0521457866}}.</ref> ===Sport=== Bilo je mnogo različitih vrsta sporta i zabave u elizabetansko doba. Sportovi sa životinjama uključivali su [[mamljenje medveda]] i [[Mamljenje bikova|bikova]], [[Borba pasa|borbu pasa]] i [[Borba petlova|borbu petlova]]. Bogati su uživali u [[tenis]]u, [[Mačevanje|mačevanju]] i [[Trkanje|trkanju]]. [[Lov]] je bio strogo ograničen na višu klasu. Koristilu su svoje čopore pasa i goniča obučenih za gonjenje lisica, zečeva i nerasta. Bogati su takođe uživali u lovu sokolovima na sitnu divljač i ptice, što je bilo poznato kao [[sokolarstvo]]. ====Viteški turniri==== Viteški turnir (''jousting'') bio je luksuzan, vrlo skup sport, gde su jahači na konjima jurili jedni prema drugima u punom oklopu pokušavajući da svojim kopljem obore drugog jahača sa konja. Bio je to silovit sport: francuski kralj [[Henri II od Francuske|Henri II]] ubijen je na turniru 1559. godine, a istu su usdbini pretrpeli i mnogi ljudi iz nižih slojeva. Kralj Henry VIII bio je prvak; konačno se povukao sa turnira nakon što ga je težak pad satima ostavio u nesvesti.<ref>Richard Barber and Juliet Barker, ''Tournaments: Jousts, Chivalry and Pageants in the Middle Ages'' (Boydell Press, 1998) {{ISBN|0851157815}}.</ref> Ostali sportovi su uklkučivali [[streljaštvo]], [[kuglanje]], [[bacanje kladiva]], ''[[trucco]]'', ''[[quoits]]'', ''[[skittles]]'', [[hrvanje]] i [[Srednjovjekovni nogomet|fudbal]]. ====Kockanje i kartanje==== [[Kocka (igra)|Igraće kocke]] bile su popularna aktivnost u svim društvenim klasama. [[Karte (igra)|Karte]] su se pojavile u Španiji i Italiji oko 1370. godine, ali su verovatno došle iz Egipta. Počele su da se šire širom Evrope, a u Englesku su došle oko 1460. godine,. U vreme Elizabetine vladavine kockanje je bilo uobičajeni sport. Karte nije igrala samo viša klasa. Mnogi pripadnici niže klase imali su pristup kartama za igranje. Boje karata su se vremenom menjale. Prvi italijanski i španski špilovi imali su iste boje: mačevi, palice, kupovi i novčići. Boje su se često menjala od zemlje do zemlje. Engleska je verovatno sledila latinsku verziju, u početku su se koristile karte uvezene iz Španije, ali se kasnije prešlo na bliže zalihe iz Francuske.<ref>{{cite book|author=Daines Barrington|author-link=Daines Barrington|title=Archaeologia, or, Miscellaneous tracts relating to antiquity|volume=8|year=1787|publisher=[[Society of Antiquaries of London]]|location=London|page=141}}</ref> Većina sačuvanih špilova ima francuske boje: pik, herc, tref i karo. Ipak, čak i pre nego što je Elizabeta počela da vlada, broj karata je standardizovan na 52 karte po špilu. Najniži dvorski lik u Engleskoj se zvao ''knave''. Najniža karta s dvosrkim likom zato se zvala ''knave'', ali je kasnije postao češći pojam ''Jack''. Popularne igre sa kartama su uključivale ''Maw, One and Thirty'' te ''Bone-ace''. (Sve su ovo igre za manje grupe igrača.) ''Ruff and Honors'' je bila timska igra. ==Reference== {{reflist|2}} ==Literatura== * Arnold, Janet: ''Queen Elizabeth's Wardrobe Unlock'd'' (W S Maney and Son Ltd, Leeds, 1988) {{ISBN|0-901286-20-6}} * Ashelford, Jane. ''The Visual History of Costume: The Sixteenth Century''. 1983 edition ({{ISBN|0-89676-076-6}}) * Bergeron, David, ''English Civic Pageantry, 1558–1642'' (2003) * Black, J. B. ''The Reign of Elizabeth: 1558–1603'' (2nd ed. 1958) survey by leading scholar [https://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=3769587 online edition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120522071347/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=3769587 |date=2012-05-22 }} * Digby, George Wingfield. ''Elizabethan Embroidery''. New York: Thomas Yoseloff, 1964. * Elton, G.R. ''Modern Historians on British History 1485-1945: A Critical Bibliography 1945-1969'' (1969), annotated guide to history books on every major topic, plus book reviews and major scholarly articles; pp 26–50, 163–97. [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.176158 online] * Fritze, Ronald H., ed. ''Historical Dictionary of Tudor England, 1485-1603'' (Greenwood, 1991) 595pp. * Hartley, Dorothy, and Elliot Margaret M. ''Life and Work of the People of England. A pictorial record from contemporary sources. The Sixteenth Century.'' (1926). * [[Ronald Hutton|Hutton, Ronald]]:''The Rise and Fall of Merry England: The Ritual Year, 1400–1700'', 2001. {{ISBN|0-19-285447-X}} * Morrill, John, ed. ''The Oxford illustrated history of Tudor & Stuart Britain'' (1996) [https://archive.org/details/oxfordillustrate00john online]; survey essays by leading scholars; heavily illustrated * ''Shakespeare's England. An Account of the Life and Manners of his Age'' (2 vol. 1916); essays by experts on social history and customs [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.458652 vol 1 online] * Singman, Jeffrey L. ''Daily Life in Elizabethan England'' (1995) [https://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=9138839 online edition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080410042437/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=9138839 |date=2008-04-10 }} * Strong, Roy: ''The Cult of Elizabeth'' (The Harvill Press, 1999). {{ISBN|0-7126-6493-9}} * Wagner, John A. ''Historical Dictionary of the Elizabethan World: Britain, Ireland, Europe, and America'' (1999) [https://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=8999727 online edition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050515180507/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=8999727 |date=2005-05-15 }} * Wilson, Jean. ''Entertainments for Elizabeth I'' (Studies in Elizabethan and Renaissance Culture) (2007) * Wright Louis B. ''Middle-Class Culture in Elizabethan England'' (1935) [https://web.archive.org/web/20041013184325/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=892012 online edition] * Yates, Frances A. ''The Occult Philosophy in the Elizabethan Age.'' London, Routledge & Kegan Paul, 1979. * Yates, Frances A. ''Theatre of the World.'' Chicago, University of Chicago Press, 1969. {{Authority control}} {{Izabran}} [[Kategorija:Historija Engleske]] j9zrpn7qytze6cbzqg0o3x2uzgut1ej Geografija Albanije 0 4666337 42711353 42699127 2026-10-17T05:54:35Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42711353 wikitext text/x-wiki {{Infokutija geografija države | ime_genitiv = Albanije | slika = Albania_map-en.svg | kontinent = [[Evropa]] | regija = [[Jugoistočna Evropa]]<br/>- [[Sredozemlje]] | širina-stupnjevi = | širina-minute = | širina-oznaka = | dužina-stupnjevi = | dužina-minute = | dužina-oznaka = | površina = 28.748 [[km²]] | površina_poredak = 143. | obalna_crta = 362 [[km]] | granice = {{plainlist|1= * [[Grčka]] 212 [[km]] * [[Crna Gora]] 186 [[km]] * [[Severna Makedonija]] 181 [[km]] * [[Kosovo (regija)|Kosovo]]/[[Republika Srbija|Srbija]] 112 [[km]] }} | najviša_točka = [[Korab]]<br /> (2,764 [[Metar|m]]) | najniža_točka = [[Jadransko more]]<br />(0 [[Metar|m]]) | najduža_rijeka = [[Drim]]<br />(335 [[km]]) | najveće_jezero = [[Skadarsko jezero]]<br />(530 [[km²]]) }} [[Albanija]] je zemlja koja je smeštena u [[Južna Evropa|Južnoj]] i [[Jugoistočna Evropa|Jugoistočnoj Evropi]], preciznije na jugozapadu [[Balkansko poluostrvo|Balkanskog poluostrva]], i čija se obala od oko 476 [[km]] prostire duž [[Jadransko more|Jadranskog]] i [[Jonsko more|Jonskog mora]] unutar basena [[Sredozemno more|Sredozemnog mora]].<ref name="Albania pdf">{{cite web|author=R. Eftimi|url=http://aguas.igme.es/igme/publica/tiac-02/ALBANIA-I.pdf|title=Some Considerations on Seawater-Freshwater Relationship in Albanian Coastal Area|publisher=ITA Consult|access-date=2021-05-03|archive-date=2011-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20110504034347/http://aguas.igme.es/igme/publica/tiac-02/ALBANIA-I.pdf}}</ref> Graniči se sa [[Republika Crna Gora|Crnom Gorom]] na severozapadu, sa [[Kosovo (regija)|Kosovom]], odnosno [[Republika Srbija|Srbijom]] na severoistoku, sa [[Severna Makedonija|Severnom Makedonijom]] na istoku i sa [[Republika Grčka|Grčkom]] na jugu i jugoistoku.<ref>{{cite web|title=Albania country profile|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-17679574|website=BBC News|date=19 June 2017}}<br>- {{cite web|title=Introduction|url=http://dspace.epoka.edu.al/bitstream/handle/1/372/649-1923-1-PB.pdf?sequence=1|website=dspace.epoka.edu.al|format=PDF|quote=Albanija ima površinu od 28.748 kvadratnih kilometara, a dužina granice Republike Albanije je 1094 km, od čega 657 km kopnene granice, 316 km obalne linije, 48 km i 73 km kroz reke koje dele liniju kroz jezera.|access-date=2021-05-03|archive-date=2017-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170818175231/http://dspace.epoka.edu.al/bitstream/handle/1/372/649-1923-1-PB.pdf?sequence=1|dead-url=yes}}<br>- {{cite web|title=ALBANIA|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/albania/|website=World Fact Book|publisher=CIA|quote=Jugoistočna Evropa, koja se graniči sa Jadranskim i Jonskim morem, između Grčke na jugu i Crne Gore i Kosova na severu.|access-date=2021-05-03|archive-date=2021-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20211217104041/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/albania/|url-status=dead}}</ref> Veći deo Albanije uzdiže se u brda i planine, koje se uglavnom prostiru celom dužinom zemlje od severa ka jugu, kao na primer [[Prokletije]] na severu, [[Šar-planina]] na severoistoku, [[Skanderbegove planine]] u središtu, planina [[Korab]] na istoku, [[Pindsko gorje]] na jugoistoku i [[Keraunijska brda]] na jugozapadu. Ravnice i visoravni prostiru se na zapadu duž albanske obale [[Albanska jadranska obala|Jadranskog]] i [[Albanska jonska obala|Jonskog mora]]. U Albaniji se javlja nekoliko najznačajnijih i najstarijih [[Slatka voda|slatkovodnih]] područja u [[Evropa|Evropi]]. [[Skadarsko jezero]] je drugo po veličini jezero u [[Južna Evropa|Južnoj Evropi]] i nalazi se na severozapadu, okruženo Prokletijama i Jadranskim morem.<ref>{{cite web|title=IBAC 2012 vol.2|url=http://dspace.epoka.edu.al/bitstream/handle/1/372/649-1923-1-PB.pdf?sequence=1|website=dspace.epoka.edu.al|page=253|format=PDF|quote=U severozapadnom delu zemlje nalazi se Skadarsko jezero, koje je najveće na Balkanskom poluostrvu.|access-date=2021-05-03|archive-date=2017-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170818175231/http://dspace.epoka.edu.al/bitstream/handle/1/372/649-1923-1-PB.pdf?sequence=1|dead-url=yes}}</ref> No, jedno od najstarijih kontinuirano postojećih jezera na svetu, [[Ohridsko jezero]], prostire se na jugoistoku,<ref>{{cite web|title=Natural and Cultural Heritage of the Ohrid region|url=https://whc.unesco.org/en/list/99|publisher=UNESCO|quote=Smešten na obali Ohridskog jezera, grad Ohrid je jedno od najstarijih naselja u Evropi; Ohridsko jezero vrhunski je prirodni fenomen koji pruža utočište brojnim endemskim i reliktnim slatkovodnim vrstama flore i faune iz tercijarnog perioda. Kao duboko i drevno jezero tektonskog porekla, Ohridsko jezero postoji neprekidno otprilike dva do tri miliona godina.}}<br>- {{cite web|url=http://www.investinmacedonia.com/page.aspx?language=&page=O25QDpgVFLj9Bfg/vkoGyw==|title=Lake Ohrid; Invest in Macedonia – Agency for Foreign Investments of the Republic of Macedonia|website=InvestInMacedonia.com|access-date=3 June 2017|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20080914032610/http://www.investinmacedonia.com/page.aspx?language=&page=O25QDpgVFLj9Bfg/vkoGyw==|archive-date=14 September 2008|archivedate=2008-12-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081212221812/http://www.investinmacedonia.com/page.aspx?language=&page=O25QDpgVFLj9Bfg%2FvkoGyw%3D%3D|deadurl=yes}}</ref> dok su najviša tektonska jezera Balkanskog poluostrva, [[Prespansko jezero]] i [[Malo Prespansko jezero]], dobro skrivena među visokim planinama na jugoistoku. Reke izviru na istoku Albanije i teku prema zapadu u more. Obuhvataju ih [[sliv]]ovi Jadranskog, [[Egejsko more|Egejskog]] i [[Crno more|Crnog mora]].<ref>{{cite web |publisher=[[United Nations Economic Commission for Europe]] |title=DRAINAGE BASIN OF THE MEDITERRANEAN SEA |url=https://www.unece.org/fileadmin/DAM/env/water/blanks/assessment/mediterranean.pdf |pages=14–18 }}<br>- {{cite web |publisher=[[United Nations Economic Commission for Europe]] |title=Drainage Basin of the Black Sea |url=https://www.unece.org/fileadmin/DAM/env/water/blanks/assessment/black.pdf |pages=5 & 18 }}</ref> Najduža reka u zemlji, mereno od njenog ušća do izvora, jeste [[Drim]], koji započinje na ušću svoja dva izvorišta, [[Crni Drim|Crnog]] i [[Beli Drim|Belog Drima]], mada je takođe značajna i [[Vjosa]], jedan od poslednjih netaknutih velikih rečnih sistema u Evropi. Za jednu malu zemlju, Albaniju karakteriše [[biološka raznolikost]] i obilje kontrastnih [[ekosistem]]a i [[Stanište|staništa]], definisanih na površini od 28.748 kvadratnih kilometara.<ref>{{cite web|title=Introduction|url=http://dspace.epoka.edu.al/bitstream/handle/1/372/649-1923-1-PB.pdf?sequence=1|website=dspace.epoka.edu.al|page=252|format=PDF|quote=Iako je Albanija mala zemlja, ona ima bogate fizičkogeografske karakteristike. Variranje geomorfologije, klime, biološke raznolikosti, reka i jezera stvara povoljne uslove. Ove osobine uticale su na čoveka i njegove aktivnosti.|access-date=2021-05-03|archive-date=2017-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170818175231/http://dspace.epoka.edu.al/bitstream/handle/1/372/649-1923-1-PB.pdf?sequence=1|dead-url=yes}}<br>- {{cite web|title=Biodiversity In Albania: Report on National Situation of Biodiversity in Albania|url=http://macfungi.webs.com/Fungi-Albanici/Report%20on%20National%20Situation%20of%20Biodiversity%20in%20Albania.pdf|website=macfungi.webs.com|page=2|quote=U Albaniji se javlja oko 30% svih evropskih flora.|access-date=2021-05-03|archivedate=2021-03-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210306024211/https://macfungi.webs.com/Fungi-Albanici/Report%20on%20National%20Situation%20of%20Biodiversity%20in%20Albania.pdf|deadurl=yes}}</ref> Ova velika raznolikost potiče od geografskog položaja Albanije na Sredozemnom moru, sa tipičnim klimatskim uslovima, raznovrsnom topografijom, kao i bogatstvom [[Kopneni ekosistem|kopnenih]] i [[Morski ekosistem|morskih ekosistema]], koji pružaju različita staništa, svako sa svojom tipičnom [[flora|florom]] i [[fauna|faunom]].<ref>{{cite web|title=Biodiversity Albania|url=https://www.climatechangepost.com/albania/biodiversity/|website=Climate Change Post|quote=Oko 30% evropskih biljnih vrsta i 42% evropskih sisara mogu se naći u zemlji. Raznolikost močvara, laguna i velikih jezera u Albaniji takođe pruža kritično zimsko stanište za ptice selice (1).}}</ref> Postoji 799 [[Zaštićena područja u Albaniji|zaštićenih albanskih područja]], koja se prostiru na površini od 5.216,96 kvadratnih kilometara.<ref name="Albania, Europe">{{cite web|title=Albania, Europe|url=https://www.protectedplanet.net/country/ALB|website=Protected Planet}}</ref> Među njima su dva [[Strogi rezervat prirode|stroga rezervata prirode]], 14 [[Nacionalni park|nacionalnih parkova]], jedan [[morski park]], osam arheoloških parkova, 750 [[Spomenik prirode|spomenika prirode]], 22 područja upravljanja staništima/vrstama, devet [[Zaštićeno područje|zaštićenih područja]], četiri područja pod posebnom upravom i četiri [[Ramsarska konvencija|ramsarske močvare]].<ref>{{cite web|title=Protected Areas System in Albania|url=https://www.tap-ag.com/assets/07.reference_documents/english/esias/albania/AAL00-ERM-641-Y-TAE-1008_03-at23--ESIA_Albania_Annex_6.2.3_-_Protected_Areas_System_in_Albania.pdf|website=tap-ag.com|page=5|access-date=2021-05-03|archivedate=2016-05-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160509193218/http://www.tap-ag.com/assets/07.reference_documents/english/esias/albania/AAL00-ERM-641-Y-TAE-1008_03-at23--ESIA_Albania_Annex_6.2.3_-_Protected_Areas_System_in_Albania.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref name="Archived copy">{{cite web |url=http://sea.unep-wcmc.org/wdbpa/country1.cfm?Country=ALB |title=Archived copy |access-date=28 November 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110112212616/http://sea.unep-wcmc.org/wdbpa/country1.cfm?Country=ALB |archive-date=12 January 2011 |publisher=United Nations Environment Programme |archivedate=2011-01-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110112212616/http://sea.unep-wcmc.org/wdbpa/country1.cfm?Country=ALB |deadurl=yes }}</ref> Nacionalni parkovi obuhvataju površinu od 210.668,48 hektara (2.106,6848 [[km²]]) ili približno 13,65% ukupne teritorije.<ref name="mjedisi.gov.al">{{Cite web |url=http://www.mjedisi.gov.al/files/userfiles/Biodiversiteti/ZM%26PK-Pershkrim.pdf |title=Përshkrimi i Rrjetit aktual të zonave të mbrojtura |access-date=26 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150529041409/http://www.mjedisi.gov.al/files/userfiles/Biodiversiteti/ZM%26PK-Pershkrim.pdf |archive-date=29 May 2015 |url-status=dead }}</ref> ==Granice== Sa ukupnom površinom od 28.748 [[km²]], Albanija se nalazi u jugoistočnom delu Jadranskog mora i severoistočnom delu Jonskog mora, koja su oba smeštena u [[Sredozemno more|Sredozemnom moru]]. Ima dužinu granica od oko 1.094 kilometara, od kojih 657 kilometara čine granice na kapnu, 316 kilometara na moru, 48 kilometara na rekama i 73 kilometra na jezerima.<ref>{{cite web|title=The Influence of Physical Geographic Features in Albania on Human, Culture and Spatial|url=http://dspace.epoka.edu.al/bitstream/handle/1/372/649-1923-1-PB.pdf?sequence=1|website=dspace.epoka.edu.al|page=2|format=PDF|access-date=2021-05-03|archive-date=2017-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170818175231/http://dspace.epoka.edu.al/bitstream/handle/1/372/649-1923-1-PB.pdf?sequence=1|dead-url=yes}}</ref><ref name="Springer">{{cite book|title=Sustainable Development of Sea-Corridors and Coastal Waters: The TEN ECOPORT project in South East Europe|publisher=Springer|isbn=9783319113852|page=85|edition=Chrysostomos Stylios, Tania Floqi, Jordan Marinski, Leonardo Damiani|url=https://books.google.com/books?id=OynyBwAAQBAJ&q=length+of+the+ionian+sea+albania&pg=PA85|date=7 April 2015}}</ref> Površina kopnenih voda je 1.350&nbsp;km², a čine ih prirodna jezera (325&nbsp;km²), obalne lagune (130&nbsp;km²), veštačka jezera (174&nbsp;km²) i reke (721&nbsp;km²).<ref>{{cite book|title=Assessing the Comparative Advantage of Wheat Produced in Albania|publisher=Cuvillier Verlag|isbn=9783867279994|page=7|edition=Luce Agraja|url=https://books.google.com/books?id=tAh-uPvUS9wC&q=albania+border+length&pg=PA7|year=2006}}</ref> Albanija se na severu graniči sa [[Republika Crna Gora|Crnom Gorom]], s kojom deli granicu od 173&nbsp;km, a na severoistoku sa [[Kosovo (regija)|Kosovom]], odnosno [[Republika Srbija|Srbijom]], s granicom dužine od 114&nbsp;km.<ref name="Geografie - Albanien">{{cite web|title=Geografie – Albanien|url=https://www.uni-koblenz.de/~ist/ewis/algeo.html|publisher=University of Koblenz|language=de|quote=Angrenzende Länder – Griechenland 282 km}}</ref> Značajan deo ove granice povezuje visoke tačke i prati planinske grebene kroz uglavnom nepristupačne [[Prokletije]]. Na istoku se Albanija graniči sa [[Severna Makedonija|Severnom Makedonijom]], s kojom deli granicu od 151&nbsp;km. Ova granica nalazi se na [[Tromeđa|tromeđi]] Albanije, Kosova i Severne Makedonije i prolazi kroz [[Šar-planina|Šar-planinu]] i [[Korab]] i nastavlja se sve dok ne dostigne [[Ohridsko jezero|Ohridsko]] i [[Prespansko jezero]].<ref>{{cite book|title=The Green Belt of Europe: From Vision to Reality|publisher=IUCN|isbn=9782831709451|page=68|edition=Andrew Terry, Karin Ullrich, Uwe Riecken|url=https://books.google.com/books?id=1p5ka8DYAFwC&q=Albania%E2%80%93Kosovo%E2%80%93Macedonia+border+triangle&pg=PA68|year=2006}}</ref> Na jugu i jugoistoku Albanija se graniči sa Grčkom, sa kojom je granicaa duga 282&nbsp;km.<ref name="Geografie - Albanien"/> Granica se nalazi na tromeđi između Albanije, Severne Makedonije i Grčke i prolazi preko [[Prespansko jezero|Prespanskog]] i [[Malo Prespansko jezero|Malog Prespanskog jezera]] sve dok ne stigne do [[Jonsko more|Jonskog mora]] na [[Krfski moreuz|Krfskom moreuzu]]. ==Fizička georgrafija== ===Reljef=== {{multiple image |align=right |total_width=360 |image_style=border:none; |image1=Maja_e_Thatë_(2406_m)_in_the_Albanian_Alps.jpg |alt1=Maja e Thatë |caption1=Vrh [[Maja e Thatë]] na [[Prokletije|Prokletijama]] na severu. |image2=Mali_Bardhe.jpg |alt2=Mali i Bardhë |caption2=[[Park prirode Korab-Koritnik|Mali i Bardhë]] na [[Korab]]u na istoku.}} Najznačajnija karakteristika Albanije je verovatno njen [[reljef]], sa brojnim uzastopnim [[Planinski lanac|planinskim lancima]] i s prosečnom visinom od preko 700 metara [[Nadmorska visina|iznad mora]].<ref name="General">{{cite web |title=The Influence of Physical Geographic Features in Albania on Human, Culture and Spatial |url=http://dspace.epoka.edu.al/bitstream/handle/1/372/649-1923-1-PB.pdf?sequence=1 |website=dspace.epoka.edu.al |pages=1–17 |format=PDF |access-date=2021-05-03 |archive-date=2017-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170818175231/http://dspace.epoka.edu.al/bitstream/handle/1/372/649-1923-1-PB.pdf?sequence=1 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web |title=Geological Overview |url=http://www.akbn.gov.al/images/pdf/hidrokarburet/Geological-Overview.pdf |website=akbn.gov.al |access-date=2021-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170221110256/http://www.akbn.gov.al/images/pdf/hidrokarburet/Geological-Overview.pdf |archive-date=2017-02-21 |url-status=dead }}</ref> Veliki deo planina prostire se severno, istočno i južno od [[Albanska nizija|Albanske nizije]] u [[Severni planinski lanac (Albanija)|severnim]], [[Istočni planinski lanac (Albanija)|istočnim]] i [[Južni planinski lanac (Albanija)|južnim]] planinskim lancima. [[Prokletije]] se protežu preko 90 kilometara kroz sever Albanije, prelazeći površinu od 2.000 kvadratnih kilometara. Ove planine predstavljaju produžetak [[Dinaridi|Dinarida]] i ne prelaze širinu od 40 kilometara. Duboko su fragmentirane i često su nepristupačne.<ref>{{cite web |title=GEOMONUMENTS who tell the story of Albanian Earth |url=http://www.balkangeophysoc.gr/menu/congresses/Trip%203%20Geomonuments.pdf |website=balkangeophysoc.gr |location=Tirana |page=16 |date=2013}}</ref> Na njima se nalazi [[Jezerski vrh (Prokletije)|Jezerski vrh]] Jezerce, koja je najviša tačka Dinarida i istovremeno druga najviša tačka Albanije.<ref>{{cite web|title=Feasibility Study on Establishing a Transboundary Protected Area Prokletije/Bjeshkët E Nemuna Mountains|url=http://condesan.org/mtnforum/sites/default/files/publication/files/prokletije_25-10-2010.pdf|website=condesan.org|page=37|quote=Najviši vrh planine Prokletija/Bjeshket e Nemuna jeste Maja Jezercë/Jezerski (2694 m) u Albaniji.|access-date=7 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170906040102/http://condesan.org/mtnforum/sites/default/files/publication/files/prokletije_25-10-2010.pdf|archive-date=6 September 2017|url-status=dead|archivedate=2017-09-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170906040102/http://condesan.org/mtnforum/sites/default/files/publication/files/prokletije_25-10-2010.pdf|deadurl=yes}}</ref> Planina [[Korab]] dominira na istoku zemlje i širi se 40 kilometara duž istočne granice zemlje, gde vrhovi mogu očigledno dostići 2.500 metara. Na Korabu je i najviši vrh u zemlji, [[Golem Korab]], koji je fragmentiran mnogim dubokim strukturnim depresijama. Još jedna značajna karakteristika jeste dokaz o [[Poslednje ledeno doba|poslednjem ledenom dobu]] u obliku [[Ledničko jezero|ledničkih jezera]] na relativno malim nadmorskim visinama. Jedna od najznačajnijih karakteristika na jugu Albanije jeste postojanje [[Keraunska brda|Keraunskih brda]], koja se prostiru na skoro 100 kilometara. Brda visine od hiljadu metara padaju vertikalno u [[Sredozemno more]], što predstavlja bar prvu prepreku komunikaciji između mora i južnog kopna zemlje. ===Hidrografija=== {{multiple image |align=right |total_width=360 |image_style=border:none; |image1=Prespa_Lake_2015.JPG |alt1=Lake of Prespa |caption1=[[Prespansko jezero]] na jugoistoku. |image2=Lake_Koman_Albania_2016.jpg |alt2=Lake of Koman |caption2=[[Komansko jezero]] na severoistoku.}} Albanija ima gustu mrežu [[reka]] i potoka koje karakteriše velika brzina [[Volumni protok|protoka]].<ref>{{cite journal|title= The quality of Albanian natural waters and the human impact|year=2005|url=https://www.researchgate.net/publication/8121855|doi=10.1016/j.envint.2004.06.008|page=137|quote=Albanske reke karakteriše velika brzina protoka; ukupan godišnji srednji protok je 1308 m<sup>3</sup>s<sup>−1</sup>, što odgovara godišnjoj zapremini vode od 41.250 km<sup>3</sup>.|last1=Cullaj|first1=Alqiviadh|last2=Hasko|first2=Agim|last3=Miho|first3=Aleko|last4=Schanz|first4=Ferdinand|last5=Brandl|first5=Helmut|last6=Bachofen|first6=Reinhard|journal=Environment International|volume=31|issue=1|pmid=15607787}}</ref> Reke pripadaju [[sliv]]ovima [[Jadransko more|Jadranskog]], [[Egejsko more|Egejskog]] i [[Crno more|Crnog mora]]. Uglavnom izviru u planinskoj istočnoj polovini zemlje, a ušće im se nalazi na zapadu, duž obala.<ref>{{cite web |author1=Hasan Özdemir |title=Geomorphometric Analysis of Albania River Basins |url=http://dspace.epoka.edu.al/bitstream/handle/1/353/616-1800-1-PB.pdf?sequence=1&isAllowed=y |website=dspace.epoka.edu.al |page=3 |format=PDF |access-date=2021-05-03 |archive-date=2021-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210503104426/http://dspace.epoka.edu.al/bitstream/handle/1/353/616-1800-1-PB.pdf?sequence=1&isAllowed=y |dead-url=yes }}</ref> Reke se održavaju topljenjem snega zavejanih planina ili obilnim padavinama koje padaju na višim uzvišenjima. Osam značajnih reka, zajedno sa njihovim brojnim [[pritoka]]ma, čine rečni sistem zemlje. Najduža reka je [[Drim]], koja teče 285&nbsp;km unutar zemlje. Sliv Drima je jedno od najraznovrsnijih mesta u Evropi i obuhvata [[Skadarsko jezero|Skadarsko]], [[Ohridsko jezero|Ohridsko]] i [[Prespansko jezero]].<ref>{{cite web|title=The natural wealth and legacy of the Drin River Basin: inspiring our collective actions|url=http://act4drin.net/wp-content/uploads/2015/09/Act4Drin_Brochure_18_9_2015_single_pages.pdf|website=act4drin.net|page=7|access-date=2021-05-03|archive-date=2023-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230123112753/https://act4drin.net/wp-content/uploads/2015/09/Act4Drin_Brochure_18_9_2015_single_pages.pdf|dead-url=yes}}<br>- {{cite web|title=Drin River Basin The blue heart of the Balkans|url=http://mio-ecsde.org/wp-content/uploads/2012/12/drin-river-basin_brochure_02.pdf|website=mio-ecsde.org|page=4}}</ref> Posebno je značajna reka [[Vjosa]], koja se smatra poslednjom preostalom divljom rekom u Evropi.<ref>{{cite web|author1=Fred Pearce|title=Scientists demand halt to damming of Europe's last wild river|url=https://www.newscientist.com/article/2106908-scientists-demand-halt-to-damming-of-europes-last-wild-river/|website=newscientist.com|access-date=23 September 2016}}</ref> Ostale reke u zemlji su [[Fan (reka)|Fan]], [[Ishëm|Išem]], [[Erzen (reka)|Erzen]], [[Maća]], [[Seman]] i [[Škumbin]]. Sa više od 250 [[Jezero|jezera]], u Albaniji se nalaze dva najveća jezera u Južnoj Evropi i jedno od najstarijih na svetu. Jezera su pretežno [[Kraški proces|kraškog]] ili [[Ledničko jezero|ledničkog]] porekla.<ref>{{cite journal|title=The quality of Albanian natural waters and the human impact|year=2005|url=https://www.researchgate.net/publication/8121855|doi=10.1016/j.envint.2004.06.008|page=134|last1=Cullaj|first1=Alqiviadh|last2=Hasko|first2=Agim|last3=Miho|first3=Aleko|last4=Schanz|first4=Ferdinand|last5=Brandl|first5=Helmut|last6=Bachofen|first6=Reinhard|journal=Environment International|volume=31|issue=1|pmid=15607787}}</ref> Najveće jezero u Južnoj Evropi jeste [[Skadarsko jezero]], geografski smešteno na severu, koje Albanija deli Crnom Gorom.<ref>{{cite web |author1=Zamir Dedej |title=International cooperation for shared lakes in southeastern Europe – the Prespa, Ohrid and Skadar regions |url=https://www.ramsar.org/sites/default/files/documents/library/mtg_reg_europe2004_docs1d5.pdf |website=ramsar.org }}<br>- {{cite web |title=Albania and Montenegro: Creating an Integrated Water Resources Plan for the Buna / Bojana Watershed |url=https://www.gwp.org/globalassets/global/toolbox/case-studies/europe/buna_bojana_watershed_final.pdf |website=gwp.org |page=5 |access-date=2021-05-03 |archive-date=2018-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180913150450/https://www.gwp.org/globalassets/global/toolbox/case-studies/europe/buna_bojana_watershed_final.pdf |url-status=dead }}</ref> Jedno od najstarijih jezera na svetu jeste [[Ohridsko jezero]], smešteno na jugoistoku, koje Albanija deli sa Severnom Makedonijom.<ref>{{cite web|title=Natural and Cultural Heritage of the Ohrid region|url=https://whc.unesco.org/en/list/99|publisher=UNESCO}}</ref><ref name="Albanian Section">{{cite web |author1=[[UNESCO]], [[IUCN]] and [[Ministrstvo turizma i zaštite okoline (Albanija)|Ministria e Mjedisit e Shqipërisë]]|title=Towards Strengthened Governance of the Shared Transboundary Natural and Cultural Heritage of the Lake Ohrid Region – Baseline Assessment of the Lake Ohrid region – Albania |url=https://whc.unesco.org/document/139987 |publisher=UNESCO |pages=1–126 |format=PDF |date=januar 2016}}</ref> Najviša pozicionirana jezera u Južnoj Evropi jesu [[Prespansko jezero]] i [[Malo Prespansko jezero]] na jugoistoku, koje Albanija deli sa Severnom Makedonijom i Grčkom. U Albaniji se nalazi i mnoštvo [[laguna]] različitog oblika, veličine i strukture.<ref>{{cite web |title=Conservation Status of Albanian Coastal Wetlands and their Colonial Waterbird Populations (Pelecaniformes and Ciconiiformes) |url=https://vliz.be/imisdocs/publications/235127.pdf |website=vliz.be |pages=1–10 }}</ref> One leže pre svega duž obale na zapadu zemlje, a takođe i na jugoistoku. Lagune doprinose ukupnoj produktivnosti obalnih voda, budući da omogućavaju mnoštvo staništa i ekosistema. Najveća je laguna u zemlji [[laguna Karavasta]], koja se nalazi između ušća [[Škumbin]]a i [[Seman]]a. Značajne su i lagune [[Laguna Patoku|Patoku]], [[Laguna Narta|Narta]], [[Prirodni park Kunë-Vain-Tale|Kune-Vain]] i [[Laguna Butrint|Butrint]].<ref>{{cite journal|title=The quality of Albanian natural waters and the human impact|year=2005|url=https://www.researchgate.net/publication/8121855|doi=10.1016/j.envint.2004.06.008|page=138|quote=Laguna Karavasta predstavlja najveću lagunu u Albaniji i jedna je od najvećih u jadranskom slivu. Lagune Lezha protežu se sa obe strane delte Drima, laguna Ceka u južnom delu delte, a Merkhanilagoon i Kenalla leže na severnoj strani. Laguna Narta (Vlora) nalazi se na južnoj obali Jadrana; velika je 42 km2 i ima dubinu od 0,3 do 1,0 m. Laguna Butrint je veličine 16,3 km2 sa srednjom dubinom od 14 m i maksimalnom dubinom od 21 m. Smeštena je u južnom delu Jonskog mora.|last1=Cullaj|first1=Alqiviadh|last2=Hasko|first2=Agim|last3=Miho|first3=Aleko|last4=Schanz|first4=Ferdinand|last5=Brandl|first5=Helmut|last6=Bachofen|first6=Reinhard|journal=Environment International|volume=31|issue=1|pmid=15607787}}</ref> ==Biljni i životinjski svet== {{multiple image | align = right | total_width = 360 | image_style = border:none; | image1 = Golden_eagle_(13434882845).jpg | alt1 = Golden Eagle | caption1 = [[Suri orao]] je [[Albanski nacionalni simboli|nacionalni simbol]] Albanije. | image2 = Eurasian_lynx_(Lynx_lynx).jpeg | alt2 = Balkan Lynx | caption2 = [[Balkanski ris]] nastanjuje oblasti Albanije i Makedonije. | direction = }} [[Datoteka:FLII Albania.png|thumb|Mapa [[Indeks integriteta šumskog pejzaža|indeksa integriteta šumskog pejzaža]] Albanije iz 2018. Stanje šuma mereno stepenom antropogene modifikacije: 0 = najviše izmena; 10 = najmanje.]] Blizina [[Sredozemno more|Sredozemnog mora]] i konvergencija izuzetnih [[klima]]tskih, [[Geologija|geoloških]] i [[Hidrologija|hidroloških]] uslova doprineli su razvoju velikog stepena [[bioraznolikost]]i, što Albaniju čini jednim od [[žarišta bioraznolikosti]] u Evropi.<ref>{{cite web |title=Mediterranean Basin Biodiversity Hotspot |url=https://www.cepf.net/sites/default/files/mediterranean-basin-2017-ecosystem-profile-english_0.pdf |website=cepf.net |pages=1–339 |date=July 2017}}</ref> Što se tiče [[Fitogeografija|fitogeografije]], kopneno područje Albanije prostire se unutar [[Borealno carstvo|borealnog carstva]], tj. holarktičkog florističkog carstva, tačnije unutar ilirske [[Cirkumborealna regija|cirkumborealne regije]]. Njegova teritorija može se podeliti na četiri kopnene [[Ekoregija|ekoregije]] [[Palearktičko carstvo|palearktičkog carstva]]: [[Ilirske listopadne šume|ilirske]], [[Balkanske mešovite šume|balkanske]], [[Pindske mešovite šume|pindske]] i [[Dinarske mešovite šume|dinarske]] šume.<ref>{{cite web|author1=NaturAL|title=Albania towards NATURA 2000|url=http://www.natura.al/page.php?lang=en&section=albaniatowardsn2000|website=Natura|location=Tirana|page=1|access-date=2021-05-03|archive-date=2017-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20170311223347/http://www.natura.al/page.php?lang=en&section=albaniatowardsn2000|dead-url=yes}}<br>- {{cite web|title=The National Parks Of Albania The fifteen national parks in Albania encompass an area of 210,668.48 hectares which accounts for about 3.65% of the overall territory of the country.|url=http://www.worldatlas.com/articles/the-national-parks-of-albania-protecting-the-natural-treasures-of-the-country.html|website=World Atlas|quote=Teritorija Albanije može se podeliti na četiri ekoregije: dinarskoalpska (mešovite šume na krajnjem severu), balkanska (mešana šuma na severoistoku), pindska (mešovite šume koje pokrivaju centralne i jugoistočne planine), ilirska listopadna (šuma koja pokriva ostatak zemlje).}}</ref> Guste i retke [[Šuma|šume]] jesu najrasprostranjeniji [[kopneni ekosistem]] u Albaniji. Severni rub zemlje ima afinitet s [[Kontinentalna Evropa|kontinentalnom Evropom]], dok ekosistemi na jugu pokazuju afinitet sa [[Sredozemni bazen|sredozemnim bazenom]].<ref>{{cite web |title=lbania Biodiversity Assessment Under the Biodiversity and Forestry Indefinite Quantity Contract Contract No. LAG-I-00-99-00013-00, Task Order No. 811 |url=https://rmportal.net/library/content/118_albania/at_download/file |website=rmportal.net |pages=16–23 |format=PDF |date=November 2003 |access-date=2021-05-03 |archive-date=2021-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210503112538/https://rmportal.net/library/content/118_albania/at_download/file |dead-url=yes }}</ref> Značajni su jer pružaju sklonište širokom nizu [[Retka vrsta|retkih]] i [[Ugrožena vrsta|ugroženih vrsta]] [[životinja]], među kojima su [[mrki medved]], [[balkanski ris]], [[sivi vuk]], [[zlatni šakal]], [[crkavica]] i [[suri orao]]. Albanija je u indeksu integriteta šumskog pejzaža za 2018. godinu imala prosečnu ocenu 6,77 / 10, što ju je svrstalo na 64. mesto od 172 zemlje na svetu.<ref name="FLII-Supplementary">{{cite journal|last1=Grantham|first1=H. S.|last2=Duncan|first2=A.|last3=Evans|first3=T. D.|last4=Jones|first4=K. R.|last5=Beyer|first5=H. L.|last6=Schuster|first6=R.|last7=Walston|first7=J.|last8=Ray|first8=J. C.|last9=Robinson|first9=J. G.|last10=Callow|first10=M.|last11=Clements|first11=T.|last12=Costa|first12=H. M.|last13=DeGemmis|first13=A.|last14=Elsen|first14=P. R.|last15=Ervin|first15=J.|last16=Franco|first16=P.|last17=Goldman|first17=E.|last18=Goetz|first18=S.|last19=Hansen|first19=A.|last20=Hofsvang|first20=E.|last21=Jantz|first21=P.|last22=Jupiter|first22=S.|last23=Kang|first23=A.|last24=Langhammer|first24=P.|last25=Laurance|first25=W. F.|last26=Lieberman|first26=S.|last27=Linkie|first27=M.|last28=Malhi|first28=Y.|last29=Maxwell|first29=S.|last30=Mendez|first30=M.|last31=Mittermeier|first31=R.|last32=Murray|first32=N. J.|last33=Possingham|first33=H.|last34=Radachowsky|first34=J.|last35=Saatchi|first35=S.|last36=Samper|first36=C.|last37=Silverman|first37=J.|last38=Shapiro|first38=A.|last39=Strassburg|first39=B.|last40=Stevens|first40=T.|last41=Stokes|first41=E.|last42=Taylor|first42=R.|last43=Tear|first43=T.|last44=Tizard|first44=R.|last45=Venter|first45=O.|last46=Visconti|first46=P.|last47=Wang|first47=S.|last48=Watson|first48=J. E. M.|title=Anthropogenic modification of forests means only 40% of remaining forests have high ecosystem integrity - Supplementary Material|journal=Nature Communications|volume=11|issue=1|year=2020|page=5978|issn=2041-1723|doi=10.1038/s41467-020-19493-3|pmid=33293507|pmc=7723057}}</ref> [[Sredozemna medvedica]], [[obični delfin]] i [[kljunasti delfin]] često se mogu videti u priobalnim vodama zemlje. Izuzetno je prisustvo [[Dalmatinski pelikan|dalmatinskog pelikana]], najređeg pelikana na svetu. Bioraznolikost Albanije čuva se u zaštićenim područjima koja pružaju zaštitu stotinama retkih i ugroženih vrsta.<ref name="Albania, Europe"/><ref name="Archived copy"/><ref name="mjedisi.gov.al"/><ref>{{cite web|title=Protected Areas System in Albania|url=https://www.tap-ag.com/assets/07.reference_documents/english/esias/albania/AAL00-ERM-641-Y-TAE-1008_03-at23--ESIA_Albania_Annex_6.2.3_-_Protected_Areas_System_in_Albania.pdf|website=tap-ag.com|page=5|access-date=2021-05-03|archivedate=2016-05-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160509193218/http://www.tap-ag.com/assets/07.reference_documents/english/esias/albania/AAL00-ERM-641-Y-TAE-1008_03-at23--ESIA_Albania_Annex_6.2.3_-_Protected_Areas_System_in_Albania.pdf|deadurl=yes}}</ref> ===Zaštićena područja=== [[Datoteka:Галичица, поглед на две езера, 2011.jpg|350px|thumb|right|[[Ohridsko-prespanski biosferni rezervat]] u jugoistočnoj Albaniji i jugozapadnoj [[Severna Makedonija|Makedoniji]].]] Brojne su oblasti Albanije [[Zaštićena područja u Albaniji|zaštićene]] u skladu sa nizom nacionalnih i međunarodnih oznaka zbog svoje prirodne, istorijske ili kulturne vrednosti.<ref>{{cite web |author1=Spase Shumka |title=Albania's Biodiversity and Protected Areas An Executive Summary |url=http://www.al.undp.org/content/dam/albania/docs/short_report_design.pdf |website=al.undp.org |pages=1–12 |access-date=2021-05-03 |archive-date=2018-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008214412/http://www.al.undp.org/content/dam/albania/docs/short_report_design.pdf |dead-url=yes }}</ref> Zaštićena područja pripadaju najvažnijim instrumentima [[Zaštita prirode|očuvanja prirode]], što zauzvrat efikasno doprinosi održavanju [[vrsta]], [[stanište|staništa]] i [[ekosisteme|ekosistema]]. Albanija trenutno ima petnaest [[Nacionalni park|nacionalnih parkova]], od kojih je jedan određen kao [[morski park]]. U rasponu od [[Jadransko more|Jadranskog]] i [[Jonsko more|Jonskog mora]] do [[Prokletije|Prokletija]] i [[Keraunska brda|Keraunskih brda]], u tim se parkovima nalaze izvanredni pejzaži koji predstavljaju staništa hiljadama biljnih i životinjskih vrsta. Među najspektakularnije nacionalne parkove u zemlji spadaju [[Nacionalni park Butrint|Butrint]], [[Nacionalni park Divjakë-Karavasta|Divjakë-Karavasta]], [[Karaburun-Sazan]], [[Nacionalni park Llogara|Llogara]], [[Nacionalni park Prespa|Prespa]], [[Nacionalni park Šebenik-Jablanica|Šebenik-Jablanica]], [[Nacionalni park Theth|Theth]] i [[Nacionalni park Valbona|Valbona]]. ==Klima== [[Datoteka:Valbona_nga_Kukaj.jpg|thumb|right|350px|[[Nacionalni park Valbona|Valbonska dolina]] na [[Prokletije|Prokletijama]] u jesen.]] Albanija ima kombinaciju [[Mediteranska klima|mediteranske]] i [[Kontinentalna klima|kontinentalne klime]], sa četiri različita [[godišnja doba]].<ref name="climate">{{cite web |publisher=United Nations Economic Commission for Europe |title=Environmental Performance Reviews Albania |url=http://www.unece.org/fileadmin/DAM/env/epr/epr_studies/AlbaniaII.pdf |page=30 }}</ref> Klimatski su uslovi veoma promenljivi i lokalno su modifikovani [[Nadmorska visina|nadmorskom visinom]] i [[Geografska širina|širinom]].<ref name="climate"/> Na njenu klimu snažno utiču [[Sredozemno more]] na zapadu i planine koje se uzdižu u svim krajevima zemlje. Raznolike regije Albanije imaju izuzetan raspon [[Mikroklima|mikroklime]], s [[Vreme (klima)|vremenskim]] sistemom na obalama koji je u suprotnosti sa onim koji prevladava u unutrašnjosti. Štaviše, klimatsko vreme varira od severa prema jugu i od zapada prema istoku. U Albaniji se javlja raspon od [[Umerena klima|umerene klime]] na obalama do [[Kontinentalna klima|kontinentalne klime]] u unutrašnjosti.<ref>{{cite book|title=Inland Fisheries of Europe|year=1993|publisher=Food & Agriculture Org.|isbn=9789251033586|page=3|url=https://books.google.com/books?id=IkdbD9y40D4C&q=albania+the+wettest+area+in+europe&pg=PA3}}</ref> Najtoplija područja zemlje nalaze se na obalama, koje karakteriše [[mediteranska klima]] (Csa, Csb i Cfa), kako je definisana [[Köppenova klasifikacija klime|Köppenovom klasifikacijom klime]]. Na gorju se oseća [[okeanska klima]]. [[Zima|Zime]] su u Albaniji obično blage i vlažne, dok su [[Leto|leta]] topla i suva. Severna područja države, kao što su [[Prokletije]], imaju [[Subarktička klima|subarktičku klimu]] sa često vrlo hladnim zimama i kratkim, blagim letima. [[Albanska nizija]] ima blage zime, s prosečnom temperaturom od oko 7&nbsp;°C. Letnje temperature su u proseku 32&nbsp;°C, ali s niskom [[Vlažnost vazduha|vlažnošću vazduha]]. je niska. U južnoj niziji, posebno u oblastima Jonskog mora, zimske su temperature u proseku oko 5&nbsp;°C, a letnje 30&nbsp;°C. ==Prirodne celine== Albaniju čine četiri prirodne regije: [[Severnoalbanske planine]], [[Centralnoalbanske planine]], [[Južnoalbanske planine]] i [[Albanska nizija]] na zapadu, sa dve podregije koje približno odgovaraju [[Albanska jadranska obala|albanskoj obali Jadranskog]] i [[Albanska jonska obala|Jonskog mora]].<ref>{{cite journal|last=Universiteti Shtetëror i Tiranës|title=Buletini i i Universitetit Shteteror te Tiranes|year=1964|page=110|url=https://books.google.com/books?id=d0UoAQAAIAAJ}}</ref> ===Albanska nizija=== {{main|Albanska nizija}} [[Datoteka:Myzeqe.jpg|thumb|right|Ravnica [[Muzakija]], gledana iz antičkog grada [[Apolonija (Ilirija)|Apolonije]].]] S izuzetkom morske obale na zapadu, [[Albanska nizija]] ({{jez-alb|Ultësira Bregdetare}} ili ''Ultësira Perëndimore'') opasana je dugim planinskim lancem u obliku luka, koji se širi na sever, istok i jug. Pretežno ravni i pravilni pejzaž [[Geomorfologija|morfološki]] karakterišu more i reke, kako u smislu [[Topografija|topografije]] i [[Tlo|tla]], tako i po svojoj [[Klima|klimi]] i [[bioraznolikost]]i. Za ovu su regiju karakteristične blage i kratke zime, sa malo padavina i s dugim, toplim i suvim letima. Ovom reijom uglavnom dominira prostrana ravnica [[Muzakija]] ({{jez-alb|Myzeqe}}), velika aluvijalna ravnica kojom prolaze tri glavne reke, [[Škumbin]], [[Seman]] i [[Vjosa]].<ref>{{cite book |title=Remote Sensing for Environmental Data in Albania: A Strategy for Integrated Management |date=6 December 2012 |publisher=Springer Science & Business Media, 2012 |isbn=9789401143578 |edition=Manfred F. Buchroithner |url=https://books.google.com/books?id=_7avBQAAQBAJ&q=coastal+plain+albania&pg=PT214 }}<br>- {{cite book |author1=Tom Streissguth |title=Albania in Pictures |url=https://archive.org/details/belizeinpictures0000stre |date=jul 2010 |publisher=Twenty-First Century Books, 2010 |isbn=9780761363781 |page=[https://archive.org/details/belizeinpictures0000stre/page/9 9] }}</ref> [[Albanska jadranska obala|Albanska obala]] [[Jadransko more|Jadranskog mora]] proteže se od ušća reke [[Bojana (reka)|Bojane]] u blizini [[Skadarsko jezero|Skadarskog jezera]] na severu, preko [[Drimski zaliv|Drimskog zaliva]], do [[Valonski zaliv|Valonskog zaliva]].<ref name="Springer"/> Dva najveća primorska grada [[Drač]] i [[Vlora]] (Valona) nalaze se u severnom, odnosno u južnom delu ove regije. Ukupna dužina obale je približno 274 kilometara, od čega većinu čine [[Peščana plaža|peščane plaže]], [[Močvara|močvare]] i [[Aluvijalna ravan|aluvijalne]] [[Naslaga (geologija)|naslage]] nastale [[kvartar]]nim sedimentima glavnih reka u zemlji. [[Datoteka:Ksamill-1.jpg|thumb|right|Vode oko [[Ksamil|Ksamilskih ostrva]] na krajnjem jugu [[Albanska jonska obala|albanske obale]] na [[Jonsko more|Jonskom moru]].]] Na oblali su raspoređena različita [[stanište|staništa]] i [[ekosistem]]i, što pruža optimalne uslove za bogatu bioraznolikost. Od posebnog je značaja prisustvo brojnih [[laguna]] i [[bara]], koje predstavljaju neke od najbogatijih pejzaža u [[Biologija|biološkom]] pogledu. Lagune [[Laguna Karavasta|Karavasta]] i [[Laguna Narta|Narta]], u neposrednoj blizini mora, verovatno su među najvažnijim u [[Sredozemno more|Sredozemnom moru]]. Dok je jadranska obala relativno niska, jonska je obala, uz nekoliko izuzetaka, suva i planinska. [[Albanska jonska obala|Albanska obala]] [[Jonsko more|Jonskog mora]] proteže se od poluostrva [[Karaburun]]a na severu, preko [[Albanska rivijera|albanske rivijere]], do [[Krfski moreuz|Krfskog moreuza]] na jugu.<ref name="Springer"/> Najveći obalni grad [[Sarandë]] nalazi se u južnom delu regije, dok su manja naselja [[Borsh]], [[Dhermi]], [[Himara]], [[Qeparo]], [[Piqeras]] i [[Lukovë]].<ref name="Br">{{cite book|last=Gloyer|first=Gillian |title=The Bradt Travel Guide Albania|url=https://books.google.com/books?id=K_trOWbGcbkC&q=Albanian+Riviera&pg=PA26|year=2008|publisher=Bradt Publications UK|isbn=978-1-84162-246-0|page=199}}</ref> Ukupna dužina obale iznosi približno 172 kilometara. Najkarakterističnije odlike obale jesu [[Keraunska brda]], koja se protežu skoro 100 kilometara duž [[Albanska rivijera|albanske rivijere]] otprilike u pravcu jugoistok-severozapad. Regija je posebno [[Plodnost zemljišta|plodna]] i poznata po [[citrus]]nom voću i [[Vinogradarstvo|vinogradarstvu]], koje u regionu ima dugu i posebnu tradiciju. Obala obiluje [[dolomit]]om iz [[trijas]]nog perioda, [[Karbonatne stene|karbonatnim stenama]] i [[krečnjak]]om iz [[Jura|doba jure]] te [[bitumen]]skim [[Škriljavac|škriljevcima]], [[Kreda (period)|krednim]] [[porcelan]]om i [[fosfat]]nim krečnjakom.<ref name="Springer"/><ref name="geological view">{{cite web |title=Some Considerations on Seawater-Freshwater Relationship in Albanian Coastal Area |url=http://www.igme.es/igme/publica/tiac-02/ALBANIA-I.pdf |website=igme.es |location=Tirana |pages=1–12 |access-date=2021-05-03 |archive-date=2018-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180702011137/http://www.igme.es/igme/publica/tiac-02/ALBANIA-I.pdf }}</ref> {{Clear}} ===Severnoalbanske planine=== {{main|Severnoalbanske planine}} [[Datoteka:Theth_and_Theth_National_Park,_Albania_2017.jpg|thumb|right|Dolina [[Šala (reka)|reke Šale]] gledana iz sela [[Theth]]a.]] [[Severnoalbanske planine]] ({{jez-alb|Krahina Malore Veriore}}) predstavljaju najbrdovitiju regiju u zemlji, čiju fizičku geografiju i oblik karakteriše konvergencija dva različita geološka regiona, [[Prokletije|Prokletija]] i planine Mirdite.<ref>{{cite web |title=Geophysical Outlook On Structure Of The Albanides |url=http://itc.upt.al/~nfra/papers/geosciences/Albanides.pdf |website=itc.upt.al |location=Tirana |pages=1–46 |access-date=2021-05-03 |archivedate=2018-09-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180916202538/http://itc.upt.al/~nfra/papers/geosciences/Albanides.pdf |deadurl=yes }}<br>- {{cite web|title=Albanian Alps Geotopes|url=http://lib.icimod.org/record/14264/files/5517.pdf|website=lib.icimod.org|page=1|quote=Prokletije su široke 60 km i duge 64 km, a zauzimaju područje od oko 2020 km2.}}</ref> Dominantna karakteristika pejzaža ove regije jeste prisustvo nekoliko [[valov]]a, tj. dolina u obliku slova V, kao što je [[Nacionalni park Valbona|Valbonska dolina]], nastala procesom [[Glacijacija|glacijacije]]. Prokletije predstavljaju najjužnije proširenje [[Dinaridi|Dinarida]] i istovremeno su najviše i najimpozantnije planine u Albaniji. Uprkos tome što su [[Ledeno doba|ledena doba]] imala relativno mali geološki uticaj na Alpe, na Prokletijama su nedavno locirani najjužniji [[glečer]]i Evrope.<ref>{{cite web|title=Feasibility Study on Establishing A Transboundary Protected Area Prokletije/Bjeshkët E Nemuna Mountains|url=http://condesan.org/mtnforum/sites/default/files/publication/files/prokletije_25-10-2010.pdf|website=condesan.org|page=4|quote=Broj glečerskih bara na ovom području retkost je za evropsko kopno i može se uporediti samo sa Alpima.|access-date=7 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170906040102/http://condesan.org/mtnforum/sites/default/files/publication/files/prokletije_25-10-2010.pdf|archive-date=6 September 2017|url-status=dead|archivedate=2017-09-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170906040102/http://condesan.org/mtnforum/sites/default/files/publication/files/prokletije_25-10-2010.pdf|deadurl=yes}}</ref> Prokletije su dom mnogih važnih reka [[Zapadni Balkan|zapadnog Balkana]]. Glavni slivovi u Prokletijama jesu slivovi reka [[Drim]]a i [[Dunav]]a. Reke na Prokletijama grubo se svrstavaju u dve kategorije, one koje se ulivaju u [[Lim (rijeka)|Lim]] i one koje ulaze u [[Beli Drim]] i sastaju se sa [[Crni Drim|Crnim Drimom]] nizvodno na ušću Drima. Međutim, Drim dominira, isušujući veći deo Prokletija sa pritokama i mereno od izvora Belog Drima do ušća Drima u blizini [[Lezhë|Leže]]. Ali ne teče čitav Drim u blizini ili paralelno sa Prokletijama. Jedna pritoka Drima jeste reka [[Valbona (reka)|Valbona]], koja se uliva u [[Jadransko more]], a istočna pritoka Drima je reka [[Gashi (reka)|Gaši]]. {{Clear}} ===Centralnoalbanske planine=== {{main|Centralnoalbanske planine}} [[Datoteka:Mali_Bardhe.jpg|thumb|right|Predeo u [[Park prirode Korab-Koritnik|Parku prirode Korab-Koritnik]]: Mali i Bardhë ([[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatski]]: ''Bela Gora'').]] Teren Centralnoalbanskih planina ({{jez-alb|Krahina Malore Qëndrore}}) pretežno je planinski i izuzetno fragmentiran, budući da im je današnji oblik izrezbaren [[glečer]]ima [[Poslednji glacijalni maksimum|poslednjeg ledenog doba]]. Regijom dominiraju tri planinska lanca, od kojih svaki ide od severa-severoistoka prema jugu-jugozapadu, otprilike paralelno sa istočnom granicom Albanije. [[Korab|Planina Korab]] zasigurno je najupečatljivija karakteristika fizičke geografije ove regije. Tu je istovremeno najviša planina u Albaniji, [[Golem Korab]] ({{jez-alb|Maja e Korabit}} ili ''Mali i Korabit'').<ref>{{cite web|title=The King of the Mountains|url=http://www.dmwcorg.tk/wp-content/uploads/2017/01/The_King_of_the_Mountains.pdf|website=dmwcorg.tk|page=24|quote=Sa 2.764 metra vrh Korab jedan je od samo dva vrha u Evropi koji su najviša tačka za više od jedne zemlje.|access-date=2021-05-03|archive-date=2019-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402204601/http://www.dmwcorg.tk/wp-content/uploads/2017/01/The_King_of_the_Mountains.pdf|dead-url=yes}}<br>- {{cite web|title=The King of the Mountains|url=http://www.dmwcorg.tk/wp-content/uploads/2017/01/The_King_of_the_Mountains.pdf|website=dmwcorg.tk|page=24|quote=Korab je vrlo neravan planinski masiv, koji se uglavnom sastoji od škriljaca i krečnjaka paleozojske ere sa blokovskim strukturama.|access-date=2021-05-03|archive-date=2019-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402204601/http://www.dmwcorg.tk/wp-content/uploads/2017/01/The_King_of_the_Mountains.pdf|dead-url=yes}}</ref> Planina Korab prostire se na preko 40 kilometara i pokriva površinu od 560 kvadratnih kilometara.<ref>{{cite web |title=Sharr/Šar planina – Korab – Dešat/Deshat |url=http://www.envsec.org/publications/Feasibility%20study%20on%20establishing%20a%20transboundary%20protected%20area.%20Sharr-Sar%20Planina-Korab-Desat-Deshat.pdf |website=envsec.org |pages=1–132 |access-date=2021-05-03 |archivedate=2017-09-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170907220440/http://www.envsec.org/publications/Feasibility%20study%20on%20establishing%20a%20transboundary%20protected%20area.%20Sharr-Sar%20Planina-Korab-Desat-Deshat.pdf |deadurl=yes }}</ref> Između dolina reka [[Škumbin]]a i [[Devol (Albanija)|Devola]] uzdižu se planine koje čine [[Valamara|planinu Valamaru]], dok se severnije protežu povezani planinski masivi [[Shebenik|Šebenika]] i [[Jablanica (planina)|Jablanice]].<ref name="geology">{{cite journal |author1=Slavčo Hristovski, Borislav Guéorguiev, Trajče Mitev, Gjorge Ivanov, Martina Trajkovska |title=Ground beetles (Carabidae, Coleoptera) of Jablanica Mt.(North Macedonia) and Shebenik Mt. (Albania) |url=https://www.researchgate.net/publication/216512490 |journal=Билт. Истраж. друш. студ. биол. год. |volume=4 |pages=49–65 |year=2010}}</ref> Velika većina [[Jezero|prirodnih jezera]] u ovoj regiji nalazi se u južnom delu regije i većina njih je proizvod duge istorije. [[Ohridsko jezero]] leži uz granicu sa [[Severna Makedonija|Severnom Makedonijom]]. To je jedno od najstarijih kontinuirano postojećih jezera na svetu i poseduje jedinstvenu bioraznolikost. Južnije, dobro sakriveno među visokim planinama, nalazi se [[Prespansko jezero]], koje je povezano malim kanalom sa zavojem koji razdvaja dva jezera. {{wide image|Prespa_and_Prespa_National_Park_Albania_2017.jpg|800px|[[Prespansko jezero]], deo [[Nacionalni park Prespa|Nacionalnog parka Prespe]] i [[Ohridsko-prespanski biosferni rezervat|Ohridsko-prespanskog biosfernog rezervata]], nalazi se na samom jugoistoku Albanije.<ref>{{cite web |publisher=[[UNESCO]] |title=Ohrid-Prespa- Biosphere Reserve |url=http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/europe-north-america/albaniathe-former-yugoslav-republic-of-macedonia/ohrid-prespa/ }}</ref>|center}} ===Južnoalbanske planine=== {{main|Južnoalbanske planine}} [[Datoteka:Albanian_Riviera_from_Llogara_Pass_2015-09-22.jpg|thumb|right|Pogled na [[Albanska rivijera|albansku rivijeru]] iz [[Nacionalni park Llogara|Nacionalnog parka Llogara]].]] [[Keraunska brda]], obalni [[planinski lanac]] na jugozapadu Albanije, protežu se oko 100 kilometara uz Jonsko more, od [[Saranda|Sarande]] u pravcu jugoistok-severozapad duž [[Albanska rivijera|albanske rivijere]] do [[Orikum]]a. Reljef je raznolik, sa mnogo planinskih prevoja, kanjona, klisura, brda i drugih oblika terena. Karakteristični su [[Pinus nigra|crni borovi]], [[Bugarska jela|bugarske jele]], [[Munika|munike]] i [[jasen]]je. U tom planinskom lancu žive mnogi veliki sisari, uključujući [[Mrki medvjed|mrke medvede]], [[Sivi vuk|sive vukove]], [[ris]]ove, [[Suri orao|sure orlove]] i druge. Najviša tačka na lancu je [[Maja e Çikës]], koja se uzdiže na nadmorsku visinu od 2.045 metara iznad Jadrana. Sa vrha se pruža pogled na albansku rivijeru, severna [[jonska ostrva]], kao i na italijansku obalu u [[Apulija|Apuliji]] i [[Otranto|Otrantu]]. Taj deo ima široke i duge plaže, sa brojnim zalivima i rtovima. Protežući se do Logarske prevlake ({{jez-alb|Qafa e Llogarasë}}) na 1.027 metara, južnoalbanski planinski lanac odvaja se na Keraunska brda na zapadu i [[Akrokeraunska brda]] ({{jez-alb|Reza e Kanalit}}) na istoku unutar poluostrva [[Karaburun]]a.<ref name="peaks">{{cite web|title=Management Plan Llogora-Rreza e Kanalit-Dukat -Orikum-TragjasRadhime-Karaburun Complex Site|url=http://vinc.s.free.fr/IMG/karaburuni_llogara_MPenglish.pdf|website=vinc.s.free.fr|page=23|language=sq|access-date=2021-05-03|archive-date=2016-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160105171946/http://vinc.s.free.fr/IMG/karaburuni_llogara_MPenglish.pdf|url-status=dead}}</ref> Naselja [[Palasë]], [[Dhërmi]], [[Vuno]], [[Himara|Himarë]], [[Qeparo]], [[Borsh]], [[Pilur]], [[Kudhës]] i [[Iljas|Ilias]] nalaze se na keraunskim brdima. [[Nacionalni park Llogara]] pokriva površinu od 10.100 kvadratnih metara. [[Datoteka:Grama_Bay._Albania_2017-08_14.jpg|thumb|right|Pogled na [[Gramski zaliv]] ({{jez-alb|Gjiri i Gramës}}).]] Poluostrvo [[Karaburun]] nalazi se na istočnoj strani [[Otrantska vrata|Otrantskih vrata]], gde se Jadransko more susreće sa Jonskim morem. Njegova površina je 62&nbsp;km², dužina je 16&nbsp;km, a širina je samo 5&nbsp;km.<ref>{{cite web|title=Llogora-Rreza e Kanalit-Dukat -Orikum-TragjasRadhime-Karaburun Complex Site|url=http://vinc.s.free.fr/IMG/karaburuni_llogara_MPenglish.pdf|website=vinc.s.free.fr|page=24|quote=Poluostrvo Karaburun pokriva površinu of 62 km2; dugo je 16 km, a široko 3–5 km.|access-date=2021-05-03|archive-date=2016-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160105171946/http://vinc.s.free.fr/IMG/karaburuni_llogara_MPenglish.pdf|url-status=dead}}</ref> Mesokanali je uski kanal koji odvaja poluostrvo od ostrva [[Sazan]]a. Geološki je sačinjeno od [[Ugljena kiselina|ugljeničnog]] [[krečnjak]]a, koji datira iz [[Mezozoik|mezozojskog]] perioda, dok je na severozapadu sastavljen od [[Terigene sedimentne stene|terogenog sedimenta]].<ref>{{cite web|title=Llogora-Rreza e Kanalit-Dukat -Orikum-TragjasRadhime-Karaburun Complex Site|url=http://vinc.s.free.fr/IMG/karaburuni_llogara_MPenglish.pdf|website=vinc.s.free.fr|page=24|quote=Sa geološke tačke gledišta, sastoji se od ugljeničnog krečnjaka kretačke ere, dok je u njegovom severozapadnom delu, zalivu Shën Jani, sastavljeno od terigenskih naslaga.|access-date=2021-05-03|archive-date=2016-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160105171946/http://vinc.s.free.fr/IMG/karaburuni_llogara_MPenglish.pdf|url-status=dead}}</ref> Štaviše, ove formacije su kontinuirano pod dejstvom [[kras]]a i eksploatišu se kao [[mermer]]. Reljef poluostrva obuhvata brojna brda sa prosečnom nadmorskom visinom od oko 800 metara iznad Jadrana. Najviši vrhovi su Maja e Ilkes (733 metra), Maja e Flamurit (826 metara) i Maja Caderi (839 metara).<ref>{{cite web|title=Llogora-Rreza e Kanalit-Dukat -Orikum-TragjasRadhime-Karaburun Complex Site|url=http://vinc.s.free.fr/IMG/karaburuni_llogara_MPenglish.pdf|website=vinc.s.free.fr|quote=Reljef obuhvata niz brda. Prosečna nadmorska visina od nivoa mora 800 m sa nizom vrhova. Najviši vrhovi su takozvani Maja e Ilqes (733 m), Maja e Flamurit (826 m) i Çadëri (839 m).|access-date=2021-05-03|archive-date=2016-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160105171946/http://vinc.s.free.fr/IMG/karaburuni_llogara_MPenglish.pdf|url-status=dead}}</ref> Primorski pejzaž karakteriše grubi reljef, koji se vertikalno spušta u Jonsko more, a sadrži nekoliko usamljenih vrhova, velikih kanjona, zaliva, pećina i zaliva. Primeri tipičnih oblika reljefa uključuju [[Gjipe|kanjon Gjipe]] te Aruški ({{jez-alb|Gjiri i Arushës}}), Dafinin ({{jez-alb|Gjiri i Dafinës}}) i Gramski zaliv ({{jez-alb|Gjiri i Gramës}}). Geološka evolucija formirala je i rtove kao što su Haxhi Aliu, Galloveci te Kepi i Gjuhëzës, i druge od 20 pećina duž cele obale. Klima je mediteranska, sa toplim letima i uglavnom toplim do hladnim i suvim zimama. Zbog svojih klimatskih, hidroloških i geoloških uslova, ovo područje karakteriše jedinstvena flora i fauna. Veći deo teritorije sastoji se od šuma, koje su relativno dobro očuvane i uključuju mnoge vrste drveća, kao što su [[Crnika|mediteranski hrast]], [[Fraxinus ornus|crni jasen]], [[hrast oštrika]] ili [[prnar]] te [[klen]].<ref>{{cite web|title=Llogora-Rreza e Kanalit-Dukat -Orikum-TragjasRadhime-Karaburun Complex Site|url=http://vinc.s.free.fr/IMG/karaburuni_llogara_MPenglish.pdf|website=vinc.s.free.fr|page=43|quote=Najvažnija stabla ove vrste šuma jesu Quercus ilex, Fraxinus ornus, Quercus coccifera, Acer campestre, koji čine gusti sloj drveća (pokrivaju 80–90% u vrlo dobro razvijenim lokacijama i imaju visinu 8–10 m).|access-date=2021-05-03|archive-date=2016-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160105171946/http://vinc.s.free.fr/IMG/karaburuni_llogara_MPenglish.pdf|url-status=dead}}</ref> ==Reference== {{reflist|3}} ==Literatura== {{Commons category|Geography of Albania}} {{commons|Atlas of Albania}} * [https://web.archive.org/web/20120325152255/http://www.pmcg.co.me/NM7/Dako.pdf Dako, Alba, Mirela Lika and Hysen Mankolli – ''Monitoring Aspects of Air Quality in Urban Areas of Tirana and Durrës, Albania'', ''Natura Montenegrina'' 7, Number 2 (2008): 549–557]. * Floqi, Tania, Daut Vezi and Ilirian Malollari – ''Identification and Evaluation of Water Pollution from Albanian Tanneries'', ''Desalination'' 213, Number 1-3 (2007): 56–64. * Muller, Daniel, Thomas Sikor – ''Effects of Post-Socialist Reforms on Land Cover and Land Use in South-Eastern Albania''. ''Applied Geography'' 26, Number 3-4 (2006): 175–191. {{Authority control}} {{Izabran}} [[Kategorija:Geografija Albanije| ]] 9o6kpkp50cul12voz1cki1pnk8oljgg Lista državnih poglavara Mađarske 0 4672148 42711365 42446793 2026-10-17T11:20:01Z Martin Macha 2111 151421 /* Četvrta mađarska republika (od 1989. do danas) */ 42711365 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Coat_of_arms_of_Hungary.svg|thumb|small|100px|right]] Ovo je spisak '''[[Mađarska|mađarskih]] šefova države''' od [[Lajos Kossuth|Lajosa Kossutha]] do danas. {{V. također|Spisak predsjednika Vlade Mađarske}} == [[Kraljevina Ugarska (1526–1867)|Kraljevina Ugarska]] (1848–1849) == {| style="text-align:center; width:100%" class="wikitable" |- !style=background:#aadead;| Slika !style=background:#ababab;| Ime <br />{{small|(datum rođenja i smrti)}} !style=background:#efdead;| Razdoblje !style=background:#dfdead;| Politička stranka !style=background:#dfdead;| Napomene |- |[[Datoteka:Restored photo of Lajos Kossuth.jpg|100px]] |[[Lajos Kossuth|Lajoš Košut]]<br />{{small|(1802–1894)}} |Od 14. aprila 1849.<br/>do 11. augusta 1849. |[[Mađarska stranka oporbe]]<br/><small>''Ellenzéki Párt''</small> | |- |[[Datoteka:Görgey Artúr2.jpg|100px]] |[[Artur Görgey]]<br />{{small|(1818–1916)}} |Od 11. augusta 1849.<br/>do 13. augusta 1849. |(<small>General mađarske armije</small>) | Vojna diktatura. |} ==[[Zemlje Krune Svetog Stjepana]] (1867–1918)== {{glavni|Spisak vladara Mađarske}} {{V. također|Spisak predsjednika Vlade Mađarske}} {| style="text-align:center; width:100%" class="wikitable" |- !style=background:#aadead;| Slika !style=background:#ababab;| Ime <br />{{small|(datum rođenja i smrti)}} !style=background:#efdead;| Razdoblje !style=background:#dfdead;| Kraljevska dinastija !style=background:#dfdead;| Napomene |- |[[Datoteka:Kaiser Franz Joseph.jpg|100px]] |[[Franjo Josip I od Austro-Ugarske|Franz Joseph von Habsburg-Lothringen]]<br />{{small|(1830–1916)}} |Od 2. decembra 1848.<br/>do 21. novembra 1916. |[[Habsburg]] | – <small>Već [[Nadvojvoda Austrije]], naslijedio je titulu [[Austrijsko Carstvo|cara Austrije]] 2. decembra 1848. kada je imao 18 godina. Stoga je postao [[Popis hrvatskih kraljeva|kralj Hrvatske, Slavonije i Dalmacije]]; [[Popis čeških vladara|kralj Bohemije]] ([[Češka (historijska)|Češka]]); i [[Spisak vladara Mađarske|kralj Mađarske]].</small><br/> – <small>Oženio 24. aprila 1854. u [[Beč]]u [[Elizabeta od Bavarske (carica)|Elizabetu Wittelsbach]].</small><br/> – <small>Okrunjen 8. juna 1867. u [[Budimpešta|Budimpešti]] kraljem dvojne monarhije [[Austro-Ugarska|Austrije i Ugarske]].</small><br/> – <small>Umro 21. novembra 1916. u [[Beč]]u.</small><br/> |- |[[Datoteka:TomvonDregerKaiserKarl.jpg|100px]] |[[Karlo I. Austrijski|Karl I von Habsburg-Lothringen]]<br />{{small|(1887–1922)}} |Od 21. novembra 1916.<br/>do 12. novembra 1918. |[[Habsburg]] | – <small>U oktobru 1918. je izbila revolucija U Mađarskoj: stvaranje Republike, ukidanje jedinstva Austrije i Mađarske. Mađarska republika je zvanično proglašena 6. novembra 1918.</small><br/> |} ==[[Demokratska Republika Mađarska|Prva mađarska republika]] (1918–1919)== {| style="text-align:center; width:100%" class="wikitable" |- !style=background:#aadead;| Slika !style=background:#ababab;| Ime <br />{{small|(datum rođenja i smrti)}} !style=background:#efdead;| Razdoblje !style=background:#dfdead;| Politička stranka !style=background:#dfdead;| Napomene |- |[[Datoteka:Károlyi Mihály.jpg|100px]] |[[Mihály Károlyi|Mihalj Karolji]]<br />{{small|(1875–1955)}} |Od 16. novembra 1918.<br/>do 21. marta 1919. |[[Stranka nezavisnosti i Četrdesetosme]]<br/><small>''Függetlenségi és Negyvennyolcas Párt''</small> |- |} ==[[Mađarska Sovjetska Republika]] (1919)== {| style="text-align:center; width:100%" class="wikitable" |- !style=background:#aadead;| Slika !style=background:#ababab;| Ime <br />{{small|(datum rođenja i smrti)}} !style=background:#efdead;| Razdoblje !style=background:#dfdead;| Politička stranka !style=background:#dfdead;| Napomene |- |[[Datoteka:Garbai Sándor.JPG|100px]] |[[Sándor Garbai]]<br />{{small|(1879–1947)}} |Od 21. marta 1919.<br/>do 1. augusta 1919. |[[Komunistička partija Mađarske|Komunistička partija]]<br/><small>''Magyar Kommunista Párt''</small> |- |} ==[[Demokratska Republika Mađarska|Prva mađarska republika]] (1918–1919)== {| style="text-align:center; width:100%" class="wikitable" |- !style=background:#aadead;| Slika !style=background:#ababab;| Ime <br />{{small|(datum rođenja i smrti)}} !style=background:#efdead;| Razdoblje !style=background:#dfdead;| Politička stranka !style=background:#dfdead;| Napomene |- |[[Datoteka:Peidl Gyula official.jpg|100px]] |[[Gyula Peidl]]<br />{{small|(1873–1943)}} |Od 1. augusta 1919.<br/>do 6. augusta 1919. |[[Socijaldemokratska stranka Mađarske|Socijaldemokratska stranka]]<br/><small>''Magyarországi Szociáldemokrata Párt''</small> |- |- |[[Datoteka:Joseph August of Austria (1872–1962).jpg|100px]] |[[Josef Augustin]]<br />{{small|(1872–1962)}} |Od 7. augusta 1919.<br/>do 23. augusta 1919. |(<small>Nezavisan</small>) | – <small>[[Ugarski regent]].</small><br/> – <small>Iz [[Habsburg|Habsburške dinastije]]: bio je sin nadvojvode Josepha Karla od Austrije (1833–1905), unuk nadvojvode Josepha (1776–1847) i praunuk cara [[Leopold II od Svetog Rimskog Carstva|Leopolda II]] (1747–1792).</small><br/> |- |[[Datoteka:István Friedrich Hungarian Prime Minister.jpg|100px]] |[[István Friedrich]]<br />{{small|(1883–1951)}} |Od 23. augusta 1919.<br/>do 24. novembra 1919. |[[Mađarska kršćansko-nacionalna stranka|Kršćansko-nacionalna stranka]]<br/><small>''Keresztény Nemzeti Egyesülés Pártja''</small> | |- |[[Datoteka:Huszár Károly.jpg|100px]] |[[Károly Huszár]]<br />{{small|(1882–1941)}} |Od 24. novembra 1919.<br/>do 1. marta 1920. |[[Mađarska kršćansko-nacionalna stranka|Kršćansko-nacionalna stranka]]<br/><small>''Keresztény Nemzeti Egyesülés Pártja''</small> | |} ==[[Kraljevina Mađarska]] (1920–1946)== {| style="text-align:center; width:100%" class="wikitable" |- !style=background:#aadead;| Slika !style=background:#ababab;| Ime <br />{{small|(datum rođenja i smrti)}} !style=background:#efdead;| Razdoblje !style=background:#dfdead;| Politička stranka !style=background:#dfdead;| Napomene |- |[[Datoteka:Horthy Miklós portréja (Az Érdekes Ujság, 1918).jpg|100px]] |[[Miklós Horthy]]<br />{{small|(1868–1957)}} |Od 1. marta 1920.<br/>do 15. oktobra 1944. |(<small>Nezavisan</small>) | – <small>[[Ugarski regent]].</small><br/> – <small>Vladao 24 godina i 228 dana.</small><br/> |- |[[Datoteka:Ferenc Szálasi.jpg|100px]] |[[Ferenc Szálasi|Ferenc Salaši]]<br />{{small|(1897–1946)}} |Od 16. oktobra 1944.<br/>do 28. marta 1945. |[[Partija strelastog križa]]<br/><small>''Nyilaskeresztes Párt''</small> | – <small>[[Šef vlade|Šef]] kvislinške [[Vlada narodnog jedinstva (Mađarska)|Vlade narodnog jedinstva]], zapravo je djelovao kao mjesni upravnik [[Treći Reich|Trećeg Reicha]].</small> |} ==Privremena republikanska vlada (1944–1946)== {| style="text-align:center; width:100%" class="wikitable" |- !style=background:#aadead;| Slika !style=background:#ababab;| Ime <br />{{small|(datum rođenja i smrti)}} !style=background:#efdead;| Razdoblje !style=background:#dfdead;| Politička stranka !style=background:#dfdead;| Napomene |- |[[Datoteka:Béla Miklós de Dálnok 1944.jpg|100px]] |[[Béla Miklós|Bela Mikloš]]<br />{{small|(1890–1948)}} |Od 21. decembra 1944.<br/>do 25. januara 1945. |(<small>Nezavisan</small>) | |- |[[Datoteka:Coa_Hungary_Country_History_med_(1919-1938).svg|100px]] |[[Visoko nacionalno vijeće (Mađarska)|Visoko nacionalno vijeće]]<br/><small>''Nemzeti Főtanács''</small> |Od 26. januara 1945.<br/>do 1. februara 1946. |(<small>Nezavisno vijeće</small>) | |} ==[[Republika Mađarska (1946-1949)|Druga mađarska republika]] (1946–1949)== {| style="text-align:center; width:100%" class="wikitable" |- !style=background:#aadead;| Slika !style=background:#ababab;| Ime <br />{{small|(datum rođenja i smrti)}} !style=background:#efdead;| Razdoblje !style=background:#dfdead;| Politička stranka !style=background:#dfdead;| Napomene |- |[[Datoteka:Tildy Zoltán-MTI 1946.jpg|100px]] |[[Zoltán Tildy]]<br />{{small|(1889–1961)}} |Od 1. februara 1946.<br/>do 3. augusta 1948. |[[Mađarska agrarna stranka|Agrarna stranka]]<br/><small>''Független Kisgazda-, Földmunkás- és Polgári Párt''</small> | |- |[[Datoteka:Szakasits Árpád 1949.jpg|100px]] |[[Árpád Szakasits]]<br />{{small|(1888–1965)}} |Od 3. augusta 1948.<br/>do 23. augusta 1948. |[[Mađarska radnička narodna partija|Radnička narodna partija]]<br/><small>''Magyar Dolgozók Pártja''</small> | |} ==[[Narodna Republika Mađarska|Treća mađarska republika]] (1949–1989)== {| style="text-align:center; width:100%" class="wikitable" |- !style=background:#aadead;| Slika !style=background:#ababab;| Ime <br />{{small|(datum rođenja i smrti)}} !style=background:#efdead;| Razdoblje !style=background:#dfdead;| Politička stranka !style=background:#dfdead;| Napomene |- |[[Datoteka:Szakasits Árpád 1949.jpg|100px]] |[[Árpád Szakasits]]<br />{{small|(1888–1965)}} |Od 23. augusta 1948.<br/>do 26. aprila 1950. |[[Mađarska radnička narodna partija|Radnička narodna partija]]<br/><small>''Magyar Dolgozók Pártja''</small> | |- |[[Datoteka:Rónai Sándor.jpg|100px]] |[[Sándor Rónai]]<br />{{small|(1892–1965)}} |Od 26. aprila 1950. <br/>do 14. augusta 1952. |[[Mađarska radnička narodna partija|Radnička narodna partija]]<br/><small>''Magyar Dolgozók Pártja''</small> | |- |[[Datoteka:Dobi István 1948-06.jpg|100px]] |[[István Dobi]]<br />{{small|(1898–1968)}} |Od 14. augusta 1952. <br/>do 14. aprila 1967. |[[Mađarska socijalistička radnička partija|Socijalistička radnička partija]]<br/><small>''Magyar Szocialista Munkáspárt''</small> | |- |[[Datoteka:Pál Losonczi.jpg|100px]] |[[Pál Losonczi]]<br />{{small|(1919–2005)}} |Od 14. aprila 1967. <br/>do 25. juna 1987. |[[Mađarska socijalistička radnička partija|Socijalistička radnička partija]]<br/><small>''Magyar Szocialista Munkáspárt''</small> | |- |[[Datoteka:Németh Károly -Fortepan.jpg|100px]] |[[Károly Németh]]<br />{{small|(1922–2008)}} |Od 25. juna 1987. <br/>do 29. juna 1988. |[[Mađarska socijalistička radnička partija|Socijalistička radnička partija]]<br/><small>''Magyar Szocialista Munkáspárt''</small> | |- |[[Datoteka:Straub F. Brunó3 (cropped).jpg|100px]] |[[Brunó Ferenc Straub|Bruno Straub]]<br />{{small|(1914–1996)}} |Od 29. juna 1988. <br/>do 23. oktobra 1989. |(<small>Nezavisan</small>) | |} ==[[Mađarska|Četvrta mađarska republika]] (od 1989. do danas)== {| style="text-align:center; width:100%" class="wikitable" |- !style=background:#aadead;| Slika !style=background:#ababab;| Ime <br />{{small|(datum rođenja i smrti)}} !style=background:#efdead;| Razdoblje !style=background:#dfdead;| Politička stranka !style=background:#dfdead;| Napomene |- |[[Datoteka:Szűrös Mátyás (Heti Válasz).JPG|100px]] |[[Mátyás Szűrös]]<br />{{small|(1933–)}} |Od 23. oktobra 1989.<br/>do 2. maja 1990. |[[Mađarska socijalistička stranka|Socijalistička stranka]]<br/><small>''Magyar Szocialista Párt''</small> | |- |[[Datoteka:GönczÁrpád.jpg|100px]] |[[Árpád Göncz]]<br />{{small|(1922–2015)}} |Od 2. maja 1990.<br/>do 4. augusta 2000. |[[Mađarski savez slobodnih demokrata|Savez slobodnih demokrata]]<br/><small>''Szabad Demokraták Szövetsége''</small> | |- |[[Datoteka:Ferenc Mádl.jpg|100px]] |[[Ferenc Mádl]]<br />{{small|(1931–2011)}} |Od 4. augusta 2000.<br/>do 5. augusta 2005. |(<small>Nezavisan</small>) | |- |[[Datoteka:László Sólyom.jpg|100px]] |[[László Sólyom]]<br />{{small|(1942–2023)}} |Od 5. augusta 2005.<br/>do 6. augusta 2010. |(<small>Nezavisan</small>) | |- |[[Datoteka:Schmitt Pál 2002.jpeg|100px]] |[[Pál Schmitt]]<br />{{small|(1942–)}} |Od 6. augusta 2010.<br/>do 2. aprila 2012. |[[Fidesz]] | |- |[[Datoteka:Kövér László 2007.JPG|100px]] |[[László Kövér]]<br />{{small|(1959–)}} |Od 2. aprila 2012.<br/>do 10. maja 2012. |[[Fidesz]] | |- |[[Datoteka:Hungary, president János Áder.jpg|100px]] |[[János Áder]]<br />{{small|(1959–)}} |Od 10. maja 2012.<br/>do 10. maja 2022. |[[Fidesz]] | |- |[[Datoteka:Katalin Novák in 2017 (cropped).jpg|100px]] |[[Katalin Novák]]<br />{{small|(1977–)}} |Od 10. maja 2022.<br/>do 26. februara 2024. |[[Fidesz]] | |- |[[Datoteka:17 02 2022 Encontro com o Presidente da Assembleia Nacional, László Köver (51887780433).jpg|100px]] |[[László Kövér]]<br />{{small|(1959–)}} |Od 26. februara 2024.<br/>do 5. marta 2024. |[[Fidesz]] | |- |[[Datoteka:Sulyok Tamás hivatalos portréja.jpg |130px]] |[[Tamás Sulyok]]<br />{{small|(1956–)}} |Od 5. marta 2024.<br/>do 19. jula 2026. |(<small>Nezavisan</small>) | |- |[[Datoteka:Ágnes Forsthoffer i Włodzimierz Czarzasty (cropped).jpg|100px]] |[[Ágnes Forsthoffer]]<br />{{small|(1980–)}} |Od 20. jula 2026.<br/>do 20. augusta 2026. |[[Tisza stranka]] | |- |[[Datoteka:András Baka (cropped 2).png|130px]] |[[András Baka]]<br />{{small|(1952–)}} |Od 20. augusta 2026.<br/>do |(<small>Nezavisan</small>) | |} == Vanjske veze == * {{en}}{{cite web|url=https://2010-2014.kormany.hu/en|title=Stranica Mađarske vlade|date=|accessdate = 26. 04. 2022}}</ref> ==Povezano== *[[Spisak vladara Mađarske]] *[[Spisak predsjednika Vlade Mađarske]] *[[Mađarski parlament|Ugarski sabor]] {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Mađarski vladari|#]] [[Kategorija:Historija Mađarske|#]] [[Kategorija:Liste političara]] staa0gf98cb64794h70u2rvyzcarzd2 Lista Jugoslavena 0 4676818 42711340 42709689 2026-10-17T00:32:52Z Dwina744 178014 +H. Pozderac 42711340 wikitext text/x-wiki Ovo je spisak značajnih osoba koji se identificiraju kao [[Jugoslaveni]] – ili su se za vrijeme svoga života tako identificirali.{{Efn|Navedene su također osobe koje su se do 1840-ih godina izjašnjavale kao ''Iliri'', nazivom kojim su se do tada označavali Jugoslaveni.|group=α}} Jugoslovenski se identitet danas najčešće javlja kao nadnacionalni, kulturni<ref name=primjer-kulturnjugoslav>Usp. npr. [https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/pozoriste/4081248-dino-mustafic-nakon-premijere-u-bdp-u-meni-je-ostao-neizbrisiv-identitet-jugoslovena Dino Mustafić nakon premijere u BDP: U meni je ostao neizbrisiv identitet Jugoslovena] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250403122425/https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/pozoriste/4081248-dino-mustafic-nakon-premijere-u-bdp-u-meni-je-ostao-neizbrisiv-identitet-jugoslovena |date=2025-04-03 }} [[Telegraf.rs]]. ''J. V.; 30.03.2025.''<br>''“Vrlo često naglašavam da sam u kulturalnom smislu Jugosloven, bez obzira što je ta zemlja geografski i politički nestala.”''</ref>, nacionalni odnosno etnički<ref name=primjer-nacionjugoslav>Usp. npr. [https://ba.n1info.com/vijesti/a255518-fedja-isovic-o-izetu-fazlinovicu/ Isović za N1: Lik Izeta Fazlinovića sam pisao po sebi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221102014830/https://ba.n1info.com/vijesti/a255518-fedja-isovic-o-izetu-fazlinovicu/ |date=2022-11-02 }} N1 BIH. ''N1 BiH; 18.04.2018.''<br>''“Volim i ja Tita, Jugosloven sam po nacionalnosti. Rodio sam se u Jugoslaviji, odgojen sam da je volim.”''</ref>, ali i kao anacionalni ili politički identitet. U ogromnoj većini slučajeva on egzistira pored drugih (nacionalnih) identiteta (Srbin, Hrvat, Bošnjak, Makedonac, Albanac, itd.)<ref name=studija-pavlakovic>Usp. Pavlaković, Vjeran: Ispunjenje tisućljetnog sna: Strategije simbolične izgradnje nacije u Hrvatskoj, u: Pavlaković, Vjeran/Korov, Goran (ur.): Strategije simbolične izgradnje nacije u državama jugoistočne Europe. Zagreb 2016, str. 27-60</ref>, u rijetkim slučajevima kao identitet koji te identitete ne uzima u obzir. Pri tome treba imati na umu da je za vrijeme postojanja [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|socijalističke Jugoslavije]] (1945–1991) većina stanovništva gajila jugoslovenski identitet. Stanovnici Jugoslavije su se najčešće nacionalno osjećali "prije svega [[Hrvati]]ma, [[Makedonci]]ma, [[Slovenci]]ma, [[Srbi]]ma itd., i istodobno Jugoslavenima". Druga po brojnosti kategorija su bili "oni koji su najprije Jugoslaveni, pa zatim Srbi, Slovenci, Makedonci ili Hrvati". Treću grupu su činili oni građani koji su se osjećali ''samo'' Jugoslavenima, a nije bio malen ni broj onih koji su se osjećali ''samo'' Srbima, ''samo'' Hrvatima, ''samo'' [[Albanci]]ma itd.<ref name=jugoslavenstvo69>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 69.</ref> == Arhitektura == * [[Mia David]], arhitekta, scenograf<ref name=miadavid1>[https://www.youtube.com/watch?v=Icqc0scR63Q Prostori slobode - Radina Vučetić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211012638/https://www.youtube.com/watch?v=Icqc0scR63Q |date=2023-02-11 }} YouTube. ''Remarker Media; 01.07.2020.''<br>''“Ja sam isto Jugoslovenka.”''</ref> * [[Miša David]], arhitekta<ref name=mišadavid1>[https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ Jugosloven koji je pobegao u Teksas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114010713/https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ |date=2023-11-14 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Miroslav Simeunović; 02.11.2020.''<br>''“I ovoga puta, kad smo se sreli, smejali smo se tome, kako se naš zajednički prijatelj, pok. arhitekta Miša David, iz nekog protesta, kad nije mogao da se upiše kao Jugosloven, izjašnjavao na popisima kao stari Grk.”''</ref> * [[Radivoje Dinulović]], arhitekt<ref name=rdinulovic1>[https://magazin.politika.rs/sr/clanak/571832/kulturni-dodatak/ne-pristajem-da-povladujem-ovoj-realnosti Ne pristajem da povlađujem ovoj realnosti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152856/https://magazin.politika.rs/sr/clanak/571832/kulturni-dodatak/ne-pristajem-da-povladujem-ovoj-realnosti |date=2024-12-25 }} Magazin Politika. ''Aleksandra Isakov; 24.07.2024.''<br>''“Ja sam levičarsko dete, ostao sam komunista i Jugosloven, i duboko verujem da ta nova realnost mora da dođe, kao što je realnost mog detinjstva i mladosti morala da nestane.”''</ref> * [[Vlado Milunić]], arhitekt<ref name=vmilunic1>[https://bosnainfo.ba/preminuo-vlado-milunic/ Preminuo Vlado Milunić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126051433/https://bosnainfo.ba/preminuo-vlado-milunic/ |date=2022-11-26 }} BosnaInfo. ''BosnaInfo; 17.09.2022.''<br>''“Ja sam češki arhitekt jer sam završio češke škole. Isto tako nisam Čeh premda imam češko državljanstvo. Ja sam Jugoslaven jer se tako osjećam, unatoč činjenici da Jugoslavija više na postoji”''</ref><ref name=vmilunic2>[https://www.expats.cz/czech-news/article/czech-co-architect-behind-prague-s-dancing-house-passes-away Czech-Croatian architect behind Prague's Dancing House passes away] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108235402/https://www.expats.cz/czech-news/article/czech-co-architect-behind-prague-s-dancing-house-passes-away |date=2023-01-08 }} (na engleskom) Expats.cz ''Expats.cz Staff; 18.09.2022.''<br>''Milunić was born in Zagreb in what is now Croatia in 1941, but lived in Prague from the age of 16. In regards to his nationality, he described himself as "a Czechoslovak architect because I have a Czechoslovak education, and I feel Yugoslav in protest against primitive nationalism, even though neither Czechoslovakia nor Yugoslavia exists anymore."''</ref> * [[Aljoša Šegvić]], arhitekta<ref name=asegvic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 554.<br>''“Šegvić Aljoša, arhitekta. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Milica Šterić]], arhitekta<ref name=msteric1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 563.<br>''“Šterić Milica, arhitekta; član Upravnog odbora i specijalni savetnik Holding korporacije "Energoprojekt" - MDD Urbanizam i arhitektura; član Umetničkog saveta Saveza arhitekata Srbije i Akademije Arhitekture Srbije. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Josip Svoboda]], arhitekta<ref name=jsvoboda1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 550.<br>''“Svoboda Josip, arhitekta. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Danilo Udovički]], arhitekta<ref name=dudovicki1>[https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ Jugosloven koji je pobegao u Teksas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114010713/https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ |date=2023-11-14 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Miroslav Simeunović; 02.11.2020.''<br>''“Mogu da potvrdim i danas da je moj daroviti prijatelj arhitekta Danilo Udovički, poreklom iz bačkog sela Mol, bio i ostao veliki patriota, erudita i poliglota, ali i Jugosloven u najboljem smislu te reči. Uvek se tako i izjašnjavao na popisima dok je to moglo, jer je i za njega, kao i za mnoge od nas, razbijanje Jugoslavije bila lična uvreda.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Vlado Milunić.jpg|Vlado Milunić </gallery> </div> == Diplomacija == * [[Aleš Bebler]], diplomata, revolucionar<ref name=abebler1>VIII Kongres Saveza Komunista Jugoslavije. Beograd, 7–13. decembra 1964. Stenografske beleške III. Beograd 1965, str. 1918.<br>''“Ovima moramo pre svega reći da je dobar deo našeg razmimoilaženja prosto nesporazum, i to nesporazum u tome šta mi, Jugosloveni, i drugi koji se sa nama slažu, nazivamo politikom miroljubive koegzistencije i kako je mi definišemo.”''</ref> * [[Salih Fejić]], diplomata<ref name=sfejic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 182.<br>''“Fejić Salko, izvanredni poslanik i opunomoćeni ministar FNRJ u Holandiji, rez. major, r. 1914 u Mostaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Rexhai Surroi]], diplomat<ref name=rsurroi1>Maksić, Milivoje: [https://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Svedocanstva%2005.pdf U raskoraku sa svetom.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221029103157/https://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Svedocanstva%2005.pdf |date=2022-10-29 }} Beograd 2000, str. 9.<br>''“Bio је Аlbаnас ро poreklu, ali Jugosloven ро svemu drugom. Nije birao prijatelje ро ključu, već ро srcu. Mnogi smo bili među onima kojima је biо blizak. Redžai је biо čovek koji је prijatelju privržen. Ponekad se čini da u ovom našem vremenu ta divna osobina - biti privržen prijatelju, kao da počinje da bledi pod pritiskom egoizma, i nekih drugih, čudnih i sumnjivih moralnih normi. А upravo to, osećati se Jugoslovenom, što simbolizuje uverenje da smo svi u ovoj zemlji podjednako bliski i potrebni jedni drugima, i biti privržen drugu, prijatelju - jeste politička, а rekao bih i moralna osnova, na kojoj jedino i može počivati naša spoljnopolitička služba.”''</ref> * [[Zdenko Štambuk]], diplomata<ref name=zstambuk>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/08/srpski/P00040710.shtm Ko je ovaj čovek? Vladimir Štambuk (Drugaričin drug)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221123055710/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/08/srpski/P00040710.shtm |date=2022-11-23 }} [[Glas javnosti]]. ''Zorica Vulić; 07.04.2000.''<br>''“Otac Zdenko bio je čuveni diplomata, takođe Jugosloven, a majka Čehinja.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Aleš Bebler.jpg|Aleš Bebler </gallery> </div> == Film i pozorište == * [[Vjekoslav Afrić]], glumac<ref name=vafric1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 11.<br>''“Afrić Vjeko, dramski umetnik, pozorišni i filmski reditelj, redovni prof. Akademije za pozorišnu umetnost u Beogradu, pretsednik Sindikata kulturno-umetničkih ustanova, rez. major, r. 1906 na Hvaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Neda Arnerić]], glumica<ref name=narneric1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 22-23.<br>''“Arnerić Neda, glumica i galerista (vlasnik galerije - knjižare "Atrijum", Bg.). […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=narneric2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 21.<br>''“Arnerić Neda, glumica i galerista (r. 15. VII 1953, Knjaževac). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Darko Bajić]], redatelj<ref name=dbajic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 29.<br>''“Bajić Darko, filmski reditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=dbajic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 29.<br>''“Bajić M. Darko, filmski reditelj, docent na Fakultetu dramskih umetnosti u Beogradu (r. 14. V 1955, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Primož Bebler]], redatelj<ref name=pbebler1>[https://www.danas.rs/kultura/umetnik-humanista-jugosloven/ Umetnik , humanista, Jugosloven...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152828/https://www.danas.rs/kultura/umetnik-humanista-jugosloven/ |date=2024-12-25 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Rade Radovanović; 21.11.2013.''<br>''“Primož je bio pravi, plemeniti Jugosloven. Taj njegov izbor, bitna odrednica njegovog identiteta, imao je svoju estetsku, ideološku i humanističku utemeljenost.”''</ref><ref name=pbebler2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 35.<br>''“Bebler A. Primož, pozorišni reditelj; upravnik i umetnički rukovodilac Malog pozorišta Duško Radović i Večernje scene Radović u Beogradu (r. 5. V 1951, Njujork). Jugosloven.”''</ref><ref name=pbebler3>[http://www.republika.co.rs/564-565/24.html Beskrajna širina stanovnika sveta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221016234820/http://www.republika.co.rs/564-565/24.html |date=2022-10-16 }} Republika. ''Goran Cvetković; Broj 564-565, 01-31.01.2014.''<br>''“Istinski levičar i Jugosloven, internacionalni i svetski pozorišni stručnjak Primož Bebler, nije stigao da uradi i tu jubilarnu predstavu Početak bune na dahije, po romanu Svetislava Basare.”''</ref> * [[Ivan Bekjarev]], glumac<ref name=ibekjarev1>[https://arhiva.vesti-online.com/Scena/Soubiznis/499225/Bekjarev-Najgori-su-umetnici-u-politici Bekjarev: Najgori su umetnici u politici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230804005703/https://arhiva.vesti-online.com/Scena/Soubiznis/499225/Bekjarev-Najgori-su-umetnici-u-politici |date=2023-08-04 }} Vesti online. ''D. Dušanić; 16.06.2015.''<br>''“Poreklom sam Makedonac, ali rođeni Beograđanin, i javno priznajem da sam Jugosloven.”''</ref> * [[Miroslav Benka]], redatelj<ref name=mbenka1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 40.<br>''“Benka Miroslav, reditelj; umetnički direktor Gradskog pozorišta u Žilini, Slovačka (od '91). […] P: Jugosloven, slovačke narodnosti, […].”''</ref> * [[Melita Bihali]], glumica<ref name=mbihali1>[https://www.vesti.rs/Mercedes-Benz/Jugoslovenka-zauvek-Prica-o-lepoj-stolarevoj-kci.html Jugoslovenka zauvek: priča o lepoj stolarevoj kći] vesti.rs ''Vesti-online.com; 27.12.2015.''<br>''“I moja porodica se preselila u Istru, iako nismo imali potrebu za tim. Takvo je bilo naređenje” - kaže Melita Bihali, koja je kroz lik baba Mare opisala i raspad SFRJ, i za kraj ovog susreta naglasila da je rođena kao Jugoslovenka i da će tako i umreti.''</ref><ref name=mbihali2>[https://n1info.ba/showbiz/preminula-glumica-melita-bihali-poznata-po-ulozi-u-maratoncima/ Preminula glumica Melita Bihali, poznata po ulozi u “Maratoncima”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230907003733/https://n1info.ba/showbiz/preminula-glumica-melita-bihali-poznata-po-ulozi-u-maratoncima/ |date=2023-09-07 }} N1 BIH. ''N1 Srbija, nova.rs; 25.08.2023.''<br>''Bihali je rekla i da je „rođena kao Jugoslovenka i da će tako i umrijeti!“.''</ref> * [[Predrag Bjelac]], glumac<ref name=pbjelac1>[https://www.vesti-online.com/i-carobnjak-i-papa/ I čarobnjak i papa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230104004740/https://www.vesti-online.com/i-carobnjak-i-papa/ |date=2023-01-04 }} vesti.rs ''Nada S. Preradović; 29.01.2022.''<br>''“Do pre par godina živeo je u Pragu, izjašnjava se kao Jugosloven i ponosni je otac dve ćerke.”''</ref><ref name=pbjelac2>[https://zena.blic.rs/lifestyle/glumac-predrag-bjelac-govorio-je-o-uspesima-na-svetskoj-sceni/lh3w1pl Predrag Bjelac: "Za Čehe sam harizmatičan: Mnogo puta sam im rekao: 'Dođite kod nas da vidite, ima ovakvih koliko hoćeš'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241205080743/https://zena.blic.rs/lifestyle/glumac-predrag-bjelac-govorio-je-o-uspesima-na-svetskoj-sceni/lh3w1pl |date=2024-12-05 }} Blic žena. ''Blic žena; 19.05.2024.''<br>''“Odgojen sam kao Jugosloven, negde sam to i dalje.”''</ref> * [[Jelica Bjeli]], glumica<ref name=jbjeli1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 45.<br>''“Bjeli-Hadžić Jelica, glumica. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Dragan Bjelogrlić]], režiser i glumac<ref name=dbjelogrlic1>[https://www.nportal.rs/vest/186/vesti/kultura/bjelogrlic-film-toma-se-prepoznaje-po-univerzalnoj-emociji Bjelogrlić: Film "Toma" se prepoznaje po univerzalnoj emociji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230121004426/https://www.nportal.rs/vest/186/vesti/kultura/bjelogrlic-film-toma-se-prepoznaje-po-univerzalnoj-emociji |date=2023-01-21 }} Nportal. ''Nportal; 27.08.2021.''<br>''“Osećam se Jugoslovenom. Imam poseban odnos prema toj državi, žao mi je što je više nema i verovatno se to oseća u filmu. Toma je otvoreno govorio pred kraj života, kad je počela da se raspada Jugoslavija, da je veliki protivnik toga. Pravio je jugoslovensku turneju neposredno pred rat”, podsetio je Bjelogrlić.''</ref><ref name=dbjelogrlic2>[https://www.rtvslo.si/kultura/intervju/dragan-bjelogrlic-iz-slovenije-je-vedno-prihajala-avantgarda/536803 Dragan Bjelogrlić: Iz Slovenije je vedno prihajala avantgarda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221006025712/https://www.rtvslo.si/kultura/intervju/dragan-bjelogrlic-iz-slovenije-je-vedno-prihajala-avantgarda/536803 |date=2022-10-06 }} (na slovenačkom) Radiotelevizija Slovenija. ''Gašper Andrinek, Val 202; 22.09.2020.''<br>''“Odraščal sem v Jugoslaviji in sem v svoji biti ostal Jugoslovan, ves prostor nekdanje Jugoslavije občutim kot svoj. Verjetno bo tako do konca življenja.”''</ref><ref name=dbjelogrlic3>[https://www.rts.rs/lat/magazin/film-i-tv/3876212/bjelogrlic-male-razlike-su-me-uvek-inspirisale-i-zato-sam-ostao-jugosloven-u-dusi.html Bjelogrlić: Male razlike su me uvek inspirisale i zato sam ostao Jugosloven u duši] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231116010128/https://www.rts.rs/lat/magazin/film-i-tv/3876212/bjelogrlic-male-razlike-su-me-uvek-inspirisale-i-zato-sam-ostao-jugosloven-u-dusi.html |date=2023-11-16 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''RTS; 04.03.2020.''<br>''“Međutim, tako je kako je. Još uvek se mi umetnici trudimo da pravimo i da sarađujemo zajedno, nema tu nikakvog političkog razloga ni tržišnog. Prosto, meni bar, je uvek zanimljivo da radim sa ljudima iz drugih sredina. Više puta sam to rekao – Jugoslaviju su razorile male razlike, a male rezlike su nešto što je meni bila inspiracija i zato sam ja ostao Jugosloven u duši”, rekao je iskreno Dragan Bjelogrlić.''</ref> * [[Bogić Bošković]], glumac<ref name=bboskovic1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 53.<br>''“Bošković B. Bogić, glumac (r. 22. XII 1930, Prizren). Jugosloven.”''</ref> * [[Tanja Bošković]], glumica<ref name=tboskovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 57.<br>''“Bošković Tatjana, glumica, član pozorišta "Atelje 212", Bg. […] P: Srpkinja-Jugoslovenka.”''</ref><ref name=tboskovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 53.<br>''“Bošković V. Tatjana, glumica, član pozorišta Atelje 212 u Beogradu (r. 27. VI 1953, Beograd). Srpkinja, Jugoslovenka.”''</ref> * [[Karlo Bulić]], glumac<ref name=kbulic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 92.<br>''“Bulić Karlo, dramski glumac, nastavnik Akademije za pozorišnu i filmsku umetnost u Beogradu, r. 1910 u Trstu, Jugosloven.”''</ref> * [[Branko Cvejić]], glumac<ref name=bcvejic1>[https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/film-tv/3532718-branko-cvejic-ja-cu-uvek-ostati-jugosloven-rodjen-u-toj-zemlji-do-smrti-gradjanin-te-zemljeglumac Branko Cvejić: "Ja ću uvek ostati Jugosloven, rođen u toj zemlji, do smrti građanin te zemlje"] [[Telegraf.rs]]. 27.07.2022.<br>''“Bez obzira, postojala ili ne, kao greška ta zemlja, ja ću uvek ostati Jugosloven i građanin te zemlje. Ja se i sada osećam tako.”''</ref> * [[Svetozar Cvetković]], glumac<ref name=scvetkovic1>[https://www.dan.co.me/zabava/svetozar-cvetkovic-ja-sam-anticki-jugosloven-5150500 Svetozar Cvetković: Ja sam antički Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107221742/https://www.dan.co.me/zabava/svetozar-cvetkovic-ja-sam-anticki-jugosloven-5150500 |date=2023-01-07 }} Dan. ''DAN portal; 10.12.2022''<br>''“Kao umjetnik koji je stasavao i sazrijevao u vrijeme velike Jugoslavije, sebe i danas vidi kao Jugoslovena.”''</ref><ref name=scvetkovic2>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/istinska-elita-danas-nema-sta-da-jede Svetozar Cvetković: Istinska elita danas nema šta da jede] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221018020612/https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/istinska-elita-danas-nema-sta-da-jede |date=2022-10-18 }} [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Tamara Nikčević; 20.03.2015.''<br>''“Jednom sam već negde rekao da je biti Jugosloven danas isto što i biti prokuženi stranac. Ali, u redu, svejedno: taj sam!” - Šta ste? - “Jugosloven.”''</ref><ref name=scvetkovic3>[https://nova.rs/zabava/aleksandar-od-jugoslavije/ekskluzivno-cvetkovic-blatite-me-ja-ostajem-jugosloven/ Cvetković: Blatite me, ja ostajem Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230131035406/https://nova.rs/zabava/aleksandar-od-jugoslavije/ekskluzivno-cvetkovic-blatite-me-ja-ostajem-jugosloven/ |date=2023-01-31 }} Nova.rs ''Pero Jovović; 09.03.2021.''<br>''“Ja rizikujem mnogo da krenu da me blate onog časa kada kažem da sam ja Jugosloven.”''</ref><ref name=scvetkovic4>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/svetozar-cvetkovic-glumcina-i-jugosloven/ Svetozar Cvetković: Glumčina i Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107222559/https://www.danas.rs/vesti/drustvo/svetozar-cvetkovic-glumcina-i-jugosloven/ |date=2023-01-07 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 11.08.2021.''<br>''“Ta plemenitost i svetlost, pored činjenice da je ostao Jugosloven i građanin nepostojeće države, njegovoj skromnosti i gospodstvu dodaju još jednu finu nijansu koja ga čini renesansnim gospodarom.”''</ref><ref name=scvetkovic5>[http://www.slobodnarijec.net/svetozar-cvetkovic-snimam-film-u-francuskoj/ Svetozar Cvetković: Snimam film u Francuskoj] Slobodna Riječ. ''Slobodna Riječ; 27.02.2015.''<br>''“Biti Jugosloven – to je danas kao biti neki prokuženi stranac, u redu taj sam!”''</ref><ref name=scvetkovic6>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 76.<br>''“Cvetković Svetozar, glumac, član pozorišta "Atelje 212", Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=scvetkovic7>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 69.<br>''“Cvetković S. Svetozar, glumac, član pozorišta Atelje 212 u Beogradu (r. 20. VI 1958, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Borivoj Dovniković]], autor animiranih filmova, ilustrator<ref name=bdovnikovic1>[https://p-portal.net/borivoj-dovnikovic-pripadam-manjini-koju-jedni-trpe-drugi-mrze-a-u-biti-sam-clan-ljudske-zajednice/ Borivoj Dovniković: Pripadam manjini koju jedni trpe, drugi mrze, a u biti sam član ljudske zajednice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211193920/https://p-portal.net/borivoj-dovnikovic-pripadam-manjini-koju-jedni-trpe-drugi-mrze-a-u-biti-sam-clan-ljudske-zajednice/ |date=2023-02-11 }} P-portal. ''Đorđe Matić; 24.12.2021.''<br>''“Pored svega toga, spadam u ljude koji su od početka bili i ostali Jugoslaveni, koji ne daju da se SFRJ naziva zločinačkom zemljom i kojoj bi trebalo davati priznanje za sve dobro što je učinila za nas i za svjetsku zajednicu.”''</ref> * [[Srđan Dragojević]], redatelj<ref name=sdragojevic1>[http://www.telegraf.rs/jetset/144968-intervju-nedelje-srdan-dragojevic-2-deo-nisam-snimao-filmove-s-ratnim-zlocincima Intervju nedelje, Srđan Dragojević (2. deo): Nisam snimao filmove s ratnim zločincima!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233203/https://www.telegraf.rs/jetset/144968-intervju-nedelje-srdan-dragojevic-2-deo-nisam-snimao-filmove-s-ratnim-zlocincima |date=2022-12-29 }} Telegraf.rs ''S.M.S. – A.K.; 01.04.2012.''<br>''Da li ste jugonostalgičar, to se negde može nazreti iz vaših javnih istupa… - “Ne, nisam jugonostalgičar. Jugosloven sam.”''</ref><ref name=sdragojevic2>[http://www.rts.rs/page/magazine/sr/story/411/Film/981606/Dragojevi%C4%87%3A+Sukob+mi%C5%A1ljenja+da,+sukob+na+ulici+ne.html Dragojević: Sukob mišljenja, ne sukob na ulici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233159/https://www.rts.rs/page/magazine/sr/story/411/Film/981606/Dragojevi%C4%87:+Sukob+mi%C5%A1ljenja+da,+sukob+na+ulici+ne.html |date=2022-12-29 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''30.10.2011.''<br>''Budući da se osećam Jugoslovenom, rođen sam u toj zemlji, svi gradovi i države bivše Jugoslavije su mi dragi, volim da idem tamo i onda je divno kad snimajući film prosto živite tu svoju ideju da ovo jeste Jugoslavija.”''</ref><ref name=sdragojevic3>[http://dnevnik.com.mk/?ItemID=ED29384C7EF4F44A9128FE32E5BBA0ED „Парадa“ e првиот филм на трета Југославија] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120108204134/http://www.dnevnik.com.mk/?ItemID=ED29384C7EF4F44A9128FE32E5BBA0ED |date=2012-01-08 }} (na makedonskom) Dnevnik (Makedonija). ''Srebra Ðorđijevska; 05.01.2012.''<br>''“Јас сум Југословен, така се чувствувам и тоа е земјата во која живеам.”''</ref><ref name=sdragojevic4>[http://www.delo.si/zgodbe/sobotnapriloga/najvecja-parada-ponosa-v-srcu-homofobnega-balkana.html Največja Parada ponosa v srcu homofobnega Balkana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171110171452/http://www.delo.si/zgodbe/sobotnapriloga/najvecja-parada-ponosa-v-srcu-homofobnega-balkana.html |date=2017-11-10 }} (na slovenačkom) Delo. ''Vesna Milek; 02.01.2012.''<br>''“Če bi radi še bolj plastičen prikaz tega, kar sem hotel povedati: Jaz sem Jugoslovan. Vi, ki niste, ko vas jebe. (nasmešek)”''</ref> * [[Jasna Đuričić]], glumica<ref name=jdjuricic1>[https://www.021.rs/story/Info/Misljenja-i-intervjui/236557/INTERVJU-Jasna-Djuricic-Novac-je-vec-dugo-vremena-jedini-bog-na-ovoj-planeti.html Intervju Jasna Đuričić: Novac je već dugo vremena jedini bog na ovoj planeti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205073327/https://www.021.rs/story/Info/Misljenja-i-intervjui/236557/INTERVJU-Jasna-Djuricic-Novac-je-vec-dugo-vremena-jedini-bog-na-ovoj-planeti.html |date=2022-12-05 }} Portal 021. ''Snežana Miletić; 09.04.2020.''<br>''“Pripadam drugom vremenu, drugoj generaciji, ja sam Jugoslovenka, rođena ovde, u vreme kada su važili postulati druge vrste - za sve stvari.”''</ref><ref name=jdjuricic2>[https://voice.org.rs/jasna-djuricic-najbolja-evropska-glumica/ Jasna Đuričić, najbolja evropska glumica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231003040615/https://voice.org.rs/jasna-djuricic-najbolja-evropska-glumica/ |date=2023-10-03 }} Vojvođanski istraživačko-analitički centar (VOICE). ''Snežana Miletić; 20.12.2021.''<br>''“Sremica, Novosađanka i Jugoslovenka, potekla iz radničke porodice, od oca trgovca i majke knjigovođe.”''</ref> * [[Predrag Ejdus]], glumac<ref name=pejdus1>[http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:359184-Predrag-Ejdus-Lako-je-izgubiti-ljudskost Predrag Ejdus: Lako je izgubiti ljudskost] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233203/https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:359184-Predrag-Ejdus-Lako-je-izgubiti-ljudskost |date=2022-12-29 }} [[Večernje novosti]]. ''Radmila Radosavljević; 24.12.2011.''<br>''“A ja sam se nacionalno uvek izjašnjavao kao Jugosloven, tako sam se izjasnio i na poslednjem popisu.”''</ref><ref name=pejdus2>[http://www.politika.rs/rubrike/Sport/intervjui/Fudbal-mi-pomogao-da-stanem-na-noge.lt.html Фудбал ми помогао да станем на ноге] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924134607/http://www.politika.rs/rubrike/Sport/intervjui/Fudbal-mi-pomogao-da-stanem-na-noge.lt.html |date=2015-09-24 }} [[Politika (novine)|Политика]]. ''Славко Трошељ; 13.07.2008.''<br>''“Целог живота изјашњавам се као Југословен. И данас се осећам тако. Иако та државна заједница више не постоји. Али, то је моје право. Родио сам се у тој земљи. Али, ако хоћете дубоку интуитивно осећам апсолутну припадност и јеврејском и српском народу.”''</ref><ref name=pejdus3>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 131.<br>''“Ejdus Predrag, glumac, član Jugoslovenskog dramskog pozorišta (od '93). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=pejdus4>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 125.<br>''“Ejdus Lj. Predrag, glumac, član i v. d. direktora Drame Narodnog pozorišta u Beogradu (r. 24. VII 1947, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Mira Erceg]], reditelj<ref name=merceg1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 132.<br>''“Erceg Mira, pozorišni reditelj; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref><ref name=merceg2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 125.<br>''“Erceg R. Mira, pozorišni reditelj; slobodni umetnik (r. 22. VII 1945, Sanski Most). Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Bekim Fehmiu]], glumac<ref name=bfehmiu1>[https://www.vreme.com/nedelja/bekim-fehmiu/ Bekim Fehmiu (1936–2010)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208030139/https://www.vreme.com/nedelja/bekim-fehmiu/ |date=2023-02-08 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''J. Gligorijević; broj 1015, 17.06.2010.''<br>''“Jedan od simbola Jugoslavije iz njenog zlatnog doba, nikada nije, u ime bratstva i jedinstva, a potom jugonostalgije, bežao od svog albanskog porekla, bio je i jedno i drugo: Albanac, Jugosloven, iznad svega umetnik, a pre svega – čovek.”</ref> * [[Dragomir Felba]], glumac<ref name=dfelba1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 134-135.<br>''“Felba Dragomir, glumac. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=dfelba2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 127.<br>''“Felba A. Dragomir, glumac (r. 7. VII 1921, Skoplje). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Ognjen Glavonić]], redatelj<ref name=oglavonic1>[https://www.xxzmagazin.com/film-se-treba-obracati-mladim-fasistima Film se treba obraćati mladim fašistima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114021845/https://www.xxzmagazin.com/film-se-treba-obracati-mladim-fasistima |date=2023-11-14 }} XXZ magazin. ''Jurica Pavičić; 14.05.2018.''<br>''Upravo zato Glavonić napominje da se osjeća kao Jugoslaven i citira Viktora Ivančića: “Budući da živimo u ambijentu gdje je Jugoslavija oglašena kao najgora psovka, upravo jugoslavenska etiketa nudi aktivniju poziciju i obilježava odgovorniji model antinacionalizma”.</ref> * [[Srđan Grahovac]], glumac<ref name=sgrahovac1>[https://www.pobjeda.me/clanak/udareni-temelji-dubljim-i-slozenijim-projektima Udareni temelji dubljim i složenijim projektima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211012329/https://www.pobjeda.me/clanak/udareni-temelji-dubljim-i-slozenijim-projektima |date=2023-02-11 }} [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]] ''Svetlana Višnjić; 06.05.2022.''<br>''“Saradnjama se uvijek radujem, one su nužne između republika u Jugoslaviji, ja nikada nijesam prestao da budem Jugosloven. Nikada nijesam imao granica, uvijek sam išao dalje. Saradnja i odnosi preko kulture su nužnost, ako mislimo da išta radimo u budućnosti” – rekao je Grahovac.''</ref> * [[Aleksandar Gruden]], glumac<ref name=agruden1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 155.<br>''“Gruden Aleksandar-Saša, glumac i reditelj; šef marketinga pozorišta "Atelje 212", Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Srđan Hadžić]], reditelj, pisac<ref name=shadzic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 160.<br>''“Hadžić Srđan, reditelj i pisac; član Akademije filmske umetnosti i nauke. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Željko Hubač]], dramski pisac<ref name=zhubac1>[https://www.kurir.rs/vesti/moja-zivotna-prica/4012971/zeljko-hubac-zivotna-prica Životna priča Željka Hubača: Na ružan način sam saznao da sam usvojen! Muslimanka me je rodila, a odgajili su me Čeh i Srpkinja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230220203017/https://www.kurir.rs/vesti/moja-zivotna-prica/4012971/zeljko-hubac-zivotna-prica |date=2023-02-20 }} Kurir.rs ''Ljubomir Radanov i Andrijana Stojanović; 18.09.2022.''<br>''“Po svom dubokom osećanju sam Jugosloven.”''</ref> * [[Boris Isaković]], glumac<ref name=bisakovic1>[https://gracija.me/boris-isakovic-ako-ne-postujete-publiku-ne-postujete-sebe-i-svoj-rad/ Boris Isaković: Ako ne poštujete publiku, ne poštujete sebe i svoj rad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230103201020/https://gracija.me/boris-isakovic-ako-ne-postujete-publiku-ne-postujete-sebe-i-svoj-rad/ |date=2023-01-03 }} Gracija. ''Mirjana Popović; br. 206 okt. 2022.''<br>''“I dalje voli da se izjašnjava kao Jugosloven, a svoje studente, osim glumačkim vještinama, zajedno sa suprugom, glumicom Jasnom Đuričić, uči tome da u njihovom svijetu nema mjesta mržnji.”''</ref><ref name=bisakovic2>[https://6yka.com/podcast/isak Boris Isaković za BUKU: Katastrofalno je šta se desilo s našim kulturnim bićem dolaskom aktuelne vlasti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230103223056/https://6yka.com/podcast/isak |date=2023-01-03 }} Buka. ''Slađan Tomić; 19.08.2022.''<br>''“Izjašnjava se kao Jugosloven, pa su Sarajevo, Zagreb i ostali gradovi – njegovi gradovi, poput Novog Sada ili Beograda.”''</ref><ref name=bisakovic3>[https://www.kurir.rs/zabava/kultura/3994757/boris-isakovic-intervju Ljudi ne vole da pominju ime Jugoslavije! Boris Isaković o Slobi i novoj ulozi: Bio sam pionir i Jugosloven! Meni je to ostalo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230110012914/https://www.kurir.rs/zabava/kultura/3994757/boris-isakovic-intervju |date=2023-01-10 }} Kurir.rs ''22.08.2022.''<br>''“Bio sam pionir i opredeljivao sam se kao Jugosloven. Meni je to ostalo. Ne mogu protiv toga.”''</ref> * [[Feđa Isović]], scenarista<ref name=fisovic1>[https://ba.n1info.com/vijesti/a255518-fedja-isovic-o-izetu-fazlinovicu/ Isović za N1: Lik Izeta Fazlinovića sam pisao po sebi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221102014830/https://ba.n1info.com/vijesti/a255518-fedja-isovic-o-izetu-fazlinovicu/ |date=2022-11-02 }} N1 BIH. ''N1 BiH; 18.04.2018.''<br>''“Volim i ja Tita, Jugosloven sam po nacionalnosti. Rodio sam se u Jugoslaviji, odgojen sam da je volim.”''</ref><ref name=fisovic2>[https://6yka.com/bih/feda-isovic-hercegovacki-neposrednik-nebojsa-vukanovic Feđa Isović: Hercegovački neposrednik Nebojša Vukanović] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225154249/https://6yka.com/bih/feda-isovic-hercegovacki-neposrednik-nebojsa-vukanovic/ |date=2024-12-25 }} Buka. ''Feđa Isović; 22.02.2020.''<br>''“Ja kao Jugosloven, mada državljanin BiH, ne mogu da se kandidujem na niz funkcija. Kao ni Jevreji, Romi i svi oni „ostali“.”''</ref><ref name=fisovic3>[https://avaz.ba/vijesti/kolumne/529374/nasi-su-ginuli-najvise Naši su ginuli najviše] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101212701/https://avaz.ba/vijesti/kolumne/529374/nasi-su-ginuli-najvise |date=2022-11-01 }} [[Dnevni avaz]]. ''Feđa Isović; 16.11.2019.''<br>''“Kaže mi drug, glumac iz Beograda, kako ne može prežaliti Jugoslaviju. Slušam ga, trajala je ta njegova jadikovka neke tri pive, a onda ga priupitah da mi kaže kako se izjasnio na zadnjem popisu. Kaže: - “Kao Srbin”. - “E vidiš”, rekoh, “ja kao Jugosloven. Nemoj meni da cmizdriš i kenjaš, majke ti!”''</ref><ref name=fisovic4>[https://avaz.ba/vijesti/intervju/383445/scenarist-feda-isovic-za-avaz-desni-i-nacionalni-pokreti-uteg-su-oko-vrata-svakom-narodu Scenarist Feđa Isović za "Avaz": Desni i nacionalni pokreti uteg su oko vrata svakom narodu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231207180457/https://avaz.ba/vijesti/intervju/383445/scenarist-feda-isovic-za-avaz-desni-i-nacionalni-pokreti-uteg-su-oko-vrata-svakom-narodu |date=2023-12-07 }} [[Dnevni avaz]]. ''Edina Bakić; 30.05.2018.''<br>''“Po nacionalnosti sam Jugoslaven i ne vidim kako dva smiješna administrativna okvira, dakle Republika Srpska i Federacija, mogu na bilo koji način utjecati na taj moj osjećaj.”''</ref> * [[Ita Rina]], glumica<ref name=itarina>[https://www.politika.rs/scc/clanak/431870/Ita-Rina-je-bila-i-Beogradanka-Tamara Ита Рина је била и Београђанка Тамара] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202190529/https://www.politika.rs/scc/clanak/431870/Ita-Rina-je-bila-i-Beogradanka-Tamara |date=2022-12-02 }} [[Politika (novine)|Politika]]. ''Ненад Симић; 15.06.2019.''<br>''“Шездесетих година прошлог века њен супруг и она су саградили кућу у Будви, где је као Српкиња, увек се изјашњавајући као Југословенка, умрла 10. маја 1979. године од напада астме.”''</ref> * [[Davor Janjić]], glumac<ref name=djanjic>[https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/u-sarajevu-ukopan-glumac-davor-janjic-spavaj-brate-jer-je-s-tobom-bilo-tako-lijepo/476912 U Sarajevu ukopan glumac Davor Janjić: 'Spavaj, brate. S tobom je bilo tako lijepo'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230126231124/https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/u-sarajevu-ukopan-glumac-davor-janjic-spavaj-brate-jer-je-s-tobom-bilo-tako-lijepo/476912 |date=2023-01-26 }} RadioSarajevo.ba, ''05.12.2022.''<br>''“Zahvaljujući svome porijeklu, tvojima Nadi i Žarku koji su te tako vaspitali, bio si univerzalist, suštinski protivnik nacionalizma, i ateist. Bosanac, Srbin, Hrvat, Slovenac, Jugoslaven, u onom značenju koje znaju samo oni koji istinski i duboko nose taj osjećaj. Oni drugi, koji su prezreli da su to ikada bili – a mnogi od njih su se često zaklinjali u to kad je to bilo kurentno – oni su danas najčešće važne karike u lancima kojima smo ovdje okovani. I koje iz vlastitog kukavičluka i komocije ne možemo prekinuti.”''</ref> * [[Đorđe Kadijević]], redatelj<ref name=djkadijevic1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/556598/Dodeljen-Zlatni-pecat-Kinoteke Dodeljen „Zlatni pečat” Kinoteke] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152844/https://www.politika.rs/sr/clanak/556598/Dodeljen-Zlatni-pecat-Kinoteke |date=2024-12-25 }} [[Politika (novine)|Politika]]. ''06.06.2023.''<br>''“Ponosan sam što mi nagradu „Zlatni pečat” dodeljuje ustanova koja nosi i dalje naziv Jugoslovenska kinoteka. Ja sam Jugosloven i to ću biti i ostati do poslednjeg trenutka svog života. Mnogi moji filmovi ili serije su nastajali u zemlji za koju kažu da više ne postoji. A za mene će Jugoslavija uvek postojati i ja ću zauvek biti Jugosloven.”''</ref><ref name=djkadijevic2>[https://sibenski.slobodnadalmacija.hr/sibenik/kultura/ostalo/legendarni-redatelj-dorde-kadijevic-otvorio-dusu-za-srpske-medije-procitajte-sto-je-rekao-o-rodnom-sibeniku-arsenu-jugoslaviji-1065670 Legendarni Đorđe Kadijević otvorio dušu za srpske medije: pročitajte što je rekao o rodnom Šibeniku, Arsenu, Jugoslaviji...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221014231824/https://sibenski.slobodnadalmacija.hr/sibenik/kultura/ostalo/legendarni-redatelj-dorde-kadijevic-otvorio-dusu-za-srpske-medije-procitajte-sto-je-rekao-o-rodnom-sibeniku-arsenu-jugoslaviji-1065670 |date=2022-10-14 }} Šibenski.hr ''Šibenski.hr; 20.12.2020.''<br>''“Po ocu sam Srbin, po majci Hrvat, a ja sam Južni Sloven, tačnije Jugosloven.”''</ref><ref name=djkadijevic3>[https://www.danas.rs/kultura/intervju-djordje-kadijevic-autor-kulte-leptirice-ovde-se-simulira-drustvo-drzava-demokratija/ Intervju – Đorđe Kadijević, autor kultne „Leptirice“: Ovde se simulira društvo, država, demokratija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221125051223/https://www.danas.rs/kultura/intervju-djordje-kadijevic-autor-kulte-leptirice-ovde-se-simulira-drustvo-drzava-demokratija/ |date=2022-11-25 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 14.11.2022.''<br>''“Ja jesam Jugosloven i više sam za bratstvo i jedinstvo nego za ovo pozivanje na obračune onih koji bi trebalo da budu jedinstveni, i mislim da je ta žalosna situacija uzrok jedne, kako bih rekao, likvidirane kohezije čitave kulture koja nema svoju kompaktnost, nema svoju pravu temu, nema paradigmu.”''</ref><ref name=djkadijevic4>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 213-214.<br>''“Kadijević Đorđe, filmski i TV reditelj; likovni kritičar NIN-a. […] P: Srbin, Jugosl., […].”''</ref><ref name=djkadijevic5>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 195.<br>''“Kadijević G. Đorđe, filmski i TV režiser; istoričar umetnosti, likovni kritičar NIN-a, slobodni umetnik (r. 6. I 1933, Šibenik). Srbin, Jugosloven, […].”''</ref> * [[Rialda Kadrić]], glumica<ref name=rkadric1>[https://glossy.espreso.co.rs/poznati/vesti/206350/rialda-kadric-zivotna-prica Umrla je nasred ulice, baš kao njena majka: Glumica koju su generacije Jugoslovena obožavale doživela tešku sudbinu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231026034059/https://glossy.espreso.co.rs/poznati/vesti/206350/rialda-kadric-zivotna-prica |date=2023-10-26 }} Glossy. ''Glossy; 14.06.2022.''<br>''“Rialda se, inače, do kraja života osećala kao Jugoslovenka, pre svega zato što dolazi iz mešovite porodice, baš kao i njen suprug.”''</ref> * [[Stefan Kapičić]], glumac<ref name=skapicic1>[https://avaz.ba/vijesti/173945/stefan-kapicic-odgojen-sam-kao-jugoslaven-i-tako-cu-odgojiti-svoju-djecu Stefan Kapičić: Odgojen sam kao Jugoslaven i tako ću odgojiti svoju djecu] [[Dnevni avaz]]. ''Hajrija Lisić; 19.04.2015.''<br>''“Odgojen sam kao Jugoslaven i tako ću odgojiti svoju djecu” - ističe Kapičić.''</ref> * [[Suada Kapić]], glumica, režiserka, scenaristkinja<ref name=skapic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 218.<br>''“Kapić Suada, reditelj, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=skapic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 198.<br>''“Kapić I. Suada, reditelj, slobodni umetnik (r. 15. II 1952, Sarajevo). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Milutin Karadžić]], glumac<ref name=mkaradzic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 219-220.<br>''“Karadžić Milutin-Mima, glumac. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=mkaradzic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 199.<br>''“Karadžić M. Milutin, glumac, član pozorišta Atelje 212 u Beogradu; (r. 9. IV 1955, Bijelo Polje). Jugosloven. ”''</ref> * [[Mirjana Karanović]], glumica<ref name=mkaranovic1>[https://www.portalnovosti.com/yubilej-ja-sam-jugoslovenka Yubilej: Ja sam Jugoslovenka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221012063031/https://www.portalnovosti.com/yubilej-ja-sam-jugoslovenka |date=2022-10-12 }} Portal Novosti. ''Mirjana Karanović; 30.11.2018.''<br>''“Ja sam rođena u Jugoslaviji. Ja sam Jugoslovenka. […] Ono što danas znam jest da ću, bez ikakvog sentimenta, i dalje u svome biću biti Jugoslovenka. To je upisano u moju duhovnu genetiku i to se neće promeniti sve do moje smrti.”''</ref> * [[Srđan Karanović]], redatelj<ref name=skaranovic1>[https://www.glasistre.hr/knjizevnost/2022/12/03/srdana-karanovic-pisanje-mi-se-osladilo-i-pomislio-sam-kako-je-pisanje-puno-divniji-posao-nego-snim-833295 Srđan Karanović: Pisanje mi se osladilo i pomislio sam kako je pisanje puno divniji posao nego snimanje filmova] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230102051029/https://www.glasistre.hr/knjizevnost/2022/12/03/srdana-karanovic-pisanje-mi-se-osladilo-i-pomislio-sam-kako-je-pisanje-puno-divniji-posao-nego-snim-833295 |date=2023-01-02 }} [[Glas Istre]]. ''Vanesa Begić; 03.12.2022.''<br>''“Karanović je govorio i zašto se na popisu stanovništva izjasnio kao Jugoslaven i zašto ga smeta kada se taj prostor naziva regionom, i bivšom Jugoslavijom, a ne Jugoslavijom, koja je ionako bivša.”''</ref> * [[Miljen Kljaković]], scenarista<ref name=mkljakovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 229.<br>''“Kljaković Miljen - Kreka, scenograf; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nada Kokotović]], reditelj<ref name=nkokotovic1>[https://migration-audio-archiv.de/nada-kokotovic/ Nada Kokotović - Regisseurin aus Köln] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231119012803/https://migration-audio-archiv.de/nada-kokotovic/ |date=2023-11-19 }} (na njemačkom) migration-audio-archiv e.V.<br>''“Ich habe einen kroatischen Pass, aber ich fühle mich als Jugoslawin.”''</ref><ref name=nkokotovic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 234.<br>''“Kokotović Nada, koreograf i reditelj. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=nkokotovic3>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 210.<br>''“Kokotović Nada, koreograf i reditelj; zamenik direktora Narodnog pozorišta u Subotici (r. 2. IV 1944, Zagreb), Jugoslovenka.”''</ref> * [[Dejan Kosanović]], reditelj<ref name=dkosanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 242.<br>''“Kosanović Dejan, reditelj dokumentarnog filma. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=dkosanovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 217.<br>''“Kosanović V. Dejan, reditelj dokumentarnog filma, redovni profesor Fakulteta dramskih umetnosti u Beogradu (r. 28. IX 1930, Beograd), Jugosloven.”''</ref> * [[Deana Leskovar]], scenarista, književnik<ref name=dleskovar1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 276.<br>''“Leskovar Deana, književnik i filmski scenarista; dramaturg u Redakciji igranog programa TVB (od '90). […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=dleskovar2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 243.<br>''“Leskovar P. Deana, dramaturg, filmski scenarist, dramski pisac (r. 14. XII 1950, Beograd). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Leon Lučev]], glumac<ref name=llucev1>[https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/region/hrvatski-glumac-leon-lucev-osjecam-se-kao-jugoslaven-evo-i-zasto-532772 Hrvatski glumac Leon Lučev: Osjećam se kao Jugoslaven, evo i zašto...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221004013040/https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/region/hrvatski-glumac-leon-lucev-osjecam-se-kao-jugoslaven-evo-i-zasto-532772 |date=2022-10-04 }} [[Oslobođenje (list)|Oslobođenje]]. 17.02.2020.</ref> * [[Nikola Majdak]], snimatelj, reditelj<ref name=nmajdak1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 287.<br>''“Majdak Nikola, filmski reditelj i snimatelj; red. prof. Fakulteta dramskih umetnosti, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=nmajdak2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 253.<br>''“Majdak N. Nikola, filmski umetnik; redovni profesor na Fakultetu dramskih umetnosti u Beogradu (r. 30. XI 1927, Valjevo). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Aleksandar Mandić (reditelj)|Aleksandar Mandić]], reditelj<ref name=amandic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 292.<br>''“Mandić Aleksandar, reditelj i scenarista; redovni profesor na Odseku za film i televiziju Univerziteta u Njujorku (od '92). […] P: Srbin - Jugosloven.”''</ref><ref name=amandic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 257.<br>''“Mandić D. Aleksandar, reditelj, scenarista; redovni profesor Fakulteta dramskih umetnosti u Beogradu (r. 23. X 1945, Beograd). Srbin, Jugosloven, […].”''</ref> * [[Milenko Maričić]], reditelj<ref name=mmaricic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 295.<br>''“Maričić Milenko, pozorišni i TV reditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=mmaricic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 259.<br>''“Maričić A. Milenko, pozorišni i TV reditelj; redovni profesor na FDU u Beogradu (r. 15. IV 1928, Novi Vinodolski). Jugosloven.”''</ref> * [[Gordan Matić]], reditelj<ref name=gmatic1>[https://prviprvinaskali.com/clanci/recju/autori-ppns/gordan-matic/gordan-matic-od-a-do-z.html Gordan Matić: Od A do Z] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108232946/https://prviprvinaskali.com/clanci/recju/autori-ppns/gordan-matic/gordan-matic-od-a-do-z.html |date=2023-01-08 }} Prvi prvi na skali. ''30.01.2012''<br>''Kulturološki se osećam kao Jugosloven, jer su na mene, između ostalih, uticali pisci Ivo Andrić, Miroslav Krleža, Aleksandar Popović, Dušan Kovačević, muzičari Milan Mladenović, Darko Rundek, Džoni Štulić, Zoran Predin, filmovi “Slučaj Harms”, “Beštije”, “Pad Italije”, “Leptirica”, “Nacionalna klasa”, “Pre kiše”''</ref> * [[Mladen Matičević]], reditelj<ref name=mmaticevic1>[http://www.blic.rs/Kultura/Vesti/460544/Prica-o-geniju-Arsenu-Dedicu Priča o geniju Arsenu Dediću] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140804121336/http://www.blic.rs/Kultura/Vesti/460544/Prica-o-geniju-Arsenu-Dedicu |date=2014-08-04 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Aleksandar Nikolić; 27.04.2014.''<br>''“Svi su me pitali kako to da srpski reditelj snimi film o Arsenu Dediću? Kazao sam im da sam Jugosloven i da snimam film o jugoslovenskom kantautoru.”''</ref> * [[Irfan Mensur]], glumac<ref name=imensur1>[https://www.blic.rs/kultura/intervju-irfan-mensur-jednostavno-postojim-i-to-je-ono-sto-je-meni-najbitnije/rf034jg Intervju Irfan Mensur: Jednostavno - postojim, i to je ono što je meni najbitnije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230625122425/https://www.blic.rs/kultura/intervju-irfan-mensur-jednostavno-postojim-i-to-je-ono-sto-je-meni-najbitnije/rf034jg |date=2023-06-25 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Tatjana Nježić; 26.04.2023.''<br>''“I prvi intervju koji sam posle povratka iz inostranstva dao bio je veliki intervju u NIN-u, gde sam pričao – iako je to bilo bogohulno - o jugoslovenstvu, da ja ne mogu biti ništa drugo nego Jugosloven i da još verujem u jugoslovenstvo kojeg i dalje ima mnogo na sve strane, ali ljudi su osujećeni da to izgovore.”''</ref><ref name=imensur2>[https://nova.rs/zabava/showbiz/velika-ispovest-irfana-mensura-za-nova-rs/ Velika ispovest Irfana Mensura za Nova.rs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221021051349/https://nova.rs/zabava/showbiz/velika-ispovest-irfana-mensura-za-nova-rs/ |date=2022-10-21 }} Nova.rs ''Nemanja Lisinac; 24.03.2021.''<br>''“Prosto, ta neka multikulturalnost Sarajeva je nešto što me i danas opredeljuje kao jedinu varijantu mog bistvovanja, a to je da sam Jugosloven. Nekada, pre 20 godina, izgovoriti to u Srbiji bilo je bogohulno, ali ja se ni tada nisam odrekao jugoslovenstva i toga da sam Jugosloven, pa čak i po cenu toga da me izbrišu iz enciklopedije 'Ko je ko na Balkanu', što se i dogodilo”, priča Irfan Mensur u velikoj ispovesti za Nova.rs.''</ref><ref name=imensur3>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/intervju-dana/lose-sam-odigrao-principa Irfan Mensur: Loše sam odigrao Principa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020215526/https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/intervju-dana/lose-sam-odigrao-principa |date=2022-10-20 }} [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Tamara Nikčević; 08.08.2014.''<br>''Vidjela sam da ste u jednom intervjuu rekli kako, i nakon svega, ostajete nepopravljivi Jugosloven. Šta to danas znači? - “Jugoslavija i jugoslovenstvo moj su identitet, moja vera. U toj državi sam rođen, tu odrastao; na toj tradiciji sam vaspitavan, tako živeo. I, šta sada?! Uvek sam bio Jugosloven! Moj otac je musliman, majka katolkinja, maćeha pravoslavka; najstarijeg sina Filipa dobio sam u braku sa Ljiljanom Perović; sa Srnom Lango imam Pavla. I, nakon svega, osim Jugosloven, šta bih mogao da budem?! Pa, zar moja porodica nije Jugoslavija u malom?!”''</ref><ref name=imensur4>[https://mnemagazin.me/2015/03/08/irfan-mensur-moja-jugoslavija-jos-postoji/ Irfan Mensur: Moja Jugoslavija još postoji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221022175117/https://mnemagazin.me/2015/03/08/irfan-mensur-moja-jugoslavija-jos-postoji/ |date=2022-10-22 }} MNE magazin. ''Bojana Radonjić; 08.03.2015.''<br>''Rekli ste: “Do dana današnjeg ostao sam Jugosloven”. - “Znate šta, ja sam govorio da sam Jugosloven i u vrijeme kada to nije bilo popularno, kad je pogubno bilo reći da sam jugonostalgičar, ali sam ja uvijek pojašnjavao svoju jugonostalgiju.”''</ref><ref name=imensur5>[https://www.gloria.rs/zvezde/price/132189/irfan-mensur-emotivno-putovanje-kuci Irfan Mensur: Emotivno putovanje kući] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020223450/https://www.gloria.rs/zvezde/price/132189/irfan-mensur-emotivno-putovanje-kuci |date=2022-10-20 }} Gloria. ''Maja Gašić; 24.09.2018.''<br>''“Moram tako da kažem, jer sam ostao Jugosloven do kraja, mada je nekad bilo bogohulno biti jugonostalgičar.”''</ref><ref name=imensur6>[https://www.ekspres.net/pozoriste/intervju-irfan-mensur-kultura-je-vodilja-ka-uspehu-naroda Intervju, Irfan Mensur: Kultura je vodilja ka uspehu naroda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020223500/https://www.ekspres.net/pozoriste/intervju-irfan-mensur-kultura-je-vodilja-ka-uspehu-naroda |date=2022-10-20 }} Ekspres. ''Mirjana Mitrović; 01.06.2017.''<br>''“Mislili su da su veći Srbi od mene i da su zato vredniji kao ljudi, bez obzira na to što je Srbija u mene uložila milione dolara kroz posao i obrazovanje i bez obzira na to što se nikada nisam bavio politikom niti sam se izjašnjavao drugačije sem da sam Jugosloven, ne iz straha, već zato što se tako osećam.”''</ref><ref name=imensur7>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 316.<br>''“Mensur Irfan, glumac i režiser, član Jugoslovenskog dramskog pozorišta, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=imensur8>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 276.<br>''“Mensur M. Irfan, glumac, član Jugoslovenskog dramskog pozorišta u Beogradu (r. 19. I 1952, Sarajevo). Jugosloven.”''</ref> * [[Ognjenka Milićević]], rediteljka<ref name=omilicevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 335.<br>''“Milićević Ognjenka, reditelj, teatrolog i prevodilac. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Kokan Mladenović]], redatelj<ref name=kmladenovic1>[http://www.pressonline.rs/sr/vesti/Dnevni_magazin/story/184680/Jugosloveni+su+pro%C5%A1li+kao+Hazari.html Jugosloveni su prošli kao Hazari] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105030313/http://www.pressonline.rs/sr/vesti/Dnevni_magazin/story/184680/Jugosloveni+su+pro%C5%A1li+kao+Hazari.html |date=2012-01-05 }} Press Online. ''Rade Stanić; 03.11.2011.''</ref><ref name=kmladenovic2>[http://www.novossti.com/2012/10/fasizam-pocinje-od-jednog-prekrsaja/ Fašizam počinje od jednog prekršaja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013163926/http://www.novossti.com/2012/10/fasizam-pocinje-od-jednog-prekrsaja/ |date=2012-10-13 }} Novosti. ''Goran Plavšić; 08.10.2012.''</ref><ref name=kmladenovic3>[http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:318995-Kokan-Mladenovic-Fajront-u-balkanskoj-krcmi Kokan Mladenović: Fajront u balkanskoj krčmi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233204/https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:318995-Kokan-Mladenovic-Fajront-u-balkanskoj-krcmi |date=2022-12-29 }} [[Večernje novosti]]. ''Vukica Strugar; 12.02.2011.''</ref><ref name=kmladenovic4>[http://www.naslovi.net/2011-02-27/blic/kokan-mladenovic-placamo-cenu-estradizacije-nasih-zivota/2363702 Kokan Mladenović: Plaćamo cenu estradizacije naših života]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Naslovi.net ''Aleksandar Nikolić; 27.02.2011.''</ref> * [[Dragana Mrkić]], učiteljica glume, ranije glumica<ref name=dmrkic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 365.<br>''“Mrkić Dragana, glumica, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=dmrkic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 315.<br>''“Mrkić V. Dragana, glumica, slobodni umetnik (r. 23. I. 1966, Beograd). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ranko Munitić]], filmski kritičar i teoretičar<ref name=rmunitic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 367.<br>''“Munitić Ranko, filmski i TV scenarista, pisac o filmu i srodnim umetnostima, autor i voditelj radio i TV emisija; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=rmunitic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 315.<br>''“Munitić B. Ranko, pisac o filmu i srodnim umetnostima, filmski i TV scenarista, autor televizijskih i radio emisija; slobodni umetnik (r. 3. IV 1943, Zagreb). Jugosloven.”''</ref> * [[Dino Mustafić]], reditelj<ref name=dmustafic1>[https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/pozoriste/4081248-dino-mustafic-nakon-premijere-u-bdp-u-meni-je-ostao-neizbrisiv-identitet-jugoslovena Dino Mustafić nakon premijere u BDP: U meni je ostao neizbrisiv identitet Jugoslovena] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250403122425/https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/pozoriste/4081248-dino-mustafic-nakon-premijere-u-bdp-u-meni-je-ostao-neizbrisiv-identitet-jugoslovena |date=2025-04-03 }} [[Telegraf.rs]]. ''J. V.; 30.03.2025.''<br>''“Vrlo često naglašavam da sam u kulturalnom smislu Jugosloven, bez obzira što je ta zemlja geografski i politički nestala.”''</ref><ref name=dmustafic2>[https://twitter.com/mdinodino/status/887975511045156864 (Twitter status:) Živeći i radeći na Balkanu uvjerio sam se kako jedino identitarno i politički ima smisla biti Jugosloven!] MdinoDino@Twitter. ''Dino Mustafić; 20.07.2017.''</ref><ref name=dmustafic3>[https://www.danas.rs/kultura/dino-mustafic-kod-nas-se-nacionalizam-kao-pantljicara-uspinje-od-portira-do-akademika/ Dino Mustafić: Kod nas se nacionalizam kao pantljičara uspinje od portira do akademika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230101043711/https://www.danas.rs/kultura/dino-mustafic-kod-nas-se-nacionalizam-kao-pantljicara-uspinje-od-portira-do-akademika/ |date=2023-01-01 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 04.12.2022.''<br>''“Moje jugoslovenstvo je kulturni identitet, duhovni prostor kojeg živim intezivno. Ima tu i mog inata prema onim kojim je Jugoslavija postala psovka. Biti Jugoslaven danas nije samo politički stav veći je i etički. Svojevrsni vid otpora nacionalističkom ološu, možda jedna odgovornija forma antinacionalizma. Ako je nekom najvažnije da bude Hrvat ili Srbin ili Bošnjak po liniji svoje nacionalne pripadnosti, onda je potpuno prirodno da možete biti Jugoslaven po liniji svoje nadnacionalne pripadnosti.”''</ref> * [[Goran Paskaljević]], reditelj<ref name=gpaskaljevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 400.<br>''“Paskaljević Goran, filmski reditelj; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, Srbin.”''</ref><ref name=gpaskaljevic2>[https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp|issue:UB_00064_19920905|page:8 Jedan film dve zastave] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240324152716/https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp{{!}}issue:UB_00064_19920905{{!}}page:8 |date=2024-03-24 }} Nedeljna Borba, ''05/06.09.1992.'', str. 8.<br>''“Ja sam najpre filmadžija, pa Jugosloven, pa Srbin.”''</ref> * [[Borka Pavićević]], dramaturškinja<ref name=bpavicevic1>[https://rs.n1info.com/vesti/a497122-odrzana-komemoracija-borki-pavicevic/ Komemoracija Borki Pavićević: Vikala je iz sveg glasa – ne igraj se sa istinom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230103233515/https://rs.n1info.com/vesti/a497122-odrzana-komemoracija-borki-pavicevic/ |date=2023-01-03 }} N1 SRB. ''FoNet; 04.07.2019.''<br>''On je dodao da je Pavićević ostala Jugoslovenka, a da bi se danas u Jugoslaviji slavio Dan boraca i podsetio na stihove “Naša borba zahteva, kad se gine da se peva”.''</ref><ref name=bpavicevic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 346.<br>''“Pavićević V. Borka, dramaturg; umetnički direktor Beogradskog dramskog pozorišta (r. 5. VI 1947, Kotor). Jugoslovenka.”''</ref><ref name=bpavicevic3>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/jugoslavija-je-aktuelna-zbog-aktuelnih-politika Borka Pavićević: Jugoslavija je aktuelna zbog aktuelnih politika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221011074946/https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/jugoslavija-je-aktuelna-zbog-aktuelnih-politika |date=2022-10-11 }} [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Tamara Nikčević; 12.04.2017.''<br>''Ipak, kao Jugoslovenka, kao neko ko je rođen i ko je živio u “mraku socijalizma”, možete li zamisliti zajednicu čije bi “rotirajuće predsjedništvo”, pored “kralja ujedinitelja” Aleksandra Vučića, činili Bakir Izetbegović, Đorđe Ivanov, Kolinda Grabar-Kitarović, Filip Vujanović, Borut Pahor? Kakva bi to uopšte država bila? - “Mogu da zamislim samo jednu Jugoslaviju, u kojoj bi se ovi koji danas protestuju na beogradskim ulicama povezali sa ljudima iz kulture koji su svojevremeno potpisivali peticije protiv ministra Hasanbegovića, sa radnicima koji su peške iz Tuzle išli do granice sa Hrvatskom, sa… Ko piše o štrajku radnika u Bosni, taj želi da u Srbiju unese nered. Sećate li se toga? Takve rečenice su u to vreme izgovarali oni koji bi danas da prave nekakvu “staru Jugoslaviju plus Albanija”.”''</ref> * [[Josip Pejaković]], glumac<ref name=jpejakovic>[https://avaz.ba/lifestyle/kultura/169689/josip-pejakovic-u-trebinju-izveo-monodramu-ucerivanje Josip Pejaković u Trebinju izveo monodramu "Ućerivanje"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250120050038/https://avaz.ba/lifestyle/kultura/169689/josip-pejakovic-u-trebinju-izveo-monodramu-ucerivanje |date=2025-01-20 }} [[Dnevni avaz]]. ''P.M.; 20.03.2015.''<br>''Pejaković kaže da je monodrama „Ućerivanje“ imala dobar prijem i Hrvatskoj, mada je bilo negativne atmosfere zbog toga što se on izjasnio kao Jugosloven. „Kako neko ko se zove Josip može da se izjašnjava kao Jugosloven. Sve je kulminiralo incidentom tako da je prilikom izvođenja monodrame u Zadru i policija morala da osigurava,“ objasnio je Pejaković.''</ref> * [[Katarina Pejović]], dramaturškinja<ref name=kpejovic1>[https://nova.rs/kultura/katarina-pejovic-jedini-nacin-da-iskorenimo-fasizam-je-da-razumemo-te-ljude/ Katarina Pejović: Jedini način da iskorenimo fašizam je da razumemo te ljude] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230130022252/https://nova.rs/kultura/katarina-pejovic-jedini-nacin-da-iskorenimo-fasizam-je-da-razumemo-te-ljude/ |date=2023-01-30 }} Nova.rs. ''Suzana Sudar; 02.01.2022.''<br>''“Kao Stari Grci ili Rimljani, mi koji se osećamo Jugoslovenima smo vrsta u izumiranju.”''</ref> * [[Darko Perić]], glumac<ref name=dperic1>[https://www.b92.net/kultura/vesti.php?nav_category=268&yyyy=2018&mm=09&dd=24&nav_id=1447148 Najpoznatiji glumac iz Srbije u svetu: Samo Đoković i Modrić popularniji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221011233951/https://www.b92.net/kultura/vesti.php?nav_category=268&yyyy=2018&mm=09&dd=24&nav_id=1447148 |date=2022-10-11 }} [[B92]]. ''Tara Tomović; 24.09.2018.''<br>''“Ja sam rođen u Jugoslaviji. Sebe i dalje smatram Jugoslovenom.”''</ref> * [[Vladimir Pogačić]], reditelj<ref name=vpogacic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 437.<br>''“Pogačić Vladimir, filmski reditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=vpogacic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 372.<br>''“Pogačić M. Vladimir, filmski reditelj (r. 23. IX 1919, Karlovac). Jugosloven.”''</ref> * [[Radko Polič]], glumac<ref name=rpolic1>[https://www.blic.rs/zabava/vesti/radko-polic-bice-ponovo-jugoslavije/rpcc88w Radko Polič: Biće ponovo Jugoslavije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126045237/https://www.blic.rs/zabava/vesti/radko-polic-bice-ponovo-jugoslavije/rpcc88w |date=2022-11-26 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Simonida Milojković; 24.11.2013.''<br>''“Ja sam Jugosloven i znam da ćemo nekada, kad-tad, ponovo biti zajedno.”''</ref><ref name=rpolic2>[https://www.blic.rs/kultura/vesti/radko-polic-ostao-sam-jugosloven/bhgfyf9 Radko Polič: Ostao sam Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221112220630/https://www.blic.rs/kultura/vesti/radko-polic-ostao-sam-jugosloven/bhgfyf9 |date=2022-11-12 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Aleksandar Nikolić; 23.02.2014.''<br>''“Uvek ću govoriti da sam Jugosloven, makar me i vređali zbog toga, kaže slovenački glumac Radko Polič.”''</ref> * [[Mladen Popović]], dramaturg<ref name=mladenpopovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 445.<br>''“Popović Mladen, dramaturg; urednik Filmske redakcije RTS. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nenad Prokić]], dramaturg<ref name=nprokic1>[http://www.pobjeda.me/2013/09/02/intervju-nenad-prokic-srbija-je-pocela-da-se-trijezni/#.U8PFGd-KDIU Intervju – Nenad Prokić: Srbija je počela da se trijezni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230226005905/https://www.pobjeda.me/2013/09/02/intervju-nenad-prokic-srbija-je-pocela-da-se-trijezni/#.U8PFGd-KDIU |date=2023-02-26 }} [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]]. ''Dragan Banjac; 02.09.2013.''</ref> * [[Jovan Ristić (reditelj)|Jovan Ristić]], reditelj<ref name=jristic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 482.<br>''“Ristić Jovan, reditelj; pomoćnik gen. direktora TV Beograd; član Upravnog odbora RTS (od '96); član Glavnog odbora Jugoslovenske levice (JUL); preds. Udruženja estradnih radnika Srbije. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=jristic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 408.<br>''“Ristić P. Jovan, reditelj i urednik programa u TV Beograd; predsednik Udruženja estradnih radnika Srbije (r. 2. IV 1939, Beograd). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Ljubiša Ristić]], režiser<ref name=ljristic1>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/22/srpski/P00042103.shtm Ko je ovaj čovek? Ljubiša Ristić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304202521/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/22/srpski/P00042103.shtm |date=2016-03-04 }} [[Glas javnosti]]. ''Zorica Vulić; 21.04.2000.''<br>''“Nacionalnost - Jugosloven.”''</ref><ref name=ljristic2>[http://www.kurir-info.rs/ljubisa-ristic-trecerazredni-umetnici-su-stubovi-nase-kulture-clanak-1159757 Ljubiša Ristić: Trećerazredni umetnici su stubovi naše kulture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140208091536/http://www.kurir-info.rs/ljubisa-ristic-trecerazredni-umetnici-su-stubovi-nase-kulture-clanak-1159757 |date=2014-02-08 }} Kurir. ''Ljubomir Radanov; 02.01.2014.''<br>''“Ja sam Jugosloven. Dopalo se to nekom ili ne.”''</ref><ref name=ljristic3>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 482-483.<br>''“Ristić Ljubiša, pozorišni reditelj; predsednik Jugoslovenske udružene levice - JUL (od '95). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=ljristic4>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 408.<br>''“Ristić M. Ljubiša, reditelj; direktor Narodnog pozorišta u Subotici (r. 8. II 1947, Priština). Jugosloven.”''</ref> * [[Olga Savić]], glumica<ref name=olgasavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 495.<br>''“Savić Olga, glumica; član Jugoslovenskog dramskog pozorišta, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=olgasavic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 419.<br>''“Savić D. Olga, glumica, član Drame Jugoslovenskog dramskog pozorišta u Beogradu (r. 23, [sic!] I 1934, Loznica). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Egon Savin]], redatelj<ref name=esavin1>[https://www.vijesti.me/kultura/632655/jos-zivi-virtuelna-drzava-umjetnika-i-nostalgicara Još živi virtuelna država umjetnika i nostalgičara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230207014024/https://www.vijesti.me/kultura/632655/jos-zivi-virtuelna-drzava-umjetnika-i-nostalgicara |date=2023-02-07 }} [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Jelena Kontić; 29.11.2022.''<br>''“Ja sam Jugosloven po opredjeljenju, jer iako Jugoslavije nema, ja sam još živ”, kazao je u intervjuu za “Vijesti” poznati pozorišni reditelj Egon Savin.''</ref><ref name=esavin2>[https://elle.rs/Stav/Intervju/a14679/Egon-Savin-Materijalnim-bogatstvom-smo-opsednuti-toliko-da-preziremo-ljude-koji-nemaju-nista.html?page=2 Egon Savin: Materijalnim bogatstvom smo opsednuti toliko da preziremo ljude koji nemaju ništa!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221011003004/https://elle.rs/Stav/Intervju/a14679/Egon-Savin-Materijalnim-bogatstvom-smo-opsednuti-toliko-da-preziremo-ljude-koji-nemaju-nista.html?page=2 |date=2022-10-11 }} Elle Serbia. ''Tamara Nikčević; 20.11.2016.''<br>''“Jevrejin sam rođen u multietničkom Sarajevu, studirao u multietničkom Beogradu, volim multietnički Njujork i Pariz… Ateista sam, pa šta da budem do – Jugosloven?! Iako te države više nema, ja još – postojim.”''</ref> * [[Žorž Skrigin]], reditelj<ref name=žskrigin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 508.<br>''“Skrigin Georgije-Žorž, filmski reditelj i snimatelj; majstor umetničke fotografije; balet majstor; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=žskrigin2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 432.<br>''“Skrigin V. Georgije - Žorž, filmski reditelj i snimatelj; majstor umetničke fotografije; balet majstor; slobodni umetnik (r. 4. VIII 1910, Odesa, SSSR). Jugosloven.”''</ref> * [[Gorčin Stojanović]], reditelj<ref name=gstojanovic1>[https://www.novimagazin.rs/vesti/23219-najvise-jugoslovena-u-srbiji Najviše Jugoslovena u Srbiji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107224840/https://www.novimagazin.rs/vesti/23219-najvise-jugoslovena-u-srbiji |date=2023-01-07 }} Novi magazin. ''IJ; 16.09.2012.''<br>''“Beogradski pozorišni i filmski reditelj Gorčin Stojanović takođe se deklariše kao Jugosloven, iako to nije činio kada je ta ideologija bila dominantna: - Ideja jugoslovenstva nije politička, već pre svega kulturna. Bazirana je na povezivanju naroda koji imaju kulturne i jezičke srodnosti. Nema veze sa titoizmom i nije suprotna ni srpstvu, ni hrvatstvu. U pitanju je ideja koja je opstala kroz decenije, jer ne umiru ideje, već države, rekao je Stojanović.”''</ref><ref name=gstojanovic2>[http://www.blic.rs/Komentar/Bez-secera/214220/Iyu-naopako Iyu, naopako!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101031085846/http://www.blic.rs/Komentar/Bez-secera/214220/Iyu-naopako |date=2010-10-31 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Gorčin Stojanović; 29.10.2010.''<br>''“I, uzgred, ako je kome bitno, potpisnik se deklariše, otkako, hvala Bogu, nema Jugoslavije, kao - Jugosloven. Bez sentimenta, bez žala.”''</ref> * [[Abdurrahman Šalja]], glumac<ref name=asalja1>[https://pulse.rs/bekim-fehmiu-blistavo-i-strasno/ Bekim Fehmiu – Blistavo i Strašno] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208034724/https://pulse.rs/bekim-fehmiu-blistavo-i-strasno/ |date=2023-02-08 }} Pulse Magazin. ''Boban Savković; 16.06.2010.''<br>''“Kao i pokojni Abdurahman Šalja bio je Albanac ali i Jugosloven…u onom smislu Kusturičinih likova koji, mrtvi, odlaze nekuda na plutajućem ostrvu.”''</ref> * [[Rade Šerbedžija]], glumac, glazbenik<ref name=rserbedzija1>[http://arhiva.alo.rs/v-i-p/svetski-dzet-set/serbedzija-srecan-sam-sto-me-zovu-srbinom-iz-hrvatske-foto/59916 Šerbedžija: Srećan sam što me zovu Srbinom iz Hrvatske!] Alo.rs ''Jutarnji list; 01.07.2014.''<br>''“Istina je, ja se osećam različito. Nekada kao Jugosloven, zbog zemlje i naroda, drugo, kao hrvatski glumac, zagrebački dečko, kao što govorite, pričao sam kajkavski i još uvek tako govorim kad dođem u Zagreb, ali naravno da držim do svojih korena i do tog specijalnog mentaliteta Srbina iz Hrvatske. Kao i do svoje regije u kojoj sam rođen, a to je Lika, i to je nešto do čega mi je naročito stalo, kao uostalom i do Slavonije, u kojoj sam odrastao.”''</ref><ref name=rserbedzija2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 471.<br>''“Šerbedžija Rade, glumac i pozorišni reditelj; redovni profesor glume na Akademiji umetnosti u Novom Sadu (r. 27. VII 1946, Bunić, Titova Korenica). Jugosloven.”''</ref> * [[Slavko Štimac]], glumac<ref name=sstimac1>[https://www.danas.rs/kultura/slavko-stimac-biografija/#:~:text=Slavko%20%C5%A0timac%20je%20tokom%20cele,tek%20u%20odre%C4%91enim%20okolnostima%20poka%C5%BEu. Slavko Štimac: „Dobar čovek ne može biti lud“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240804003025/https://www.danas.rs/kultura/slavko-stimac-biografija/#:~:text=Slavko%20%C5%A0timac%20je%20tokom%20cele,tek%20u%20odre%C4%91enim%20okolnostima%20poka%C5%BEu. |date=2024-08-04 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''DanasOnline; 13.07.2024.''<br>''“Štimca predstavljaju kao srpsko-hrvatskog glumca, ali on sebe vidi kao Jugoslovena i Ličanina.”''</ref> * [[Feđa Štukan]], glumac<ref name=fstukan1>[https://www.danas.rs/kultura/promocija-knjige-blank-glumca-fedje-stukana-u-zrenjaninu/ Promocija knjige „Blank“ glumca Feđe Štukana u Zrenjaninu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221106064842/https://www.danas.rs/kultura/promocija-knjige-blank-glumca-fedje-stukana-u-zrenjaninu/ |date=2022-11-06 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''M. P.; 26.10.2022.''<br>''“Ja se i danas izjašnjavam kao Jugosloven, nemam problem da kažem da sam u Jugoslaviji naučio sve vrednosti kojima se vodim i danas, a na prvom mestu je ljudski kvalitet.”''</ref><ref name=fstukan2>[http://www.e-portal.ba/intervjui/7976-feda-stukan-jugosloven-sam-i-ponosim-se-svojom-domovinom Feđa Štukan: Jugosloven sam i ponosim se svojom domovinom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130411160843/http://www.e-portal.ba/intervjui/7976-feda-stukan-jugosloven-sam-i-ponosim-se-svojom-domovinom |date=2013-04-11 }} e-portal.ba ''08.04.2013.''<br>''“Kad već ne mogu da se izjasnim kao stanovnik planete zemlje, shvatio sam da je moja nacionalnost Jugosloven, i nepada mi na pamet da se toga stidim i odričem.”''</ref><ref name=fstukan3>[https://rs.n1info.com/kultura/intervju-fedja-stukan-novi-magazin/ Feđa Štukan: Iza podele i mržnje stoji religija i bogati se na našoj nesreći] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221113015556/https://rs.n1info.com/kultura/intervju-fedja-stukan-novi-magazin/ |date=2022-11-13 }} N1 SRB. ''Novi magazin; 09.09.2022.''<br>''“U Jugoslaviji su me naučili da volim sve ljude podjednako zato sa izjašnjavam kao Jugosloven.”''</ref> * [[Milutin Tatić]], glumac<ref name=mtatic1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 485.<br>''“Tatić S. Milutin - Mića, glumac (r. 29. V 1923. Niš). Srbin, Jugosloven.”''</ref> * [[Jelena Tinska]], glumica<ref name=jtinska>[https://twitter.com/JelenaTinska/status/1557072991657369600?cxt=HHwWgIC90dvo6psrAAAA (Twitter status:) ja sam rodjens u zemlji koje vise nema na mapi Ja sam Jugoslovenka i umrecu kao Jugoslovenka Ljupka oko pupka] JelenaTinska@Twitter. ''Jelena Tinska; 09.08.2022.''</ref> * [[Darko Trešnjak]], režiser<ref name=dtresnjak1>[https://www.glasamerike.net/a/1936843.html Trešnjak: Bilo bi lepo režirati na Balkanu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230602043134/https://www.glasamerike.net/a/1936843.html |date=2023-06-02 }} Glas Amerike. ''Helena Đorđević; 14.06.2014.''<br>''“Mi smo se preselili ovde 1976. i to je još uvek bila Jugoslavija i tako uvek kada me ljudi pitaju uvek kažem da sam Jugosloven jer je to jedina stvar koju sam znao.”''</ref> * [[Sergej Trifunović]], glumac<ref name=strifunovic1>[https://twitter.com/WhistlerDick/status/1203054199040294914?ref_src=twsrc%5Etfw (Twitter komentar:) Ne. Jugosloven, Levičar, Glumac i Srbin. S nadom da ću postati čovek. Tim redom.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101234715/https://twitter.com/WhistlerDick/status/1203054199040294914?ref_src=twsrc%5Etfw |date=2022-11-01 }} WhistlerDick@Twitter. ''Sergej Trifunović; 06.12.2019.''</ref> * [[Renata Ulmanski]], glumica<ref name=rulmanski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 597.<br>''“Ulmanski Renata, glumica. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=rulmanski2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 502.<br>''“Ulmanski M. Renata, glumica (r. 29. XI 1929, Zagreb). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Mlađa Veselinović]], glumac<ref name=mveselinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 609.<br>''“Veselinović Mladen-Mlađa, glumac i prevodilac. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Volk]], pozorišni i filmski kritičar<ref name=pvolk1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 619.<br>''“Volk Petar, pozorišni i filmski kritičar, teoretičar i istoričar; profesor Fakulteta dramskih umetnosti, Bg. (za pr. Istorija filma); šef Katedre za teoriju i istoriju. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Aljoša Vučković]], glumac<ref name=avuckovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 623.<br>''“Vučković Aljoša, glumac, član pozorišta "Atelje 212", Bg. (od '74). [...] P: Hrvat, Jugosloven.”''</ref> * [[Dušan Vuksan]], dizajner, univ. profesor<ref name=dvuksan1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 635.<br>''“Vuksan Dušan, industrijski dizajner; docent na Fakultetu primenjenih umetnosti i dizajna, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Stjepan Zaninović]], reditelj<ref name=szaninovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 639.<br>''“Zaninović Stjepan, filmski reditelj i scenarista. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=szaninovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 539.<br>''“Zaninović V. Stjepan, filmski reditelj i scenarista (r. 4. III 1926, Herceg Novi). Jugosloven.”''</ref> * [[Stevo Žigon]], glumac<ref name=szigon1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 649.<br>''“Žigon Stevo, glumac i reditelj. […] P: Jugosloven; […].”''</ref><ref name=szigon2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 547.<br>''“Žigon Š. Stevo, glumac i reditelj; generalni sekretar Saveza udruženja dramskih umetnika Jugoslavije (r. 8. XII 1926, Ljubljana). Jugosloven.”''</ref> * [[Milan Žmukić]], filmski producent, revolucionar<ref name=mzmukic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 656.<br>''“Žmukić Milan, predsednik Organizacionog odbora BITEF-a; preds. Organizacionog odbora Filmskog festivala u Herceg Novom. […] P: Jugosloven.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Vjekoslav Afrić.jpg|Vjeko Afrić Datoteka:Неда Арнерић.jpeg|Neda Arnerić Datoteka:Ivan Bekjarev 2019.jpg|Ivan Bekjarev Datoteka:Adam i berberin prvi ljudi, Jakova Ignjatovića, SNP, 18.11.1969, Ivan Hajtl kao Maksa Svilokosić i Jelica Bjeli kao Fema.jpg|Jelica Bjeli Datoteka:Dragan Bjelogrlic (cropped).jpg|Dragan Bjelogrlić Datoteka:Tanja Bošković, 1975.jpg|Tanja Bošković Datoteka:Karlo Bulic.jpg|Karlo Bulić Datoteka:Бранко Цвејић.jpeg|Branko Cvejić Datoteka:Svetozar Cvetković crop.jpg|Svetozar Cvetković Datoteka:Borivoj Dovniković Bordo 2017.jpg|Borivoj Dovniković Datoteka:OIFF 2015-07-18 212827 - Srđan Dragojević.jpg|Srđan Dragojević Datoteka:Jasna Đuričić, glumica.jpg|Jasna Đuričić Datoteka:Predrag Ejdus 2021 stamp of Serbia.jpg|Predrag Ejdus Datoteka:Odissea Bekim Fehmiu.jpg|Bekim Fehmiu Datoteka:Greta, stranica 89, drama, Boris Isaković, foto M. Polzović.jpg|Boris Isaković Datoteka:Ita Rina v zrelih letih.jpg|Ita Rina Datoteka:Stefan Kapicic by Gage Skidmore.jpg|Stefan Kapičić Datoteka:Мима Караџић Стара Пазова.png|Mima Karadžić Datoteka:Mirjana Karanović Requiem for Mrs. J. Press Conference Berlinale 2017.jpg|Mirjana Karanović Datoteka:Milenko Maricic 1.jpg|Milenko Maričić Datoteka:Ognjenka Milićević, profesor i dekan FDU.tif|Ognjenka Milićević Datoteka:Ranko Munitic (1943-2009), 1989.jpg|Ranko Munitić Datoteka:Dino Mustafić (cropped).jpg|Dino Mustafić Datoteka:Inaugurazioa (8673787301) (cropped).jpg|Goran Paskaljević Datoteka:Borka Pavićević (34479274674).jpg|Borka Pavićević|Borka Pavićević Datoteka:Darko Peric BW.jpg|Darko Perić Datoteka:Radko Polič 2015.jpg|Radko Polič Datoteka:RS013-15.jpg|Jovan Ristić Datoteka:Portrait of Ljubiša Ristić.jpg|Ljubiša Ristić Datoteka:Egon Savin, foto B. Lučić.jpg|Egon Savin Datoteka:Žorž Skrigin (1943).jpg|Žorž Skrigin Datoteka:Rade Serbedzija 2016-mc.rs.jpg|Rade Šerbedžija Datoteka:Slavko Stimac polovinom 80-ih.jpg|Slavko Štimac Datoteka:Stevan Kragujevic, Mica Tatic i Acim, 1975.jpg|Milutin Mića Tatić Datoteka:Sergej Trifunović.png|Sergej Trifunović Datoteka:Renata Ulmanski, 2019.jpg|Renata Ulmanski Datoteka:Aljoša_Vučković_2017_(cropped).jpg|Aljoša Vučković Datoteka:Stevo Žigon 1969 1.jpg|Stevo Žigon </gallery> </div> == Fotografija == * [[Ivo Eterović]], fotograf<ref name=ieterovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 134.<br>''“Eterović Ivo, fotograf; majstor fotografije FSJ i Hin EFIAP. […] P: Hrvat, Jugosloven.”''</ref> * [[Stevan Kragujević]], fotoreporter<ref name=skragujevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 251.<br>''“Kragujević Stevan, fotograf. […] P: Jugosloven srpske narodnosti, pravosl.”''</ref> * [[Rizo Šurla]], fotograf, partizan<ref name=rsurla1>[https://www.youtube.com/watch?v=CSM_Fpjh-dI Ljudi - Fotograf Rizo Širla (Ulcinj, 1971.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019223450/https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=CSM_Fpjh-dI |date=2022-10-19 }} YouTube. ''Srđan Karanović; Jugoslavija 1972.''<br>''“I, da Vam kažem još: sad kad je bio popis stanovništva, pita što osjećam. Ja [se] osjećam kao Jugoslaven, drugo ništa, šta imam da... ostajem Jugoslaven.”''</ref><ref name=rsurla2>[https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/2700/rts-trezor/4883292/ljudi---fotograf.html Ljudi - Fotograf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111100935/https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/2700/rts-trezor/4883292/ljudi---fotograf.html |date=2023-01-11 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''10.08.2022''<br>''“Jugosloven po ubeđenju, ovaj navijač splitskog Hajduka u emisiji priča o svom životu u Ulcinju.”''</ref><ref name=rsurla3>[https://slobodnadalmacija.hr/vijesti/regija/rizo-surla-afrojugoslaven-iz-ulcinja-nasa-zemlja-je-sto-se-tice-ravnopravnosti-vjerojatno-jedinstvena-u-svijetu-a-medusobna-mrznja-nedokuciva-je-glupost-1161912 Rizo Šurla, Afrojugoslaven iz Ulcinja: Naša zemlja je što se tiče ravnopravnosti vjerojatno jedinstvena u svijetu, a međusobna mržnja nedokučiva je glupost] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111101941/https://slobodnadalmacija.hr/vijesti/regija/rizo-surla-afrojugoslaven-iz-ulcinja-nasa-zemlja-je-sto-se-tice-ravnopravnosti-vjerojatno-jedinstvena-u-svijetu-a-medusobna-mrznja-nedokuciva-je-glupost-1161912 |date=2023-01-11 }} [[Slobodna Dalmacija]]. ''PSD; 24.01.2022.''<br>''“Rizo Šurla ime je i prezime čovjeka koji se najpreciznije može staviti u grupu Afrojugoslavena, iako se on čitav život osjećao kao Jugoslaven, odnosno Crnogorac koji je rođen u Ulcinju i čitav život je proveo u tome primorskom gradu.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Stevan Kragujević, portret, okt. 1976.jpg|Stevan Kragujević Datoteka:Rizo Šurla crop.jpg|Rizo Šurla </gallery> </div> == Književnost i pjesništvo== * [[Olja Alvir]], književnica<ref name=oalvir1>[https://dunav.at/partizanski-filmovi-poetika-otpora-i-nade/ Partizanski filmovi – poetika otpora i nade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126234518/https://dunav.at/partizanski-filmovi-poetika-otpora-i-nade/ |date=2022-11-26 }} Dunav.at ''23.10.2019.''<br>''“Jedna od studentica dobro posjećenih predavanja na Bečkom univerzitetu koju je takođe zainteresovala solidarnosti i zajedništvo protagonista partizanskog filma, jeste Olja Alvir. Mlada spisateljica koja u Beču živi od djetinjstva i čiji su roditelji izbjegli iz Bosne, samu sebe naziva Jugoslovenkom i time pokazuje simpatiju za zemlju čija je osnova bilo zajedništvo svih njenih naroda i narodnosti, a koja je, kako se tvrdilo, nastala u antifašističkoj borbi.”''</ref> * [[Ivo Andrić]], književnik i diplomata<ref name=mristic-iandric-odavico>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 182.<br>''“Poznato mi je da je Marko Ristić javno istupio nakon popisa (u »Politici« 27. IV 1971.) i obrazložio zašto se deklarirao kao Jugoslaven, zbog čega misli da to nije nikakav unitarizam: jer se isto tako osjećao kad je istupao za rješenje hrvatskog pitanja u staroj Jugoslaviji. I Ivo Andrić se tada također upisao kao Jugoslaven. I Oskar Davičo.”''</ref><ref name=iandric2>Tošović, Branko: Strane svijeta u Andrićevom životu i stvaralaštvu, u: Kuzmanović, Rajko (ur.): Andrić između Istoka i Zapada. Banja Luka 2022, str. 143.<br>''„Nemamo podataka o tome da li se Andrić konfesionalno izražavao drugačije nego što to nalazimo u njegovim školskim i studentskim dokumentima (kao katolik), ali imamo podataka da se nacionalno drugačije opredjeljuje – od 1951. pa do smrti kao Srbin (u ličnoj karti, vjenčanici, vojnoj knjižici...) i Jugosloven (u popisu stanovništva 1971).“''</ref> * [[Vladimir Arsenijević]], književnik<ref name=varsenijevic1>[http://www.tportal.hr/komentari/komentatori/201171/O-pasosu-i-putovnici.html#CommentPaging,P:1 O pasošu i putovnici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305011755/http://www.tportal.hr/komentari/komentatori/201171/O-pasosu-i-putovnici.html#CommentPaging,P:1 |date=2016-03-05 }} tportal.hr ''Vladimir Arsenijević; 26.06.2012.''<br>''“Vjerujem da je to razlog zbog kog mi je oduvijek bilo znatno lakše identificirati se kao Jugoslaven.”''</ref> * [[Anton Aškerc]], pesnik<ref name=aaskerc1>Aškerc, Anton: [https://dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-YNVE4FUC/ecf67f53-f5ca-416a-a350-bc79be7c6661/PDF Hrvaški »Salon«.], u: Ljubljanski zvon, god. 19 br. 2 (1899), str. 132.<br>''“Zakaj nismo vsaj vsi Jugoslovani edini v jeziku, v književnosti in umetnosti? Čemu se cepimo in slabimo sami? Čemu? . . .”''</ref> * [[Goran Babić]], književnik<ref name=gbabic1>[https://www.portalnovosti.com/povratak-otpisanoga Povratak otpisanoga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241119022141/https://www.portalnovosti.com/povratak-otpisanoga |date=2024-11-19 }} Portal Novosti. ''Marko Pogačar; 18.11.2024.''<br>''“Babić je, bez obzira na u mladosti kritičan stav prema elementima sistema, pa i efemerne rubno "proljećarske" devijacije, deklarirani Jugoslaven i komunist, viđen kao "zadrti šuvarovac" i partijski element koji se zacrtane politike, bez veće osjetljivosti za detalje, nije libio provoditi u praksi, te je oštar kritičar hrvatskog nacionalizma u najrazličitijim njegovim pojavnim oblicima.”''</ref><ref name=gbabic2>[https://www.laguna.rs/laguna-bukmarker-goran-babic-ne-verujem-u-sistem-u-kojem-fukara-moze-legalno-unos-21212.html Goran Babić: Ne verujem u sistem u kojem fukara može legalno da pogubi genija] Laguna. ''Branko Rosić; 10.06.2022.''<br>''Meni deluje da ste ostali zauvek Jugosloven iz Hrvatske? - "Pa ja i jesam (ili si tako samo umišljam) daleki nastavljač one hrvatske tradicije koja je u Beogradu vidjela Pijemont, kulu svjetilju južnoga slavenstva, svijetlu tačku na kraju hiljadugodišnjeg tunela kojoj su hrlili ne samo Juraj Križanić („Đuro“ u predratnom izdanju srpske akademije) i onaj Flacijus iz Lobina, koji je svoje protestantske knjige (vidjeti spise Franje Bučara) htio štampati i na ćirilici."''</ref><ref name=gbabic3>[https://www.telegram.hr/kultura/veliki-povratak-i-autobiografija-gorana-babica-divnog-pjesnika-koji-je-godinama-prije-rata-najavljivao-apokalipsu/ Veliki povratak i autobiografija Gorana Babića, divnog pjesnika i mračnog proroka koji je godinama prije rata najavljivao apokalipsu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221117044942/https://www.telegram.hr/kultura/veliki-povratak-i-autobiografija-gorana-babica-divnog-pjesnika-koji-je-godinama-prije-rata-najavljivao-apokalipsu/ |date=2022-11-17 }} telegram.hr ''Dragan Markovina; 06.06.2022.''<br>''“Goran Babić je čovjek o kojem se u Hrvatskoj temeljito šutjelo godinama. Književnik, ljevičar, pripadnik Šuvarove lijeve frakcije u SKH, divan pjesnik i mračni prorok koji je godinama prije rata najavljivao apokalipsu, glavni urednik umnogome ozloglašenog Oka, Mostarac zavičajem iz Opuzena i doline Neretve, školski drug Slobodana Praljka i uvjereni Jugoslaven, na kraju je početkom 1991. otišao iz Zagreba u Beograd, da se nikad ne vrati.”''</ref><ref name=gbabic4>[https://www.vijesti.me/kultura/674792/otvoreno-djelo-velikog-pjesnika Otvoreno djelo velikog pjesnika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230926034603/https://www.vijesti.me/kultura/674792/otvoreno-djelo-velikog-pjesnika |date=2023-09-26 }} [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Kultura Vijesti; 23.09.2023.''<br>''“Veliki Jugosloven i antinacionalista početkom ratnih sukoba 1991. napušta Hrvatsku i dolazi u Beograd.”''</ref> * [[Vladislav Bajac]], književnik<ref name=vbajac1>[https://kaleidoskop-media.com/knji%C5%BEevnost/Vladislav-Bajac Bajac: Sumnja je moje prirodno stanje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208072328/https://kaleidoskop-media.com/knji%C5%BEevnost/Vladislav-Bajac |date=2023-02-08 }} Kaleidoskop. ''Jelena Pavlović; 16.03.2017.''<br>''“Nisam nikakav jugonostalgičar niti nostalgičar, ali jesam Jugosloven.”''</ref> * [[Zorica Bajin-Đukanović]], pjesnikinja<ref name=zbajindjukanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 30.<br>''“Bajin-Đukanović Zorica, književnik i fotograf; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=zbajindjukanovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 30.<br>''“Bajin - Đukanović Lj. Zorica, likovni umetnik fotografije, pesnik, slobodni umetnik (r. 30. VII 1952, Mostar). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vjera Benkova]], književnica<ref name=vbenkova1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 40.<br>''“Benkova Vjera, pisac i književni prevodilac; novinar, saradnik Slovačke redakcije Radio N. Sada (od '80). […] P: Slovakinja jugosl. porekla..”''</ref> * [[Oto Bihalji Merin]], književnik, istoričar umetnosti<ref name=obihaljimerin1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 41.<br>''“Bihalji D. Oto, književnik, istoričar umetnosti (r. 3. I. 1904, Zemun). Jugosloven.”''</ref> * [[Laslo Blašković]], književnik<ref name=lblaskovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 48.<br>''“Blašković Laslo, književnik; sekretar Društva književnika Vojvodine. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Milenko Bodirogić]], književnik i izdavač<ref name=mbodirogic1>[https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/4/18/bodirogic-zemlje-nastale-raspadom-jugoslavije-prepune-su-mrznje-i-straha Bodirogić: Zemlje nastale raspadom Jugoslavije prepune su mržnje i straha] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020212201/https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/4/18/bodirogic-zemlje-nastale-raspadom-jugoslavije-prepune-su-mrznje-i-straha |date=2022-10-20 }} [[Al Jazeera Balkans]]. ''Nedim Sejdinović; 18.04.2020.''<br>''“Ja sam jednostavno Jugosloven i to je tako, niko ne može iz svoje kože.”''</ref><ref name=mbodirogic2>[https://www.vreme.com/vreme/sanjali-najbolji-rasturili-najgori/ Sanjali najbolji, rasturili najgori] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020212819/https://www.vreme.com/vreme/sanjali-najbolji-rasturili-najgori/ |date=2022-10-20 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Nedim Sejdinović; broj 1590, 24.06.2021.''<br>''“Ono za čime žalim jesu procesi i principi na kojima je nastajala ta zemlja, a oni su bili beskompromisno emancipatorski i prvi put su nam se dogodili na ovim prostorima. U tom smislu ja sam naprosto Jugosloven bez Jugoslavije”, kaže Bodirogić.''</ref> * [[Milena Bogavac]], književnica, dramaturškinja<ref name=mbogavac1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/kolumne-milene-bogavac-od-6-decembra-svakog-ponedeljka-u-danasu/ Kolumne Milene Bogavac – od 6. decembra svakog ponedeljka u Danasu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230120210820/https://www.danas.rs/vesti/drustvo/kolumne-milene-bogavac-od-6-decembra-svakog-ponedeljka-u-danasu/ |date=2023-01-20 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Danas Online; 05.12.2021.''<br>''“Deklariše se kao feministikinja, antifašistkinja, Jugoslovenka i borkinja za ljudska prava.”''</ref> * [[Nevena Bojičić]], književna kritičarka<ref name=nbojicic1>[https://twitter.com/nevenawednesday/status/1122651234312310785 (Twitter status:) JA SAM : ⚪ straight ⚪ gay ⚪ bisexual 🔘 Jugoslovenka] NevenaWednesday@Twitter. ''Nevena Bojičić; 29.04.2019.''</ref> * [[Dušan Cicvara]], književnik i filmski kritičar<ref name=dcicvara1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 70.<br>''“Cicvara Dušan, novinar i književnik. […] P: Jugosloven srpskog porekla, […].”''</ref><ref name=dcicvara2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 65.<br>''“Cicvara R. Dušan, novinar i književnik (r. 30. I 1964). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Milan Ćurčin]], pjesnik<ref name=mcurcin1>[https://lobisti.rs/2023/08/04/curcin-knjizevnik-i-urednik/ Ćurčin – književnik i urednik] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230816000403/https://lobisti.rs/2023/08/04/curcin-knjizevnik-i-urednik/ |date=2023-08-16 }} Lobisti.rs. ''Miodrag Skundric; 04.08.2023.''<br>''“Znameniti Pančevac, patriota, doktor nauka, liberal, pesnik, diplomata, novinar, Jugosloven.”''</ref> * [[Oskar Davičo]], književnik i pesnik<ref name=mristic-iandric-odavico/><ref name=odavico1>[https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:375302-Spomen-ploca-Oskaru-Davicu Spomen ploča Oskaru Daviču] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221117034357/https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:375302-Spomen-ploca-Oskaru-Davicu |date=2022-11-17 }} [[Večernje novosti]]. ''V. N.; 12.04.2012.''<br>''“Ne napuštajući nikad i ni na koji način svoju pripadnost Srbiji, njenom narodu i njenoj literaturi, o čemu ponajbolje svedoči njegova veličanstvena „Srbija“, on je istovremeno bio gorljivi Jugosloven, internacionalista, koji nije podnosio niti jedan od naših brojnih minijaturnih i nepodnošljivih nacionalizama - istakao je Goran Babić.”''</ref> * [[Ivan Ergić]], pjesnik, ranije nogometaš<ref name=iergic1>[http://www.tportal.hr/showtime/tv/338368/Ergic-kod-Stankovica-glas-razuma-usred-euforije.html Ergić kod Stankovića - glas razuma usred euforije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151024062841/http://www.tportal.hr/showtime/tv/338368/Ergic-kod-Stankovica-glas-razuma-usred-euforije.html |date=2015-10-24 }} tportal.hr ''Zrinka Pavlić; 15.06.2014.''<br>''“Em se drznuo kritizirati nogomet u ovo doba koje mnogi doživljavaju kao doba obavezne nacionalne konsolidacije (koja je također predmet Ergićeve kritike), em je s priličnim negodovanjem govorio o uplitanju nacionalizma i religije u sport, em je bez imalo ustezanja izjavio da se izjašnjava kao Jugoslaven.”''</ref><ref name=iergic2>[https://www.novilist.hr/ostalo/kultura/ivan-ergic-katastrofalno-je-sto-su-nogometasi-uzor-mladima/?meta_refresh=true Ivan Ergić: Katastrofalno je što su nogometaši uzor mladima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230110014230/https://www.novilist.hr/ostalo/kultura/ivan-ergic-katastrofalno-je-sto-su-nogometasi-uzor-mladima/?meta_refresh=true |date=2023-01-10 }} [[Novi list]]. ''Ladislav Tomičić; 18.08.2013.''<br>''“Ja jesam Srbin, ali u kulturalnom smislu uvijek ću biti Jugosloven, kao što danas netko drugi pored pripadnosti svojoj naciji takođe može biti europejac ili nešto treće.”''</ref><ref name=iergic3>[https://www.reprezentacija.rs/ivan-ergic-poslednji-koji-je-ugasio-svetlo-i-otpevao-hej-sloveni/ Ivan Ergić, poslednji koji je ugasio svetlo i otpevao “Hej Sloveni”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230110015732/https://www.reprezentacija.rs/ivan-ergic-poslednji-koji-je-ugasio-svetlo-i-otpevao-hej-sloveni/ |date=2023-01-10 }} reprezentacija.rs ''Admin; 18.05.2019.''<br>''“Ja sam po tom pitanju uvek bio ležeran, nisam se smatrao ništa manjim Srbinom ako sam istovremeno i Jugosloven.”''</ref><ref name=iergic4>[https://winestyle.rs/2019/ivan-ergic/ Ivan Ergić, Zanimanje – tragalac] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230922024213/https://winestyle.rs/2019/ivan-ergic/ |date=2023-09-22 }} WineStyle. ''Tamara Marković; 03.11.2019.''<br>''“Kada sam u Švajcarskoj osećam se daleko više kao Jugosloven ili Srbin. A kada sam ovde, nemam takav doživljaj. Recimo da mi se taj osećaj pojača kada sam u nekoj drugoj sredini. Za mene je identitet stvar kulturnog, a ne etničkog konteksta.”''</ref> * [[Zdenka Feđver]], književnica<ref name=zfedjver1>[https://www.xxzmagazin.com/jugoslovenka Jugoslovenka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221029220240/https://www.xxzmagazin.com/jugoslovenka |date=2022-10-29 }} XXZ magazin. ''Zdenka Feđver; 25.01.2021.''<br>''Nacionalnost, Jugoslovenka? - “Da.”''</ref> * [[Frida Filipović]], književnik<ref name=ffilipovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 136.<br>''“Filipović Frida, književnik i književni prevodilac. […] P: Jugoslovenka jevrejskog porekla, […].”''</ref><ref name=ffilipovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 129.<br>''“Filipović F. Frida, književnik i prevodilac (r. 3. II 1913, Sarajevo). Jugoslovenka jevrejskog porekla, […].”''</ref> * [[Hristo Georgijevski]], književnik<ref name=hgeorgijevski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 144-145.<br>''“Georgijevski Hristo, redovni profesor Filološkog fakulteta, Bg. (za pr. Makedonska književnost i Književnost za decu). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=hgeorgijevski2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 136.<br>''“Georgijevski B. Hristo, profesor Filološkog fakulteta u Beogradu; pesnik (r. 24. X 1943, Kumanovo). Jugosloven.”''</ref> * [[Vesna Goldsworthy]], književnica<ref name=vgoldsvorti1>[https://elevate.airserbia.com/Elevate_okt2019/36/?fbclid=IwAR3V0m_NfYZE1g3b5Xc7OSc-eSpHEkzpqBcHmKX4uQzIpzNPxICTw3MGyoQ Bilo jednom u Londonu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101185457/https://elevate.airserbia.com/Elevate_okt2019/36/?fbclid=IwAR3V0m_NfYZE1g3b5Xc7OSc-eSpHEkzpqBcHmKX4uQzIpzNPxICTw3MGyoQ |date=2022-11-01 }} Elevate. ''str. 36/37, oktobar 2019.''<br>''“Panelisti su se takođe dotakli različitih slojeva identiteta, pa je tako književnica Goldsvorti za sebe rekla da je i Srpkinja i Jugoslovenka, kao i Britanka.”''</ref><ref name=vgoldsvorti2>[https://www.anarussellomaljev.com/post/once-upon-a-time-in-london Once upon a time in London] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230330090505/https://www.anarussellomaljev.com/post/once-upon-a-time-in-london |date=2023-03-30 }} (na engleskom) anarussellomaljev.com ''Ana Russell-Omaljev, 12.10.2020.''<br>''“The panellists also touched on different layers of identity, with writer Goldsworthy saying that she is both Serbian and Yugoslav, as well as British.”''</ref> * [[Dragojla Jarnević]], književnica, pedagoginja<ref name=djarnevic-itrnski>Bartolac, Ivana: [https://hrcak.srce.hr/en/file/504498 Dragojla Jarnević-prva dama ilirizma], u: Varaždinski učitelj, god. 9. br. 21 (2026), str. 7.<br>''“Budući da su stihovi bili potpisani imenom „Ilir iz Hrvatske“, Dragojla tada njoj nepoznatom autoru odgovara na hrvatskom jeziku te se potpisuje kao „Ilirkinja iz Karlovca“ […]. […]. Upoznavši u Grazu „Ilira iz Hrvatske“, odnosno Ivana Trnskog, Dragojla postaje nacionalno osviještena i „gorljiva domoljupka“ […].”''</ref><ref name=djarnevic1>Detoni-Dujmić, Dunja: [https://hbl.lzmk.hr/clanak/jarnevic-dragojla Jarnević, Dragojla] Hrvatski biografski leksikon (1983–2026), mrežno izdanje. ''Leksikografski zavod Miroslav Krleža; 2026.''<br>''“Ponekad se potpisivala Dragoila J……ćeva, Ilirkinja iz Karlovca, Il. iz K., Dragoila J., Drag. Jarnj. te Drag. Jarnevićeva.”''</ref> * [[Mustafa Karahasan]], književnik<ref name=mkarahasan1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 305.<br>''“Karahasan Mustafa, novinar i književnik, član Glavnog odbora SSRN Makedonije, rez. poručnik, r. 1920 u Skoplju, Jugosloven (pripadnik turske manjine).”''</ref> * [[Danilo Kiš]], književnik<ref name=dkis1>Popov, Jovan: [https://polja.rs/wp-content/uploads/2016/01/selection11-26.pdf Jež i jorgovan. Skica za uporedni portret Aleksandra Tišme i Danila Kiša] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230202074425/https://polja.rs/wp-content/uploads/2016/01/selection11-26.pdf |date=2023-02-02 }}, u: Polja, br. 416 (2001), str. 67.<br>''“Deceniju i po kasnije, u poslednjoj godini svog života, i jednoj od poslednjih njegove zemlje, on objašnjava zašto se ne izjašnjava kao srpski pisac: »u inostranstvu jedva i to znaju šta je Jugosloven, a kamoli Srbin«. Izgovor je lakonski, a i vreme koje sledi veoma brzo će ga demantovati – Evropa će se naprasno zainteresovati za Srbe, na žalost ne na način na koji bismo voleli. Malo dalje, međutim, Kiš precizira da je nacionalnost Jugosloven »jedina tačna oznaka onoga što jesam«.”''</ref> * [[Božo Koprivica]], književnik<ref name=bkoprivica1>[https://www.monitor.co.me/u-fudbalu-nema-nacionalizma/ U fudbalu nema nacionalizma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230205195241/https://www.monitor.co.me/u-fudbalu-nema-nacionalizma/ |date=2023-02-05 }} Monitor. ''Nastasja Radović; 16.07.2010.''<br>''Vi ste Jugosloven? - “Bio i ostao.”''</ref><ref name=bkoprivica2>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/06/16/srpski/I01061501.shtml Ratni i antiratni profiteri kao savest naroda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013000115/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/06/16/srpski/I01061501.shtml |date=2012-10-13 }} [[Glas javnosti]]. ''Radmila Radosavljević; 15.06.2001.''<br>''Još se izjašnjavate kao Jugosloven iz države koja više ne postoji? - “Da. Jer, sve jeste i sve postoji, ako voliš.”''</ref> * [[Miroslav Krleža]], književnik i enciklopedista<ref name=mkrleza1>Cvitković, Ivan: Krleža, Hrvati i Srbi. Sarajevo 1991, str. 7.<br>''Bio sam dobar Jugoslaven i danas sam to, isticao je 1976. godine.''</ref><ref name=mkrleza2>Matvejević, Predrag: Granice i sudbine. O jugoslavenstvu prije i poslije Jugoslavije. Zagreb 2015, str. 267.<br>''“Često to meni negiraju, a ja sam Jugoslaven ali ne iz perspektive Aleksandra Karađorđevića ni Pere Živkovića.“''</ref> * [[Josip Kundek]], pesnik, misionar<ref name=jkundek1>Rogić Musa, Tea: [https://hbl.lzmk.hr/clanak/kundek-josip Kundek, Josip] Hrvatski biografski leksikon, mrežno izdanje (1983–2026). ''Leksikografski zavod Miroslav Krleža; 2026.''<br>''“U pjesmi Slavoglasje petrinske vile (1836) prvi se put naziva Ilirom i piše na štokavskome s dijakritičkim znakovima po uzoru na pravopisna rješenja Lj. Gaja. […] Potpisivao se i kao Ilir iz naroda hrvatskoga..”''</ref> * [[Zofka Kveder]], književnica<ref name=zkveder1>Свирчев, Жарка: [https://journal.knjizenstvo.rs/index.php/knjizenstvo/article/view/271/267 Југославенска жена – форум модерне списатељице], у: Књиженство, год. 5 br. 5 (2015).<br>''“Словенке ме неће више, Хрватице ме не признају још за „своју“, Српкиње такође не. Истина је, да то понекад боли, али ми такође даје снагу да останем што сам: Југославенка.”''</ref> * [[Jožef Levičnik]], književnik, glazbenik<ref name=jlevicnik1>Levičnik, Jos.: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QaccENhzGg35hRmnb9yFo3SLREBOBqOomsOTGd645l8gUHnwOowaq-Bz9wNiHxHS97720IL1fz_RBRRGlidt4kQeciu7Ox_VSt5uCk5NEhZPhSdtwRX9rMRh92WXgmvc266InpUgvRlGZkSJjLEXCT1MwD0Hym5GEzeuh_aocsT2TydcsZPS0_jHqVOvQaSOTVbdzP7hgANACT37qAJt7N_hgIBYUj9n73fPNaM7G-P_vnRTOFjH0PwYPJ0-VWt4UO6Cj_OvSrlsufnHK5C4cBe3R-jcqzr9mYBwGvJ2rNW1zHbFTKY Kteri narod je najbolj izobražen v Evropi?], u: Novice gospodarske, obertniške in narodne, tečaj XVI. list 49 (08.12.1858), str. 390.<br>''“Mi Jugoslaveni („divji narod“, se vé da!) navadno čakamo, da nas smert sama pokosi.”''</ref> * [[Milenko Maticki]], književnik, novinar<ref name=mmaticki1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 313.<br>''“Maticki Milenko, književnik; urednik "Politikinog" podlistka "Politika za decu". […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=mmaticki2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 273.<br>''“Maticki S. Milenko, književnik i novinar, urednik podlistka Politike - Politika za decu (r. 4. VIII 1936, Margita, Plandište). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Predrag Matvejević]], književnik<ref name=pmatvejevic1>Majdzik Papić, Katarzyna: [https://books.google.de/books?id=c5udEAAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=Narrative+des+Wandels:+Transformationsprozesse&hl=de&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Zwischen den Welten. Postjugoslawische Literatur im Spannungsfeld der Übersetzung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230106054123/https://books.google.de/books?id=c5udEAAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=Narrative+des+Wandels:+Transformationsprozesse&hl=de&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |date=2023-01-06 }}, u: Dampc-Jarosz, Renata/Kałuża, Anna (ur.): Narrative des Wandels. Transformationsprozesse nach 1989 in den mittel- und osteuropäischen Literaturen. 2022, str. 297 nap. 54. (na nemačkom) <br>''Der Interpretationskontext für Matvejevićs Texte ist in erster Linie der Mittelmeerraum (obwohl der Autor sich selbst als Jugoslawe bezeichnete und notabene in der multiethnischen Stadt Mostar geboren wurde): „Der Horizont der Existenz ist die Identität, die sich aus der Zugehörigkeit zu einer bestimmten Kultur ergibt, die für Matvejević die mediterrane Zivilisation ist.“''</ref><ref name=pmatvejevic2>[https://ravnododna.com/kome-je-pukla-zica/ Kome je pukla ‘Žica’?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107094902/https://ravnododna.com/kome-je-pukla-zica/ |date=2023-01-07 }} Ravno do dna. ''Jelena Svilar; 08.01.2012.''<br>''“Neobično je, nakon tolikih godina terora raznih promotera vlastitih ega koji navodno djeluju u nacionalnom interesu, u eteru javne televizije čuti intervju s čovjekom zbog kojeg ćete konačno doživjeti stanoviti ushit što pripadate istom narodu, iako je upravo nacionalni identitet ono što Matvejević, kao deklarirani Jugoslaven, nikada nije osjećao imanentnim sebi samom.”''</ref><ref name=pmatvejevic3>[https://www.portalnovosti.com/borac-protiv-politika-gluposti Borac protiv politika gluposti] Portal Novosti. ''N.J.; 16.02.2017.''<br>''“Predrag Matvejević je bio Jugoslaven, ali nije bio protiv nacionalnih identiteta jer je pomagao i hrvatske disidente, rečeno je na tribini ‘Ostavština Predraga Matvejevića’, održanoj 14. februara u prostorijama ‘Privrednika’ u Zagrebu.”''</ref><ref name=pmatvejevic4>[https://www.danas.rs/kultura/pisac-i-kriticar-bozo-koprivica-o-mediteranstvu-i-jugoslovenstvu-knjizevnog-velikana-predragu-matvejevicu-se-njegov-rodni-grad-mostar-oduzio-varvarskim-cinom/ Pisac i kritičar Božo Koprivica o mediteranstvu i jugoslovenstvu književnog velikana: Predragu Matvejeviću se njegov rodni grad Mostar odužio varvarskim činom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108022018/https://www.danas.rs/kultura/pisac-i-kriticar-bozo-koprivica-o-mediteranstvu-i-jugoslovenstvu-knjizevnog-velikana-predragu-matvejevicu-se-njegov-rodni-grad-mostar-oduzio-varvarskim-cinom/ |date=2023-01-08 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 06.07.2022.''<br>''“Matvejević je bio Jugosloven, njegovo jugoslovenstvo počelo je kada je sa trinaest godina pristupio partizanima. […] On nije prestao da bude Jugosloven ni u najtežim trenucima, kada je HDZ preuzeo vlast u Hrvatskoj i kada je bio progonjen. […] Verujem, nažalost, da bi se nekome ko je ostao Jugosloven kao Matvejević desila ista moralna pizdarija, rušenje rodne kuće, i da je ta kuća bila u Beogradu ili bilo gde drugde na ovom prostoru.”''</ref> * [[Ivan Mažuranić]], književnik, političar<ref name=imazuranic1>Živančević, Milorad: [https://hrcak.srce.hr/en/file/309559 »Danica ilirska« i njeni anonimni suradnici (Bilješke in tergo u povodu reprint izdanja)], u: Croatica, br. 5 (1973), str. 382.<br>''“Dok se kadikad potpisivao punim imenom, deklarirajući se kao »Ilir iz Primorja Horvatskog«, u većini slučajeva, naročito onda kada mu se iz političkih razloga činilo da će tako biti bolje, ili pak kada je smatrao da su mu prilozi nedostojni slave, a potrebni u određenom trenutku, pisao je pod šifrom, ne rijetko i posve anonimno.”''</ref><ref name=imazuranic2>Pasarić, Josip: Ivan Mažuranić, u: Vienac, god. XXI br. 32 (1890), str. 510.<br>''“Ovako smjelo i umno pjeva g. 1836. Mažuranić, koji se pod ovu pjesmu podpisao: Ilir iz Primorja Horvatskog.”''</ref> * [[Antun Mihanović]], književnik, pravnik, diplomata<ref name=amihanovic1>Шишић, Фердо: [https://www.uzzpro.gov.rs/doc/biblioteka/digitalna-biblioteka/1937-Jugoslovenska-Misao.pdf Југословенска мисао. Историја идеје југословенског народног уједињења и ослобођења од 1790-1918.] Београд 1937, стр. 79.<br>''“Поносим се и тиме, што сам дошао и к Вашој Пресвијетлости, као к једином кнезу (владаоцу) нашега илирског народа.”</ref> * [[Milan Milišić]], pesnik<ref name=mmilisic1>Kazalište Marin Držić: [https://kmd.hr/wp-content/uploads/2020/02/2015_Kad-je-Bog-stvarao-stvarao-Dubrovnik.pdf Kad je Bog stvarao Dubrovnik.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231004165511/https://kmd.hr/wp-content/uploads/2020/02/2015_Kad-je-Bog-stvarao-stvarao-Dubrovnik.pdf |date=2023-10-04 }} Dubrovnik 2015, str. 22.<br>''“Paradoksalno je da je Milan Milišić koji se osjećao i izjašnjavao kao Jugoslaven, ubijen projektilom Jugoslavenske narodne armije.”''</ref><ref name=mmilisic2>[http://www.novossti.com/2012/05/beatnici-su-danas-aktualniji-nego-ikad/ Beatnici su danas aktualniji nego ikad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131020073058/http://www.novossti.com/2012/05/beatnici-su-danas-aktualniji-nego-ikad/ |date=2013-10-20 }} Novosti. ''Rade Dragojević; broj 648, 19.05.2012., broj 648''<br>''“Baš kao i Danilo Kiš ili Predrag Matvejević, i Milan Milišić bio je kozmopolita i uvjereni Jugoslaven, ali i Dubrovčanin.”''</ref><ref name=mmilisic3>[http://www.e-novine.com/drustvo/41119-ivot-slobodu.html Život za slobodu] E-Novine. ''Dragoljub Todorović; 04.10.2010.''</ref> * [[Pero Mužijević]], književni kritičar, univerzitetski profesor<ref name=pmuzijevic1>[http://www.republika.co.rs/322-323/34.html In memoriam Pero Mužijević (1934-2003)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107102741/http://www.republika.co.rs/322-323/34.html |date=2023-01-07 }} Republika. ''Nastasja Radović, Nebojša Popov; broj 322-323, 01-31.12.2003.''<br>''“Pero Mužijević je bio autentičan Jugosloven, vezan za Bosnu, rođenjem i uspomenama, Beograđanin, bez kojeg se ne može zamisliti priča o našoj književnoj boemiji, nenadmašan kozer, humanista po načinu života a ne parolama, intelektualac, pre svega po osećaju sveta...”.''</ref> * [[Vladimir Nazor]], pjesnik, književnik<ref name=vnazor1>Roksandić, Drago: [http://ckhis.ffzg.unizg.hr/files/file/pdf/Desnicini-susreti/DS-2011-pdf/DS-2011-07-Roksandic.pdf Prvi kongres kulturnih radnika Hrvatske (Topusko, 25.–27. lipnja 1944.): iskustvo i aproprijacije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225153912/http://ckhis.ffzg.unizg.hr/files/file/pdf/Desnicini-susreti/DS-2011-pdf/DS-2011-07-Roksandic.pdf |date=2024-12-25 }}, u: Roksandić, Drago/Cvijović Javorina, Ivana (ur.): Intelektualci i rat 1939.–1947. Zbornik radova s međunarodnog skupa Desničini susreti 2011. Zagreb 2012, str. 106.<br>''Nazorov je samostalni poziv bio akt svojevrsne autentične kulturne revolucije. […] On je postavio i ključno pitanje, kao Hrvat i Jugoslaven: “Kako ćemo najuspješnije postići da u našoj federativnoj državi – ne dirajući u značajne osobine pojedinih naroda, koji je grade – gajimo kulturu što više zajedničkog (Nazorov kurziv – D.R.) duha i ideala?”''</ref> * [[Elvedin Nezirović]], književnik<ref name=enezirovic1>[https://www.vijesti.me/kultura/389826/ovdje-je-kultura-izgubila-svoju-prosvjetiteljsku-ulogu Ovdje je kultura izgubila svoju prosvjetiteljsku ulogu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221021193823/https://www.vijesti.me/kultura/389826/ovdje-je-kultura-izgubila-svoju-prosvjetiteljsku-ulogu |date=2022-10-21 }} [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Vujica Ognjenović; 15.06.2019.''<br>''“U tom smislu, ja sam bio i ostao Jugosloven i kao takav duboko sam razočaran stvarnošću u kojoj živim.”''</ref> * [[Andrej Nikolaidis]], književnik i publicist<ref name=anikolaidis>[https://www.portalnovosti.com/andrej-nikolaidis-jugosloven-sam-po-nadi Andrej Nikolaidis: Jugosloven sam po nadi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221009020636/https://www.portalnovosti.com/andrej-nikolaidis-jugosloven-sam-po-nadi |date=2022-10-09 }} Portal Novosti. ''Davor Konjikušić; 17.01.2017.''<br>''Možemo li reći da ste vi zapravo Jugoslaven? - “Ja to nedvojbeno jesam. I po rođenju i po kulturi. I najvažnije: po nadi.”''</ref> * [[Milan Nikolić]], književnik, prevoditelj<ref name=mnikolic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 379.<br>''“Nikolić Milan, književnik i književni prevodilac, slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=mnikolic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, 325.<br>''“Nikolić I. Milan, književnik i prevodilac; član Glavnog političkog saveta Novog komunističkog pokreta Jugoslavije (r. 18. XI 1935, Bagrdan, Svetozarevo). Jugosloven.”''</ref> * [[Grozdana Olujić]], književnica<ref name=golujic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 389-390.<br>''“Olujić Grozdana, književnik, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=golujic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 334.<br>''“Olujić L. Grozdana, književnik, slobodni umetnik (r. 30. VIII 1934, Erdevik, Vojvodina). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Muharem Omerović]], pjesnik<ref name=momerovic1>[https://www.xxzmagazin.com/narodu-nije-nista-a-sve-ga-boli Narodu nije ništa, a sve ga boli] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221031233016/https://www.xxzmagazin.com/narodu-nije-nista-a-sve-ga-boli |date=2022-10-31 }} XXZ magazin. ''Savo Petrović; 28.06.2021.''<br>''“Muharem Omerović se u popisu stanovništva uvijek izjašnjavao kao Musliman govoreći da se on osjeća i kao Jugosloven i da će jednog dana narodi Jugoslavije "ako ne budu imali dovoljno zlata praviti Tita i od blata"!”''</ref> * [[Eliezer Papo]], književnik i rabin<ref name=epapo1>[https://javniservis.net/mediji/dnevnici-nedeljnici-mesecnici/novi-magazin/eliezer-papo-naravno-da-sam-jugonostalgican/ Eliezer Papo: Naravno da sam jugonostalgičan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230615235228/https://javniservis.net/mediji/dnevnici-nedeljnici-mesecnici/novi-magazin/eliezer-papo-naravno-da-sam-jugonostalgican/ |date=2023-06-15 }} Javni servis. ''Anđelka Cvijić; 16.09.2022.''<br>''Kažete da ste Sarajlija, Bosanac i Jugosloven. Šta vam je to značilo pre rata, šta znači sada kad Jugoslavije nema? - “Prije rata su sva ta tri pridjeva upućivala na jednu te istu puku realnost, jer tad nisam bio samo IZ Sarajeva/Bosne i Hercegovine/Jugoslavije, nego i U Sarajevu/Bosni i Hercegovini/Jugoslaviji. Danas sva tri označavaju prvenstveno kulturu, mentalitet, pogled na svijet.”''</ref> * [[Siniša Pavić]], scenarista<ref name=spavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 403.<br>''“Pavić Siniša, književnik i scenarista; sudija Okružnog suda u Beogradu (od '66). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=spavic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 346.<br>''“Pavić A. Siniša, književnik; sudija Okružnog suda u Beogradu (r. 22. I 1933, Sinj). Jugosloven.”''</ref> * [[Muharem Pervić]], književni kritičar<ref name=mpervic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 417.<br>''“Pervić Muharem, književnik; književni i pozorišni kritičar. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=mpervic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 354.<br>''“Pervić S. Muharem, književnik, književni i pozorišni kritičar; umetnički savetnik u TV Beograd (r. 11. IV 1934, Ključ). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Petar II Petrović Njegoš|Petar Petrović Njegoš]], pjesnik, vladika, vladar<ref name=ppnjegos1>Лакић, Зоран: [https://canupub.me/Docs/2002/190-Din-Petr-Njeg-I/Dinastija%20Petrovic%CC%81%20Njegos%CC%8C%20-%20Tom%20I%20-%2010.%20Zoran%20Lakic%CC%81.pdf Српство и југословенство династије Петровића у Црној Гори], у: Дашић, Миомир (ур.): Династија Петровић Његош. Том I. Радови са међународног научног скупа, Подгорица, 29. октобар – 1. новембар 2001. Подгорица 2002, стр. 257.<br>''“Ја јесам Раде Томов са Његушах, јесам Црногорац и Србин и Југословен и Словен и шака земнога праха под овим звијездама.”''</ref><ref name=ppnjegos2>Лакић, Зоран: [https://istorijskizapisi.me/wp-content/uploads/2021/05/LAKIC-Zapisi-o-Marku-Vujacicu.pdf Записи о Марку Вујачићу у рату 1941-1945], у: Историјски записи, год. 71 бр. 1-2 (1998), стр. 138.<br>''“Ја сам Раде Томов са Његуша, јесам Црногорац, Србин и Југословен и Словен и шака земнога праха под овим звијездама.”''</ref> * [[Janko Pukmeister]], pjesnik, književnik<ref name=jpukmeister1>Vijanski, Janko [Janko Pukmeister (pseudonim)]: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QaccENhzGg35hRmnb9yFo3SLREBOBqOomsOTGd645l8gUHnwOowaq-Bz9wNiHxHS97720IL1fz_RBRRGlidt4kQeciu7Ox_VSt5uCk5NEhZPhSdtwRX9rMRh92WXgmvc266InpUgvRlGZkSJjLEXCT1MwD0Hym5GEzeuh_aocsT2TydcsZPS0_jHqVOvQaSOTVbdzP7hgANACT37qAJt7N_hgIBYUj9n73fPNaM7G-P_vnRTOFjH0PwYPJ0-VWt4UO6Cj_OvSrlsufnHK5C4cBe3R-jcqzr9mYBwGvJ2rNW1zHbFTKY Kako Slovenci kruh čislajo], u: Novice gospodarske, obertniške in narodne, tečaj XVI. list 9 (03.03.1858), str. 67.<br>''“Tudi pri nas Jugoslovanih je ta običaj navaden.”''</ref> * [[Dušan Radović]], književnik<ref name=dradovic1>[https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/licni-stav-dusana-petricica-dusko-radovic-je-prezirao-kalkulantski-patriotizam/ Lični stav Dušana Petričića: Duško Radović je prezirao kalkulantski patriotizam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107111056/https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/licni-stav-dusana-petricica-dusko-radovic-je-prezirao-kalkulantski-patriotizam/ |date=2023-01-07 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dušan Petričić; 12.12.2022.''<br>''“Mnogi imaju dilemu, na kojoj strani bi Duško Radović danas bio u ovoj našoj podeljenoj, razorenoj i moralno posrnuloj državi. Znam da je Duško bio iskreni Jugosloven, znam da je bio ateista, znam da je iz dubine duše prezirao lažni i kalkulantski patriotizam i znam za njegov otvoreni i duboki animozitet prema onoj raščupanoj, bradatoj i primitivnoj četničkoj Srbiji.”''</ref> * [[Vujica Rešin Tucić]], književnik<ref name=vresintucic1>Milenković, Nebojša: [https://monoskop.org/images/e/e6/Milenkovic_Nebojsa_Vujica_Resin_Tucic_Tradicija_avangarde_The_Tradition_of_Avant-garde_2011.pdf Vujica Rešin Tucić. Tradicija avangarde.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240425054218/https://monoskop.org/images/e/e6/Milenkovic_Nebojsa_Vujica_Resin_Tucic_Tradicija_avangarde_The_Tradition_of_Avant-garde_2011.pdf |date=2024-04-25 }} Novi Sad 2011, str. 64.<br>''“Uprkos brojnim razočarenjima, Rešin Tucić se čitavog života izjašnjavao kao Jugosloven i kao komunista – kao takav, čak i nakon ratnih devedesetih, u svim centrima bivše nam države bio je rado viđen gost.”''</ref><ref name=vresintucic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 480.<br>''“Rešin Tucić Vujica, književnik; dramaturg u Radio N. Sadu (od '75). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=vresintucic3>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 406.<br>''“Rešin Tucić Đ. Vujica, književnik (r. 17. II 1941, Melenci). Jugosloven.”''</ref> * [[Marko Ristić]], književnik i diplomata<ref name=mristic-iandric-odavico/> * [[Izet Sarajlić]], književnik, pjesnik<ref name=isarajlic1>[https://www.xxzmagazin.com/moram-natrag-u-sarajevo-ja-sam-sarajlic Moram natrag u Sarajevo - ja sam Sarajlić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114021846/https://www.xxzmagazin.com/moram-natrag-u-sarajevo-ja-sam-sarajlic |date=2023-11-14 }} XXZ magazin. ''Savo Petrović; 15.03.2019.''<br>''I jednom će negdje kazati: “Ja sam po nacionalnosti Sarajlija i Jugosloven”.''</ref> * [[Bekim Sejranović]], književnik<ref name=bsejranovic1>[https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/balkan-i-knjizevnost-bekim-sejranovic-stranac-u-sloveniji-u-hrvatskoj-u-bosni-i-bilo-gde-drugo-na-svetu/ Balkan i književnost: Bekim Sejranović, „stranac u Sloveniji, u Hrvatskoj, u Bosni i bilo gde drugo na svetu“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231004011248/https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/balkan-i-knjizevnost-bekim-sejranovic-stranac-u-sloveniji-u-hrvatskoj-u-bosni-i-bilo-gde-drugo-na-svetu/ |date=2023-10-04 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''BBC News na srpskom; 21.05.2022.''<br>''Njegov odnos prema Bosni teško je opisati, kaže profesor Svan Monsland. „Bio je Bosanac, Hrvat, Jugosloven, Skandinavac, ali se najslobodnije osećao u Rijeci“, dodaje ovaj profesor.''</ref> * [[Dejan Tiago Stanković]], književnik i prevodilac<ref name=dtstankovic1>[https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/dejan-tiago-stankovic-knjizevna-kometa-i-uvek-odani-nasmejani-prijatelj/ Dejan Tiago Stanković: Književna ‘kometa’ i uvek odani, nasmejani prijatelj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231221742/https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/dejan-tiago-stankovic-knjizevna-kometa-i-uvek-odani-nasmejani-prijatelj/ |date=2022-12-31 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''BBC News na srpskom; 21.12.2022.''<br>''“Tiago Stanković je bio i jedan od potpisnika Deklaracije o zajedničkom jeziku i deklarisao se kao Jugosloven.”''</ref><ref name=dtstankovic2>[https://www.nin.rs/kultura/vesti/64461/dejan-tiago-stankovic-olicenje-radosti-zivota Dejan Tiago Stanković: Oličenje radosti života] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241226001023/https://www.nin.rs/kultura/vesti/64461/dejan-tiago-stankovic-olicenje-radosti-zivota |date=2024-12-26 }} [[NIN]]. ''Aleksa Anđelić; 21.12.2024.''<br>''“Bio je jedan od potpisnika Deklaracije o zajedničkom jeziku i izjašnjavao se kao Jugosloven.”''</ref> * [[Vlada Stojiljković]], književnik<ref name=vstojiljkovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 541.<br>''“Stojiljković Vlada, književnik i književni prevodilac; novinar u Radio Beogradu. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=vstojiljkovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 460.<br>''“Stojiljković M. Vlada, književnik i prevodilac, novinar Radio Beograda (r. 4. IX 1938, Zagreb). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Darko Suvin]], teoretičar, povjesničar i kritičar književnosti i kulture<ref name=dsuvin1>[https://www.masina.rs/darko-suvin-svaki-malo-bistriji-ekonomist-danas-bi-mogao-ustanoviti-da-se-u-prvih-30-godina-sfrj-zivjelo-materijalno-bolje-nego-danas/ Darko Suvin: „Svaki malo bistriji ekonomist danas bi mogao ustanoviti da se u prvih 30 godina SFRJ živjelo materijalno bolje nego danas“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230227214155/https://www.masina.rs/darko-suvin-svaki-malo-bistriji-ekonomist-danas-bi-mogao-ustanoviti-da-se-u-prvih-30-godina-sfrj-zivjelo-materijalno-bolje-nego-danas/ |date=2023-02-27 }} Mašina. ''Mašina; 27.02.2023.''<br>''Prvo, o nacionalizmu. Dijelim stav Alekse Đilasa u intervjuu 2009, koji je na pitanje „Izjašnjavali ste se kao Jugosloven?“ odgovorio: „To sam i danas. Što ne znači da nisam i Crnogorac i Srbin…. Jugoslavija nije bila veštačka tvorevina i za mene je njen dugi, krvavi raspad, koji se možda još nije završio, upravo dokaz da je ona bila jedino demokratsko rešenje za jugoslovensko nacionalno pitanje.“''</ref> * [[August Šenoa]], književnik<ref name=asenoa1>Janjetović, Zoran: [https://hrcak.srce.hr/file/74496 Prilozi o hrvatskoj kulturi na stranicama ''Politikinog zabavnika'' u razdoblju socijalističke Jugoslavije]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, u: Historijski zbornik, god. 61 br. 2 (2008), str. 382.<br>''“Osim što je bio jedan od najvećih hrvatskih književnika, Šenoa je bio i dobar Jugoslaven, što ga je također činilo poželjnim, čak i u vrijeme kad je Jugoslavija prestala postojati.”''</ref><ref name=asenoa2>Barac, Antun: August Šenoa. Studija. Zagreb 1926, str. 82.<br>''“[…]: po svome je shvatanju Jugoslaven, ali područje svog rada ograničuje na hrvatstvo, boreći se u njemu za misao kulturnog pridizanja, dižući mu svijest i ponos.”''</ref> * [[Ivana Šćepanović]], književni prevodilac<ref name=iscepanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 553.<br>''“Šćepanović Ivana, književni prevodilac; zamenik gl. urednika časopisa za flamansku i holandsku književnost "Erazmo"; urednik IP "Prometej", N. Sad. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Zvonimir Šubić]], književnik<ref name=zsubic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 710.<br>''“Šubić Zvonimir, književnik, r. 1902 u Srebrenici, Jugosloven.”''</ref> * [[Gvido Tartalja]], književnik<ref name=gtartalja1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 719.<br>''“Tartalja Gvido, književnik, urednik Izdavačkog preduzeća »Prosveta«, r. 1899 u Zagrebu, Jugosloven.”''</ref> * [[Slobodan Tišma]], književnik<ref name=stisma1>[https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/6/1/slobodan-tisma-vojvodina-je-izgubila-identitet Slobodan Tišma: Vojvodina je izgubila identitet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230320181732/https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/6/1/slobodan-tisma-vojvodina-je-izgubila-identitet |date=2023-03-20 }} [[Al Jazeera Balkans]]. ''Nedim Sejdinović; 01.06.2020.''<br>''“Bio sam Jugosloven i to sam i ostao.”''</ref><ref name=stisma2>[https://cordmagazine.com/sr/zivotna-prica/svako-vreme-ima-svoju-estetiku-i-svoj-moral/ Svako vreme ima svoju estetiku i svoj moral] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221201055415/https://cordmagazine.com/sr/zivotna-prica/svako-vreme-ima-svoju-estetiku-i-svoj-moral/ |date=2022-12-01 }} CorD magazin. ''Zorica Todorović Mirković; 01.10.2021.''<br>''“Novosadjanin od glave do pete, a izjašnjava se kao Jugosloven.”''</ref> * [[Dragan Todorović]], književnik, novinar<ref name=dtodorovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 578-579.<br>''“Todorović Dragan, novinar i rok kritičar, radio i TV voditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=dtodorovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 490.<br>''“Todorović D. Dragan, novinar, urednik i voditelj na III kanalu TV Beograd (r. 6. IX 1958, Kragujevac). Jugosloven.”''</ref> * [[Lovro Toman]], pjesnik, političar<ref name=ltoman1>Matica slovenska v Ljubljani: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5Qacb9UCdkm5brjJ1gUzqcY37J5v9Gvgg-yzkIw0eRpu54k0nI7epR_1opdVzuMQvz4gs233-y2qf1En2JRr4z8nh1KnoDPg2c96a7cAe-DayW2y6sDhqUIUXu6rxYqJA2CCAVrFP59wL4igcVfkDX0XMKJawHWzrHPJqs-ANDz5M8dZ4PmgV9Ut5o70IWDOHuw55CPueza9qmDl0Fd-xHIl_kV-Gd0O_19tkVeel9IWENCxllFHmpZPqqPMyyo6MF7Vw3fMa Dr. Lovro Toman.] Ljubljana 1876, str. 58.<br>''“Ako pa hoče nas še v eno mer na sumu imeti, naj pomisli, da se Jugoslovani tolažimo z zvesto svojo zavestjo in z zgodovino, da so prešla ministerstva: Kavničevo, Meternihovo in Bahovo, – Jugoslovani pa so vendar ostali in da bodo tudi še pretrpeli ministerstvo Schmerlingovo.”''</ref> * [[Marko Tomaš]], pjesnik<ref name=mtomas1>[https://balkans.aljazeera.net/teme/2017/9/23/tomas-bosanstvo-se-negira-jer-podsjeca-na-jugoslovenstvo Tomaš: Bosanstvo se negira jer podsjeća na jugoslovenstvo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019030251/https://balkans.aljazeera.net/teme/2017/9/23/tomas-bosanstvo-se-negira-jer-podsjeca-na-jugoslovenstvo |date=2022-10-19 }} [[Al Jazeera Balkans]]. ''Jasmin Agić; 23.09.2017.''<br>''“Gledaj, ja sam Jugosloven, i tako sam se izjašnjavao dok se to moglo, a sada sam ostali i nepriznat ukoliko se tako izjašnjavam.”''</ref><ref name=mtomas2>[https://primorski.me/info/marko-tomas-i-djordje-gregovic-gosti-knjizevnog-programa-dublin-pub-a/ Marko Tomaš i Đorđe Gregović gosti književnog programa Dublin Pub-a] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230226015246/https://primorski.me/info/marko-tomas-i-djordje-gregovic-gosti-knjizevnog-programa-dublin-pub-a/ |date=2023-02-26 }} Primorski Portal. ''Primorski Portal; 20.02.2023.''<br>''“Marko Tomaš je pjesnik, boem, meštar od riječi, Jugosloven.”''</ref> * [[Mato Topalović]], pjesnik, sveštenik<ref name=mtopalovic1>[https://www.enciklopedija.hr/clanak/topalovic-mato Topalović, Mato] Hrvatska enciklopedija, mrežno izdanje. ''Leksikografski zavod Miroslav Krleža; 2013.–2026.''<br>''“Ilirskomu pokretu pridružio se domoljubnim i prigodničarskim pjesmama tiskanima u Danici od 1835 (skupljenima u knjizi Odziv rodoljubivog serca, 1842), pod imenima Ilir iz Slavonije i Rodoljub Zdenčanin, te člancima u Narodnim novinama; njegova pjesma Silni hrabri graničari pjevala se kao graničarska himna.”''</ref> * [[Juraj Tordinac]], pesnik<ref name=jtordinac1>[https://www.enciklopedija.hr/clanak/tordinac-juraj Tordinac, Juraj] Hrvatska enciklopedija, mrežno izdanje. ''Leksikografski zavod Miroslav Krleža; 2013.–2026.''<br>''“Kao zagovornik narodnoga preporoda, pod pseudonimom Ilir iz Slavonije, surađivao je u Danici (1835–42), u kojoj je, pišući stihom narodne pjesme, objavljivao domoljubnu (Slavonija sestram, 1835; Moja domovina, 1838; Rodu na poštenje, 1838) i refleksivnu poeziju (Moje pjesni, 1840; Sreća pjesnička, 1840).”''</ref><ref name=jtordinac2>Horvat, Rudolf: Slike iz hrvatske povjesti. Zagreb 1910, str. 132.<br>''“Kao »Ilir iz Slavonije« počeo je Tordinac već god. 1835. pisati pjesme za Gajevu »Danicu«.”''</ref> * [[Janez Trdina]], književnik<ref name=jtrdina1>Novak, Viktor: Antologija jugoslovenske misli i narodnog jedinstva (1390-1930). Beograd 1930, str. 302.<br>''“Slovenac Janez Trdina, osvedočeni Jugosloven profesor srpskohrvatskog jezika i književnosti na rečkoj gimnaziji dao je u VIII razredu 1864-1865 pismeni zadatak »Hrvati i Srbi, ljubite se«.”''</ref> * [[Marko Vešović (književnik)|Marko Vešović]], književnik<ref name=mvesovic1>[http://www.vecernji.hr/knjige/snjezana-kordic-zasto-ovdje-nema-prijevoda-ako-govorimo-cetiri-jezika-902954 S. Kordić: Zašto ovdje nema prijevoda ako govorimo četiri jezika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305071039/http://www.vecernji.hr/knjige/snjezana-kordic-zasto-ovdje-nema-prijevoda-ako-govorimo-cetiri-jezika-902954 |date=2016-03-05 }} [[Večernji list]]. ''Denis Derk; 15.11.2013.''<br>''“Na posljednjem popisu stanovništva u Bosni i Hercegovini odgovorio sam da sam Jugoslaven, da mi je materinji jezik srpsko-hrvatski te da sam ateist.”''</ref><ref name=mvesovic2>[https://www.aktuelno.me/kolumne/marko-vesovic-svastara-nesto-kao-dnevnicki-zapisi-3/ Marko Vešović: Nešto kao dnevnički zapisi (3)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108080947/https://www.aktuelno.me/kolumne/marko-vesovic-svastara-nesto-kao-dnevnicki-zapisi-3/ |date=2023-01-08 }} Aktuelno.me ''Marko Vešović; 06.07.2021.''<br>''Sjetih se posljednjeg popisa u BIH, kad sam popisivačima rekao: “Po vjeri sam pravoslavni ateista, jezik mi je srpskohrvatski, po nacionalnosti sam Jugosloven”.''</ref><ref name=mvesovic3>[https://www.aktuelno.me/istaknuto/marko-vesovic-svastara-i-mrznja/ Marko Vešović Svaštara (I): Mržnja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108080944/https://www.aktuelno.me/istaknuto/marko-vesovic-svastara-i-mrznja/ |date=2023-01-08 }} Aktuelno.me ''Marko Vešović; 02.11.2018.''<br>''“Ali moja mržnja je nestala otkako sam po nacionalnosti Jugosloven.”''</ref> * [[Radonja Vešović]], književnik<ref name=rvesovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 610.<br>''“Vešović Radonja, novinar i književnik, akademik. […] P: Crnogorac - Jugosloven.”''</ref><ref name=rvesovic2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 760-761.<br>''“Vešović Radonja: književnik, službenik Ureda za informacije Izvršnog veća NR Crne Gore, urednik književnog časopisa »Susreti«, rez. kapetan, r. 1924 u Rijeci Marinića, Srez invangradski [sic!], Jugosloven.”''</ref> * [[Krinka Vidaković-Petrov]], književnik, direktorica Memorijalnog centra „Staro sajmište"<ref name=kvidakovicpetrov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 611.<br>''“Vidaković-Petrov Krinka, književnik i književni prevodilac. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Velimir Visković]], književni kritičar i leksikograf<ref name=vviskovic1>[https://www.portalnovosti.com/rat-mir-velimir Rat, mir, Velimir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230105105519/https://www.portalnovosti.com/rat-mir-velimir |date=2023-01-05 }} Portal Novosti. ''Boris Rašeta; 03.07.2022.''<br>''Izrekao je i rečenicu koja se na ovim televizijama nije dugo čula i neće, o tome kako se oduvijek osjećao “i Hrvatom, i Jugoslavenom”.''</ref> * [[Stanko Vraz]], pjesnik, prevodilac<ref name=svraz1>[https://www.enciklopedija.hr/clanak/vraz-stanko Vraz, Stanko] Hrvatska enciklopedija, mrežno izdanje. ''Leksikografski zavod Miroslav Krleža; 2013.–2026.''<br>''“Iste je godine u Grazu upoznao Lj. Gaja; surađivao je u Danici od prvoga broja, potpisujući se isprva kao »Ilir iz Štajera«.”''</ref> * [[Slobodan Zubanović]], književnik<ref name=szubanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 646.<br>''“Zubanović Slobodan, književnik. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=szubanovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 545.<br>''“Zubanović V. Slobodan, književnik; sekretar redakcije lista Književne novine (r. 16. III 1947). Jugosloven.”''</ref> * [[Nina Živančević]], pjesnikinja<ref name=nzivancevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 650.<br>''“Živančević Nina, književnik i književni prevodilac; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=nzivancevic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 548.<br>''“Živančević V. Nina, književnik i prevodilac, slobodni umetnik (r. 30. I 1957.) Jugoslovenka.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:S. Kragujevic, Ivo Andric, 1961a 0.jpg|Ivo Andrić Datoteka:Vladimir Arsenijević at Krokodil 04 - cropped.jpg|Vladimir Arsenijević Datoteka:Anton Aškerc.jpg|Anton Aškerc Datoteka:Vladislav Bajac, Studio Babic.jpg|Vladislav Bajac Datoteka:Zorica Bajin Ðukanovic.jpg|Zorica Bajin-Đukanović Datoteka:Stevan Kragujevic, Oto Bihalji Merin, slikar i istoricar umetnosti, 1990s (cropped).jpg|Oto Bihalji-Merin Datoteka:Oskar Davico 1951.jpg|Oskar Davičo Datoteka:Ivan Ergić.jpg|Ivan Ergić Datoteka:Dragojla Jarnević 3.jpg|Dragojla Jarnević Datoteka:Danilo Kiš 2010 Montenegro stamp.jpg|Danilo Kiš Datoteka:Miroslav Krleža 1953 (cropped).jpg|Miroslav Krleža Datoteka:Zofka_Kveder_1920s.jpg|Zofka Kveder Datoteka:Josip Levičnik.jpg|Jožef Levičnik Datoteka:Predrag Matvejević on Subversive Festival 0 (cropped).jpg|Predrag Matvejević Datoteka:Ivan Mažuranić drawing (cropped).jpg|Ivan Mažuranić Datoteka:ANTUN-MIHANOVIC.jpg|Antun Mihanović Datoteka:Vladimir Nazor 1976 Yugoslavia stamp.jpg|Vladimir Nazor Datoteka:Grozdana Olujic 3.jpg|Grozdana Olujić Datoteka:Petar II Petrović-Njegoš.jpg|Petar Petrović Njegoš Datoteka:Marko-ristic-2.jpg|Marko Ristić Datoteka:Izet Sarajlić.jpg|Izet Sarajlić Datoteka:Dejantiagostankovic (cropped).jpg|Dejan Tiago Stanković Datoteka:August Šenoa.jpg|August Šenoa Datoteka:Gvido Tartalja portrait.jpg|Gvido Tartalja Datoteka:Dragan Todorović (writer).jpg|Dragan Todorović Datoteka:Lovro toman.jpg|Lovro Toman Datoteka:Mato Topalovic 1885 Mayerhofer.png|Mato Topalović Datoteka:Janez Trdina.jpg|Janez Trdina Datoteka:Stanko_Vraz.jpg|Stanko Vraz </gallery> </div> == Komedija == * [[Peđa Bajović]], stand-up komičar<ref name=pbajovic1>[https://www.index.hr/magazin/clanak/video-pedja-bajovic-u-dusi-sam-jugoslaven-i-ne-mozete-mi-nista-osim-smijati-se/964147.aspx Pedja Bajović: "U duši sam Jugoslaven i ne možete mi ništa - osim smijati se"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126003852/https://www.index.hr/magazin/clanak/video-pedja-bajovic-u-dusi-sam-jugoslaven-i-ne-mozete-mi-nista-osim-smijati-se/964147.aspx |date=2022-11-26 }} index.hr ''18.04.2017.''<br>''“Da, u duši sam Jugoslavenom, ali ne u političkom smislu. Kulturološki se tako osjećam te ne predstavljam nikakvu prijetnju bilo kome.”''</ref><ref name=pbajovic2>[https://www.akta.ba/licnosti/kultura-i-sport/48014/peda-bajovic-stand-up-komicarprijelomni-trenutak-je-bio-odlazak-u-seattle Peđa Bajović, stand-up komičar: Prijelomni trenutak je bio odlazak u Seattle] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152852/https://www.akta.ba/licnosti/kultura-i-sport/48014/peda-bajovic-stand-up-komicarprijelomni-trenutak-je-bio-odlazak-u-seattle |date=2024-12-25 }} akta.ba ''Dnevni list; 19.01.2015.''<br>''“Kroz svoju bio-geografiju sam skupio tri i pol državljanstava i biranje samo jednog od ovih naših identiteta bi bila izdaja ostalih. Kulturološki sam Jugoslaven, a politički sam prilično daleko od toga.”''</ref><ref name=pbajovic3>[https://www.ekskluziva.ba/peda-bajovic-u-clubu-monument/20761 Peđa Bajović u Clubu Monument!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126011855/https://www.ekskluziva.ba/peda-bajovic-u-clubu-monument/20761 |date=2022-11-26 }} ekskluziva.ba ''04.01.2016.''<br>''“Jednostavno, kad se ta zemlja raspala, ja sam već imao 20 godina, dakle bio potpuno formirana ličnost. Sve ovo što je uslijedilo kasnije, nije mi se uspjelo primiti u identitet i ako kažem da sam ovo prvo - onda bih poništio ono drugo ili treće, pa čak i četvrto, a koji su sve dio mog identiteta. Zato, ja sam kulturološki Jugosloven, a imam i papire za to u vidu tri i po državljanstva! Usput, živio sam svuda unaokolo i mislim da, ako nisam u pravu, barem ima pravo na takvo mišljenje.”''</ref><ref name=pbajovic4>[https://6yka.com/kolumne/peda-bajovic-prema-onima-koji-ne-izlaze-na-glasanje-osjecam-prezir Peđa Bajović: Prema onima koji ne izlaze na glasanje osjećam prezir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126012420/https://6yka.com/kolumne/peda-bajovic-prema-onima-koji-ne-izlaze-na-glasanje-osjecam-prezir |date=2022-11-26 }} Buka. ''10.11.2018.''<br>''“Ja i kulturološki i praktično jesam Jugosloven. Za mene ta nekadašnja tvorevina ni u praktičnom smislu nije prestala da postoji.”''</ref> == Kulinarstvo == * [[Ljubomir Stanišić]], poznati šef kuhinje<ref name=ljstanisic1>[http://arhiva.superzena.net/kolaz.php?mm=11&nav_id=653173&yyyy=2012 Ljubomir Stanišić - najtraženiji šef kuhinje u Portugalu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221104050126/http://arhiva.superzena.net/kolaz.php?yyyy=2012&mm=11&nav_id=653173 |date=2022-11-04 }} Super žena. ''Patricia Lazarević; 13.11.2012.''<br>''“Ja se ne deklarišem ni kao Srbin, ni kao Bosanac, već kao Jugosloven i tako će biti do moje smrti, zapravo kao Jugosloven sa portugalskim srcem!”''</ref><ref name=ljstanisic2>[http://de.meetinghalfway.eu/2013/08/kochen-ganz-politisch-unkorrekt/ Kochen, ganz ‘politisch unkorrekt’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211015945/http://de.meetinghalfway.eu/2013/08/kochen-ganz-politisch-unkorrekt/ |date=2023-02-11 }} (na njemačkom) Meeting Halfway.<br>''“Ich nenne mich ganz offen einen Jugoslawen, denn meine ganze Familie liebt Sex, deshalb ist auch alles vermischt, Kroaten mit Muslimen, Muslime mit Serben… Obwohl mein Name orthodox ist, bin ich kein religiöser Mensch, ich bin Jugoslawe, und werde es immer sein.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Ljubomir Stanisic (Time Out Lisboa).png|Ljubomir Stanišić </gallery> </div> == Ljekarstvo == * [[Ljubica Božinović]], kardiolog<ref name=ljbozinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 59.<br>''“Božinović Ljubica, kardiolog. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Oliver Dulić]], kirurg, bivši političar<ref name=odulic1>Popadić, Dragan: Building up European Identity: From the Chimney Smoke, u: Psihološka istraživanja, vol. XIII br. 1 (2010), str. 16 nap. 9. (na engleskom)<br>''“Recently, Oliver Dulić, the Speaker of the Serbian Parliament until June 2008, declared his ethnicity as Yugoslav.”''</ref> * [[Slobodanka Gruden]], ljekarka, ranije političar<ref name=sgruden1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 155.<br>''“Gruden Slobodanka, lekar, primarijus; preds. Crvenog krsta Srbije; potpreds. Sekcije za transfuziologiju SLD; predsednik Stručne komisije za transfuziologiju pri Ministarstvu zdravlja SR Srbije; načelnik Službe za transfuziju KBC Zemun. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Nikola Ilanković]], neuropsihijatar, univ. profesor<ref name=nilankovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 167.<br>''“Ilanković Nikola, načelnik Odeljenja za organske moždane bolesti u Institutu za psihijatriju KCS; profesor Medic. fakulteta, Bg.; šef Centra za kliničku neurofiziologiju i poremećaje spavanja; preds. Sekcije za EEG i kliničku neurofiziologiju SLD; osnivač Laboratorije BU za kognitivne neuronauke i neuroinžinjering ('95). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=nilankovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 158.<br>''“Ilanković N. Nikola, šef Centra za kliničku neurofiziologiju i poremećaje spavanja Psihijatrijske klinike UKC u Beogradu; asistent Medicinskog fakulteta (r. 14. IV 1948, Subotica). Jugosloven.”''</ref> * [[Merima Isaković]], klinički psiholog, bivša glumica<ref name=misakovic1>[https://rs.n1info.com/kultura/merima-isakovic-ja-sam-jugoslovenka-i-dok-ja-postojim-postoji-jugoslavija/ Merima Isaković: Ja sam Jugoslovenka i dok ja postojim – postoji Jugoslavija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020210948/https://rs.n1info.com/kultura/merima-isakovic-ja-sam-jugoslovenka-i-dok-ja-postojim-postoji-jugoslavija/ |date=2022-10-20 }} N1 SRB. ''N1 Beograd; 28.05.2021.''<br>''“Nije tačno da ne postoji Jugoslavija, zemlja postoji dokle ljudi postoje, političke granice su drugo, ali ja sam Jugosloven i dok ja postojim – postoji Jugoslavija, da vas upoznam sa geografskom popravkom”, rekla je ona. […] “[…] Ako ja postojim, a ja sam Jugoslovenka, onda postoji i Jugoslavija, a verujem da nas ima još”, dodala je ona.''</ref> * [[Valentin Janežič]], lekar, pisac<ref name=vjanezic>Janežič, Valentin (Balant): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-TX6C8UZR/fb80cf9c-4262-4b58-b163-3ba39b58d90b/PDF Adam Janoša z Roščiševa Roščiševsky], u: Slovenska bčela, letnik 3, številka 42 (1852), str. 341.<br>''“Gotovo je bila ta prikazen vsim Slovanom, posebno pa nam Jugoslavenom neobičajna in nenadjana, ker se navadno naši žlahtniki svojega naroda sramujejo, ga zapuščajo in mnogokrat […].”''</ref> * [[Dimitrije Juzbašić]], kirurg, univerzitetski profesor<ref name=djuzbasic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 297.<br>''“Juzbašić Dimitrije, dr medicine, red. prof. Medicinskog fak. u Zagrebu, upravnik Hirurške klinike Medicinskog fak., r. 1909 u Daruvaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Nenad Marković]], internista, univ. profesor<ref name=nmarkovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 305.<br>''“Marković Nenad, internista; naučni savetnik u Institutu za onkologiju, Sremska Kamenica; redovni profesor Medicinskog fakulteta, N. Sad. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=nmarkovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 267-268.<br>''“Marković S. Nenad, redovni profesor i šef Katedre za onkologiju Medicinskog fakulteta u Novom Sadu; naučni savetnik u Institutu za onkologiju u Sremskoj Kamenici; profesor na Medical College of Pennsylvania (r. 24. I 1938, Skoplje). Jugosloven, […].</ref> * [[Slavka Morić-Petrović]], neuropsihijatar, univ. profesor, revolucionar<ref name=smoricpetrovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 364.<br>''“Morić-Petrović Slavka, neuropsihijatar. […] P: Jugosloven. [sic!].”''</ref> * [[Vukašin Popadić]], ljekar-bakteriolog, političar, revolucionar<ref name=vpopadic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 558.<br>''“Popadić dr Vukašin, lekar-bakteriolog, direktor Centralnog higijenskog zavoda NRM u Skoplju, rez. major, r. 1904 u Glamoču, Jugosloven.”''</ref> * [[Dragan Popović]], medicinar, univerzitetski profesor<ref name=draganpopovic1>Kilibarda, M.: [https://hrcak.srce.hr/en/file/226865 In Memoriam. Prof. dr. sci med. Dragan Popović]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, u: Arhiv za higijenu rada i toksikologiju, 37 br. 1 (1986), str. 102.<br>''“Kao osvedočeni Jugosloven, učestvovao je u oslobađanju dobrog dela naše zemlje i za to je zaslužio oficirski čin i Medalju zasluga za narod 1946. godine.”''</ref> * [[Igor Radosavljević]], psihijatar<ref name=iradosavljevic1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/srbijo-zbogom-niko-ti-vise-ne-moze-pomoci-zbog-cega-je-psihijatar-dr-igor-radosavljevic-koga-je-i-vucic-nagradio-spreman-da-zauvek-napusti-drzavu/ „Srbijo, zbogom! Niko ti više ne može pomoći“: Zbog čega je psihijatar dr Igor Radosavljević, koga je i Vučić nagradio, spreman da zauvek napusti državu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230521004102/https://www.danas.rs/vesti/drustvo/srbijo-zbogom-niko-ti-vise-ne-moze-pomoci-zbog-cega-je-psihijatar-dr-igor-radosavljevic-koga-je-i-vucic-nagradio-spreman-da-zauvek-napusti-drzavu/ |date=2023-05-21 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''R. Briza/M. Radenković; 28.03.2023.''<br>''“Tamo ću se osećati zaista kao kod kuće jer rodio sam se kao Jugosloven i uvek ću se tako osećati, a Slovenija je isto Jugoslavija, zauvek!”''</ref> * [[Miroslav Simić]], imunolog, univerzitetski profesor<ref name=msimic1>[https://www.miroslavmirkosimic.org/?page_id=17 Kako sam mlatio praznu slamu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225153548/https://www.miroslavmirkosimic.org/?page_id=17 |date=2024-12-25 }} miroslavmirkosimic.org ''Miroslav Mirko Simić; 2004.''<br>''“Oduvek sam se izjašnjavao isključivo kao Jugosloven nikad ne osećajući neku posebnu potrebu da naglasim da sam istovremeno i Srbin po ocu, odnosno Čeh po majci. Pre Drugog svetskog rata nisam s mojim jugoslovenstvom imao nikakvih problema. Docnije, međutim, je komunistička vlast tražila da uz Jugosloven dodam i “neopredeljen” što sam smatrao da je potpuno blesavo, pa sam to uprkos prisili odbijao da činim. Kao vrlo “opredeljen“ Jugosloven naravno da sam odmah čim su krajem osamdesetih počeli da rasparčavaju moju domovinu, činio sve da se tome suprotstavim.”''</ref><ref name=msimic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 503.<br>''“Simić Miroslav, imunolog. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=msimic3>[https://www.slobodnaevropa.org/a/mirko-simic-sanu/28024025.html Mirko Simić: Memorandum SANU, crna tačka srpske istorije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221127043307/https://www.slobodnaevropa.org/a/mirko-simic-sanu/28024025.html |date=2022-11-27 }} [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Branka Mihajlović; 01.10.2016.''<br>''“Kao ubeđeni Jugosloven, bio sam od samog početka protivnik stavova i ideja iznetih u pisaniju nazvanom „Memorandum SANU“.”''</ref><ref name=msimic4>[http://www.miroslavmirkosimic.org/wp-content/uploads/2015/08/%C5%BDivotopis-Miroslava-Mirka-Simi%C4%87a.pdf Životopis Miroslava Mirka Simića] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221127043904/http://www.miroslavmirkosimic.org/wp-content/uploads/2015/08/%C5%BDivotopis-Miroslava-Mirka-Simi%C4%87a.pdf |date=2022-11-27 }} miroslavmirkosimic.org''<br>''“Miroslav Simić, zvani Mirko, rođen je 4. aprila. 1924. godine, i to slučajno u Beogradu, odnosno Srbiji. Stoga je on sasvim slučajno u krštenici zabeležen kao Srbin kakvim se međutim nikad nije osećao, već je uvek govorio da je Jugosloven. ”''</ref><ref name=msimic5>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 427.<br>''“Simić M. Miroslav, dopisni član SANU; profesor univerziteta - u penziji (r. 4. IV 1924, Beograd). Jugosloven.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Oliver Dulić.jpg|Oliver Dulić Datoteka:Dr. Valentin Janežič Büste, Sankt Jakob im Rosental, Kärnten.jpg|Valentin Janežič Datoteka:Miroslav Simić.jpg|Miroslav "Mirko" Simić </gallery> </div> == Muzika == * [[Ernest Ačkun]], klarinetista<ref name=eackun1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 9.<br>''“Ačkun Ernest, klarinetista; redovni profesor Fakulteta muzičke umetnosti, Bg. (za pr. Kamerna muzika). […] P: Jugosloven, Slovenac.”''</ref><ref name=eackun2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 10.<br>''“Ačkun E. Ernest, klarinetista; redovni profesor Fakulteta muzičke umetnosti u Beogradu; generalni sekretar Saveza udruženja muzičkih umetnika Jugoslavije (r. 27. III 1930, Hrastnik, Slovenija). Jugosloven, Slovenac.”''</ref> * [[Husein Alijević]], pjevač<ref name=halijevic1>[https://www.republika.rs/zabava/estrada/503141/husein-alijevic-husa-film Husa otkrio šokantne detalja o dobijanju uloge u filmu o Džeju: Zapalio sam sveću Svetoj Petki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240116081902/https://www.republika.rs/zabava/estrada/503141/husein-alijevic-husa-film |date=2024-01-16 }} Portal Republika. ''Republika/M.G.; 10.01.2024''<br>''“Kad se Jugoslavija raspadala ja sam bio tinejdžer i ma kako to zvučalo ja sebe smatram Jugoslovenom jer sam dete iz mešanog braka i jer sam rođen tu gde su se spajale različitosti.”''</ref> * [[Šaban Bajramović]], pjevač<ref name=šbajramovic1>[https://niskevesti.rs/u-nisu-pocinje-festival-posvecen-kralju-romske-muzike-zauvek-saban-bajramovic/ U Nišu počinje festival posvećen kralju romske muzike – „Zauvek Šaban Bajramović“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230831010327/https://niskevesti.rs/u-nisu-pocinje-festival-posvecen-kralju-romske-muzike-zauvek-saban-bajramovic/ |date=2023-08-31 }} Niške Vesti. ''Violeta Milićević; 01.08.2023''<br>''“On je bio Rom, iako je po duši bio Jugosloven.”''</ref> * [[Vartkes Baronijan]], kompozitor<ref name=vbaronijan1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 34.<br>''“Baronijan V. Vartkes, kompozitor; muzički urednik TV Beograd i redovni profesor Fakulteta dramskih umetnosti u Beogradu (r. 23. IV 1933, Beograd). Jugosloven, jermenskog porekla, […].”''</ref> * [[Bebi Dol]], pevačica<ref name=bebidol1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 552-553.<br>''“Šarić Dragana - Bebi Dol, vokalni solista džez i zabavne muzike; kompozitor i tekstopisac; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref><ref name=bebidol2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 469.<br>''“Šarić M. Dragana, vokalni solista, kompozitor i tekstopisac; slobodni umetnik (r. 2. X 1960, Beograd). Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Beki Bekić]], pevač<ref name=bbekic1>[https://express.ba/naslovnica/473664/beki-bekic-za-express-ne-krijem-svoje-ime-i-prezime-u-beogradu-nemam-problema/ Beki Bekić za “Express”: Ne krijem svoje ime i prezime, u Beogradu nemam problema] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211001138/https://express.ba/naslovnica/473664/beki-bekic-za-express-ne-krijem-svoje-ime-i-prezime-u-beogradu-nemam-problema/ |date=2023-02-11 }} Express.ba ''Arina Hasović; 10.02.2023''<br>''Vi ste Albanac, sa adresom u Beogradu. Jeste li nekada imali problema zbog te činjenice? - “Nikada ništa negativno. Mene su jako dobro prihvatili, a nikada nisam krio ime ni prezime. Čak sam bolje prihvaćen nego neki njihovi pjevači. Narod kao narod, ako si dobar prema ljudima nema veze koje si vjere, to niko ne gleda u Beogradu. Moja žena je pravoslavna, živimo jugoslovenski jer ja sam u duši još uvijek Jugosloven. Ja volim tu zemlju, onu slogu gdje smo svi zajedno se voljeli, uživali. Ono kada dođem iz inostranstva pa uđem u Sloveniju i kažeš sebi „ušao sam u moju državu“.”''</ref> * [[Sergije Beljajev]], dirigent<ref name=sbeljajev1>[https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/preminuo-sergije-beljajev-osnivac-legendarnog-hora-djevojke-s-neretve/222659 Preminuo Sergije Beljajev, osnivač legendarnog hora 'Djevojke s Neretve'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111110340/https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/preminuo-sergije-beljajev-osnivac-legendarnog-hora-djevojke-s-neretve/222659 |date=2023-01-11 }} RadioSarajevo.ba ''14.04.2016.''<br>''“Sergije Beljajev, Rus po narodnosti, Jugosloven po opredjeljenju, formirao je Djevojke s Neretve krajem šezdesetih godina s namjerom da izvode partizanske, zabavne i narodne pjesme.”''</ref> * [[Bruno Bjelinski]], kompozitor<ref name=bbjelinski2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 61.<br>''“Bjesinski [sic!] Bruno, dr prava, kompozitor, vanr. prof. Muzičke akademije u Zagrebu, r. 1909 u Trstu, Jugosloven.”''</ref> * [[Dara Bubamara]], pjevačica<ref name=darabubamara1>[https://avaz.ba/showbiz/jet-set/796483/dara-bubamara-za-avaz-mama-nije-vjerovala-da-cu-voziti-porsea-kao-brena-a-vozila-sam-bolje-automobile Dara Bubamara za "Avaz": Mama nije vjerovala da ću voziti Poršea kao Brena, a vozila sam bolje automobile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231040455/https://avaz.ba/showbiz/jet-set/796483/dara-bubamara-za-avaz-mama-nije-vjerovala-da-cu-voziti-porsea-kao-brena-a-vozila-sam-bolje-automobile |date=2022-12-31 }} [[Dnevni avaz]]. ''N. Varupa; 27.12.2022.''<br>''“Ja jesam Srpkinja ali sam u duši Jugoslovenka.”''</ref> * [[Đorđe Ðogani]], pjevač<ref name=djdjogani1>[http://star.vecer.com.mk/tekst.asp?tid=21389 Џоле: Со Слаѓа сум во одлични односи!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722215116/http://star.vecer.com.mk/tekst.asp?tid=21389 |date=2011-07-22 }} (na makedonskom) Večer. ''Aleksandra Timkovska; 05.09.2006.''<br>''“Така е бидејќи секогаш се чувствувам како Југословен. Така сум роден, така ќе умрам и тоа е крај.”''</ref> * [[Uroš Dojčinović]], gitarista i kompozitor<ref name=udojcinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 105.<br>''“Dojčinović Uroš, gitarista, kompozitor i publicista; prof. u SMŠ "J. Slavenski", Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Vladimir Furduj]], muzičar<ref name=vfurduj1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 138.<br>''“Furduj Vladimir, muzičar, bubnjar. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=vfurduj2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 131.<br>''“Furduj M. Vladimir, muzičar - bubnjar (r. 6. XI 1945, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Mirko Glišić]], kompozitor i tekstopisac<ref name=mglisic1>[https://www.danas.rs/zivot/crna-dama-je-zaklina-kenedi-onazis-ljudi-secanja-mirko-glisic-tekstopisac-i-kompozitor-hitova-rok-i-folk-muzike/ „Crna dama“ je Žaklina Kenedi Onazis: Ljudi, sećanja – Mirko Glišić, tekstopisac i kompozitor hitova rok i folk muzike] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241108214445/https://www.danas.rs/zivot/crna-dama-je-zaklina-kenedi-onazis-ljudi-secanja-mirko-glisic-tekstopisac-i-kompozitor-hitova-rok-i-folk-muzike/ |date=2024-11-08 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Zoran Mišić; 28.09.2024.''<br>''“Mi Jugosloveni, jer sebe smatram Srbinom i Jugoslovenom smo mnogo ostrašćeni.”''</ref> * [[Zafir Hadžimanov]], pjevač<ref name=zhadzimanov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 160-161.<br>''“Hadžimanov Zafir, estradni umetnik, kompozitor, glumac i pesnik. […] P: Makedonac-Jugosloven, […].”''</ref><ref name=zhadzimanov2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 150.<br>''“Hadžimanov V. Zafir, estradni umetnik, kompozitor, glumac i pesnik (r. 25. XII 1943, Kavadarci). Makedonac - Jugosloven, […].”''</ref> * [[Bojan Hreljac]], muzičar<ref name=bhreljac1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 164.<br>''“Hreljac Bojan, muzičar, estradni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=bhreljac2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 154.<br>''“Hreljac Z. Bojan, muzičar, estradni umetnik (r. 30. IX 1948, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Vladimir Janković]], muzičar<ref name=vjankovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 186.<br>''“Janković Vladimir - Džet, rok muzičar, radio voditelj. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=vjankovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 174.<br>''“Janković J. Vladimir - Džet, muzičar, urednik Programa 202 Radio Beograda (r. 10. IV 1946, Beograd). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Ekrem Jevrić]], pevač<ref name=ejevric1>[http://www.vreme.com/cms/view.php?id=942888 Pas do pasa, beton do betona] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100801185254/http://www.vreme.com/cms/view.php?id=942888 |date=2010-08-01 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Jovana Gligorijević; broj 1021, 29.07.2010.''<br>''“Više od dvadeset godina po odlasku iz zemlje koja se tad još zvala Jugoslavija, Ekrem se i dalje izjašnjava kao Jugosloven i dalje radi kao taksista i zidar (u Njujorku gradu).”''</ref> * [[Zoran Kalezić]], pevač<ref name=zkalezic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 215-216.<br>''“Kalezić Zoran, estradni umetnik; vokalni solista. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Rastislav Kambasković]], kompozitor<ref name=rkambaskovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 217.<br>''“Kambasković Rastislav, kompozitor; vanredni profesor Fakulteta muzičke umetnosti, Bg. (za pr. Muzička teorija); šef Katedre za teorijske predmete. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=rkambaskovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 197.<br>''“Kambasković R. Rastislav, kompozitor, docent na Fakultetu muzičke umetnosti u Beogradu (r. 20. VI 1939, Prokuplje). Jugosloven.”''</ref> * [[Boris Kovač]], glazbenik<ref name=bkovac>[https://lupiga.com/intervjui/razgovor-s-glazbenikom-borisom-kovacem-osjecam-se-kao-jugoslaven-i-prihvatio-sam-da-sam-trajni-apatrid Razgovor s glazbenikom Borisom Kovačem: „Osjećam se kao Jugoslaven i prihvatio sam da sam trajni apatrid“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230225234711/https://lupiga.com/intervjui/razgovor-s-glazbenikom-borisom-kovacem-osjecam-se-kao-jugoslaven-i-prihvatio-sam-da-sam-trajni-apatrid |date=2023-02-25 }} Lupiga. ''Boris Pavelić; 03.01.2022.''<br>''“Sve što je bila prednost Jugoslavije kao multietničkog, multireligijskog, multikulturnog prostora - a ja sebe i dalje doživljavam kao Jugoslovena - sistematski je razgrađivano tokom tih decenija..”''</ref> * [[Kornelije Kovač]], muzičar i kompozitor<ref name=kkovac1>[https://www.vreme.com/kultura/sta-sam-dao-muzici-a-sta-ona-meni/ Šta sam dao muzici a šta ona meni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230128021402/https://www.vreme.com/kultura/sta-sam-dao-muzici-a-sta-ona-meni/ |date=2023-01-28 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Tamara Nikčević; broj 1205, 06.02.2014.''<br>''“Dete sam mešanog braka, Jugosloven, pa…”''</ref> * [[Hašim Kučuk Hoki]], pevač<ref name=hkhoki1>[http://www.nin.co.rs/2002-12/05/26236.html Nazdravite, drugovi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231041248/http://www.nin.co.rs/2002-12/05/26236.html |date=2022-12-31 }} [[NIN]]. ''05.12.2002., broj 2710''<br>''“Bio sam deklarisani Jugosloven, i to sam do danas ostao.”''</ref><ref name=hkhoki2>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/bilo-jednom-medu-nama Sjećanja: Hašim Kučuk Hoki: Bilo jednom među nama] [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Petar Luković; 01.07.2013.''<br>''“Ja sam Jugosloven! Titov vojnik, rođen u Jugoslaviji, položio Titovu zakletvu pod jugoslovenskom zastavom, zakleo se da ću braniti granice ove zemlje i nastaviti tradicije mog oca.”''</ref><ref name=hkhoki3>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2002/11/28/srpski/K02112701.shtml Najveći roker među narodnjacima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111115511/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2002/11/28/srpski/K02112701.shtml |date=2023-01-11 }} [[Glas javnosti]]. ''I. S.; 28.11.2002''<br>''“Vaspitan sam tako da ostanem celog života ono što jesam, onaj stari Jugosloven. Ja sam to.”''</ref> * [[Lepa Brena]], pevačica<ref name=lepabrena1>[https://pink.rs/domaci/458058/lepa-brena-progovorila-o-uspehu-sa-'slatkim-grehom'-prisetila-se-devedesetih-godina-pa-otkrila-u-cemu-je-tajna-njenog-sjajnog-osmeha-video Lepa Brena progovorila o uspehu sa 'Slatkim grehom', prisetila se devedesetih godina, pa otkrila u čemu je tajna njenog sjajnog osmeha!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230210023126/https://pink.rs/domaci/458058/lepa-brena-progovorila-o-uspehu-sa-%27slatkim-grehom%27-prisetila-se-devedesetih-godina-pa-otkrila-u-cemu-je-tajna-njenog-sjajnog-osmeha-video |date=2023-02-10 }} pink.rs ''N. Ž.; 13.12.2022.''<br>''“Kako sam bila velika zvezda, ja sam bila i ostala Jugoslovenka.”''</ref><ref name=lepabrena2>[http://www.pressonline.rs/sr/vesti/dzet_set_svet/story/52970/POVRATAK+LEPE+BRENE.html Povratak Lepe Brene] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029202123/http://www.pressonline.rs/sr/vesti/dzet_set_svet/story/52970/POVRATAK+LEPE+BRENE.html |date=2013-10-29 }} Press Online. ''M. Majstorović; 07.12.2008.''<br>''Da li se još deklarišete kao Jugoslovenka? - “Ako neko ima pravo da se deklariše kao Hrvat ili Srbin, i ja imam pravo da budem Jugoslovenka.”''</ref><ref name=lepabrena3>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 179-180.<br>''“Jahić Fahreta - Lepa Brena, estradni umetnik, vokalni solista. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=lepabrena4>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 167-168.<br>''“Jahić A. Fahreta, estradni umetnik (r. 20. X 1960, Tuzla). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vatroslav Lisinski]], skladatelj<ref name=vlisinski1>Petrović, Dragoš: [https://www.arhivyu.rs/leksikon-jugoslavije/drzavni_simboli Himna] ''Arhiv Jugoslavije''.<br>''“Pevana je kao himna još na panslovenskom kongresu u Pragu 1848, na kojem se delegat Vatroslav Lisinski izjasnio kao prvi Jugosloven.”''</ref> * [[Aleksandar Lokner]], muzičar<ref name=alokner1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 278.<br>''“Lokner Aleksandar, estradni umetnik; klavijaturista, kompozitor, aranžer, i producent; član grupe "Bajaga i instruktori". […] P: Jugosloven”''</ref><ref name=alokner2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 246.<br>''“Lokner A. Aleksandar, estradni umetnik, član grupe Bajaga i instruktori (r. 6. VI 1964, Zemun). Jugosloven.”''</ref> * [[Dženan Lončarević]], pjevač<ref name=dzloncarevic1>[https://bor-grad.com/dzenan-loncarevic-borska-publika-razume-muziku/ Dženan Lončarević: Borska publika razume muziku] Bor Grad Info. ''Urednik; 14.02.2019.''<br>''“Ja sam okoreli Jugosloven i okoreli titovac tako da mislim da ne postoji čovek u zemlji pa čak i u regionu, odnosno našoj predivnoj bivšoj Jugoslaviji, koji je više zaljubljen u Jugoslaviju i u Tita.”''</ref><ref name=dzloncarevic2>[https://www.sd.rs/vip/vip/na-kafi-sa-nedom-i-vladom-dzenan-loncarevic-intervju-2018-04-23 Bez dlake na jeziku: Dženan iskreno o kolegama, rijalitijima i potresnom slučaju Nataše Bekvalac] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231235412/https://www.sd.rs/vip/vip/na-kafi-sa-nedom-i-vladom-dzenan-loncarevic-intervju-2018-04-23 |date=2022-12-31 }} Srbija Danas. ''Neda Perišić/Vladimir Janković; 26.04.2018.''<br>''“Pored toga, pošto sam ja i dalje Jugosloven, želeo bih da obiđem našu nekadašnju zemlju u onim okvirima koji su postojali kada sam ja bio Titov pionir.”''</ref> * [[Magnifico]], pjevač<ref name=magnifico1>[https://www.mladina.si/98242/mi-jugoslovani-smo-najbolj-neverjetna-in-po-svoje-napredna-nacija-ceprav-so-nam-izbrisali-drzavo/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230212044848/https://www.mladina.si/98242/mi-jugoslovani-smo-najbolj-neverjetna-in-po-svoje-napredna-nacija-ceprav-so-nam-izbrisali-drzavo/ |date=2023-02-12 }} [https://web.archive.org/web/20080419082022/http://www.mladina.si/tednik/200752/clanek/kul--intervju-max_modic/] Magnifico il Grande. Po domače, car [[Mladina]]. ''Max Modic; broj 52, 04.01.2008./28.12.2007.''<br>''“Mi Jugoslovani smo najbolj neverjetna in po svoje napredna nacija. Čeprav so nam izbrisali državo, še naprej živimo, delamo in ustvarjamo. V bistvu obstajamo na neki višji duhovni stopnji. Z našim življenjem in delom dokazujemo, da ne potrebujemo ne države ne davkov ne politikov ne liderjev.”''</ref><ref name=magnifico2>[http://www.pulsonline.rs/licna-karta/598/robert-pesut-manjifiko Lična karta - Robert Pešut-Manjifiko] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141021003912/http://www.pulsonline.rs/licna-karta/598/robert-pesut-manjifiko |date=2014-10-21 }}. Puls. ''Tatjana Čanak''<br>''“Ali ja sam i sada Jugosloven, bez obzira na sve. Upisan sam kao Jugosloven, služio sam JNA, dao zakletvu i – šta sad?”''</ref> * [[Milivoje Marković]], kompozitor<ref name=mmarkovic-sepe-181>[https://www.nin.rs/arhiva/vesti/12268/humor-jaci-od-svega Humor jači od svega] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225153228/https://www.nin.rs/arhiva/vesti/12268/humor-jaci-od-svega |date=2024-12-25 }} [[NIN]]. ''Radmila Stanković; 20.09.2023.''<br>''“Mojmir je bio i ostao veliki Jugosloven, kao i ja.”''</ref><ref name=mmarkovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 304.<br>''“Marković Milivoje, muzičar, kompozitor; dirigent Džez orkestra RTB; publicista. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=mmarkovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 267.<br>''“Marković M. Milivoje, muzičar - dirigent i kompozitor; novinar (r. 20. III 1939, Zagreb). Jugosloven - Srbin.”''</ref> * [[Milan Mladenović]], pjevač i muzičar<ref name=mmladenovic1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 311.<br>''“Mladenović S. Milan, muzičar, vođa rok grupe Ekatarina Velika (r. 21. IX 1958, Zagreb). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Redžo Mulić]], kompozitor<ref name=rmulic1>[https://www.pobjeda.me/clanak/tradiciju-preispitivao-sa-strascu-i-velikim-nadahnucem Tradiciju preispitivao sa strašću i velikim nadahnućem] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240120025954/https://www.pobjeda.me/clanak/tradiciju-preispitivao-sa-strascu-i-velikim-nadahnucem |date=2024-01-20 }} [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]]. ''Dragana Erjavšek; 04.01.2024.''<br>''“O ovom važnom kompozitoru koji se, iako albanskog porijekla, uvijek i svuda izjašnjavao kao Crnogorac i Jugosloven, za Pobjedu su govorile njegova kćerka Vesna Mulić i muzikološkinja Sonja Marinković.”''</ref><ref name=rmulic2>[https://www.gorazdevac.com/2023/05/10/predavanje-o-redzi-mulicu-ko-je-gusinjski-paganini/ Predavanje o Redži Muliću: Ko je Gusinjski Paganini?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240120035446/https://www.gorazdevac.com/2023/05/10/predavanje-o-redzi-mulicu-ko-je-gusinjski-paganini/ |date=2024-01-20 }} Web portal gorazdevac.com ''Radio Mitrovica sever; 10.05.2023.''<br>''“Iako albanskog porekla, Mulić se uvek i svuda izjašnjavao kao Crnogorac i Jugosloven.”''</ref> * [[Robert Nemeček]], muzičar, TV urednik<ref name=rnemecek1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 372-373.<br>''“Nemeček Robert, zamenik glavnog i odgovornog urednika RTV "Pink". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Istra Pečvari]], pijanistkinja<ref name=ipecvari1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 409.<br>''“Pečvari Istra, samostalni umetnički saradnik na Fakultetu muzičke umetnosti, Bg. […] P: P: Jugosl., […].”''</ref> * [[Vlastimir Peričić]], kompozitor<ref name=vpericic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 412.<br>''“Peričić Vlastimir, muzički pisac i kompozitor; redovni profesor Fakulteta muzičke umetnosti, Bg. (penz.) […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=vpericic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 351.<br>''“Peričić J. Vlastimir, muzički pisac i kompozitor; redovni profesor Fakulteta muzičke umetnosti u Beogradu, dopisni član SANU (r. 7. XII 1927, Vršac). Jugosloven.”''</ref><ref name=vpericic3>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 532.<br>''“Peričić Vlastimir, kompozitor, asistent Muzičke akademije u Beogradu, r. 1927 u Vršcu, Jugosloven.”''</ref> * [[Šako Polumenta]], pevač<ref name=spolumenta1>[https://mondo.rs/Zabava/Zvezde-i-tracevi/a1959748/odgovor-saka-polumente-na-skandalozne-izjave-bebe-rekse.html "Od Srbije sam dobio sve u životu, slavim sve": Šako odgovorio albanskoj pevačici na skandaloznu izjavu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240804002118/https://mondo.rs/Zabava/Zvezde-i-tracevi/a1959748/odgovor-saka-polumente-na-skandalozne-izjave-bebe-rekse.html |date=2024-08-04 }} Mondo. ''01.08.2024.''<br>''“Ja sam veliki Jugosloven pre svega.”''</ref> * [[Esma Redžepova]], pevačica<ref name=eredzepova1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 573.<br>''“Teodosievski-Redžepova Esma, estradni umetnik, vokalni solista, član Predsedništva za kulturu Međunar. unije Roma. […] P: Romkinja, Jugoslovenka, […].”''</ref><ref name=eredzepova2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 485.<br>''“Teodosievski - Redžepova Esma, istaknuta estradna umetnica; član Predsedništva za kulturu Međunarodne unije Roma (r. 8. VIII 1943, Skoplje). Romkinja - Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Usnija Redžepova]], pjevačica<ref name=uredzepova1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 479.<br>''“Redžepova Usnija, estradni umetnik, vokalni solista. […] P: Romkinja, Jugoslovenka, […].”''</ref><ref name=uredzepova2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 406.<br>''“Redžepova J. Usnija, estradni umetnik, vokalni solista (r. 4. II 1946, Skoplje). Romkinja, jugoslovenka, [sic!] […].”''</ref> * [[Ljupčo Samardžiski]], kontrabasista, slikar<ref name=ljsamardziski1>[https://www.nin.rs/2000-08/10/13970.html Mi smo, ipak, Vukovi potomci] [[NIN]]. ''R. S.; 10.08.2000.''<br>''“On, Makedonac po rođenju, najduže Beograđanin, Jugosloven, a od svega najviše, kako kaže, umetnik.”''</ref><ref name=ljsamardziski2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 417.<br>''“Samardžiski P. Ljupčo, kontrabasista, kompozitor; član Simfonijskog orkestra RTB (r. 4. Х 1947, Skoplje). Jugosloven.”''</ref> * [[Senidah]], pevačica<ref name=senidah1>[https://nova.rs/zabava/showbiz/senidah-otkrila-zasto-je-neki-ljudi-ne-prihvataju/ „U Sloveniji nikada neću biti prihvaćena zbog prezimena“: Senidah progovorila o svojim korenima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250708194310/https://nova.rs/zabava/showbiz/senidah-otkrila-zasto-je-neki-ljudi-ne-prihvataju/ |date=2025-07-08 }} Nova.rs ''Bojana Krkeljić; 07.07.2025.''<br>''“Volim sav narod, dobre ljude. Imam veze i s Makedonijom i s Hrvatskom. Ja sam tu gde sam i stvarno mogu da kažem da sam rođena u Jugoslaviji i zauvek ću ostati Jugoslovenka.”''</ref> * [[Mojmir Sepe]], kompozitor<ref name=mmarkovic-sepe-181/> * [[Šemsa Suljaković]], pevačica<ref name=ssuljakovic1>[https://www.kurir.rs/stars/2704633/ekskluzivno-intervju-za-sva-vremena-semsa-suljakovic-zauvek-cu-biti-jugoslovenka Ekskluzivno! Intervju za sva vremena - Šemsa Suljaković: Zauvek ću biti Jugoslovenka!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221102114327/https://www.kurir.rs/stars/2704633/ekskluzivno-intervju-za-sva-vremena-semsa-suljakovic-zauvek-cu-biti-jugoslovenka |date=2022-11-02 }} [[Kurir (novine)|Kurir]]. ''Ljilja Jorgovanović; 27.02.2017.''<br>''“Muslimanka sam oduvijek, takva sam rođena, to sam i sada. Ali sam i Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ivan Švager]], saksofonista<ref name=isvager1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 567.<br>''“Švager Ivan, kompozitor i aranžer; vođa sekcije saksofonista i solista u Džez orkestru RTB i "Dzezteta Ivana Švagera". […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=isvager2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 480.<br>''“Švager S. Ivan, kompozitor i aranžer, vođa sekcije saksafonista i solista u džez orkestru RTV Beograd (r. 3. I 1943, Novi Sad). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Stevo Teodosievski]], muzičar<ref name=steodosievski1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 486.<br>''“Teodosievski P. Stevo, estradni umetnik - kompozitor, aranžer, tekstopisac, pedagog; predsednik Predsedništva za kulturu Medunarodne organizacije Roma (r. 16. IV 1924, Kočane). Makedonac-Jugosloven, […].”''</ref> * [[Dado Topić]], pjevač i muzičar<ref name=dtopic1>[https://www.euronews.rs/kultura/aktuelno-iz-kulture/63374/a-sad-adio-i-muzika-iz-otpisanih-u-becu-odrzan-koncert-muzike-iz-srpske-kinematografije/vest "A sad adio" i muzika iz "Otpisanih": U Beču održan koncert muzike iz srpske kinematografije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202095615/https://www.euronews.rs/kultura/aktuelno-iz-kulture/63374/a-sad-adio-i-muzika-iz-otpisanih-u-becu-odrzan-koncert-muzike-iz-srpske-kinematografije/vest |date=2022-12-02 }} Euronews. ''Tanjug; 25.09.2022.''<br>''“Rođen sam u Jugoslaviji, uvek bio Jugosloven, iz radničke porodice.”''</ref><ref name=dtopic2>[https://espona.me/index.php/ex-yu/10641-dado-topic-nisam-jugonostalgicar-vec-jugosloven Dado Topić: Nisam Jugonostalgičar, već Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221116033920/https://espona.me/index.php/ex-yu/10641-dado-topic-nisam-jugonostalgicar-vec-jugosloven |date=2022-11-16 }} espona.me ''03.09.2021.''</ref><ref name=dtopic3>[https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/22/rts-svet/2690555/balkanskom-ulicom-dado-topic.html Balkanskom ulicom: Dado Topić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221116034617/https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/22/rts-svet/2690555/balkanskom-ulicom-dado-topic.html |date=2022-11-16 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''Vesna Dedić; 09.04.2017.''<br>''“Dado Topić, Beograđanin, Jugosloven, legenda rok end rola i nadasve porodičan čovek svojom pričom će sigurno ove nedelje u mnoge domove uneti osećaj da je dobro samo ako ima ljubavi i poštovanja.”''</ref> * [[Bisera Veletanlić]], pjevačica<ref name=bveletanlic1>[https://www.nedeljnik.rs/kako-mi-je-fudbal-pomogao-da-prezivim-devedesete-razgovor-sa-biserom-veletanlic/ Kako mi je fudbal pomogao da preživim devedesete: Razgovor sa Biserom Veletanlić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230504234543/https://www.nedeljnik.rs/kako-mi-je-fudbal-pomogao-da-prezivim-devedesete-razgovor-sa-biserom-veletanlic/ |date=2023-05-04 }} Nedeljnik. ''Branko Rosić; 15.09.2019.''<br>''“Ja sam i danas Jugoslovenka. Pa rodila sam se u Jugoslaviji. Rođena sam u Zagrebu i živim skoro pedeset godina u Beogradu.”''</ref><ref name=bveletanlic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 605.<br>''“Veletanlić Bisera, estradni umetnik, vokalni solista. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=bveletanlic3>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 510.<br>''“Veletanlić M. Bisera, estradni umetnik, vokalni solista (r. 15. IX 1942, Zagreb). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Senka Veletanlić]], pevačica<ref name=sveletanlic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 605.<br>''“Veletanlić Senija-Senka, estradni umetnik, vokalni solista džez i zabavne muzike. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=sveletanlic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 510.<br>''“Veletanlić M. Senija - Senka, estradni umetnik, vokalni solista (r. 27. V 1936, Zagreb). Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Bojana Vunturišević]], pevačica i tekstopisac<ref name=bvunturisevic1>[https://www.portalnovosti.com/bojana-vunturisevic-verujem-da-i-dalje-mozemo-da-se-volimo Bojana Vunturišević: Verujem da i dalje možemo da se volimo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240524021136/https://www.portalnovosti.com/bojana-vunturisevic-verujem-da-i-dalje-mozemo-da-se-volimo |date=2024-05-24 }} Portal Novosti. ''Katarina Bošnjak; 13.05.2024.''<br>''“I otud moja ljubav za Dalmacijom – zato što je moje političko, nacionalno, ne znam ni ja kakvo sve opredeljenje, to da sam Jugoslovenka.”''</ref> * [[Toma Zdravković]], pjevač<ref name=tzdravkovic1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 540.<br>''“Zdravković D. Tomislav - Toma, vokalni solista i kompozitor narodne muzike (r. 20. XI 1938, Aleksinac). Srbin, Jugosloven, […].”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Ernest Ačkun.jpg|Ernest Ačkun Datoteka:Хуса Алијевић 2014.png|Husein Alijević Datoteka:Šaban Bajramović.IMG 3786.jpg|Šaban Bajramović Datoteka:Bebi Dol u Nisu na Letnjoj pozornici 1991 02.jpg|Bebi Dol Datoteka:Bruno_Bjelinski.jpg|Bruno Bjelinski Datoteka:Kornelije Kovač.jpg|Kornelije Kovač Datoteka:Lepa brena.jpg|Lepa Brena Datoteka:Vatroslav Lisinski.jpg|Vatroslav Lisinski Datoteka:Dženan Lončarević (cropped).jpg|Dženan Lončarević Datoteka:Robert Pesut crop.jpg|Magnifico Datoteka:Milan Mladenović.jpg|Milan Mladenović Datoteka:Vlastimir Pericic.jpg|Vlastimir Peričić Datoteka:SakoPolumenta.JPG|Šako Polumenta Datoteka:Есма Реџепова.jpg|Esma Redžepova Datoteka:Usnija Redzepova-mc.rs.jpg|Usnija Redžepova Datoteka:Stevo Тeodosievski.jpg|Stevo Teodosievski Datoteka:Dado Topić 2007.jpg|Dado Topić Datoteka:Belgrade_Pride_2021_-_Bojana_Vunturišević.jpg|Bojana Vunturišević Datoteka:Toma Zdravković.jpg|Toma Zdravković </gallery> </div> == Nauka == * [[Zlatko Ahmetović]], univerzitetski profesor<ref name=zahmetovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 12.<br>''“Ahmetović Zlatko, profesor Fakulteta za fizičku kulturu, N. Sad; pomoćnik pokrajinskog sekretara za kulturu i obrazovanje. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=zahmetovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 12.<br>''“Ahmetović K. Zlatko, naučni saradnik i direktor Zavoda za fizičku kulturu Vojvodine (r. 28. V 1950, Novi Sad). Jugosloven.”''</ref> * [[Vjekoslav Babukić]], jezikoslovac<ref name=vbabukic1>Babukić, Vjekoslav/Karadžić, Vuk Stefanović/Vraz, Stanko: Prijateljski dopisi o pravopisu ćirilskimi i latinskimi pismeni medju Vukom Stefanov. Karadžićem i Věkoslavom Babukićem, u: Kolo (1847), str. 71.<br>''“Kako sada mi (Jugoslavjani) stojimo, razděljeni na iztočni i zapadni věrozakon i obrede […].”''</ref><ref name=jdraskovic-vbabukic/> * [[Jovo Bakić]], sociolog<ref name=jbakic1>[https://www.youtube.com/watch?v=ioJg1tUgXDo Jovo Bakić iskreni Jugosloven] YouTube. ''2021.''<br>''“Ovo govorim kao levičar, ali i kao iskreni Jugosloven.”''</ref> * [[Dževad Belkić]], fizičar<ref name=džbelkic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 39.<br>''“Belkić Dževad, fizičar, naučni savetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=džbelkic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 38.<br>''“Belkić S. Dževad, fizičar; naučni savetnik u Institutu za fiziku u Zemunu (r. 11. III 1946, Bijeljina). Jugosloven.”''</ref> * [[Dunja Blažević]], istoričarka umetnosti<ref name=dblazevic1>[https://www.slobodnaevropa.org/a/intervju-dunja-blazevic/30164157.html Blažević: Izložba Marine Abramović košta koliko i budžet muzeja] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Branka Mihajlović; 14.09.2019.''<br>''“Međutim, ja sam i dalje Jugoslovenka, to može da se nazove jugonostalgičar ili kako god hoćete. Ali ja sam Jugoslovenka i dalje.”''</ref> * [[Slavko Borojević]], agronom, genetičar<ref name=sborojevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 56.<br>''“Borojević Slavko, akademik; profesor Poljoprivrednog fakulteta, N. Sad (penz.) […] P: Srbin-Jugosloven.”''</ref><ref name=sborojevic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 52.<br>''“Borojević Slavko, redovni član VANU; profesor univerziteta - u penziji (r. 21. XI 1919, Knezovljani, Kostajnica). Srbin, Jugosloven.”''</ref> * [[Franjo Bradaška]], historičar<ref name=fbradaska1>Bradaška, Franjo: Jugoslovjeni u Turskoj. Narodopisni nacrt od profesora Franje Bradaške, u: Književnik, god. II. sv. 3. (1865), str. 321.<br>''“Ako Turska zanima ostalu Europu, to mora ona tim više zanimati Slovjene, a poimence nas Jugoslovjene.”''</ref> * [[Boris Buden]], filozof<ref name=bbuden1>[https://www.vijesti.me/zabava/56453/maternji-jezik-je-ideolosko-politicka-konstrukcija Maternji jezik je ideološko-politička konstrukcija] [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Matija Otašević; 12.11.2017.''<br>''“Postoji Jugoslavija uspostavljena 1943. kao emancipacijski projekt, i samo u tom smislu - a ne u smislu nekakvog nacionalnog i kulturnog identiteta, zajedničke historije - ne, već u smislu identifikacije sa jugoslavenskim projektom i mogućnostima njegovog nastavljanja…” - U onom smislu, dakle, u kojem danas u Hrvatskoj djeluje i o kojem piše Viktor Ivančić? - “Apsolutno, moj prijatelj Viktor Ivančić. U tom smislu sam Jugoslaven i krležijanac.”''</ref> * [[Oroslav Caf]], jezikoslovac, duhovnik<ref name=ocaf1>Caf, Oroslav (Bělankin): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-L3EKLYU5/0eb651f7-e8d8-4182-8297-db73a5a4305a/PDF R ino L sta slavenska vokala], u: Slovenska bčela, letnik 2, številka 23 (1851), str. 181.<br>''“Uže smo si veselo upanje dělali, da se bomo mi Jugoslaveni po navodu slavne […].”''</ref><ref name=ocaf2>Caf, Oroslav (Bělankin): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-7SVW981B/03fb9f28-9e2b-425a-b964-56a4fc584b38/PDF R ino L sta slavenska vokala], u: Slovenska bčela, letnik 3, številka 25 (1852), str. 205.<br>''“Bodi nam Jugoslavenom tedaj pravilo: I. r med konsonanti ino na kraju […].”''</ref> * [[Ivan Čolović]], etnolog<ref name=icolovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 83.<br>''“Čolović Ivan, književnik, izdavač i književni prevodilac, etnolog, viši naučni saradnik u Etnografskom institutu SANU. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=icolovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 76.<br>''“Čolović M. Ivan, književnik, izdavač; viši naučni saradnik u Etnografskom institutu SANU (r. 24. III 1938, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Vladimir Ćorović]], povjesničar<ref name=vcorovic1>Ćorović, Vladimir: Istorija Jugoslavije. Beograd 1933, str. 655.<br>''“Mi Jugosloveni imamo puno razloga da sa poverenjem gledamo u vremena koja dolaze.”''</ref> * [[Aleksa Đilas]], sociolog<ref name=adjilas1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/507246/I-u-maloj-zemlji-moguce-je-boriti-se-za-velike-ciljeve I u maloj zemlji moguće je boriti se za velike ciljeve] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Aleksandar Apostolovski; 15.05.2022.''<br>''“Ja sam se uvek izjašnjavao kao Jugosloven i to je za mene bilo samo prirodni produžetak toga što sam Srbin i Crnogorac.”''</ref><ref name=adjilas2>[http://www.nspm.rs/prenosimo/mozemo-bez-velikih-sila.html?alphabet=l Možemo bez velikih sila] Nova srpska politička misao. ''Dubravka Vujanović; 16.02.2010.''<br>''“Da, smatram se i dalje Jugoslovenom, ali se time ne odričem srpstva.”''</ref><ref name=adjilas3>[https://www.vreme.com/vreme/nade-i-planovi-zaboravljenih-emigranata/ Nade i planovi zaboravljenih emigranata] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Ljiljana Smajlović; broj 980, 15.10.2009.''<br>''Izjašnjavali ste se kao Jugosloven? - “To sam i danas. Što ne znači da nisam i Crnogorac i Srbin. A takođe i Srbijanac – pa u Beogradu u istom stanu živim od 1954!”</ref><ref name=adjilas4>Djilas, Aleksa: [http://books.google.de/books?id=ZMyZdvTympMC&printsec=frontcover&dq=editions:I4_wUiRXowIC&hl=de&sa=X&ei=24TKULbtHaeE4gSPiIC4BA&ved=0CDQQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false Funeral Oration for Yugoslavia], u: [[Dejan Đokić|Djokić, Dejan]] (izd.): Yugoslavism. Histories of a Failed Idea, 1918 - 1992, London 2003, str. 323.<br>''“Indeed, in the next official population count, I intend to declare myself a Yugoslav. This is what I was in census of 1971, 1981 and 1991; this is what I am in 2001.”''</ref><ref name=adjilas5>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 83.<br>''“Đilas Aleksa, istoričar i publicista. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=adjilas6>[http://www.djilas.rs/PITANJE/Posmrtni_govor_Jugoslaviji.html Posmrtni govor Jugoslaviji - jedan zamišljeni dijalog sa zapadnim prijateljima]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Djilas.rs ''Aleksa Đilas''</ref><ref name=adjilas7>[http://www.djilas.rs/PITANJE/Braneci_Zapad.html Braneći Zapad]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Djilas.rs ''Aleksa Đilas''</ref> * [[Dejan Đokić]], historičar<ref name=ddjokic1>[http://www.opendemocracy.net/people-debate_36/article_325.jsp A farewell to Yugoslavia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170707210022/https://www.opendemocracy.net/people-debate_36/article_325.jsp |date=2017-07-07 }} (na engleskom) openDemocracy. ''Dejan Đokić; 10.04.2002.''<br>''“I usually declared myself a Yugoslav, which had several advantages over being merely a Serb, which I also am, by virtue of being born in Serbia, to Serbian parents. True, by Yugoslav I don't just mean a citizen of a country called Yugoslavia, in Central and Eastern Europe national identities have primarily ethnic and not civic meaning. This effectively means that even though there is no country called Yugoslavia anymore, I can continue to declare myself a Yugoslav. But, I have an(other) ethnic identity, that of a Serb, and anyhow, being Yugoslav always meant something more to me than just a national identification. […] Although, as I already said, I always identified with Yugoslavia, I think I only became a real Yugoslav once the real Yugoslav state disintegrated, when I left Serbia for Britain.”''</ref> * [[Vladimir Dvorniković]], filozof i etnopsiholog<ref name=vdvornikovic1>[https://www.dw.com/sr/jugoslovenski-dert/a-44853062 Jugoslovenski dert] [[Deutsche Welle]]. ''Dragoslav Dedović; 28.07.2018.''<br>''“On nije bio samo Jugosloven po nacionalnom opredeljenju. On je o Jugoslovenima izrekao istine koje spadaju u najtačnije i najbolnije spoznaje do kojih je jedan etnopsiholog mogao doći.”''</ref> * [[Egon Fekete]], lingvista<ref name=efekete1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 134.<br>''“Fekete Egon, filolog, serbokroatista, leksikograf; naučni savetnik u Institutu za sh. jezik, Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=efekete2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 127.<br>''“Fekete B. Egon, filolog, serbokroatista, leksikograf, naučni savetnik u Institutu za srpskohrvatski jezik u Beogradu (r. 11. VI 1931, Beograd). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Ivan Filipović]], pedagog, književnik<ref name=ifilipovic1>Filipović, Ivan (Perić): Pravac naše književnosti, u: Neven, VII. god (1858), str. 73.<br>''“Važnost školskih i pučkih knjižnica uvidjeli su već mnogi narodi, samo mi Jugoslaveni ne.”''</ref> * [[Milutin Garašanin (arheolog)|Milutin Garašanin]], arheolog<ref name=mgarasanin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 140.<br>''“Garašanin Milutin, arheolog, akademik; preds. Odbora za arheologiju SANU. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Andrej Grubačić]], sociolog<ref name=agrubacic1>Grubačić, Andrej: [http://books.google.de/books?id=zFDOQsocASMC&printsec=frontcover&dq=Don%27t+Mourn,+Balkanize!:+Essays+After+Yugoslavia&hl=de&sa=X&ei=Q4bHUYvYK8besgaa5IDoDg&ved=0CDIQ6AEwAA#v=onepage&q=Don%27t%20Mourn%2C%20Balkanize!%3A%20Essays%20After%20Yugoslavia&f=false Don't mourn, balkanize! Essays after Yugoslavia] Oakland 2010, str. 11. {{ISBN|1-60486-470-2}}.<br>''“I grew up in Belgrade—or, more precisely, between Belgrade and Sarajevo—but I always considered myself Yugoslav. I do not see any reason to stop doing so now.”''</ref> * [[Katica Hedrih]], mašinski inženjer, univ. profesorica<ref name=khedrih1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 163.<br>''“Hedrih (Stevanović) Katica, redovni profesor (za pr. Elastidinamika, Otpornost materijala i Teorija nelinearnih oscilacija) i šef Katedre za mehaniku Mašinskog fakulteta, Niš; gl. i odg. urednik časopisa "Facta Universitatis"; nauč. saradnik Matemat. instituta SANU; ekspert Sav. ministarstva za nauku i tehnologiju. […] P: Jugoslovenka, srpske nacionalnosti; […].”''</ref><ref name=khedrih2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 152.<br>''“Hedrih R. Katica, redovni profesor i šef Katedre za mehaniku Mašinskog fakulteta u Nišu (r. 28. VIII 1944, Bobovište). Jugoslovenka, srpske nacionalnosti.”''</ref> * [[Fedor Herbut]], fizičar<ref name=fherbut1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 163.<br>''“Herbut Fedor, redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF, Bg.; dopisni član SANU. […] P: Rusin, Jugosloven.”''</ref><ref name=fherbut2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 152.<br>''“Herbut E. Fedor, redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF u Beogradu; dopisni član SANU (r. 3. V 1932, Novi Vrbas). Rusin, Jugosloven.”''</ref> * [[Jelisaveta Ibrovac]], profesor, prevoditelj<ref name=jibrovac1>Ибровац, Јелисавета (Демирова, Мирка): [https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_E74E1D9A175FE5728805716D3DEA6D36/1922/k001?fullscreen#page/492/mode/1up Молиерова прослава у Паризу], у: Српски књижевни гласник, Нова серија, књ. V бр. 1 (1922), стр. 463.<br>''“Ми Југословени смо са поносом могли истаћи да је наш песник и народни мученик Франкопан дао један од првих превода Молиера у опште.”''</ref> * [[Fran Ilešič]], književni povjesničar, publicist<ref name=filesic1>Ilešič, Fr.: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:doc-P2B6NX9A/099c4d73-b7c1-4486-9729-7487689a5bd4/PDF Vse pleše. Balada — ballata.], u: Ljubljanski zvon, god. 19 br. 1 (1899), str. 49.<br>''“Pohlevno nasprotujoč, je nekdo iz ozadja izrekel svoje pomisleke o Čukovem modrovanju, češ, mi Jugoslovani s svojim »kolom« se pač dobro vrtimo v krogu, a naprej ne pridemo, ne napredujemo.”''</ref> * [[Ivan Ivić]], psiholog, univerzitetski profesor<ref name=iivic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 176.<br>''“Ivić Ivan, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (za pr. Razvojna psihologija). […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Anton Janežič]], filolog<ref name=ajanezic1>Prijatelj, Ivan: [http://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:doc-CELRWWCE/29cc0c10-4627-410e-8ce0-7e49e74864a3/PDF Borba za individualnost slovenskega književnega jezika 1848–1857] Ljubljana 1937, str. 109.<br>''“Ti nam pripravljaš pot, da se naj popred Jugoslovani sjedinimo, zraven pa tudi drugim narečjem približamo, da ne zagazimo na stranputice, po kterih žalibog tako radi tumaramo i vagutamo...”''</ref> * [[Božidar Jezernik]], etnolog<ref name=bjezernik1>[https://pescanik.net/jugoslavija-zemlja-snova-2/ Jugoslavija, zemlja snova] Peščanik. ''03.12.2018.''<br>''“On je glavni lik Bože Jezernika, jer Boža je integralni Jugosloven i on žali – i to je jedna od teza ove knjige – što, po njegovom mišljenju, u Jugoslaviji, kako on kaže, nije bilo više jugoslovenskog nacionalizma.”''</ref> * [[Đokica Jovanović]], sociolog<ref name=djjovanovic1>[https://nova.rs/emisije/zasto-u-srbiji-ima-sve-vise-jugoslovena/ Zašto u Srbiji ima sve više Jugoslovena?] Nova.rs ''TV Nova; 02.05.2023.''<br>''“Sociolog Đokica Jovanović iz Niša na nedavnom popisu izjasnio se kao Jugosloven i to ne prvi put.”''</ref> * [[Nadežda Jovanović]], povjesničarka<ref name=njovanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 204-205.<br>''“Jovanović Nadežda, istoričar; naučni savetnik u Institutu za noviju istoriju Srbije, Bg. […] P: Srpkinja-Jugoslovenka.”''</ref><ref name=njovanovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 189.<br>''“Jovanović S. Nadežda, istoričar; naučni savetnik u Institutu za istoriju radničkog pokreta Srbije, Beograd (r. 10. VIII 1931, Moskva). Srpkinja-Jugoslovenka..”''</ref> * [[Damir Kakaš]], univerzitetski profesor, političar<ref name=dkakas1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 214.<br>''“Kakaš Damir, potpredsednik Skupštine AP Vojvodine (od '94); potpredsednik Izvršnog odbora Reformske demokratske stranke Vojvodine; redovni profesor Fakulteta tehničkih nauka, N. Sad. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Aleksej Kišjuhas]], sociolog<ref name=akisjuhas1>[https://www.tportal.hr/vijesti/clanak/krenula-kampanja-sve-veci-broj-javnih-osoba-nagovara-gradane-da-se-izjasne-kao-jugoslaveni-20221002 Krenula kampanja: Sve veći broj javnih osoba nagovara građane da se izjasne kao Jugoslaveni] tportal.hr. ''B. Stilin; 02.10.2022.''<br>''“Na njihov poziv prvi se odazvao sociolog, profesor na Sveučilištu u Novom Sadu i kolumnist lista Danas, Aleksej Kišjuhas, koji je na dan početka popisa podržao pokret poveznicom na svoju kolumnu pod naslovom 'Jugoslavija živi'.”''</ref> * [[Ivan Klajn]], jezikoslovac<ref name=iklajn1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 228.<br>''“Klajn Ivan, lingvista; redovni profesor Filološkog fakulteta, Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=iklajn2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 206.<br>''“Klajn H. Ivan, redovni profesor i šef Katedre za italijanistiku Filološkog fakulteta u Beogradu (r. 31.I 1937, Beograd). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Maja Korać]], sociolog<ref name=mkorac1> Savić, Svenka/Korać, Maja: Naučnice iz Srbije u svetu: kroz dijalog i refleksiju, u: Prelić, Mladena/Stevanović, Lada/Lukić Krstanović, Miroslava (ur.): [https://etno-institut.co.rs/storage/710/63abe78a83ade_Etnografski-zbornik-2022-PRINT2.pdf Rod, znanje i moć. Istorija, nasleđe i značaj naučnica u Srbiji] Beograd 2022, str. 202.<br>''“Ja sam bila i ostala Jugoslovenka. Da pojasnim, multikulturna Južna Slovenka. To je moje duboko, i pre svega, lično opredeljenje, ne političko. Zasnovano na iskustvu i načinu života moje (primarne) porodice, kao i na istoriji mojih porodičnih predaka.”''</ref> * [[Ana Kotevska]], muzikolog i muzički kritičar<ref name=akotevska1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 246.<br>''“Kotevska Ana, muzikolog i muzički kritičar; glavni i odgovorni urednik muzičkog mesečnika "Bis"; […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=akotevska2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 220.<br>''“Kotevska M. Ana, muzikolog i muzički kritičar, zamenik glavnog i odgovornog urednika za muziku na II programu Radio Beograda (r. 18. III 1947, Strumica, Makedonija). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Boško Kovačević]], sociolog<ref name=bkovacevic1>[https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/bih/sjecanje-na-boska-kovacevica-918183 Sjećanje na Boška Kovačevića] [[Oslobođenje (list)|Oslobođenje]]. ''27.12.2023.''<br>''“Za sebe je volio da govori da je Sokolčanin, Subotičanin, Ličanin, Vojvođanin, Srbin, Jugosloven, Evropljanin, Građanin sveta”''</ref> * [[Fran Kovačič]], teolog, historičar<ref name=fkovačič1>Kovačič, Fran: [https://books.google.de/books?id=Uuj64Xn6lc0C&newbks=1&newbks_redir=0&printsec=frontcover&hl=de#v=onepage&q&f=false Ob osemstoletnici križarskih vojsk. (1096 – 1896)], u: Katoliški obzornik, letnik I. (1897), str. 162.<br>''“Tem znamenitejše je to vprašanje za nas sedaj ob osemstoletnici križarskih vojsk, ker smo zlasti mi Jugoslovani v neposredni zvezi s križarskimi vojskami in se vprašanje cerkvenega zedinjenja posebno nas tiče.”''</ref> * [[Marija Kraljević-Balalić]], genetičar<ref name=mkraljevicbalalic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 252.<br>''“Kraljević-Balalić Marija, dekan i redovni profesor Poljoprivrednog fakulteta, N. Sad (za pr. Genetika, Populaciona genetika i Uvod u metodiku maučnog [sic!] rada). […] P: Jugosl., […].”''</ref> * [[Ivan Kukuljević Sakcinski]], istoričar, književnik, političar<ref name=iksakcinski1>I. K. S.: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5Qafecy6iKlcE4GRP36GCRjeS9AYE3ZKN4DtQb8v1YneKWwXP8ld5anxHTN8z7etr5CGTzYs6U5R0JEqz2r57g_dJAvk2YISjAh1_L-8uUNoKGjJ_3-K-qR5N5bwoZVY4HJKGA11VkUXgB6k-VFf_OZXWxAYg6f1kqWue6C8jtlemwhdXfI3_kI6Av7h8auSwL-rXpy_qyGym-ClQYCNiYHRT-RjqAtDzccX_9madJD6_gOeRNLXqDtoCqjO0ZnmjzqOAm-UFFo7e4PDGeFic2zoZak0UvgSC-cFMnrRlriWDKYrRrAM Politička pověstnica], u: Arkiv za pověstnicu jugoslavensku, knjiga II. (1852), str. 1.<br>''“Mi Jugoslaveni neimamo sve dosada našega diplomatara, pa ipak nećemo nikada bez njega moći razsvětliti i kritički napisati razgranjenu historiu našega naroda.”''</ref><ref name=iksakcinski2>Smičiklas, Tade; Marković, Franjo: Matica Hrvatska od godine 1842. do godine 1892. Spomen-knjiga. Zagreb 1892, str. 160.<br>''“Očekivamo pako od nje, da nam one strane što brže pridruži, koje po historiji i zakonu ili po krvi i poreklu našoj državi ili našemu jugoslavenskomu narodu pripadaju.”''</ref> * [[Đuro Kurepa]], fizičar<ref name=djkurepa1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 231-232.<br>''“Kurepa R. Đuro, redovni član SANU i ANU-BiH, dopisni član JAZU; profesor univerziteta - u penziji (r. 16. VIII 1907, Majske Poljane, Glina). Srbin-Jugosloven, […]. ”''</ref> * [[Milan Kurepa]], fizičar<ref name=mkurepa1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 263.<br>''“Kurepa Milan, redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF, Bg. (za pr. Fizika molekula i Fizika opšti kurs); naučni savetnik u Institutu za fiziku, Bg.; preds. Nacionalnog komiteta za fiziku Jugoslavije (od '87). […] P: Jugosloven srpsko-jevrejskog porekla.”''</ref><ref name=mkurepa2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 232.<br>''“Kurepa V. Milan, fizičar; redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF u Beogradu; predsednik Nacionalnog komiteta za fiziku SFRJ (r. 11. V 1933, Bačka Palanka). Jugosloven, srpsko-jevrejskog porekla.”''</ref> * [[Šime Ljubić]], istoričar, arheolog<ref name=sljubic1>Okuka, Miloš: Eine Sprache - viele Erben. Sprachpolitik als Nationalisierungsinstrument in Ex-Jugoslawien. Klagenfurt 1998, S. 23. (na njemačkom)<br>“»Hej, Ihr Jugoslawenbrüder, seien wir ruhmreich!« So ruft der Kroate Šime Ljubić 1864 in seinem Spiegel der jugoslawischen Literaturgeschichte (Ogledalo književne poviesti Jugoslavjanske na podučavanje mladeži) in der […].</ref> * [[Ivan Macun]], književni povjesničar<ref name=imacun1>Macun, Ivan: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-TZWJKXHW/f39ff886-a3b5-4dc5-967b-8f5d499a8755/PDF Cvetje slovenskiga pesničtva.] Trst 1850, str. 4.<br>''“Poglej samo nekaj malo na polje slavjanskih narodnih pesem in boš vidil u Čehih, Poljakih in posebno u nas Jugoslavjanih množinu sadja najlepšega, z katerim bo se težko kater si bodi drugi narod hvaliti zamogel.”''</ref> * [[Vlado Mađarić]], istoričar umetnosti<ref name=vmadjaric1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 403.<br>''“Mađarić Vlado, direktor Saveznog instituta za zaštitu spomenika kulture u Beogradu, r. 1915 u Ludbregu, Jugosloven.”''</ref> * [[Matija Majar]], etnograf, jezikoslovac<ref name=mmajar1>Majar, Matija: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-05AJDQXQ/0768df73-0700-4779-81e0-226111bc3825/PDF Naše slovstvo], u: Novice gospodarske, obertnijske in národske, tečaj XV. list 44 (03.06.1857), str. 174.<br>''“Mi Jugoslaveni, imenito Slovenci, smo v takih okolnostih, da moramo to pitanje tako le staviti: Čto moramo činiti, storiti, da se književno slože narečja serbsko, bulgarsko, horvatsko i slovensko?”''</ref> * [[Petar Matković]], geograf<ref name=pmatkovic1>Matković, Petar: Zemljopisni odlomci. Najnovija kartografija o Jugoslovjenskih zemljah, u: Književnik, god. III. sv. 1. (1866), str. 81.<br>''“Vojnički kartografički zavod u Beču, koji si je glede svojih kartografičkih proizvoda slavno ime stekao, objelodani za kratko vrieme koli za znanost u obće, toli za nas Jugoslovjene napose evo već drugu vele znamenitu i krasnu geografičku radnju: Dalmaciju naime, koja poput okvira sa zapada Balkanski poluotok zaprema, i gore navedenu kartu Bosne i Hercegovine, kojom je publikacijom sumnja o tajnom skrivanju kartografičkoga materijala iz političkoga obzira sasvim izčeznula.”''</ref> * [[Fedor Mesinger]], meteorolog, univerzitetski profesor<ref name=fmesinger1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 317.<br>''“Mesinger Fedor, meteorolog; redovni profesor PMF, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=fmesinger2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 277.<br>''“Mesinger Z. Fedor, meteorolog; redovni profesor PMF u Beogradu; dopisni član SANU i član Academia Europae (r. 7. III 1933, Sremska Mitrovica). Jugosloven.”''</ref> * [[Nada Milašin]], naučnik<ref name=nmilasin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 328.<br>''“Milašin Nada, viši naučni saradnik u Institutu za arhitekturu i urbanizam Srbije, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=nmilasin2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 287.<br>''“Milašin Lj. Nada, viši naučni saradnik u Institutu za arhitekturu i urbanizam Srbije, Beograd (r. 23. IV 1929, Dvor na Uni). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vojin Milić]], sociolog<ref name=vmilic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 334.<br>''“Milić Vojin, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Miljanić]], inženjer elektrotehnike, univ. profesor<ref name=pmiljanic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 348.<br>''“Miljanić Petar, akademik, sekretar Odeljenja tehničkih nauka SANU, redovni profesor Mašinskog i Elektrotehn. fakulteta, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=pmiljanic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 302.<br>''“Miljanić N. Petar, redovni profesor Mašinskog i Elektrotehničkog fakulteta u Beogradu; redovni član i sekretar Odeljenja tehničkih nauka SANU (r. 1927, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Jovan Nahman]], univ. profesor<ref name=jnahman1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 369.<br>''“Nahman Jovan, redovni profesor Elektrotehničkog fakulteta, Bg. (za pr. Elektrane i razvodna postrojenja i Opšta energetika); šef Katedre za elektroenergetske sisteme; preds. Komisije za naučni rad. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=jnahman2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 316.<br>''“Nahman M. Jovan, redovni profesor i šef Katedre za elektroenergetske sisteme Elektrotehničkog fakulteta u Beogradu (r. 20. VIII 1936, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Ivan Navratil]], jezikoslovac<ref name=inavratil1>N., J.: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-7IS7KTWC/de1d2076-efac-45c3-b8f8-6afcd0997ccc/PDF Želja jezikoznanska o novem letu vsim Slovencom, posebno pisateljem slovenskim v prevdarek], u: Slovenska bčela, letnik 4, številka 8 (1853), str. 63.<br>''“Tudi govorimo vsi Slovenci in Jugoslovani; Ne dam mu naj manje […].”''</ref> * [[Aleksandar Nikolić (istoričar)|Aleksandar Nikolić]], istoričar, novinar<ref name=anikolic1>[https://boom93.rs/article/54985/jugosloveni-kulturno-povezivanje-trajnije-od-drzavnih-granica Jugosloveni: Kulturno povezivanje trajnije od državnih granica] Radio Boom93. ''Neda Stojićević/Jelena Milenković''.<br>''“Onda je bilo potpuno prirodno da 2022. kažem na popisu ću se izjasniti kao Jugosloven.”''</ref> * [[Viktor Novak]], istoričar<ref name=vnovak1>[https://www.rts.rs/page/rts/sr/Dijaspora/story/1526/srbija-na-vezi/2091781/-magnum-crimen---bez-cenzure-.html Magnum Crimen - bez cenzure] [[Radio-televizija Srbije]]. ''03.11.2015''<br>''“Prvo izdanje ove kultne knjige, Viktor Novak, Hrvat, ali i integralni Jugosloven, uspeo je da objavi u burnim posleratnim godinama, 1948.”''</ref> * [[Ljubisav Novaković]], univerzitetski profesor<ref name=ljnovakovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 384-385.<br>''“Novaković Ljubisav, redovni profesor Prirodno-matematičkog fakulteta, Kragujevac (za pr. Kvantna teorijska fizika i Izabrana poglavlja moderne fizike). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Pavel Opavski]], univerzitetski profesor<ref name=popavski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 390.<br>''“Opavski Pavel [sic!], redovni profesor Fakulteta fizičke kulture, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=popavski2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 334.<br>''“Opavski J. Pavle, redovni profesor Fakulteta za fizičku kulturu u Beogradu (r. 9. XI 1925, Stara Pazova). Jugosloven.”''</ref> * [[Milenko Panić]], univerzitetski profesor<ref name=mpanic1>[https://www.rts.rs/page/tv/ci/story/19/rts-svet/1290146/evropa-i-srbi-milenko-panic.html Европа и Срби: Миленко Панић] [[Радио-телевизија Србије]]. ''Војислав Лалетин; 26.03.2013.''<br>''“Премда је Југославија разбијена, он се и даље, с пуно разлога, осећа и понаша као Југословен.”''</ref><ref name=mpanic2>[https://www.youtube.com/watch?v=VZzu-CMhDjA Evropa i Srbi: Milenko Panić] [[YouTube]]. ''RTS Obrazovno-naučni program - Zvanični kanal; 22.08.2016.''<br>''“Pa, moram Vam reći da ovaj, ja sam uvijek bio, i odgojen, i… i ostao jugoslovenski orijentisan. […] Ali, ja sam se osjećao Jugosloven, i dalje se osjećam Jugosloven.”''</ref> * [[Đorđe Paunović]], univ. profesor<ref name=djpaunovic1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 345.<br>''“Paunović S. Đorđe, dekan i redovni profesor Elektrotehničkog fakulteta u Beogradu (r. 21. VII 1938, Beograd). Srbin, Jugosloven.”''</ref> * [[Jasna Pavešić-Popović]], univerzitetski profesor<ref name=jpavesicpopovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 402.<br>''“Pavešić-Popović Jasna, redovni profesor Poljoprivrednog fakulteta, Zemun (penz.). […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=jpavesicpopovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 345.<br>''“Pavešić-Popović Jasna, redovni profesor Poljoprivrednog fakulteta u Zemunu (r. 4. VI 1930, Zemun). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Zlatica Pavlovski]], naučni savjetnik iz područja živinarstva<ref name=zpavlovski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 409.<br>''“Pavlovski Zlatica, upravnik Zavoda za živinarstvo u Institutu za stočarstvo, Zemun. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Stevan K. Pavlowitch]], historičar<ref name=skpavlowitch1>[https://www.bbc.com/serbian/lat/srbija-60401608 Srbija i Velika Britanija: Ko je bio istoričar Stevan K. Pavlović - kosmopolita i džentlmen srpskog porekla] BBC na srpskom. ''Dejan Đokić; 25.02.2022.''<br>''“Istoričar Stevan K. Pavlović bio je kosmopolita i Evropljanin koji je govorio da je Jugosloven po rođenju, Srbin po porodičnom poreklu, Britanac po državljanstvu i Francuz po kulturnom afinitetu.”''</ref> * [[Aleksandar Perić]], univerzitetski profesor<ref name=aperic>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 412.<br>''“Perić Aleksandar, redovni profesor Fakulteta organizacionih nauka, Bg. (za pr. Engleski jezik i Nemački jezik); član redakcijskih kolegijuma časopisa "Prevodilac", "Živi jezici" i "Glossa". […] P: Jugosloven.''</ref><ref name=aperic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 352.<br>''“Perić Đ. Aleksandar, redovni profesor i šef katedre na Fakultetu organizacionih nauka u Beogradu (r. 13. VIII 1930, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Miljenko Perić]], fizikohemičar<ref name=mperic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 413.<br>''“Perić Miljenko, redovni profesor Fakulteta za fizičku hemiju PMF, Bg. (za pr. Kvantna hemija i molekulske strukture); šef Katedre za molekulske strukture; prodekan za nastavu. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=mperic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 352.<br>''“Perić N. Miljenko, vanredni profesor Fakulteta za fizičku hemiju PMF u Beogradu (r. 16. I 1949, Zagreb). Jugosloven.”''</ref> * [[Vesna Pešić]], sociološkinja<ref name=vpesic1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/dragoslav-petrovic-jugoslavija-ce-se-vracati-zazivece-u-novim-formama/ Dragoslav Petrović: Jugoslavija će se vraćati, zaživeće u novim formama] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Beta; 15.11.2024.''<br>''“Ali, ja sam i danas ostala Jugoslovenka.”''</ref> * [[Nebojša Popov]], sociolog<ref name=npopov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 439.<br>''“Popov Nebojša, sociolog; viši naučni saradnik u Institutu za filozofiju i društveni teoriju, Bg. (od '81); odgovorni urednik lista "Republika" (od '91); član Saveta Beogradskog univerziteta. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=npopov2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 373.<br>''“Popov D. Nebojša, predsednik Udruženja za jugoslovensku demokratsku inicijativu (UJDI) za Srbiju; sociolog u Institutu za društvenu teoriju u Beogradu; odgovorni urednik lista Republika (r. 20. IX 1939, Petrovgrad, Zrenjanin). Jugosloven.”''</ref> * [[Tomislav Popović]], ekonomista, univerzitetski profesor<ref name=tpopovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 447-448.<br>''“Popović Tomislav, naučni savetnik, redovni profesor univerziteta. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=tpopovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 381.<br>''“Popović M. Tomislav, direktor Instituta ekonomskih nauka u Beogradu; direktor Konzorcijuma Instituta Jugoslavija u svetskoj privredi; redovni profesor Univerziteta u Novom Sadu (r. 27. XII 1937, Đakovica). Jugosloven.”''</ref> * [[Dušan Puhalo]], anglista<ref name=dpuhalo1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 455.<br>''“Puhalo Dušan, književni prevodilac; redovni profesor Filološkog fakulteta, Bg. (penz.) […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=dpuhalo2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 387.<br>''“Puhalo D. Dušan, redovni profesor Filološkog fakulteta u Beogradu u penziji (r. 4. XII 1919, Brlog, Otočac). Jugosloven.”''</ref> * [[Franjo Rački]], historičar, političar, katolički svećenik<ref name=fracki1>Novak, Viktor: Franjo Rački u govorima i raspravama. Zagreb 1925, str. 126.<br>''“Naš ugovor ima se navlaš na to obazrijeti, da smo Jugoslovjeni, da nam je bolja budućnost samo u Jugoslovjenstvu.”''</ref><ref name=fracki2>Novak, Grga (i drugi) (ur.): Spomenica. Jugoslavenska akademija znanosti i umjetnosti 1866-1966. Zagreb 1966, str. 14.<br>''“Rački je bio ne samo velik učenjak nego i velik patriot u najširem smislu te riječi: Hrvat, Jugoslaven, Slaven.”''</ref><ref name=strossmayer-racki/><ref name=fracki31>Novak, Viktor: Antologija jugoslovenske misli i narodnog jedinstva (1390-1930). Beograd 1930, str. 216.<br>''“Mi Jugoslovjeni razdijeljeni smo jezikom, ovom pravom dušom naroda, glavnim, često i jedinim sidrom narodnosti.”''</ref> * [[Ivan Radetić]], jezikoslovac<ref name=iradetic1>Radetić, Ivan: Pregled hrvatske tradicionalne književnosti. Senj 1879, str. 199.<br>''“Ovo obće jamstvo ili poručanstvo počelo je kod zapadnih Slovjena; Čeha, Poljaka i Pomorana padati već XIII. vieka, dočim se kod nas Jugoslovjena imenice Hrvata i Srba po zakonu vinodolskom i Dušanovom još u XIV. vieku nalazilo, a gdješto se i do dana današnjega sačuvalo.”''</ref> * [[Božo Radman]], agronom<ref name=bradman1>[https://www.glassrpske.com/lat/plus/teme/in-memoriam-mr-bozo-radman-do-posljednjeg-daha-posvecen-nauci-i-pravdi/348739 In memoriam - mr Božo Radman: Do posljednjeg daha posvećen nauci i pravdi] Glas Srpske. ''Mladen Karić; 30.01.2021.''<br>''“Ja sam univerzalista i kosmopolita. Nacionalno se osjećam kao Jugosloven. Ako me neko detaljnije pita, ja sam Bosanac. Ako ide još detaljnije, ja sam Krajišnik. Najdetaljnije, ja sam Banjalučanin. Nakon toga, nemojte me dalje pitati!”''</ref> * [[Duško Radosavljević]], politolog i predsjednik Saveza antifašista Vojvodine<ref name=dradosavljevic>[https://sav-ns.wixsite.com/sav2017/struktura-sav-a Struktura i rukovodstvo SAV-a] SAV - Savez antifašista Vojvodine.<br>''“Sremac, Srbin, Vojvođanin, Jugosloven i Evropljanin.”''</ref> * [[Ljubiša Rajić]], lingvist<ref name=ljrajic1>[http://www.slobodnaevropa.org/content/sta_znaci_multikulturalnost/2276177.html Šta znači multikulturalnost] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Biljana Jovićević; 16.01.2011.''<br>''“Ja sam rođen u Jugoslaviji, tu sam odrastao, obrazovao se, oženio i dobio djecu. Nisam mogao biti ništa drugo nego Jugosloven, bez obzira što su moj otac i majka bili Srbi.”''</ref><ref name=ljrajic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 471.<br>''“Rajić Ljubiša, vanredni profesor za skandinavske jezike i književnosti na Filološkom fakultetu, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=ljrajic3>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 399.<br>''“Rajić R. Ljubiša, docent za skandinavske jezike i književnosti na Filološkom fakultetu u Beogradu (r. 4. IV 1947), Beograd. Jugosloven.”''</ref> * [[Slobodan Ribnikar]], fizikohemičar<ref name=sribnikar1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 481.<br>''“Ribnikar Slobodan, akademik; redovni profesor Prirodno-matematičkog fakulteta, Bg. (za pr. Nuklearna hemija i Fadiohemija). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=sribnikar2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 407.<br>''“Ribnikar V. Slobodan, redovni profesor Fakulteta za fizičku hemiju PMF u Beogradu; dopisni član SANU (r. 24. V 1929, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Nikola Rot]], profesor psihologije<ref name=nrot1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 487-488.<br>''“Rot Nikola, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=nrot2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 412.<br>''“Rot E. Nikola, psiholog; profesor univerziteta - u penziji (r. 23. VI 1910, Koroš, Mađarska). Jugosloven, jevrejskog porekla.”''</ref> * [[Obrad Savić]], filozof<ref name=obradsavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 495.<br>''“Savić Obrad, viši predavač na Katedri za društvene nauke Tehnološko-metalurškog fakulteta, Bg.; generalni sekretar Beogradskog kruga i gl. urednik časopisa "The Belgrade circle". […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=obradsavic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 419.<br>''“Savić M. Obrad, filozof; asistent na Katedri za društvene nauke Tehnološko-metalurškog fakulteta u Beogradu (r. 4. XI 1948, Beršići, G. Milanovac). Jugosloven, Srbin.”''</ref> * [[Svenka Savić]], psihološkinja, lingvistkinja<ref name=ssavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 496.<br>''“Savić Svenka, redovni profesor Filozofskog fakulteta, N. Sad (za pr. Psiholingvistika, Analiza diskursa i Uvod u lingvistiku). […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Ljubica Simaković]], univerzitetska profesorica<ref name=ljsimakovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 500.<br>''“Simaković Ljubica, redovni profesor Ekonomskog fakulteta, Kragujevac (za pr. Ekonomska filozofija i politika). […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref><ref name=ljsimakovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 424.<br>''“Simaković D. Ljubica, redovni profesor i dekan Ekonomskog fakulteta u Kragujevcu (r. 13. IV 1944, Svetozarevo), Jugoslovenka.”''</ref> * [[Đorđe Stanković]], povjesničar<ref name=djstankovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 521.<br>''“Stanković Đorđe, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (za pr. Istorija Jugoslavije); šef Katedre za istoriju Jugoslavije. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Dubravka Stojanović]], povjesničarka<ref name=dstojanovic1>[https://www.danas.rs/vesti/politika/demostat/dubravka-stojanovic-nismo-u-hladnom-ratu-vucic-nije-tito-a-ni-srbija-nije-jugoslavija/ Dubravka Stojanović: Nismo u Hladnom ratu, Vučić nije Tito, a ni Srbija nije Jugoslavija] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Demostat/Ivana Petronijević Terzić; 21.12.2022.''<br>''“Ni ja ne želim Jugoslaviju, ja jesam Jugoslovenka, ali ne želim Jugoslaviju zato što mislim da je njeni narodi nisu dorasli.”''</ref><ref name=dstojanovic2>[https://www.slobodnaevropa.org/a/most-nasledje-latinka-perovic-istorija-balkan-jugoslavija/32723484.html Latinka Perović - u Srbiji ignorisana i napadana, u regionu poštovana] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Omer Karabeg; 10.12.2023.''<br>''“Tek sam kasnije kroz duge razgovore s njom shvatila tu njenu poziciju bez obzira što se s njom na tom pitanju nisam slagala i ostala sam Jugoslovenka.”''</ref> * [[Svetomir Škarić]], profesor ustavnog prava<ref name=sskaric1>[http://www.dnevnik.mk/?ItemID=969BE953C56D4D4294BC6BE9769FDB93 Пратениците-торбеши бараат третман на помала етничка заедница]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (na makedonskom) Dnevnik. ''Tatjana Popovska; 18.09.2011.''</ref><ref name=sskaric2>[http://www.novamakedonija.com.mk/NewsDetal.asp?vest=121810833459&id=9&setIzdanie=22161 Ин мемориам]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (na makedonskom) Nova Makedonija. ''Svetomir Škarić; 18.12.2010.''</ref> * [[Slobodan Šoja]], historičar<ref name=ssoja1>[https://unaworld.tv/video/reaktor-bih-jugonostalgija Jugonostalgija] Una televizija, emisija ''Reaktor BiH''. ''04.12.2023.''<br>''“Pa znate šta, ja mislim da je bolje reći da... da sam Jugosloven nego jugonostalgičar.”''</ref> * [[Jorjo Tadić]], istoričar<ref name=jtadic1>Тадић, Јорјо: [https://books.google.de/books?id=bzCZCgAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=de&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Сабласти круже Југославијом...], у: Историјски часопис, књ. 18 (1971), str. 48.<br>''“А још више зато што је мени лично сасвим свеједно да ли се нешто назива хрватским или српским, јер су за мене Срби и Хрвати један народ, без обзира што се о томе мислило или данас мисли, пише и прописује. Као Југословен, али не по линији државне већ по свом дубоком националном опредељењу, а и научном уверењу, јер сам то био и онда када смо о југословенској држави само сањали, сматрам да је ненаучно и смешно сврставати старе Дубровчане у Србе или Хрвате, а њихова културна дела, посебно књижевност, резервисати искључиво за једне или друге.“''</ref><ref name=jtadic2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 715-716.<br>''“Tadić Jorjo, dr filozofije, red. prof. Filozofskog fakulteta u Beogradu za Opštu istoriju Novoga veka, dopisni član Srpske akademije nauka u Beogradu, dopisni član Jugoslavenske akademije znanosti i umjetnosti u Zagrebu, r. 1899 u Starom Gradu, Srez hvarski, Jugosloven.”''</ref> * [[Nevenka Tadić]], neuropsihijatar<ref name=ntadic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 568.<br>''“Tadić Nevenka, neuropsihijatar. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Nikola Tesla]], izumitelj<ref name=ntesla1>[https://www.slobodnaevropa.org/a/nikola-tesla/30612584.html Svi hoće Nikolu Teslu] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Mila Đurđević/Una Čilić''.<br>''“Zbog toga, braćo i sestre, kao najstariji Srbin, Jugoslaven, Amerikanac naše krvi u Sjedinjenim Državama, upućujem vam ovo pismo moleći vas da se odazovete pozivu predsjednika Roosevelta.”''</ref> * [[Rajko Tomović]], naučnik, robotičar<ref name=rtomovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 585.<br>''“Tomović Rajko, akademik; direktor (sa N. Uzungoluom) Centra za multidisciplinarno praćenje pravaca razvoja informatike, Atina (od '96). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=rtomovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 495.<br>''“Tomović M. Rajko, član VANU i spoljni član SAZU; profesor univerziteta - u penziji (r. 1. XI 1919, Baja, Mađarska). Jugosloven.”''</ref> * [[Ana Tot]], ekonomista<ref name=atot1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 587-588.<br>''“Tot Ana, redovni profesor Ekonomskog fakulteta, Subotica (za pr. Istorija ekonomske misli). […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=atot2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 497.<br>''“Tot M. Ana, vanredni profesor i rukovodilac Katedre za makroekonomiju i teoriju društvenog razvoja Ekonomskog fakulteta u Subotici (r. 4. II 1948, Vajska). Jugoslovenka.''</ref> * [[Ljubinka Trgovčević-Mitrović]], povjesničarka<ref name=ljtrgovcevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 590.<br>''“Trgovčević Ljubinka, viši nauč. saradnik u Istorijskom institutu SANU, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=ljtrgovcevic2>[https://www.danas.rs/kultura/vece-secanja-na-ljubinku-trgovcevic-1948-2022-istoricarka-putnica-zena-nadasve-prijateljica/ Veče sećanja na Ljubinku Trgovčević (1948-2022): Istoričarka, putnica, žena, nadasve prijateljica] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''J. J.; 06.03.2023.''<br>''“Rođena u njenom središtu, u Bosni, u Sarajevu, ostala je Jugoslovenka do kraja.”''</ref> * [[Milan Trtanj]], fizikohemičar<ref name=mtrtanj1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 593-594.<br>''“Trtanj Milan, rukovodilac Laboratorije za hemijsku dinamiku i permanentno obrazovanje Instituta za nuklearne nauke "Vinca". […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=mtrtanj2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 500.<br>''“Trtanj I. Milan, naučni savetnik u Institutu za nuklearne nauke Boris Kidrič Vinča - OOUR Institut za hemijsku dinamiku (r. 1. I 1947, Grabarje, Slavonski Brod). Jugosloven.”''</ref> * [[Vladeta Urošević]], fizičar<ref name=vurosevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 598.<br>''“Urošević Vladeta, osnivač i direktor preduzeća "Metrologia". […] P: Srbin, Jugosloven.”''</ref><ref name=vurosevic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 504.<br>''“Urošević V. Vladeta, naučni savetnik i rukovodilac Laboratorije za interdisciplinarna istraživanja u Institutu za fiziku, Zemun (r. 20. VI 1925, Stopanja). Srbin, Jugosloven.”''</ref> * [[Ivan Vejvoda]], politikolog<ref name=ivejvoda1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 605.<br>''“Vejvoda Ivan, politikolog; profesor na Syssex [sic!] University, Engleska (od '93). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=ivejvoda2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 510.<br>''“Vejvoda I. Ivan, politikolog; istraživač u Institutu za evropske studije u Beogradu (r. 27. XII 1949, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Vuk Vernić]], sociolog, revolucionar<ref name=vvernic1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 65.<br>''“Vernić Vuk, borac u prištapskim jedinicama VŠ, neutvrđenog mesta rođenja, profesor na Pravnom fakultetu u Zagrebu, Jugosloven, u NOV došao krajem marta 1943. iz ustaškog logora Jasenovac razmenom za zarobljene Nemce.”''</ref> * [[Radina Vučetić]], historičarka<ref name=rvucetic1>[https://www.pressreader.com/serbia/nin/20200806/281706912025220][http://www.nin.co.rs/pages/article.php?id=102354064] Неорадикалски рикверц води у провалију [[НИН]]. ''Радмила Станковић; 06.08.2020.''<br>''“Радина Вучетић је имала ту срећу: предмет њеног научног интересовања је превасходно Југославија, Краљевина и она социјалистичка, а за себе једнако каже да је Југословенка јер је рођена и васпитана у тој земљи, јер је формирана у југословенском духу и не може за првих двадесет година свог живота да каже „пуј, пике, више не важи“.”''</ref><ref name=rvucetic2>[https://www.youtube.com/watch?v=Icqc0scR63Q Prostori slobode - Radina Vučetić] YouTube. ''Remarker Media; 01.07.2020.''<br>''Jesi ti Jugoslovenka? - “Jesam, da. To moram da pomenem.”''</ref> * [[Sreten Vujović]], sociolog<ref name=svujovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 628.<br>''“Vujović Sreten, sociolog; redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (od '92); član Malog veća Beogradskog kruga. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Emir Zelenhasić]], univerzitetski profesor<ref name=ezelenhasic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 643-644.<br>''“Zelenhasić Emir, redovni profesor Građevinskog fakulteta, Subotica (za pr. Hidrologija i Osnovi hidrotehnike); šef Katedre za hidrotehniku. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=ezelenhasic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 542.<br>''“Zelenhasić F. Emir, redovni profesor i šef Katedre za hidrotehniku Građevinskog fakulteta u Subotici (r. 9. X 1938, Prokuplje). Jugosloven, Musliman.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Vjekoslav Babukić.jpg|Vjekoslav Babukić Datoteka:Jovo Bakic-mc.rs.jpg|Jovo Bakić Datoteka:Franjo Bradaška.jpg|Franjo Bradaška Datoteka:Jurij Caf.jpg|Oroslav Caf Datoteka:Vladimir Ćorović.jpg|Vladimir Ćorović Datoteka:Dejan Djokic LMU Book presentation.jpg|Dejan Đokić Datoteka:Ivan Filipović 1892 Mayerhofer.png|Ivan Filipović Datoteka:Andrej Grubačić at the SF anarchist bookfair 2010 (cropped).jpg|Andrej Grubačić Datoteka:Fran Ilešič.jpg|Fran Ilešič Datoteka:JanezicAnton.jpg|Anton Janežič Datoteka:Ivan Klajn.jpg|Ivan Klajn Datoteka:Fran Kovačič.jpg|Fran Kovačič Datoteka:Ivan Kukuljevic Sakcinski 1889 Mukarovsky.png|Ivan Kukuljević Sakcinski Datoteka:Kurepa georg2 (cropped).jpg|Đuro Kurepa Datoteka:Sime Ljubic 1885 Mayerhofer.png|Šime Ljubić Datoteka:MacunIvan.jpg|Ivan Macun Datoteka:Matija Majar (2).jpg|Matija Majar Datoteka:Vojinmilic.jpg|Vojin Milić Datoteka:Ivan Navratil.jpg|Ivan Navratil Datoteka:Nebojsa Popov-mc.rs.jpg|Nebojša Popov Datoteka:Božidar Jezernik 02.jpg|Božidar Jezernik Datoteka:Franjo_Rački_1897_Th._Mayerhofer.png|Franjo Rački Datoteka:Ljubiša Rajić.jpg|Ljubiša Rajić Datoteka:Dubravka Stojanović.jpg|Dubravka Stojanović Datoteka:Nevenka Tadić.jpg|Nevenka Tadić Datoteka:Tesla circa 1890.jpeg|Nikola Tesla Datoteka:Rajko Tomovic.jpg|Rajko Tomović Datoteka:Ivan Vejvoda - July 2015 (cropped).jpg|Ivan Vejvoda </gallery> </div> == Novinarstvo i publicistika == * [[Mihailo Bjelica]], novinar, univ. profesor<ref name=mbjelica1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 45.<br>''“Bjelica Mihailo, naučni savetnik u Institutu za političke studije, Bg.; redovni profesor Fakulteta političkih nauka, Bg. (za pr. Istorija novinarstva). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Olga Božičković]], novinarka<ref name=obozickovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 45.<br>''“Božičković Olga, slobodni novinar. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Nikola Burzan]], novinar<ref name=nburzan1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 68.<br>''“Burzan Nikola, novinar; urednik-komentator u Spoljno-političkoj rubrici "Naše Borbe". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Angelina Čakširan]], novinarka<ref name=acaksiran1>[https://www.mojnovisad.com/gradske-face/angelina-caksiran-novinar-i-urednik-pisanje-mora-imati-svrhu-i-poruku-jer-to-je-pravo-novinarstvo-id43596.html Angelina Čakširan, novinar i urednik: Pisanje mora imati svrhu i poruku jer to je pravo novinarstvo] mojnovisad.com ''Aleksandar Jovanović; 12.11.2021.''<br>''“Kao Jugoslovenka, što sam ostala do danas, prezirala sam svaki nacionalizam, srpski, hrvatski, bilo koji. To nas je i dovelo do raspada zemlje koja je definitivno bila najlepša na svetu. U svakom pogledu.”''</ref> * [[Đorđe Dragojlović]], novinar<ref name=djdragojlovic1>[http://www.index.hr/vijesti/clanak/sto-ce-kerum-na-ovo-reci-vojvodjanski-novinar-osniva-nacionalno-vijece-jugoslavena/462207.aspx Što će Kerum na ovo reći: Vojvođanski novinar osniva Nacionalno vijeće Jugoslavena] Index. ''27.11.2009.''</ref> * [[Milovan Đilas]], publicista, politički disident, političar, revolucionar<ref name=mdjilas1>[https://www.bbc.com/serbian/lat/balkan-53066157 Milovan Đilas: „Crnogorac, Srbin i Jugosloven koji po značaju daleko prevazilazi jugoslovenske okvire“] BBC na srpskom. ''Dejan Đokić; 17.07.2020.''<br>''“Đilas je bio Crnogorac, Srbin i Jugosloven. Ali je po svom značaju daleko prevazilazio jugoslovenske okvire, pa iako zvuči kao kliše, može se reći da je bio građanin sveta, pre svega onog sveta koji se borio za slobodu, pravdu i društvenu jednakost.”''</ref> * [[Veljko Đurović]], novinar<ref name=vdjurovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 131.<br>''“Đurović Veljko, novinar; snimatelj-dopisnik britanske TV "Worldwide Television News" (WTN). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=vdjurovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 123.<br>''“Đurović V. Veljko, filmski snimatelj i urednik časopisa YU - video, slobodni filmski radnik (r. 18. IV 1953). Jugosloven.”''</ref> * [[Jug Grizelj]], novinar<ref name=jgrizelj1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 144.<br>''“Grizelj, I. Jug, novinar (r. 2. VIII 1926, Vrlika). Jugosloven.”''</ref><ref name=jgrizelj2>[https://www.vreme.com/vreme/jug-grizelj-1926-1991/ Venci i reči za velikana novinarstva] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Živorad Kovaćević; br. 12, 14.01.1991.''<br>''“Jug Girzelj je bio Jugosloven u najboljem smislu te reči Zato je toliko voleo Beograd — onaj široki, neuskogrudi, neprovincijalni, tolerantni, kosmopolitski Beograd. Bio je ponosan što je Beograđanin. Njegov zvezdani čas je bio kad su kolege odlučile da on, po krvi Hrvat i Italijan, po ljudskom opredeljenju Jugosloven, bude predsednik Udruženja novinara Srbije.”''</ref> * [[Dinko Gruhonjić]], novinar i univerzitetski profesor<ref name=dgruhonjic1>[https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/a-vi-sto-biste-da-nas-koljete-vi-ste-dinko-sakic-autorski-tekst-dinka-gruhonjica-o-tome-sta-je-zaista-rekao-u-dubrovniku/ A vi, što biste da nas koljete, vi ste Dinko Šakić: Dinko Gruhonjić za Danas o tome šta je zaista rekao u Dubrovniku] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dinko Gruhonjić; 25.03.2024.''<br>''“Ja sam dete bratstva i jedinstva, moja jedina domovina bila je i ostala Jugoslavija, a ja sam Jugosloven, Bosanac i Vojvođanin. Nikada nisam prestao da verujem u bratstvo i jedinstvo naših naroda i narodnosti.”''</ref><ref name=dgruhonjic2>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/hulje-vrebaju-iz-mraka-i-krecu-se-u-coporima/ Hulje vrebaju iz mraka i kreću se u čoporima] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dinko Gruhonjić; 05.12.2020.''<br>''“Ja sam Jugosloven, dakle apatrid. Ali, odavno sam shvatio da je Jugoslavija bila prirodna tvorevina, a da su ove banane u kojima živimo totalno neprirodne.”''</ref><ref name=dgruhonjic3>[https://autonomija.info/dinko-gruhonjic-danas-je-sveti-avnoj-ideja-jugoslavije-je-ideja-slobode/ Dinko Gruhonjić: Danas je sveti AVNOJ – ideja Jugoslavije je ideja slobode] Autonomija. ''Dinko Gruhonjić; 29.11.2021.''<br>''“Kao Jugosloven, kažem da Jugoslavija nije bila savršena. Ali se mogla “popraviti”. A ovo, ovo što su nam servirale ubice Jugoslavije kao “novu normalnost”, e to je potpuno nepopravljivo!”''</ref> * [[Zdravko Huber]], novinar, urednik<ref name=zhuber1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 165.<br>''“Huber Zdravko, novinar, urednik u "Našoj Borbi". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Dejan Ilić]], izdavač i urednik<ref name=dilic1>[https://pescanik.net/razgovor-u-jajcu/ Razgovor u Jajcu] Peščanik. ''Dejan Ilić; 26.07.2017.''<br>''“Da li to što sam Jugosloven isključuje mogućnost da budem Srbin?”''</ref> * [[Viktor Ivančić]], novinar<ref name=vivancic1>[https://www.021.rs/story/Info/Srbija/260982/Dezulovic-To-sto-radi-Vesic-moze-i-Baka-Prase.html Dežulović: To što radi Vesić može i Baka Prase] Portal 021. ''Danas; 15.12.2020.''<br>''“Inače, taj princip, da dobri Hrvati iz srpske perspektive smeju da seru samo po Hrvatskoj i njenim gradovima, i obratno, da je dobrim Srbima iz hrvatske perspektive dopušteno da seru isključivo po Srbiji i njenim gradovima, za mene je nakaradan. Ja se kao Jugosloven zalažem za to da svi seremo po svima, slobodno, velikodušno, bez kočnica i ustezanja.”''</ref> * [[Željko Ivanović]], novinar<ref name=zivanovic1>[https://www.nedeljnik.rs/priblizite-mi-to-kako-se-covek-oseca-ko-crnogorac-zeljko-ivanovic-u-novom-nedeljniku/ „Približite mi to, kako se čovek oseća ko Crnogorac?“ Željko Ivanović u novom Nedeljniku] Nedeljnik. ''Veljko Miladinović; 13.01.2024.''<br>''“Ja sam bio Jugosloven. I danas sam u kulturološkom smislu Jugosloven.”''</ref> * [[Josip Kirigin]], novinar, publicist, revolucionar<ref name=jkirigin1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 317.<br>''“Kirigin Josip, novinar, šef dopisništva zagrebačkog Vjesnika u Beogradu, rez. kapetan, r. 1918 u Australiji, Jugosloven.”''</ref> * [[Ferdo Kočevar]], publicist<ref name=fkocevar1>Žavčanin, K. [Ferdo Kočevar (pseudonim)]: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QafI8q6cWMCSYx5DASe5f4K9LHOzIvL2AH58YK0c7JYOkjJ7oZB_OTlRLbYsgT45Daa8UMBStsfx3pi2R9XZ7VFaUKFuoXfoeB2HQLn2j4NThGNY-GJv5JNACbJCNEhYJrBiCsAH9AQDPYDdn1be2GLBSUNd5tP1cFAY5VS6-FfgGs4mJiar0TuMEbqaYjlaWHj3R3SIm_8EUuu3jtoEpL2YMm_-8bETpnDxn990Z8ZR92XZcOJrRiwvfQ9Mob_AcKF4R4vM6KinlM9V2sgsh4VeP5LR10FjGptp9KroUmjhDomEeJw Jugoslavenska akademija], u: Novice gospodarske, obertniške in narodne, tečaj XIX. list 19 (08.05.1861), str. 150.<br>''“Mi Jugoslovani smo v tem obziru v dosta hujem položaji. […] Naravno je tedaj, da so zadobile te sosedne slovstva pretežni upljiv v nas Jugoslovane in sicer na veliko škodo in nevarnost za našo narodnost.”''</ref> * [[Mahmud Konjhodžić]], novinar, publicist<ref name=mkonjhodzic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 331.<br>''“Konjhodžić Mahmud, novinar, r. 1905 u Ljubuškom, srez Mostar, Jugosloven.”''</ref> * [[Anton Kos]], publicist<ref name=akos1>A[nton]. K[os]. Cestnikov: [http://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-I14QC4EA/fa8e646f-84d3-473a-9ea7-ebcbed6d420a/PDF Poljodelstvo in kemija], u: Novice gospodarske, obertnijske in národske, tečaj XV. list 53 (04.07.1857), str. 210.<br>''“Tudi mi Jugoslovani se moremo sponašati z možem, ki po vsej pravici zaslužuje, da ga v vesrto Mezzofantov vredimo.”''</ref> * [[Boro Krivokapić]], novinar<ref name=bkrivokapic1>[https://www.xxzmagazin.com/boro-krivokapic-poslednji-jugosloven Boro Krivokapić, poslednji Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208063744/https://www.xxzmagazin.com/boro-krivokapic-poslednji-jugosloven |date=2023-02-08 }} XXZ magazin. ''Milivoj Bešlin; 28.11.2018.''<br>''“Ja sam bio i ostao prije svega Jugosloven”, neretko je ponavljao.''</ref> * [[Sergije Lukač]], novinar, univ. profesor<ref name=slukac1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 281.<br>''“Lukač Sergije, novinar; redovni profesor FPN, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven-Srbin, […].”''</ref> * [[Svetlana Lukić]], novinarka<ref name=slukic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 283.<br>''“Lukić Svetlana, novinar; zamenik glavnog i odgovornog urednika za program Radija "B-92" (od '96). […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Petar Luković]], novinar<ref name=plukovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 284.<br>''“Luković Petar, novinar; zamenik glavnog i odgovornog urednika lista "Vreme". […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=plukovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 250.<br>''“Luković V. Petar, novinar časopisa Vreme (r. 21. I 1951, Kraljevo). Jugosloven.”''</ref> * [[Tomislav Marković (novinar)|Tomislav Marković]], novinar i književnik<ref name=tmarkovic1>[https://balkans.aljazeera.net/opinions/2022/10/21/budimo-jugosloveni-iako-smo-srbi Budimo Jugosloveni iako smo Srbi] [[Al Jazeera Balkans]]. ''Tomislav Marković; 21.10.2022.''<br>''“Izjašnjavajući se kao Jugosloveni po nacionalnosti podrivamo totalitarnu ideju nacionalnog identiteta, a o njenoj totalitarnosti dovoljno govori masovna histerija protiv jugoslovenstva kojoj svedočimo. […] Budimo Jugosloveni, iako smo Srbi.”''</ref> * [[Rusko Matulić]], publicista<ref name=rmatulic1>[https://www.vreme.com/vreme/poslednji-odlazak-jugoslovenskog-emigranta/ Poslednji odlazak jugoslovenskog emigranta] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Petar Lađević; broj 1283, 06.08.2015.''<br>''“Tridesetog jula ove godine u Nju Džersiju je umro veliki Jugosloven, istinski borac za ljudska prava, najbliži saradnik pokojnog Mihajla Mihajlova, saradnik i prijatelj Saveza Oslobođenje i jedan od najrespektabilnijih izučavalaca i sakupljača različitih izvora za stvaranje celovite slike o demokratskoj Jugoslaviji; politički emigrant koji je čitav život posvetio intelektualnoj i ljudskoj borbi za demokratsku Jugoslaviju.”''</ref> * [[Mihajlo Mihajlov]], publicista, politički disident<ref name=mmihajlov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 321.<br>''“Mihajlov Mihai [sic!], publicista; viši naučni saradnik u Elliott Schoo [sic!] of International Affairs, Vašington (od '94); član Centralnog komiteta Socijaldemokrata Amerike. […] Rus po rođenju, Jugosl. po opredeljenju; […]”''</ref> * [[Živko Milić]], novinar, publicista<ref name=zmilic>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 452.<br>''“Milić Živko, novinar, urednik «Borbe», član upravnog odbora Saveza novinara Jugoslavije, rez. kapetan, r. 1923 u Zagrebu, Jugosloven.”''</ref> * [[Ivan Mrđen]], novinar<ref name=imrdjen1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 364-365.<br>''“Mrđen Ivan, novinar; direktor Novinskog preduzeća "Vreme". […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=imrdjen2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 314.<br>''“Mrđen A. Ivan, novinar; direktor NIP Borba (r. 2. X 1949, Vršac). Jugosloven.”''</ref> * [[Avdo Mujčinović]], novinar i pozorišni kritičar<ref name=amujcinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 366.<br>''“Mujčinović Avdo, pozorišni kritičar u listu "Politika ekspres", Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Ivan Rizinger]], novinar<ref name=irizinger1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 485.<br>''“Rizinger Ivan, muzički urednik Radio Kruševca (od '89), revije "Pobeda" (od '90) i diskografske kuće "Take It Or Leave It", Bg. (od '95). […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Teofil Pančić]], novinar<ref name=tpancic1>[https://karakter.rs/intervju/post/teofil-pancic-za-karakter-srbi-i-hrvati-su-u-kulturnom-smislu-jedan-narod/ Teofil Pančić za Karakter: Moja lista pet najboljih novinara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221203054707/https://karakter.rs/intervju/post/teofil-pancic-za-karakter-srbi-i-hrvati-su-u-kulturnom-smislu-jedan-narod/ |date=2022-12-03 }} Karakter. ''Karakter; 03.12.2021.''<br>''“Aludirate na moj tekst u kome sam objasnio da su entiteti složeniji i da ne mora da bude samo jedan, jer sam ja celog života i Srbin i Vojvođanin i Jugosloven i da ne vidim u čemu je tu problem. Na popisima sam se uvek izjašnjavao kao Srbin, ali sad dolazim u iskušenje da se pomalo iz inata izjasnim kao Vojvođanin. Ako nacionalistima to već toliko smeta, onda malo da ih iritiram.”''</ref><ref name=tpancic2>[https://slobodnarec.rs/2021/08/31/teofil-pancic-srpstvo-vojvodjanstvo-i-ostale-koske/ Srpstvo, vojvođanstvo... i ostale koske] Slobodna reč. ''Teofil Pančić; 31.08.2021.''<br>''“A identiteti mogu da budu složeni, višestruki i isprepleteni, sve u jednom čoveku, i to ne nužno zato što ovaj ima „mešano poreklo“ po oveštalim etnocentričnim standardima. Evo, znam po sebi: u svakoj bih prilici mogao reći za sebe, i na svakom bih se popisu stanovnišva – ako se takvo izjašnjavanje već traži – mogao izjasniti i kao Srbin i kao Vojvođanin i kao Jugosloven, i ne bih nikada slagao baš ništa.”''</ref> * [[Rade Radovanović]], novinar, dramski pisac<ref name=rradovanovic1>[https://www.monitor.co.me/prikaz-ne-okreci-glavu/ Prikaz: Ne okreći glavu] Monitor. ''Monitor online; 28.01.2022.''<br>''“Rođen u Srbiji, po javno iskazanom opredjeljenju Jugosloven i dan-danas, po građanskoj vokaciji otvoreni borac protiv fašizacije politike i društva na ex -Yu prostoru, a po oštrini novinarskog pera u borbi za istinu očigledno ne odustaje od nje, bez obzira na cijenu.”''</ref><ref name=rradovanovic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 466.<br>''“Radovanović Rade, novinar i dramski pisac; slobodni novinar; član Izvršnog odbora Ujedinjenih gramskih sindikata "Nezavisnost" (od '92). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=rradovanovic3>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 395.<br>''“Radovanović D. Rade, novinar i dramski pisac; član Izvršnog odbora UJDI-a (r. 6. XI 1950, Kragujevac). Jugosloven.”''</ref> * [[Vlado Ribnikar]], novinar, političar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Milorad Roganović]], novinar<ref name=mroganovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 485.<br>''“Roganović Milorad, novinar. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=mroganovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 411.<br>''“Roganović D. Milorad, novinar, pomoćnik direktora i glavnog i odgovornog urednika Studija B (r. 2. I 1951, Beograd). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Dževad Sabljaković]], novinar i književnik<ref name=dzsabljakovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 490.<br>''“Sabljaković Dževad, književnik, književni kritičar i novinar. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=dzsabljakovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 415.<br>''“Sabljaković J. Dževad, književnik, književni kritičar i novinar; urednik u YUTEL-u (r. 7. VII 1939, Beograd), Jugosloven.”''</ref> * [[Dragoslav Simić]], novinar<ref name=dsimic1>[https://portalforum.rs/blog/2022/10/12/bez-jugoslovena-na-popisu/ Bez Jugoslovena na popisu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221014223724/https://portalforum.rs/blog/2022/10/12/bez-jugoslovena-na-popisu/ |date=2022-10-14 }} Forum - Portal građanske Srbije. ''D. B.; 12.10.2022.''<br>''“Redakciji Portala Forum javio se kolega Dragoslav Simić (Radio Beograd) i rekao da mu je pre dva dana došla popisivačica kojoj je na pitanje o nacionlanosti odgovorio da je Jugosloven.”''</ref> * [[Tamara Skrozza]], novinarka<ref name=tskrozza1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/nazalost-jedinica-sam-tamara-skrozza-o-odrastanju-u-somboru-i-tome-kako-je-posao-birao-nju-a-ne-ona-njega/ „Nažalost, jedinica sam“: Tamara Skrozza o odrastanju u Somboru i tome kako je posao birao nju, a ne ona njega] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Rade Radovanović; 16.04.2023.''<br>''“Dete sam iz mešovitog braka, nisam krštena, vaspitavana sam i uvek sam se izjašnjavala kao Jugoslovenka.”''</ref> * [[Karel Slanc]], publicista, političar<ref name=kslanc1>Slanc, Karel: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-S4HN0TV0/959837c4-8301-4745-ada5-32ea3243c15d/PDF Avstrijski Jugoslovani in morje.] Gorica 1912, str. 11.<br>''“Zdaj, ko ste Avstriji priklopljeni Bosna in Hercegovina, nas je v državi precej Jugoslovanov.”''</ref> * [[Jelena Sofronijevic]], novinarka<ref name=jsofronijevic1>[https://vittles.substack.com/p/yugonostalgic-cuisine Yugonostalgic Cuisine] (na engleskom) Vittles. ''Natasha Tripney; 23.08.2021.''<br>''“Sofronijevic regards herself as Yugoslav, though she was born in the UK in 1998.”''</ref> * [[Grujica Spasović]], novinar, urednik<ref name=gspasovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 514.<br>''“Spasović Grujica, novinar; dopisnik Švedskog radija (od '89). […] P: Jugosloven, […].''</ref><ref name=gspasovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 437.<br>''“Spasović M. Grujica, novinar, zamenik glavnog i odgovornog urednika lista Borba (r. 19. VIII 1950, Beograd). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Anto Staničić]], novinar, književnik<ref name=astanicic1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 440.<br>''“Staničić Đ. Anto, novinar i književnik (r. 18. XII 1909, Tivat). Jugosloven.”''</ref> * [[Ivan Stefanović (novinar)|Ivan Stefanović]], novinar<ref name=istefanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 527.<br>''“Stefanović Ivan, novinar i prevodilac. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=istefanovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 448.<br>''“Stefanović I. Ivan, novinar, prevodilac; šef Biroa dopisništva The Associated Press u Beogradu (r. 3. VII 1932, Pančevo). Jugosloven.”''</ref> * [[Gordana Suša]], novinarka<ref name=gsusa1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 549.<br>''“Suša Gordana, novinar i komentator; novinar u listu "Naša Borba"; urednik Video nedeljnika "VIN"; član Izvršnog odbora Nezavisnog udruženja novinara Srbije i Malog veća Beogradskog kruga. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=gsusa2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 465.<br>''“Suša Ž. Gordana, novinar, urednik u YUTEL-u (r. 2. II 1946, Beograd). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Hari Štajner]], novinar<ref name=hstajner1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 562-563.<br>''“Štajner Hari, novinar; spoljnopolitički komentator lista "Vreme"; direktor "Medija centra", Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=hstajner2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 477.<br>''“Štajner T. Hari, novinar, urednik spoljnopolitičke rubrike lista Vreme (r. 28. V 1930, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Aleksandar Timofejev]], novinar<ref name=atimofejev1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 576.<br>''“Timofejev Aleksandar-Saša, novinar, voditelj u Radiju "B-92"; član Izvršnog odbora Nezavisnog udruženja novinara Srbije. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Zaharije Trnavčević]], novinar<ref name=ztrnavcevic1>[http://www.danas.rs/dodaci/nedelja/mogu_li_jugosloveni_postati_etnicka_zajednica.26.html?news_id=272880 Mogu li Jugosloveni postati etnička zajednica?] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Katarina Živanović; 13.12.2013.''<br>''“Trnavčević se, inače, izjašnjava kao Jugosloven. Jedan je od 23.303 koliko ih po poslednjem popisu ima u Srbiji.”''</ref><ref name=ztrnavcevic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 500.<br>''“Trnavčević M. Zaharije, novinar; predsednik Glavnog odbora Stranke Jugoslovena za Srbiju (r. 2. I 1926, Šabac). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Pavel Turner]], publicist<ref name=pturner1>Turner, Pavel (Dr. Ahasverus): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-FNQV7UL2/a4dbb24c-fb60-4883-89f7-5642a8a8d5d0/PDF Beseda o jugoslovanskih razmerah], u: Kres, godina 1 br. 7 (1881), str. 396.<br>''“Mi Jugoslovani bi se vselej morali naravno najbližje rodne brate čutiti in po tem čutenji bi se moralo naše strmljenje in občenje med seboj ravnati, pa je li tako?”''</ref> * [[Boris Varga]], novinar, politolog<ref name=bvarga1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/boris-varga-privilegija-je-danas-biti-u-manjini/ Boris Varga: Privilegija je danas biti u manjini] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Rade Radovanović; 29.09.2019.''<br>''“U Ukrajini sam među majdanistima kao neko ko se deklariše među ostalom i kao Jugosloven, Rusin i ukrajinski levičar, što je prema uspostavljenim tamošnjim stereotipima skoro sve do ekscesa potpuno isključivo.”''</ref> * [[Vekoslav Vakaj]], publicist<ref name=vvakaj1>Vakaj, Vekoslav: [https://dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-RSB1W1PC/7e8d6513-919f-4967-b288-eaa869d44904/PDF Jugoslovani v zlati Pragi in slavnem Velegradu. Potopisne črtice.] Maribor 1886, str. 58.<br>''“Jugoslovani smo obljubili tukaj pri altarju slovanske vzajemnosti: da se hočemo napiti tukaj slovanskega rodo- in domoljubja.''</ref> * [[Gordana Vujović]], novinarka, književnica<ref name=gvujovic1>[https://primorski.me/info/kultura/gordana-vujovic-jugoslovenka-zivi-u-meni-srcem-sam-pisala-tako-je-bilo-napisano-u-libru/ Gordana Vujović: Jugoslovenka živi u meni, srcem sam pisala “Tako je bilo napisano u libru”] Primorski Portal. ''Biljana Dabić; 10.09.2024.''<br>''“U duši sam bila i ostala Jugoslovenka i umrjeću kao Jugoslovenka.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Stevan Kragujevic, Milovan Djilas,1950.JPG|Milovan Đilas Datoteka:Dinko Gruhonjić.jpg|Dinko Gruhonjić Datoteka:ViktorIvancic.jpg|Viktor Ivančić Datoteka:Ferdo Kočevar.jpg|Ferdo Kočevar Datoteka:Anton Kos Cestnikov.jpg|Anton Kos Datoteka:Petar lukovic gm.jpg|Petar Luković Datoteka:Mihajlo Mihajlov wiki photo.jpg|Mihajlo Mihajlov Datoteka:Teofil Pancic-mc.rs.jpg|Teofil Pančić Datoteka:Karel Slanc.jpg|Karel Slanc Datoteka:Gordana Susa-mc.rs.jpg|Gordana Suša Datoteka:Zaharije Trnavčević.jpg|Zaharije Trnavčević </gallery> </div> == Obaveštajstvo == * [[Vojin Đurašinović]], obavještajac, revolucionar<ref name=vdjurasinovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 166.<br>''“Đurašinović Vojin-Kostja, inspektor u Državnom sekretarijatu za unutrašnje poslove NR Srbije, r. 1919 u Bastaji, srez Daruvar, Jugosloven.”''</ref> == Odvjetništvo == * [[Srđa Popović (advokat)|Srđa Popović]], advokat, borac za ljudska prava<ref name=spopovic1>Stehlík, Petr: Jugoslavenstvo Srđe Popovića kao temelj suvremenog promišljanja jedne naizgled umirovljene ideje, u: Štěpánek, Václav (ur.): Савремена српска и чешка славистичка истраживања. Реферати са Kолоквијума Београд–Брно одржаног 21. октобра 2021. на Филoлошком факултету Универзитета у Београду./Současná srbská a česká slavistická bádání. Příspěvky z Kolokvia Brno–Bělehrad, které se konalo 21. října 2021 na Filologické fakultě Univerzity v Bělehradě. Edice Brno–Bělehrad, sv. 2. Brno 2021, str. 73.<br>''“Oduvek sam bio Jugosloven. Prvo što sam u životu naučio bilo je kako se zovem, u kojoj ulici stanujem i to da sam Jugosloven. Druga stvar je bio režim prema kome sam bio vrlo kritičan. Najveći problem Jugoslavije bio je u tome što ona nije mogla da postane demokratska država. Desimir Tošić je to jednom lepo rekao: ‚Ideja Jugoslavije je bila velika, ali smo mi, nažalost, bili mali’.”''</ref><ref name=spopovic2>[https://www.vreme.com/vreme/advokat-od-lika-i-dela/ Advokat od lika i dela] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Aleksandar Ćirić; 02.12.2010.''<br>''“Neočekivano za mnoge, Srđa Popović otkriva da je oduvek bio Jugosloven, mada je imao problem "s tom vrstom identifikacije".”''</ref><ref name=spopovic3>[http://pescanik.net/2013/10/srda-popovic-intervju/ Srđa Popović – intervju] [[Peščanik]]. ''Esquire; 19.10.2013.''<br>''“Srđa Popović nikada nije odustao od svog opredeljenja da se izajšnjava kao Jugosloven, ali ni tome ne prilazi olako, jednostrano.”''</ref><ref name=spopovic4>[https://www.monitor.co.me/sra-popovi-i-tadeu-mazovjecki-odlazak-boraca-za-ljudska-prava/ Srđa Popović i Tadeuš Mazovjecki, odlazak boraca za ljudska prava] Monitor. ''Tamara Kaliterna; 01.11.2013.''<br>''“Srđa Popović se do kraja izjašnjavao kao Jugosloven.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Srđa Popović advokat.jpeg|Srđa M. Popović </gallery> </div> == Politika == === 21. vijek === * [[Miroslav Kopečni]], političar, bivši diplomat<ref name=mkopecni1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 239.<br>''“Kopečni Miroslav, direktor Instituta za nuklearne nauke "Vinča". […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=mkopecni2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 214.<br>''“Kopečni M. Miroslav, direktor Instituta za hemijsku dinamiku i permanentno obrazovanje u Institutu za nuklearne nauke Boris Kidrič - Vinča (r. 13. V 1946, Tuzla). Jugosloven.”''</ref> * [[Đorđe Subotić]], politički aktivista<ref name=djsubotic1>[https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/ni-od-mramora-ni-od-gvozdja-vec-covek-od-principa/ Ni od mramora, ni od gvožđa, već čovek od principa] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Duško Radosavljević; 10.12.2019.''<br>''“Po svome ličnom opredeljenju, i to je stalno naglašavao, Đorđe je bio Rumljanin, Sremac, Vojvođanin i Jugosloven. To je ono što ga je određivalo, činilo njegovu ličnost, opredeljivalo stavove i ponašanje.”''</ref> === 20. vek === * [[Božidar Adžija]], političar, revolucionar, publicist<ref name=badzija1>Prpić, Ivan (ur.): Komunisti o fašizmu (1919-1940). Zagreb 1976, str. 25.<br>''“Ali budući da talijanski fašizam postaje sve više predstavnikom službene Italije i kao takav ulazi u redove organizirane svjetske reakcije, koja se u unutarnjoj politici svake pojedine države svojim socijalnoreakcionarnim ciljevima i tendencijama, a u vanjskoj politici svojim imperijalističkim težnjama, sprema na jaku ofenzivu protiv općeg mira i demokracije, to je potrebno, naročito nama Jugoslavenima, da budnim okom pratimo razvoj fašističkog pokreta u Italiji, jer on može sutra-prekosutra, pobratimljen sa Horthyjevim »probuđenim Mađarima«, ugroziti mirni razvoj našeg državnog života.”''</ref> * [[Milka Agbaba]], političarka, revolucionar<ref name=magbaba1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 63.<br>''“Agbaba T. Milka (Izborni srez begejski, APV – NRS), politički radnik, rođena u siromašnoj seljačkoj porodici 24-XI-1921 godine u Banatskom Karađorđevu, APV – NRS. Jugoslovenka.”''</ref><ref name=magbaba2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 11.<br>''“Agbaba Milka, nar. poslanik Savezne narodne skupštine za Srez begejski, član CK SK Srbije, pretsednik Saveza društava prijatelja dece i omladine za APV, r. 1921 u Banatskom Karađorđevu, Jugoslovenka.”''</ref> * [[Rade Bašić]], političar, revolucionar<ref name=rbasic1>Miljković, Dušan D.: Stradanja u Cazinskoj krajini i antifašistička borba (1941-1945). Beograd 2011, str. 228.<br>''“Rođen 1919, Garevice, Prijedor. Jugosloven, student.”''</ref> * [[Džemal Bijedić]], političar, revolucionar<ref name=dzbijedic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 57.<br>''“Bijedić Džemal, nar. posl. Republičkog veća Narodne skupštine NR BiH, član Izvršnog veća NR BiH, pretsednik Sreskog NO u Mostaru, član CK SK BiH, član Saveznog odbora Saveza boraca NOR, član Pretsedništva [sic!] Glavnog odbora SSRN BiH, rez. potpukovnik, r. 1917 u Mostaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Josip Broz Tito]], državnik, revolucionar, vojskovođa<ref name=Tito1>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 179-180.<br>''“Tito je bio Jugoslaven na jedan novi način, i kao državnik, i kao politički čovjek, i naprosto kao čovjek. […] Za vrijeme rata ustaše su nastojali prikriti Titovo hrvatsko porijeklo. On sam ga nije krio: kad je došao u oslobođeni Beograd svi su znali koje je nacionalnosti. Nije to previše isticao niti je smatrao da je to najvažnije. U nekim je prilikama ipak govorio o tome: i o svojoj nacionalnosti i o jugoslavenstvu. Postoje tri njegove veće izjave kojima se može poslužiti na različite načine. Prva je negdje s kraja pedesetih ili početka šezdesetih godina (objavio ju je zagrebački tjednik »Danas« na Titov devedeseti rođendan, 25. V 1982, bez preciznije datacije): »Tko hoće da bude Jugoslaven, neka bude Jugoslaven, kome to smeta. Ne smije se, naravno, to forsirati, na isti način kao što se tome ne treba ni suprotstavljati. I važno je da se zna da to ne može biti nacionalno opredjeljenje. I ja kažem da sam Jugoslaven. I to ću uvijek kazati, što ne znači da sam zaboravio da sam rođen u Zagorju, da sam po nacionalnosti Hrvat. Bitno je što radim i čemu težim«... 1. marta 1971. dao je još jednu izjavu o tome, koja, ako se ne varam, tada nije odmah puštena u javnost: »Ja sam protiv svakog pritiska u pogledu nacionalnog opredjeljenja, tj. da se ljudi moraju izjašnjavati da pripadaju ovoj ili onoj naciji. Ima čitav niz ljudi kojima to smeta. Dobro je da se ljudi, opredjeljuju, jer se od toga ne može pobjeći. Ja sam rođen u Hrvatskoj, kao i moji preci, u Zagorju. To svi znaju. Ali, ja sam Jugosloven, po svojoj funkciji, po svemu. I ne samo to. Ja sam internacionalista.« (navedeno prema »Politici«, Beograd 4. V 1982). Treća izjava, kojom se najviše operira, izgovorena je vrlo spontano, možda čak s ljutnjom, u jeku najveće poslijeratne međunacionalne krize u nas: u ljeto 1971, na manevrima »Sloboda 71«. Ona se u ponečem razlikuje od prve te se obično i citira s različitom namjerom: »Bilo je slučajeva da se počelo zaboravljati da smo mi Jugoslavija. Govorilo se o republici, a o Jugoslaviji se ćutalo. Bilo je skoro sramota da se prizna da si Jugosloven. Ja za sebe kažem: ja sam Jugosloven i ništa drugo ne mogu biti. Ja sam Jugosloven i po svojim obavezama, po svom položaju a i po svom duhu. Ali, ja nisam zatajio ni da sam rođen u Hrvatskoj. Zašto da sada ističem da sam Hrvat. Ja sam odrastao u Jugoslaviji u sredini radničke klase. A takvih ima stotine hiljada.« Razlika između prve i treće izjave posve je razumljiva: kad je zajedništvo dovedeno u pitanje, pogotovo kad je u krizi, Titu je jugoslavenstvo važnije nego nacionalnost. Da to nije bilo tako, zar bi bila moguća 1941, NOB, AVNOJ i sve drugo.”''</ref><ref name=Tito2>Ičević, Dušan: Savremeni smisao jugoslovenstva, u: Socijalizam, god. 30 br. 10 (1987), str. 57.<br>''Prigovara što se tada, 1969. godine, sve manje čuje riječ Jugoslavija, a piše i govori pretežno o federaciji: »Mi moramo jače isticati Jugoslaviju. Mi smo Slovenci, Hrvati, Srbi, Makedonci, Crnogorci i drugi, ali smo svi ujedno i Jugosloveni, svi smo građani socijalističke Jugoslavije... […].''«</ref> * [[Vice Buljan]], političar, revolucionar<ref name=vbuljan1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 92.<br>''“Buljan Vice, nar. posl. Saveznog veća Savezne narodne skupštine za srez Sinj, r. 1905 u Sinju, Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 180-181.<br>''“Uostalom, on nije bio jedini koji se u presudnim trenucima naše historije iskazao kao Jugoslaven. To je slučaj velikog broja njegovih najbližih drugova i suboraca koji su se u raznim prilikama u ratu i poratnim godinama, izjasnili na isti način: Kosta Nađ, Koča Popović, Svetozar Vukmanović-Tempo, Petar Drapšin, Peko Dapčević, Ivan Gošnjak, Vice Buljan, Vicko Krstulović, Avdo Humo, Osman Karabegović, Vlado Popović, Rato Dugonjić, Ivo i Jurica Ribar, dr Ivan Ribar, Grga Jankes, Zaim Šarac, Vlado Ribnikar, Šefket Maglajlić, Uglješa Danilović, Veljko Vlahović i mnogi drugi.”''</ref> * [[Uglješa Danilović]], političar, revolucionar<ref name=udanilovic1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 95.<br>''“Danilović J. ing. Uglješa (poslanik Veća naroda iz NR BiH), inženjer agronomije, rođen 7-II-1913 god. u selu Gnionici, srez Modriča, NR BiH. Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Peko Dapčević]], političar, diplomata, general-pukovnik, revolucionar<ref name=pdapcevic1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 96.<br>''“Dapčević J. Peko (Izborni srez žički, NRS), general-pukovnik, rođen 25-VI-1913 god. u Ljubotinju, kraj Cetinja, NR CG. Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Drapšin]], revolucionar, general-lajtnant<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Ratomir Dugonjić]], političar, revolucionar<ref name=rdugonjic1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 102.<br>''“Dugonjić I. Ratomir (poslanik Veća naroda iz NR BiH), pravnik, rođen 10-I-1916 god. u Trebinju, NR BiH. Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Đuro Đaković]], politički djelatnik<ref name=djdjakovic1>Broz Tito, Josip: Sekretar mjesnog komiteta, u: Ahmetović, Lutvo (i drugi) (ur.): [https://znaci.org/00003/4_24_1.pdf Zbornik sjećanja. Zagreb 1941-1945.] Knjiga 1. Zagreb 1982, str. 17.<br>''»Ne treba zaboraviti ni to da mi Jugoslaveni imamo jednu rđavu osobinu«, rekao je Đaković, »a to je da sve odluke i prijedloge jednoglasno usvajamo ali ih ne provodimo u djelo«.''</ref> * [[Avdo Humo]], političar, revolucionar, general-major u rezervi<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Sava Kosanović]], političar, diplomata<ref name=skosanovic1>Привремена народна скупштина ДФЈ: [https://www.sistory.si/media/legacy/publikacije/58001-59000/58139/III_zasedanje_Avnoj_1945_zvezek_III_A.pdf Треће заседање Антифашистичког већа народног ослобођења Југославије и заседање Привремене народне скупштине. 7—26 август 1945. Стенографске белешке] Београд 1945, str. 410-411.<br>''“Данас кад побеђује принцип самоодређења народа, када је тај принцип постављен за темељ Уједињених нација, када се уклања супремација оних који мисле да су супериорни, у томе часу ми Југословени, без разлике, Срби, Хрвати, Словенци, Македонци, ми Југословени не можемо да вјерујемо, да се народу који je политички зрео, који je цивилизован, који je показао и крвавим жртвама и крвавом борбом вољу своју да се уједини ca својом целином националном, да се томе народу та воља не испуни.”''</ref> * [[Hinko Krizman]], političar<ref name=hkrizman1>Привремена народна скупштина ДФЈ: [https://www.sistory.si/media/legacy/publikacije/58001-59000/58139/III_zasedanje_Avnoj_1945_zvezek_III_A.pdf Треће заседање Антифашистичког већа народног ослобођења Југославије и заседање Привремене народне скупштине. 7—26 август 1945. Стенографске белешке] Београд 1945, str. 71.<br>''“Moja vjera kao Hrvata, Jugoslovena, kao samostalnog demokrate bila je uvijek da jedinstvo Jugoslavije leži u demokratskoj i socijalnoj pravdi.”''</ref> * [[Vicko Krstulović]], političar, revolucionar, general<ref name=vkrstulovic1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 48.<br>''“Krstulović Marka Vicko, komandant rasformirane 9. dalmatinske divizije, na raspoloženju u VŠ, rođen 1905, Split, radnik, Jugosloven, u NOB od 1941, član KPJ od 1922, član CK KPJ od 1940, većnik Prvog i Drugog zasedanja AVNOJ-a, krajem rata ministar u vladi NR Hrvatske.”''</ref><ref name=vkrstulovic2>Mihaljević, Josip: Dometi i granice kritičke misli u KPJ (SKJ) - Slučaj Vicko Krstulović, u: Republika, br. 480–483 (2010), str. 15-26. ''<br>''“Stoga, iako je etnički bio Hrvat, u nacionalnom smislu smatrao se Jugoslavenom.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Grga Jankes]], političar, revolucionar<ref name=gjankes1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 270.<br>''“Jankes Grga, nar. poslanik Saveznog veća Savezne nar. skupštine, pretsednik Odbora za pritužbe i žalbe, član Centralnog odbora Saveza ratnih vojnih invalida, r. 1906 u Ivanskoj, srez Bjelovar, Jugoslovan [sic!].”''</ref><ref name=gjankes2>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 122.<br>''“Jankes Đ. Grga (Izborni srez Bjelovar NRH), politički radnik, rođen 12-III-1906 u Ivanskoj, Srez bjelovarski, NRH. Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Šefket Maglajlić]], političar, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Romano Moric]], političar, revolucionar<ref name=rmoric1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 613.<br>''“Romano Moric, ekonomista, nar. posl. Republičkog veća Narodnog sobranja NR Makedonije, član Izvršnog veća NR Makedonije, član CK SK Makedonije, član pretsedništva Glavnog odbora SSRN Makedonije, rez. poručnik, r. 1921 u Bijeljini, NR BiH, Jugosloven.”''</ref> * [[Radovan Papić]], političar, revolucionar<ref name=rpapic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 518.<br>''“Papić Radovan, nar. poslanik Savezne narodne skupštine, posl. Veća Naroda za NR BiH, nar. posl. Republičkog veća Narodne skupštine NR BiH, sekretar Sekretarijata za socijalnu zaštitu Saveznog izvršnog veća, član Izvršnog komiteta CK Saveza komunista BiH, član Centralne revizione komisije Saveza komunista Jugoslavije, član Pretsedništva Glavnog odbora SSRN BiH, rez. pukovnik, r. 1910 u Vlahinji, srez Bileća, Jugosloven.”''</ref> * [[Puniša Perović]], političar, revolucionar<ref name=pperovic1>VII Kongres Saveza Komunista Jugoslavije. Ljubljana 22–26 aprila 1958. Stenografske beleške. Beograd 1958, str. 668.<br>''“Ustvari, radi se o neuspjeloj odbrani ideološkog monopola, istog onog monopola koji je godinama carovao u komunističkom pokretu i sa kojim smo mi Jugosloveni imali gorka iskustva.”''</ref> * [[Nikola I Petrović Njegoš]], knez i kralj Crne Gore<ref>''[[Glas Crnogorca]]'', br. 56 od ponedeljka 8. oktobra 1918. ([[:sr:s:Краљевска прокламација од 20. октобра 1918.|Wikisource]] i [[:c:File:List Glas Crnogoraca LVI broj.pdf|Wikimedia Commons]]), proklamacija kralja Nikole Jugoslovenima: „Kad sam, krajem jula 1914., objavio rat Austriji, rekao sam: „Tržem mač za ujedinjenje Jugoslovena“. [...] Jugoslavija ne može se zamisliti bez svih Slovenaca, Hrvata i Srba. U našoj Crnoj Gori, dobro znate, od davnina žive najbolji Srbi i Jugosloveni. [...] Pozdrav svoj dragoj braći Jugoslovenima od strane dugonapaćenog, a danas najsrećnijeg i najradosnijeg Jugoslovenina — Kralja Crne Gore.”</ref><ref>''[[Glas Crnogorca]]'', br. 62 od ponedeljka 2. januara 1919. ([[:sr:s:Краљевска прокламација од 15. јануара 1919.|Wikisource]]), proklamacija kralja Nikole Crnogorcima: „Od zvanične Srbije i njenih agenata optuživan sam kao protivnik jugoslovenskog jedinstva. Međutim, nijedan pojedinac u Srpstvu i Jugoslovenstvu nije više radio na njemu od mene, nastavljajući u tome djelo mojih besmrtnih predaka. [...] Ni ja ni moja kuća nijesmo se popeli i držali na prijesto Crne Gore silom; nećemo na njega ni ostati, ako to zahtijevaju interesi Crne Gore i jugoslovenskog naroda.”</ref> * [[Moša Pijade]], političar, revolucionar<ref name=mpijade1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 57.<br>''“Pijade Samuila Moša Čiča Janko, načelnik odseka VŠ za vojne vlasti u pozadini i član CK KPJ, rođen 1890, Beograd, akademski slikar i novinar, Jugosloven, u NOB od 1941, član KPJ od 1920, bio član ilegalnog Izvršnog odbora KPJ od 1922, izdržao četrnaest godina robije, većnik Prvog i Drugog zasedanja AVNOJ-a.”''</ref> * [[Hamdija Pozderac]], političar, revolucionar<ref name=hpozderac1>Pozderac, Hamdija: U kontinuitetu revolucije. 2. izd. Sarajevo 1980, str. 52-53.<br>''“Svi smo u ovoj Jugoslaviji Jugosloveni i svi smo za ovu […].”''</ref> * [[Svetozar Pribićević]], političar<ref name=spribicevic1>Pribićević, Svetozar: Diktatura Kralja Aleksandra. II izdanje. Beograd 1953, str. 128.<br>''“Mi, Jugosloveni, ne bismo mogli da idemo za primerom Nemačke, pre svega, zato što u njoj vlada načelo da pravo države ima prvenstvo nad pravom zemalja koje sačinjavaju državu; a zatim, posle gorkog iskustva u četrnaestogodišnjem postojanju države, mi moramo da budemo načisto s tim: šta pripada zajedničkoj državi, a šta pripada državama ili samoupravnim jedinicima.”''</ref> * [[Gavrilo Princip]], revolucionar<ref name=gprincip1>Grujičić, Nebojša: Da je skrlet kao što je kuvet bio bi ibret, u: Bazdulj, Muharem/Grujičić, Nebojša (ur.): Stogodišnji rat. Sarajevski atentat i tumačenja. Beograd 2015, str. 74.<br>''Govoreći u ovom kontekstu o Mladoj Bosni, sociolog Todor Kuljić je napisao neveliki tekst koji zaslužuje da se ovde ponovi: “[…] Doduše, neki Principa i brane. To danas čine pretežno srpski istoričari. Zašto? Utisak je da to ne čine zbog solidarnosti sa težnjama sunarodnika (uostalom Gavrilo se izjašnjavao kao Jugosloven i to jeste bio njegov istinski identitet), nego više stoga što se time opiru demonizovanju vlastite nacije […].”''</ref><ref name=gprincip2>[https://www.politika.rs/sr/clanak/270960/Princip-bez-advokata Princip bez advokata] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Todor Kuljić; 23.09.2013.''<br>''“Doduše, neki Principa i brane. To danas čine pretežno srpski istoričari. Zašto? Utisak je da to ne čine zbog solidarnosti sa težnjama sunarodnika (uostalom Gavrilo se izjašnjavao kao Jugosloven i to jeste bio njegov istinski identitet), nego više stoga što se time opiru demonizovanju vlastite nacije.”''</ref><ref name=gprincip3>[http://www.slobodnaevropa.org/content/jugoslovenstvo-gavrila-principa/25296984.html Povodom predstave "Mali mi je ovaj grob": Jugoslovenstvo Gavrila Principa] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Branka Mihajlović; 14.03.2014.''<br>''Autorka teksta Biljana Srbljanović primećuje “da se istoričari utrkuju, otimajući se oko identiteta čoveka koji se vrlo jasno, na nekoliko zvaničnih mesta, potpisano i pisano, izjašnjavao o sopstvenom identitetu kao jugoslovenske nacionalnosti, vrlo nereligiozan čovek, koji nema nikakve veze sa velikosrpskom idejom.”''</ref> * [[Vaso Radić]], političar, revolucionar<ref name=vradic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 584.<br>''“Radić Vaso, narodni poslanik Saveznog veća Savezne narodne skupštine, član Revizione komisije CK SK BiH, član Glavnog odbora SSRN BiH i Vazduhoplovnog saveza BiH, rez. major, r. 1923 u Vlahinju, srez Visoko, Jugosloven.”''</ref> * [[Aleksandar Ranković]], političar, revolucionar<ref name=arankovic1>VII Kongres Saveza Komunista Jugoslavije. Ljubljana 22–26 aprila 1958. Stenografske beleške. Beograd 1958, str. 250.<br>''“Mi moramo o svemu tome razmisliti, jer se ne radi samo o našoj zemlji i našem Savezu komunista, o nama Jugoslovenima nego o čitavom radničkom pokretu.”''</ref> * [[Ivan Ribar]], državnik, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/><ref name=iribar1>Novak, Viktor: Antologija jugoslovenske misli i narodnog jedinstva (1390-1930). Beograd 1930, str. LXII.<br>''“Jedan narod, iako sa raznim plemenskim imenima i u zajedničkoj državi, nije u Ustavotvornoj skupštini, (kojoj je bio pretsednik Hrvat i osvedočeni Jugosloven Ivan Ribar), na žalost pod navalom gentilnog instinkta, u Ustavu dobio ni […].”''</ref> * [[Ivo Lola Ribar]], revolucionar, političar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Jurica Ribar]], revolucionar, slikar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/><ref name=jribar1>Petričević, Jozo: Jurica Ribar. Slikar i revolucionar. Zagreb 1988, str. 115.<br>''Jurica je umro na rukama Steve Dobrkovića. Njegovom susretljivošću uspio sam utvrditi točan datum Juričine smrti. “[…] Ovako nesvjesan živio je još oko dva sata kada ga je izdala i posljednja snaga i kada je zauvijek prestalo kucati mladenačko srce - divnog druga i borca Četvrte proleterske brigade, rođenog sina iz bratske Hrvatske i velikog Jugoslavena Jurice Ribara.”''</ref><ref name=jribar2>Petričević, Jurica Ribar, str. 99.<br>''“Iako je kasnije, u više navrata imao poći na novu dužnost, ostao je sa Crnogorcima. Nikako ih nije htio ostaviti. Crnogorce je volio neograničeno. S njima se toliko saživio. Juricu je kao Hrvata, odnjihao slobodarski Beograd, a Četvrta ga je sudbinski, trajno, zanavijek povezala za Crnu Goru i on ništa manje nije bio Crnogorac - bio je u stvari Jugoslaven. […] ...” (Dr Ivan Ribar).''</ref> * [[Paško Romac]], političar, revolucionar<ref name=promac1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 612-613.<br>''“Romac Paško, nar. poslanik Saveznog veća Savezne narodne skupštine, pretsednik Glavnog zadružnog saveza FNRJ, član CK SKH i CK SKS, organizacioni sekretar Pokrajinskog komiteta SKS za Vojvodinu, član Glavnog odbora SSRNS, sekretar Pokrajinskog odbora SSRNS, član Glavnog odbora Saveza boraca Srbije, rez. pukovnik, r. 1915 u Vukšiću, srez Benkovac, Jugosloven.”''</ref> * [[Frano Supilo]], političar<ref name=fsupilo1>Boban, Branka: [https://hrcak.srce.hr/file/333440 Stavovi hrvatske političke elite prema stvaranju jugoslavenske države] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230810230215/https://hrcak.srce.hr/file/333440 |date=2023-08-10 }}, u: Tragovi, god. 2 br. 2 (2019), str. 41.<br>''“Govorim kao slobodan, uvjeren, a i informiran narodni čovjek. Govorim kao Hrvat slobodnih misli, Jugoslaven, ali – last but not least – kao Dubrovčanin.”''</ref> * [[Zaim Šarac]], političar<ref name=zsarac1>Greble, Emily: Muslims and the making of modern Europe. New York 2021, str. 239. (na engleskom)<br>''“Šarac was a lifelong, self-identified Yugoslav who abhorred the fascists and had been among those responsible for spearheading the Muslim cultural association, Preporod.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Pero Šoć]], političar, književnik<ref name=psoc1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 701.<br>''“Šoć Pero, dr književnosti, ministar Crne Gore u penziji, r. 1884 u Ljubotinju, Srez cetinjski, Jugosloven.”''</ref> * [[Veljko Vlahović]], političar, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/><ref name=vvlahovicl>Vlahović, Veljko: Radnička klasa, samoupravljanje, međunacionalni odnosi, omladina. Beograd 1981, str. 32.<br>''“Nama, Jugoslovenima, često se prebacuje što proces svog razvitka karakterišemo borbom za razvitak socijalističke demokratije.”''</ref> * [[Nemanja Vlatković]], političar, revolucionar<ref name=nvlatkovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 769.<br>''“Vlatković Nemanja, učitelj, nar. posl. Republičkog veća Narodne skupštine NR BiH, član glavnog odbora Saveza boraca BiH, r. 1914 u Lješljanima, Srez bosansko-novski, Jugosloven.”''</ref> * [[Svetozar Vukmanović]], političar, revolucionar, general-pukovnik u rezervi<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Gregor Žerjav]], političar<ref name=gzerjav1>[https://kaldrma.rs/slovenac-koji-je-stitio-siromasne-beogradske-radnike/ Slovenac koji je štitio siromašne beogradske radnike] Kaldrma. ''Kaldrma; 01.05.2023.''<br>''“Slovenac po rođenju, Jugosloven po uverenju, čovek zanimljive biografije, političar, i nadasve neko ko je u opustošenom Beogradu posle Prvog svetskog rata imao itekako sluha za nevolje onih koji su u prestonom gradu nove države Srba, Hrvata i Slovenaca tražeći posao u nemaštini lutali ulicama.”''</ref> === 19. vijek === * [[Janko Drašković]], političar<ref name=jdraskovic-vbabukic>Ивић, Алекса: Архивска грађа о југословенским књижевним и културним радницима. Књига четврта. 1723–1887. Београд 1935, стр. 250.<br>''“Za Vaše pomnjive i neumorne trude koje Vi do sada pišući svakoverstne članke u različitih žurnalih, za razsvetlenje istinitih i čovečanstvu za bolji i plemenitii život neobhodno potrebitih koristnih stvarih, ne manje za uzdržanje i obranjenje našega naroda slavjanskoga u obće, a ilirskoga napose od nasilnih zlotvorah izkazaste: ne možemo mi prepustiti, da Vama, usled zaključka našega u obćenitom 24 sečnja t. g. obderžavanom saboru u ime celoga našega „družtva Čitaonice ilirske zagrebačke ne zahvalimo i u napredak i u Vašu nama dragocenu ljubav i prijateljstvo ne preporučimo.”</ref> * [[Andrej Einspieler]], političar, publicist<ref name=aeinspieler1>Einspieler, Andrej: Kaj storiti, da dobimo ilirskoslavenski jezik, u: Slovenska bčela, II. tečaj/svezak (1851), str. 10.<br>''“Kaj je pa storiti, da se serbsko, horvatsko in slovensko podnarečje složi u ilirsko narečje, da mi Jugoslaveni dobimo ilirskoslavenski jezik ?”''</ref> * [[Janez Bleiweis]], političar, publicist<ref name=jbleiweis1>Zajc, Marko: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:doc-EIPXXE4I/008b176a-dc1f-4503-8b43-3a155cb1de75/PDF Kje se slovensko neha in hrvaško začne. Slovensko-hrvaška meja v 19. in na začetku 20. stoletja.] Ljubljana 2006, str. 145.<br>''Ponovil je tezo o neprofitnosti slovenskega založništva, izpostavil primer jezikovno združenih Nemcev, Italijanov in Francozov, »ki imajo podnarečij še več kot mi Jugoslovani« in zaključil v apatičnem tonu: »Kaj čmo mi s svojo pohlevno slovenščino terdovratniki biti! To ni sedanjemu času več primerno /…/.«''</ref> * [[Josip Jelačić]], državnik, general<ref name=jjelacic1>Šidak, Jaroslav: [https://hrcak.srce.hr/file/76682 Prilozi hrvatskoj povijesti za revolucije 1848.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220617222234/https://hrcak.srce.hr/file/76682 |date=2022-06-17 }}, u: Radovi Zavoda za hrvatsku povijest, knj. 9, br. 1 (1976), str. 60.<br>''“Pri okolnostima takovim dakle, samo ako mi Jugoslaveni budemo složni i jedan drugoga budemo pomagali, naša pravedna stvar mora srećnim uspěhom uvienčana biti.”''</ref> * [[Mehmed-beg Kapetanović Ljubušak]], političar, publicist<ref name=mbkljubusak1>Kapetanović-Ljubušak, Mehmed-beg: [https://books.google.de/books?id=JmsWAAAAYAAJ&pg=PR7&dq=istocno+blago+ljubusak&hl=de&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwje8p-rgvSAAxVMZ_EDHek-A60Q6AF6BAgJEAI#v=onepage&q&f=false Istočno blago. Svezak I: Turske, arapske i perzijske poslovice i mudre rečenice.] Sarajevo 1896, str. 76.<br>''“Mi Jugoslaveni kao poznati gostoljubivi narod sa ovom se turskom poslovicom ni najmanje ne možemo složiti, već se držimo onoga, kao što veli naš narod: »Kako kojeg gosta, tako ga je i dosta«”''</ref> * [[Lovro Monti]], političar<ref name=lmonti1>Milutinović, Kosta: Vojvodina i Dalmacija 1760-1914. Novi Sad 1973, str. 288.<br>''“Možda baš zbog italijanskog porekla po ocu i srpsko-hrvatske simbioze po majci, Monti se osećao kao Jugosloven i najoštrije osuđivao ekstremiste na jednoj i na drugoj strani, a naročito klerikalce.”''</ref> * [[Radoslav Razlag]], političar, pisac<ref name=rrazlag1>Razlag, Radoslav: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-G4OT3B43/b07a49de-7e6e-4a69-b332-12a2554c89ee/PDF Vseučilišče jugoslavensko], u: Slovenska bčela, letnik 1, številka 4 (1850), str. 126.<br>''“Osobito je kod nas Jugoslavenah već najnuždnie, da se jednom probudimo, da već ozbiljno počnemo naslědovati bratre Ćese, koji nas u vsakoj struci daleko nadkriliše, jer kod nas neima one gvoždene dělavnosti i nevěrojetne uzterpljivosti kako kod njih.”''</ref> * [[Valentin Zarnik]], političar, odvjetnik, književnik<ref name=vzarnik1>Zarnik, Valentin: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QaeTxxosvosIUzL7hulhDWeL5IR37J32bzf08UScB9V8hJnmxS0V-lghCjpeqM_jr0rUUwHeFfArHmuOKakypp23WEavFbqa8w3eaMBDEoe2A7rYM0tc33MehF_6Ge87367e3GAxU0i1LdYQf_Ts1WZ2QvY4cxsozAG_9uO33svgDB-Bqi9Dt1nqliAWt6NB8A6YhoB3wJYS7j83NMzOiLwBtues3VkPYc6PjsGDYc2rrIqCaMHhfYVzhJaoGKwZsAO2Adg735yW56Rhb_H1vsU4Ij0KyAjC-Lgj1qxwfOH-VA0-JeA Originali iz domačega življenja], u: Novice gospodarske, obrtniške in narodne, tečaj XX. list 20 (14.05.1862), str. 155.<br>''“Slovenci in sploh Jugoslovani še dosedaj nimamo svojega domačega narodnega vseučilišča, in toraj se naša po znanostih hrepeneča mladež že od nekdaj večidel na Dunaj (Beč) podaja, ter v Gradcu komaj tretjina ostaja.”''</ref><ref name=vzarnik2>Zarnik, Valentin: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-E23ULBE5/f9350d9e-a1b9-472f-8e9a-73b048b28801/PDF Zbrani spisi Dr. V. Zarnika. I. zvezek: Pripovedni spisi.] Ljubljana 1888, str. 149-150.<br>''“Na tak način bi bili mi avstrijski Jugoslovani popolnoma od morja ločeni in kupčijski razvitek našega naroda uničen.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Božidar_Adžija.jpg|Božidar Adžija Datoteka:Milka Agbaba Crna grob (cropped).JPG|Milka Agbaba Datoteka:Spomenik Radetu Bašiću, Prijedor.jpg|Rade Bašić Datoteka:Visit of Džemal Bijedić, Yougoslav Prime Minister, to the CEC (cropped).jpg|Džemal Bijedić Datoteka:Portret Janeza Bleiweisa.jpg|Janez Bleiweis Datoteka:Marshal Tito (cropped).jpg|Josip Broz Tito Datoteka:Peko Dapčević1.jpg|Peko Dapčević Datoteka:Petar Drapšin 1944.jpg|Petar Drapšin Datoteka:Draskovicj.png|Janko Drašković Datoteka:Ratomir Dugonjić.jpg|Rato Dugonjić Datoteka:Đuro Đaković.JPG|Đuro Đaković Datoteka:Andrej Einspieler (2).jpg|Andrej Einspieler Datoteka:Ban-josip-jelacic.jpg|Josip Jelačić Datoteka:Mehmed-beg Kapetanovic Ljubusak.jpg|Mehmed-beg Kapetanović Ljubušak Datoteka:Vicko Krstulović (1).jpg|Vicko Krstulović Datoteka:Lovro-Monti.jpg|Lovro Monti Datoteka:Nicholas I of Montenegro.jpg|Nikola I Petrović Njegoš Datoteka:Moša Pijade.jpg|Moša Pijade Datoteka:Svetozar Pribićević (1).jpg|Svetozar Pribićević Datoteka:Gavrilo Princip young.jpg|Gavrilo Princip Datoteka:Aleksandar Ranković (1).jpg|Aleksandar Ranković Datoteka:Razlag Radoslav.jpg|Radoslav Razlag Datoteka:Ivan Ribar (1995x2048) (cropped).png|Ivan Ribar Datoteka:Ivo Lola Ribar.jpg|Ivo Lola Ribar Datoteka:Jurica Ribar.jpg|Jurica Ribar Datoteka:Paško Romac.jpg|Paško Romac Datoteka:Frano Supilo rat.jpg|Frano Supilo Datoteka:Pero Šoć 2021 stamp of Montenegro.jpg|Pero Šoć Datoteka:Veljko Vlahović crop.jpg|Veljko Vlahović Datoteka:Stevan Kragujevic, Svetozar Vukmanovic, Tempo.jpg|Svetozar Vukmanović Datoteka:Valentin Zarnik4.jpg|Valentin Zarnik Datoteka:Gregor Zerjav.jpg|Gregor Žerjav </gallery> </div> == Privreda == * [[Dejan Cvetković]], inženjer elektrotehnike, direktor tehnološkog razvoja Microsoft razvojnog centra u Srbiji<ref name=dcvetkovic1>[https://www.akta.ba/licnosti/privreda-i-politika/72855/dejan-cvetkovic-uz-cvrstu-odluku-i-fokus-ostvarit-cete-sve-sto-zelite Dejan Cvetković: Uz čvrstu odluku i fokus ostvarit ćete sve što želite] Akta.ba ''Ivana Mihajlović; 27.12.2016.''<br>''“Dejan Cvetković za sebe voli reći da je nepopravljivi Jugosloven.”''</ref> * [[Vane Ivanović]], poslovni čovjek, politički aktivista<ref name=vivanovic1>Djokić, Dejan: A concise history of Serbia. London 2023, str. 447. (na engleskom)<br>''“The Serb democratic emigres, whose unofficial mentor was Božidar Vlajić (1888–1974), one of the leading members of the pre-war Democratic Party, campaigned for a democratic alternative to the communist government in Yugoslavia, together with their Bosnian (Adil Zulfikarpašić), Croat (Ilija Jukić, Branko Pešelj), Slovene (Nace Čretnik, Ljubo Sirc) and 'declared' Yugoslav (Vane Ivanović) colleagues.”''</ref><ref name=vivanovic2>[http://pescanik.net/2009/04/mini-manjina-vane-ivanovic/ Mini manjina – Vane Ivanović] Peščanik. ''Dejan Đokić; 04.04.2009.''<br>''“Vane je svakako sebe video pre svega kao Jugoslovena, pošto, kako je govorio, Jugoslavija nije bila teniski klub pa da bi mogao da promeni članstvo.”''</ref><ref name=vivanovic3>[http://www.vane.hr/Obituaries.htm Vane Ivanovic (1913-1999)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151104060200/http://www.vane.hr/Obituaries.htm |date=2015-11-04 }} Vane.hr ''Nenad V. Petrovic''<br>''“U nedelju 4. aprila, na katolicki Uskrs, prestalo je da kuca srce jednog retko plemenitog coveka koji je sebe smatrao integralnim Jugoslovenom, Vaneta Ivanovica, brodovlasnika i pisca, politickog ideologa i pocasnog konzula Knezevine Monako u Londonu, velikog dobrotvora i poznatog sportiste, coveka izvanredne inteligencije i prefinjenog duha.”''</ref> * [[Aleksandar Josipović]], konsultant i direktor marketinga, bivši plesač<ref name=aleksandarjosipovic1>[http://wannabemagazine.com/wannabe-intervju-aleksandar-josipovic/ Wannabe intervju: Aleksandar Josipović] Wannabe Magazine. ''Marina Gusev; 15.08.2011.''<br>''“Ja se nikada nisam deklarisao kao Srbin, uvek za sebe kažem da sam Jugosloven, ili jugoslovenskog porekla.”''</ref><ref name=aleksandarjosipovic2>[http://www.nadlanu.com/pocetna/zabava/celebrity/Aleksandar--Josipovic-Odbio-sam-srpske-umetnice.a-236537.305.html Aleksandar Josipović: Odbio sam srpske umetnice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140527214340/http://www.nadlanu.com/pocetna/zabava/celebrity/Aleksandar--Josipovic-Odbio-sam-srpske-umetnice.a-236537.305.html |date=2014-05-27 }} Nadlanu. ''Marija Milenković; 26.05.2014.''<br>''“Aleksandar za sebe kaže da je Jugosloven. Iz mešovitog je braka i jako je ponosan na svoje poreklo.”''</ref> * [[Žozef Lončar]], stručnjak za marketing<ref name=zlončar1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 278.<br>''“Lončar Žozef, predsednik Centra za marketing d.d. "Mark Plan", Pančevo. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=zlončar2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 246.<br>''“Lončar M. Žozef, suosnivač i direktor Centra za marketing Mark- plan - Pančevo (r. 21. VI 1940, Seraing S/M, Belgija). Jugosloven.”''</ref> * [[Milan Popović]], poduzetnik<ref name=milanpopovic1>[https://portalnovosti.com/milan-popovic-donirao-100-000-eura-za-kupnju-25-kontejnera Milan Popović donirao 100.000 eura za kupnju 25 kontejnera] Portal Novosti. ''G. Borković; 29.01.2021.''<br>''“Ja sam u duši još uvek Jugoslaven i to je za mene human i normalan gest. Ko će kome da pomogne ako neće komšija komšiji ili susjed susjedu. Govorim to posebno zato šta smo godinama zajedno sarađivali i živeli u istoj državi. Mi bi trebali svi jedni druge da pomažemo. Kažem to kao Jugoslaven, odnosno kao jugonostalgičar” – rekao je Popović za Novosti.''</ref> * [[Petar Tutavac]], privrednik<ref name=ptutavac1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 595.<br>''“Tutavac Petar, privrednik. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Boris Vukobrat]], poslovni čovjek i humanista<ref name=bvukobrat1>[http://www.audioifotoarhiv.com/knjige%20koje%20govore/knjige/vukobrat.html Boris Vukobrat] Audio i foto arhiv Simić.<br>''“Boris Vukobrat je rođen 1940. godine u Zagrebu. Po nacionalnosti je Jugosloven.”''</ref><ref name=bvukobrat2>[http://fondmir.com/sr/knjige/87-govor-borisa-vukobrata-o-svojoj-knjizi Govor Borisa Vukobrata o svojoj knjizi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108085334/http://fondmir.com/sr/knjige/87-govor-borisa-vukobrata-o-svojoj-knjizi |date=2023-01-08 }} Fondacija za mir i rešavanje kriza. ''06.06.2012.''<br>''“Ja sam Jugosloven, rođen u Zagrebu u srpskoj porodici.”''</ref> * [[Zvonimir Šimunec]], poslovni čovjek<ref name=zšimunec1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 558.<br>''“Šimunec Zvonimir, novinar; urednik Zabavnog programa i predstavnik TV Beograd u Atini (razmena programa); predsednik Udruženja propagandista Srbije. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=zšimunec2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 473.<br>''“Šimunec J. Zvonimir, novinar, urednik komercijalnih programa Radio Beograda (r. 29. X 1952, Leskovac). Jugosloven.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Dejan Cvetkovic proposal.png|Dejan Cvetković Datoteka:Aleksandar Josipović at Amsterdam fashion Week, July 2014.jpg|Aleksandar Josipović </gallery> </div> == Religija == * [[Hamdija Jusufspahić]], vjerski poglavar<ref name=hjusufspahic1>[https://www.vreme.com/vreme/musliman-jugosloven-i-levicar/ Musliman, Jugosloven i levičar] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]] ''Dragoslav Grujić i Dokumentacioni centar "Vreme"; broj 844, 08.03.2007.''<br>''“Ja sam i sada Jugosloven, neki kažu jugonostalgičar. Jesam, iskreno. […] Mnogi su insistirali da izjavim kako se osećam Srbinom. Ja nikada nisam rekao ni da sam Srbin ni da sam Hrvat. Ja sam Jugosloven, Bosanac, musliman.”''</ref><ref name=hjusufspahic2>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/05/20/srpski/I01051902.shtml Braća po krvi i jeziku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101182733/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/05/20/srpski/I01051902.shtml |date=2022-11-01 }} [[Glas javnosti]]. ''Slavica Jovović; 19.05.2001.''<br>''“Ja sam i dalje Jugosloven i ostajem u svim svojim političkim orijentacijama za Jugoslaviju. Mi smo svi bili Sloveni, oni koji su bili bliži istoku postali su pravoslavci, a oni koji su bili bliži rimskom carstvu prihvatili su katolicizam. Kada su došli Turci, prihvaćen je islam. Svi govorimo istim jezikom ali različitim narječjima. Mi smo svi braća po krvi i jeziku.”''</ref> * [[Nedeljko Kačavenda]], pastor<ref name=nkacavenda1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 213.<br>''“Kačavenda Nedeljko, pastor Pastoralnog okruga, Niš (od '95); adventista sedmog dana. […] P: Srbin-Jugosloven.”''</ref><ref name=nkacavenda2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 194.<br>''“Kačavenda R. Nedeljko, pastor; generalni sekretar Glavnog odbora Hrišćanske adventističke crkve u SFRJ (r. 23. V 1937, Prijedor). Srbin-Jugosloven, adventista sedmog dana.”</ref> * [[Dragotin Simandl]], kaplan, gramatičar<ref name=dsimandl1>Simandl, Dragotin (Rěsanski): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-ZIF65GOO/cfb6bc21-c07f-47c8-a77d-8ced1f2cee3a/PDF Zmes], u: Slovenska bčela, letnik 3, številka 5 (1852), str. 39.<br>''“Stezo, po kteroj hoditi, je nam Jugoslavenom pokazal g. Majar v svojih: Pravilih, kterih cěno bo šele prihodnost prav spoznala.”''</ref> * [[Josip Juraj Strossmayer]], biskup, političar<ref name=jjstrossmayer1>Ćorić, Boris: Fra Grgo Martić i njegova saradnja u sarajevskoj »Nadi« (1895–1903), u: Radovi, knj. VI (1970-1971), str. 227.<br>''“Dva velikana jugoslavenskih naroda – veliki Jugoslaven i još veći mecena hrvatskog naroda J. J. Strossmayer i veliki književni povjesničar Antun Barac – težinom svoje riječi i svoga ugleda obilježili su ga biljegom koji nije uklonjen do danas.”''</ref><ref name=jjstrossmayer2>Боровњак, Т.: [https://www.uzzpro.gov.rs/doc/biblioteka/digitalna-biblioteka/Jugoslovenska%20misao%20znano-voljeno.pdf Југословенска мисао. „Знано-вољено.“] Београд 1936, str. 24.<br>''“У ствари био је овај велики Југословен некрунисани краљ југословенске мисли више од пола века.”''</ref><ref name=strossmayer-racki>Ćorović, Vladimir: Istorija Jugoslavije. Beograd 1933, str. 555.<br>''“Koliko je, međutim, to sumnjičenje iskrenosti pokreta bilo nepravedno svedoči danas najbolje nedavno objavljena prepiska između biskupa i F. Račkoga, koja nije bila namenjena javnosti, nego nosi intiman i čisto privatan karakter i koja nam otkriva do sitnica sve motive i akcije ove dvojice ljudi, istinskih Jugoslovena po njihovom najdubljem ličnom ubeđenju.”''</ref><ref name=jjstrossmayer3>Grbešić, Grgo: [https://hrcak.srce.hr/file/146668 Od ilirskoga pokreta i jugoslavenske ideje do neuralgičnih točaka u hrvatsko-srpskim odnosima u 20. stoljeću] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251111174501/https://hrcak.srce.hr/file/146668 |date=2025-11-11 }}, u: Diacovensia, god. 21 br. 1 (2013), str. 90.<br>''Prigodom stogodišnjice Matice srpske (1826.-1926.) Ljubomir Lotić zapisao je o Strossmayeru sljedeće: »Ovaj veliki Jugoslaven dao je Matici srpskoj legat od 1000 kruna. […]«''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Josip_Juraj_Strossmayer2.jpg|Josip Juraj Strossmayer </gallery> </div> == Sport == * [[Amir Alagić]], fudbalski stručnjak<ref name=aalagic1>[https://sportklub.rs/blog/blog-ostalo/od-verdera-do-sri-lanke-17-zemalja-5-kontinenata/ Od Verdera do Šri Lanke: 17 zemalja, 5 kontinenata...] Sport Klub. ''Bojan Marinković; 17.12.2020.''<br>''“Poreklom je iz Bihaća, sebe smatra Jugoslovenom, a loša situacija posle raspada nekadašnje države navela ga je da se otisne u pečalbu.”''</ref> * [[Radmilo Armenulić]], teniski stručnjak, bivši teniser<ref name=rarmenulic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 22.<br>''“Armenulić Radmilo, savezni kapiten Davis-cup reprezentacije Jugoslavije; šef Odseka za tenis na Fakultetu za fizičku kulturu, Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=rarmenulic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 21.<br>''“Armenulić Đ. Radmilo, savezni kapiten Teniske reprezentacije Jugoslavije (r. 6. III 1938, Beograd). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Marijan Beneš]], boksač<ref name=mbenes1>[https://www.vreme.com/vreme/simbol-jugoslavije/ Simbol Jugoslavije] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Tanja Topić; broj 1445, 13.09.2018.''<br>''“Uprkos opštem nacionalističkom ludilu Marijan Beneš je do poslednjeg daha ostao Jugosloven.”''</ref><ref name=mbenes2>[https://ba.n1info.com/sport-klub/ostali-sportovi/marijan-benes-banjalucka-celicna-pesnica/ Marijan Beneš – banjalučka čelična pesnica] N1 BIH. ''Snežana Mitrović; 21.09.2022.''<br>''“Bio je i ostao Jugoslaven do kraja života.”''</ref><ref name=mbenes3>[https://sportal.blic.rs/ostali-sportovi/borilacki-sportovi/peca-popovic-pise-za-blic-ljuba-vrapce-moga-doba/2022042205421797665 Peca Popović piše za "Blic" Ljuba Vrapče moga doba] Sportal.rs ''Peca Popović; 09.09.2018.''<br>''“Stisnut, pola veka kasnije, između obostranog ekstremizma u svojoj Banjaluci, Beneš će kao žrtva međunacionalnih nesporazuma, odbačenosti i samoće ponavljati: Ja sam sve, Srbin i Hrvat i musliman. Jugosloven. Pacifista, čovekoljubac.”''</ref> * [[Stjepan Bobek]], fudbaler<ref name=sbobek1>[https://www.rtv.rs/sr_ci/sport/fudbal/oprostaj-od-stjepana-bobeka_208573.html Опроштај од Стјепана Бобека] Радио-телевизија Војводине. ''ФоНет; 27.08.2010.''<br>''“Караџић је рекао да је Бобек, сумирајући утиске о животу, најближим пријатељима говорио да је рођени Загрепчанин, срцем Београђанин, делимично и Атињанин, по осећају Југословен и, захваљујући фудбалу, грађанин света.”''</ref> * [[Miodrag Božović]], nogometni trener<ref name=mbozovic1>[https://www.vijesti.me/tag/7164/miodrag-bozovic Grof Božović: Bio sam i ostao Jugosloven] [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Vijesti sport; 19.08.2022.''<br>''“I dalje se osjećam i smatram Jugoslovenom.”''</ref><ref name=mbozovic2>[https://informer.rs/sport/fudbal/408521/bozovic-ocrnio-orlove-srbija-gora-nego-pre-mundijala-milivojevic-rekao-istinu Božović ocrnio "orlove": Srbija je gora nego pre Mundijala, Milivojević je rekao istinu!] [[Informer (novine)|Informer]]. ''informer.rs; 17.11.2018.''<br>''“Rođen sam u Juguslaviji. Bio sam i ostao Jugosloven.. Takav mi je osećaj. Ne mogu drugačije, niti da zaboravljam detinjstvo.”''</ref> * [[Dejan Damjanović]], bivši nogometaš<ref name=ddamjanovic1>[https://www.glassrpske.com/lat/sport/fudbal/ispovijest-dejana-damjanovica-nesudjenog-clana-najveceg-partizanovog-paketa-za-glas-umjesto-u-humsku-skrenuo-u-koreju/605666 Ispovijest Dejana Damjanovića, nesuđenog člana najvećeg Partizanovog "paketa", za "Glas": Umjesto u Humsku, skrenuo u Koreju] Glas Srpske. ''Dejan Kondić; 10.11.2025.''<br>''“Ja sebe smatram Jugoslovenom.”''</ref> * [[Vladimir Gudelj]], fudbalski funkcioner, ranije nogometaš<ref name=vgudelj1>[https://www.lavozdegalicia.es/noticia/ourense/o-carballino/2019/11/29/llegue-contrato-gente-lado-huian-guerra/00031575029961280295542.htm «Yo llegué con un contrato y gente a mi lado. Ellos huían de la guerra»] (na španskom) La Voz de Galicia. ''Pablo Varela; 29.11.2019.''<br>''“Yo soy de Tito, me considero yugoslavo.”''</ref> * [[Borislav Ivkov]], šahovski igrač i trener<ref name=bivkov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 177.<br>''“Ivkov Borislav, šahovski velemajstor (od '55); selektor Jugoslovenske šahovske reprezentacije. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=bivkov2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 164.<br>''“Ivkov R. Borislav, šahovski velemajstor; selektor jugoslovenske šahovske reprezentacije (r. 12 XI 1933, Beograd), Jugosloven..”''</ref> * [[Anton Josipović]], bokser<ref name=antonjosipovic1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/8360/Sport/Od-sampiona-do-drzavnika Od šampiona do državnika] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Slavko Trošelj; 02.12.2007.''<br>''“Nastavio sam da treniram i boksujem širom Jugoslavije, a onda su stigle devedesete... Mirisalo je na rat... Pri popisu stanovništva u rubriku "nacionalnost" upisao sam – Japanac, mada sam uvek bio Jugosloven i srcem i dušom. Da su svi tako učinili možda rata ne bi bilo.”''</ref><ref name=antonjosipovic2>[https://www.rtvbn.com/380937/Intervju--Anton-Josipovic-Holifild-mi-je-nudio-pomoc Intervju - Anton Josipović: Holifild mi je nudio pomoć...!] [[Radio-televizija BN]]. ''08.04.2016.''<br>''Brzo mu je u olimpijskom selu "skrenuta" pažnja, iako je nebrojeno puta tokom našeg razgovora naglasio da je još Jugosloven, a kamoli tada. […] Otišao je u Švajcarsku, putovao po cijeloj Evropi, živio i u Zagrebu, gdje je imao priliku da postane predsjednik Bokserskog saveza Hrvatske, ali se ipak odlučio na povratak u Banjaluku. “Nudili su mi za vrijeme Franje Tuđmana da budem predsjednik, ali nisam mogao, jer sam bio i ostao Jugosloven. Moje mišljenje se oko toga ni sada nije promijenilo. Zato ne mogu da shvatim ove današnje političare kako promijene po desetak različitih političkih opcija”, dodao je olimpijski šampion, koji živi od nacionalne penzije.''</ref> * [[Nikola Karabatić]], bivši rukometaš<ref name=nkarabatic1>[https://www.tportal.hr/sport/clanak/karabatic-otkrio-bilicu-ponosan-sam-na-hrvatske-i-srpske-korijene-20250415 Karabatić otkrio Biliću: 'Ponosan sam na hrvatske i srpske korijene'] tportal.hr ''A. H.; 15.04.2025.''<br>''“Uvijek smo bili vrlo ponosni na naše korijene. Bivša Jugoslavija, Hrvatska, Srbija… ali u isto vrijeme je tata bio ponosan kada smo dobili državljanstvo…nikada se nisam osjećao kao stranac. Uvijek kao Francuz. Pola Francuz, pola Jugoslaven.”''</ref> * [[Milivoj Karakašević]], stonoteniser<ref name=mkarakasevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 220.<br>''“Karakašević Milivoj, trener i kapiten stonoteniske reprezentacije Jugoslavije. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=mkarakasevic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 199.<br>''“Karakašević I. Milivoj, savezni trener i kapiten stonoteniske reprezentacije Jugoslavije (r. 30. VII 1948). Jugosloven.”''</ref> * [[Stanislav Karasi]], bivši fudbalski trener i igrač<ref name=skarasi1>[https://www.dan.co.me/sport/fudbal/legende-za-sva-vremena-5210766 Legende za sva vremena] Dan. ''D.K./D.P.; 28.11.2023.''<br>''“Ja sam još Jugosloven i otvoren čovjek i radim kako moja glava misli” - kazao je Karasi za "Dan".''</ref> * [[Dane Korica]], atletičar<ref name=dkorica1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 241.<br>''“Korica Daniel Dane, šef Stručnog štaba Atletskog saveza Jugoslavije; kapiten atletske reprezentacije Jugoslavije; član Predsedništva AK "Crvena zvezda", Bg.; prof. fizičke kulture. […] P: Jugosloven.''</ref><ref name=dkorica2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 216.<br>''“Korica D. Daniel - Dane, šef Stručnog štaba Atletskog saveza Jugoslavije i savezni kapiten atletske reprezentacije Jugoslavije; profesor fizičke kulture (r. 10. VI 1945, Kutina). Jugosloven.”''</ref> * [[Refik Kozić]], bivši nogometaš<ref name=rkozic1>[https://www.zurnal.rs/sr/clanak/179640/fudbal/partizan/igrao-sam-ostro-ali-nisam-bio-grubijan “Igrao sam oštro, ali nisam bio grubijan”] [[Sportski žurnal]]. ''Slađan Jeremić; 23.03.2024.''<br>''“Dolazim do Srbije i ostalih novostvorenih zemalja makar jedan put godišnje. Ostao sam veliki Jugosloven. Odem do Sarajeva, Banjaluke, u Pulu gde sam odrastao. Po Beogradu potrošim najviše vremena.”''</ref> * [[Ivan Matošević]], reli vozač<ref name=imatosevic1>[https://www.automotorevija.rs/rubrike/zemunski-bard-jugoslovenskih-gugutka Zemunski bard jugoslovenskih trka] Auto moto revija. ''AMR; 27.08.2022.''<br>''“Za sebe kaže da je Jugosloven i zakleti Zemunac, gde je odrastao i gde i danas živi.”''</ref> * [[Franjo Mihalić]], atletičar<ref name=fmihalic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 323.<br>''“Mihalić Franja [sic!], trener u atletskom klubu "Partizan". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Predrag Mijatović]], fudbalski funkcioner, ranije nogometaš<ref name=pmijatovic1>[https://www.novosti.rs/sport/fudbal/1222121/sam-jugosloven-pedja-mijatovic-otvorio-dusu-spancima "Ja sam Jugosloven": Peđa Mijatović otvorio dušu Špancima] [[Večernje novosti]]. ''Novosti online; 31.03.2023.''<br>''“Zato moram da kažem da sam još uvek Jugosloven. Ja sam Crnogorac i Španac, ali deo mene je i dalje Jugosloven”''</ref> * [[Nikola Nikić]], nogometni trener, ranije igrač<ref name=nnikic1>[https://www.youtube.com/watch?v=SzYynxlLrCQ Face to Face] YouTube. ''10.05.2025.''<br>''“Ne da mi fali Jugoslavija, nego sam bio, ostao i umrijet ću kao Jugosloven.”''</ref> * [[Ivica Osim]], nogometaš i fudbalski trener<ref name=iosim1>[https://www.novosti.rs/vesti/sport.294.html:529442-Ivica-Osim-Velika-Jugoslavija-je-mnogima-smetala-ali-se-od-proslosti-ne-zivi Ivica Osim: Velika Jugoslavija je mnogima smetala, ali se od prošlosti ne živi] [[Večernje novosti]]. ''Predrag Vasiljević; 17.01.2015.''<br>''Ostali ste, čini se, poslednji nepopravljivi Jugosloven? - “Jesam, i ponosim se time.”''</ref><ref name=iosim2>[https://www.alo.rs/sport/fudbal/625315/ivica-osim-jugoslavija-argentina-viski/vest "Pijanac", penali protiv Argentine i viski umesto vode - Ko je bio Ivica Osim, legendarni selektor Jugoslavije?] Alo. ''Alo/M.M.; 01.05.2022.''<br>''Moglo bi se reći da je porodica Osim Evropa u malom, jer su mu deda i baka s očeve strane Slovenac i Nemica, a s majčine Poljak i Čehinja. On za sebe kaže da je Jugosloven.”''</ref> * [[Blagoje Paunović]], fudbaler i fudbalski trener<ref name=bpaunovic1>[https://www.telegraf.rs/sport/fudbal/3186341-emotivna-prica-veljka-paunovica-o-ocu-teskim-danima-u-partizanu-i-triku-za-osvajanje-svetskog-trona Kakva priča Veljka Paunovića: O ocu, teškim danima u Partizanu i triku za osvajanje svetskog trona] [[Telegraf.rs]]. 06.05.2020.<br>''“Otac mi je uvek govorio o Jugoslaviji, umro je osećajući se kao Jugosloven, ali je uvek bio veoma ponosan što je Srbin i to je sada moja zemlja.”''</ref> * [[Marko Pešić]], generalni direktor [[FC Bayern München (košarka)|KK FC Bayern München-a]]<ref name=mpesic>[https://www.glassrpske.com/lat/sport/sp-svijet/marko-pesic-generalni-menadzer-bajerna-za-glas-srspke-lucic-je-kao-levandovski/393996 Marko Pešić, generalni menadžer Bajerna za “Glas Srspke”: Lučić je kao Levandovski] Glas Srpske. ''Dušan Repija; 17.01.2022.''<br>''“Odrastao sam kao Jugosloven i tako se osećam, mada to možda nije ni popularno u ova vremena. Tri decenije sam u Nemačkoj, ali se osećam onako kako sam odgojen u porodici. Igrao sam za Nemačku, ali priznajem da sam sanjao dres Jugoslavije - rekao je Pešić.”''</ref> * [[Svetislav Pešić]], košarkaški trener<ref name=spesic1>[https://www.kurir.rs/sport/kosarka/1693560/svetislav-pesic-nostalgican-i-dalje-sam-jugosloven Svetislav Pešić nostalgičan: I dalje sam Jugosloven] [[Kurir (novine)|Kurir]]. ''01.03.2015.''<br>''“Rođen sam u Srbiji, ali sebe sam uvek smatrao Jugoslovenom, iako je sad na tom prostoru napravljeno više država. Za mene taj osećaj i dalje postoji. Osećam tu pripadnost, ali to ne znači da je moj dom samo jedno mesto.”''</ref><ref name=spesic2>[https://www.b92.net/sport/kosarka/vesti.php?yyyy=2005&mm=01&dd=19&nav_id=160246 Pešić će pomagati Obradoviću] [[B92]]. ''B92, fibaeurope.com; 19.01.2005.''<br>''“Ja sam Jugosloven i učiniću sve da pomognem jugoslovenskoj košarci i Obradoviću kako bi stigli do evropskog zlata.”''</ref><ref name=spesic3>[https://www.tz.de/sport/fcb-basketball/svetislav-pesic-zuhause-zr-4751962.html "Ich bleibe Jugoslawe!"] (na njemačkom) tz. ''Lena Mayer; 20.02.2015''<br>''“Ich selbst bin in Serbien geboren, habe mich aber immer generell als Jugoslawe gefühlt und bezeichnet. Und das tue ich auch weiterhin – auch, wenn es Jugoslawien politisch gesehen nicht mehr gibt. Für mich existiert dieses Gemeinschaftsgefühl noch immer.”''</ref><ref name=spesic4>[https://www.elmundo.es/deportes/baloncesto/2019/02/14/5c642dbb21efa0f7638b45d8.html Pesic: "Hay dos cosas que me faltan en la vida: mis padres y mi Yugoslavia"] (na španjolskom) El Mundo. ''Francisco Cabezas; 14.02.2019.''<br>''“Aunque yo nací en Novi Sad, ahora Serbia, yo me siento todavía yugoslavo.”''</ref> * [[Velimir Petković]], rukometni trener<ref name=vpetkovic1>[https://www.svijet-rukometa.com/velimir-petkovic-i-za-njemce-kultni-trener/ Velimir Petković i za Njemce kultni trener] Svijet Rukometa. ''B. Božin; 01.02.2018.''<br>''“Pravi sam Jugosloven, što danas nije popularno. Vidim i pratim sve, bez obzira na to što sam 26 godina u Nemačkoj. Najlepša sećanja imam za taj period, iz igračkog i postigračkog vremena, privatnog života, i sve lepo sam imao u toj zemlji. Ni danas ne krijem ako sam u Beogradu, Zagrebu, Skoplju, a to potenciram i ovde u Berlinu. Tako da ko ima problem sa tim – ima problem sa samim sobom.”''</ref> * [[Dušan Popović (vaterpolista)|Dušan Popović]], vaterpolista<ref name=dusanpopovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 442.<br>''“Popović Dušan, vaterpolista, majstor sporta. […] P: Srbin-Jugosloven.”''</ref><ref name=dusanpopovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 376.<br>''“Popović M. Dušan, vaterpolista (r. 15. VI 1970). Srbin-Jugosloven.”''</ref> * [[Dževad Prekazi]], fudbaler<ref name=dzprekazi1>[https://www.bbc.com/serbian/lat/srbija-48368957 Zašto je Arton Zekaj izabrao fudbalsku reprezentaciju Kosova, a ne Srbije] BBC News na srpskom. ''Marko Protić; 22.05.2019.''<br>''“Dževad Prekazi je rođeni Albanac iz Kosovske Mitrovice, za sebe kaže da je Jugosloven, a značajan deo fudbalske karijere proveo je u Partizanu u kojem trenutno radi sa mlađim kategorijama.”''</ref><ref name=dzprekazi2>[https://www.vesti-online.com/dzevad-prekazi-decu-danas-uce-lap-top-strucnjaci/ Dževad Prekazi: Decu danas uče lap-top stručnjaci!] Vesti online. ''Srđan Antić; 12.09.2020.''<br>''“Zaljubljen sam u Jugoslaviju. Nacionalna pripadnost mi nikada nije bila bitna. Raspad Jugoslavije, najlepše zemlje na svetu mi je teško pao. Uvek ću biti Jugosloven.”''</ref> * [[Goran Rađenović]], predsjednik VK Budva, ranije vaterpolista<ref name=gradjenovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 469.<br>''“Rađenović Goran, vaterpolista; član VK "Roma" (od '92). […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=gradjenovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 398.<br>''“Rađenović M. Goran, vaterpolista (r. 4. XI 1966, Niš). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Monika Seleš]], bivša tenisačica<ref name=mseles1>[https://stil.kurir.rs/celebrities/153921/monika-seles-nesreca-nikad-ne-dolazi-sama-tragedija-koja-je-sunovratila-njen-zivot Monika Seleš: Nesreća nikad ne dolazi sama! Tragedija koja je sunovratila njen život!] Stil. ''Stil/story.rs; 25.06.2021.''<br>''“Dodala je i da se oseća kao Jugoslovenka, Mađarica i Amerikanka, kao i da nikada ne bi mogla da se odrekne svog porekla jer bi na taj način porekla ono što zapravo jeste.”''</ref> * [[Zoran Slavnić]], bivši košarkaš i košarkaški trener<ref name=zslavnic1>[https://sportal.blic.rs/kosarka/domaca-kosarka-i-aba/kosarkaski-bum-moke-slavnica-za-blic-bertomeu-je-separatista-evroliga-je-privatna-liga/2022042211290884632 Košarkaški bum Moke Slavnića za "Blic": Bertomeu je separatista, Evroliga je privatna liga] Sportal.rs ''Časlav Vuković/Miodrag Dimitrijević; 07.07.2018.''<br>''“Ja sam još uvek Jugosloven, a pošto sada imamo samo jednu našu zemlju, a to je Srbija, žao mi je što sve manje naših sportista odlazi u Španiju.”''</ref> * [[Aleksandar Šoštar]], vaterpolo trener, ranije vaterpolista<ref name=asostar1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 561.<br>''“Šoštar Aleksandar, vaterpolista, član VK "Barselona", Barselona. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Bogdan Tanjević]], košarkaški trener<ref name=btanjevic1>[http://www.novosti.rs/vesti/sport.295.html:451849-Tanjevic-Srbija-kao-2009-Zeljko-ce-da-napravi-dar-mar-u-Evroligi Tanjević: Srbija kao 2009, Željko će da napravi dar-mar u Evroligi!] [[Večernje novosti]]. ''D. Kontić; 01.09.2013.''<br>''“Bogdan Tanjević, koji, inače, za sebe kaže da je Jugosloven, ima neviđen dar, zračenje jačine nuklearne elektrane, ali pozitivno..”''</ref><ref name=btanjevic2>[https://reprezentacija.me/bogdan-tanjevic-nepopravljivi-jugosloven-1/ Bogdan Tanjević – Nepopravljivi Jugosloven] Reprezentacija.me ''Ognjen; 07.09.2017.''<br>''“Poznato je da je Tanjević nepopravljivi Jugosloven.”''</ref><ref name=btanjevic3>[https://tacno.net/bogdan-tanjevic-kad-ti-emerik-blum-drzi-leda-mozes-biti-prvak-evrope/ Bogdan Tanjević: Kad ti Emerik Blum drži leđa, možeš biti prvak Evrope] [[Tačno.net]]. ''Amer Obradović; 07.12.2023.''<br>''“O košarci zna sve. O književnosti, filmu i muzici skoro sve. Mada nije nikada postao svjetski košarkaški prvak Boša Tanjević je bez dvojbe svjetski šampion u šarmu. Boša – Crnogorac, Sarajlija, Italijan, Turčin ali prije svega Jugosloven – gost je nove episode Mikrofonije sa Amerom.”''</ref><ref name=btanjevic4>[http://www.pobjeda.me/2013/06/27/intervju-bogdan-tanjevic-navijam-za-sve-nase/#.UzhpaVcjyZE Intervju – Bogdan Tanjević: Navijam za sve naše] [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]]. ''Ana Marković; 27.06.2013.''</ref> * [[Aleksandar Tirnanić]], fudbalski igrač i trener<ref name=atirnanic>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 725.<br>''“Tirnanić Aleksandar, savezni kapiten Fudbalskog saveza Jugoslavije, r. 1910 u Krnjevu, srez Veliko Orašje, Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Trifunović]], šahist<ref name=ptrifunovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 736.<br>''“Trifunović Petar, dr prava, šahovski velemajstor, rez. kapetan, r. 1910 u Dubrovniku, Jugosloven.”''</ref> * [[Eleonora Vild]], košarkašica<ref name=evild1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 637.<br>''“Wild Eleonora, košarkašica, član KK "Vemeks", Berlin. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Duško Vujošević]], košarkaški trener<ref name=dvujosevic1>[http://www.novosti.rs/vesti/sport.295.html:438989-Vujosevic-I-Dzajic-je-morao-da-pretuce-svog-coveka-srecan-sam-sto-nisam-uhapsen Vujošević: I Džajić je morao da pretuče svog čoveka, srećan sam što nisam uhapšen...] [[Večernje novosti]]. ''Tanjug; 14.06.2013.''<br>''“Ja sam Jugosloven, partizanovac i Beograđanin.”''</ref><ref name=dvujosevic2>[https://www.novosti.rs/vesti/sport.295.html:551240-Vujosevic-U-medijima-se-pezorativno-nazivam-crnogorskim-strucnjakom-a-prvo-sam-Jugosloven Vujošević: U medijima se pežorativno nazivam crnogorskim stručnjakom, a prvo sam Jugosloven] [[Večernje novosti]]. ''Tanjug; 03.06.2015.''<br>''“Ja se u medijima pežorativno nazivam crnogorskim sručnjakom, a prvo sam Jugosloven, dok se za Radonjića nije reklo da je Crnogorac”, zaključio je Vujošević.''</ref><ref name=dvujosevic3>[http://sportskenovosti.rs/102383/vujosevic-naravno-da-hocemo-da-platimo-porez/ Vujošević: Naravno da hoćemo da platimo porez]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Sportske novosti. ''14.06.2013.''</ref> * [[Veselin Vujović]], rukometni trener<ref name=vvujovic1>[https://lobsport.me/rukomet/veselin-vujovic-za-lob-sport-crna-goro-od-srca-ti-zelim-pobjedu-a-fer-plej-bas-me-briga-za-to/ Veselin Vujović za Lob Sport: Crna Goro, od srca ti želim pobjedu, a fer-plej – baš me briga za to] Lob sport. ''Aleksandar Popović; 11.01.2024.''<br>''“Ja se osjećam Jugoslovenom.”''</ref><ref name=vvujovic2>[https://narod.hr/sport/veselin-vujovic-jugoslaven-danas-cujem-himnu-hej-sloveni-produ-me-trnci Veselin Vujović: Jugoslaven sam. I danas kada čujem himnu ‘Hej Sloveni’ prođu me trnci] Narod.hr. ''Miroslav Herceg; 02.01.2018.''</ref><ref name=vvujovic3>[https://www.marca.com/balonmano/europeo/2016/01/18/569cd4e522601dcf118b467f.html Veselin Vujovic, yugoslavo de corazón] (na španjolskom) Marca. ''Javier Romano; 18.01.2016.''<br>''“Yo soy montenegrino, estuve cinco años en Macedonia, he sido seleccionador serbio, ahora lo soy esloveno, trabajo en Croacia, pero me siento siempre yugoslavo”, desgrana Vujo en el fluido español que conserva.''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Benes (cropped).jpg|Marijan Beneš Datoteka:S. Kragujević, Sjepan Bobek, fudbaler, 21. 8. 1949.jpg|Stjepan Bobek Datoteka:Miodrag Božović 2021.jpg|Miodrag Božović Datoteka:데얀 2018년.jpg|Dejan Damjanović Datoteka:Vladimir_Gudelj.JPG|Vladimir Gudelj Datoteka:Ivkov,Borislav 1998 Grieskirchen.jpeg|Borislav Ivkov Datoteka:NikolaKarabatic.jpg|Nikola Karabatić Datoteka:Dane Korica.jpg|Dane Korica Datoteka:Franjo Mihalić.jpg|Franjo Mihalić Datoteka:Predrag Mijatović 2007 b.jpg|Predrag Mijatović Datoteka:Ivica Osim - SK Sturm (1999) (cropped).jpg|Ivica Osim Datoteka:Svetislav Pešić (cropped).jpg|Svetislav Pešić Datoteka:Velimir Petkovic 01.jpg|Velimir Petković Datoteka:Cevad Prekazi.jpg|Dževad Prekazi Datoteka:Горан Рађеновић.jpeg|Goran Rađenović Datoteka:Monica Seles 1991.jpg|Monika Seleš Datoteka:Aleksandar Šoštar 01.jpg|Aleksandar Šoštar Datoteka:BogdanTanjevic.jpg|Bogdan Tanjević Datoteka:Aleksandar Tirnanić (1).jpg|Aleksandar Tirnanić Datoteka:Petar Trifunović 1962.jpg|Petar Trifunović Datoteka:Duško Vujošević (cropped).jpg|Duško Vujošević Datoteka:Veselin Vujović 2017.jpg|Veselin Vujović </gallery> </div> == Televizija i radio == * [[Sanja Kužet]], televizijska voditeljka<ref name=skuzet1>[https://gracija.me/sanja-kuzet-djeca-su-me-ojacala/ Sanja Kužet: Djeca su me ojačala] Gracija. ''Svetlana Peruničić; 20.07.2018.''<br>''“Majka nije nikada živjela u Crnoj Gori, tata je iz Dalmacije, tako da je, što se mene tiče, bio neki interesantan miks (smijeh). Majka je rođena u Makedoniji, gdje je provela dio života, jer je otac bio vojno lice, a onda je došla u Beograd, gdje je rođen i moj otac, a kasnije i ja. Zato stalno kažem, iako ta država ne postoji, da sam Jugoslovenka.”''</ref><ref name=skuzet2>[https://poslovnidnevnik.ba/2018/02/02/ocarala-dekolteom-sanja-kuzet-u-najprovokativnijem-izdanju-do-sada-pogledajte-sta-je-izludilo-muskarce/ Očarala dekolteom| Sanja Kužet u najprovokativnijem izdanju do sada: pogledajte šta je izludilo muškarce] {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Poslovnidnevnik.ba ''02.02.2018.''<br>''“Za sebe često voli da istakne da je jedna „prava Jugoslovenka“, jer joj je otac Milovan poreklom iz Dalmacije, a majka Verica je iz Crne Gore.”''</ref> * [[Daško Milinović]], radijski voditelj<ref name=dmilinovic1>[https://www.danas.rs/svet/region/i-kraljevinu-i-republiku-ubijaju-zar-ne-jugoslovensko-nasledje-u-postjugoslovenskim-zemljama/ I kraljevinu i republiku ubijaju, zar ne?: Jugoslovensko nasleđe u postjugoslovenskim zemljama] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Matea Jerković/Srdan Kosović/Jelka Jovanović/Denis Romac; 19.06.2023.''<br>''Saglasan je i novosadski novinar Daško Milinović, deklarisani antifašista – zbog čega je i fizički napadan – ali i jedan od 23.303 građana/ki koji su se na Popisu 2022. izjasnili kao Jugosloveni. „Mi smo jedina etnička grupa koja je zabeležila rast“, kaže sa Milinović, inicijator stvaranja nacionalnog saveta jugoslovenske manjine.''</ref><ref name=dmilinovic2>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/sve-vise-jugoslovena-u-srbiji-u-novom-sadu-ih-cak-30-odsto-vise-podnose-zahtev-za-registraciju-svog-nacionalnog-saveta/ Sve više Jugoslovena u Srbiji, u Novom Sadu ih čak 30 odsto više: Podnose zahtev za registraciju svog Nacionalnog saveta] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''A. Latas; 30.04.2023.''<br>''“Da li se rodio koji Jugosloven ili su se neki setili da su Jugosloveni, a na prošlom popisu to nisu bili, nije bitno. Mi smo jedina prirodno rastuća zajednica u Srbiji“, kazao je jedan od najpoznatijih Jugoslovena u našoj zemlji.''</ref><ref name=dmilinovic3>[https://www.tportal.hr/vijesti/clanak/krenula-kampanja-sve-veci-broj-javnih-osoba-nagovara-gradane-da-se-izjasne-kao-jugoslaveni-20221002 Krenula kampanja: Sve veći broj javnih osoba nagovara građane da se izjasne kao Jugoslaveni] tportal.hr. ''B. Stilin; 02.10.2022.''<br>''“Nedugo zatim na Twitteru se oglasio popularni radijski voditelj Daško Milinović, koji često sarkastično tvita s računa po imenu Uspeh Petrović. On je objavio da se radi na osnivanju Nacionalnog vijeća Jugoslavena u Srbiji, po uzoru na druge manjinske zajednice poput Roma, koje nemaju svoju matičnu državu. Dakako, za osnivanje manjinske zajednice koja bi uživala manjinska prava potrebno je da takva zajednica ima određenu brojnost.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:EXIT 2012 Red Union.jpg|Daško Milinović </gallery> </div> == Umetnost == * [[Marina Abramović]], umjetnica performansa<ref name=mabramovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 9.<br>''“Abramović Marina, slikar, multimedijalni umetnik; profesor na Likovnoj akademiji, Hamburg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=mabramovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 9.<br>''“Abramović B. Marina, slikar; multimedijalni, konceptualni umetnik (r. 30. XI 1946, Beograd). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Stevan Aleksić]], vizuelni umjetnik, scenograf<ref name=saleksic1>[https://www.instagram.com/p/DDPpnQctnSy/?utm_source=ig_web_copy_link&igsh=MzRlODBiNWFlZA%3D%3D Drugarica Brena i moja malenkost. (…) Jugosloven, rame uz rame sa Jugoslovenkom, (…).] [[Instagram]]. ''stevan_aleksic_art; 06.12.2024.''</ref> * [[Mrđan Bajić]], vajar<ref name=mbajic1>[https://www.harpersbazaar.rs/kultura/umetnost-knjige-muzika/ne-propustite-poslednje-javno-vodenje-kroz-izlozbu-mrdana-bajica Ne propustite: Poslednje javno vođenje kroz izložbu Mrđana Bajića] Harper’s Bazaar. ''Milena Kitić; 19.01.2023.''<br>''“Nikakvo idealizovanje nije u pitanju i stalno ponavljam da nisam jugonostalgičan, već sam zapravo i Jugosloven, pored toga što sam i Srbin.”''</ref><ref name=mbajic2>[http://www.tanjug.rs/full-view.aspx?izb=753923 Mrđan Bajić za Tanjug: Spomenik Đinđiću mora biti postavljen] [[Tanjug]] ''15.10.2022.''<br>''“Vajar i konceptualni umetnik Mrđan Bajić kaže da nikada nije imao tako veliku i zahtevnu izložbu kao što je postavka "Nepouzdani pripovedač", da nije jugonostalgičan iako se smatra Jugoslovenom, i da očekuje da će njegova najbolja skulptura spomenik Zoranu Đinđiću jednom konačno biti postavljen na pravom mestu.”''</ref><ref name=mbajic3>[https://www.politika.rs/sr/clanak/521814/U-lokalnom-i-globalnom-dvoumlju U lokalnom i globalnom dvoumlju] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Marija Đorđević; 21.10.2022.''<br>''“Dakle nisam jugonostalgičan, ja sam naprosto i Jugosloven, poreklom, svetonazorom, poimanjem jezika, ljudi, zavičajnosti i kulturnih kodova.”''</ref> * [[Danica Basta]], slikarka<ref name=dbasta1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 35.<br>''“Basta Danica, slikar; profesor u Višoj školi likovnih i primenjenih umetnosti, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=dbasta2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 34.<br>''“Basta M. Danica, slikar, profesor u Višoj školi likovnih i primenjenih umetnosti u Beogradu (r. 11. VII, Beograd). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vjera Biller]], slikarica<ref name=vbiller1>Голубовић, Видосава/Суботић, Ирина: [https://monoskop.org/images/e/e6/Milenkovic_Nebojsa_Vujica_Resin_Tucic_Tradicija_avangarde_The_Tradition_of_Avant-garde_2011.pdf Зенит 1921–1926] Београд, 2008, str. 298.<br>''Из писама се види да јој је отац Аустријанац Емилио, да има аустријско држављанство, „али ипак, ја сам у ствари Југословенка, пошто сам рођена у... Хрватској и мој први језик је био хрватски; моја мајка Малвина Куглер, је такође Југословенка“</ref> * [[Ema Bregović]], vizuelna umjetnica<ref name=ebregovic1>[https://www.kurir.rs/zabava/pop-kultura/3708363/ema-bregovic-dela-stvaram-uz-burek-i-cevape Dela stvaram uz burek i ćevape: Ema Bregović za Kurir: Odrasla sam kao Jugoslovenka i to će tako ostati] [[Kurir (novine)|Kurir]]. ''Kurir/Lj. Radanov; 14.06.2021.''</ref><ref name=ebregovic2>[https://www.ekspres.net/scena/ne-treba-traziti-nove-razloge-za-podjele-8-7-2021 Intervju Ema Bregović - "Ne treba tražiti nove razloge za podjele"] Ekspres. ''Mihailo Paunović; 08.07.2021.''<br>''“Rođena je u Parizu, ali sebe smatra Jugoslovenkom što je direktna posledica nasleđa koje je, u istim tim koferima, ponela iz kuće.”''</ref><ref name=ebregovic3>[https://www.blic.rs/zabava/ema-bregovic-izlozba-otac-goran-beograd/j0ydxtb (Video) Roditelji nisu došli da je podrže - Ćerka Gorana Bregovića o svom poslu i poznatom ocu! "Ja sam Jugoslovenka", a evo šta misli o Beogradu] [[Blic (novine)|Blic]]. ''F.J.; 12.06.2021.''<br>''“Ja se osjećam kao Jugoslovenka, jer ja nemam taj nacionalistički stav.”''</ref> * [[Eduard Čehovin]], grafički dizajner<ref name=ecehovin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 80.<br>''“Čehovin Eduard, grafički dizajner. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=ecehovin2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 73.<br>''“Čehovin D. Eduard, grafički dizajner, art-direktor firme Art +- Bussines [sic!] - Beograd (r. 29. V 1951, Zemun). Jugosloven.”''</ref> * [[Božidar Damjanovski]], slikar<ref name=bdamjanovski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 92.<br>''“Damjanovski Božidar, slikar, slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=bdamjanovski2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 87.<br>''“Damjanovski D. Božidar, slikar, samostalni umetnik (r. 12. IX 1947, Skoplje). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Evgenija Demnievska]], likovni umjetnik<ref name=edemnievska1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 97.<br>''“Demnievska Evgenia [sic!], slikar, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref><ref name=edemnievska2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 91.<br>''“Demnievska A. Evgenia [sic!], slikar, slobodni umetnik (r. 4. XII 1946, Skoplje). Makedonka, Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Emir Dragulj]], grafičar<ref name=edragulj1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 109.<br>''“Dragulj Emir, slikar i grafičar; redovni profesor Fakulteta likovnih umetnosti, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=edragulj2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 102.<br>''“Dragulj A. Emir, slikar; vanredni profesor Fakulteta likovnih umetnosti u Beogradu (r. 2. II 1939, Mravinjac, Goražde). Jugosloven.”''</ref> * [[Nikola Džafo]], slikar<ref name=ndzafo1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 114.<br>''“Džafo Nikola, slikar, slobodni umetnik; likovni urednik lista "Republika". […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=ndzafo2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 107.<br>''“Džafo M. Nikola, slikar, slobodni umetnik (r. 9. VI 1950, N.Sad [sic!]). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Branko Gavrić]], grafički dizajner<ref name=bgavric1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 142.<br>''“Gavrić Branko, grafički dizajner; vlasnik i direktor firme "Total Design" DOO. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nandor Glid]], vajar<ref name=nglid1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 145-146.<br>''“Glid Nandor, vajar; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, Jevrejin.”''</ref><ref name=nglid2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 137.<br>''“Glid A. Nandor, vajar; redovni profesor Fakulteta primenjenih umetnosti i dizajna - u penziji (r. 12. XII 1924, Subotica). Jugosloven, jevrejskog porekla.”''</ref> * [[Đorđe Ilić]], slikar, univ. profesor<ref name=djilic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 168.<br>''“Ilić Đorđe, slikar; redovni profesor Arhitektonskog fakulteta, Bg. (penz.) […] P: Srbin-Jugosloven, […].”''</ref> * [[Darija Kačić]], slikarka<ref name=dkacic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 213.<br>''“Kačić Darija, slikar; docent na Fakultetu likovnih umetnosti, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Nikola Kostandinović]], grafički dizajner<ref name=nkostandinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 242.<br>''“Kostandinović Nikola, grafički dizajner; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Pjer Križanić]], slikar-karikaturista<ref name=pkrizanic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 358.<br>''“Križanić Pjer, slikar-karikaturista, novinar, r. 1890 u Mečenčanu, srez Glina, Jugosloven.”''</ref> * [[Ankica Oprešnik]], slikarica i grafičarka<ref name=aopresnik1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 390-391.<br>''“Oprešnik Ankica, slikar i grafičar; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Gradimir Pankov]], balet majstor<ref name=gpankov1>[http://www.politika.rs/rubrike/Kultura/Moja-trupa-mora-uvek-da-iznenadi.lt.html Моја трупа мора увек да изненади] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Биљана Лијескић; 11.12.2013.''<br>''“То ми много значи, јер никада нисам изгубио везу са простором одакле сам дошао, иако живим у иностранству годинама. Имам обичај да кажем, са саркастичним хумором, да сам Југословен са канадским и америчким пасошем! Али, чак иако сам канадски и амерички држављанин, остајем Југословен у срцу и никада нећу заборавити своју матичну земљу.”''</ref> * [[Dragan Papić]], multimedijalni umjetnik<ref name=dpapic1>[https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:155431-Darovi-sa-buvljaka Darovi sa buvljaka] [[Večernje novosti]]. ''A. Šerer, N. Smiljić; 24.02.2004.''<br>''“Ipak, najviše volim da izlažem u našoj zemlji, pred domaćom publikom. Za sebe volim da kažem da sam prvo Beograđanin, pa Jugosloven.”''</ref> * [[Ljuba Popović]], slikar<ref name=ljpopovic1>[https://www.vreme.com/kultura/slikarstvo-je-muzika-za-oci/ Slikarstvo je muzika za oči] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Dragan Todorović; 30.10.2014.''<br>''“On lično je 51 godinu tamo, kad ga pitaju ko je, odgovara, Jugosloven, srpskog porekla, da pripada srpskom plemenu…”''</ref> * [[Verica Rakočević]], modna dizajnerka<ref name=vrakocevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 473.<br>''“Rakočević Verica, modni kreator. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ivan Rendić]], kipar<ref name=irendic1>Kečkemet, Duško: Ivan Rendić: Život i djelo. Supetar 1969, str. 47.<br>''Rendić pisao je u starosti: »On me je uputio da moram biti svijestan, da sam Hrvat, dakle Jugoslaven.« Dalje veli da mu je knjige, iz kojih je učio naš jezik, slao također Strossmayer. I taj Strossmayerov kredo »Hrvat, dakle Jugoslaven« postaje otada i Rendićev kredo, kojeg se držao i za koji se borio dosljedno sve do smrti, u toku čitavog svog dugog i napornog rada i burnog života.''</ref> * [[Mateja Rodiči]], slikar<ref name=mrodici1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 485.<br>''“Rodiči Mateja, slikar i grafički dizajner; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Anđelka Slijepčević]], modni kreator, univ. profesor<ref name=aslijepcevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 509.<br>''“Slijepčević Anđelka, redovni profesor Fakulteta primenjenih umetnosti i dizajna, Bg.; potpredsednik Saveta Univerziteta umetnosti. […] P: Jugoslovenka, Srpkinja, […].”''</ref> * [[Marija Tišma]], slikarka<ref name=mtisma1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 577.<br>''“Tišma Marija, slikar; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Emma Varga]], dizajner stakla<ref name=evarga-marodic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 308.<br>''“Marodić Emilija, dizajner stakla; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=evarga-marodic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 270.<br>''“Marodić Emilija, dizajner stakla, samostalni umetnik (r. 22. III 1952, Ada). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vladimir Veličković]], slikar<ref name=vvelickovic1>[https://nova.rs/kultura/najbolji-izdanak-gradanskog-secanje-na-vladu-velickovica/ Najbolji izdanak građanskog – sećanje na Vladu Veličkovića] Nova.rs. ''Radmila Stanković; 29.08.2020.''<br>''“Ja sam duboko ukorenjen kao Jugosloven i takav ću ostati do kraja života. Dubokih korena sam i Beograđanin, što podrazumeva i da sam Srbin.”''</ref><ref name=vvelickovic2>[https://www.vesti-online.com/ostajem-jugosloven/ Ostajem Jugosloven] Vesti online. ''02.11.2014.''<br>''“Ja sam veoma privržen toj Srbiji, Beogradu, ja sam pre svega Beograđanin, naravno sa plemenitom idejom da ostajem Jugosloven, ono što mi se negde i zamera, a negde mi se i ne oprašta.”''</ref> * [[Sonja Vukićević]], koreografkinja, glumica, balerina<ref name=svukicevic1>[https://www.vijesti.me/zabava/19258/sonja-vukicevic-politicari-su-postali-i-glumci-i-reditelji Sonja Vukićević: Političari su postali i glumci i reditelji] [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Jelena Kontić; 23.09.2018.''<br>''“Ja sam Jugoslovenka i van granica Jugoslavije, a danas sam Jugoslovenka i van granica bivše Jugoslavije.''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Marina Abramović. The Cleaner (45524492341).jpg|Marina Abramović Datoteka:Ljuba Popovic-mc.rs.jpg|Ljuba Popović Datoteka:Ivan Rendić 1885 Th. Mayerhofer.jpg|Ivan Rendić Datoteka:Velickovic Zarko-Vijatovic (cropped).jpg|Vladimir Veličković </gallery> </div> == Vojska == * [[Vicko Antić]], general-pukovnik, revolucionar<ref name=vantic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 22.<br>''“Antić Vicko, generalmajor avijacije JNA, r. 1912 u Selcu, srez Crikvenica, Jugosloven.”''</ref> * [[Tomo Buzov]], oficir, poznat po herojskom činu za vreme bratoubilačkog rata 1993. godine<ref name=tbuzov1>[https://www.nin.rs/english/news/50784/darko-buzov-my-father-was-murdered-because-he-didnt-want-to-stay-silent Darko Buzov for NIN: My father was murdered because he didn’t want to stay silent] (na engleskom) [[NIN]]. ''Tanja Nikolić Đaković; 06.06.2024.''<br>''“And my father never thought of himself as a Croat. He was, as I said, a Yugoslav, a JNA officer. For years after the abduction in Štrpci, various NGOs contacted us, they wanted us to insist on the idea that the Serbs killed my father because he was a Croat. And the truth is that my father was a Yugoslav.”''</ref><ref name=tbuzov2>[https://n1info.rs/vesti/bio-je-covek-i-jugosloven-tomo-buzov-dao-je-svoj-za-zivot-mladica-u-vozu-u-strpcima/ „Bio je čovek i Jugosloven“: Tomo Buzov, dao je svoj za život mladića u vozu u Štrpcima] N1 SRB. ''Sonja Kamenković; 31.05.2024.''<br>''On kaže da ima posebnu obavezu da naglasi da je Tomo Buzov bio oficir JNA, ali pre svega čovek i Jugosloven. „Bio je oficir JNA, učinio je taj gest koji mnogi nikada ne bi, ali presudno je bilo upravo to što je Toma bio Jugosloven i nije delio ljude po nacionalnosti. On je spasio mladića koji je pošao tim vozom u Bar. Tomo je umesto tog mladića izašao iz voza, važno je reći da nije ubijen kao Hrvat kako su to neki govorili, već kao Jugosloven.“''</ref> * [[Ivan Gošnjak]], general, političar, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Nikola Karanović]], general-pukovnik, revolucionar<ref name=nkaranovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 307-308.<br>''“Karanović Nikola-Karan, generalpotpukovnik JNA, r. 1914 u Prkosima, srez Bosanski Petrovac, Jugosloven.”''</ref> * [[Vlado Lončarić]], partizanski i španski borac<ref name=vloncaric1>Lončarić, Vlado: Ponovo u Zagrebu, u: Ahmetović, Lutvo (i drugi) (ur.): [https://znaci.org/00003/4_24_3.pdf Zbornik sjećanja. Zagreb 1941-1945.] Knjiga 3. Zagreb 1984, str. 49.<br>''“Poslije neuspjeha oružane borbe demokratskih i progresivnih snaga, mi Jugoslaveni bili smo u logorima u Francuskoj oko 28 mjeseci.”''</ref> * [[Mirko Matković]], general-major, revolucionar<ref name=mmatkovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 431.<br>''“Matković Mirko, pukovnik JNA, r. 1915 u Podima, srez Hercegnovi, Jugosloven.”''</ref> * [[Kosta Nađ]], general, političar, revolucionar<ref name=knadj1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 173.<br>''“Nađ S. Kosta (Izborni srez Zrenjanin, APV – NRS), general-pukovnik, rođen 15-V-1911 god. u Petrovaradinu, srez Novi Sad, APV – NRS, Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Alojz Peharnik]], vojnik-graničar, pjesnik<ref name=apeharnik1>Šurmin, Đuro: Hrvatski preporod. I. Od godine 1790. do 1836. Zagreb 1903, str. 187.<br>''“I doista, osim poznatih Gajevih davorija pjeva još iste godine barun Peharnik, koji je u njemačkoj „Luni“ napisao gdjekoju patriotičnu stvarcu, kao „Ilir iz Horvatske“ svoju „Poskočnicu junačku“ dičeći se svojim rodom junačkim i […].”''</ref> * [[Vladimir Pfeifer]], kapetan fregate<ref name=vpfeifer1>Vladimir Pfeifer, kapetan fregate u. p., u: Јадранска стража, год. XI бр. 1 (1933), стр. 26.<br>''“Kao osvjedočeni Jugosloven i zbog svojih rijetkih sposobnosti primjen je poslije oslobođenja u našu mladu mornaricu, gdje mu je povjerena zadaća da izvježba naš mladi podmornički naraštaj.”''</ref> * [[Rudolf Primorac]], general, diplomata, revolucionar<ref name=rprimorac>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_8.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 102.<br>''“Primorac Antuna Rudolf, načelnik Štaba divizije, rođen 1904, Sutomore, Bar, major jugoslovenske vojske, Jugosloven, u NOB od 1941, član KPJ od oktobra 1942, krajem rata šef Jugoslovenske vojne misije u SSSR-u.”''</ref> * [[Velimir Radičević]], general-potpukovnik, narodni heroj<ref name=vradicevic1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/zaboravljeni-devedesetogodisnjaci/ Zaboravljeni devedesetogodišnjaci] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dragoljub Petrović; 26.12.2011.''<br>''“Ja sam internacionalac bio ceo život. I Jugosloven.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Vicko Antić.jpg|Vicko Antić Datoteka:Memorial plaque for captain Tomo Buzov in New Belgrade.jpg|reljef Tome Buzova na spomen-ploči Datoteka:Ivan Gošnjak (1).jpg|Ivan Gošnjak Datoteka:Nikola Karanović.jpg|Nikola Karanović Datoteka:Kosta Nađ.jpg|Kosta Nađ Datoteka:Rudolf Primorac.jpg|Rudolf Primorac </gallery> </div> == Druge oblasti == * [[Anton Bezenšek]], stenograf, prevodilac<ref name=abezensek1>Bezenšek, Ant. J.: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-76POZL0A/a287f66c-8022-4d9f-80fb-dfd3c5294854/PDF Vabilo k naročbi], u: Slovenec, god. 4 br. 13. (1876), str. 4.<br>''“Ozrimo se na naše severne brate Čehe, Ruse in Poljake, koji so vže pred več leti začeli gojiti to Rimljanom in Grkom znano, a v novejem času od Nemcev iz nova prerojeno in modernim jezikom priredeno umetnost – stenografijo, pa primerjajmo naše delovanje na tem polju z njihovim, to moramo priznati, da smo zares precej zaostali, in da je skrajni čas, da se tudi v tem obziru prebudimo k delu in napredovanju, a to vsi Jugoslaveni zajedno v duhu bratske sloge in vzajemnosti.”''</ref> * [[Sonja Biserko]] aktivistica za ljudska prava, bivši diplomat<ref name=sbiserko1>Pavelić, Boris: [https://www.kucaljudskihprava.hr/wp-content/uploads/2019/12/Kad-glave-igraju__.pdf Kad glave igraju.] Zagreb 2019, str. 118.<br>''“Moji su živeli u tom jugoslovensko-dalmatinskom krugu. Tu sam i ja odrasla, pa nemam nacionalnost u smislu u kojem se danas govori o njoj: Beograđanka sam, Dalmatinka, Jugoslovenka. To je moj osećaj, ne mogu to da menjam.” - Osjećaj identiteta Sonje Biserko jasan je i osviješten – jugoslavenstvo koje ne negira nijednu svoju sastavnicu, od etničke preko regionalne do vjerske - ali danas, doslovno opasan. - “Biti Jugosloven i kosmopolita, to je danas proterana populacija.”''</ref><ref name=sbiserko2>Perović, Latinka: [https://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Ziveti%20svoje%20ideale.pdf U ogledalu vremena. Skica za biografiju Sonje Biserko, s povodom.], u: Stanojlović, Seška/Kisić, Izabela (ur.): Živeti svoje ideale. Sonja Biserko, skice za portret. Beograd 2018, str. 33.<br>''“Samozatajna po prirodi, Sonja Biserko je, po svom tačnom samorazumevanju, ličnost sa složenim identitetom. Jugoslovenka, Beograđanka, Dalmatinka, Mediteranka, Evropljanka, kosmopolitkinja… Antifašizam i ideje jednakosti i solidarnosti levice utemeljene su u njenom porodičnom vaspitanju.”''</ref> * [[Aida Ćorović]], aktivistica za ljudska prava, novinarka<ref name=acorovic1>[https://nova.rs/vesti/politika/aida-corovic-grigorije-jedini-moze-da-ujedini-gradane/ Ćorović: Grigorije može da nas spasi od Vučića] Nova.rs ''Vojislav Milovančević; 09.07.2020.''<br>''“I neka mu se kaže da ja, Jugoslovenka, levičarka, feministkinja…mislim da je Srbiji potrebna njegova pomoć.”''</ref><ref name=acorovic2>[https://balkans.aljazeera.net/opinions/2024/7/14/novi-sad-antifa-grad-ustase-i-cetnici-zajedno-ste Novi Sad antifašistički grad: Ustaše i četnici, zajedno ste bježali] [[Al Jazeera Balkans]]. ''Aida Ćorović; 14.07.2024.''<br>''“Mirovna i građanska aktivistkinja od početka ratova '90-ih, antifašistkinja, feministkinja i braniteljka ljudskih prava. Kosmopolitkinja. Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ervina Dabižinović]], aktivistkinja za ženska prava, psihološkinja<ref name=edabizinovic1>Domović Bulut, Senka: [https://www.faktcg.org/wp-content/uploads/2020/10/final-publikacija.pdf Ženske stvari. Women matters.] Herceg Novi 2018, str. 60.<br>''“Ja sam se osjećala, i osjećam se i danas, Jugoslovenkom.”''</ref> * [[Herta Haas]], službenica, revolucionarka<ref name=hhaas1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 44.<br>''“Has Herta, borac u službi veze VŠ, rođena 1917, Maribor, studentkinja, Jugoslovenka, u NOB od 1941. godine, član KPJ.”''</ref> * [[Eduard Ille]], kulturni funkcioner<ref name=eille1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 171.<br>''“Ille Eduard, direktor "Jugokoncerta", Bg. (od '86). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=eille2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 160.<br>''“Ille N. Eduard, direktor Jugokoncerta, Beograd (r. 21. VII 1936, Drniš). Jugosloven.”''</ref> * [[Ivan Kostrenčić]], knjižničar<ref name=ikostrencic1>Korunić, Petar: [https://hrcak.srce.hr/file/314359 Prilog poznavanju jugoslavenske ideje u hrvatskoj politici 1868–1874] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220618015253/https://hrcak.srce.hr/file/314359 |date=2022-06-18 }}, u: [[Časopis za suvremenu povijest]], sv. 12 br. 3 (1980), str. 78.<br>''“Koji može nas Jugoslavenah konačni cilj biti, koji odgovara posve našoj naravi, našim narodnim zahtjevom?”''</ref> * [[Ljubica Krnjaić]], inženjer protivpožarne zaštite<ref name=ljkrnjajic1>[https://zenskimuzejns.org.rs/tag/ljubica-krnjajic/ Vatrogastvo i ženska emancipacija] ŽeNSki muzej. ''Vesna Nedeljković Angelovska; 21.12.2023.''<br>''“Za sebe kaže da je Jugoslovenka. Ima kritički stav prema politici savremenog društva ali smatra da je socijalistički poredak Jugoslavije bio najhumaniji poredak.”''</ref> * [[Ašok Murti]], poznati stilista<ref name=amurti1>[http://www.blic.rs/Intervju/160207/Ostao-sam-ovde-iz-inata- Ostao sam ovde iz inata] Blic Online. ''Žiža Antonijević; 23.03.2008.''<br>''“Nemam nikakav stid i sram da izgovorim da ću ja zauvek ostati Jugosloven i da je to jedino s čime mogu da se identifikujem.”''</ref><ref name=amurti2>[http://www.pulsonline.rs/licna-karta/228/asok-murti/biografija Ašok Murti - Biografija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110325002131/http://www.pulsonline.rs/licna-karta/228/asok-murti/biografija |date=2011-03-25 }} Puls Online<br>''“Ja sam Jugosloven, ali indijskog porekla, to je identitet koga se nikada neću odreći. Moja intimna istorija ne poklapa se sa opštom, a naročito ne sa geografijom. Nisam jugonostalgičar, to je kulturni i emotivni, ne geografski prostor.”''</ref> * [[Božidar Petranović]], pravnik, pisac<ref name=bpetranovic1>Antoljak, Stjepan: Dalmatinsko pitanje kroz vjekove. Vjekovne težnje i borbe Hrvata za ujedinjenje Dalmacije s Hrvatskom. Zagreb 1944, str. 166.<br>''“Tek poneki se nazivaju »Ilirima iz Dalmacije« kao Božidar Petranović, koji radi sa svojim prijateljima oko podizanja narodne knjige izdavajući […].”''</ref> * [[Bosiljka Schedlich]], kulturni radnik<ref name=bschedlich1>[https://balkandiskurs.com/2018/05/19/prelazeci-granice-dio-ii/ Prelazeći granice: bosanske migracije u Njemačkoj (Dio II)] Balkan Diskurs. ''Dženeta Karabegović; 19.05.2018.''<br>''“SüdOst centar, ili “südost Europa Kultur e.V.” osnovala je Bosiljka Schedlich, rođena u Hrvatskoj, koja se udomaćila u Njemačkoj, a sebe smatra Jugoslovenkom.”''</ref> * [[Jagoda Slijepčević]], popularna, dugogodišnja radnica JAT-a<ref name=jslijepcevic1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/453773/Odlazak-stjuardese Odlazak stjuardese] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Jovo Simišić; 08.05.2020.''<br>''“Bila je entuzijasta i velika Jugoslovenka.”''</ref> * [[Maja Veseli]], kulturni radnik<ref name=mveseli1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 759.<br>''“Veseli Maja, profesor, sekretar Saveta za prosvetu, nauku i kulturu NR Hrvatske, član Glavnog odbora SSRNS Hrvatske, član Saveza ženskih društava NR Hrvatske, r. 1908 u Irigu, Jugoslovenka.”''</ref> <div style="text-align:center;"> <gallery perrow=6> Datoteka:Anton Bezenšek2.jpg|Anton Bezenšek Datoteka:Sonja Biserko.jpg|Sonja Biserko Datoteka:Aida Ćorović 2011-mc.rs.jpg|Aida Ćorović Datoteka:Herta Has.jpg|Herta Haas Datoteka:Bozidar Petranovic 1885 Mayerhofer.png|Božidar Petranović </gallery> </div> == Povezano == * [[Jugoslaveni]] * [[Jugoslavenstvo]] == Napomene == {{notelist}} == Reference == {{reflist|colwidth=30em}} [[Kategorija:Biografije, Jugoslavija|*]] [[Kategorija:Liste osoba|Jugoslaveni]] 9cgztv1xiqh0aebkezwz68f3locfoca Bleach (anime) 0 4680450 42711292 42711232 2026-10-16T12:13:31Z Edgar Allan Poe 29250 /* Produkcija */ 42711292 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Infookvir animanga/Header |ime = BLEACH |slika = [[Datoteka:Bleach_Anime.jpg|250px]] |opis_slike = Promotivni poster [[anime]] serije s glavnim likovima iz prve sezone |izvorno_ime = ''Burīchi'' |izvorno_pismo = ブリーチ |žanr = [[Pustolovni film|pustolovni]],<ref name="VizOfficial"/> [[Nadnaravna fikcija|nadnaravno]]<ref name="VizOfficial">{{cite web|url=https://www.viz.com/bleach|title=The Official Website for Bleach|publisher=[[Viz Media]]|access-date=October 24, 2017|archive-date=June 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190614214009/https://www.viz.com/bleach|url-status=live}}</ref> }} {{Infookvir animanga/Anime |Tv-film = |naslov = |redatelj = [[Noriyuki Abe]] |producent = {{nowrap|{{ubl|[[Ken Hagino]]|[[Noriko Kobayashi]] {{small|(#1–86, 226–328)}}|[[Yutaka Sugiyama]] {{small|(#1–25, 355–366)}}|[[Yukio Yoshimura]] {{small|(#26–133)}}|[[Shunji Aoki]] {{small|(#87–225)}}|[[Aya Mizobuchi]] {{small|(#134–157)}}|[[Mai Nagai]] {{small|(#158–354)}}|[[Hatsuo Nara]] {{small|(#343–366)}}}}}} |scenarist = {{ubl|[[Masashi Sogo]] {{small|(#1–229, 266–316)}}|[[Tsuyoshi Kida]] {{small|(#230–265)}}|[[Kento Shimoyama]] {{small|(#317–366)}}}} |skladatelj = [[Shirō Sagisu]] |studio = [[Pierrot (studio)|Pierrot]] |licenca = |mreža = {{flagicon|JAP}} [[TV Tokyo]] |mreža_hrv = |ostale_mreže = |početak_emitiranja = [[5. listopada]] [[2004.]] |kraj_emitiranja = [[27. ožujka]] [[2012.]] |epizode = 366 ([[Lista epizoda animea Bleach|epizode]]) |trajanje = 24 minute |emitiranje = }} {{Infookvir animanga/Anime |Tv-film = |naslov = Bleach: Thousand-Year Blood War |redatelj = {{ubl|[[Tomohisa Taguchi]]|[[Mitsutoshi Satou]]|[[Hikaru Murata]]}} |producent = {{ubl|[[Makoto Hijikata]]|[[Tasuku Honda]]|[[Genki Negishi]]|[[Yoshihiro Tominaga]]}} |scenarist = {{ubl|[[Tomohisa Taguchi]]|[[Masaki Hiramatsu]]}} |skladatelj = [[Shirō Sagisu]] |studio = [[Pierrot (studio)|Pierrot]] |licenca = |mreža = {{flagicon|JAP}} [[TV Tokyo]] |mreža_hrv = |ostale_mreže = |početak_emitiranja = [[11. listopada]] [[2022.]] |kraj_emitiranja = [[27. listopada]] [[2026.]] |epizode = 50 ([[Lista epizoda animea Bleach|epizode]]) |trajanje = 24 minute |emitiranje = }} {{Infookvir animanga/Ostalo |naslov = Anime filmovi |sadržaj = * ''[[Bleach: Memories of Nobody]]'' (2006) * {{nowrap|''[[Bleach: The DiamondDust Rebellion]]'' (2007)}} * ''[[Bleach: Fade to Black]]'' (2008) * ''[[Bleach: Hell Verse]]'' (2010) }} {{Infookvir animanga/Footer}} '''''BLEACH''''' ([[japanski]]: ブリーチ, ''Burīchi'') [[japan]]ska je [[anime]] serija nastala prema [[Bleach (manga)|istoimenoj mangi]] [[Tite Kubo|Titea Kuba]]. Serija je premijerno prikazana [[5. listopada]] [[2004.]] godine te je neprekinuto emitirana sve do [[27. ožujka]] [[2012.]] godine kada je, bez da je adaptirala cijelu mangu, iznenada ukinuta nakon 366 epizoda, što je rijetkost u svijetu [[anime]]a, pogotovo s obzirom na činjenicu da je [[manga]] bila izrazito popularna. Ipak, nakon deset godina, službeno je potvrđeno kako će manga biti adaptirana do kraja te je nastavak, naslovljen ''Bleach: Thousand-Year Blood War'', započeo s emitiranjem [[11. listopada]] [[2022.]], a zaključen je [[27. listopad|27. listopada]] [[2026.]] godine nakon 50 epizoda. Tako je cjelokupni anime na kraju imao 416 epizoda. Serijal je producirao [[Pierrot (studio)|Studio Pierrot]], a prvi je dio režirao [[Noriyuki Abe]], dok je [[Tomohisa Taguchi]] preuzeo režijsku palicu drugog dijela. Glazbu je komponirao [[Shirō Sagisu]]. Kao i manga, radnja animea prati srednjoškolca [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]] koji, nakon susreta s [[Rukia Kuchiki|Rukijom Kuchiki]], postaje [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] i zajedno sa svojim prijateljima spašava svijet od različitih protivnika. No, osim što je više-manje vjerno adaptirala originalnu mangu, anime serija sadržavala je i značajnu količinu originalnog sadržaja, uključujući cijele narativne cjeline i likove, koji nije bio u originalnoj mangi. Anime serija prikazivana je cijelom nizu zemalja te je, uz ''[[Naruto (anime)|Naruto]]'' i ''[[One Piece (anime)|One Piece]]'', jedna od "Velike trojke" anime serija s početka [[21. vijek|XXI. vijeka]]. Danas se smatra da je ''BLEACH'' jedna od najpopularnijih anime serija u historiji. == Sinopsis == === Agent of the Shinigami ''hen'' === [[File:Ep1IchigoTakesPower.webp|thumb|320px|left|[[Rukia Kuchiki]] sprema se dati [[Ichigo Kurosaki|Ichigu Kurosakiju]] moći [[Shinigami (Bleach)|Shinigamija]] kako bi mogao obraniti sebe i svoju obitelj od napada [[Hollow]]a po imenu [[Fishbone D]].]] Radnja animea započinje u [[Karakura|Karakuri]], fiktivnom [[japan]]skom gradiću u kojem živi [[Ichigo Kurosaki]], srednjoškolac koji živi s ocem [[Isshin Kurosaki|Isshinom]], liječnikom koji u obiteljskoj kući ima malu kliniku, te sestrama blizankama, [[Karin Kurosaki|Karin]] i [[Yuzu Kurosaki|Yuzu]]. Njihova majka, [[Masaki Kurosaki|Masaki]], poginula je nedugo nakon rođenja blizanki dok je bila u šetnji s Ichigom. Ichigo Kurosaki naizgled je obični srednjoškolac, ali ima sposobnost komunikacije s duhovima, što ga čini posebnim. Jedne večeri, u njegovoj se sobi pojavi mlada djevojka odjevena u crni [[kimono]] po imenu [[Rukia Kuchiki]], koja mu se predstavlja kao [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|死神|しにがみ}}, ''Shinigami''; dosl. "Bog smrti") i objašnjava kako je ona zadužena za zaštitu stanovnika Karakure od zlih [[Hollow]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|虚|ホロウ}}, ''Horō''; dosl. "Šupljina") kao i za slanje zaostalih duša u njezin dom, [[Soul Society]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|尸魂界|ソウル・ソサエティ}}, ''Souru Sosaeti''; dosl. "Zajednica duša"), gdje sve pročišćene duše idu poslije smrti. Ichigo joj nije sklon povjerovati, ali njihov razgovor prekida dolazak opasnog, snažnog Hollowa koji, prema Rukijinom tumačenju, cilja upravo Ichigovu obitelj, odnosno, kako se uskoro ispostavi, Ichiga. Nakon što Rukia ne uspije ubiti Hollowa, ponudi Ichigu da mu preda dio svojih moći kako bi se on mogao boriti, na što on pristane, ali dogodi se čudo i Ichigo pokupi sve Rukijine moći, s kojima postaje Shinigami i uspijeva pobijediti Hollowa. Kako Rukia nije u mogućnosti vratiti se kući dok joj se ne vrate moći, odlazi do trgovine koju vodi [[Kisuke Urahara]], misteriozni trgovac mješovitom robom za Shinigamije, ali i ljude, koji joj nabavlja [[Gigai]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|義骸|ぎがい}}, ''Gigai''; dosl. "Lažno tijelo"), lažno tijeli pomoću kojeg može normalno živjeti u Svijetu živih, ali u kojem ne može koristiti svoje moći. S druge strane, Ichigo je primoran mijenjati ju kao zamijenski Shinigami u Karakuri, što on isprva odbija, ali kada shvati kako time može pomoći ljudima, prihvaća svoju novu funkciju. Rukia ubrzo dolazi u Ichigov razred i upoznaje njegove prijatelje, među kojima su [[Orihime Inoue]] i "[[Yasutora Sado|Chad]]", ali i [[Quincy (Bleach)|Quincy]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|滅却師|クインシー}}, ''Kuinshī''; dosl. "Redovnik uništenja") [[Uryū Ishida]], koji se kasnije predstavlja kao Ichigov rival jer su, prema njegovom tumačenju, Quincyji i Shinigamiji prirodni neprijatelji. Naravno, Ichigovo djelovanje privuče pozornost Soul Societyja, gdje se Rukia nije javila dugo, tako da u Karakuru dolaze [[Byakuya Kuchiki]] i [[Renji Abarai]] kako bi odveli Rukiju natrag kući te joj sudili za teški zločin zbog davanja svojih moći smrtniku. Ichigo to pokuša spriječiti, ali unatoč svim svojim vještinama, Byakuya je previše snažan za njega i ostavlja ga u teškom stanju, nakon čega ga spašava Urahara. U međuvremenu su i Orihime i Chad aktivirali svoje moći i nakon što je Ichigo odlučio trenirati s Uraharom kako bi reaktivirao svoje prirodne moći, njih troje i Ishida odluče otići u Soul Society kako bi spasili Rukiju, koju čega pogubljenje. Uz pratnju mačke koja govori po imenu [[Yoruichi Shihōin|gospodin Yoruichi]], njih se četvoro upute u Soul Society, gdje njihova prisutnost aktivira alarm i oni su odmah identificirani kao neprijatelji. === Soul Society ''hen'' === Međutim, istovremeno dok se Ichigo i njegovi prijatelji pokušavaju probiti u [[Seireitei]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|瀞霊廷|せいれいてい}}, ''Seireitei''; dosl. "Dvor čistih duša"), unutar zidina istoga odvija se drama jer je Kapetan ([[japanski]]: {{Ruby-ja|隊長|たいちょう}}, ''Taichō''; dosl. "Zapovjednik jedinice") Pete divizije, [[Sōsuke Aizen]], ubijen. Dio Kapetana iz organizacije [[Gotei 13]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|護廷十三隊|ごていじゅうさんたい}}, ''Goteijūsantai''; dosl. "Trinaest carskih zaštitnika") smatra kako su Ichigo i njegovi saveznici krivi, dok drugi sumnjaju kako je ubojica netko od njih. I dok Ichigova grupa uspije prodrijeri u Seireitei, atmosfera među kapetanima sve je napetija. Kada uspiju prodrijeti kroz barijeru, Ichigo i njegovi prijatelji se razdvoje i svatko od njih suočava se s vlastitim protivnicima, kulminacija čega su borbe Ishide i [[Mayuri Kurotsuchi|Mayurija Kurotsuchija]], Kapetana Dvanaeste divizije, Chada i [[Shunsui Kyōraku|Shunsuija Kyōrakua]], Kapetana Osme divizije, i Ichiga i [[Kenpachi Zaraki|Kenpachija Zarakija]], Kapetana Jedanaeste divizije. Ishida i Ichigo su uspješni, dok Chad gubi svoju borbu, ali ne i život. Nakon svoje pobjede, Ichigo nastavlja put prema Rukiji, ali ga ponovo zaustavlja Byakuya; Yoruichi, za koju se ubrzo ispostavi da je žena i bivša Kapetanica Druge divizije koja ima sposobnost pretvoriti se u mačku, spasi Ichiga i uskoro ga nauči [[Bankai]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|卍解|ばんかい}}, ''Bankai''; dosl. "Finalno oslobađanje") kako bi mogao biti ravnopravan s Byakuyom. {{multiple image <!-- Layout parameters --> | align = left | direction = vertical | background color = | total_width = 350px | caption_align = | image1 = Ep34AizenFakesDeath.webp | alt1 = | link1 = | thumbtime1 = | caption1 = | image2 = 278Aizen2C and Tosen are freed.webp | alt2 = | link2 = | caption2 = | footer = Kapetan [[Sōsuke Aizen]] prvo je lažirao svoju smrti (gore), a onda je zajedno sa svojim saveznicima [[Gin Ichimaru|Ginom Ichimaruom]] i [[Kaname Tōsen|Kanameom Tōsenom]] pobjegao u [[Hueco Mundo]], gdje je organizirao vojsku [[Arrancar]]a i sukobio sa sa svojim bivšim saveznicima (dolje). }} Ichigo uspijeva stići na vrijeme i spasiti Rukiju, međutim uskoro se otkrije kako su sva događanja u Seireiteiju dio izdajničkog plana bivšeg Kapetana Aizena, koji je zapravo živ. Aizen je lažirao svoju smrt uz pomoć svojih saveznika, [[Gin Ichimaru|Gina Ichimarua]] i [[Kaname Tōsen|Kanamea Tōsena]], s kojima - nakon što iz Rukijinog Gigaija izvuče [[Hōgyoku]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|崩玉|ほうぎょく}}, ''Hōgyoku''; dosl. "Raspadajuća kugla") - odlazi u [[Hueco Mundo]] i najavljuje skori rat protiv svojih bivših saveznika. === Arrancar ''hen'' === Dok se Gotei 13 pripremaju na sukob, Aizen je u Hueco Mundu formirao vojsku moćnih Hollowa, [[Arrancar]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|破面|アランカル}}, ''Arankaru''; dosl. "Puknuta maska", prev. "otkinuti"), koje je nazvao Espade i rangirao ih po brojevima (1 do 10) temeljem njihove snage. Dvojica Espada, [[Yammy Llargo]] i [[Ulquiorra Cifer]], dolaze u Svijet živih kako bi testirali Ichigove moći, a nedugo zatim, Ulquiorra dolazi u Svijet živih i prisiljava Orihime, koja ima jako neobične moći, da dođe k Aizenu. Otkrivši što se dogodilo, Ichigo se ogluši o naredbe Soul Societyja te s Ishidom i Chadom odlazi u Hueco Mundo uz Uraharinu pomoć, kako bi spasili Orihime; na putu im se pridružuju Rukia i Renji. Po dolasku u Hueco Mundo upoznaju grupicu neobičnih i ekstenctričnih Hollowa koju čine [[Nelliel Tu Odelschwanck]], [[Dondochakka Birstanne]], [[Pesche Guatiche]] i [[Bawabawa]], koji im odluče praviti društvo i - koliko mogu - pomoći u njihovom nastojanju. Ichigo i ostali prolaze kroz Hueco mundo, pri čemu se bore s brojnim Hollowima, bivšim Espadama i aktualnim Espadama. U jednom trenutku u Hueco Mundo dolaze kapetani [[Byakuya Kuchiki]], [[Kenpachi Zaraki]], [[Mayuri Kurotsuchi]] i [[Retsu Unohana]], koji pomažu Ichigu dok ovaj odlazi na konačni okršaj s Ulquiorrom kako bi oslobodio Orihime. Tokom borbe, Ichigo bude ubijen te se pretvori u Hollowa, u kojem stanju uspijeva ubiti Ulquiorru. Nakon toga se uspijeva vratiti u normalno stanje. Kapetani ga tada informiraju o stanju u Svijetu živih. Naime, Aizenov je plan u tom trenutku postao jasan - planirao je iskoristiti Karakuru i sve ljude u njoj kako bi si omogućio put u do palače u kojoj obitava [[Soul King]], tamo ga ubio i postao novi vladar. Kako bi ga spriječio, Gotei 13 su uz Uraharinu pomoć napravili repliku Karakure na mjestu originalnog grada, koji su, zajedno sa stanovnicima, premjestili u Soul Society. Kada je Aizen s preostalim Espadama došao u Karakuru, shvatio je da se radi o lažnom gradu. Tamo su ga čekali ostali kapetani i počela je žestoka borba za spas Karakure. Ichigu su u međuvremenu objasnili da je on jedini koji može zaustaviti Aizena jer jedini nije bio izložen njegovoj hipnozi, tako da su se Ichigo i Unohana uputili u lažnu Karakuru nakon što je Ichigo spasio Orihime. Kapetani su uz pomoć [[Visoredi|Visoreda]], skupine bivših kapetana i njihovih pomoćnika ([[japanski]]: {{Ruby-ja|副隊長|ふくたいちょう}}, ''fukutaichō''; dosl. "pomoćni zapovjednik jedinice") koji su prije 110 godina protjerani iz Soul Societyja jer ih je Aizen pretvorio u hibride između Shinigamija i Hollowa pa su time dobili nove moći, koji su se svrstali na stranu Soul Societyja u ovoj borbi, uspjeli poraziti tri preostale Espade, kao i Tōsena, ali ne i Aizena i Gina, koji su nekako uspjeli otključati put u Soul Society i krenuti prema pravoj Karakuri. Ichigo je tokom ove borbe saznao da mu je otac zapravo bivši kapetan 10. Divizije, [[Isshin Kurosaki|Isshin Shiba]], jer se potonji borio protiv Aizena zajedno s Uraharom i Yoruichi. Isshin je pomogao sinu i naučio ga ultimativnu tehniku s kojom će moći poraziti Aizena, ali će ostati bez svih svojih moći, na što je Ichigo pristao. Nakon što je Gin izdao Aizena i pokušao ga ubiti, Aizen je ubio Gina i sukobio se s Ichigom, koji je aktivirao svoju tehniku i uspio svladati Aizena, koji je ubrzo onesposobljen i zatvoren zahvaljujući Uraharinoj pomoći. Ipak, Ichigo je nedugo zatim izgubio svoje moći. === Fullbringer ''hen'' === [[File:Ep346XcutionMembers.webp|350px|thumb|[[Fullbringer]]i iz skupine Xcution pomogli su Ichigu da vrati svoje moći, ali njihov vođa, [[Kūgo Ginjō]], imao je skriveni plan koji je stajao iza te pomoći.]] Ichigo se teško nosio s povratkom u normalu, pogotovo jer nitko od njegovih drugih prijatelja nije izgubio svoje moći u tom trenutku. Istovremeno, nepoznati muškarac s mačem počeo je napadati Ichigove prijatelje. Ichigu je tada prišao [[Kūgo Ginjō]] te mu objasnio da je on [[Fullbring]]er ([[japanski]]: {{Ruby-ja|完現術者|フルブリンガー}}, ''Furuburingā''; dosl. "Umjetnik potpune manifestacije"), čovjek s moćima koje potječu od Hollowa, te kako mu može pomoći da povrati svoje moći. Istovremeno mu je otkrio kako je nepoznati napadač [[Shūkurō Tsukishima]], njegov bivši prijatelj i saveznik koji je postao zločinac. Nakon intenzivnog treninga, Ichigo uspijeva povratiti dio svojih moći, ali mu pred sam kraj Ishida otkriva kako Tsukishima možda jest napao sve ostale Ichigove prijatelje, ali kako je njega napao stvarni zlikovac - Kūgo Ginjō. Ginjō tada otkriva da je i on, kao i Ichigo, bivši zamjenski Shinigami te kako se želi osvetiti Soul Societyju zbog načina na koji su ga odbacili. Prije borbe, Ichigo uz pomoć Rukije, Urahare, svog oca i skupine kapetana i pomoćnika iz Gotei 13 vraća svoje pune moći i kreće u borbu s Ginjōm dok se ostali Shinigamiji lako obraćunaju s ostalim Fullbringerima. Ichigo je na kraju prisiljen ubiti Ginjōa, ali kaže da vjeruje Soul Societyju i da ostaje njihov saveznik, unatoč novootkrivenim činjenicama. === Thousand-Year Blood War ''hen'' === Nedugo zatim, skupina nepoznatih osoba napada Hueco Mundo, Ichiga i Soul Society, pri ćemu pogiba [[Chōjirō Sasakibe]], pomoćnik glavnog kapetana [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto|Yamamota]]. Nepoznati protivnici objavljuju rat Soul Societyju i ubrzo se otkriva kako su to preostali Quincyji koje predvodi [[Yhwach]]; Yhwach je 1,000 godina ranije pokušao napraviti istu stvari, ali ga je Yamamoto porazio zajedno s originalnim kapetanima netom formiranog Gotei 13, mada ga nisu uspjeli trajno ubiti. Tada je rečeno kako će se Yhwach ponovo probuti za 1,000 godina i započeti svoj pohod. Ichigo i njegovi prijatelji (osim Ishide) odlaze u Hueco Mundo kako bi pomogli Hollowima, što Yhwach iskoristi i vrši invaziju na Soul Society ranije nego najavljeno, pri čemu uspijeva ubiti Yamamota. Ichigov dolazak spriječio je potpuno uništenje Soul Societyja, jer je Ichigo dovoljno dugo zadržao Yhwacha da je potonjem ponestalo vremena i morao se povući u [[Wandenreich]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|見えざる帝国|ヴァンデンライヒ}}, ''Vandenraihi''; dosl. "Nevidljivo cartvo", prev. "Zidinama opasano carstvo"). Ichigo je tokom te borbe izgubio svoj mač tako da je morao izraditi novi; tu je uskočila [[Royal Guard]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|王属特務|おうぞくとくむ}}, ''Ōzokutokumu''; dosl. "Kralju podređena tajna služba"), skupina od pet najmoćnijih Shinigamija koji su inače zaduženi za zaštitu Soul Kinga, a nakon Yhwachovog dolaska su odlučili pomoći Soul Societyju i Ichigo. Ichigo je tada saznao cijelu priču o svom porijeklu i smrti svoje majke, što mu je omogućilo izradu novog [[Zanpakutō]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|斬魄刀|ざんぱくとう}}, ''Zanpakutō''; dosl. "Mač za sječu duša"). Istovremeno dok se sve ovo odvijalo među Shinigamijima, Ishida se pridružio Quincyjima te je službeno primljen među Sternrittere pod slovom A, a kasnije je postao član Schutzstaffela. Dok Ichigo trenira s [[Ichibe Hyōsube|Ichibeom]], Yhwach i njegova vojska pripremaju drugu invaziju Seireiteija, koja uskoro započinje. Shinigamiji su ovoga puta puno spremniji te odnose nekoliko važnih pobjeda, a cijela situacija značajno se poboljšava kada se Ichigo i ostali vrate iz Palače Soul Kinga kako bi pomogli u borbi. Iako i Shinigamiji pretrpe gubitke, većina Yhwachovih Sternrittera pada u borbi tijekom druge invazije, međutim ispostavilo se da ih je njihov bešćutni vođa ionako bio spreman žrtvovati ih sve pa mu do žrtava nije ni bilo stalo, već je iskoristio borbe u Seireiteiju kako bi zajedno sa Schutzstaffelom otvorio put do Palače. Tamo ih je dočekala Nulta divizija, koja je preuzela članove Schutzstaffela, dok je Ichibe krenuo na Yhwacha. Nulta divizija relativno lako pobije Yhwachove borce, ali Yhwach tada aktivira ''Auswählen'' usred svoje borbe s Ichibeom te pokupi energiju preživjelih Sternrittera, efektivno ih žrtvujući, kako bi oživio članove Schutzstaffela. Borba počinje iznova, a kulminira kada Senjumaruaktivira svoj Bankai i naizgled svlada svoje protivnike, dok Ichibe istovremeno uspijeva poraziti Yhwacha. [[File:Ep372YamamotoSlashed.webp|thumb|left|320px|Smrt glavnog kapetana [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto|Yamamota]] bila je presudan trenutak tijekom prve invazije te je olakšala Quincyjima provođenje daljnjih planova.]] Međutim, dok pada u smrt, Yhwach iznenada ponovo aktivira svoj Schrift i uspije se oporaviti i ubiti Ichibea; istovremeno, Ishida iskoristi svoj Schrift kako bi spasio ostale članove Schutzstaffela i ubio Senjumaru. Nakon te pobjede, Yhwach odlazi do Soul Kinga i probada ga svojim mačem, nakon čega dolaze Ichigo i njegovi prijatelji, koji napadaju vođu Quincyja. Yhwach je, dakako, nadmoćniji i koristeći činjenicu da Ichigo ima krv Quincyja u sebi, Yhwach natjera svog "sina" da ubije Soul Kinga. Dok svjetovima prijeti kolaps, na scenu stupa kapetan Ukitake, koji aktivira [[Mimihagi]]ja, desnu ruku Soul Kinga. Naime, Ukitake je kao dijete bolovao od fatalne plućne bolesti pa su se njegovi roditelji molili lokalnom božanstvu Mimihagiju, ne znajući da je to desna ruka Soul Kinga, da ga spasi; Mimihagi je tada ušao u njegovo tijelo i omogućio mu da živi dok su tako spojeni, iako ga nije izliječio. Sada, kada su svjetovi pred raspadom, Ukitake je aktivirao Mimihagija kako bi – po cijenu vlastitog života – održao balans svjetova do Yhcawhova pada. Yhwach je šokiran jer nije predvidio ovakav rasplet, ali svejedno se uspije spojiti sa Soul Kingom, iako ga nova forma čini iznimno nestabilnim. Istovremeno, Kyōraku je doveo Aizena iz Mukena da im pomogne u borbi, a dio preživjelih Sternrittera odlučio se pridružiti Shinigamijima jer su se osjetili izdano nakon što su shvatili da ih je Yhwach odbacio. Dok se to sve odvijalo, Urahara je također okupio dio Arrancara, Fullbringere i Visorede da im pomognu u borbi. Zajedničkim naporima, uspjeli su doći do Palače, koju je Yhwach potpuno promijenio i pretvorio u svoje novo sjedište po imenu Wahrwelt ([[japanski]]: {{Ruby-ja | 真世界城 | ヴァールヴェルト}}, ''Vāruveruto''; dol. "Stvarni svijet"). Nakon što ih snajperom napadne [[Lille Barro]], Shinigamiji i njihovi saveznici razdvajaju se kako bi se individualno mogli suočiti s članovima Schutzstaffela. Renji se bori s Ishidom, a iako se učini da ga je uspio svladati, Ishida aktivira ''Sklaverei'' ([[japanski]]: {{Ruby-ja | 聖隷 | スクラヴェライ}}, ''Sukuraverai''; dol. "Ropstvo") i tako si da neočekivano pojačanje, što se pokaže dovoljnim da Renija probode kroz prsa. Dok [[Bazz-B]] ide kod [[Jugram Haschwalth|Jugrama]], [[Liltotto Lamperd]] i [[Giselle Gewelle]] odlaze do Yhwacha, ali on ih svlada bez većih problema. Mayurijeva i Kenpachijeva grupa nailazi na [[Pernida Parnkgjas|Pernidu Parnkgjasa]], lijevu ruku Soul Kinga, koji relativno jednostavno svlada Kenpachija, nakon što ovaj bezglavo misli da ga može ubiti čistom silom. Mayuri tada koristi svoj intelekt kako bi naizgled nadvladao Pernidu, ali ne računa s njegovim iznimnim regeneracijskim vještinama. Tada odluči aktivirati svoj modificirani Bankai, koji proždre Pernidu na licu mjesta. Ni to ne bude dovoljno pa se Mayuri prebaci u defenzivu, ali u jednom se trenutku [[Nemu Kurotsuchi|Nemu]] odluči žrtvovati i dopustiti Pernidi da ju proždre, što se u konačnici pokaže kao kraj za Pernidu. Naime, Nemu je bila opremljena s nervnim otrovom i kada ju je Pernida proždro, otrovao se i umro, iako je Mayuri ostao bez svoje pomoćnice. Istovremeno, Kyōraku se odlučio suočiti s Lilleom te koristi igre svog Shikaija kako bi omogućio drugima da pobjegnu. Kako je Kyōraku vještiji borad od Lillea, Quincy je prisiljen aktivirati svoj ''Vollständig'' i pretvoriti se u anđeosko biće koje ne može biti ubijeno. Kyōraku tada aktivira svoj Bankai koji obuhvati dio Wahrwelta i kroz teatarsku predstavu u tri čina uspijeva dekapitirati Lillea, iako pritom pretrpi teške ozljede. Međutim, Lille uspije aktivirati još jedan oblik i smrtno rani Kyōrakua, koji tada zamoli Nanao za pomoć, otkrivši joj istinu o njenoj obitelji. Nanao tada iskoristi ceremonijalni mač svoga klana, Shinken Hakkyōken, i uspije presjeći ne samo Lillea, nego i dobar dio Wahrwelta, nakon čega Lille pada u Soul Society, gdje njegove preživjele klonove dočekuje oživljeni [[Izuru Kira]]. [[File:Ep394YhwachRevealsImpalement.webp|thumb|320px|Kako bi ostvario svoj plan, [[Yhwach]] je morao ubit i apsorbirati [[Soul King]]a, svog oca i na taj način steći moći da uništi sve svjetove.]] Bazz-B je uspio pronaći Haschwaltha, ali nije imao nikakvih izgleda u borbi sa svojim bivšim prijateljem, koji se promijenio kada ga je Yhwach uzeo pod svoje. Bazz-B pada mrtav, a Haschwalth odlazi do Ishide, kojeg optužuje da će izdati Yhwacha u skoroj budućnosti, nakon čega njih dvoje započnu borbu. [[Askin Nakk Le Vaar]] uspio je zarobiti Ichiga, Orihime i Chada, ali prije nego ih je uspio ubiti, spasila ih je Yoruichi, koja nastavlja borbu s Askinom. Iako bivša kapetanica uspijeva značajno ozlijediti Askina, njegova sposobnost adaptacije pokaže se previše snažnom za nju. Uraharin dolazak im pruži novu kratkotrajnu prednost, ali Askin ponovno aktivira svoje vještine i gotovo ubije Uraharu, koji tada aktivira svoj Bankai. Dok se Askin pokušava prilagoditi novim uvjetima, s leđa mu se prišulja [[Grimmjow Jaegerjaquez]], koji mu rukom probije prsa i iščupa srce, završivši tako i tu borbu. Ostatak Shinigamija i Visoreda nailazi na [[Gerard Valkyrie|Gerarda Valkyriea]], koji – čini se – brzo pada, ali koristeći svoju sposobnost da dozove čudo, svaki put kada ga Shinigamiji ubiju, on se vrati još jači. Hitsugayin puni Bankai u suradnji s Byakuyom uspije usporiti Gerarda, ali Shinigamiji ne pronalaze način kako ga pobijediti. Čak ni Kenpachi, koji uspije aktivirati svoj Bankai, ne uspijeva ubiti Gerarda, koji dodatno pojačava svoje moći i postaje divovsko stvorenje koje je spremno pobiti ih sve. Gerard, srce Soul Kinga, na kraju je pao kada mu je Yhwach uzeo njegove moći tijekom naknadne borbe s Ichigom. Ichigo, Orihime i Chad, kojima se uskoro pridružuju Renji i Rukia, uspijevaju doći do Yhwacha; istovremeno, Ishida koristi svoje moći kako bi izdržao u borbi s Jugramom, koji trenutno posjeduje Yhwachove moći jer je još uvijek noć. No, u trenutku kada se čini da bi Ichigo mogao sasjeći Yhwacha, vođa Quincyja dobije svoje moći natrag, a Ishida neočekivanu prednost u borbi, koju uspijeva iskoristiti i ubiti Jugrama. Ichigo i njegovi saveznici, međutim, nemaju nikakvih šansi protiv Yhwacha, a iako Orihime koristi svoje moći kako bi ih osposobljavala za daljnju borbu, i ona je nemoćna pred Yhwachovom snagom. U tom trenutku, Orihime uspije objedniti moći svoje tehnike Santen Kesshun i u neočekivanom obratu poništi sve što je Yhwach učinio, pri čemu sebe, ali i njega izbriše iz egzistencije. Naravno, Yhwach, koji je u međuvremenu dobio moći boga, uspije poništiti i to te planira ujediniti svjetove i postati njihov jedini vladar. Ishida, koji se sastao s oporavljenim Kyōrakuom i [[Tier Harribel]], koju je oslobodila Nel, objašnjava kako mogu odgoditi uništenje svjetova te dobije njihovu podršku. Yhwach misli kako će pobijediti, međutim objedinjene snage Quincyja, Shinigamija i Arrancara uspijevaju spriječiti uništenje, ali ne uspijevaju ubiti Yhwacha, koji odlazi u Seireitei, gdje ga dočekuje Aizen, kojemu se uskoro pridružuju Ichigo i Renji. Aizen iskoristi svoj Shikai kako bi nakratko prevario Yhwacha, što Ichigu, Renjiju i Ishidi, koji im se uskoro pridružuje, daje dovoljno prostora da ga konačno ubiju i na taj način stabiliziraju situaciju. Yhwach nakon toga postaje novi Soul King, a u sva je tri svijeta ponovo uspostavljen balans. == Likovi == {{main|Lista likova iz serijala Bleach}} {| class="wikitable sortable mw-datatable sort-under static-row-numbers sticky-header col1left col5left" style="font-size:95%;" |- ! class="unsortable" |Lik{{efn|Žuta pozadina znači da je lik originalni lik iz [[anime]]a koji se nije pojavio u mangi.}} !! class="unsortable" |Glas posudio |- ! colspan="2"| Glavni likovi |- |[[Ichigo Kurosaki]] |[[Masakazu Morita]] |- |[[Rukia Kuchiki]] |[[Fumiko Orikasa]] |- |[[Uryū Ishida]] |[[Noriaki Sugiyama]] |- |[[Orihime Inoue]] |[[Yuki Matsuoka]] |- |[[Yasutora Sado|Yasutora Sado (Chad)]] |[[Hiroki Yasumoto]] |- |[[Kisuke Urahara]] |[[Shin'ichirō Miki]] |- |[[Yoruichi Shihōin]]{{efn|Kada se pretvori u mačku, glas joj posuđuje [[Shirō Saitō]].}} |[[Satsuki Yukino]] |- ! colspan="2" | Shinigamiji |- |rowspan="2"| [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto]] |[[Masaaki Tsukada]] |- |[[Binbin Takaoka]]{{efn|name=S17|Samo u 17. sezoni.}} |- |[[Chōjirō Sasakibe]] |[[Taro Yamaguchi]]{{efn|U 17. sezoni, glas mladom Sasakibeu posudio je [[Ryōta Suzuki]].}} |- |rowspan="2"|[[Soi Fon]] |[[Tomoko Kawakami]] |- |[[Hōko Kuwashima]]{{efn|name=S17}} |- |[[Marechiyo Ōmaeda]] |[[Shōto Kashii]] |- |[[Gin Ichimaru]] |[[Kōji Yusa]] |- |[[Izuru Kira]] |[[Takahiro Sakurai]] |- |[[Rōjūrō Ōtoribashi]] |[[Shōto Kashii]] |- style="background:#FFD;" |[[Shūsuke Amagai]] |[[Ken'yū Horiuchi]] |- style="background:#FFD;" |[[Makoto Kibune]] |[[Hikaru Midorikawa]] |- |[[Retsu Unohana]] |[[Aya Hisakawa]] |- |[[Isane Kotetsu]] |[[Yukana]] |- |[[Hanatarō Yamada]] |[[Kōki Miyata]] |- |[[Sousuke Aizen]] |[[Shō Hayami]] |- |[[Shinji Hirako]] |[[Masaya Onosaka]] |- |[[Momo Hinamori]] |[[Kumi Sakuma]] |- |[[Byakuya Kuchiki]] |[[Ryōtarō Okiayu]] |- |[[Renji Abarai]] |[[Kentarō Itō]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Reiko Kiuchi]].}} |- |[[Sajin Komamura]] |[[Tetsu Inada]] |- |[[Tetsuzaemon Iba]] |[[Rintarō Nishi]] |- |[[Love Aikawa]] |[[Tetsu Inada]] |- |[[Shunsui Kyōraku]] |[[Akio Ōtsuka]]{{efn|Mladom Kyōrakuu glas je posudio [[Ayane Sakura]].}} |- |[[Nanao Ise]] |[[Hitomi Nabatame]] |- |rowspan="2"| [[Lisa Yadōmaru]] |[[Kanako Hattori]] |- |[[Sayori Ishizuka]]{{efn|name=S17}} |- |[[Kaname Tōsen]] |[[Toshiyuki Morikawa]] |- |[[Shūhei Hisagi]] |[[Katsuyuki Konishi]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Yū Kobayashi]].}} |- |[[Kensei Muguruma]] |[[Tomokazu Sugita]] |- |[[Mashiro Kuna]] |[[Akemi Kanda]] |- |[[Tōshirō Hitsugaya]] |[[Romi Park]]{{efn|U epizodama 17. sezone u kojem manifestira svoj potpuni Bankai, glas mu je posudio [[Yūki Kaji]].}} |- |[[Rangiku Matsumoto]] |[[Kaya Matsutani]] |- |[[Kenpachi Zaraki]] |[[Fumihiko Tachiki]] |- |[[Yachiru Kusajishi]] |[[Hisayo Mochizuki]] |- |[[Ikkaku Madarame]] |[[Nobuyuki Hiyama]] |- |[[Yumichika Ayasegawa]] |[[Jun Fukuyama]] |- |[[Mayuri Kurotsuchi]] |[[Ryūsei Nakao]] |- |[[Nemu Kurotsuchi]] |[[Rie Kugimiya]] |- |[[Akon (Bleach)|Akon]] |[[Keijin Okuda]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Kaya Miyake]].}} |- |[[Jūshirō Ukitake]] |[[Hideo Ishikawa]]{{efn|U 17. sezoni, glas mladom Ukitakeu posudila je [[Natsumi Fujiwara]].}} |- |[[Kaien Shiba]] |[[Toshihiko Seki]] |- |[[Ichibe'e Hyōsube]] |[[Naomi Kusumi]] |- |[[Tenjirō Kirinji]] |[[Senjumaru Shutara]] |- |[[Kirio Hikifune]] |[[Ayumi Tsunematsu]] |- |[[Ōetsu Nimaiya]] |[[Yōji Ueda]] |- |[[Senjumaru Shutara]] |[[Rina Satō]] |- ! colspan="2"| Hollowi |- | [[Grand Fisher]] | [[Chafūrin]] |- | [[Yammy Llargo]] | [[Kenji Nomura]] |- | rowspan="2"|[[Aaroniero Arruruerie]] | [[Ryūzaburō Ōtomo]] (duboki glas) |- | [[Mayumi Yamaguchi]] (visoki glas) |- | [[Szayelaporro Granz]] | [[Kōsuke Toriumi]] |- | [[Zommari Rureaux]] | [[Taiten Kusunoki]] |- | [[Grimmjow Jaegerjaquez]] | [[Jun'ichi Suwabe]] |- | [[Luppi Antenor]] | [[Daisuke Kishio]] |- | [[Nnoitra Gilga]] | [[Nobutoshi Kanna]] |- | [[Ulquiorra Cifer]] | [[Daisuke Namikawa]] |- | [[Tier Harribel]] | [[Megumi Ogata]] |- | rowspan="2"| [[Nelliel Tu Odelschwanck]] | [[Tomoko Kaneda]] |- | [[Arisa Kiyoto]]{{efn|name=S17}} |- | [[Baraggan Louisenbairn]] | [[Shōzō Iizuka]] |- | [[Coyote Starrk]] | [[Rikiya Koyama]] |- | [[Lilynette Gingerbuck]] | [[Kiyomi Asai]] |- | [[Dordoni Alessandro Del Socaccio]] | [[Kōji Ishii]] |- | [[Cirucci Sanderwicci]] | [[Hōko Kuwashima]] |- | [[Gantenbainne Mosqueda]] | [[Masato Funaki]] |- | [[Wonderweiss Margela]] | [[Hisayoshi Suganuma]] |- | [[Rudbornn Chelute]] | [[Taro Yamaguchi]] |- | [[Pesche Guatiche]] | [[Takehito Koyasu]] |- | [[Dondochakka Birstanne]] | [[Daisuke Gōri]] |- | [[Bawabawa]] | [[Hiroki Yasumoto]] |- ! colspan="2"| Fullbringeri |- |[[Kūgo Ginjō]] |[[Hiroki Tōchi]] |- |[[Shūkurō Tsukishima]] |[[Daisuke Ono]] |- |[[Riruka Dokugamine]] |[[Megumi Toyoguchi]] |- |[[Yukio Hans Vorarlberna]] |[[Mitsuhiro Ichiki]] |- |[[Jackie Tristan]] |[[Atsuko Yuya]] |- |[[Giriko Kutsuzawa]] |[[Atsushi Ono]] |- ! colspan="2"| Quincyji |- | rowspan="2"| [[Sōken Ishida]] | [[Eiji Maruyama]] |- | [[Akio Nojima]]{{efn|name=S17}} |- | [[Yhwach]] | [[Takayuki Sugō]] |- | [[Jugram Haschwalth]] | [[Yū'ichirō Umehara]]{{efn|U 17. sezoni, u scenama u kojima je prikazan kao dijete glas mu je posudila [[Marina Inoue]].}} |- | [[Lille Barro]] | [[Satoshi Hino]] |- | [[Pernida Parnkgjas]] | [[Bin Shimada]] |- | [[Askin Nakk Le Vaar]] | [[Shunsuke Takeuchi]] |- | [[Gerard Valkyrie]] | [[Tsuyoshi Koyama]] |- | [[Quilge Opie]] | [[Kō'ichi Yamadera]] |- | [[Äs Nödt]] | [[Yoshitsugu Matsuoka]] |- | [[Bazz-B]] | [[Yūki Ono]]{{efn|U 17. sezoni, u scenama u kojima je prikazan kao dijete glas mu je posudila [[Chiaki Kobayashi]].}} |- | [[Gremmy Thoumeaux]] | [[Natsuki Hanae]] |- |[[Liltotto Lamperd]] |[[Aoi Yūki]] |- |[[Giselle Gewelle]] |[[Nao Tōyama]] |- |[[Bambietta Basterbine]] |[[Ayana Taketatsu]] |- ! colspan="2"| Ostali likovi |- |[[Kon (Bleach)|Kon]] |[[Mitsuaki Madono]]{{efn|U OVA epizodi "[[memories in the rain]]", glas mu je posudio [[Tite Kubo]].}} |- |[[Isshin Kurosaki]] |[[Toshiyuki Morikawa]] |- |[[Masaki Kurosaki]] |[[Sayaka Ōhara]] |- |[[Yuzu Kurosaki]] |[[Ayumi Sena]] |- |[[Karin Kurosaki]] |[[Rie Kugimiya]] |- |[[Ryūken Ishida]] |[[Ken Narita]] |- |[[Tatsuki Arisawa]] |[[Junko Noda]] |- |[[Keigo Asano]] |[[Katsuyuki Konishi]] |- |[[Mizuiro Kojima]] |[[Jun Fukuyama]] |- |[[Ikumi Unagiya]] |[[Yūko Kaida]] |- |[[Tessai Tsukabishi]] |[[Kiyoyuki Yanada]] |- |[[Hachigen Ushōda]] |[[Takashi Nagasako]] |- |[[Jinta Hanakari]] |[[Takako Honda]] |- |[[Ururu Tsumugiya]] |[[Noriko Shitaya]] |- style="background:#FFD;" |[[Ririn]] |[[Yumi Kakazu]] |- style="background:#FFD;" |[[Nozomi Kujō]] |[[Hisako Kanemoto]] |- style="background:#FFD;" |[[Kagerōza Inaba]] |[[Toshio Furukawa]] |- style="background:#FFD;" |[[Jin Kariya]] |[[Tōru Ōkawa]]{{efn|U scenama u kojima je prikazan kao dijete, glas mu je posudila [[Hitomi Nabatame]].}} |- |[[Kūkaku Shiba]] |[[Akiko Hiramatsu]] |- |[[Ganju Shiba]] |[[Wataru Takagi]] |- style="background:#FFD;" |[[Rurichiyo Kasumiōji]] |[[Reiko Takagi]] |} === Sinkronizacije === S obzirom na činjenicu da je ''Bleach'' bio globalno popularan, distribuiran je na brojna svjetska tržišta. Neka od njih otkupila su samo izvornu japansku verziju koja je emitirana uz titlove, ali dobar dio tržišta snimio je i vlastite, sinkronizirane verzije animea. Među njima se posebno ističe [[engleski|engleska]] sinkronizacija, međutim i drugi su europski jezici imali vlastite verzije animea, poput [[njemački|njemačkog]], [[francuski|francuskog]], [[portugalski|portugalskog]] (različite sinkronizacije za Portugal i Brazil), [[španjolski|španjolskog]] (različite sinkronizacije za Španjolsku i Latinsku Ameriku) i [[katalonski|katalonskog]], [[talijanski|talijanskog]], [[ruski|ruskog]], [[češki|češkog]] i [[mađarski|mađarskog]]. Azijsko tržište također je distribuiralo sinkronizirane verzije za gledatelje u [[Kina|Kini]], [[Južna Koreja|Južnoj Koreji]], [[Filipini]]ma, [[Tajland]]u, [[Malezija|Maleziji]] i [[Indonezija|Indoneziji]], a producirana je i sinkronizirana verzija na [[arapski|arapskom]]. == Produkcija == Animaciju ''Bleacha'' preuzeo je studio [[Pierrot (studio)|Pierrot]], koji je dvije godine ranije dobio i animaciju [[anime]]a ''[[Naruto (anime)|Naruto]]'', tako da je Pierrot dobio dva od tri animea iz tzv. "Velike trojke" (''[[One Piece (anime)|One Piece]]'' je projekt [[Toei Animation]]a). Redateljem je imenovan [[Noriyuki Abe]], dok je za glavnog scenarista isprva postavljen [[Masashi Sogo]], koji je vodio projekt do 229. epizode te kasnije od 266. do 316. epizode. Od 230. do 265. epizode glavni scenarist bio je [[Tsuyoshi Kida]], dok je od 317. godine do kraja izvornog emitiranja tu ulogu preuzeo [[Kento Shimoyama]]. [[Masashi Kudō]] bio je dizajner likova, a povremeno je bio i glavni animator te je osobno nadzirao animaciju. [[Datoteka:Shirō Sagisu.jpg|lijevo|mini|292x292piksel|[[Shirō Sagisu]] bio je kompozitor serijala kroz obje faze emitiranja.]] Prvih 167 epizoda animea emitirano je u tada standardnom 4:3 formatu, a od 168. epizode do kraja korišten je 16:9 format. Izvorni anime podijeljen je na ukupno 16 sezona nejednakog trajanja, pri čemu je zbog činjenice da je ''Bleach'' bio ''[[de facto]]'' cjelogodišnji serijal, a što je značilo da je bilo trenutaka kada je anime dostigao mangu pa nije bilo više novog kanonskog materijala za adaptirati, produciran je značajan broj ''filler'' epizoda te pet cijelih ''filler'' sezona. Prema podacima, ''Bleach'' je imao visoku stopu ''fillera'' od 45%,<ref>{{Cite web |title=Bleach Filler List |url=https://www.animefillerlist.com/shows/bleach |url-status=live |access-date=2026-10-15 |website=animefillerlist.com}}</ref> što znači da je ta količina animea bila potpuno originalna i nije bila temeljena na mangi; danas je takva praksa u anime produkciji rijetka, međutim u tom je razdoblju to bilo uobičajeno pa su tako i druge anime serije iz istog perioda, među kojima i ''Naruto'' i ''One Piece'', imale značajnu količinu ''fillera''. Iako Tite Kubo nije imao nikakve veze s većinom sadržaja iz ''filler'' epizoda, u intervjuu iz [[2009.]] godine govorio je o sadržaju 13. sezone animea (''Zanpakutō: The Alternate Tale''), koja je bila ''filler'', rekavši kako je želio iskoristiti neke od koncepata iz te sezone u mangi. Najbolji primjer toga su utjelovljenja [[Shunsui Kyōraku|Kyōrakuovog]] [[Zanpakutō]]a, koja su kasnije potvrđena kao kanonska u posljednjoj velikoj narativnoj cjelini mange, kada Kyōraku aktivira svoj Bankai u borbi protiv Lillea Barroa. Također, mač Muramasa, čije je utjelovljenje bilo glavni negativac 13. sezone, u [[light novel]]u ''[[Bleach: Can't Fear Your Own World]]'' postao je dio kanona, iako nije potvrđeno da je priča iz 13. sezone u cijelosti točna. Kubo je također potvrdio da je njegov stil u mangi fiksiran tek nakon što je anime počeo s emitiranjem; priznao je da mu je stil varirao te da je tek u kasnijoj fazi jasno definiran, a kao jedan od primjera naveo je da više nije crtao kosu svojih likova iza njihovih ušiju. Nakon emitiranja 366. epizode u ožujku [[2012.]] godine, ''Bleach'' je službeno išao na pauzu neodređenog trajanja. Razlozi te pauze nikada nisu službeno objašnjeni, međutim mediji su s vremenom identificirali nekoliko razloga koji su se poklopili u tom trenutku i rezultirali onime za što se vjerovalo da je kraj animea.<ref name=":1">{{Cite web |last=Freeman |first=Nik |date=2015-11-06 |title=Whatever Happened to Bleach? |url=https://www.animenewsnetwork.com/feature/2015-11-06/whatever-happened-to-bleach/.95031 |url-status=live |access-date=2026-11-06 |website=[[Anime News Network]]}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Kemner |first=Louis |date=2024-06-16 |title=Why The Bleach Anime Took Such a Long Hiatus |url=https://www.cbr.com/bleach-anime-cancellation-hiatus-thousand-year-blood-war/ |url-status=live |access-date=2026-10-15 |website=[[CBR]]}}</ref> Naime, iako je prodaja kućnih izdanja animea bila dobra, priča je u trenutku završetka 16. sezone potpuno sustigla mangu. Istovremeno, popularnost mange opala je nakon Aizenovog pada, a Fullbringer ''hen'' je naišao na dosta kritika, kao i narativni tijek, pri čemu su fanovi kritizirali Kuboa da je žrtvovao dobru narativnu izgradnju nauštrb repetitivnih borbi i loše razrađenih likova.<ref name=":1" /> Kako je anime u tom trenutku trebao producirati još ''fillera'', koji su i ranije bili kritizirani od strane fanova, Pierrot se zbog neisplativosti produkcije odlučio potpuno stopirati anime. I dok je Kubo u međuvremenu završio mangu, posljednja narativna cjelina također je naišla na brojne kritike jer je djelovala zbrzano i nedovoljno razrađeno, a što je bila posljedica ozbiljnih zdravstvenih problema koji su mučili autora u to vrijeme; jedno je vrijeme bilo govora i o tome da manga naprosto završi u tom trenutku,<ref name=":2" /> ali Kubo i izdavači su se dogovorili da će Kubu dati rok od jedne godine da završi priču, a što je rezultiralo skraćenom verzijom posljednje narativne cjeline. [[Datoteka:Taguchi Tomohisa from "The Tunnel to Summer, the Exit of Goodbyes" at Red Carpet of the Tokyo International Film Festival 2022 (52461533160).jpg|mini|375x375piksel|[[Tomohisa Taguchi]] preuzeo je redateljsku palicu kada se ''Bleach'' vratio [[2022.]] godine.]] I dok se činilo da se ''Bleach'' više neće vratiti, u ožujku [[2020.]] godine, u sklopu ''Bleach 20th Anniversary Projecta'' objavljeno je kako će posljednji dio Kubove mange, Thousand-Year Blood War ''hen'', dobiti svoju anime adaptaciju, odnosno kako će anime doista adaptirati cijelu mangu nakon 20 godina pauze.<ref>{{Cite web||url=https://www.viz.com/blog/posts/bleach-anime-is-coming-back|title=BLEACH ANIME IS COMING BACK!|website=[[Viz Media]]|date=March 20, 2020|access-date=August 23, 2026|archive-date=October 31, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031232249/https://www.viz.com/blog/posts/bleach-anime-is-coming-back|url-status=live}}</ref> Prvi ''trailer'' i vizuali otkriveni su tijekom [[Jump Festa|Jump Feste]] u prosincu [[2021.]] godine, zajedno s tehničkom ekipom. [[Pierrot (studio)|Pierrot]] je potvrđen kao povratnički studio. [[Tomohisa Taguchi]] najavljen je kao novi redatelj, dok je potvrđeno da su se [[Masashi Kudō]] i [[Shirō Sagisu]] vratili kao dizajner likova, odnosno kompozitor.<ref>{{Cite web||last=Harding|first=Daryl|title=Bleach Thousand-Year Blood War TV Anime Trailer, Key Visual Released for October 2022 Start|url=https://www.crunchyroll.com/news/latest/2021/12/18/first-bleach-thousand-year-blood-war-arc-tv-anime-trailer-key-visual-released-for-october-2022-start|website=[[Crunchyroll]]|date=December 18, 2021|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 24, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260824030545/https://www.crunchyroll.com/news/latest/2021/12/18/first-bleach-thousand-year-blood-war-arc-tv-anime-trailer-key-visual-released-for-october-2022-start|url-status=live}}</ref> Tite Kubo je bio uključen kao glavni nadzornik produkcije.<ref>{{Cite web||url=https://bleach-anime.com/en/staffcast/|title=Staff & Cast|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823141021/https://bleach-anime.com/en/staffcast/|url-status=live}}</ref> [[Masaki Hiramatsu]], jedan od pisaca na animeu, kasnije je rekao da je rad na adaptaciji oblik "prevođenja", ističući razlike u ''pacingu'' između tjedne mange i jedne epizode animea.<ref name="HiramatsuInterview">{{Cite web|script-title=ja:シリーズ構成 平松正樹インタビュー|trans-title=Interview with Series Composition Writer Masaki Hiramatsu|url=https://bleach-anime.com/special/interview/06.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823234454/https://bleach-anime.com/special/interview/06.html|url-status=live}}</ref> Kubova uključenost u produkciju pokazala se tim važnijom jer su producenti potvrdili kako su s autorom raspravljali o promjenama i uključivanju materijala koji nije bio uvršten u mangi, pri čemu je Kubo dobio pravo da nadzire i ispravlja originalne scene, ali i da predlaže vlastite promjene. Hiramatsu je kao primjer toga naveo susret između Aizena i Yhwacha iz šeste epizode, koji je značajno proširen, a Kubo je osobno značajno preradio dijalog za tu scenu.<ref name="HiramatsuInterview"/> Kako je anime napredovao, količina novog sadržaja postala je sve veća. Produkcija je potvrdila da su originalne scene za drugi ''cour'' bile ideje animacijske ekipa te da su naknadno pokazanu autori, koji je ponekad vraćao crteže u stilu mange kako bi im pojasnio svoje ideje. Novi sadržaj uključivao je dodane dijaloge, nove dijelove priče koji su davali pozadinu događanjima u glavnoj radnji te scene koje nisu bile prisutne u mangi.<ref name="Part2Production">{{Cite web|script-title=シリーズ構成・平松正樹様×チーフ演出・村田光様×プロデューサー・富永禎彦様（studioぴえろ）インタビュー|trans-title=Interview with Masaki Hiramatsu, Hikaru Murata and Yoshihiko Tominaga|url=https://bleach-anime.com/special/interview02/18.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823144923/https://bleach-anime.com/special/interview02/18.html|url-status=live}}</ref> Sam Kubo je rekao da je jedna originalna borba iz drugog ''coura'' izvorno trebala biti u mangi, ali je izbačena, tako da je animatorima dostavio pet-šest stranica materijala za tu borbu.<ref>{{Cite web||title=Tite Kubo x Masakazu Morita Interview|url=https://www.viz.com/blog/posts/tite-kubo-x-masakazu-morita-interview|website=[[Viz Media]]|date=April 10, 2023|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823153336/https://www.viz.com/blog/posts/tite-kubo-x-masakazu-morita-interview|url-status=live}}</ref> Kako je produkcija napredovala, Kubo je sve više osobno dolazio u studio te je pomagao ili pojašnjavao glumcima određene aspekte njihovih likova ako je bilo potrebno.<ref name="Part2Production" /> U listopadu [[2024.]] godine [[Aniplex]] je objavio posebni video povodom 20. obljetnice anime, a koji je prikazao neke od ključnih scena iz originalnog anime, ali sada animiranih u stilu novog animea, s poboljšanom kvalitetom i animacijom.<ref>{{cite web|title=ja:アニメ「BLEACH」20周年記念PVを公開、ルキアらの視点で"黒崎一護の姿"を描く|url=https://natalie.mu/comic/news/594085|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=October 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241005235448/https://natalie.mu/comic/news/594085|archive-date=October 5, 2024|language=ja|date=October 5, 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Tai|first=Anita|title=Bleach Anime Gets 20th Anniversary Video With New Animation|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-10-05/bleach-anime-gets-20th-anniversary-video-with-new-animation/.216383|website=[[Anime News Network]]|access-date=October 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241005225147/https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-10-05/bleach-anime-gets-20th-anniversary-video-with-new-animation/.216383|archive-date=October 5, 2024|date=October 5, 2024|url-status=live}}</ref> Taguchi je za treći ''cour'' postao glavni redatelj, dok je [[Hikaru Murata]] preuzeo njegovu raniju funkciju, a animaciju je preuzeo filmski odjel, Pierrot Films. Taguchi je nadzirao cjelokupnu produkciju i scenarije, dok je Murata radio na pojedinačnim epizodama i vodio je sastanke s produkcijom.<ref>{{Cite web||script-title=ja:総監督・田口智久×監督・村田光インタビュー|trans-title=Interview with Chief Series Director Tomohisa Taguchi and Series Director Hikaru Murata|url=https://bleach-anime.com/special/interview03/29.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823212155/https://bleach-anime.com/special/interview03/29.html|url-status=live}}</ref> Taguchi je kasnije rekao da su se tijekom prva dva ''coura'' jako zbližili s Kubom, što im je olakšalo suradnju i omogućilo lakšu integraciju originalnog sadržaja. Murata je potvrdio da je treći ''cour'' imao više originalnog sadržaja nego prethodna dva, pri čemu je Kubo odobrio sav novi materijal i osmislio kako će ga povezati s mangom.<ref>{{Cite web||script-title=ja:『BLEACH』原作にないシーン増加へ 某作品に匹敵するクオリティ目指し制作「費用は嵩むしスケジュールは長期（笑）」|trans-title=Bleach to Increase Scenes Not in Original Manga; Production Aims for High Quality|url=https://www.oricon.co.jp/news/2352374/full/|website=[[Oricon|Oricon News]]|language=ja|date=November 1, 2024|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823200621/https://www.oricon.co.jp/news/2352374/full/|url-status=live}}</ref> Iste uloge zadržane su i za četvrti i posljednji ''cour'', koji je dodatno povećao broj originalnog materijala, toliko da su tijekom emitiranja gotovo cijele epizode bile originalne.<ref>{{Cite web||web|url=https://bleach-anime.com/en/staffcast/|title=Staff & Cast|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823141021/https://bleach-anime.com/en/staffcast/|url-status=live}}</ref> Nakon emitiranja osme epizode četvrtog ''coura'', produkcija je objavila kako će anime ići na jednomjesečnu pauzu jer je animatorima potrebno više vremena da kvalitetno animiraju posljednje dvije epizode, koje su na kraju emitirane krajem listopada [[2026.]] godine.<ref name="49-50">{{Cite web|last=Loo|first=Egan|date=September 12, 2026|title=Bleach: Thousand-Year Blood War – The Calamity Anime Episodes 49, 50 Delayed to October 19, 26|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-09-12/bleach-thousand-year-blood-war-the-calamity-anime-episodes-49-50-delayed-to-october-19-26/.241707|website=[[Anime News Network]]|access-date=September 12, 2026|quote=Monday, October 19 and Monday, October 26, respectively, at 24:00 (effectively, midnight the next day)}}</ref> == Epizode == {{main|Lista epizoda animea Bleach}} {| class="wikitable" width="35%" |- ! colspan="4" rowspan="2" width=3% |Sezona ! rowspan="2" width=5% |Epizoda ! colspan="2" |Originalno emitiranje |- ! width=20% |Početak sezone ! width=20% |Kraj sezone |- |bgcolor="#4E5A66"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 1)|1]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#5DADEC"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 2)|2]] |{{center|21}} |{{nowrap|{{center|[[1. ožujka]] [[2005.]]}}}} |{{center|[[19. srpnja]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#FFBF00"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 3)|3]] |{{center|22}} |{{nowrap|{{center|[[26. srpnja]] [[2005.]]}}}} |{{center|[[10. siječnja]] [[2006.]]}} |- |bgcolor="#ED872D"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 4)|4]] |{{center|28}} |{{nowrap|{{center|[[17. siječnja]] [[2006.]]}}}} |{{center|[[1. kolovoza]] [[2006.]]}} |- |bgcolor="#F66D58"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 5)|5]] |{{center|18}} |{{nowrap|{{center|[[8. kolovoza]] [[2006.]]}}}} |{{center|[[4. siječnja]] [[2007.]]}} |- |bgcolor="#00A987"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 6)|6]] |{{center|22}} |{{nowrap|{{center|[[10. siječnja]] [[2007.]]}}}} |{{center|[[27. lipnja]] [[2007.]]}} |- |bgcolor="#395F53"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 7)|7]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[4. srpnja]] [[2007.]]}}}} |{{center|[[5. prosinca]] [[2007.]]}} |- |bgcolor="#89CFF0"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 8)|8]] |{{center|16}} |{{nowrap|{{center|[[12. prosinca]] [[2007.]]}}}} |{{center|[[16. travnja]] [[2008.]]}} |- |bgcolor="#4B5F2A"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 9)|9]] |{{center|22}} |{{nowrap|{{center|[[23. travnja]] [[2008.]]}}}} |{{center|[[7. listopada]] [[2008.]]}} |- |bgcolor="#30BFBF"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 10)|10]] |{{center|16}} |{{nowrap|{{center|[[14. listopada]] [[2008.]]}}}} |{{center|[[3. veljače]] [[2009.]]}} |- |bgcolor="#BDB76B"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 11)|11]] |{{center|7}} |{{nowrap|{{center|[[10. veljače]] [[2009.]]}}}} |{{center|[[24. ožujka]] [[2009.]]}} |- |bgcolor="#C3A78B"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 12)|12]] |{{center|17}} |{{nowrap|{{center|[[31. ožujka]] [[2009.]]}}}} |{{center|[[21. srpnja]] [[2009.]]}} |- |bgcolor="#ECEBBD"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 13)|13]] |{{center|36}} |{{nowrap|{{center|[[28. srpnja]] [[2009.]]}}}} |{{center|[[6. travnja]] [[2010.]]}} |- |bgcolor="#701C1C"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 14)|14]] |{{center|51}} |{{nowrap|{{center|[[13. travnja]] [[2010.]]}}}} |{{center|[[5. travnja]] [[2011.]]}} |- |bgcolor="#14663D"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 15)|15]] |{{center|26}} |{{nowrap|{{center|[[12. travnja]] [[2011.]]}}}} |{{center|[[4. listopada]] [[2011.]]}} |- |bgcolor="#18453B"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 16)|16]] |{{center|24}} |{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2011.]]}}}} |{{center|[[27. ožujka]] [[2012.]]}} |- |rowspan="4" bgcolor="#a51b19"| !rowspan="4" | [[Bleach (sezona 17)|17]] |bgcolor="#C82321"| !1 |{{center|13}} |{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2022.]]}}}} |{{center|[[27. prosinca]] [[2022.]]}} |- |bgcolor="#1335A9"| !2 |{{center|13}} |{{nowrap|{{center|[[8. srpnja]] [[2023.]]}}}} |{{center|[[30. rujna]] [[2023.]]}} |- |bgcolor="#000000"| !3 |{{center|14}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2024.]]}}}} |{{center|[[28. prosinca]] [[2024.]]}} |- |bgcolor="#F6832E"| !4 |{{center|10}} |{{nowrap|{{center|[[25. srpnja]] [[2026.]]}}}} |{{center|[[27. listopada]] [[2026.]]}} |- |} == Muzika == == Emitiranje i distribucija == == Ostali mediji == == Kritike == == Bilješke == {{notelist}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{Official website|https://bleach-anime.com/|Official website}} {{ja}} * {{Official website|https://pierrot.jp/title/bleach/|Official website at Pierrot}} {{ja}} * {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200301111859/https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/index2.html|date=March 1, 2020|title=Official website at TV Tokyo}} {{ja}} ** {{Official website|https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/|''Thousand-Year Blood War'' official website at TV Tokyo}} {{ja}} * {{Official website|https://www.aniplex.co.jp/bleach/|Official website at Aniplex}} {{ja}} * {{Official website|https://bleach.viz.com/|Official website at Viz Media}} {{Bleach}} {{Authority control}} [[Kategorija:Bleach]] [[Kategorija:Anime serije]] [[Kategorija:TV serije započete 2004.]] sqgtvs2upf907fum4r4ixirdg50ufof 42711311 42711292 2026-10-16T15:41:20Z Edgar Allan Poe 29250 /* Muzika */ 42711311 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Infookvir animanga/Header |ime = BLEACH |slika = [[Datoteka:Bleach_Anime.jpg|250px]] |opis_slike = Promotivni poster [[anime]] serije s glavnim likovima iz prve sezone |izvorno_ime = ''Burīchi'' |izvorno_pismo = ブリーチ |žanr = [[Pustolovni film|pustolovni]],<ref name="VizOfficial"/> [[Nadnaravna fikcija|nadnaravno]]<ref name="VizOfficial">{{cite web|url=https://www.viz.com/bleach|title=The Official Website for Bleach|publisher=[[Viz Media]]|access-date=October 24, 2017|archive-date=June 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190614214009/https://www.viz.com/bleach|url-status=live}}</ref> }} {{Infookvir animanga/Anime |Tv-film = |naslov = |redatelj = [[Noriyuki Abe]] |producent = {{nowrap|{{ubl|[[Ken Hagino]]|[[Noriko Kobayashi]] {{small|(#1–86, 226–328)}}|[[Yutaka Sugiyama]] {{small|(#1–25, 355–366)}}|[[Yukio Yoshimura]] {{small|(#26–133)}}|[[Shunji Aoki]] {{small|(#87–225)}}|[[Aya Mizobuchi]] {{small|(#134–157)}}|[[Mai Nagai]] {{small|(#158–354)}}|[[Hatsuo Nara]] {{small|(#343–366)}}}}}} |scenarist = {{ubl|[[Masashi Sogo]] {{small|(#1–229, 266–316)}}|[[Tsuyoshi Kida]] {{small|(#230–265)}}|[[Kento Shimoyama]] {{small|(#317–366)}}}} |skladatelj = [[Shirō Sagisu]] |studio = [[Pierrot (studio)|Pierrot]] |licenca = |mreža = {{flagicon|JAP}} [[TV Tokyo]] |mreža_hrv = |ostale_mreže = |početak_emitiranja = [[5. listopada]] [[2004.]] |kraj_emitiranja = [[27. ožujka]] [[2012.]] |epizode = 366 ([[Lista epizoda animea Bleach|epizode]]) |trajanje = 24 minute |emitiranje = }} {{Infookvir animanga/Anime |Tv-film = |naslov = Bleach: Thousand-Year Blood War |redatelj = {{ubl|[[Tomohisa Taguchi]]|[[Mitsutoshi Satou]]|[[Hikaru Murata]]}} |producent = {{ubl|[[Makoto Hijikata]]|[[Tasuku Honda]]|[[Genki Negishi]]|[[Yoshihiro Tominaga]]}} |scenarist = {{ubl|[[Tomohisa Taguchi]]|[[Masaki Hiramatsu]]}} |skladatelj = [[Shirō Sagisu]] |studio = [[Pierrot (studio)|Pierrot]] |licenca = |mreža = {{flagicon|JAP}} [[TV Tokyo]] |mreža_hrv = |ostale_mreže = |početak_emitiranja = [[11. listopada]] [[2022.]] |kraj_emitiranja = [[27. listopada]] [[2026.]] |epizode = 50 ([[Lista epizoda animea Bleach|epizode]]) |trajanje = 24 minute |emitiranje = }} {{Infookvir animanga/Ostalo |naslov = Anime filmovi |sadržaj = * ''[[Bleach: Memories of Nobody]]'' (2006) * {{nowrap|''[[Bleach: The DiamondDust Rebellion]]'' (2007)}} * ''[[Bleach: Fade to Black]]'' (2008) * ''[[Bleach: Hell Verse]]'' (2010) }} {{Infookvir animanga/Footer}} '''''BLEACH''''' ([[japanski]]: ブリーチ, ''Burīchi'') [[japan]]ska je [[anime]] serija nastala prema [[Bleach (manga)|istoimenoj mangi]] [[Tite Kubo|Titea Kuba]]. Serija je premijerno prikazana [[5. listopada]] [[2004.]] godine te je neprekinuto emitirana sve do [[27. ožujka]] [[2012.]] godine kada je, bez da je adaptirala cijelu mangu, iznenada ukinuta nakon 366 epizoda, što je rijetkost u svijetu [[anime]]a, pogotovo s obzirom na činjenicu da je [[manga]] bila izrazito popularna. Ipak, nakon deset godina, službeno je potvrđeno kako će manga biti adaptirana do kraja te je nastavak, naslovljen ''Bleach: Thousand-Year Blood War'', započeo s emitiranjem [[11. listopada]] [[2022.]], a zaključen je [[27. listopad|27. listopada]] [[2026.]] godine nakon 50 epizoda. Tako je cjelokupni anime na kraju imao 416 epizoda. Serijal je producirao [[Pierrot (studio)|Studio Pierrot]], a prvi je dio režirao [[Noriyuki Abe]], dok je [[Tomohisa Taguchi]] preuzeo režijsku palicu drugog dijela. Glazbu je komponirao [[Shirō Sagisu]]. Kao i manga, radnja animea prati srednjoškolca [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]] koji, nakon susreta s [[Rukia Kuchiki|Rukijom Kuchiki]], postaje [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] i zajedno sa svojim prijateljima spašava svijet od različitih protivnika. No, osim što je više-manje vjerno adaptirala originalnu mangu, anime serija sadržavala je i značajnu količinu originalnog sadržaja, uključujući cijele narativne cjeline i likove, koji nije bio u originalnoj mangi. Anime serija prikazivana je cijelom nizu zemalja te je, uz ''[[Naruto (anime)|Naruto]]'' i ''[[One Piece (anime)|One Piece]]'', jedna od "Velike trojke" anime serija s početka [[21. vijek|XXI. vijeka]]. Danas se smatra da je ''BLEACH'' jedna od najpopularnijih anime serija u historiji. == Sinopsis == === Agent of the Shinigami ''hen'' === [[File:Ep1IchigoTakesPower.webp|thumb|320px|left|[[Rukia Kuchiki]] sprema se dati [[Ichigo Kurosaki|Ichigu Kurosakiju]] moći [[Shinigami (Bleach)|Shinigamija]] kako bi mogao obraniti sebe i svoju obitelj od napada [[Hollow]]a po imenu [[Fishbone D]].]] Radnja animea započinje u [[Karakura|Karakuri]], fiktivnom [[japan]]skom gradiću u kojem živi [[Ichigo Kurosaki]], srednjoškolac koji živi s ocem [[Isshin Kurosaki|Isshinom]], liječnikom koji u obiteljskoj kući ima malu kliniku, te sestrama blizankama, [[Karin Kurosaki|Karin]] i [[Yuzu Kurosaki|Yuzu]]. Njihova majka, [[Masaki Kurosaki|Masaki]], poginula je nedugo nakon rođenja blizanki dok je bila u šetnji s Ichigom. Ichigo Kurosaki naizgled je obični srednjoškolac, ali ima sposobnost komunikacije s duhovima, što ga čini posebnim. Jedne večeri, u njegovoj se sobi pojavi mlada djevojka odjevena u crni [[kimono]] po imenu [[Rukia Kuchiki]], koja mu se predstavlja kao [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|死神|しにがみ}}, ''Shinigami''; dosl. "Bog smrti") i objašnjava kako je ona zadužena za zaštitu stanovnika Karakure od zlih [[Hollow]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|虚|ホロウ}}, ''Horō''; dosl. "Šupljina") kao i za slanje zaostalih duša u njezin dom, [[Soul Society]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|尸魂界|ソウル・ソサエティ}}, ''Souru Sosaeti''; dosl. "Zajednica duša"), gdje sve pročišćene duše idu poslije smrti. Ichigo joj nije sklon povjerovati, ali njihov razgovor prekida dolazak opasnog, snažnog Hollowa koji, prema Rukijinom tumačenju, cilja upravo Ichigovu obitelj, odnosno, kako se uskoro ispostavi, Ichiga. Nakon što Rukia ne uspije ubiti Hollowa, ponudi Ichigu da mu preda dio svojih moći kako bi se on mogao boriti, na što on pristane, ali dogodi se čudo i Ichigo pokupi sve Rukijine moći, s kojima postaje Shinigami i uspijeva pobijediti Hollowa. Kako Rukia nije u mogućnosti vratiti se kući dok joj se ne vrate moći, odlazi do trgovine koju vodi [[Kisuke Urahara]], misteriozni trgovac mješovitom robom za Shinigamije, ali i ljude, koji joj nabavlja [[Gigai]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|義骸|ぎがい}}, ''Gigai''; dosl. "Lažno tijelo"), lažno tijeli pomoću kojeg može normalno živjeti u Svijetu živih, ali u kojem ne može koristiti svoje moći. S druge strane, Ichigo je primoran mijenjati ju kao zamijenski Shinigami u Karakuri, što on isprva odbija, ali kada shvati kako time može pomoći ljudima, prihvaća svoju novu funkciju. Rukia ubrzo dolazi u Ichigov razred i upoznaje njegove prijatelje, među kojima su [[Orihime Inoue]] i "[[Yasutora Sado|Chad]]", ali i [[Quincy (Bleach)|Quincy]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|滅却師|クインシー}}, ''Kuinshī''; dosl. "Redovnik uništenja") [[Uryū Ishida]], koji se kasnije predstavlja kao Ichigov rival jer su, prema njegovom tumačenju, Quincyji i Shinigamiji prirodni neprijatelji. Naravno, Ichigovo djelovanje privuče pozornost Soul Societyja, gdje se Rukia nije javila dugo, tako da u Karakuru dolaze [[Byakuya Kuchiki]] i [[Renji Abarai]] kako bi odveli Rukiju natrag kući te joj sudili za teški zločin zbog davanja svojih moći smrtniku. Ichigo to pokuša spriječiti, ali unatoč svim svojim vještinama, Byakuya je previše snažan za njega i ostavlja ga u teškom stanju, nakon čega ga spašava Urahara. U međuvremenu su i Orihime i Chad aktivirali svoje moći i nakon što je Ichigo odlučio trenirati s Uraharom kako bi reaktivirao svoje prirodne moći, njih troje i Ishida odluče otići u Soul Society kako bi spasili Rukiju, koju čega pogubljenje. Uz pratnju mačke koja govori po imenu [[Yoruichi Shihōin|gospodin Yoruichi]], njih se četvoro upute u Soul Society, gdje njihova prisutnost aktivira alarm i oni su odmah identificirani kao neprijatelji. === Soul Society ''hen'' === Međutim, istovremeno dok se Ichigo i njegovi prijatelji pokušavaju probiti u [[Seireitei]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|瀞霊廷|せいれいてい}}, ''Seireitei''; dosl. "Dvor čistih duša"), unutar zidina istoga odvija se drama jer je Kapetan ([[japanski]]: {{Ruby-ja|隊長|たいちょう}}, ''Taichō''; dosl. "Zapovjednik jedinice") Pete divizije, [[Sōsuke Aizen]], ubijen. Dio Kapetana iz organizacije [[Gotei 13]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|護廷十三隊|ごていじゅうさんたい}}, ''Goteijūsantai''; dosl. "Trinaest carskih zaštitnika") smatra kako su Ichigo i njegovi saveznici krivi, dok drugi sumnjaju kako je ubojica netko od njih. I dok Ichigova grupa uspije prodrijeri u Seireitei, atmosfera među kapetanima sve je napetija. Kada uspiju prodrijeti kroz barijeru, Ichigo i njegovi prijatelji se razdvoje i svatko od njih suočava se s vlastitim protivnicima, kulminacija čega su borbe Ishide i [[Mayuri Kurotsuchi|Mayurija Kurotsuchija]], Kapetana Dvanaeste divizije, Chada i [[Shunsui Kyōraku|Shunsuija Kyōrakua]], Kapetana Osme divizije, i Ichiga i [[Kenpachi Zaraki|Kenpachija Zarakija]], Kapetana Jedanaeste divizije. Ishida i Ichigo su uspješni, dok Chad gubi svoju borbu, ali ne i život. Nakon svoje pobjede, Ichigo nastavlja put prema Rukiji, ali ga ponovo zaustavlja Byakuya; Yoruichi, za koju se ubrzo ispostavi da je žena i bivša Kapetanica Druge divizije koja ima sposobnost pretvoriti se u mačku, spasi Ichiga i uskoro ga nauči [[Bankai]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|卍解|ばんかい}}, ''Bankai''; dosl. "Finalno oslobađanje") kako bi mogao biti ravnopravan s Byakuyom. {{multiple image <!-- Layout parameters --> | align = left | direction = vertical | background color = | total_width = 350px | caption_align = | image1 = Ep34AizenFakesDeath.webp | alt1 = | link1 = | thumbtime1 = | caption1 = | image2 = 278Aizen2C and Tosen are freed.webp | alt2 = | link2 = | caption2 = | footer = Kapetan [[Sōsuke Aizen]] prvo je lažirao svoju smrti (gore), a onda je zajedno sa svojim saveznicima [[Gin Ichimaru|Ginom Ichimaruom]] i [[Kaname Tōsen|Kanameom Tōsenom]] pobjegao u [[Hueco Mundo]], gdje je organizirao vojsku [[Arrancar]]a i sukobio sa sa svojim bivšim saveznicima (dolje). }} Ichigo uspijeva stići na vrijeme i spasiti Rukiju, međutim uskoro se otkrije kako su sva događanja u Seireiteiju dio izdajničkog plana bivšeg Kapetana Aizena, koji je zapravo živ. Aizen je lažirao svoju smrt uz pomoć svojih saveznika, [[Gin Ichimaru|Gina Ichimarua]] i [[Kaname Tōsen|Kanamea Tōsena]], s kojima - nakon što iz Rukijinog Gigaija izvuče [[Hōgyoku]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|崩玉|ほうぎょく}}, ''Hōgyoku''; dosl. "Raspadajuća kugla") - odlazi u [[Hueco Mundo]] i najavljuje skori rat protiv svojih bivših saveznika. === Arrancar ''hen'' === Dok se Gotei 13 pripremaju na sukob, Aizen je u Hueco Mundu formirao vojsku moćnih Hollowa, [[Arrancar]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|破面|アランカル}}, ''Arankaru''; dosl. "Puknuta maska", prev. "otkinuti"), koje je nazvao Espade i rangirao ih po brojevima (1 do 10) temeljem njihove snage. Dvojica Espada, [[Yammy Llargo]] i [[Ulquiorra Cifer]], dolaze u Svijet živih kako bi testirali Ichigove moći, a nedugo zatim, Ulquiorra dolazi u Svijet živih i prisiljava Orihime, koja ima jako neobične moći, da dođe k Aizenu. Otkrivši što se dogodilo, Ichigo se ogluši o naredbe Soul Societyja te s Ishidom i Chadom odlazi u Hueco Mundo uz Uraharinu pomoć, kako bi spasili Orihime; na putu im se pridružuju Rukia i Renji. Po dolasku u Hueco Mundo upoznaju grupicu neobičnih i ekstenctričnih Hollowa koju čine [[Nelliel Tu Odelschwanck]], [[Dondochakka Birstanne]], [[Pesche Guatiche]] i [[Bawabawa]], koji im odluče praviti društvo i - koliko mogu - pomoći u njihovom nastojanju. Ichigo i ostali prolaze kroz Hueco mundo, pri čemu se bore s brojnim Hollowima, bivšim Espadama i aktualnim Espadama. U jednom trenutku u Hueco Mundo dolaze kapetani [[Byakuya Kuchiki]], [[Kenpachi Zaraki]], [[Mayuri Kurotsuchi]] i [[Retsu Unohana]], koji pomažu Ichigu dok ovaj odlazi na konačni okršaj s Ulquiorrom kako bi oslobodio Orihime. Tokom borbe, Ichigo bude ubijen te se pretvori u Hollowa, u kojem stanju uspijeva ubiti Ulquiorru. Nakon toga se uspijeva vratiti u normalno stanje. Kapetani ga tada informiraju o stanju u Svijetu živih. Naime, Aizenov je plan u tom trenutku postao jasan - planirao je iskoristiti Karakuru i sve ljude u njoj kako bi si omogućio put u do palače u kojoj obitava [[Soul King]], tamo ga ubio i postao novi vladar. Kako bi ga spriječio, Gotei 13 su uz Uraharinu pomoć napravili repliku Karakure na mjestu originalnog grada, koji su, zajedno sa stanovnicima, premjestili u Soul Society. Kada je Aizen s preostalim Espadama došao u Karakuru, shvatio je da se radi o lažnom gradu. Tamo su ga čekali ostali kapetani i počela je žestoka borba za spas Karakure. Ichigu su u međuvremenu objasnili da je on jedini koji može zaustaviti Aizena jer jedini nije bio izložen njegovoj hipnozi, tako da su se Ichigo i Unohana uputili u lažnu Karakuru nakon što je Ichigo spasio Orihime. Kapetani su uz pomoć [[Visoredi|Visoreda]], skupine bivših kapetana i njihovih pomoćnika ([[japanski]]: {{Ruby-ja|副隊長|ふくたいちょう}}, ''fukutaichō''; dosl. "pomoćni zapovjednik jedinice") koji su prije 110 godina protjerani iz Soul Societyja jer ih je Aizen pretvorio u hibride između Shinigamija i Hollowa pa su time dobili nove moći, koji su se svrstali na stranu Soul Societyja u ovoj borbi, uspjeli poraziti tri preostale Espade, kao i Tōsena, ali ne i Aizena i Gina, koji su nekako uspjeli otključati put u Soul Society i krenuti prema pravoj Karakuri. Ichigo je tokom ove borbe saznao da mu je otac zapravo bivši kapetan 10. Divizije, [[Isshin Kurosaki|Isshin Shiba]], jer se potonji borio protiv Aizena zajedno s Uraharom i Yoruichi. Isshin je pomogao sinu i naučio ga ultimativnu tehniku s kojom će moći poraziti Aizena, ali će ostati bez svih svojih moći, na što je Ichigo pristao. Nakon što je Gin izdao Aizena i pokušao ga ubiti, Aizen je ubio Gina i sukobio se s Ichigom, koji je aktivirao svoju tehniku i uspio svladati Aizena, koji je ubrzo onesposobljen i zatvoren zahvaljujući Uraharinoj pomoći. Ipak, Ichigo je nedugo zatim izgubio svoje moći. === Fullbringer ''hen'' === [[File:Ep346XcutionMembers.webp|350px|thumb|[[Fullbringer]]i iz skupine Xcution pomogli su Ichigu da vrati svoje moći, ali njihov vođa, [[Kūgo Ginjō]], imao je skriveni plan koji je stajao iza te pomoći.]] Ichigo se teško nosio s povratkom u normalu, pogotovo jer nitko od njegovih drugih prijatelja nije izgubio svoje moći u tom trenutku. Istovremeno, nepoznati muškarac s mačem počeo je napadati Ichigove prijatelje. Ichigu je tada prišao [[Kūgo Ginjō]] te mu objasnio da je on [[Fullbring]]er ([[japanski]]: {{Ruby-ja|完現術者|フルブリンガー}}, ''Furuburingā''; dosl. "Umjetnik potpune manifestacije"), čovjek s moćima koje potječu od Hollowa, te kako mu može pomoći da povrati svoje moći. Istovremeno mu je otkrio kako je nepoznati napadač [[Shūkurō Tsukishima]], njegov bivši prijatelj i saveznik koji je postao zločinac. Nakon intenzivnog treninga, Ichigo uspijeva povratiti dio svojih moći, ali mu pred sam kraj Ishida otkriva kako Tsukishima možda jest napao sve ostale Ichigove prijatelje, ali kako je njega napao stvarni zlikovac - Kūgo Ginjō. Ginjō tada otkriva da je i on, kao i Ichigo, bivši zamjenski Shinigami te kako se želi osvetiti Soul Societyju zbog načina na koji su ga odbacili. Prije borbe, Ichigo uz pomoć Rukije, Urahare, svog oca i skupine kapetana i pomoćnika iz Gotei 13 vraća svoje pune moći i kreće u borbu s Ginjōm dok se ostali Shinigamiji lako obraćunaju s ostalim Fullbringerima. Ichigo je na kraju prisiljen ubiti Ginjōa, ali kaže da vjeruje Soul Societyju i da ostaje njihov saveznik, unatoč novootkrivenim činjenicama. === Thousand-Year Blood War ''hen'' === Nedugo zatim, skupina nepoznatih osoba napada Hueco Mundo, Ichiga i Soul Society, pri ćemu pogiba [[Chōjirō Sasakibe]], pomoćnik glavnog kapetana [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto|Yamamota]]. Nepoznati protivnici objavljuju rat Soul Societyju i ubrzo se otkriva kako su to preostali Quincyji koje predvodi [[Yhwach]]; Yhwach je 1,000 godina ranije pokušao napraviti istu stvari, ali ga je Yamamoto porazio zajedno s originalnim kapetanima netom formiranog Gotei 13, mada ga nisu uspjeli trajno ubiti. Tada je rečeno kako će se Yhwach ponovo probuti za 1,000 godina i započeti svoj pohod. Ichigo i njegovi prijatelji (osim Ishide) odlaze u Hueco Mundo kako bi pomogli Hollowima, što Yhwach iskoristi i vrši invaziju na Soul Society ranije nego najavljeno, pri čemu uspijeva ubiti Yamamota. Ichigov dolazak spriječio je potpuno uništenje Soul Societyja, jer je Ichigo dovoljno dugo zadržao Yhwacha da je potonjem ponestalo vremena i morao se povući u [[Wandenreich]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|見えざる帝国|ヴァンデンライヒ}}, ''Vandenraihi''; dosl. "Nevidljivo cartvo", prev. "Zidinama opasano carstvo"). Ichigo je tokom te borbe izgubio svoj mač tako da je morao izraditi novi; tu je uskočila [[Royal Guard]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|王属特務|おうぞくとくむ}}, ''Ōzokutokumu''; dosl. "Kralju podređena tajna služba"), skupina od pet najmoćnijih Shinigamija koji su inače zaduženi za zaštitu Soul Kinga, a nakon Yhwachovog dolaska su odlučili pomoći Soul Societyju i Ichigo. Ichigo je tada saznao cijelu priču o svom porijeklu i smrti svoje majke, što mu je omogućilo izradu novog [[Zanpakutō]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|斬魄刀|ざんぱくとう}}, ''Zanpakutō''; dosl. "Mač za sječu duša"). Istovremeno dok se sve ovo odvijalo među Shinigamijima, Ishida se pridružio Quincyjima te je službeno primljen među Sternrittere pod slovom A, a kasnije je postao član Schutzstaffela. Dok Ichigo trenira s [[Ichibe Hyōsube|Ichibeom]], Yhwach i njegova vojska pripremaju drugu invaziju Seireiteija, koja uskoro započinje. Shinigamiji su ovoga puta puno spremniji te odnose nekoliko važnih pobjeda, a cijela situacija značajno se poboljšava kada se Ichigo i ostali vrate iz Palače Soul Kinga kako bi pomogli u borbi. Iako i Shinigamiji pretrpe gubitke, većina Yhwachovih Sternrittera pada u borbi tijekom druge invazije, međutim ispostavilo se da ih je njihov bešćutni vođa ionako bio spreman žrtvovati ih sve pa mu do žrtava nije ni bilo stalo, već je iskoristio borbe u Seireiteiju kako bi zajedno sa Schutzstaffelom otvorio put do Palače. Tamo ih je dočekala Nulta divizija, koja je preuzela članove Schutzstaffela, dok je Ichibe krenuo na Yhwacha. Nulta divizija relativno lako pobije Yhwachove borce, ali Yhwach tada aktivira ''Auswählen'' usred svoje borbe s Ichibeom te pokupi energiju preživjelih Sternrittera, efektivno ih žrtvujući, kako bi oživio članove Schutzstaffela. Borba počinje iznova, a kulminira kada Senjumaruaktivira svoj Bankai i naizgled svlada svoje protivnike, dok Ichibe istovremeno uspijeva poraziti Yhwacha. [[File:Ep372YamamotoSlashed.webp|thumb|left|320px|Smrt glavnog kapetana [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto|Yamamota]] bila je presudan trenutak tijekom prve invazije te je olakšala Quincyjima provođenje daljnjih planova.]] Međutim, dok pada u smrt, Yhwach iznenada ponovo aktivira svoj Schrift i uspije se oporaviti i ubiti Ichibea; istovremeno, Ishida iskoristi svoj Schrift kako bi spasio ostale članove Schutzstaffela i ubio Senjumaru. Nakon te pobjede, Yhwach odlazi do Soul Kinga i probada ga svojim mačem, nakon čega dolaze Ichigo i njegovi prijatelji, koji napadaju vođu Quincyja. Yhwach je, dakako, nadmoćniji i koristeći činjenicu da Ichigo ima krv Quincyja u sebi, Yhwach natjera svog "sina" da ubije Soul Kinga. Dok svjetovima prijeti kolaps, na scenu stupa kapetan Ukitake, koji aktivira [[Mimihagi]]ja, desnu ruku Soul Kinga. Naime, Ukitake je kao dijete bolovao od fatalne plućne bolesti pa su se njegovi roditelji molili lokalnom božanstvu Mimihagiju, ne znajući da je to desna ruka Soul Kinga, da ga spasi; Mimihagi je tada ušao u njegovo tijelo i omogućio mu da živi dok su tako spojeni, iako ga nije izliječio. Sada, kada su svjetovi pred raspadom, Ukitake je aktivirao Mimihagija kako bi – po cijenu vlastitog života – održao balans svjetova do Yhcawhova pada. Yhwach je šokiran jer nije predvidio ovakav rasplet, ali svejedno se uspije spojiti sa Soul Kingom, iako ga nova forma čini iznimno nestabilnim. Istovremeno, Kyōraku je doveo Aizena iz Mukena da im pomogne u borbi, a dio preživjelih Sternrittera odlučio se pridružiti Shinigamijima jer su se osjetili izdano nakon što su shvatili da ih je Yhwach odbacio. Dok se to sve odvijalo, Urahara je također okupio dio Arrancara, Fullbringere i Visorede da im pomognu u borbi. Zajedničkim naporima, uspjeli su doći do Palače, koju je Yhwach potpuno promijenio i pretvorio u svoje novo sjedište po imenu Wahrwelt ([[japanski]]: {{Ruby-ja | 真世界城 | ヴァールヴェルト}}, ''Vāruveruto''; dol. "Stvarni svijet"). Nakon što ih snajperom napadne [[Lille Barro]], Shinigamiji i njihovi saveznici razdvajaju se kako bi se individualno mogli suočiti s članovima Schutzstaffela. Renji se bori s Ishidom, a iako se učini da ga je uspio svladati, Ishida aktivira ''Sklaverei'' ([[japanski]]: {{Ruby-ja | 聖隷 | スクラヴェライ}}, ''Sukuraverai''; dol. "Ropstvo") i tako si da neočekivano pojačanje, što se pokaže dovoljnim da Renija probode kroz prsa. Dok [[Bazz-B]] ide kod [[Jugram Haschwalth|Jugrama]], [[Liltotto Lamperd]] i [[Giselle Gewelle]] odlaze do Yhwacha, ali on ih svlada bez većih problema. Mayurijeva i Kenpachijeva grupa nailazi na [[Pernida Parnkgjas|Pernidu Parnkgjasa]], lijevu ruku Soul Kinga, koji relativno jednostavno svlada Kenpachija, nakon što ovaj bezglavo misli da ga može ubiti čistom silom. Mayuri tada koristi svoj intelekt kako bi naizgled nadvladao Pernidu, ali ne računa s njegovim iznimnim regeneracijskim vještinama. Tada odluči aktivirati svoj modificirani Bankai, koji proždre Pernidu na licu mjesta. Ni to ne bude dovoljno pa se Mayuri prebaci u defenzivu, ali u jednom se trenutku [[Nemu Kurotsuchi|Nemu]] odluči žrtvovati i dopustiti Pernidi da ju proždre, što se u konačnici pokaže kao kraj za Pernidu. Naime, Nemu je bila opremljena s nervnim otrovom i kada ju je Pernida proždro, otrovao se i umro, iako je Mayuri ostao bez svoje pomoćnice. Istovremeno, Kyōraku se odlučio suočiti s Lilleom te koristi igre svog Shikaija kako bi omogućio drugima da pobjegnu. Kako je Kyōraku vještiji borad od Lillea, Quincy je prisiljen aktivirati svoj ''Vollständig'' i pretvoriti se u anđeosko biće koje ne može biti ubijeno. Kyōraku tada aktivira svoj Bankai koji obuhvati dio Wahrwelta i kroz teatarsku predstavu u tri čina uspijeva dekapitirati Lillea, iako pritom pretrpi teške ozljede. Međutim, Lille uspije aktivirati još jedan oblik i smrtno rani Kyōrakua, koji tada zamoli Nanao za pomoć, otkrivši joj istinu o njenoj obitelji. Nanao tada iskoristi ceremonijalni mač svoga klana, Shinken Hakkyōken, i uspije presjeći ne samo Lillea, nego i dobar dio Wahrwelta, nakon čega Lille pada u Soul Society, gdje njegove preživjele klonove dočekuje oživljeni [[Izuru Kira]]. [[File:Ep394YhwachRevealsImpalement.webp|thumb|320px|Kako bi ostvario svoj plan, [[Yhwach]] je morao ubit i apsorbirati [[Soul King]]a, svog oca i na taj način steći moći da uništi sve svjetove.]] Bazz-B je uspio pronaći Haschwaltha, ali nije imao nikakvih izgleda u borbi sa svojim bivšim prijateljem, koji se promijenio kada ga je Yhwach uzeo pod svoje. Bazz-B pada mrtav, a Haschwalth odlazi do Ishide, kojeg optužuje da će izdati Yhwacha u skoroj budućnosti, nakon čega njih dvoje započnu borbu. [[Askin Nakk Le Vaar]] uspio je zarobiti Ichiga, Orihime i Chada, ali prije nego ih je uspio ubiti, spasila ih je Yoruichi, koja nastavlja borbu s Askinom. Iako bivša kapetanica uspijeva značajno ozlijediti Askina, njegova sposobnost adaptacije pokaže se previše snažnom za nju. Uraharin dolazak im pruži novu kratkotrajnu prednost, ali Askin ponovno aktivira svoje vještine i gotovo ubije Uraharu, koji tada aktivira svoj Bankai. Dok se Askin pokušava prilagoditi novim uvjetima, s leđa mu se prišulja [[Grimmjow Jaegerjaquez]], koji mu rukom probije prsa i iščupa srce, završivši tako i tu borbu. Ostatak Shinigamija i Visoreda nailazi na [[Gerard Valkyrie|Gerarda Valkyriea]], koji – čini se – brzo pada, ali koristeći svoju sposobnost da dozove čudo, svaki put kada ga Shinigamiji ubiju, on se vrati još jači. Hitsugayin puni Bankai u suradnji s Byakuyom uspije usporiti Gerarda, ali Shinigamiji ne pronalaze način kako ga pobijediti. Čak ni Kenpachi, koji uspije aktivirati svoj Bankai, ne uspijeva ubiti Gerarda, koji dodatno pojačava svoje moći i postaje divovsko stvorenje koje je spremno pobiti ih sve. Gerard, srce Soul Kinga, na kraju je pao kada mu je Yhwach uzeo njegove moći tijekom naknadne borbe s Ichigom. Ichigo, Orihime i Chad, kojima se uskoro pridružuju Renji i Rukia, uspijevaju doći do Yhwacha; istovremeno, Ishida koristi svoje moći kako bi izdržao u borbi s Jugramom, koji trenutno posjeduje Yhwachove moći jer je još uvijek noć. No, u trenutku kada se čini da bi Ichigo mogao sasjeći Yhwacha, vođa Quincyja dobije svoje moći natrag, a Ishida neočekivanu prednost u borbi, koju uspijeva iskoristiti i ubiti Jugrama. Ichigo i njegovi saveznici, međutim, nemaju nikakvih šansi protiv Yhwacha, a iako Orihime koristi svoje moći kako bi ih osposobljavala za daljnju borbu, i ona je nemoćna pred Yhwachovom snagom. U tom trenutku, Orihime uspije objedniti moći svoje tehnike Santen Kesshun i u neočekivanom obratu poništi sve što je Yhwach učinio, pri čemu sebe, ali i njega izbriše iz egzistencije. Naravno, Yhwach, koji je u međuvremenu dobio moći boga, uspije poništiti i to te planira ujediniti svjetove i postati njihov jedini vladar. Ishida, koji se sastao s oporavljenim Kyōrakuom i [[Tier Harribel]], koju je oslobodila Nel, objašnjava kako mogu odgoditi uništenje svjetova te dobije njihovu podršku. Yhwach misli kako će pobijediti, međutim objedinjene snage Quincyja, Shinigamija i Arrancara uspijevaju spriječiti uništenje, ali ne uspijevaju ubiti Yhwacha, koji odlazi u Seireitei, gdje ga dočekuje Aizen, kojemu se uskoro pridružuju Ichigo i Renji. Aizen iskoristi svoj Shikai kako bi nakratko prevario Yhwacha, što Ichigu, Renjiju i Ishidi, koji im se uskoro pridružuje, daje dovoljno prostora da ga konačno ubiju i na taj način stabiliziraju situaciju. Yhwach nakon toga postaje novi Soul King, a u sva je tri svijeta ponovo uspostavljen balans. == Likovi == {{main|Lista likova iz serijala Bleach}} {| class="wikitable sortable mw-datatable sort-under static-row-numbers sticky-header col1left col5left" style="font-size:95%;" |- ! class="unsortable" |Lik{{efn|Žuta pozadina znači da je lik originalni lik iz [[anime]]a koji se nije pojavio u mangi.}} !! class="unsortable" |Glas posudio |- ! colspan="2"| Glavni likovi |- |[[Ichigo Kurosaki]] |[[Masakazu Morita]] |- |[[Rukia Kuchiki]] |[[Fumiko Orikasa]] |- |[[Uryū Ishida]] |[[Noriaki Sugiyama]] |- |[[Orihime Inoue]] |[[Yuki Matsuoka]] |- |[[Yasutora Sado|Yasutora Sado (Chad)]] |[[Hiroki Yasumoto]] |- |[[Kisuke Urahara]] |[[Shin'ichirō Miki]] |- |[[Yoruichi Shihōin]]{{efn|Kada se pretvori u mačku, glas joj posuđuje [[Shirō Saitō]].}} |[[Satsuki Yukino]] |- ! colspan="2" | Shinigamiji |- |rowspan="2"| [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto]] |[[Masaaki Tsukada]] |- |[[Binbin Takaoka]]{{efn|name=S17|Samo u 17. sezoni.}} |- |[[Chōjirō Sasakibe]] |[[Taro Yamaguchi]]{{efn|U 17. sezoni, glas mladom Sasakibeu posudio je [[Ryōta Suzuki]].}} |- |rowspan="2"|[[Soi Fon]] |[[Tomoko Kawakami]] |- |[[Hōko Kuwashima]]{{efn|name=S17}} |- |[[Marechiyo Ōmaeda]] |[[Shōto Kashii]] |- |[[Gin Ichimaru]] |[[Kōji Yusa]] |- |[[Izuru Kira]] |[[Takahiro Sakurai]] |- |[[Rōjūrō Ōtoribashi]] |[[Shōto Kashii]] |- style="background:#FFD;" |[[Shūsuke Amagai]] |[[Ken'yū Horiuchi]] |- style="background:#FFD;" |[[Makoto Kibune]] |[[Hikaru Midorikawa]] |- |[[Retsu Unohana]] |[[Aya Hisakawa]] |- |[[Isane Kotetsu]] |[[Yukana]] |- |[[Hanatarō Yamada]] |[[Kōki Miyata]] |- |[[Sousuke Aizen]] |[[Shō Hayami]] |- |[[Shinji Hirako]] |[[Masaya Onosaka]] |- |[[Momo Hinamori]] |[[Kumi Sakuma]] |- |[[Byakuya Kuchiki]] |[[Ryōtarō Okiayu]] |- |[[Renji Abarai]] |[[Kentarō Itō]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Reiko Kiuchi]].}} |- |[[Sajin Komamura]] |[[Tetsu Inada]] |- |[[Tetsuzaemon Iba]] |[[Rintarō Nishi]] |- |[[Love Aikawa]] |[[Tetsu Inada]] |- |[[Shunsui Kyōraku]] |[[Akio Ōtsuka]]{{efn|Mladom Kyōrakuu glas je posudio [[Ayane Sakura]].}} |- |[[Nanao Ise]] |[[Hitomi Nabatame]] |- |rowspan="2"| [[Lisa Yadōmaru]] |[[Kanako Hattori]] |- |[[Sayori Ishizuka]]{{efn|name=S17}} |- |[[Kaname Tōsen]] |[[Toshiyuki Morikawa]] |- |[[Shūhei Hisagi]] |[[Katsuyuki Konishi]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Yū Kobayashi]].}} |- |[[Kensei Muguruma]] |[[Tomokazu Sugita]] |- |[[Mashiro Kuna]] |[[Akemi Kanda]] |- |[[Tōshirō Hitsugaya]] |[[Romi Park]]{{efn|U epizodama 17. sezone u kojem manifestira svoj potpuni Bankai, glas mu je posudio [[Yūki Kaji]].}} |- |[[Rangiku Matsumoto]] |[[Kaya Matsutani]] |- |[[Kenpachi Zaraki]] |[[Fumihiko Tachiki]] |- |[[Yachiru Kusajishi]] |[[Hisayo Mochizuki]] |- |[[Ikkaku Madarame]] |[[Nobuyuki Hiyama]] |- |[[Yumichika Ayasegawa]] |[[Jun Fukuyama]] |- |[[Mayuri Kurotsuchi]] |[[Ryūsei Nakao]] |- |[[Nemu Kurotsuchi]] |[[Rie Kugimiya]] |- |[[Akon (Bleach)|Akon]] |[[Keijin Okuda]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Kaya Miyake]].}} |- |[[Jūshirō Ukitake]] |[[Hideo Ishikawa]]{{efn|U 17. sezoni, glas mladom Ukitakeu posudila je [[Natsumi Fujiwara]].}} |- |[[Kaien Shiba]] |[[Toshihiko Seki]] |- |[[Ichibe'e Hyōsube]] |[[Naomi Kusumi]] |- |[[Tenjirō Kirinji]] |[[Senjumaru Shutara]] |- |[[Kirio Hikifune]] |[[Ayumi Tsunematsu]] |- |[[Ōetsu Nimaiya]] |[[Yōji Ueda]] |- |[[Senjumaru Shutara]] |[[Rina Satō]] |- ! colspan="2"| Hollowi |- | [[Grand Fisher]] | [[Chafūrin]] |- | [[Yammy Llargo]] | [[Kenji Nomura]] |- | rowspan="2"|[[Aaroniero Arruruerie]] | [[Ryūzaburō Ōtomo]] (duboki glas) |- | [[Mayumi Yamaguchi]] (visoki glas) |- | [[Szayelaporro Granz]] | [[Kōsuke Toriumi]] |- | [[Zommari Rureaux]] | [[Taiten Kusunoki]] |- | [[Grimmjow Jaegerjaquez]] | [[Jun'ichi Suwabe]] |- | [[Luppi Antenor]] | [[Daisuke Kishio]] |- | [[Nnoitra Gilga]] | [[Nobutoshi Kanna]] |- | [[Ulquiorra Cifer]] | [[Daisuke Namikawa]] |- | [[Tier Harribel]] | [[Megumi Ogata]] |- | rowspan="2"| [[Nelliel Tu Odelschwanck]] | [[Tomoko Kaneda]] |- | [[Arisa Kiyoto]]{{efn|name=S17}} |- | [[Baraggan Louisenbairn]] | [[Shōzō Iizuka]] |- | [[Coyote Starrk]] | [[Rikiya Koyama]] |- | [[Lilynette Gingerbuck]] | [[Kiyomi Asai]] |- | [[Dordoni Alessandro Del Socaccio]] | [[Kōji Ishii]] |- | [[Cirucci Sanderwicci]] | [[Hōko Kuwashima]] |- | [[Gantenbainne Mosqueda]] | [[Masato Funaki]] |- | [[Wonderweiss Margela]] | [[Hisayoshi Suganuma]] |- | [[Rudbornn Chelute]] | [[Taro Yamaguchi]] |- | [[Pesche Guatiche]] | [[Takehito Koyasu]] |- | [[Dondochakka Birstanne]] | [[Daisuke Gōri]] |- | [[Bawabawa]] | [[Hiroki Yasumoto]] |- ! colspan="2"| Fullbringeri |- |[[Kūgo Ginjō]] |[[Hiroki Tōchi]] |- |[[Shūkurō Tsukishima]] |[[Daisuke Ono]] |- |[[Riruka Dokugamine]] |[[Megumi Toyoguchi]] |- |[[Yukio Hans Vorarlberna]] |[[Mitsuhiro Ichiki]] |- |[[Jackie Tristan]] |[[Atsuko Yuya]] |- |[[Giriko Kutsuzawa]] |[[Atsushi Ono]] |- ! colspan="2"| Quincyji |- | rowspan="2"| [[Sōken Ishida]] | [[Eiji Maruyama]] |- | [[Akio Nojima]]{{efn|name=S17}} |- | [[Yhwach]] | [[Takayuki Sugō]] |- | [[Jugram Haschwalth]] | [[Yū'ichirō Umehara]]{{efn|U 17. sezoni, u scenama u kojima je prikazan kao dijete glas mu je posudila [[Marina Inoue]].}} |- | [[Lille Barro]] | [[Satoshi Hino]] |- | [[Pernida Parnkgjas]] | [[Bin Shimada]] |- | [[Askin Nakk Le Vaar]] | [[Shunsuke Takeuchi]] |- | [[Gerard Valkyrie]] | [[Tsuyoshi Koyama]] |- | [[Quilge Opie]] | [[Kō'ichi Yamadera]] |- | [[Äs Nödt]] | [[Yoshitsugu Matsuoka]] |- | [[Bazz-B]] | [[Yūki Ono]]{{efn|U 17. sezoni, u scenama u kojima je prikazan kao dijete glas mu je posudila [[Chiaki Kobayashi]].}} |- | [[Gremmy Thoumeaux]] | [[Natsuki Hanae]] |- |[[Liltotto Lamperd]] |[[Aoi Yūki]] |- |[[Giselle Gewelle]] |[[Nao Tōyama]] |- |[[Bambietta Basterbine]] |[[Ayana Taketatsu]] |- ! colspan="2"| Ostali likovi |- |[[Kon (Bleach)|Kon]] |[[Mitsuaki Madono]]{{efn|U OVA epizodi "[[memories in the rain]]", glas mu je posudio [[Tite Kubo]].}} |- |[[Isshin Kurosaki]] |[[Toshiyuki Morikawa]] |- |[[Masaki Kurosaki]] |[[Sayaka Ōhara]] |- |[[Yuzu Kurosaki]] |[[Ayumi Sena]] |- |[[Karin Kurosaki]] |[[Rie Kugimiya]] |- |[[Ryūken Ishida]] |[[Ken Narita]] |- |[[Tatsuki Arisawa]] |[[Junko Noda]] |- |[[Keigo Asano]] |[[Katsuyuki Konishi]] |- |[[Mizuiro Kojima]] |[[Jun Fukuyama]] |- |[[Ikumi Unagiya]] |[[Yūko Kaida]] |- |[[Tessai Tsukabishi]] |[[Kiyoyuki Yanada]] |- |[[Hachigen Ushōda]] |[[Takashi Nagasako]] |- |[[Jinta Hanakari]] |[[Takako Honda]] |- |[[Ururu Tsumugiya]] |[[Noriko Shitaya]] |- style="background:#FFD;" |[[Ririn]] |[[Yumi Kakazu]] |- style="background:#FFD;" |[[Nozomi Kujō]] |[[Hisako Kanemoto]] |- style="background:#FFD;" |[[Kagerōza Inaba]] |[[Toshio Furukawa]] |- style="background:#FFD;" |[[Jin Kariya]] |[[Tōru Ōkawa]]{{efn|U scenama u kojima je prikazan kao dijete, glas mu je posudila [[Hitomi Nabatame]].}} |- |[[Kūkaku Shiba]] |[[Akiko Hiramatsu]] |- |[[Ganju Shiba]] |[[Wataru Takagi]] |- style="background:#FFD;" |[[Rurichiyo Kasumiōji]] |[[Reiko Takagi]] |} === Sinkronizacije === S obzirom na činjenicu da je ''Bleach'' bio globalno popularan, distribuiran je na brojna svjetska tržišta. Neka od njih otkupila su samo izvornu japansku verziju koja je emitirana uz titlove, ali dobar dio tržišta snimio je i vlastite, sinkronizirane verzije animea. Među njima se posebno ističe [[engleski|engleska]] sinkronizacija, međutim i drugi su europski jezici imali vlastite verzije animea, poput [[njemački|njemačkog]], [[francuski|francuskog]], [[portugalski|portugalskog]] (različite sinkronizacije za Portugal i Brazil), [[španjolski|španjolskog]] (različite sinkronizacije za Španjolsku i Latinsku Ameriku) i [[katalonski|katalonskog]], [[talijanski|talijanskog]], [[ruski|ruskog]], [[češki|češkog]] i [[mađarski|mađarskog]]. Azijsko tržište također je distribuiralo sinkronizirane verzije za gledatelje u [[Kina|Kini]], [[Južna Koreja|Južnoj Koreji]], [[Filipini]]ma, [[Tajland]]u, [[Malezija|Maleziji]] i [[Indonezija|Indoneziji]], a producirana je i sinkronizirana verzija na [[arapski|arapskom]]. == Produkcija == Animaciju ''Bleacha'' preuzeo je studio [[Pierrot (studio)|Pierrot]], koji je dvije godine ranije dobio i animaciju [[anime]]a ''[[Naruto (anime)|Naruto]]'', tako da je Pierrot dobio dva od tri animea iz tzv. "Velike trojke" (''[[One Piece (anime)|One Piece]]'' je projekt [[Toei Animation]]a). Redateljem je imenovan [[Noriyuki Abe]], dok je za glavnog scenarista isprva postavljen [[Masashi Sogo]], koji je vodio projekt do 229. epizode te kasnije od 266. do 316. epizode. Od 230. do 265. epizode glavni scenarist bio je [[Tsuyoshi Kida]], dok je od 317. godine do kraja izvornog emitiranja tu ulogu preuzeo [[Kento Shimoyama]]. [[Masashi Kudō]] bio je dizajner likova, a povremeno je bio i glavni animator te je osobno nadzirao animaciju. [[Datoteka:Shirō Sagisu.jpg|lijevo|mini|292x292piksel|[[Shirō Sagisu]] bio je kompozitor serijala kroz obje faze emitiranja.]] Prvih 167 epizoda animea emitirano je u tada standardnom 4:3 formatu, a od 168. epizode do kraja korišten je 16:9 format. Izvorni anime podijeljen je na ukupno 16 sezona nejednakog trajanja, pri čemu je zbog činjenice da je ''Bleach'' bio ''[[de facto]]'' cjelogodišnji serijal, a što je značilo da je bilo trenutaka kada je anime dostigao mangu pa nije bilo više novog kanonskog materijala za adaptirati, produciran je značajan broj ''filler'' epizoda te pet cijelih ''filler'' sezona. Prema podacima, ''Bleach'' je imao visoku stopu ''fillera'' od 45%,<ref>{{Cite web |title=Bleach Filler List |url=https://www.animefillerlist.com/shows/bleach |url-status=live |access-date=2026-10-15 |website=animefillerlist.com}}</ref> što znači da je ta količina animea bila potpuno originalna i nije bila temeljena na mangi; danas je takva praksa u anime produkciji rijetka, međutim u tom je razdoblju to bilo uobičajeno pa su tako i druge anime serije iz istog perioda, među kojima i ''Naruto'' i ''One Piece'', imale značajnu količinu ''fillera''. Iako Tite Kubo nije imao nikakve veze s većinom sadržaja iz ''filler'' epizoda, u intervjuu iz [[2009.]] godine govorio je o sadržaju 13. sezone animea (''Zanpakutō: The Alternate Tale''), koja je bila ''filler'', rekavši kako je želio iskoristiti neke od koncepata iz te sezone u mangi. Najbolji primjer toga su utjelovljenja [[Shunsui Kyōraku|Kyōrakuovog]] [[Zanpakutō]]a, koja su kasnije potvrđena kao kanonska u posljednjoj velikoj narativnoj cjelini mange, kada Kyōraku aktivira svoj Bankai u borbi protiv Lillea Barroa. Također, mač Muramasa, čije je utjelovljenje bilo glavni negativac 13. sezone, u [[light novel]]u ''[[Bleach: Can't Fear Your Own World]]'' postao je dio kanona, iako nije potvrđeno da je priča iz 13. sezone u cijelosti točna. Kubo je također potvrdio da je njegov stil u mangi fiksiran tek nakon što je anime počeo s emitiranjem; priznao je da mu je stil varirao te da je tek u kasnijoj fazi jasno definiran, a kao jedan od primjera naveo je da više nije crtao kosu svojih likova iza njihovih ušiju. Nakon emitiranja 366. epizode u ožujku [[2012.]] godine, ''Bleach'' je službeno išao na pauzu neodređenog trajanja. Razlozi te pauze nikada nisu službeno objašnjeni, međutim mediji su s vremenom identificirali nekoliko razloga koji su se poklopili u tom trenutku i rezultirali onime za što se vjerovalo da je kraj animea.<ref name=":1">{{Cite web |last=Freeman |first=Nik |date=2015-11-06 |title=Whatever Happened to Bleach? |url=https://www.animenewsnetwork.com/feature/2015-11-06/whatever-happened-to-bleach/.95031 |url-status=live |access-date=2026-11-06 |website=[[Anime News Network]]}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Kemner |first=Louis |date=2024-06-16 |title=Why The Bleach Anime Took Such a Long Hiatus |url=https://www.cbr.com/bleach-anime-cancellation-hiatus-thousand-year-blood-war/ |url-status=live |access-date=2026-10-15 |website=[[CBR]]}}</ref> Naime, iako je prodaja kućnih izdanja animea bila dobra, priča je u trenutku završetka 16. sezone potpuno sustigla mangu. Istovremeno, popularnost mange opala je nakon Aizenovog pada, a Fullbringer ''hen'' je naišao na dosta kritika, kao i narativni tijek, pri čemu su fanovi kritizirali Kuboa da je žrtvovao dobru narativnu izgradnju nauštrb repetitivnih borbi i loše razrađenih likova.<ref name=":1" /> Kako je anime u tom trenutku trebao producirati još ''fillera'', koji su i ranije bili kritizirani od strane fanova, Pierrot se zbog neisplativosti produkcije odlučio potpuno stopirati anime. I dok je Kubo u međuvremenu završio mangu, posljednja narativna cjelina također je naišla na brojne kritike jer je djelovala zbrzano i nedovoljno razrađeno, a što je bila posljedica ozbiljnih zdravstvenih problema koji su mučili autora u to vrijeme; jedno je vrijeme bilo govora i o tome da manga naprosto završi u tom trenutku,<ref name=":2" /> ali Kubo i izdavači su se dogovorili da će Kubu dati rok od jedne godine da završi priču, a što je rezultiralo skraćenom verzijom posljednje narativne cjeline. [[Datoteka:Taguchi Tomohisa from "The Tunnel to Summer, the Exit of Goodbyes" at Red Carpet of the Tokyo International Film Festival 2022 (52461533160).jpg|mini|375x375piksel|[[Tomohisa Taguchi]] preuzeo je redateljsku palicu kada se ''Bleach'' vratio [[2022.]] godine.]] I dok se činilo da se ''Bleach'' više neće vratiti, u ožujku [[2020.]] godine, u sklopu ''Bleach 20th Anniversary Projecta'' objavljeno je kako će posljednji dio Kubove mange, Thousand-Year Blood War ''hen'', dobiti svoju anime adaptaciju, odnosno kako će anime doista adaptirati cijelu mangu nakon 20 godina pauze.<ref>{{Cite web||url=https://www.viz.com/blog/posts/bleach-anime-is-coming-back|title=BLEACH ANIME IS COMING BACK!|website=[[Viz Media]]|date=March 20, 2020|access-date=August 23, 2026|archive-date=October 31, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031232249/https://www.viz.com/blog/posts/bleach-anime-is-coming-back|url-status=live}}</ref> Prvi ''trailer'' i vizuali otkriveni su tijekom [[Jump Festa|Jump Feste]] u prosincu [[2021.]] godine, zajedno s tehničkom ekipom. [[Pierrot (studio)|Pierrot]] je potvrđen kao povratnički studio. [[Tomohisa Taguchi]] najavljen je kao novi redatelj, dok je potvrđeno da su se [[Masashi Kudō]] i [[Shirō Sagisu]] vratili kao dizajner likova, odnosno kompozitor.<ref>{{Cite web||last=Harding|first=Daryl|title=Bleach Thousand-Year Blood War TV Anime Trailer, Key Visual Released for October 2022 Start|url=https://www.crunchyroll.com/news/latest/2021/12/18/first-bleach-thousand-year-blood-war-arc-tv-anime-trailer-key-visual-released-for-october-2022-start|website=[[Crunchyroll]]|date=December 18, 2021|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 24, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260824030545/https://www.crunchyroll.com/news/latest/2021/12/18/first-bleach-thousand-year-blood-war-arc-tv-anime-trailer-key-visual-released-for-october-2022-start|url-status=live}}</ref> Tite Kubo je bio uključen kao glavni nadzornik produkcije.<ref>{{Cite web||url=https://bleach-anime.com/en/staffcast/|title=Staff & Cast|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823141021/https://bleach-anime.com/en/staffcast/|url-status=live}}</ref> [[Masaki Hiramatsu]], jedan od pisaca na animeu, kasnije je rekao da je rad na adaptaciji oblik "prevođenja", ističući razlike u ''pacingu'' između tjedne mange i jedne epizode animea.<ref name="HiramatsuInterview">{{Cite web|script-title=ja:シリーズ構成 平松正樹インタビュー|trans-title=Interview with Series Composition Writer Masaki Hiramatsu|url=https://bleach-anime.com/special/interview/06.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823234454/https://bleach-anime.com/special/interview/06.html|url-status=live}}</ref> Kubova uključenost u produkciju pokazala se tim važnijom jer su producenti potvrdili kako su s autorom raspravljali o promjenama i uključivanju materijala koji nije bio uvršten u mangi, pri čemu je Kubo dobio pravo da nadzire i ispravlja originalne scene, ali i da predlaže vlastite promjene. Hiramatsu je kao primjer toga naveo susret između Aizena i Yhwacha iz šeste epizode, koji je značajno proširen, a Kubo je osobno značajno preradio dijalog za tu scenu.<ref name="HiramatsuInterview"/> Kako je anime napredovao, količina novog sadržaja postala je sve veća. Produkcija je potvrdila da su originalne scene za drugi ''cour'' bile ideje animacijske ekipa te da su naknadno pokazanu autori, koji je ponekad vraćao crteže u stilu mange kako bi im pojasnio svoje ideje. Novi sadržaj uključivao je dodane dijaloge, nove dijelove priče koji su davali pozadinu događanjima u glavnoj radnji te scene koje nisu bile prisutne u mangi.<ref name="Part2Production">{{Cite web|script-title=シリーズ構成・平松正樹様×チーフ演出・村田光様×プロデューサー・富永禎彦様（studioぴえろ）インタビュー|trans-title=Interview with Masaki Hiramatsu, Hikaru Murata and Yoshihiko Tominaga|url=https://bleach-anime.com/special/interview02/18.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823144923/https://bleach-anime.com/special/interview02/18.html|url-status=live}}</ref> Sam Kubo je rekao da je jedna originalna borba iz drugog ''coura'' izvorno trebala biti u mangi, ali je izbačena, tako da je animatorima dostavio pet-šest stranica materijala za tu borbu.<ref>{{Cite web||title=Tite Kubo x Masakazu Morita Interview|url=https://www.viz.com/blog/posts/tite-kubo-x-masakazu-morita-interview|website=[[Viz Media]]|date=April 10, 2023|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823153336/https://www.viz.com/blog/posts/tite-kubo-x-masakazu-morita-interview|url-status=live}}</ref> Kako je produkcija napredovala, Kubo je sve više osobno dolazio u studio te je pomagao ili pojašnjavao glumcima određene aspekte njihovih likova ako je bilo potrebno.<ref name="Part2Production" /> U listopadu [[2024.]] godine [[Aniplex]] je objavio posebni video povodom 20. obljetnice anime, a koji je prikazao neke od ključnih scena iz originalnog anime, ali sada animiranih u stilu novog animea, s poboljšanom kvalitetom i animacijom.<ref>{{cite web|title=ja:アニメ「BLEACH」20周年記念PVを公開、ルキアらの視点で"黒崎一護の姿"を描く|url=https://natalie.mu/comic/news/594085|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=October 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241005235448/https://natalie.mu/comic/news/594085|archive-date=October 5, 2024|language=ja|date=October 5, 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Tai|first=Anita|title=Bleach Anime Gets 20th Anniversary Video With New Animation|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-10-05/bleach-anime-gets-20th-anniversary-video-with-new-animation/.216383|website=[[Anime News Network]]|access-date=October 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241005225147/https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-10-05/bleach-anime-gets-20th-anniversary-video-with-new-animation/.216383|archive-date=October 5, 2024|date=October 5, 2024|url-status=live}}</ref> Taguchi je za treći ''cour'' postao glavni redatelj, dok je [[Hikaru Murata]] preuzeo njegovu raniju funkciju, a animaciju je preuzeo filmski odjel, Pierrot Films. Taguchi je nadzirao cjelokupnu produkciju i scenarije, dok je Murata radio na pojedinačnim epizodama i vodio je sastanke s produkcijom.<ref>{{Cite web||script-title=ja:総監督・田口智久×監督・村田光インタビュー|trans-title=Interview with Chief Series Director Tomohisa Taguchi and Series Director Hikaru Murata|url=https://bleach-anime.com/special/interview03/29.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823212155/https://bleach-anime.com/special/interview03/29.html|url-status=live}}</ref> Taguchi je kasnije rekao da su se tijekom prva dva ''coura'' jako zbližili s Kubom, što im je olakšalo suradnju i omogućilo lakšu integraciju originalnog sadržaja. Murata je potvrdio da je treći ''cour'' imao više originalnog sadržaja nego prethodna dva, pri čemu je Kubo odobrio sav novi materijal i osmislio kako će ga povezati s mangom.<ref>{{Cite web||script-title=ja:『BLEACH』原作にないシーン増加へ 某作品に匹敵するクオリティ目指し制作「費用は嵩むしスケジュールは長期（笑）」|trans-title=Bleach to Increase Scenes Not in Original Manga; Production Aims for High Quality|url=https://www.oricon.co.jp/news/2352374/full/|website=[[Oricon|Oricon News]]|language=ja|date=November 1, 2024|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823200621/https://www.oricon.co.jp/news/2352374/full/|url-status=live}}</ref> Iste uloge zadržane su i za četvrti i posljednji ''cour'', koji je dodatno povećao broj originalnog materijala, toliko da su tijekom emitiranja gotovo cijele epizode bile originalne.<ref>{{Cite web||web|url=https://bleach-anime.com/en/staffcast/|title=Staff & Cast|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823141021/https://bleach-anime.com/en/staffcast/|url-status=live}}</ref> Nakon emitiranja osme epizode četvrtog ''coura'', produkcija je objavila kako će anime ići na jednomjesečnu pauzu jer je animatorima potrebno više vremena da kvalitetno animiraju posljednje dvije epizode, koje su na kraju emitirane krajem listopada [[2026.]] godine.<ref name="49-50">{{Cite web|last=Loo|first=Egan|date=September 12, 2026|title=Bleach: Thousand-Year Blood War – The Calamity Anime Episodes 49, 50 Delayed to October 19, 26|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-09-12/bleach-thousand-year-blood-war-the-calamity-anime-episodes-49-50-delayed-to-october-19-26/.241707|website=[[Anime News Network]]|access-date=September 12, 2026|quote=Monday, October 19 and Monday, October 26, respectively, at 24:00 (effectively, midnight the next day)}}</ref> == Epizode == {{main|Lista epizoda animea Bleach}} {| class="wikitable" width="35%" |- ! colspan="4" rowspan="2" width=3% |Sezona ! rowspan="2" width=5% |Epizoda ! colspan="2" |Originalno emitiranje |- ! width=20% |Početak sezone ! width=20% |Kraj sezone |- |bgcolor="#4E5A66"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 1)|1]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#5DADEC"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 2)|2]] |{{center|21}} |{{nowrap|{{center|[[1. ožujka]] [[2005.]]}}}} |{{center|[[19. srpnja]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#FFBF00"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 3)|3]] |{{center|22}} |{{nowrap|{{center|[[26. srpnja]] [[2005.]]}}}} |{{center|[[10. siječnja]] [[2006.]]}} |- |bgcolor="#ED872D"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 4)|4]] |{{center|28}} |{{nowrap|{{center|[[17. siječnja]] [[2006.]]}}}} |{{center|[[1. kolovoza]] [[2006.]]}} |- |bgcolor="#F66D58"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 5)|5]] |{{center|18}} |{{nowrap|{{center|[[8. kolovoza]] [[2006.]]}}}} |{{center|[[4. siječnja]] [[2007.]]}} |- |bgcolor="#00A987"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 6)|6]] |{{center|22}} |{{nowrap|{{center|[[10. siječnja]] [[2007.]]}}}} |{{center|[[27. lipnja]] [[2007.]]}} |- |bgcolor="#395F53"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 7)|7]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[4. srpnja]] [[2007.]]}}}} |{{center|[[5. prosinca]] [[2007.]]}} |- |bgcolor="#89CFF0"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 8)|8]] |{{center|16}} |{{nowrap|{{center|[[12. prosinca]] [[2007.]]}}}} |{{center|[[16. travnja]] [[2008.]]}} |- |bgcolor="#4B5F2A"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 9)|9]] |{{center|22}} |{{nowrap|{{center|[[23. travnja]] [[2008.]]}}}} |{{center|[[7. listopada]] [[2008.]]}} |- |bgcolor="#30BFBF"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 10)|10]] |{{center|16}} |{{nowrap|{{center|[[14. listopada]] [[2008.]]}}}} |{{center|[[3. veljače]] [[2009.]]}} |- |bgcolor="#BDB76B"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 11)|11]] |{{center|7}} |{{nowrap|{{center|[[10. veljače]] [[2009.]]}}}} |{{center|[[24. ožujka]] [[2009.]]}} |- |bgcolor="#C3A78B"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 12)|12]] |{{center|17}} |{{nowrap|{{center|[[31. ožujka]] [[2009.]]}}}} |{{center|[[21. srpnja]] [[2009.]]}} |- |bgcolor="#ECEBBD"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 13)|13]] |{{center|36}} |{{nowrap|{{center|[[28. srpnja]] [[2009.]]}}}} |{{center|[[6. travnja]] [[2010.]]}} |- |bgcolor="#701C1C"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 14)|14]] |{{center|51}} |{{nowrap|{{center|[[13. travnja]] [[2010.]]}}}} |{{center|[[5. travnja]] [[2011.]]}} |- |bgcolor="#14663D"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 15)|15]] |{{center|26}} |{{nowrap|{{center|[[12. travnja]] [[2011.]]}}}} |{{center|[[4. listopada]] [[2011.]]}} |- |bgcolor="#18453B"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 16)|16]] |{{center|24}} |{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2011.]]}}}} |{{center|[[27. ožujka]] [[2012.]]}} |- |rowspan="4" bgcolor="#a51b19"| !rowspan="4" | [[Bleach (sezona 17)|17]] |bgcolor="#C82321"| !1 |{{center|13}} |{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2022.]]}}}} |{{center|[[27. prosinca]] [[2022.]]}} |- |bgcolor="#1335A9"| !2 |{{center|13}} |{{nowrap|{{center|[[8. srpnja]] [[2023.]]}}}} |{{center|[[30. rujna]] [[2023.]]}} |- |bgcolor="#000000"| !3 |{{center|14}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2024.]]}}}} |{{center|[[28. prosinca]] [[2024.]]}} |- |bgcolor="#F6832E"| !4 |{{center|10}} |{{nowrap|{{center|[[25. srpnja]] [[2026.]]}}}} |{{center|[[27. listopada]] [[2026.]]}} |- |} == Muzika == {{main|Lista soundtrackova animea Bleach}} === Soundtrack === Cjelokupni [[soundtrack]] za anime seriju ''Bleach'' komponirao je [[Shirō Sagisu]], koji je radio na glazbi i za originalnu seriju i za povratak. Službeni [[soundtrack]] za originalnu seriju izdan je u četiri dijela (''[[Bleach Original Soundtrack]]'' 1–4),<ref>{{cite web|url=http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7253|title=TV Animation BLEACH Original Soundtrack 1 日本語タイトル: TV Animation BLEACH Original Soundtrack 1/ アニメサントラ|publisher=CD Japan|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104115857/http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7253|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7364|title=TV Animation BLEACH Original Soundtrack 2 日本語タイトル: TV Animation BLEACH Original Soundtrack 2/ アニメサントラ|publisher=CD Japan|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104115854/http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7364|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7590|title=TV Animation Bleach Original Soundtrack 3 日本語タイトル: TV Animation BLEACH Original Soundtrack 3/ アニメサントラ|publisher=CD Japan|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104115921/http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7590|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.yesasia.com/us/tv-animation-bleach-original-soundtrack-4-japan-version/1021441600-0-0-0-en/info.html|title=TV Animation Bleach Original Soundtrack 4 (Japan Version) Japan Animation Soundtrack|publisher=YesAsia|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104214646/http://www.yesasia.com/us/tv-animation-bleach-original-soundtrack-4-japan-version/1021441600-0-0-0-en/info.html|url-status=live}}</ref> dok je službeni soundtrack za nove epizode objavljen u dva dijela (''[[Bleach: The Blood Warfare Soundtrack]]'' Vol. 1–2).<ref>{{cite web|language=ja|publisher=[[Oricon]]|title=TV Animation BLEACH THE BLOOD WARFARE Original Soundtrack Ⅰ|access-date=October 21, 2024|url=https://www.oricon.co.jp/prof/183/products/1485476/1/}}</ref><ref>{{cite web|language=ja|publisher=[[Oricon]]|title=TV Animation BLEACH THE BLOOD WARFARE Original Soundtrack ⅠⅠ|access-date=December 24, 2024|url=https://www.oricon.co.jp/prof/183/products/1523554/1/}}</ref> Izvorni soundtrackovi dobili su i posebno ''box set'' izdanje povodom pete obljetnice [[2009.]], koje je sadržavalo 21 dotad neobjavljenu kompoziciju.<ref>{{cite web|url=http://www.yesasia.com/us/tv-animation-bleach-5th-anniversary-box-dvd-first-press-limited-edition/1014538080-0-0-0-en/info.html|title=TV Animation Bleach 5th Anniversary Box (DVD) (First Press Limited Edition) (Japan Version)|publisher=YesAsia|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104214718/http://www.yesasia.com/us/tv-animation-bleach-5th-anniversary-box-dvd-first-press-limited-edition/1014538080-0-0-0-en/info.html|url-status=live}}</ref> U prosincu [[2022.]] godine Sagisu je izdao i posebni album ''[[SHIRO'S SONGBOOK BLEACH Bankai!]]'' koji nije bio službeni [[soundtrack]] album za anime, već solo izdanje povezano s ''Bleachom'', s tim da su kompozicije s ovog albuma svejedno korištene u 17. sezoni animea. Osim ovih glavnih soundtrackova, izdana je i serija dodatnih glazbenih kompilacija. Među njima je i serijal ''[[Bleach Beat Collection]]'', koji je sadržavao snimke japanskih glasovnih glumaca koje daju dodatni uvid u njihove likove, ali i same glumce. Prvi CD pojavio se [[2005.]] godine, a ukupno je izdan 21 CD kroz četiri sabrane kolekcije znane kao ''Sessions''.<ref>{{cite web|url=http://www.sonymusic.co.jp/Music/Arch/SV/BLEACH/m_disco.html|title=BLEACH: ディスコグラフィ|publisher=[[Sony Music]]|language=ja|access-date=January 1, 2009|archive-date=March 6, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090306204620/http://www.sonymusic.co.jp/Music/Arch/SV/BLEACH/m_disco.html|url-status=live}}</ref> U sklopu ove serije izdane su i dvije posebne kompilacije, svaka s po 24 kompozicije na 2 diska, koje sadrže izbor kompozicija iz serijala ''[[Bleach Beat Collection]]'', a izdane su pod naslovom ''[[Bleach Beat Collection: The Best]]''.<ref>{{cite web|title=BLEACH BEAT COLLECTION THE BEST 1|url=https://www.aniplex.co.jp/lineup/bleach/products/detail/?id=935|publisher=[[Aniplex]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918131650/https://www.aniplex.co.jp/lineup/bleach/products/detail/?id=935|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=BLEACH BEAT COLLECTION THE BEST 2|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7617|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132042/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7617|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}</ref> Tu je još i ''[[Bleach Breathless Collection]]'', serijal od šest diskova fokusiranih na individualne likove, a odrabani likovi bili su Ichigo, Rukia, Renji, Hitsugaya, Hisagi i Byakuya.<ref>{{multiref2|1={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:01 黒崎一護 with 斬月|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7653|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132420/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7653|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|2={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:02 朽木ルキア with 袖白雪|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7657|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132624/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7657|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|3={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:03 阿散井恋次 with 蛇尾丸|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7660|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132552/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7660|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|4={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:04 日番谷冬獅郎 with 氷輪丸|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7666|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132638/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7666|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|5={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:05 檜佐木修兵 with 風死|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7674|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132643/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7674|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|6={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:06 朽木白哉 with 千本桜 and 村正|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7675|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132525/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7675|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}}}</ref> Tu je još i posebni serijal ''Radio DJCD Bleach "B" Station'', koji se sastoji od pet ''sessionsa'' – prve dvije sadržavale su šest CD-ova svaka, dok su ostale sadržavale pet CD-ova – koji su izdavani od [[2005.]] do [[2011.]] godine.<ref>{{multiref2|1={{cite web|title=RADIO DJCD［BLEACH "B" STATION］Vol.1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007298|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134436/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007298|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|2={{cite web|title=RADIO DJCD［BLEACH "B" STATION］Vol.6|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007388|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134534/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007388|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|3={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH "B" STATION] Second Season 1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007441|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134533/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007441|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|4={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH "B" STATION] Second Season 6|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007531|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134606/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007531|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|5={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH "B" STATION] Third Season Vol.1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007545|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134707/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007545|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|6={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH "B" STATION] Third Season Vol.5|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007649|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134620/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007649|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|7={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH"B"STATION] Fourth Season Vol.1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007667|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134724/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007667|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|8={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH"B"STATION] Fourth Season Vol.5|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007739|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134734/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007739|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|9={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH"B"STATION] Fifth Season Vol.1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007741|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134807/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007741|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|10={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH"B"STATION] Fifth Season Vol.5|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007745|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134811/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007745|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}}}</ref> Pet posebnih kompilacija s OP i ED pjesmama izdano je u sklopu serije CD-ova naslovljene ''[[Bleach: The Best]]'', s tim da ta izdanja pokrivaju samo originalni anime, a ne OP i ED pjesme iz 17. sezone. Godine [[2010.]] izdan je i posebni [[konceptualni album]] ''[[BuriCon～BLEACH CONCEPT COVERS～]]''. === OP i ED pjesme === == Emitiranje i distribucija == == Ostali mediji == == Kritike == == Bilješke == {{notelist}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{Official website|https://bleach-anime.com/|Official website}} {{ja}} * {{Official website|https://pierrot.jp/title/bleach/|Official website at Pierrot}} {{ja}} * {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200301111859/https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/index2.html|date=March 1, 2020|title=Official website at TV Tokyo}} {{ja}} ** {{Official website|https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/|''Thousand-Year Blood War'' official website at TV Tokyo}} {{ja}} * {{Official website|https://www.aniplex.co.jp/bleach/|Official website at Aniplex}} {{ja}} * {{Official website|https://bleach.viz.com/|Official website at Viz Media}} {{Bleach}} {{Authority control}} [[Kategorija:Bleach]] [[Kategorija:Anime serije]] [[Kategorija:TV serije započete 2004.]] iz26hum4gui7rjk5mer79oaw8q5g966 42711324 42711311 2026-10-16T16:41:39Z Edgar Allan Poe 29250 /* OP i ED pjesme */ - nastavićemo 42711324 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Infookvir animanga/Header |ime = BLEACH |slika = [[Datoteka:Bleach_Anime.jpg|250px]] |opis_slike = Promotivni poster [[anime]] serije s glavnim likovima iz prve sezone |izvorno_ime = ''Burīchi'' |izvorno_pismo = ブリーチ |žanr = [[Pustolovni film|pustolovni]],<ref name="VizOfficial"/> [[Nadnaravna fikcija|nadnaravno]]<ref name="VizOfficial">{{cite web|url=https://www.viz.com/bleach|title=The Official Website for Bleach|publisher=[[Viz Media]]|access-date=October 24, 2017|archive-date=June 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190614214009/https://www.viz.com/bleach|url-status=live}}</ref> }} {{Infookvir animanga/Anime |Tv-film = |naslov = |redatelj = [[Noriyuki Abe]] |producent = {{nowrap|{{ubl|[[Ken Hagino]]|[[Noriko Kobayashi]] {{small|(#1–86, 226–328)}}|[[Yutaka Sugiyama]] {{small|(#1–25, 355–366)}}|[[Yukio Yoshimura]] {{small|(#26–133)}}|[[Shunji Aoki]] {{small|(#87–225)}}|[[Aya Mizobuchi]] {{small|(#134–157)}}|[[Mai Nagai]] {{small|(#158–354)}}|[[Hatsuo Nara]] {{small|(#343–366)}}}}}} |scenarist = {{ubl|[[Masashi Sogo]] {{small|(#1–229, 266–316)}}|[[Tsuyoshi Kida]] {{small|(#230–265)}}|[[Kento Shimoyama]] {{small|(#317–366)}}}} |skladatelj = [[Shirō Sagisu]] |studio = [[Pierrot (studio)|Pierrot]] |licenca = |mreža = {{flagicon|JAP}} [[TV Tokyo]] |mreža_hrv = |ostale_mreže = |početak_emitiranja = [[5. listopada]] [[2004.]] |kraj_emitiranja = [[27. ožujka]] [[2012.]] |epizode = 366 ([[Lista epizoda animea Bleach|epizode]]) |trajanje = 24 minute |emitiranje = }} {{Infookvir animanga/Anime |Tv-film = |naslov = Bleach: Thousand-Year Blood War |redatelj = {{ubl|[[Tomohisa Taguchi]]|[[Mitsutoshi Satou]]|[[Hikaru Murata]]}} |producent = {{ubl|[[Makoto Hijikata]]|[[Tasuku Honda]]|[[Genki Negishi]]|[[Yoshihiro Tominaga]]}} |scenarist = {{ubl|[[Tomohisa Taguchi]]|[[Masaki Hiramatsu]]}} |skladatelj = [[Shirō Sagisu]] |studio = [[Pierrot (studio)|Pierrot]] |licenca = |mreža = {{flagicon|JAP}} [[TV Tokyo]] |mreža_hrv = |ostale_mreže = |početak_emitiranja = [[11. listopada]] [[2022.]] |kraj_emitiranja = [[27. listopada]] [[2026.]] |epizode = 50 ([[Lista epizoda animea Bleach|epizode]]) |trajanje = 24 minute |emitiranje = }} {{Infookvir animanga/Ostalo |naslov = Anime filmovi |sadržaj = * ''[[Bleach: Memories of Nobody]]'' (2006) * {{nowrap|''[[Bleach: The DiamondDust Rebellion]]'' (2007)}} * ''[[Bleach: Fade to Black]]'' (2008) * ''[[Bleach: Hell Verse]]'' (2010) }} {{Infookvir animanga/Footer}} '''''BLEACH''''' ([[japanski]]: ブリーチ, ''Burīchi'') [[japan]]ska je [[anime]] serija nastala prema [[Bleach (manga)|istoimenoj mangi]] [[Tite Kubo|Titea Kuba]]. Serija je premijerno prikazana [[5. listopada]] [[2004.]] godine te je neprekinuto emitirana sve do [[27. ožujka]] [[2012.]] godine kada je, bez da je adaptirala cijelu mangu, iznenada ukinuta nakon 366 epizoda, što je rijetkost u svijetu [[anime]]a, pogotovo s obzirom na činjenicu da je [[manga]] bila izrazito popularna. Ipak, nakon deset godina, službeno je potvrđeno kako će manga biti adaptirana do kraja te je nastavak, naslovljen ''Bleach: Thousand-Year Blood War'', započeo s emitiranjem [[11. listopada]] [[2022.]], a zaključen je [[27. listopad|27. listopada]] [[2026.]] godine nakon 50 epizoda. Tako je cjelokupni anime na kraju imao 416 epizoda. Serijal je producirao [[Pierrot (studio)|Studio Pierrot]], a prvi je dio režirao [[Noriyuki Abe]], dok je [[Tomohisa Taguchi]] preuzeo režijsku palicu drugog dijela. Glazbu je komponirao [[Shirō Sagisu]]. Kao i manga, radnja animea prati srednjoškolca [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]] koji, nakon susreta s [[Rukia Kuchiki|Rukijom Kuchiki]], postaje [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] i zajedno sa svojim prijateljima spašava svijet od različitih protivnika. No, osim što je više-manje vjerno adaptirala originalnu mangu, anime serija sadržavala je i značajnu količinu originalnog sadržaja, uključujući cijele narativne cjeline i likove, koji nije bio u originalnoj mangi. Anime serija prikazivana je cijelom nizu zemalja te je, uz ''[[Naruto (anime)|Naruto]]'' i ''[[One Piece (anime)|One Piece]]'', jedna od "Velike trojke" anime serija s početka [[21. vijek|XXI. vijeka]]. Danas se smatra da je ''BLEACH'' jedna od najpopularnijih anime serija u historiji. == Sinopsis == === Agent of the Shinigami ''hen'' === [[File:Ep1IchigoTakesPower.webp|thumb|320px|left|[[Rukia Kuchiki]] sprema se dati [[Ichigo Kurosaki|Ichigu Kurosakiju]] moći [[Shinigami (Bleach)|Shinigamija]] kako bi mogao obraniti sebe i svoju obitelj od napada [[Hollow]]a po imenu [[Fishbone D]].]] Radnja animea započinje u [[Karakura|Karakuri]], fiktivnom [[japan]]skom gradiću u kojem živi [[Ichigo Kurosaki]], srednjoškolac koji živi s ocem [[Isshin Kurosaki|Isshinom]], liječnikom koji u obiteljskoj kući ima malu kliniku, te sestrama blizankama, [[Karin Kurosaki|Karin]] i [[Yuzu Kurosaki|Yuzu]]. Njihova majka, [[Masaki Kurosaki|Masaki]], poginula je nedugo nakon rođenja blizanki dok je bila u šetnji s Ichigom. Ichigo Kurosaki naizgled je obični srednjoškolac, ali ima sposobnost komunikacije s duhovima, što ga čini posebnim. Jedne večeri, u njegovoj se sobi pojavi mlada djevojka odjevena u crni [[kimono]] po imenu [[Rukia Kuchiki]], koja mu se predstavlja kao [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|死神|しにがみ}}, ''Shinigami''; dosl. "Bog smrti") i objašnjava kako je ona zadužena za zaštitu stanovnika Karakure od zlih [[Hollow]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|虚|ホロウ}}, ''Horō''; dosl. "Šupljina") kao i za slanje zaostalih duša u njezin dom, [[Soul Society]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|尸魂界|ソウル・ソサエティ}}, ''Souru Sosaeti''; dosl. "Zajednica duša"), gdje sve pročišćene duše idu poslije smrti. Ichigo joj nije sklon povjerovati, ali njihov razgovor prekida dolazak opasnog, snažnog Hollowa koji, prema Rukijinom tumačenju, cilja upravo Ichigovu obitelj, odnosno, kako se uskoro ispostavi, Ichiga. Nakon što Rukia ne uspije ubiti Hollowa, ponudi Ichigu da mu preda dio svojih moći kako bi se on mogao boriti, na što on pristane, ali dogodi se čudo i Ichigo pokupi sve Rukijine moći, s kojima postaje Shinigami i uspijeva pobijediti Hollowa. Kako Rukia nije u mogućnosti vratiti se kući dok joj se ne vrate moći, odlazi do trgovine koju vodi [[Kisuke Urahara]], misteriozni trgovac mješovitom robom za Shinigamije, ali i ljude, koji joj nabavlja [[Gigai]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|義骸|ぎがい}}, ''Gigai''; dosl. "Lažno tijelo"), lažno tijeli pomoću kojeg može normalno živjeti u Svijetu živih, ali u kojem ne može koristiti svoje moći. S druge strane, Ichigo je primoran mijenjati ju kao zamijenski Shinigami u Karakuri, što on isprva odbija, ali kada shvati kako time može pomoći ljudima, prihvaća svoju novu funkciju. Rukia ubrzo dolazi u Ichigov razred i upoznaje njegove prijatelje, među kojima su [[Orihime Inoue]] i "[[Yasutora Sado|Chad]]", ali i [[Quincy (Bleach)|Quincy]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|滅却師|クインシー}}, ''Kuinshī''; dosl. "Redovnik uništenja") [[Uryū Ishida]], koji se kasnije predstavlja kao Ichigov rival jer su, prema njegovom tumačenju, Quincyji i Shinigamiji prirodni neprijatelji. Naravno, Ichigovo djelovanje privuče pozornost Soul Societyja, gdje se Rukia nije javila dugo, tako da u Karakuru dolaze [[Byakuya Kuchiki]] i [[Renji Abarai]] kako bi odveli Rukiju natrag kući te joj sudili za teški zločin zbog davanja svojih moći smrtniku. Ichigo to pokuša spriječiti, ali unatoč svim svojim vještinama, Byakuya je previše snažan za njega i ostavlja ga u teškom stanju, nakon čega ga spašava Urahara. U međuvremenu su i Orihime i Chad aktivirali svoje moći i nakon što je Ichigo odlučio trenirati s Uraharom kako bi reaktivirao svoje prirodne moći, njih troje i Ishida odluče otići u Soul Society kako bi spasili Rukiju, koju čega pogubljenje. Uz pratnju mačke koja govori po imenu [[Yoruichi Shihōin|gospodin Yoruichi]], njih se četvoro upute u Soul Society, gdje njihova prisutnost aktivira alarm i oni su odmah identificirani kao neprijatelji. === Soul Society ''hen'' === Međutim, istovremeno dok se Ichigo i njegovi prijatelji pokušavaju probiti u [[Seireitei]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|瀞霊廷|せいれいてい}}, ''Seireitei''; dosl. "Dvor čistih duša"), unutar zidina istoga odvija se drama jer je Kapetan ([[japanski]]: {{Ruby-ja|隊長|たいちょう}}, ''Taichō''; dosl. "Zapovjednik jedinice") Pete divizije, [[Sōsuke Aizen]], ubijen. Dio Kapetana iz organizacije [[Gotei 13]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|護廷十三隊|ごていじゅうさんたい}}, ''Goteijūsantai''; dosl. "Trinaest carskih zaštitnika") smatra kako su Ichigo i njegovi saveznici krivi, dok drugi sumnjaju kako je ubojica netko od njih. I dok Ichigova grupa uspije prodrijeri u Seireitei, atmosfera među kapetanima sve je napetija. Kada uspiju prodrijeti kroz barijeru, Ichigo i njegovi prijatelji se razdvoje i svatko od njih suočava se s vlastitim protivnicima, kulminacija čega su borbe Ishide i [[Mayuri Kurotsuchi|Mayurija Kurotsuchija]], Kapetana Dvanaeste divizije, Chada i [[Shunsui Kyōraku|Shunsuija Kyōrakua]], Kapetana Osme divizije, i Ichiga i [[Kenpachi Zaraki|Kenpachija Zarakija]], Kapetana Jedanaeste divizije. Ishida i Ichigo su uspješni, dok Chad gubi svoju borbu, ali ne i život. Nakon svoje pobjede, Ichigo nastavlja put prema Rukiji, ali ga ponovo zaustavlja Byakuya; Yoruichi, za koju se ubrzo ispostavi da je žena i bivša Kapetanica Druge divizije koja ima sposobnost pretvoriti se u mačku, spasi Ichiga i uskoro ga nauči [[Bankai]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|卍解|ばんかい}}, ''Bankai''; dosl. "Finalno oslobađanje") kako bi mogao biti ravnopravan s Byakuyom. {{multiple image <!-- Layout parameters --> | align = left | direction = vertical | background color = | total_width = 350px | caption_align = | image1 = Ep34AizenFakesDeath.webp | alt1 = | link1 = | thumbtime1 = | caption1 = | image2 = 278Aizen2C and Tosen are freed.webp | alt2 = | link2 = | caption2 = | footer = Kapetan [[Sōsuke Aizen]] prvo je lažirao svoju smrti (gore), a onda je zajedno sa svojim saveznicima [[Gin Ichimaru|Ginom Ichimaruom]] i [[Kaname Tōsen|Kanameom Tōsenom]] pobjegao u [[Hueco Mundo]], gdje je organizirao vojsku [[Arrancar]]a i sukobio sa sa svojim bivšim saveznicima (dolje). }} Ichigo uspijeva stići na vrijeme i spasiti Rukiju, međutim uskoro se otkrije kako su sva događanja u Seireiteiju dio izdajničkog plana bivšeg Kapetana Aizena, koji je zapravo živ. Aizen je lažirao svoju smrt uz pomoć svojih saveznika, [[Gin Ichimaru|Gina Ichimarua]] i [[Kaname Tōsen|Kanamea Tōsena]], s kojima - nakon što iz Rukijinog Gigaija izvuče [[Hōgyoku]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|崩玉|ほうぎょく}}, ''Hōgyoku''; dosl. "Raspadajuća kugla") - odlazi u [[Hueco Mundo]] i najavljuje skori rat protiv svojih bivših saveznika. === Arrancar ''hen'' === Dok se Gotei 13 pripremaju na sukob, Aizen je u Hueco Mundu formirao vojsku moćnih Hollowa, [[Arrancar]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|破面|アランカル}}, ''Arankaru''; dosl. "Puknuta maska", prev. "otkinuti"), koje je nazvao Espade i rangirao ih po brojevima (1 do 10) temeljem njihove snage. Dvojica Espada, [[Yammy Llargo]] i [[Ulquiorra Cifer]], dolaze u Svijet živih kako bi testirali Ichigove moći, a nedugo zatim, Ulquiorra dolazi u Svijet živih i prisiljava Orihime, koja ima jako neobične moći, da dođe k Aizenu. Otkrivši što se dogodilo, Ichigo se ogluši o naredbe Soul Societyja te s Ishidom i Chadom odlazi u Hueco Mundo uz Uraharinu pomoć, kako bi spasili Orihime; na putu im se pridružuju Rukia i Renji. Po dolasku u Hueco Mundo upoznaju grupicu neobičnih i ekstenctričnih Hollowa koju čine [[Nelliel Tu Odelschwanck]], [[Dondochakka Birstanne]], [[Pesche Guatiche]] i [[Bawabawa]], koji im odluče praviti društvo i - koliko mogu - pomoći u njihovom nastojanju. Ichigo i ostali prolaze kroz Hueco mundo, pri čemu se bore s brojnim Hollowima, bivšim Espadama i aktualnim Espadama. U jednom trenutku u Hueco Mundo dolaze kapetani [[Byakuya Kuchiki]], [[Kenpachi Zaraki]], [[Mayuri Kurotsuchi]] i [[Retsu Unohana]], koji pomažu Ichigu dok ovaj odlazi na konačni okršaj s Ulquiorrom kako bi oslobodio Orihime. Tokom borbe, Ichigo bude ubijen te se pretvori u Hollowa, u kojem stanju uspijeva ubiti Ulquiorru. Nakon toga se uspijeva vratiti u normalno stanje. Kapetani ga tada informiraju o stanju u Svijetu živih. Naime, Aizenov je plan u tom trenutku postao jasan - planirao je iskoristiti Karakuru i sve ljude u njoj kako bi si omogućio put u do palače u kojoj obitava [[Soul King]], tamo ga ubio i postao novi vladar. Kako bi ga spriječio, Gotei 13 su uz Uraharinu pomoć napravili repliku Karakure na mjestu originalnog grada, koji su, zajedno sa stanovnicima, premjestili u Soul Society. Kada je Aizen s preostalim Espadama došao u Karakuru, shvatio je da se radi o lažnom gradu. Tamo su ga čekali ostali kapetani i počela je žestoka borba za spas Karakure. Ichigu su u međuvremenu objasnili da je on jedini koji može zaustaviti Aizena jer jedini nije bio izložen njegovoj hipnozi, tako da su se Ichigo i Unohana uputili u lažnu Karakuru nakon što je Ichigo spasio Orihime. Kapetani su uz pomoć [[Visoredi|Visoreda]], skupine bivših kapetana i njihovih pomoćnika ([[japanski]]: {{Ruby-ja|副隊長|ふくたいちょう}}, ''fukutaichō''; dosl. "pomoćni zapovjednik jedinice") koji su prije 110 godina protjerani iz Soul Societyja jer ih je Aizen pretvorio u hibride između Shinigamija i Hollowa pa su time dobili nove moći, koji su se svrstali na stranu Soul Societyja u ovoj borbi, uspjeli poraziti tri preostale Espade, kao i Tōsena, ali ne i Aizena i Gina, koji su nekako uspjeli otključati put u Soul Society i krenuti prema pravoj Karakuri. Ichigo je tokom ove borbe saznao da mu je otac zapravo bivši kapetan 10. Divizije, [[Isshin Kurosaki|Isshin Shiba]], jer se potonji borio protiv Aizena zajedno s Uraharom i Yoruichi. Isshin je pomogao sinu i naučio ga ultimativnu tehniku s kojom će moći poraziti Aizena, ali će ostati bez svih svojih moći, na što je Ichigo pristao. Nakon što je Gin izdao Aizena i pokušao ga ubiti, Aizen je ubio Gina i sukobio se s Ichigom, koji je aktivirao svoju tehniku i uspio svladati Aizena, koji je ubrzo onesposobljen i zatvoren zahvaljujući Uraharinoj pomoći. Ipak, Ichigo je nedugo zatim izgubio svoje moći. === Fullbringer ''hen'' === [[File:Ep346XcutionMembers.webp|350px|thumb|[[Fullbringer]]i iz skupine Xcution pomogli su Ichigu da vrati svoje moći, ali njihov vođa, [[Kūgo Ginjō]], imao je skriveni plan koji je stajao iza te pomoći.]] Ichigo se teško nosio s povratkom u normalu, pogotovo jer nitko od njegovih drugih prijatelja nije izgubio svoje moći u tom trenutku. Istovremeno, nepoznati muškarac s mačem počeo je napadati Ichigove prijatelje. Ichigu je tada prišao [[Kūgo Ginjō]] te mu objasnio da je on [[Fullbring]]er ([[japanski]]: {{Ruby-ja|完現術者|フルブリンガー}}, ''Furuburingā''; dosl. "Umjetnik potpune manifestacije"), čovjek s moćima koje potječu od Hollowa, te kako mu može pomoći da povrati svoje moći. Istovremeno mu je otkrio kako je nepoznati napadač [[Shūkurō Tsukishima]], njegov bivši prijatelj i saveznik koji je postao zločinac. Nakon intenzivnog treninga, Ichigo uspijeva povratiti dio svojih moći, ali mu pred sam kraj Ishida otkriva kako Tsukishima možda jest napao sve ostale Ichigove prijatelje, ali kako je njega napao stvarni zlikovac - Kūgo Ginjō. Ginjō tada otkriva da je i on, kao i Ichigo, bivši zamjenski Shinigami te kako se želi osvetiti Soul Societyju zbog načina na koji su ga odbacili. Prije borbe, Ichigo uz pomoć Rukije, Urahare, svog oca i skupine kapetana i pomoćnika iz Gotei 13 vraća svoje pune moći i kreće u borbu s Ginjōm dok se ostali Shinigamiji lako obraćunaju s ostalim Fullbringerima. Ichigo je na kraju prisiljen ubiti Ginjōa, ali kaže da vjeruje Soul Societyju i da ostaje njihov saveznik, unatoč novootkrivenim činjenicama. === Thousand-Year Blood War ''hen'' === Nedugo zatim, skupina nepoznatih osoba napada Hueco Mundo, Ichiga i Soul Society, pri ćemu pogiba [[Chōjirō Sasakibe]], pomoćnik glavnog kapetana [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto|Yamamota]]. Nepoznati protivnici objavljuju rat Soul Societyju i ubrzo se otkriva kako su to preostali Quincyji koje predvodi [[Yhwach]]; Yhwach je 1,000 godina ranije pokušao napraviti istu stvari, ali ga je Yamamoto porazio zajedno s originalnim kapetanima netom formiranog Gotei 13, mada ga nisu uspjeli trajno ubiti. Tada je rečeno kako će se Yhwach ponovo probuti za 1,000 godina i započeti svoj pohod. Ichigo i njegovi prijatelji (osim Ishide) odlaze u Hueco Mundo kako bi pomogli Hollowima, što Yhwach iskoristi i vrši invaziju na Soul Society ranije nego najavljeno, pri čemu uspijeva ubiti Yamamota. Ichigov dolazak spriječio je potpuno uništenje Soul Societyja, jer je Ichigo dovoljno dugo zadržao Yhwacha da je potonjem ponestalo vremena i morao se povući u [[Wandenreich]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|見えざる帝国|ヴァンデンライヒ}}, ''Vandenraihi''; dosl. "Nevidljivo cartvo", prev. "Zidinama opasano carstvo"). Ichigo je tokom te borbe izgubio svoj mač tako da je morao izraditi novi; tu je uskočila [[Royal Guard]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|王属特務|おうぞくとくむ}}, ''Ōzokutokumu''; dosl. "Kralju podređena tajna služba"), skupina od pet najmoćnijih Shinigamija koji su inače zaduženi za zaštitu Soul Kinga, a nakon Yhwachovog dolaska su odlučili pomoći Soul Societyju i Ichigo. Ichigo je tada saznao cijelu priču o svom porijeklu i smrti svoje majke, što mu je omogućilo izradu novog [[Zanpakutō]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|斬魄刀|ざんぱくとう}}, ''Zanpakutō''; dosl. "Mač za sječu duša"). Istovremeno dok se sve ovo odvijalo među Shinigamijima, Ishida se pridružio Quincyjima te je službeno primljen među Sternrittere pod slovom A, a kasnije je postao član Schutzstaffela. Dok Ichigo trenira s [[Ichibe Hyōsube|Ichibeom]], Yhwach i njegova vojska pripremaju drugu invaziju Seireiteija, koja uskoro započinje. Shinigamiji su ovoga puta puno spremniji te odnose nekoliko važnih pobjeda, a cijela situacija značajno se poboljšava kada se Ichigo i ostali vrate iz Palače Soul Kinga kako bi pomogli u borbi. Iako i Shinigamiji pretrpe gubitke, većina Yhwachovih Sternrittera pada u borbi tijekom druge invazije, međutim ispostavilo se da ih je njihov bešćutni vođa ionako bio spreman žrtvovati ih sve pa mu do žrtava nije ni bilo stalo, već je iskoristio borbe u Seireiteiju kako bi zajedno sa Schutzstaffelom otvorio put do Palače. Tamo ih je dočekala Nulta divizija, koja je preuzela članove Schutzstaffela, dok je Ichibe krenuo na Yhwacha. Nulta divizija relativno lako pobije Yhwachove borce, ali Yhwach tada aktivira ''Auswählen'' usred svoje borbe s Ichibeom te pokupi energiju preživjelih Sternrittera, efektivno ih žrtvujući, kako bi oživio članove Schutzstaffela. Borba počinje iznova, a kulminira kada Senjumaruaktivira svoj Bankai i naizgled svlada svoje protivnike, dok Ichibe istovremeno uspijeva poraziti Yhwacha. [[File:Ep372YamamotoSlashed.webp|thumb|left|320px|Smrt glavnog kapetana [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto|Yamamota]] bila je presudan trenutak tijekom prve invazije te je olakšala Quincyjima provođenje daljnjih planova.]] Međutim, dok pada u smrt, Yhwach iznenada ponovo aktivira svoj Schrift i uspije se oporaviti i ubiti Ichibea; istovremeno, Ishida iskoristi svoj Schrift kako bi spasio ostale članove Schutzstaffela i ubio Senjumaru. Nakon te pobjede, Yhwach odlazi do Soul Kinga i probada ga svojim mačem, nakon čega dolaze Ichigo i njegovi prijatelji, koji napadaju vođu Quincyja. Yhwach je, dakako, nadmoćniji i koristeći činjenicu da Ichigo ima krv Quincyja u sebi, Yhwach natjera svog "sina" da ubije Soul Kinga. Dok svjetovima prijeti kolaps, na scenu stupa kapetan Ukitake, koji aktivira [[Mimihagi]]ja, desnu ruku Soul Kinga. Naime, Ukitake je kao dijete bolovao od fatalne plućne bolesti pa su se njegovi roditelji molili lokalnom božanstvu Mimihagiju, ne znajući da je to desna ruka Soul Kinga, da ga spasi; Mimihagi je tada ušao u njegovo tijelo i omogućio mu da živi dok su tako spojeni, iako ga nije izliječio. Sada, kada su svjetovi pred raspadom, Ukitake je aktivirao Mimihagija kako bi – po cijenu vlastitog života – održao balans svjetova do Yhcawhova pada. Yhwach je šokiran jer nije predvidio ovakav rasplet, ali svejedno se uspije spojiti sa Soul Kingom, iako ga nova forma čini iznimno nestabilnim. Istovremeno, Kyōraku je doveo Aizena iz Mukena da im pomogne u borbi, a dio preživjelih Sternrittera odlučio se pridružiti Shinigamijima jer su se osjetili izdano nakon što su shvatili da ih je Yhwach odbacio. Dok se to sve odvijalo, Urahara je također okupio dio Arrancara, Fullbringere i Visorede da im pomognu u borbi. Zajedničkim naporima, uspjeli su doći do Palače, koju je Yhwach potpuno promijenio i pretvorio u svoje novo sjedište po imenu Wahrwelt ([[japanski]]: {{Ruby-ja | 真世界城 | ヴァールヴェルト}}, ''Vāruveruto''; dol. "Stvarni svijet"). Nakon što ih snajperom napadne [[Lille Barro]], Shinigamiji i njihovi saveznici razdvajaju se kako bi se individualno mogli suočiti s članovima Schutzstaffela. Renji se bori s Ishidom, a iako se učini da ga je uspio svladati, Ishida aktivira ''Sklaverei'' ([[japanski]]: {{Ruby-ja | 聖隷 | スクラヴェライ}}, ''Sukuraverai''; dol. "Ropstvo") i tako si da neočekivano pojačanje, što se pokaže dovoljnim da Renija probode kroz prsa. Dok [[Bazz-B]] ide kod [[Jugram Haschwalth|Jugrama]], [[Liltotto Lamperd]] i [[Giselle Gewelle]] odlaze do Yhwacha, ali on ih svlada bez većih problema. Mayurijeva i Kenpachijeva grupa nailazi na [[Pernida Parnkgjas|Pernidu Parnkgjasa]], lijevu ruku Soul Kinga, koji relativno jednostavno svlada Kenpachija, nakon što ovaj bezglavo misli da ga može ubiti čistom silom. Mayuri tada koristi svoj intelekt kako bi naizgled nadvladao Pernidu, ali ne računa s njegovim iznimnim regeneracijskim vještinama. Tada odluči aktivirati svoj modificirani Bankai, koji proždre Pernidu na licu mjesta. Ni to ne bude dovoljno pa se Mayuri prebaci u defenzivu, ali u jednom se trenutku [[Nemu Kurotsuchi|Nemu]] odluči žrtvovati i dopustiti Pernidi da ju proždre, što se u konačnici pokaže kao kraj za Pernidu. Naime, Nemu je bila opremljena s nervnim otrovom i kada ju je Pernida proždro, otrovao se i umro, iako je Mayuri ostao bez svoje pomoćnice. Istovremeno, Kyōraku se odlučio suočiti s Lilleom te koristi igre svog Shikaija kako bi omogućio drugima da pobjegnu. Kako je Kyōraku vještiji borad od Lillea, Quincy je prisiljen aktivirati svoj ''Vollständig'' i pretvoriti se u anđeosko biće koje ne može biti ubijeno. Kyōraku tada aktivira svoj Bankai koji obuhvati dio Wahrwelta i kroz teatarsku predstavu u tri čina uspijeva dekapitirati Lillea, iako pritom pretrpi teške ozljede. Međutim, Lille uspije aktivirati još jedan oblik i smrtno rani Kyōrakua, koji tada zamoli Nanao za pomoć, otkrivši joj istinu o njenoj obitelji. Nanao tada iskoristi ceremonijalni mač svoga klana, Shinken Hakkyōken, i uspije presjeći ne samo Lillea, nego i dobar dio Wahrwelta, nakon čega Lille pada u Soul Society, gdje njegove preživjele klonove dočekuje oživljeni [[Izuru Kira]]. [[File:Ep394YhwachRevealsImpalement.webp|thumb|320px|Kako bi ostvario svoj plan, [[Yhwach]] je morao ubit i apsorbirati [[Soul King]]a, svog oca i na taj način steći moći da uništi sve svjetove.]] Bazz-B je uspio pronaći Haschwaltha, ali nije imao nikakvih izgleda u borbi sa svojim bivšim prijateljem, koji se promijenio kada ga je Yhwach uzeo pod svoje. Bazz-B pada mrtav, a Haschwalth odlazi do Ishide, kojeg optužuje da će izdati Yhwacha u skoroj budućnosti, nakon čega njih dvoje započnu borbu. [[Askin Nakk Le Vaar]] uspio je zarobiti Ichiga, Orihime i Chada, ali prije nego ih je uspio ubiti, spasila ih je Yoruichi, koja nastavlja borbu s Askinom. Iako bivša kapetanica uspijeva značajno ozlijediti Askina, njegova sposobnost adaptacije pokaže se previše snažnom za nju. Uraharin dolazak im pruži novu kratkotrajnu prednost, ali Askin ponovno aktivira svoje vještine i gotovo ubije Uraharu, koji tada aktivira svoj Bankai. Dok se Askin pokušava prilagoditi novim uvjetima, s leđa mu se prišulja [[Grimmjow Jaegerjaquez]], koji mu rukom probije prsa i iščupa srce, završivši tako i tu borbu. Ostatak Shinigamija i Visoreda nailazi na [[Gerard Valkyrie|Gerarda Valkyriea]], koji – čini se – brzo pada, ali koristeći svoju sposobnost da dozove čudo, svaki put kada ga Shinigamiji ubiju, on se vrati još jači. Hitsugayin puni Bankai u suradnji s Byakuyom uspije usporiti Gerarda, ali Shinigamiji ne pronalaze način kako ga pobijediti. Čak ni Kenpachi, koji uspije aktivirati svoj Bankai, ne uspijeva ubiti Gerarda, koji dodatno pojačava svoje moći i postaje divovsko stvorenje koje je spremno pobiti ih sve. Gerard, srce Soul Kinga, na kraju je pao kada mu je Yhwach uzeo njegove moći tijekom naknadne borbe s Ichigom. Ichigo, Orihime i Chad, kojima se uskoro pridružuju Renji i Rukia, uspijevaju doći do Yhwacha; istovremeno, Ishida koristi svoje moći kako bi izdržao u borbi s Jugramom, koji trenutno posjeduje Yhwachove moći jer je još uvijek noć. No, u trenutku kada se čini da bi Ichigo mogao sasjeći Yhwacha, vođa Quincyja dobije svoje moći natrag, a Ishida neočekivanu prednost u borbi, koju uspijeva iskoristiti i ubiti Jugrama. Ichigo i njegovi saveznici, međutim, nemaju nikakvih šansi protiv Yhwacha, a iako Orihime koristi svoje moći kako bi ih osposobljavala za daljnju borbu, i ona je nemoćna pred Yhwachovom snagom. U tom trenutku, Orihime uspije objedniti moći svoje tehnike Santen Kesshun i u neočekivanom obratu poništi sve što je Yhwach učinio, pri čemu sebe, ali i njega izbriše iz egzistencije. Naravno, Yhwach, koji je u međuvremenu dobio moći boga, uspije poništiti i to te planira ujediniti svjetove i postati njihov jedini vladar. Ishida, koji se sastao s oporavljenim Kyōrakuom i [[Tier Harribel]], koju je oslobodila Nel, objašnjava kako mogu odgoditi uništenje svjetova te dobije njihovu podršku. Yhwach misli kako će pobijediti, međutim objedinjene snage Quincyja, Shinigamija i Arrancara uspijevaju spriječiti uništenje, ali ne uspijevaju ubiti Yhwacha, koji odlazi u Seireitei, gdje ga dočekuje Aizen, kojemu se uskoro pridružuju Ichigo i Renji. Aizen iskoristi svoj Shikai kako bi nakratko prevario Yhwacha, što Ichigu, Renjiju i Ishidi, koji im se uskoro pridružuje, daje dovoljno prostora da ga konačno ubiju i na taj način stabiliziraju situaciju. Yhwach nakon toga postaje novi Soul King, a u sva je tri svijeta ponovo uspostavljen balans. == Likovi == {{main|Lista likova iz serijala Bleach}} {| class="wikitable sortable mw-datatable sort-under static-row-numbers sticky-header col1left col5left" style="font-size:95%;" |- ! class="unsortable" |Lik{{efn|Žuta pozadina znači da je lik originalni lik iz [[anime]]a koji se nije pojavio u mangi.}} !! class="unsortable" |Glas posudio |- ! colspan="2"| Glavni likovi |- |[[Ichigo Kurosaki]] |[[Masakazu Morita]] |- |[[Rukia Kuchiki]] |[[Fumiko Orikasa]] |- |[[Uryū Ishida]] |[[Noriaki Sugiyama]] |- |[[Orihime Inoue]] |[[Yuki Matsuoka]] |- |[[Yasutora Sado|Yasutora Sado (Chad)]] |[[Hiroki Yasumoto]] |- |[[Kisuke Urahara]] |[[Shin'ichirō Miki]] |- |[[Yoruichi Shihōin]]{{efn|Kada se pretvori u mačku, glas joj posuđuje [[Shirō Saitō]].}} |[[Satsuki Yukino]] |- ! colspan="2" | Shinigamiji |- |rowspan="2"| [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto]] |[[Masaaki Tsukada]] |- |[[Binbin Takaoka]]{{efn|name=S17|Samo u 17. sezoni.}} |- |[[Chōjirō Sasakibe]] |[[Taro Yamaguchi]]{{efn|U 17. sezoni, glas mladom Sasakibeu posudio je [[Ryōta Suzuki]].}} |- |rowspan="2"|[[Soi Fon]] |[[Tomoko Kawakami]] |- |[[Hōko Kuwashima]]{{efn|name=S17}} |- |[[Marechiyo Ōmaeda]] |[[Shōto Kashii]] |- |[[Gin Ichimaru]] |[[Kōji Yusa]] |- |[[Izuru Kira]] |[[Takahiro Sakurai]] |- |[[Rōjūrō Ōtoribashi]] |[[Shōto Kashii]] |- style="background:#FFD;" |[[Shūsuke Amagai]] |[[Ken'yū Horiuchi]] |- style="background:#FFD;" |[[Makoto Kibune]] |[[Hikaru Midorikawa]] |- |[[Retsu Unohana]] |[[Aya Hisakawa]] |- |[[Isane Kotetsu]] |[[Yukana]] |- |[[Hanatarō Yamada]] |[[Kōki Miyata]] |- |[[Sousuke Aizen]] |[[Shō Hayami]] |- |[[Shinji Hirako]] |[[Masaya Onosaka]] |- |[[Momo Hinamori]] |[[Kumi Sakuma]] |- |[[Byakuya Kuchiki]] |[[Ryōtarō Okiayu]] |- |[[Renji Abarai]] |[[Kentarō Itō]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Reiko Kiuchi]].}} |- |[[Sajin Komamura]] |[[Tetsu Inada]] |- |[[Tetsuzaemon Iba]] |[[Rintarō Nishi]] |- |[[Love Aikawa]] |[[Tetsu Inada]] |- |[[Shunsui Kyōraku]] |[[Akio Ōtsuka]]{{efn|Mladom Kyōrakuu glas je posudio [[Ayane Sakura]].}} |- |[[Nanao Ise]] |[[Hitomi Nabatame]] |- |rowspan="2"| [[Lisa Yadōmaru]] |[[Kanako Hattori]] |- |[[Sayori Ishizuka]]{{efn|name=S17}} |- |[[Kaname Tōsen]] |[[Toshiyuki Morikawa]] |- |[[Shūhei Hisagi]] |[[Katsuyuki Konishi]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Yū Kobayashi]].}} |- |[[Kensei Muguruma]] |[[Tomokazu Sugita]] |- |[[Mashiro Kuna]] |[[Akemi Kanda]] |- |[[Tōshirō Hitsugaya]] |[[Romi Park]]{{efn|U epizodama 17. sezone u kojem manifestira svoj potpuni Bankai, glas mu je posudio [[Yūki Kaji]].}} |- |[[Rangiku Matsumoto]] |[[Kaya Matsutani]] |- |[[Kenpachi Zaraki]] |[[Fumihiko Tachiki]] |- |[[Yachiru Kusajishi]] |[[Hisayo Mochizuki]] |- |[[Ikkaku Madarame]] |[[Nobuyuki Hiyama]] |- |[[Yumichika Ayasegawa]] |[[Jun Fukuyama]] |- |[[Mayuri Kurotsuchi]] |[[Ryūsei Nakao]] |- |[[Nemu Kurotsuchi]] |[[Rie Kugimiya]] |- |[[Akon (Bleach)|Akon]] |[[Keijin Okuda]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Kaya Miyake]].}} |- |[[Jūshirō Ukitake]] |[[Hideo Ishikawa]]{{efn|U 17. sezoni, glas mladom Ukitakeu posudila je [[Natsumi Fujiwara]].}} |- |[[Kaien Shiba]] |[[Toshihiko Seki]] |- |[[Ichibe'e Hyōsube]] |[[Naomi Kusumi]] |- |[[Tenjirō Kirinji]] |[[Senjumaru Shutara]] |- |[[Kirio Hikifune]] |[[Ayumi Tsunematsu]] |- |[[Ōetsu Nimaiya]] |[[Yōji Ueda]] |- |[[Senjumaru Shutara]] |[[Rina Satō]] |- ! colspan="2"| Hollowi |- | [[Grand Fisher]] | [[Chafūrin]] |- | [[Yammy Llargo]] | [[Kenji Nomura]] |- | rowspan="2"|[[Aaroniero Arruruerie]] | [[Ryūzaburō Ōtomo]] (duboki glas) |- | [[Mayumi Yamaguchi]] (visoki glas) |- | [[Szayelaporro Granz]] | [[Kōsuke Toriumi]] |- | [[Zommari Rureaux]] | [[Taiten Kusunoki]] |- | [[Grimmjow Jaegerjaquez]] | [[Jun'ichi Suwabe]] |- | [[Luppi Antenor]] | [[Daisuke Kishio]] |- | [[Nnoitra Gilga]] | [[Nobutoshi Kanna]] |- | [[Ulquiorra Cifer]] | [[Daisuke Namikawa]] |- | [[Tier Harribel]] | [[Megumi Ogata]] |- | rowspan="2"| [[Nelliel Tu Odelschwanck]] | [[Tomoko Kaneda]] |- | [[Arisa Kiyoto]]{{efn|name=S17}} |- | [[Baraggan Louisenbairn]] | [[Shōzō Iizuka]] |- | [[Coyote Starrk]] | [[Rikiya Koyama]] |- | [[Lilynette Gingerbuck]] | [[Kiyomi Asai]] |- | [[Dordoni Alessandro Del Socaccio]] | [[Kōji Ishii]] |- | [[Cirucci Sanderwicci]] | [[Hōko Kuwashima]] |- | [[Gantenbainne Mosqueda]] | [[Masato Funaki]] |- | [[Wonderweiss Margela]] | [[Hisayoshi Suganuma]] |- | [[Rudbornn Chelute]] | [[Taro Yamaguchi]] |- | [[Pesche Guatiche]] | [[Takehito Koyasu]] |- | [[Dondochakka Birstanne]] | [[Daisuke Gōri]] |- | [[Bawabawa]] | [[Hiroki Yasumoto]] |- ! colspan="2"| Fullbringeri |- |[[Kūgo Ginjō]] |[[Hiroki Tōchi]] |- |[[Shūkurō Tsukishima]] |[[Daisuke Ono]] |- |[[Riruka Dokugamine]] |[[Megumi Toyoguchi]] |- |[[Yukio Hans Vorarlberna]] |[[Mitsuhiro Ichiki]] |- |[[Jackie Tristan]] |[[Atsuko Yuya]] |- |[[Giriko Kutsuzawa]] |[[Atsushi Ono]] |- ! colspan="2"| Quincyji |- | rowspan="2"| [[Sōken Ishida]] | [[Eiji Maruyama]] |- | [[Akio Nojima]]{{efn|name=S17}} |- | [[Yhwach]] | [[Takayuki Sugō]] |- | [[Jugram Haschwalth]] | [[Yū'ichirō Umehara]]{{efn|U 17. sezoni, u scenama u kojima je prikazan kao dijete glas mu je posudila [[Marina Inoue]].}} |- | [[Lille Barro]] | [[Satoshi Hino]] |- | [[Pernida Parnkgjas]] | [[Bin Shimada]] |- | [[Askin Nakk Le Vaar]] | [[Shunsuke Takeuchi]] |- | [[Gerard Valkyrie]] | [[Tsuyoshi Koyama]] |- | [[Quilge Opie]] | [[Kō'ichi Yamadera]] |- | [[Äs Nödt]] | [[Yoshitsugu Matsuoka]] |- | [[Bazz-B]] | [[Yūki Ono]]{{efn|U 17. sezoni, u scenama u kojima je prikazan kao dijete glas mu je posudila [[Chiaki Kobayashi]].}} |- | [[Gremmy Thoumeaux]] | [[Natsuki Hanae]] |- |[[Liltotto Lamperd]] |[[Aoi Yūki]] |- |[[Giselle Gewelle]] |[[Nao Tōyama]] |- |[[Bambietta Basterbine]] |[[Ayana Taketatsu]] |- ! colspan="2"| Ostali likovi |- |[[Kon (Bleach)|Kon]] |[[Mitsuaki Madono]]{{efn|U OVA epizodi "[[memories in the rain]]", glas mu je posudio [[Tite Kubo]].}} |- |[[Isshin Kurosaki]] |[[Toshiyuki Morikawa]] |- |[[Masaki Kurosaki]] |[[Sayaka Ōhara]] |- |[[Yuzu Kurosaki]] |[[Ayumi Sena]] |- |[[Karin Kurosaki]] |[[Rie Kugimiya]] |- |[[Ryūken Ishida]] |[[Ken Narita]] |- |[[Tatsuki Arisawa]] |[[Junko Noda]] |- |[[Keigo Asano]] |[[Katsuyuki Konishi]] |- |[[Mizuiro Kojima]] |[[Jun Fukuyama]] |- |[[Ikumi Unagiya]] |[[Yūko Kaida]] |- |[[Tessai Tsukabishi]] |[[Kiyoyuki Yanada]] |- |[[Hachigen Ushōda]] |[[Takashi Nagasako]] |- |[[Jinta Hanakari]] |[[Takako Honda]] |- |[[Ururu Tsumugiya]] |[[Noriko Shitaya]] |- style="background:#FFD;" |[[Ririn]] |[[Yumi Kakazu]] |- style="background:#FFD;" |[[Nozomi Kujō]] |[[Hisako Kanemoto]] |- style="background:#FFD;" |[[Kagerōza Inaba]] |[[Toshio Furukawa]] |- style="background:#FFD;" |[[Jin Kariya]] |[[Tōru Ōkawa]]{{efn|U scenama u kojima je prikazan kao dijete, glas mu je posudila [[Hitomi Nabatame]].}} |- |[[Kūkaku Shiba]] |[[Akiko Hiramatsu]] |- |[[Ganju Shiba]] |[[Wataru Takagi]] |- style="background:#FFD;" |[[Rurichiyo Kasumiōji]] |[[Reiko Takagi]] |} === Sinkronizacije === S obzirom na činjenicu da je ''Bleach'' bio globalno popularan, distribuiran je na brojna svjetska tržišta. Neka od njih otkupila su samo izvornu japansku verziju koja je emitirana uz titlove, ali dobar dio tržišta snimio je i vlastite, sinkronizirane verzije animea. Među njima se posebno ističe [[engleski|engleska]] sinkronizacija, međutim i drugi su europski jezici imali vlastite verzije animea, poput [[njemački|njemačkog]], [[francuski|francuskog]], [[portugalski|portugalskog]] (različite sinkronizacije za Portugal i Brazil), [[španjolski|španjolskog]] (različite sinkronizacije za Španjolsku i Latinsku Ameriku) i [[katalonski|katalonskog]], [[talijanski|talijanskog]], [[ruski|ruskog]], [[češki|češkog]] i [[mađarski|mađarskog]]. Azijsko tržište također je distribuiralo sinkronizirane verzije za gledatelje u [[Kina|Kini]], [[Južna Koreja|Južnoj Koreji]], [[Filipini]]ma, [[Tajland]]u, [[Malezija|Maleziji]] i [[Indonezija|Indoneziji]], a producirana je i sinkronizirana verzija na [[arapski|arapskom]]. == Produkcija == Animaciju ''Bleacha'' preuzeo je studio [[Pierrot (studio)|Pierrot]], koji je dvije godine ranije dobio i animaciju [[anime]]a ''[[Naruto (anime)|Naruto]]'', tako da je Pierrot dobio dva od tri animea iz tzv. "Velike trojke" (''[[One Piece (anime)|One Piece]]'' je projekt [[Toei Animation]]a). Redateljem je imenovan [[Noriyuki Abe]], dok je za glavnog scenarista isprva postavljen [[Masashi Sogo]], koji je vodio projekt do 229. epizode te kasnije od 266. do 316. epizode. Od 230. do 265. epizode glavni scenarist bio je [[Tsuyoshi Kida]], dok je od 317. godine do kraja izvornog emitiranja tu ulogu preuzeo [[Kento Shimoyama]]. [[Masashi Kudō]] bio je dizajner likova, a povremeno je bio i glavni animator te je osobno nadzirao animaciju. [[Datoteka:Shirō Sagisu.jpg|lijevo|mini|292x292piksel|[[Shirō Sagisu]] bio je kompozitor serijala kroz obje faze emitiranja.]] Prvih 167 epizoda animea emitirano je u tada standardnom 4:3 formatu, a od 168. epizode do kraja korišten je 16:9 format. Izvorni anime podijeljen je na ukupno 16 sezona nejednakog trajanja, pri čemu je zbog činjenice da je ''Bleach'' bio ''[[de facto]]'' cjelogodišnji serijal, a što je značilo da je bilo trenutaka kada je anime dostigao mangu pa nije bilo više novog kanonskog materijala za adaptirati, produciran je značajan broj ''filler'' epizoda te pet cijelih ''filler'' sezona. Prema podacima, ''Bleach'' je imao visoku stopu ''fillera'' od 45%,<ref>{{Cite web |title=Bleach Filler List |url=https://www.animefillerlist.com/shows/bleach |url-status=live |access-date=2026-10-15 |website=animefillerlist.com}}</ref> što znači da je ta količina animea bila potpuno originalna i nije bila temeljena na mangi; danas je takva praksa u anime produkciji rijetka, međutim u tom je razdoblju to bilo uobičajeno pa su tako i druge anime serije iz istog perioda, među kojima i ''Naruto'' i ''One Piece'', imale značajnu količinu ''fillera''. Iako Tite Kubo nije imao nikakve veze s većinom sadržaja iz ''filler'' epizoda, u intervjuu iz [[2009.]] godine govorio je o sadržaju 13. sezone animea (''Zanpakutō: The Alternate Tale''), koja je bila ''filler'', rekavši kako je želio iskoristiti neke od koncepata iz te sezone u mangi. Najbolji primjer toga su utjelovljenja [[Shunsui Kyōraku|Kyōrakuovog]] [[Zanpakutō]]a, koja su kasnije potvrđena kao kanonska u posljednjoj velikoj narativnoj cjelini mange, kada Kyōraku aktivira svoj Bankai u borbi protiv Lillea Barroa. Također, mač Muramasa, čije je utjelovljenje bilo glavni negativac 13. sezone, u [[light novel]]u ''[[Bleach: Can't Fear Your Own World]]'' postao je dio kanona, iako nije potvrđeno da je priča iz 13. sezone u cijelosti točna. Kubo je također potvrdio da je njegov stil u mangi fiksiran tek nakon što je anime počeo s emitiranjem; priznao je da mu je stil varirao te da je tek u kasnijoj fazi jasno definiran, a kao jedan od primjera naveo je da više nije crtao kosu svojih likova iza njihovih ušiju. Nakon emitiranja 366. epizode u ožujku [[2012.]] godine, ''Bleach'' je službeno išao na pauzu neodređenog trajanja. Razlozi te pauze nikada nisu službeno objašnjeni, međutim mediji su s vremenom identificirali nekoliko razloga koji su se poklopili u tom trenutku i rezultirali onime za što se vjerovalo da je kraj animea.<ref name=":1">{{Cite web |last=Freeman |first=Nik |date=2015-11-06 |title=Whatever Happened to Bleach? |url=https://www.animenewsnetwork.com/feature/2015-11-06/whatever-happened-to-bleach/.95031 |url-status=live |access-date=2026-11-06 |website=[[Anime News Network]]}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Kemner |first=Louis |date=2024-06-16 |title=Why The Bleach Anime Took Such a Long Hiatus |url=https://www.cbr.com/bleach-anime-cancellation-hiatus-thousand-year-blood-war/ |url-status=live |access-date=2026-10-15 |website=[[CBR]]}}</ref> Naime, iako je prodaja kućnih izdanja animea bila dobra, priča je u trenutku završetka 16. sezone potpuno sustigla mangu. Istovremeno, popularnost mange opala je nakon Aizenovog pada, a Fullbringer ''hen'' je naišao na dosta kritika, kao i narativni tijek, pri čemu su fanovi kritizirali Kuboa da je žrtvovao dobru narativnu izgradnju nauštrb repetitivnih borbi i loše razrađenih likova.<ref name=":1" /> Kako je anime u tom trenutku trebao producirati još ''fillera'', koji su i ranije bili kritizirani od strane fanova, Pierrot se zbog neisplativosti produkcije odlučio potpuno stopirati anime. I dok je Kubo u međuvremenu završio mangu, posljednja narativna cjelina također je naišla na brojne kritike jer je djelovala zbrzano i nedovoljno razrađeno, a što je bila posljedica ozbiljnih zdravstvenih problema koji su mučili autora u to vrijeme; jedno je vrijeme bilo govora i o tome da manga naprosto završi u tom trenutku,<ref name=":2" /> ali Kubo i izdavači su se dogovorili da će Kubu dati rok od jedne godine da završi priču, a što je rezultiralo skraćenom verzijom posljednje narativne cjeline. [[Datoteka:Taguchi Tomohisa from "The Tunnel to Summer, the Exit of Goodbyes" at Red Carpet of the Tokyo International Film Festival 2022 (52461533160).jpg|mini|375x375piksel|[[Tomohisa Taguchi]] preuzeo je redateljsku palicu kada se ''Bleach'' vratio [[2022.]] godine.]] I dok se činilo da se ''Bleach'' više neće vratiti, u ožujku [[2020.]] godine, u sklopu ''Bleach 20th Anniversary Projecta'' objavljeno je kako će posljednji dio Kubove mange, Thousand-Year Blood War ''hen'', dobiti svoju anime adaptaciju, odnosno kako će anime doista adaptirati cijelu mangu nakon 20 godina pauze.<ref>{{Cite web||url=https://www.viz.com/blog/posts/bleach-anime-is-coming-back|title=BLEACH ANIME IS COMING BACK!|website=[[Viz Media]]|date=March 20, 2020|access-date=August 23, 2026|archive-date=October 31, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031232249/https://www.viz.com/blog/posts/bleach-anime-is-coming-back|url-status=live}}</ref> Prvi ''trailer'' i vizuali otkriveni su tijekom [[Jump Festa|Jump Feste]] u prosincu [[2021.]] godine, zajedno s tehničkom ekipom. [[Pierrot (studio)|Pierrot]] je potvrđen kao povratnički studio. [[Tomohisa Taguchi]] najavljen je kao novi redatelj, dok je potvrđeno da su se [[Masashi Kudō]] i [[Shirō Sagisu]] vratili kao dizajner likova, odnosno kompozitor.<ref>{{Cite web||last=Harding|first=Daryl|title=Bleach Thousand-Year Blood War TV Anime Trailer, Key Visual Released for October 2022 Start|url=https://www.crunchyroll.com/news/latest/2021/12/18/first-bleach-thousand-year-blood-war-arc-tv-anime-trailer-key-visual-released-for-october-2022-start|website=[[Crunchyroll]]|date=December 18, 2021|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 24, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260824030545/https://www.crunchyroll.com/news/latest/2021/12/18/first-bleach-thousand-year-blood-war-arc-tv-anime-trailer-key-visual-released-for-october-2022-start|url-status=live}}</ref> Tite Kubo je bio uključen kao glavni nadzornik produkcije.<ref>{{Cite web||url=https://bleach-anime.com/en/staffcast/|title=Staff & Cast|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823141021/https://bleach-anime.com/en/staffcast/|url-status=live}}</ref> [[Masaki Hiramatsu]], jedan od pisaca na animeu, kasnije je rekao da je rad na adaptaciji oblik "prevođenja", ističući razlike u ''pacingu'' između tjedne mange i jedne epizode animea.<ref name="HiramatsuInterview">{{Cite web|script-title=ja:シリーズ構成 平松正樹インタビュー|trans-title=Interview with Series Composition Writer Masaki Hiramatsu|url=https://bleach-anime.com/special/interview/06.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823234454/https://bleach-anime.com/special/interview/06.html|url-status=live}}</ref> Kubova uključenost u produkciju pokazala se tim važnijom jer su producenti potvrdili kako su s autorom raspravljali o promjenama i uključivanju materijala koji nije bio uvršten u mangi, pri čemu je Kubo dobio pravo da nadzire i ispravlja originalne scene, ali i da predlaže vlastite promjene. Hiramatsu je kao primjer toga naveo susret između Aizena i Yhwacha iz šeste epizode, koji je značajno proširen, a Kubo je osobno značajno preradio dijalog za tu scenu.<ref name="HiramatsuInterview"/> Kako je anime napredovao, količina novog sadržaja postala je sve veća. Produkcija je potvrdila da su originalne scene za drugi ''cour'' bile ideje animacijske ekipa te da su naknadno pokazanu autori, koji je ponekad vraćao crteže u stilu mange kako bi im pojasnio svoje ideje. Novi sadržaj uključivao je dodane dijaloge, nove dijelove priče koji su davali pozadinu događanjima u glavnoj radnji te scene koje nisu bile prisutne u mangi.<ref name="Part2Production">{{Cite web|script-title=シリーズ構成・平松正樹様×チーフ演出・村田光様×プロデューサー・富永禎彦様（studioぴえろ）インタビュー|trans-title=Interview with Masaki Hiramatsu, Hikaru Murata and Yoshihiko Tominaga|url=https://bleach-anime.com/special/interview02/18.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823144923/https://bleach-anime.com/special/interview02/18.html|url-status=live}}</ref> Sam Kubo je rekao da je jedna originalna borba iz drugog ''coura'' izvorno trebala biti u mangi, ali je izbačena, tako da je animatorima dostavio pet-šest stranica materijala za tu borbu.<ref>{{Cite web||title=Tite Kubo x Masakazu Morita Interview|url=https://www.viz.com/blog/posts/tite-kubo-x-masakazu-morita-interview|website=[[Viz Media]]|date=April 10, 2023|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823153336/https://www.viz.com/blog/posts/tite-kubo-x-masakazu-morita-interview|url-status=live}}</ref> Kako je produkcija napredovala, Kubo je sve više osobno dolazio u studio te je pomagao ili pojašnjavao glumcima određene aspekte njihovih likova ako je bilo potrebno.<ref name="Part2Production" /> U listopadu [[2024.]] godine [[Aniplex]] je objavio posebni video povodom 20. obljetnice anime, a koji je prikazao neke od ključnih scena iz originalnog anime, ali sada animiranih u stilu novog animea, s poboljšanom kvalitetom i animacijom.<ref>{{cite web|title=ja:アニメ「BLEACH」20周年記念PVを公開、ルキアらの視点で"黒崎一護の姿"を描く|url=https://natalie.mu/comic/news/594085|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=October 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241005235448/https://natalie.mu/comic/news/594085|archive-date=October 5, 2024|language=ja|date=October 5, 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Tai|first=Anita|title=Bleach Anime Gets 20th Anniversary Video With New Animation|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-10-05/bleach-anime-gets-20th-anniversary-video-with-new-animation/.216383|website=[[Anime News Network]]|access-date=October 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241005225147/https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-10-05/bleach-anime-gets-20th-anniversary-video-with-new-animation/.216383|archive-date=October 5, 2024|date=October 5, 2024|url-status=live}}</ref> Taguchi je za treći ''cour'' postao glavni redatelj, dok je [[Hikaru Murata]] preuzeo njegovu raniju funkciju, a animaciju je preuzeo filmski odjel, Pierrot Films. Taguchi je nadzirao cjelokupnu produkciju i scenarije, dok je Murata radio na pojedinačnim epizodama i vodio je sastanke s produkcijom.<ref>{{Cite web||script-title=ja:総監督・田口智久×監督・村田光インタビュー|trans-title=Interview with Chief Series Director Tomohisa Taguchi and Series Director Hikaru Murata|url=https://bleach-anime.com/special/interview03/29.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823212155/https://bleach-anime.com/special/interview03/29.html|url-status=live}}</ref> Taguchi je kasnije rekao da su se tijekom prva dva ''coura'' jako zbližili s Kubom, što im je olakšalo suradnju i omogućilo lakšu integraciju originalnog sadržaja. Murata je potvrdio da je treći ''cour'' imao više originalnog sadržaja nego prethodna dva, pri čemu je Kubo odobrio sav novi materijal i osmislio kako će ga povezati s mangom.<ref>{{Cite web||script-title=ja:『BLEACH』原作にないシーン増加へ 某作品に匹敵するクオリティ目指し制作「費用は嵩むしスケジュールは長期（笑）」|trans-title=Bleach to Increase Scenes Not in Original Manga; Production Aims for High Quality|url=https://www.oricon.co.jp/news/2352374/full/|website=[[Oricon|Oricon News]]|language=ja|date=November 1, 2024|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823200621/https://www.oricon.co.jp/news/2352374/full/|url-status=live}}</ref> Iste uloge zadržane su i za četvrti i posljednji ''cour'', koji je dodatno povećao broj originalnog materijala, toliko da su tijekom emitiranja gotovo cijele epizode bile originalne.<ref>{{Cite web||web|url=https://bleach-anime.com/en/staffcast/|title=Staff & Cast|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823141021/https://bleach-anime.com/en/staffcast/|url-status=live}}</ref> Nakon emitiranja osme epizode četvrtog ''coura'', produkcija je objavila kako će anime ići na jednomjesečnu pauzu jer je animatorima potrebno više vremena da kvalitetno animiraju posljednje dvije epizode, koje su na kraju emitirane krajem listopada [[2026.]] godine.<ref name="49-50">{{Cite web|last=Loo|first=Egan|date=September 12, 2026|title=Bleach: Thousand-Year Blood War – The Calamity Anime Episodes 49, 50 Delayed to October 19, 26|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-09-12/bleach-thousand-year-blood-war-the-calamity-anime-episodes-49-50-delayed-to-october-19-26/.241707|website=[[Anime News Network]]|access-date=September 12, 2026|quote=Monday, October 19 and Monday, October 26, respectively, at 24:00 (effectively, midnight the next day)}}</ref> == Epizode == {{main|Lista epizoda animea Bleach}} {| class="wikitable" width="35%" |- ! colspan="4" rowspan="2" width=3% |Sezona ! rowspan="2" width=5% |Epizoda ! colspan="2" |Originalno emitiranje |- ! width=20% |Početak sezone ! width=20% |Kraj sezone |- |bgcolor="#4E5A66"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 1)|1]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#5DADEC"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 2)|2]] |{{center|21}} |{{nowrap|{{center|[[1. ožujka]] [[2005.]]}}}} |{{center|[[19. srpnja]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#FFBF00"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 3)|3]] |{{center|22}} |{{nowrap|{{center|[[26. srpnja]] [[2005.]]}}}} |{{center|[[10. siječnja]] [[2006.]]}} |- |bgcolor="#ED872D"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 4)|4]] |{{center|28}} |{{nowrap|{{center|[[17. siječnja]] [[2006.]]}}}} |{{center|[[1. kolovoza]] [[2006.]]}} |- |bgcolor="#F66D58"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 5)|5]] |{{center|18}} |{{nowrap|{{center|[[8. kolovoza]] [[2006.]]}}}} |{{center|[[4. siječnja]] [[2007.]]}} |- |bgcolor="#00A987"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 6)|6]] |{{center|22}} |{{nowrap|{{center|[[10. siječnja]] [[2007.]]}}}} |{{center|[[27. lipnja]] [[2007.]]}} |- |bgcolor="#395F53"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 7)|7]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[4. srpnja]] [[2007.]]}}}} |{{center|[[5. prosinca]] [[2007.]]}} |- |bgcolor="#89CFF0"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 8)|8]] |{{center|16}} |{{nowrap|{{center|[[12. prosinca]] [[2007.]]}}}} |{{center|[[16. travnja]] [[2008.]]}} |- |bgcolor="#4B5F2A"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 9)|9]] |{{center|22}} |{{nowrap|{{center|[[23. travnja]] [[2008.]]}}}} |{{center|[[7. listopada]] [[2008.]]}} |- |bgcolor="#30BFBF"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 10)|10]] |{{center|16}} |{{nowrap|{{center|[[14. listopada]] [[2008.]]}}}} |{{center|[[3. veljače]] [[2009.]]}} |- |bgcolor="#BDB76B"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 11)|11]] |{{center|7}} |{{nowrap|{{center|[[10. veljače]] [[2009.]]}}}} |{{center|[[24. ožujka]] [[2009.]]}} |- |bgcolor="#C3A78B"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 12)|12]] |{{center|17}} |{{nowrap|{{center|[[31. ožujka]] [[2009.]]}}}} |{{center|[[21. srpnja]] [[2009.]]}} |- |bgcolor="#ECEBBD"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 13)|13]] |{{center|36}} |{{nowrap|{{center|[[28. srpnja]] [[2009.]]}}}} |{{center|[[6. travnja]] [[2010.]]}} |- |bgcolor="#701C1C"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 14)|14]] |{{center|51}} |{{nowrap|{{center|[[13. travnja]] [[2010.]]}}}} |{{center|[[5. travnja]] [[2011.]]}} |- |bgcolor="#14663D"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 15)|15]] |{{center|26}} |{{nowrap|{{center|[[12. travnja]] [[2011.]]}}}} |{{center|[[4. listopada]] [[2011.]]}} |- |bgcolor="#18453B"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 16)|16]] |{{center|24}} |{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2011.]]}}}} |{{center|[[27. ožujka]] [[2012.]]}} |- |rowspan="4" bgcolor="#a51b19"| !rowspan="4" | [[Bleach (sezona 17)|17]] |bgcolor="#C82321"| !1 |{{center|13}} |{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2022.]]}}}} |{{center|[[27. prosinca]] [[2022.]]}} |- |bgcolor="#1335A9"| !2 |{{center|13}} |{{nowrap|{{center|[[8. srpnja]] [[2023.]]}}}} |{{center|[[30. rujna]] [[2023.]]}} |- |bgcolor="#000000"| !3 |{{center|14}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2024.]]}}}} |{{center|[[28. prosinca]] [[2024.]]}} |- |bgcolor="#F6832E"| !4 |{{center|10}} |{{nowrap|{{center|[[25. srpnja]] [[2026.]]}}}} |{{center|[[27. listopada]] [[2026.]]}} |- |} == Muzika == {{main|Lista soundtrackova animea Bleach}} === Soundtrack === Cjelokupni [[soundtrack]] za anime seriju ''Bleach'' komponirao je [[Shirō Sagisu]], koji je radio na glazbi i za originalnu seriju i za povratak. Službeni [[soundtrack]] za originalnu seriju izdan je u četiri dijela (''[[Bleach Original Soundtrack]]'' 1–4),<ref>{{cite web|url=http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7253|title=TV Animation BLEACH Original Soundtrack 1 日本語タイトル: TV Animation BLEACH Original Soundtrack 1/ アニメサントラ|publisher=CD Japan|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104115857/http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7253|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7364|title=TV Animation BLEACH Original Soundtrack 2 日本語タイトル: TV Animation BLEACH Original Soundtrack 2/ アニメサントラ|publisher=CD Japan|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104115854/http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7364|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7590|title=TV Animation Bleach Original Soundtrack 3 日本語タイトル: TV Animation BLEACH Original Soundtrack 3/ アニメサントラ|publisher=CD Japan|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104115921/http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7590|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.yesasia.com/us/tv-animation-bleach-original-soundtrack-4-japan-version/1021441600-0-0-0-en/info.html|title=TV Animation Bleach Original Soundtrack 4 (Japan Version) Japan Animation Soundtrack|publisher=YesAsia|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104214646/http://www.yesasia.com/us/tv-animation-bleach-original-soundtrack-4-japan-version/1021441600-0-0-0-en/info.html|url-status=live}}</ref> dok je službeni soundtrack za nove epizode objavljen u dva dijela (''[[Bleach: The Blood Warfare Soundtrack]]'' Vol. 1–2).<ref>{{cite web|language=ja|publisher=[[Oricon]]|title=TV Animation BLEACH THE BLOOD WARFARE Original Soundtrack Ⅰ|access-date=October 21, 2024|url=https://www.oricon.co.jp/prof/183/products/1485476/1/}}</ref><ref>{{cite web|language=ja|publisher=[[Oricon]]|title=TV Animation BLEACH THE BLOOD WARFARE Original Soundtrack ⅠⅠ|access-date=December 24, 2024|url=https://www.oricon.co.jp/prof/183/products/1523554/1/}}</ref> Izvorni soundtrackovi dobili su i posebno ''box set'' izdanje povodom pete obljetnice [[2009.]], koje je sadržavalo 21 dotad neobjavljenu kompoziciju.<ref>{{cite web|url=http://www.yesasia.com/us/tv-animation-bleach-5th-anniversary-box-dvd-first-press-limited-edition/1014538080-0-0-0-en/info.html|title=TV Animation Bleach 5th Anniversary Box (DVD) (First Press Limited Edition) (Japan Version)|publisher=YesAsia|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104214718/http://www.yesasia.com/us/tv-animation-bleach-5th-anniversary-box-dvd-first-press-limited-edition/1014538080-0-0-0-en/info.html|url-status=live}}</ref> U prosincu [[2022.]] godine Sagisu je izdao i posebni album ''[[SHIRO'S SONGBOOK BLEACH Bankai!]]'' koji nije bio službeni [[soundtrack]] album za anime, već solo izdanje povezano s ''Bleachom'', s tim da su kompozicije s ovog albuma svejedno korištene u 17. sezoni animea. Osim ovih glavnih soundtrackova, izdana je i serija dodatnih glazbenih kompilacija. Među njima je i serijal ''[[Bleach Beat Collection]]'', koji je sadržavao snimke japanskih glasovnih glumaca koje daju dodatni uvid u njihove likove, ali i same glumce. Prvi CD pojavio se [[2005.]] godine, a ukupno je izdan 21 CD kroz četiri sabrane kolekcije znane kao ''Sessions''.<ref>{{cite web|url=http://www.sonymusic.co.jp/Music/Arch/SV/BLEACH/m_disco.html|title=BLEACH: ディスコグラフィ|publisher=[[Sony Music]]|language=ja|access-date=January 1, 2009|archive-date=March 6, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090306204620/http://www.sonymusic.co.jp/Music/Arch/SV/BLEACH/m_disco.html|url-status=live}}</ref> U sklopu ove serije izdane su i dvije posebne kompilacije, svaka s po 24 kompozicije na 2 diska, koje sadrže izbor kompozicija iz serijala ''[[Bleach Beat Collection]]'', a izdane su pod naslovom ''[[Bleach Beat Collection: The Best]]''.<ref>{{cite web|title=BLEACH BEAT COLLECTION THE BEST 1|url=https://www.aniplex.co.jp/lineup/bleach/products/detail/?id=935|publisher=[[Aniplex]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918131650/https://www.aniplex.co.jp/lineup/bleach/products/detail/?id=935|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=BLEACH BEAT COLLECTION THE BEST 2|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7617|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132042/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7617|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}</ref> Tu je još i ''[[Bleach Breathless Collection]]'', serijal od šest diskova fokusiranih na individualne likove, a odrabani likovi bili su Ichigo, Rukia, Renji, Hitsugaya, Hisagi i Byakuya.<ref>{{multiref2|1={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:01 黒崎一護 with 斬月|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7653|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132420/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7653|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|2={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:02 朽木ルキア with 袖白雪|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7657|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132624/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7657|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|3={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:03 阿散井恋次 with 蛇尾丸|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7660|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132552/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7660|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|4={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:04 日番谷冬獅郎 with 氷輪丸|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7666|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132638/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7666|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|5={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:05 檜佐木修兵 with 風死|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7674|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132643/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7674|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|6={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:06 朽木白哉 with 千本桜 and 村正|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7675|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132525/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7675|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}}}</ref> Tu je još i posebni serijal ''Radio DJCD Bleach "B" Station'', koji se sastoji od pet ''sessionsa'' – prve dvije sadržavale su šest CD-ova svaka, dok su ostale sadržavale pet CD-ova – koji su izdavani od [[2005.]] do [[2011.]] godine.<ref>{{multiref2|1={{cite web|title=RADIO DJCD［BLEACH "B" STATION］Vol.1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007298|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134436/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007298|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|2={{cite web|title=RADIO DJCD［BLEACH "B" STATION］Vol.6|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007388|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134534/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007388|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|3={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH "B" STATION] Second Season 1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007441|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134533/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007441|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|4={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH "B" STATION] Second Season 6|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007531|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134606/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007531|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|5={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH "B" STATION] Third Season Vol.1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007545|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134707/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007545|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|6={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH "B" STATION] Third Season Vol.5|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007649|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134620/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007649|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|7={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH"B"STATION] Fourth Season Vol.1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007667|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134724/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007667|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|8={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH"B"STATION] Fourth Season Vol.5|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007739|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134734/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007739|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|9={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH"B"STATION] Fifth Season Vol.1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007741|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134807/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007741|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|10={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH"B"STATION] Fifth Season Vol.5|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007745|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134811/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007745|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}}}</ref> Pet posebnih kompilacija s OP i ED pjesmama izdano je u sklopu serije CD-ova naslovljene ''[[Bleach: The Best]]'', s tim da ta izdanja pokrivaju samo originalni anime, a ne OP i ED pjesme iz 17. sezone. Godine [[2010.]] izdan je i posebni [[konceptualni album]] ''[[BuriCon～BLEACH CONCEPT COVERS～]]''. === OP i ED pjesme === Kroz godine emitiranja, ukupno su 54 pjesme bile korištene kao OP i ED pjesme za ''Bleach''; ukupno je bilo 19 OP pjesama i 35 ED pjesma (34 "redovne" i jedna posebna). Izvođači su uglavnom bili različiti, s tim da su [[Aqua Timez]] (3), [[YUI (pjevačica)|YUI]] (2), [[RSP (bend)|RSP]] (2), [[SunSet Swish]] (2) i [[Tatsuya Kitani]] (2) doprinijeli s više od jedne pjesme. Uz ove, u sklopu 17. sezone objavljeni su i posebni AMV-ovi (Anime Music Video) s dodatnim pjesmama koje nisu bile korištene u animeu, ali su služile kao popratni materijal za te kompilacijske uratke. Svaki ''cour'' 17. sezone dobio je po jednu, a autori su bili [[Tatsuya Kitani]], [[SennaRin]] i [[Aqua Timez]]. ==== Popis OP i ED pjesama za anime ''Bleach'' ==== <!-- {| class="wikitable" style="font-size:95%;" width="100%" |- ! colspan="4" | OP pjesme ! width="1" rowspan="34" | ! colspan="4" | ED pjesme ! width="1" rowspan="34" | ! colspan="4" | AMV pjesme |- !{{Abbr|Br.|Redni broj prilikom prikazivanja}} !Pjesma !Izvođač !Epizode !{{Abbr|Br.|Redni broj prilikom prikazivanja}} !Pjesma !Izvođač !Epizode !{{Abbr|Br.|Redni broj prilikom prikazivanja}} !Pjesma !Izvođač !''Cour'' |- ! rowspan="2"| 1. | rowspan="2"| "[[*~Asterisk~]]" | rowspan="2"| [[ORANGE RANGE]] | rowspan="2"| {{center|1–25}} ! 1. | "[[Life is Like a Boat]]" | [[Rie Fu]] | {{center|1–13}} | colspan="4" rowspan="30" {{N/A}} |- ! 2. | "[[Thank You!! (pjesma, Home Made Kazoku)|Thank You!!]]" | [[Home Made Kazoku]] | {{center|14–25}} |} --> == Emitiranje i distribucija == == Ostali mediji == == Kritike == == Bilješke == {{notelist}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{Official website|https://bleach-anime.com/|Official website}} {{ja}} * {{Official website|https://pierrot.jp/title/bleach/|Official website at Pierrot}} {{ja}} * {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200301111859/https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/index2.html|date=March 1, 2020|title=Official website at TV Tokyo}} {{ja}} ** {{Official website|https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/|''Thousand-Year Blood War'' official website at TV Tokyo}} {{ja}} * {{Official website|https://www.aniplex.co.jp/bleach/|Official website at Aniplex}} {{ja}} * {{Official website|https://bleach.viz.com/|Official website at Viz Media}} {{Bleach}} {{Authority control}} [[Kategorija:Bleach]] [[Kategorija:Anime serije]] [[Kategorija:TV serije započete 2004.]] p3b8qtlf4vjoy7pj2l6zf44uz1mrpgx 42711337 42711324 2026-10-16T21:25:41Z Edgar Allan Poe 29250 /* Epizode */ 42711337 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Infookvir animanga/Header |ime = BLEACH |slika = [[Datoteka:Bleach_Anime.jpg|250px]] |opis_slike = Promotivni poster [[anime]] serije s glavnim likovima iz prve sezone |izvorno_ime = ''Burīchi'' |izvorno_pismo = ブリーチ |žanr = [[Pustolovni film|pustolovni]],<ref name="VizOfficial"/> [[Nadnaravna fikcija|nadnaravno]]<ref name="VizOfficial">{{cite web|url=https://www.viz.com/bleach|title=The Official Website for Bleach|publisher=[[Viz Media]]|access-date=October 24, 2017|archive-date=June 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190614214009/https://www.viz.com/bleach|url-status=live}}</ref> }} {{Infookvir animanga/Anime |Tv-film = |naslov = |redatelj = [[Noriyuki Abe]] |producent = {{nowrap|{{ubl|[[Ken Hagino]]|[[Noriko Kobayashi]] {{small|(#1–86, 226–328)}}|[[Yutaka Sugiyama]] {{small|(#1–25, 355–366)}}|[[Yukio Yoshimura]] {{small|(#26–133)}}|[[Shunji Aoki]] {{small|(#87–225)}}|[[Aya Mizobuchi]] {{small|(#134–157)}}|[[Mai Nagai]] {{small|(#158–354)}}|[[Hatsuo Nara]] {{small|(#343–366)}}}}}} |scenarist = {{ubl|[[Masashi Sogo]] {{small|(#1–229, 266–316)}}|[[Tsuyoshi Kida]] {{small|(#230–265)}}|[[Kento Shimoyama]] {{small|(#317–366)}}}} |skladatelj = [[Shirō Sagisu]] |studio = [[Pierrot (studio)|Pierrot]] |licenca = |mreža = {{flagicon|JAP}} [[TV Tokyo]] |mreža_hrv = |ostale_mreže = |početak_emitiranja = [[5. listopada]] [[2004.]] |kraj_emitiranja = [[27. ožujka]] [[2012.]] |epizode = 366 ([[Lista epizoda animea Bleach|epizode]]) |trajanje = 24 minute |emitiranje = }} {{Infookvir animanga/Anime |Tv-film = |naslov = Bleach: Thousand-Year Blood War |redatelj = {{ubl|[[Tomohisa Taguchi]]|[[Mitsutoshi Satou]]|[[Hikaru Murata]]}} |producent = {{ubl|[[Makoto Hijikata]]|[[Tasuku Honda]]|[[Genki Negishi]]|[[Yoshihiro Tominaga]]}} |scenarist = {{ubl|[[Tomohisa Taguchi]]|[[Masaki Hiramatsu]]}} |skladatelj = [[Shirō Sagisu]] |studio = [[Pierrot (studio)|Pierrot]] |licenca = |mreža = {{flagicon|JAP}} [[TV Tokyo]] |mreža_hrv = |ostale_mreže = |početak_emitiranja = [[11. listopada]] [[2022.]] |kraj_emitiranja = [[27. listopada]] [[2026.]] |epizode = 50 ([[Lista epizoda animea Bleach|epizode]]) |trajanje = 24 minute |emitiranje = }} {{Infookvir animanga/Ostalo |naslov = Anime filmovi |sadržaj = * ''[[Bleach: Memories of Nobody]]'' (2006) * {{nowrap|''[[Bleach: The DiamondDust Rebellion]]'' (2007)}} * ''[[Bleach: Fade to Black]]'' (2008) * ''[[Bleach: Hell Verse]]'' (2010) }} {{Infookvir animanga/Footer}} '''''BLEACH''''' ([[japanski]]: ブリーチ, ''Burīchi'') [[japan]]ska je [[anime]] serija nastala prema [[Bleach (manga)|istoimenoj mangi]] [[Tite Kubo|Titea Kuba]]. Serija je premijerno prikazana [[5. listopada]] [[2004.]] godine te je neprekinuto emitirana sve do [[27. ožujka]] [[2012.]] godine kada je, bez da je adaptirala cijelu mangu, iznenada ukinuta nakon 366 epizoda, što je rijetkost u svijetu [[anime]]a, pogotovo s obzirom na činjenicu da je [[manga]] bila izrazito popularna. Ipak, nakon deset godina, službeno je potvrđeno kako će manga biti adaptirana do kraja te je nastavak, naslovljen ''Bleach: Thousand-Year Blood War'', započeo s emitiranjem [[11. listopada]] [[2022.]], a zaključen je [[27. listopad|27. listopada]] [[2026.]] godine nakon 50 epizoda. Tako je cjelokupni anime na kraju imao 416 epizoda. Serijal je producirao [[Pierrot (studio)|Studio Pierrot]], a prvi je dio režirao [[Noriyuki Abe]], dok je [[Tomohisa Taguchi]] preuzeo režijsku palicu drugog dijela. Glazbu je komponirao [[Shirō Sagisu]]. Kao i manga, radnja animea prati srednjoškolca [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]] koji, nakon susreta s [[Rukia Kuchiki|Rukijom Kuchiki]], postaje [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] i zajedno sa svojim prijateljima spašava svijet od različitih protivnika. No, osim što je više-manje vjerno adaptirala originalnu mangu, anime serija sadržavala je i značajnu količinu originalnog sadržaja, uključujući cijele narativne cjeline i likove, koji nije bio u originalnoj mangi. Anime serija prikazivana je cijelom nizu zemalja te je, uz ''[[Naruto (anime)|Naruto]]'' i ''[[One Piece (anime)|One Piece]]'', jedna od "Velike trojke" anime serija s početka [[21. vijek|XXI. vijeka]]. Danas se smatra da je ''BLEACH'' jedna od najpopularnijih anime serija u historiji. == Sinopsis == === Agent of the Shinigami ''hen'' === [[File:Ep1IchigoTakesPower.webp|thumb|320px|left|[[Rukia Kuchiki]] sprema se dati [[Ichigo Kurosaki|Ichigu Kurosakiju]] moći [[Shinigami (Bleach)|Shinigamija]] kako bi mogao obraniti sebe i svoju obitelj od napada [[Hollow]]a po imenu [[Fishbone D]].]] Radnja animea započinje u [[Karakura|Karakuri]], fiktivnom [[japan]]skom gradiću u kojem živi [[Ichigo Kurosaki]], srednjoškolac koji živi s ocem [[Isshin Kurosaki|Isshinom]], liječnikom koji u obiteljskoj kući ima malu kliniku, te sestrama blizankama, [[Karin Kurosaki|Karin]] i [[Yuzu Kurosaki|Yuzu]]. Njihova majka, [[Masaki Kurosaki|Masaki]], poginula je nedugo nakon rođenja blizanki dok je bila u šetnji s Ichigom. Ichigo Kurosaki naizgled je obični srednjoškolac, ali ima sposobnost komunikacije s duhovima, što ga čini posebnim. Jedne večeri, u njegovoj se sobi pojavi mlada djevojka odjevena u crni [[kimono]] po imenu [[Rukia Kuchiki]], koja mu se predstavlja kao [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|死神|しにがみ}}, ''Shinigami''; dosl. "Bog smrti") i objašnjava kako je ona zadužena za zaštitu stanovnika Karakure od zlih [[Hollow]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|虚|ホロウ}}, ''Horō''; dosl. "Šupljina") kao i za slanje zaostalih duša u njezin dom, [[Soul Society]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|尸魂界|ソウル・ソサエティ}}, ''Souru Sosaeti''; dosl. "Zajednica duša"), gdje sve pročišćene duše idu poslije smrti. Ichigo joj nije sklon povjerovati, ali njihov razgovor prekida dolazak opasnog, snažnog Hollowa koji, prema Rukijinom tumačenju, cilja upravo Ichigovu obitelj, odnosno, kako se uskoro ispostavi, Ichiga. Nakon što Rukia ne uspije ubiti Hollowa, ponudi Ichigu da mu preda dio svojih moći kako bi se on mogao boriti, na što on pristane, ali dogodi se čudo i Ichigo pokupi sve Rukijine moći, s kojima postaje Shinigami i uspijeva pobijediti Hollowa. Kako Rukia nije u mogućnosti vratiti se kući dok joj se ne vrate moći, odlazi do trgovine koju vodi [[Kisuke Urahara]], misteriozni trgovac mješovitom robom za Shinigamije, ali i ljude, koji joj nabavlja [[Gigai]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|義骸|ぎがい}}, ''Gigai''; dosl. "Lažno tijelo"), lažno tijeli pomoću kojeg može normalno živjeti u Svijetu živih, ali u kojem ne može koristiti svoje moći. S druge strane, Ichigo je primoran mijenjati ju kao zamijenski Shinigami u Karakuri, što on isprva odbija, ali kada shvati kako time može pomoći ljudima, prihvaća svoju novu funkciju. Rukia ubrzo dolazi u Ichigov razred i upoznaje njegove prijatelje, među kojima su [[Orihime Inoue]] i "[[Yasutora Sado|Chad]]", ali i [[Quincy (Bleach)|Quincy]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|滅却師|クインシー}}, ''Kuinshī''; dosl. "Redovnik uništenja") [[Uryū Ishida]], koji se kasnije predstavlja kao Ichigov rival jer su, prema njegovom tumačenju, Quincyji i Shinigamiji prirodni neprijatelji. Naravno, Ichigovo djelovanje privuče pozornost Soul Societyja, gdje se Rukia nije javila dugo, tako da u Karakuru dolaze [[Byakuya Kuchiki]] i [[Renji Abarai]] kako bi odveli Rukiju natrag kući te joj sudili za teški zločin zbog davanja svojih moći smrtniku. Ichigo to pokuša spriječiti, ali unatoč svim svojim vještinama, Byakuya je previše snažan za njega i ostavlja ga u teškom stanju, nakon čega ga spašava Urahara. U međuvremenu su i Orihime i Chad aktivirali svoje moći i nakon što je Ichigo odlučio trenirati s Uraharom kako bi reaktivirao svoje prirodne moći, njih troje i Ishida odluče otići u Soul Society kako bi spasili Rukiju, koju čega pogubljenje. Uz pratnju mačke koja govori po imenu [[Yoruichi Shihōin|gospodin Yoruichi]], njih se četvoro upute u Soul Society, gdje njihova prisutnost aktivira alarm i oni su odmah identificirani kao neprijatelji. === Soul Society ''hen'' === Međutim, istovremeno dok se Ichigo i njegovi prijatelji pokušavaju probiti u [[Seireitei]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|瀞霊廷|せいれいてい}}, ''Seireitei''; dosl. "Dvor čistih duša"), unutar zidina istoga odvija se drama jer je Kapetan ([[japanski]]: {{Ruby-ja|隊長|たいちょう}}, ''Taichō''; dosl. "Zapovjednik jedinice") Pete divizije, [[Sōsuke Aizen]], ubijen. Dio Kapetana iz organizacije [[Gotei 13]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|護廷十三隊|ごていじゅうさんたい}}, ''Goteijūsantai''; dosl. "Trinaest carskih zaštitnika") smatra kako su Ichigo i njegovi saveznici krivi, dok drugi sumnjaju kako je ubojica netko od njih. I dok Ichigova grupa uspije prodrijeri u Seireitei, atmosfera među kapetanima sve je napetija. Kada uspiju prodrijeti kroz barijeru, Ichigo i njegovi prijatelji se razdvoje i svatko od njih suočava se s vlastitim protivnicima, kulminacija čega su borbe Ishide i [[Mayuri Kurotsuchi|Mayurija Kurotsuchija]], Kapetana Dvanaeste divizije, Chada i [[Shunsui Kyōraku|Shunsuija Kyōrakua]], Kapetana Osme divizije, i Ichiga i [[Kenpachi Zaraki|Kenpachija Zarakija]], Kapetana Jedanaeste divizije. Ishida i Ichigo su uspješni, dok Chad gubi svoju borbu, ali ne i život. Nakon svoje pobjede, Ichigo nastavlja put prema Rukiji, ali ga ponovo zaustavlja Byakuya; Yoruichi, za koju se ubrzo ispostavi da je žena i bivša Kapetanica Druge divizije koja ima sposobnost pretvoriti se u mačku, spasi Ichiga i uskoro ga nauči [[Bankai]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|卍解|ばんかい}}, ''Bankai''; dosl. "Finalno oslobađanje") kako bi mogao biti ravnopravan s Byakuyom. {{multiple image <!-- Layout parameters --> | align = left | direction = vertical | background color = | total_width = 350px | caption_align = | image1 = Ep34AizenFakesDeath.webp | alt1 = | link1 = | thumbtime1 = | caption1 = | image2 = 278Aizen2C and Tosen are freed.webp | alt2 = | link2 = | caption2 = | footer = Kapetan [[Sōsuke Aizen]] prvo je lažirao svoju smrti (gore), a onda je zajedno sa svojim saveznicima [[Gin Ichimaru|Ginom Ichimaruom]] i [[Kaname Tōsen|Kanameom Tōsenom]] pobjegao u [[Hueco Mundo]], gdje je organizirao vojsku [[Arrancar]]a i sukobio sa sa svojim bivšim saveznicima (dolje). }} Ichigo uspijeva stići na vrijeme i spasiti Rukiju, međutim uskoro se otkrije kako su sva događanja u Seireiteiju dio izdajničkog plana bivšeg Kapetana Aizena, koji je zapravo živ. Aizen je lažirao svoju smrt uz pomoć svojih saveznika, [[Gin Ichimaru|Gina Ichimarua]] i [[Kaname Tōsen|Kanamea Tōsena]], s kojima - nakon što iz Rukijinog Gigaija izvuče [[Hōgyoku]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|崩玉|ほうぎょく}}, ''Hōgyoku''; dosl. "Raspadajuća kugla") - odlazi u [[Hueco Mundo]] i najavljuje skori rat protiv svojih bivših saveznika. === Arrancar ''hen'' === Dok se Gotei 13 pripremaju na sukob, Aizen je u Hueco Mundu formirao vojsku moćnih Hollowa, [[Arrancar]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|破面|アランカル}}, ''Arankaru''; dosl. "Puknuta maska", prev. "otkinuti"), koje je nazvao Espade i rangirao ih po brojevima (1 do 10) temeljem njihove snage. Dvojica Espada, [[Yammy Llargo]] i [[Ulquiorra Cifer]], dolaze u Svijet živih kako bi testirali Ichigove moći, a nedugo zatim, Ulquiorra dolazi u Svijet živih i prisiljava Orihime, koja ima jako neobične moći, da dođe k Aizenu. Otkrivši što se dogodilo, Ichigo se ogluši o naredbe Soul Societyja te s Ishidom i Chadom odlazi u Hueco Mundo uz Uraharinu pomoć, kako bi spasili Orihime; na putu im se pridružuju Rukia i Renji. Po dolasku u Hueco Mundo upoznaju grupicu neobičnih i ekstenctričnih Hollowa koju čine [[Nelliel Tu Odelschwanck]], [[Dondochakka Birstanne]], [[Pesche Guatiche]] i [[Bawabawa]], koji im odluče praviti društvo i - koliko mogu - pomoći u njihovom nastojanju. Ichigo i ostali prolaze kroz Hueco mundo, pri čemu se bore s brojnim Hollowima, bivšim Espadama i aktualnim Espadama. U jednom trenutku u Hueco Mundo dolaze kapetani [[Byakuya Kuchiki]], [[Kenpachi Zaraki]], [[Mayuri Kurotsuchi]] i [[Retsu Unohana]], koji pomažu Ichigu dok ovaj odlazi na konačni okršaj s Ulquiorrom kako bi oslobodio Orihime. Tokom borbe, Ichigo bude ubijen te se pretvori u Hollowa, u kojem stanju uspijeva ubiti Ulquiorru. Nakon toga se uspijeva vratiti u normalno stanje. Kapetani ga tada informiraju o stanju u Svijetu živih. Naime, Aizenov je plan u tom trenutku postao jasan - planirao je iskoristiti Karakuru i sve ljude u njoj kako bi si omogućio put u do palače u kojoj obitava [[Soul King]], tamo ga ubio i postao novi vladar. Kako bi ga spriječio, Gotei 13 su uz Uraharinu pomoć napravili repliku Karakure na mjestu originalnog grada, koji su, zajedno sa stanovnicima, premjestili u Soul Society. Kada je Aizen s preostalim Espadama došao u Karakuru, shvatio je da se radi o lažnom gradu. Tamo su ga čekali ostali kapetani i počela je žestoka borba za spas Karakure. Ichigu su u međuvremenu objasnili da je on jedini koji može zaustaviti Aizena jer jedini nije bio izložen njegovoj hipnozi, tako da su se Ichigo i Unohana uputili u lažnu Karakuru nakon što je Ichigo spasio Orihime. Kapetani su uz pomoć [[Visoredi|Visoreda]], skupine bivših kapetana i njihovih pomoćnika ([[japanski]]: {{Ruby-ja|副隊長|ふくたいちょう}}, ''fukutaichō''; dosl. "pomoćni zapovjednik jedinice") koji su prije 110 godina protjerani iz Soul Societyja jer ih je Aizen pretvorio u hibride između Shinigamija i Hollowa pa su time dobili nove moći, koji su se svrstali na stranu Soul Societyja u ovoj borbi, uspjeli poraziti tri preostale Espade, kao i Tōsena, ali ne i Aizena i Gina, koji su nekako uspjeli otključati put u Soul Society i krenuti prema pravoj Karakuri. Ichigo je tokom ove borbe saznao da mu je otac zapravo bivši kapetan 10. Divizije, [[Isshin Kurosaki|Isshin Shiba]], jer se potonji borio protiv Aizena zajedno s Uraharom i Yoruichi. Isshin je pomogao sinu i naučio ga ultimativnu tehniku s kojom će moći poraziti Aizena, ali će ostati bez svih svojih moći, na što je Ichigo pristao. Nakon što je Gin izdao Aizena i pokušao ga ubiti, Aizen je ubio Gina i sukobio se s Ichigom, koji je aktivirao svoju tehniku i uspio svladati Aizena, koji je ubrzo onesposobljen i zatvoren zahvaljujući Uraharinoj pomoći. Ipak, Ichigo je nedugo zatim izgubio svoje moći. === Fullbringer ''hen'' === [[File:Ep346XcutionMembers.webp|350px|thumb|[[Fullbringer]]i iz skupine Xcution pomogli su Ichigu da vrati svoje moći, ali njihov vođa, [[Kūgo Ginjō]], imao je skriveni plan koji je stajao iza te pomoći.]] Ichigo se teško nosio s povratkom u normalu, pogotovo jer nitko od njegovih drugih prijatelja nije izgubio svoje moći u tom trenutku. Istovremeno, nepoznati muškarac s mačem počeo je napadati Ichigove prijatelje. Ichigu je tada prišao [[Kūgo Ginjō]] te mu objasnio da je on [[Fullbring]]er ([[japanski]]: {{Ruby-ja|完現術者|フルブリンガー}}, ''Furuburingā''; dosl. "Umjetnik potpune manifestacije"), čovjek s moćima koje potječu od Hollowa, te kako mu može pomoći da povrati svoje moći. Istovremeno mu je otkrio kako je nepoznati napadač [[Shūkurō Tsukishima]], njegov bivši prijatelj i saveznik koji je postao zločinac. Nakon intenzivnog treninga, Ichigo uspijeva povratiti dio svojih moći, ali mu pred sam kraj Ishida otkriva kako Tsukishima možda jest napao sve ostale Ichigove prijatelje, ali kako je njega napao stvarni zlikovac - Kūgo Ginjō. Ginjō tada otkriva da je i on, kao i Ichigo, bivši zamjenski Shinigami te kako se želi osvetiti Soul Societyju zbog načina na koji su ga odbacili. Prije borbe, Ichigo uz pomoć Rukije, Urahare, svog oca i skupine kapetana i pomoćnika iz Gotei 13 vraća svoje pune moći i kreće u borbu s Ginjōm dok se ostali Shinigamiji lako obraćunaju s ostalim Fullbringerima. Ichigo je na kraju prisiljen ubiti Ginjōa, ali kaže da vjeruje Soul Societyju i da ostaje njihov saveznik, unatoč novootkrivenim činjenicama. === Thousand-Year Blood War ''hen'' === Nedugo zatim, skupina nepoznatih osoba napada Hueco Mundo, Ichiga i Soul Society, pri ćemu pogiba [[Chōjirō Sasakibe]], pomoćnik glavnog kapetana [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto|Yamamota]]. Nepoznati protivnici objavljuju rat Soul Societyju i ubrzo se otkriva kako su to preostali Quincyji koje predvodi [[Yhwach]]; Yhwach je 1,000 godina ranije pokušao napraviti istu stvari, ali ga je Yamamoto porazio zajedno s originalnim kapetanima netom formiranog Gotei 13, mada ga nisu uspjeli trajno ubiti. Tada je rečeno kako će se Yhwach ponovo probuti za 1,000 godina i započeti svoj pohod. Ichigo i njegovi prijatelji (osim Ishide) odlaze u Hueco Mundo kako bi pomogli Hollowima, što Yhwach iskoristi i vrši invaziju na Soul Society ranije nego najavljeno, pri čemu uspijeva ubiti Yamamota. Ichigov dolazak spriječio je potpuno uništenje Soul Societyja, jer je Ichigo dovoljno dugo zadržao Yhwacha da je potonjem ponestalo vremena i morao se povući u [[Wandenreich]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|見えざる帝国|ヴァンデンライヒ}}, ''Vandenraihi''; dosl. "Nevidljivo cartvo", prev. "Zidinama opasano carstvo"). Ichigo je tokom te borbe izgubio svoj mač tako da je morao izraditi novi; tu je uskočila [[Royal Guard]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|王属特務|おうぞくとくむ}}, ''Ōzokutokumu''; dosl. "Kralju podređena tajna služba"), skupina od pet najmoćnijih Shinigamija koji su inače zaduženi za zaštitu Soul Kinga, a nakon Yhwachovog dolaska su odlučili pomoći Soul Societyju i Ichigo. Ichigo je tada saznao cijelu priču o svom porijeklu i smrti svoje majke, što mu je omogućilo izradu novog [[Zanpakutō]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|斬魄刀|ざんぱくとう}}, ''Zanpakutō''; dosl. "Mač za sječu duša"). Istovremeno dok se sve ovo odvijalo među Shinigamijima, Ishida se pridružio Quincyjima te je službeno primljen među Sternrittere pod slovom A, a kasnije je postao član Schutzstaffela. Dok Ichigo trenira s [[Ichibe Hyōsube|Ichibeom]], Yhwach i njegova vojska pripremaju drugu invaziju Seireiteija, koja uskoro započinje. Shinigamiji su ovoga puta puno spremniji te odnose nekoliko važnih pobjeda, a cijela situacija značajno se poboljšava kada se Ichigo i ostali vrate iz Palače Soul Kinga kako bi pomogli u borbi. Iako i Shinigamiji pretrpe gubitke, većina Yhwachovih Sternrittera pada u borbi tijekom druge invazije, međutim ispostavilo se da ih je njihov bešćutni vođa ionako bio spreman žrtvovati ih sve pa mu do žrtava nije ni bilo stalo, već je iskoristio borbe u Seireiteiju kako bi zajedno sa Schutzstaffelom otvorio put do Palače. Tamo ih je dočekala Nulta divizija, koja je preuzela članove Schutzstaffela, dok je Ichibe krenuo na Yhwacha. Nulta divizija relativno lako pobije Yhwachove borce, ali Yhwach tada aktivira ''Auswählen'' usred svoje borbe s Ichibeom te pokupi energiju preživjelih Sternrittera, efektivno ih žrtvujući, kako bi oživio članove Schutzstaffela. Borba počinje iznova, a kulminira kada Senjumaruaktivira svoj Bankai i naizgled svlada svoje protivnike, dok Ichibe istovremeno uspijeva poraziti Yhwacha. [[File:Ep372YamamotoSlashed.webp|thumb|left|320px|Smrt glavnog kapetana [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto|Yamamota]] bila je presudan trenutak tijekom prve invazije te je olakšala Quincyjima provođenje daljnjih planova.]] Međutim, dok pada u smrt, Yhwach iznenada ponovo aktivira svoj Schrift i uspije se oporaviti i ubiti Ichibea; istovremeno, Ishida iskoristi svoj Schrift kako bi spasio ostale članove Schutzstaffela i ubio Senjumaru. Nakon te pobjede, Yhwach odlazi do Soul Kinga i probada ga svojim mačem, nakon čega dolaze Ichigo i njegovi prijatelji, koji napadaju vođu Quincyja. Yhwach je, dakako, nadmoćniji i koristeći činjenicu da Ichigo ima krv Quincyja u sebi, Yhwach natjera svog "sina" da ubije Soul Kinga. Dok svjetovima prijeti kolaps, na scenu stupa kapetan Ukitake, koji aktivira [[Mimihagi]]ja, desnu ruku Soul Kinga. Naime, Ukitake je kao dijete bolovao od fatalne plućne bolesti pa su se njegovi roditelji molili lokalnom božanstvu Mimihagiju, ne znajući da je to desna ruka Soul Kinga, da ga spasi; Mimihagi je tada ušao u njegovo tijelo i omogućio mu da živi dok su tako spojeni, iako ga nije izliječio. Sada, kada su svjetovi pred raspadom, Ukitake je aktivirao Mimihagija kako bi – po cijenu vlastitog života – održao balans svjetova do Yhcawhova pada. Yhwach je šokiran jer nije predvidio ovakav rasplet, ali svejedno se uspije spojiti sa Soul Kingom, iako ga nova forma čini iznimno nestabilnim. Istovremeno, Kyōraku je doveo Aizena iz Mukena da im pomogne u borbi, a dio preživjelih Sternrittera odlučio se pridružiti Shinigamijima jer su se osjetili izdano nakon što su shvatili da ih je Yhwach odbacio. Dok se to sve odvijalo, Urahara je također okupio dio Arrancara, Fullbringere i Visorede da im pomognu u borbi. Zajedničkim naporima, uspjeli su doći do Palače, koju je Yhwach potpuno promijenio i pretvorio u svoje novo sjedište po imenu Wahrwelt ([[japanski]]: {{Ruby-ja | 真世界城 | ヴァールヴェルト}}, ''Vāruveruto''; dol. "Stvarni svijet"). Nakon što ih snajperom napadne [[Lille Barro]], Shinigamiji i njihovi saveznici razdvajaju se kako bi se individualno mogli suočiti s članovima Schutzstaffela. Renji se bori s Ishidom, a iako se učini da ga je uspio svladati, Ishida aktivira ''Sklaverei'' ([[japanski]]: {{Ruby-ja | 聖隷 | スクラヴェライ}}, ''Sukuraverai''; dol. "Ropstvo") i tako si da neočekivano pojačanje, što se pokaže dovoljnim da Renija probode kroz prsa. Dok [[Bazz-B]] ide kod [[Jugram Haschwalth|Jugrama]], [[Liltotto Lamperd]] i [[Giselle Gewelle]] odlaze do Yhwacha, ali on ih svlada bez većih problema. Mayurijeva i Kenpachijeva grupa nailazi na [[Pernida Parnkgjas|Pernidu Parnkgjasa]], lijevu ruku Soul Kinga, koji relativno jednostavno svlada Kenpachija, nakon što ovaj bezglavo misli da ga može ubiti čistom silom. Mayuri tada koristi svoj intelekt kako bi naizgled nadvladao Pernidu, ali ne računa s njegovim iznimnim regeneracijskim vještinama. Tada odluči aktivirati svoj modificirani Bankai, koji proždre Pernidu na licu mjesta. Ni to ne bude dovoljno pa se Mayuri prebaci u defenzivu, ali u jednom se trenutku [[Nemu Kurotsuchi|Nemu]] odluči žrtvovati i dopustiti Pernidi da ju proždre, što se u konačnici pokaže kao kraj za Pernidu. Naime, Nemu je bila opremljena s nervnim otrovom i kada ju je Pernida proždro, otrovao se i umro, iako je Mayuri ostao bez svoje pomoćnice. Istovremeno, Kyōraku se odlučio suočiti s Lilleom te koristi igre svog Shikaija kako bi omogućio drugima da pobjegnu. Kako je Kyōraku vještiji borad od Lillea, Quincy je prisiljen aktivirati svoj ''Vollständig'' i pretvoriti se u anđeosko biće koje ne može biti ubijeno. Kyōraku tada aktivira svoj Bankai koji obuhvati dio Wahrwelta i kroz teatarsku predstavu u tri čina uspijeva dekapitirati Lillea, iako pritom pretrpi teške ozljede. Međutim, Lille uspije aktivirati još jedan oblik i smrtno rani Kyōrakua, koji tada zamoli Nanao za pomoć, otkrivši joj istinu o njenoj obitelji. Nanao tada iskoristi ceremonijalni mač svoga klana, Shinken Hakkyōken, i uspije presjeći ne samo Lillea, nego i dobar dio Wahrwelta, nakon čega Lille pada u Soul Society, gdje njegove preživjele klonove dočekuje oživljeni [[Izuru Kira]]. [[File:Ep394YhwachRevealsImpalement.webp|thumb|320px|Kako bi ostvario svoj plan, [[Yhwach]] je morao ubit i apsorbirati [[Soul King]]a, svog oca i na taj način steći moći da uništi sve svjetove.]] Bazz-B je uspio pronaći Haschwaltha, ali nije imao nikakvih izgleda u borbi sa svojim bivšim prijateljem, koji se promijenio kada ga je Yhwach uzeo pod svoje. Bazz-B pada mrtav, a Haschwalth odlazi do Ishide, kojeg optužuje da će izdati Yhwacha u skoroj budućnosti, nakon čega njih dvoje započnu borbu. [[Askin Nakk Le Vaar]] uspio je zarobiti Ichiga, Orihime i Chada, ali prije nego ih je uspio ubiti, spasila ih je Yoruichi, koja nastavlja borbu s Askinom. Iako bivša kapetanica uspijeva značajno ozlijediti Askina, njegova sposobnost adaptacije pokaže se previše snažnom za nju. Uraharin dolazak im pruži novu kratkotrajnu prednost, ali Askin ponovno aktivira svoje vještine i gotovo ubije Uraharu, koji tada aktivira svoj Bankai. Dok se Askin pokušava prilagoditi novim uvjetima, s leđa mu se prišulja [[Grimmjow Jaegerjaquez]], koji mu rukom probije prsa i iščupa srce, završivši tako i tu borbu. Ostatak Shinigamija i Visoreda nailazi na [[Gerard Valkyrie|Gerarda Valkyriea]], koji – čini se – brzo pada, ali koristeći svoju sposobnost da dozove čudo, svaki put kada ga Shinigamiji ubiju, on se vrati još jači. Hitsugayin puni Bankai u suradnji s Byakuyom uspije usporiti Gerarda, ali Shinigamiji ne pronalaze način kako ga pobijediti. Čak ni Kenpachi, koji uspije aktivirati svoj Bankai, ne uspijeva ubiti Gerarda, koji dodatno pojačava svoje moći i postaje divovsko stvorenje koje je spremno pobiti ih sve. Gerard, srce Soul Kinga, na kraju je pao kada mu je Yhwach uzeo njegove moći tijekom naknadne borbe s Ichigom. Ichigo, Orihime i Chad, kojima se uskoro pridružuju Renji i Rukia, uspijevaju doći do Yhwacha; istovremeno, Ishida koristi svoje moći kako bi izdržao u borbi s Jugramom, koji trenutno posjeduje Yhwachove moći jer je još uvijek noć. No, u trenutku kada se čini da bi Ichigo mogao sasjeći Yhwacha, vođa Quincyja dobije svoje moći natrag, a Ishida neočekivanu prednost u borbi, koju uspijeva iskoristiti i ubiti Jugrama. Ichigo i njegovi saveznici, međutim, nemaju nikakvih šansi protiv Yhwacha, a iako Orihime koristi svoje moći kako bi ih osposobljavala za daljnju borbu, i ona je nemoćna pred Yhwachovom snagom. U tom trenutku, Orihime uspije objedniti moći svoje tehnike Santen Kesshun i u neočekivanom obratu poništi sve što je Yhwach učinio, pri čemu sebe, ali i njega izbriše iz egzistencije. Naravno, Yhwach, koji je u međuvremenu dobio moći boga, uspije poništiti i to te planira ujediniti svjetove i postati njihov jedini vladar. Ishida, koji se sastao s oporavljenim Kyōrakuom i [[Tier Harribel]], koju je oslobodila Nel, objašnjava kako mogu odgoditi uništenje svjetova te dobije njihovu podršku. Yhwach misli kako će pobijediti, međutim objedinjene snage Quincyja, Shinigamija i Arrancara uspijevaju spriječiti uništenje, ali ne uspijevaju ubiti Yhwacha, koji odlazi u Seireitei, gdje ga dočekuje Aizen, kojemu se uskoro pridružuju Ichigo i Renji. Aizen iskoristi svoj Shikai kako bi nakratko prevario Yhwacha, što Ichigu, Renjiju i Ishidi, koji im se uskoro pridružuje, daje dovoljno prostora da ga konačno ubiju i na taj način stabiliziraju situaciju. Yhwach nakon toga postaje novi Soul King, a u sva je tri svijeta ponovo uspostavljen balans. == Likovi == {{main|Lista likova iz serijala Bleach}} {| class="wikitable sortable mw-datatable sort-under static-row-numbers sticky-header col1left col5left" style="font-size:95%;" |- ! class="unsortable" |Lik{{efn|Žuta pozadina znači da je lik originalni lik iz [[anime]]a koji se nije pojavio u mangi.}} !! class="unsortable" |Glas posudio |- ! colspan="2"| Glavni likovi |- |[[Ichigo Kurosaki]] |[[Masakazu Morita]] |- |[[Rukia Kuchiki]] |[[Fumiko Orikasa]] |- |[[Uryū Ishida]] |[[Noriaki Sugiyama]] |- |[[Orihime Inoue]] |[[Yuki Matsuoka]] |- |[[Yasutora Sado|Yasutora Sado (Chad)]] |[[Hiroki Yasumoto]] |- |[[Kisuke Urahara]] |[[Shin'ichirō Miki]] |- |[[Yoruichi Shihōin]]{{efn|Kada se pretvori u mačku, glas joj posuđuje [[Shirō Saitō]].}} |[[Satsuki Yukino]] |- ! colspan="2" | Shinigamiji |- |rowspan="2"| [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto]] |[[Masaaki Tsukada]] |- |[[Binbin Takaoka]]{{efn|name=S17|Samo u 17. sezoni.}} |- |[[Chōjirō Sasakibe]] |[[Taro Yamaguchi]]{{efn|U 17. sezoni, glas mladom Sasakibeu posudio je [[Ryōta Suzuki]].}} |- |rowspan="2"|[[Soi Fon]] |[[Tomoko Kawakami]] |- |[[Hōko Kuwashima]]{{efn|name=S17}} |- |[[Marechiyo Ōmaeda]] |[[Shōto Kashii]] |- |[[Gin Ichimaru]] |[[Kōji Yusa]] |- |[[Izuru Kira]] |[[Takahiro Sakurai]] |- |[[Rōjūrō Ōtoribashi]] |[[Shōto Kashii]] |- style="background:#FFD;" |[[Shūsuke Amagai]] |[[Ken'yū Horiuchi]] |- style="background:#FFD;" |[[Makoto Kibune]] |[[Hikaru Midorikawa]] |- |[[Retsu Unohana]] |[[Aya Hisakawa]] |- |[[Isane Kotetsu]] |[[Yukana]] |- |[[Hanatarō Yamada]] |[[Kōki Miyata]] |- |[[Sousuke Aizen]] |[[Shō Hayami]] |- |[[Shinji Hirako]] |[[Masaya Onosaka]] |- |[[Momo Hinamori]] |[[Kumi Sakuma]] |- |[[Byakuya Kuchiki]] |[[Ryōtarō Okiayu]] |- |[[Renji Abarai]] |[[Kentarō Itō]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Reiko Kiuchi]].}} |- |[[Sajin Komamura]] |[[Tetsu Inada]] |- |[[Tetsuzaemon Iba]] |[[Rintarō Nishi]] |- |[[Love Aikawa]] |[[Tetsu Inada]] |- |[[Shunsui Kyōraku]] |[[Akio Ōtsuka]]{{efn|Mladom Kyōrakuu glas je posudio [[Ayane Sakura]].}} |- |[[Nanao Ise]] |[[Hitomi Nabatame]] |- |rowspan="2"| [[Lisa Yadōmaru]] |[[Kanako Hattori]] |- |[[Sayori Ishizuka]]{{efn|name=S17}} |- |[[Kaname Tōsen]] |[[Toshiyuki Morikawa]] |- |[[Shūhei Hisagi]] |[[Katsuyuki Konishi]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Yū Kobayashi]].}} |- |[[Kensei Muguruma]] |[[Tomokazu Sugita]] |- |[[Mashiro Kuna]] |[[Akemi Kanda]] |- |[[Tōshirō Hitsugaya]] |[[Romi Park]]{{efn|U epizodama 17. sezone u kojem manifestira svoj potpuni Bankai, glas mu je posudio [[Yūki Kaji]].}} |- |[[Rangiku Matsumoto]] |[[Kaya Matsutani]] |- |[[Kenpachi Zaraki]] |[[Fumihiko Tachiki]] |- |[[Yachiru Kusajishi]] |[[Hisayo Mochizuki]] |- |[[Ikkaku Madarame]] |[[Nobuyuki Hiyama]] |- |[[Yumichika Ayasegawa]] |[[Jun Fukuyama]] |- |[[Mayuri Kurotsuchi]] |[[Ryūsei Nakao]] |- |[[Nemu Kurotsuchi]] |[[Rie Kugimiya]] |- |[[Akon (Bleach)|Akon]] |[[Keijin Okuda]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Kaya Miyake]].}} |- |[[Jūshirō Ukitake]] |[[Hideo Ishikawa]]{{efn|U 17. sezoni, glas mladom Ukitakeu posudila je [[Natsumi Fujiwara]].}} |- |[[Kaien Shiba]] |[[Toshihiko Seki]] |- |[[Ichibe'e Hyōsube]] |[[Naomi Kusumi]] |- |[[Tenjirō Kirinji]] |[[Senjumaru Shutara]] |- |[[Kirio Hikifune]] |[[Ayumi Tsunematsu]] |- |[[Ōetsu Nimaiya]] |[[Yōji Ueda]] |- |[[Senjumaru Shutara]] |[[Rina Satō]] |- ! colspan="2"| Hollowi |- | [[Grand Fisher]] | [[Chafūrin]] |- | [[Yammy Llargo]] | [[Kenji Nomura]] |- | rowspan="2"|[[Aaroniero Arruruerie]] | [[Ryūzaburō Ōtomo]] (duboki glas) |- | [[Mayumi Yamaguchi]] (visoki glas) |- | [[Szayelaporro Granz]] | [[Kōsuke Toriumi]] |- | [[Zommari Rureaux]] | [[Taiten Kusunoki]] |- | [[Grimmjow Jaegerjaquez]] | [[Jun'ichi Suwabe]] |- | [[Luppi Antenor]] | [[Daisuke Kishio]] |- | [[Nnoitra Gilga]] | [[Nobutoshi Kanna]] |- | [[Ulquiorra Cifer]] | [[Daisuke Namikawa]] |- | [[Tier Harribel]] | [[Megumi Ogata]] |- | rowspan="2"| [[Nelliel Tu Odelschwanck]] | [[Tomoko Kaneda]] |- | [[Arisa Kiyoto]]{{efn|name=S17}} |- | [[Baraggan Louisenbairn]] | [[Shōzō Iizuka]] |- | [[Coyote Starrk]] | [[Rikiya Koyama]] |- | [[Lilynette Gingerbuck]] | [[Kiyomi Asai]] |- | [[Dordoni Alessandro Del Socaccio]] | [[Kōji Ishii]] |- | [[Cirucci Sanderwicci]] | [[Hōko Kuwashima]] |- | [[Gantenbainne Mosqueda]] | [[Masato Funaki]] |- | [[Wonderweiss Margela]] | [[Hisayoshi Suganuma]] |- | [[Rudbornn Chelute]] | [[Taro Yamaguchi]] |- | [[Pesche Guatiche]] | [[Takehito Koyasu]] |- | [[Dondochakka Birstanne]] | [[Daisuke Gōri]] |- | [[Bawabawa]] | [[Hiroki Yasumoto]] |- ! colspan="2"| Fullbringeri |- |[[Kūgo Ginjō]] |[[Hiroki Tōchi]] |- |[[Shūkurō Tsukishima]] |[[Daisuke Ono]] |- |[[Riruka Dokugamine]] |[[Megumi Toyoguchi]] |- |[[Yukio Hans Vorarlberna]] |[[Mitsuhiro Ichiki]] |- |[[Jackie Tristan]] |[[Atsuko Yuya]] |- |[[Giriko Kutsuzawa]] |[[Atsushi Ono]] |- ! colspan="2"| Quincyji |- | rowspan="2"| [[Sōken Ishida]] | [[Eiji Maruyama]] |- | [[Akio Nojima]]{{efn|name=S17}} |- | [[Yhwach]] | [[Takayuki Sugō]] |- | [[Jugram Haschwalth]] | [[Yū'ichirō Umehara]]{{efn|U 17. sezoni, u scenama u kojima je prikazan kao dijete glas mu je posudila [[Marina Inoue]].}} |- | [[Lille Barro]] | [[Satoshi Hino]] |- | [[Pernida Parnkgjas]] | [[Bin Shimada]] |- | [[Askin Nakk Le Vaar]] | [[Shunsuke Takeuchi]] |- | [[Gerard Valkyrie]] | [[Tsuyoshi Koyama]] |- | [[Quilge Opie]] | [[Kō'ichi Yamadera]] |- | [[Äs Nödt]] | [[Yoshitsugu Matsuoka]] |- | [[Bazz-B]] | [[Yūki Ono]]{{efn|U 17. sezoni, u scenama u kojima je prikazan kao dijete glas mu je posudila [[Chiaki Kobayashi]].}} |- | [[Gremmy Thoumeaux]] | [[Natsuki Hanae]] |- |[[Liltotto Lamperd]] |[[Aoi Yūki]] |- |[[Giselle Gewelle]] |[[Nao Tōyama]] |- |[[Bambietta Basterbine]] |[[Ayana Taketatsu]] |- ! colspan="2"| Ostali likovi |- |[[Kon (Bleach)|Kon]] |[[Mitsuaki Madono]]{{efn|U OVA epizodi "[[memories in the rain]]", glas mu je posudio [[Tite Kubo]].}} |- |[[Isshin Kurosaki]] |[[Toshiyuki Morikawa]] |- |[[Masaki Kurosaki]] |[[Sayaka Ōhara]] |- |[[Yuzu Kurosaki]] |[[Ayumi Sena]] |- |[[Karin Kurosaki]] |[[Rie Kugimiya]] |- |[[Ryūken Ishida]] |[[Ken Narita]] |- |[[Tatsuki Arisawa]] |[[Junko Noda]] |- |[[Keigo Asano]] |[[Katsuyuki Konishi]] |- |[[Mizuiro Kojima]] |[[Jun Fukuyama]] |- |[[Ikumi Unagiya]] |[[Yūko Kaida]] |- |[[Tessai Tsukabishi]] |[[Kiyoyuki Yanada]] |- |[[Hachigen Ushōda]] |[[Takashi Nagasako]] |- |[[Jinta Hanakari]] |[[Takako Honda]] |- |[[Ururu Tsumugiya]] |[[Noriko Shitaya]] |- style="background:#FFD;" |[[Ririn]] |[[Yumi Kakazu]] |- style="background:#FFD;" |[[Nozomi Kujō]] |[[Hisako Kanemoto]] |- style="background:#FFD;" |[[Kagerōza Inaba]] |[[Toshio Furukawa]] |- style="background:#FFD;" |[[Jin Kariya]] |[[Tōru Ōkawa]]{{efn|U scenama u kojima je prikazan kao dijete, glas mu je posudila [[Hitomi Nabatame]].}} |- |[[Kūkaku Shiba]] |[[Akiko Hiramatsu]] |- |[[Ganju Shiba]] |[[Wataru Takagi]] |- style="background:#FFD;" |[[Rurichiyo Kasumiōji]] |[[Reiko Takagi]] |} === Sinkronizacije === S obzirom na činjenicu da je ''Bleach'' bio globalno popularan, distribuiran je na brojna svjetska tržišta. Neka od njih otkupila su samo izvornu japansku verziju koja je emitirana uz titlove, ali dobar dio tržišta snimio je i vlastite, sinkronizirane verzije animea. Među njima se posebno ističe [[engleski|engleska]] sinkronizacija, međutim i drugi su europski jezici imali vlastite verzije animea, poput [[njemački|njemačkog]], [[francuski|francuskog]], [[portugalski|portugalskog]] (različite sinkronizacije za Portugal i Brazil), [[španjolski|španjolskog]] (različite sinkronizacije za Španjolsku i Latinsku Ameriku) i [[katalonski|katalonskog]], [[talijanski|talijanskog]], [[ruski|ruskog]], [[češki|češkog]] i [[mađarski|mađarskog]]. Azijsko tržište također je distribuiralo sinkronizirane verzije za gledatelje u [[Kina|Kini]], [[Južna Koreja|Južnoj Koreji]], [[Filipini]]ma, [[Tajland]]u, [[Malezija|Maleziji]] i [[Indonezija|Indoneziji]], a producirana je i sinkronizirana verzija na [[arapski|arapskom]]. == Produkcija == Animaciju ''Bleacha'' preuzeo je studio [[Pierrot (studio)|Pierrot]], koji je dvije godine ranije dobio i animaciju [[anime]]a ''[[Naruto (anime)|Naruto]]'', tako da je Pierrot dobio dva od tri animea iz tzv. "Velike trojke" (''[[One Piece (anime)|One Piece]]'' je projekt [[Toei Animation]]a). Redateljem je imenovan [[Noriyuki Abe]], dok je za glavnog scenarista isprva postavljen [[Masashi Sogo]], koji je vodio projekt do 229. epizode te kasnije od 266. do 316. epizode. Od 230. do 265. epizode glavni scenarist bio je [[Tsuyoshi Kida]], dok je od 317. godine do kraja izvornog emitiranja tu ulogu preuzeo [[Kento Shimoyama]]. [[Masashi Kudō]] bio je dizajner likova, a povremeno je bio i glavni animator te je osobno nadzirao animaciju. [[Datoteka:Shirō Sagisu.jpg|lijevo|mini|292x292piksel|[[Shirō Sagisu]] bio je kompozitor serijala kroz obje faze emitiranja.]] Prvih 167 epizoda animea emitirano je u tada standardnom 4:3 formatu, a od 168. epizode do kraja korišten je 16:9 format. Izvorni anime podijeljen je na ukupno 16 sezona nejednakog trajanja, pri čemu je zbog činjenice da je ''Bleach'' bio ''[[de facto]]'' cjelogodišnji serijal, a što je značilo da je bilo trenutaka kada je anime dostigao mangu pa nije bilo više novog kanonskog materijala za adaptirati, produciran je značajan broj ''filler'' epizoda te pet cijelih ''filler'' sezona. Prema podacima, ''Bleach'' je imao visoku stopu ''fillera'' od 45%,<ref>{{Cite web |title=Bleach Filler List |url=https://www.animefillerlist.com/shows/bleach |url-status=live |access-date=2026-10-15 |website=animefillerlist.com}}</ref> što znači da je ta količina animea bila potpuno originalna i nije bila temeljena na mangi; danas je takva praksa u anime produkciji rijetka, međutim u tom je razdoblju to bilo uobičajeno pa su tako i druge anime serije iz istog perioda, među kojima i ''Naruto'' i ''One Piece'', imale značajnu količinu ''fillera''. Iako Tite Kubo nije imao nikakve veze s većinom sadržaja iz ''filler'' epizoda, u intervjuu iz [[2009.]] godine govorio je o sadržaju 13. sezone animea (''Zanpakutō: The Alternate Tale''), koja je bila ''filler'', rekavši kako je želio iskoristiti neke od koncepata iz te sezone u mangi. Najbolji primjer toga su utjelovljenja [[Shunsui Kyōraku|Kyōrakuovog]] [[Zanpakutō]]a, koja su kasnije potvrđena kao kanonska u posljednjoj velikoj narativnoj cjelini mange, kada Kyōraku aktivira svoj Bankai u borbi protiv Lillea Barroa. Također, mač Muramasa, čije je utjelovljenje bilo glavni negativac 13. sezone, u [[light novel]]u ''[[Bleach: Can't Fear Your Own World]]'' postao je dio kanona, iako nije potvrđeno da je priča iz 13. sezone u cijelosti točna. Kubo je također potvrdio da je njegov stil u mangi fiksiran tek nakon što je anime počeo s emitiranjem; priznao je da mu je stil varirao te da je tek u kasnijoj fazi jasno definiran, a kao jedan od primjera naveo je da više nije crtao kosu svojih likova iza njihovih ušiju. Nakon emitiranja 366. epizode u ožujku [[2012.]] godine, ''Bleach'' je službeno išao na pauzu neodređenog trajanja. Razlozi te pauze nikada nisu službeno objašnjeni, međutim mediji su s vremenom identificirali nekoliko razloga koji su se poklopili u tom trenutku i rezultirali onime za što se vjerovalo da je kraj animea.<ref name=":1">{{Cite web |last=Freeman |first=Nik |date=2015-11-06 |title=Whatever Happened to Bleach? |url=https://www.animenewsnetwork.com/feature/2015-11-06/whatever-happened-to-bleach/.95031 |url-status=live |access-date=2026-11-06 |website=[[Anime News Network]]}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Kemner |first=Louis |date=2024-06-16 |title=Why The Bleach Anime Took Such a Long Hiatus |url=https://www.cbr.com/bleach-anime-cancellation-hiatus-thousand-year-blood-war/ |url-status=live |access-date=2026-10-15 |website=[[CBR]]}}</ref> Naime, iako je prodaja kućnih izdanja animea bila dobra, priča je u trenutku završetka 16. sezone potpuno sustigla mangu. Istovremeno, popularnost mange opala je nakon Aizenovog pada, a Fullbringer ''hen'' je naišao na dosta kritika, kao i narativni tijek, pri čemu su fanovi kritizirali Kuboa da je žrtvovao dobru narativnu izgradnju nauštrb repetitivnih borbi i loše razrađenih likova.<ref name=":1" /> Kako je anime u tom trenutku trebao producirati još ''fillera'', koji su i ranije bili kritizirani od strane fanova, Pierrot se zbog neisplativosti produkcije odlučio potpuno stopirati anime. I dok je Kubo u međuvremenu završio mangu, posljednja narativna cjelina također je naišla na brojne kritike jer je djelovala zbrzano i nedovoljno razrađeno, a što je bila posljedica ozbiljnih zdravstvenih problema koji su mučili autora u to vrijeme; jedno je vrijeme bilo govora i o tome da manga naprosto završi u tom trenutku,<ref name=":2" /> ali Kubo i izdavači su se dogovorili da će Kubu dati rok od jedne godine da završi priču, a što je rezultiralo skraćenom verzijom posljednje narativne cjeline. [[Datoteka:Taguchi Tomohisa from "The Tunnel to Summer, the Exit of Goodbyes" at Red Carpet of the Tokyo International Film Festival 2022 (52461533160).jpg|mini|375x375piksel|[[Tomohisa Taguchi]] preuzeo je redateljsku palicu kada se ''Bleach'' vratio [[2022.]] godine.]] I dok se činilo da se ''Bleach'' više neće vratiti, u ožujku [[2020.]] godine, u sklopu ''Bleach 20th Anniversary Projecta'' objavljeno je kako će posljednji dio Kubove mange, Thousand-Year Blood War ''hen'', dobiti svoju anime adaptaciju, odnosno kako će anime doista adaptirati cijelu mangu nakon 20 godina pauze.<ref>{{Cite web||url=https://www.viz.com/blog/posts/bleach-anime-is-coming-back|title=BLEACH ANIME IS COMING BACK!|website=[[Viz Media]]|date=March 20, 2020|access-date=August 23, 2026|archive-date=October 31, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031232249/https://www.viz.com/blog/posts/bleach-anime-is-coming-back|url-status=live}}</ref> Prvi ''trailer'' i vizuali otkriveni su tijekom [[Jump Festa|Jump Feste]] u prosincu [[2021.]] godine, zajedno s tehničkom ekipom. [[Pierrot (studio)|Pierrot]] je potvrđen kao povratnički studio. [[Tomohisa Taguchi]] najavljen je kao novi redatelj, dok je potvrđeno da su se [[Masashi Kudō]] i [[Shirō Sagisu]] vratili kao dizajner likova, odnosno kompozitor.<ref>{{Cite web||last=Harding|first=Daryl|title=Bleach Thousand-Year Blood War TV Anime Trailer, Key Visual Released for October 2022 Start|url=https://www.crunchyroll.com/news/latest/2021/12/18/first-bleach-thousand-year-blood-war-arc-tv-anime-trailer-key-visual-released-for-october-2022-start|website=[[Crunchyroll]]|date=December 18, 2021|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 24, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260824030545/https://www.crunchyroll.com/news/latest/2021/12/18/first-bleach-thousand-year-blood-war-arc-tv-anime-trailer-key-visual-released-for-october-2022-start|url-status=live}}</ref> Tite Kubo je bio uključen kao glavni nadzornik produkcije.<ref>{{Cite web||url=https://bleach-anime.com/en/staffcast/|title=Staff & Cast|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823141021/https://bleach-anime.com/en/staffcast/|url-status=live}}</ref> [[Masaki Hiramatsu]], jedan od pisaca na animeu, kasnije je rekao da je rad na adaptaciji oblik "prevođenja", ističući razlike u ''pacingu'' između tjedne mange i jedne epizode animea.<ref name="HiramatsuInterview">{{Cite web|script-title=ja:シリーズ構成 平松正樹インタビュー|trans-title=Interview with Series Composition Writer Masaki Hiramatsu|url=https://bleach-anime.com/special/interview/06.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823234454/https://bleach-anime.com/special/interview/06.html|url-status=live}}</ref> Kubova uključenost u produkciju pokazala se tim važnijom jer su producenti potvrdili kako su s autorom raspravljali o promjenama i uključivanju materijala koji nije bio uvršten u mangi, pri čemu je Kubo dobio pravo da nadzire i ispravlja originalne scene, ali i da predlaže vlastite promjene. Hiramatsu je kao primjer toga naveo susret između Aizena i Yhwacha iz šeste epizode, koji je značajno proširen, a Kubo je osobno značajno preradio dijalog za tu scenu.<ref name="HiramatsuInterview"/> Kako je anime napredovao, količina novog sadržaja postala je sve veća. Produkcija je potvrdila da su originalne scene za drugi ''cour'' bile ideje animacijske ekipa te da su naknadno pokazanu autori, koji je ponekad vraćao crteže u stilu mange kako bi im pojasnio svoje ideje. Novi sadržaj uključivao je dodane dijaloge, nove dijelove priče koji su davali pozadinu događanjima u glavnoj radnji te scene koje nisu bile prisutne u mangi.<ref name="Part2Production">{{Cite web|script-title=シリーズ構成・平松正樹様×チーフ演出・村田光様×プロデューサー・富永禎彦様（studioぴえろ）インタビュー|trans-title=Interview with Masaki Hiramatsu, Hikaru Murata and Yoshihiko Tominaga|url=https://bleach-anime.com/special/interview02/18.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823144923/https://bleach-anime.com/special/interview02/18.html|url-status=live}}</ref> Sam Kubo je rekao da je jedna originalna borba iz drugog ''coura'' izvorno trebala biti u mangi, ali je izbačena, tako da je animatorima dostavio pet-šest stranica materijala za tu borbu.<ref>{{Cite web||title=Tite Kubo x Masakazu Morita Interview|url=https://www.viz.com/blog/posts/tite-kubo-x-masakazu-morita-interview|website=[[Viz Media]]|date=April 10, 2023|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823153336/https://www.viz.com/blog/posts/tite-kubo-x-masakazu-morita-interview|url-status=live}}</ref> Kako je produkcija napredovala, Kubo je sve više osobno dolazio u studio te je pomagao ili pojašnjavao glumcima određene aspekte njihovih likova ako je bilo potrebno.<ref name="Part2Production" /> U listopadu [[2024.]] godine [[Aniplex]] je objavio posebni video povodom 20. obljetnice anime, a koji je prikazao neke od ključnih scena iz originalnog anime, ali sada animiranih u stilu novog animea, s poboljšanom kvalitetom i animacijom.<ref>{{cite web|title=ja:アニメ「BLEACH」20周年記念PVを公開、ルキアらの視点で"黒崎一護の姿"を描く|url=https://natalie.mu/comic/news/594085|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=October 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241005235448/https://natalie.mu/comic/news/594085|archive-date=October 5, 2024|language=ja|date=October 5, 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Tai|first=Anita|title=Bleach Anime Gets 20th Anniversary Video With New Animation|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-10-05/bleach-anime-gets-20th-anniversary-video-with-new-animation/.216383|website=[[Anime News Network]]|access-date=October 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241005225147/https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-10-05/bleach-anime-gets-20th-anniversary-video-with-new-animation/.216383|archive-date=October 5, 2024|date=October 5, 2024|url-status=live}}</ref> Taguchi je za treći ''cour'' postao glavni redatelj, dok je [[Hikaru Murata]] preuzeo njegovu raniju funkciju, a animaciju je preuzeo filmski odjel, Pierrot Films. Taguchi je nadzirao cjelokupnu produkciju i scenarije, dok je Murata radio na pojedinačnim epizodama i vodio je sastanke s produkcijom.<ref>{{Cite web||script-title=ja:総監督・田口智久×監督・村田光インタビュー|trans-title=Interview with Chief Series Director Tomohisa Taguchi and Series Director Hikaru Murata|url=https://bleach-anime.com/special/interview03/29.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823212155/https://bleach-anime.com/special/interview03/29.html|url-status=live}}</ref> Taguchi je kasnije rekao da su se tijekom prva dva ''coura'' jako zbližili s Kubom, što im je olakšalo suradnju i omogućilo lakšu integraciju originalnog sadržaja. Murata je potvrdio da je treći ''cour'' imao više originalnog sadržaja nego prethodna dva, pri čemu je Kubo odobrio sav novi materijal i osmislio kako će ga povezati s mangom.<ref>{{Cite web||script-title=ja:『BLEACH』原作にないシーン増加へ 某作品に匹敵するクオリティ目指し制作「費用は嵩むしスケジュールは長期（笑）」|trans-title=Bleach to Increase Scenes Not in Original Manga; Production Aims for High Quality|url=https://www.oricon.co.jp/news/2352374/full/|website=[[Oricon|Oricon News]]|language=ja|date=November 1, 2024|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823200621/https://www.oricon.co.jp/news/2352374/full/|url-status=live}}</ref> Iste uloge zadržane su i za četvrti i posljednji ''cour'', koji je dodatno povećao broj originalnog materijala, toliko da su tijekom emitiranja gotovo cijele epizode bile originalne.<ref>{{Cite web||web|url=https://bleach-anime.com/en/staffcast/|title=Staff & Cast|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823141021/https://bleach-anime.com/en/staffcast/|url-status=live}}</ref> Nakon emitiranja osme epizode četvrtog ''coura'', produkcija je objavila kako će anime ići na jednomjesečnu pauzu jer je animatorima potrebno više vremena da kvalitetno animiraju posljednje dvije epizode, koje su na kraju emitirane krajem listopada [[2026.]] godine.<ref name="49-50">{{Cite web|last=Loo|first=Egan|date=September 12, 2026|title=Bleach: Thousand-Year Blood War – The Calamity Anime Episodes 49, 50 Delayed to October 19, 26|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-09-12/bleach-thousand-year-blood-war-the-calamity-anime-episodes-49-50-delayed-to-october-19-26/.241707|website=[[Anime News Network]]|access-date=September 12, 2026|quote=Monday, October 19 and Monday, October 26, respectively, at 24:00 (effectively, midnight the next day)}}</ref> == Epizode == {{main|Lista epizoda animea Bleach}} {| class="wikitable" width="45%" |- ! colspan="4" rowspan="2" width=3% |Sezona ! rowspan="2" width=5% |Epizoda ! colspan="2" |Originalno emitiranje |- ! width=20% |Početak sezone ! width=20% |Kraj sezone |- |bgcolor="#4E5A66"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 1)|1]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#5DADEC"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 2)|2]] |{{center|21}} |{{nowrap|{{center|[[1. ožujka]] [[2005.]]}}}} |{{center|[[19. srpnja]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#FFBF00"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 3)|3]] |{{center|22}} |{{nowrap|{{center|[[26. srpnja]] [[2005.]]}}}} |{{center|[[10. siječnja]] [[2006.]]}} |- |bgcolor="#ED872D"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 4)|4]] |{{center|28}} |{{nowrap|{{center|[[17. siječnja]] [[2006.]]}}}} |{{center|[[1. kolovoza]] [[2006.]]}} |- |bgcolor="#F66D58"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 5)|5]] |{{center|18}} |{{nowrap|{{center|[[8. kolovoza]] [[2006.]]}}}} |{{center|[[4. siječnja]] [[2007.]]}} |- |bgcolor="#00A987"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 6)|6]] |{{center|22}} |{{nowrap|{{center|[[10. siječnja]] [[2007.]]}}}} |{{center|[[27. lipnja]] [[2007.]]}} |- |bgcolor="#395F53"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 7)|7]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[4. srpnja]] [[2007.]]}}}} |{{center|[[5. prosinca]] [[2007.]]}} |- |bgcolor="#89CFF0"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 8)|8]] |{{center|16}} |{{nowrap|{{center|[[12. prosinca]] [[2007.]]}}}} |{{center|[[16. travnja]] [[2008.]]}} |- |bgcolor="#4B5F2A"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 9)|9]] |{{center|22}} |{{nowrap|{{center|[[23. travnja]] [[2008.]]}}}} |{{center|[[7. listopada]] [[2008.]]}} |- |bgcolor="#30BFBF"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 10)|10]] |{{center|16}} |{{nowrap|{{center|[[14. listopada]] [[2008.]]}}}} |{{center|[[3. veljače]] [[2009.]]}} |- |bgcolor="#BDB76B"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 11)|11]] |{{center|7}} |{{nowrap|{{center|[[10. veljače]] [[2009.]]}}}} |{{center|[[24. ožujka]] [[2009.]]}} |- |bgcolor="#C3A78B"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 12)|12]] |{{center|17}} |{{nowrap|{{center|[[31. ožujka]] [[2009.]]}}}} |{{center|[[21. srpnja]] [[2009.]]}} |- |bgcolor="#ECEBBD"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 13)|13]] |{{center|36}} |{{nowrap|{{center|[[28. srpnja]] [[2009.]]}}}} |{{center|[[6. travnja]] [[2010.]]}} |- |bgcolor="#701C1C"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 14)|14]] |{{center|51}} |{{nowrap|{{center|[[13. travnja]] [[2010.]]}}}} |{{center|[[5. travnja]] [[2011.]]}} |- |bgcolor="#14663D"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 15)|15]] |{{center|26}} |{{nowrap|{{center|[[12. travnja]] [[2011.]]}}}} |{{center|[[4. listopada]] [[2011.]]}} |- |bgcolor="#18453B"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 16)|16]] |{{center|24}} |{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2011.]]}}}} |{{center|[[27. ožujka]] [[2012.]]}} |- |rowspan="4" bgcolor="#a51b19"| !rowspan="4" | [[Bleach (sezona 17)|17]] |bgcolor="#C82321"| !1 |{{center|13}} |{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2022.]]}}}} |{{center|[[27. prosinca]] [[2022.]]}} |- |bgcolor="#1335A9"| !2 |{{center|13}} |{{nowrap|{{center|[[8. srpnja]] [[2023.]]}}}} |{{center|[[30. rujna]] [[2023.]]}} |- |bgcolor="#000000"| !3 |{{center|14}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2024.]]}}}} |{{center|[[28. prosinca]] [[2024.]]}} |- |bgcolor="#F6832E"| !4 |{{center|10}} |{{nowrap|{{center|[[25. srpnja]] [[2026.]]}}}} |{{center|[[27. listopada]] [[2026.]]}} |- |} == Muzika == {{main|Lista soundtrackova animea Bleach}} === Soundtrack === Cjelokupni [[soundtrack]] za anime seriju ''Bleach'' komponirao je [[Shirō Sagisu]], koji je radio na glazbi i za originalnu seriju i za povratak. Službeni [[soundtrack]] za originalnu seriju izdan je u četiri dijela (''[[Bleach Original Soundtrack]]'' 1–4),<ref>{{cite web|url=http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7253|title=TV Animation BLEACH Original Soundtrack 1 日本語タイトル: TV Animation BLEACH Original Soundtrack 1/ アニメサントラ|publisher=CD Japan|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104115857/http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7253|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7364|title=TV Animation BLEACH Original Soundtrack 2 日本語タイトル: TV Animation BLEACH Original Soundtrack 2/ アニメサントラ|publisher=CD Japan|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104115854/http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7364|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7590|title=TV Animation Bleach Original Soundtrack 3 日本語タイトル: TV Animation BLEACH Original Soundtrack 3/ アニメサントラ|publisher=CD Japan|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104115921/http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7590|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.yesasia.com/us/tv-animation-bleach-original-soundtrack-4-japan-version/1021441600-0-0-0-en/info.html|title=TV Animation Bleach Original Soundtrack 4 (Japan Version) Japan Animation Soundtrack|publisher=YesAsia|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104214646/http://www.yesasia.com/us/tv-animation-bleach-original-soundtrack-4-japan-version/1021441600-0-0-0-en/info.html|url-status=live}}</ref> dok je službeni soundtrack za nove epizode objavljen u dva dijela (''[[Bleach: The Blood Warfare Soundtrack]]'' Vol. 1–2).<ref>{{cite web|language=ja|publisher=[[Oricon]]|title=TV Animation BLEACH THE BLOOD WARFARE Original Soundtrack Ⅰ|access-date=October 21, 2024|url=https://www.oricon.co.jp/prof/183/products/1485476/1/}}</ref><ref>{{cite web|language=ja|publisher=[[Oricon]]|title=TV Animation BLEACH THE BLOOD WARFARE Original Soundtrack ⅠⅠ|access-date=December 24, 2024|url=https://www.oricon.co.jp/prof/183/products/1523554/1/}}</ref> Izvorni soundtrackovi dobili su i posebno ''box set'' izdanje povodom pete obljetnice [[2009.]], koje je sadržavalo 21 dotad neobjavljenu kompoziciju.<ref>{{cite web|url=http://www.yesasia.com/us/tv-animation-bleach-5th-anniversary-box-dvd-first-press-limited-edition/1014538080-0-0-0-en/info.html|title=TV Animation Bleach 5th Anniversary Box (DVD) (First Press Limited Edition) (Japan Version)|publisher=YesAsia|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104214718/http://www.yesasia.com/us/tv-animation-bleach-5th-anniversary-box-dvd-first-press-limited-edition/1014538080-0-0-0-en/info.html|url-status=live}}</ref> U prosincu [[2022.]] godine Sagisu je izdao i posebni album ''[[SHIRO'S SONGBOOK BLEACH Bankai!]]'' koji nije bio službeni [[soundtrack]] album za anime, već solo izdanje povezano s ''Bleachom'', s tim da su kompozicije s ovog albuma svejedno korištene u 17. sezoni animea. Osim ovih glavnih soundtrackova, izdana je i serija dodatnih glazbenih kompilacija. Među njima je i serijal ''[[Bleach Beat Collection]]'', koji je sadržavao snimke japanskih glasovnih glumaca koje daju dodatni uvid u njihove likove, ali i same glumce. Prvi CD pojavio se [[2005.]] godine, a ukupno je izdan 21 CD kroz četiri sabrane kolekcije znane kao ''Sessions''.<ref>{{cite web|url=http://www.sonymusic.co.jp/Music/Arch/SV/BLEACH/m_disco.html|title=BLEACH: ディスコグラフィ|publisher=[[Sony Music]]|language=ja|access-date=January 1, 2009|archive-date=March 6, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090306204620/http://www.sonymusic.co.jp/Music/Arch/SV/BLEACH/m_disco.html|url-status=live}}</ref> U sklopu ove serije izdane su i dvije posebne kompilacije, svaka s po 24 kompozicije na 2 diska, koje sadrže izbor kompozicija iz serijala ''[[Bleach Beat Collection]]'', a izdane su pod naslovom ''[[Bleach Beat Collection: The Best]]''.<ref>{{cite web|title=BLEACH BEAT COLLECTION THE BEST 1|url=https://www.aniplex.co.jp/lineup/bleach/products/detail/?id=935|publisher=[[Aniplex]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918131650/https://www.aniplex.co.jp/lineup/bleach/products/detail/?id=935|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=BLEACH BEAT COLLECTION THE BEST 2|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7617|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132042/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7617|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}</ref> Tu je još i ''[[Bleach Breathless Collection]]'', serijal od šest diskova fokusiranih na individualne likove, a odrabani likovi bili su Ichigo, Rukia, Renji, Hitsugaya, Hisagi i Byakuya.<ref>{{multiref2|1={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:01 黒崎一護 with 斬月|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7653|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132420/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7653|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|2={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:02 朽木ルキア with 袖白雪|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7657|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132624/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7657|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|3={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:03 阿散井恋次 with 蛇尾丸|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7660|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132552/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7660|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|4={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:04 日番谷冬獅郎 with 氷輪丸|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7666|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132638/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7666|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|5={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:05 檜佐木修兵 with 風死|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7674|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132643/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7674|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|6={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:06 朽木白哉 with 千本桜 and 村正|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7675|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132525/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7675|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}}}</ref> Tu je još i posebni serijal ''Radio DJCD Bleach "B" Station'', koji se sastoji od pet ''sessionsa'' – prve dvije sadržavale su šest CD-ova svaka, dok su ostale sadržavale pet CD-ova – koji su izdavani od [[2005.]] do [[2011.]] godine.<ref>{{multiref2|1={{cite web|title=RADIO DJCD［BLEACH "B" STATION］Vol.1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007298|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134436/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007298|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|2={{cite web|title=RADIO DJCD［BLEACH "B" STATION］Vol.6|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007388|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134534/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007388|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|3={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH "B" STATION] Second Season 1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007441|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134533/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007441|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|4={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH "B" STATION] Second Season 6|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007531|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134606/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007531|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|5={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH "B" STATION] Third Season Vol.1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007545|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134707/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007545|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|6={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH "B" STATION] Third Season Vol.5|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007649|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134620/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007649|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|7={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH"B"STATION] Fourth Season Vol.1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007667|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134724/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007667|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|8={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH"B"STATION] Fourth Season Vol.5|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007739|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134734/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007739|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|9={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH"B"STATION] Fifth Season Vol.1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007741|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134807/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007741|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|10={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH"B"STATION] Fifth Season Vol.5|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007745|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134811/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007745|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}}}</ref> Pet posebnih kompilacija s OP i ED pjesmama izdano je u sklopu serije CD-ova naslovljene ''[[Bleach: The Best]]'', s tim da ta izdanja pokrivaju samo originalni anime, a ne OP i ED pjesme iz 17. sezone. Godine [[2010.]] izdan je i posebni [[konceptualni album]] ''[[BuriCon～BLEACH CONCEPT COVERS～]]''. === OP i ED pjesme === Kroz godine emitiranja, ukupno su 54 pjesme bile korištene kao OP i ED pjesme za ''Bleach''; ukupno je bilo 19 OP pjesama i 35 ED pjesma (34 "redovne" i jedna posebna). Izvođači su uglavnom bili različiti, s tim da su [[Aqua Timez]] (3), [[YUI (pjevačica)|YUI]] (2), [[RSP (bend)|RSP]] (2), [[SunSet Swish]] (2) i [[Tatsuya Kitani]] (2) doprinijeli s više od jedne pjesme. Uz ove, u sklopu 17. sezone objavljeni su i posebni AMV-ovi (Anime Music Video) s dodatnim pjesmama koje nisu bile korištene u animeu, ali su služile kao popratni materijal za te kompilacijske uratke. Svaki ''cour'' 17. sezone dobio je po jednu, a autori su bili [[Tatsuya Kitani]], [[SennaRin]] i [[Aqua Timez]]. ==== Popis OP i ED pjesama za anime ''Bleach'' ==== <!-- {| class="wikitable" style="font-size:95%;" width="100%" |- ! colspan="4" | OP pjesme ! width="1" rowspan="34" | ! colspan="4" | ED pjesme ! width="1" rowspan="34" | ! colspan="4" | AMV pjesme |- !{{Abbr|Br.|Redni broj prilikom prikazivanja}} !Pjesma !Izvođač !Epizode !{{Abbr|Br.|Redni broj prilikom prikazivanja}} !Pjesma !Izvođač !Epizode !{{Abbr|Br.|Redni broj prilikom prikazivanja}} !Pjesma !Izvođač !''Cour'' |- ! rowspan="2"| 1. | rowspan="2"| "[[*~Asterisk~]]" | rowspan="2"| [[ORANGE RANGE]] | rowspan="2"| {{center|1–25}} ! 1. | "[[Life is Like a Boat]]" | [[Rie Fu]] | {{center|1–13}} | colspan="4" rowspan="30" {{N/A}} |- ! 2. | "[[Thank You!! (pjesma, Home Made Kazoku)|Thank You!!]]" | [[Home Made Kazoku]] | {{center|14–25}} |} --> == Emitiranje i distribucija == == Ostali mediji == == Kritike == == Bilješke == {{notelist}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{Official website|https://bleach-anime.com/|Official website}} {{ja}} * {{Official website|https://pierrot.jp/title/bleach/|Official website at Pierrot}} {{ja}} * {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200301111859/https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/index2.html|date=March 1, 2020|title=Official website at TV Tokyo}} {{ja}} ** {{Official website|https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/|''Thousand-Year Blood War'' official website at TV Tokyo}} {{ja}} * {{Official website|https://www.aniplex.co.jp/bleach/|Official website at Aniplex}} {{ja}} * {{Official website|https://bleach.viz.com/|Official website at Viz Media}} {{Bleach}} {{Authority control}} [[Kategorija:Bleach]] [[Kategorija:Anime serije]] [[Kategorija:TV serije započete 2004.]] chntxnpxlj8x7bmy4yflxpn56g6pm21 42711347 42711337 2026-10-17T02:47:36Z Edgar Allan Poe 29250 /* Popis OP i ED pjesama za anime Bleach */ 42711347 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Infookvir animanga/Header |ime = BLEACH |slika = [[Datoteka:Bleach_Anime.jpg|250px]] |opis_slike = Promotivni poster [[anime]] serije s glavnim likovima iz prve sezone |izvorno_ime = ''Burīchi'' |izvorno_pismo = ブリーチ |žanr = [[Pustolovni film|pustolovni]],<ref name="VizOfficial"/> [[Nadnaravna fikcija|nadnaravno]]<ref name="VizOfficial">{{cite web|url=https://www.viz.com/bleach|title=The Official Website for Bleach|publisher=[[Viz Media]]|access-date=October 24, 2017|archive-date=June 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190614214009/https://www.viz.com/bleach|url-status=live}}</ref> }} {{Infookvir animanga/Anime |Tv-film = |naslov = |redatelj = [[Noriyuki Abe]] |producent = {{nowrap|{{ubl|[[Ken Hagino]]|[[Noriko Kobayashi]] {{small|(#1–86, 226–328)}}|[[Yutaka Sugiyama]] {{small|(#1–25, 355–366)}}|[[Yukio Yoshimura]] {{small|(#26–133)}}|[[Shunji Aoki]] {{small|(#87–225)}}|[[Aya Mizobuchi]] {{small|(#134–157)}}|[[Mai Nagai]] {{small|(#158–354)}}|[[Hatsuo Nara]] {{small|(#343–366)}}}}}} |scenarist = {{ubl|[[Masashi Sogo]] {{small|(#1–229, 266–316)}}|[[Tsuyoshi Kida]] {{small|(#230–265)}}|[[Kento Shimoyama]] {{small|(#317–366)}}}} |skladatelj = [[Shirō Sagisu]] |studio = [[Pierrot (studio)|Pierrot]] |licenca = |mreža = {{flagicon|JAP}} [[TV Tokyo]] |mreža_hrv = |ostale_mreže = |početak_emitiranja = [[5. listopada]] [[2004.]] |kraj_emitiranja = [[27. ožujka]] [[2012.]] |epizode = 366 ([[Lista epizoda animea Bleach|epizode]]) |trajanje = 24 minute |emitiranje = }} {{Infookvir animanga/Anime |Tv-film = |naslov = Bleach: Thousand-Year Blood War |redatelj = {{ubl|[[Tomohisa Taguchi]]|[[Mitsutoshi Satou]]|[[Hikaru Murata]]}} |producent = {{ubl|[[Makoto Hijikata]]|[[Tasuku Honda]]|[[Genki Negishi]]|[[Yoshihiro Tominaga]]}} |scenarist = {{ubl|[[Tomohisa Taguchi]]|[[Masaki Hiramatsu]]}} |skladatelj = [[Shirō Sagisu]] |studio = [[Pierrot (studio)|Pierrot]] |licenca = |mreža = {{flagicon|JAP}} [[TV Tokyo]] |mreža_hrv = |ostale_mreže = |početak_emitiranja = [[11. listopada]] [[2022.]] |kraj_emitiranja = [[27. listopada]] [[2026.]] |epizode = 50 ([[Lista epizoda animea Bleach|epizode]]) |trajanje = 24 minute |emitiranje = }} {{Infookvir animanga/Ostalo |naslov = Anime filmovi |sadržaj = * ''[[Bleach: Memories of Nobody]]'' (2006) * {{nowrap|''[[Bleach: The DiamondDust Rebellion]]'' (2007)}} * ''[[Bleach: Fade to Black]]'' (2008) * ''[[Bleach: Hell Verse]]'' (2010) }} {{Infookvir animanga/Footer}} '''''BLEACH''''' ([[japanski]]: ブリーチ, ''Burīchi'') [[japan]]ska je [[anime]] serija nastala prema [[Bleach (manga)|istoimenoj mangi]] [[Tite Kubo|Titea Kuba]]. Serija je premijerno prikazana [[5. listopada]] [[2004.]] godine te je neprekinuto emitirana sve do [[27. ožujka]] [[2012.]] godine kada je, bez da je adaptirala cijelu mangu, iznenada ukinuta nakon 366 epizoda, što je rijetkost u svijetu [[anime]]a, pogotovo s obzirom na činjenicu da je [[manga]] bila izrazito popularna. Ipak, nakon deset godina, službeno je potvrđeno kako će manga biti adaptirana do kraja te je nastavak, naslovljen ''Bleach: Thousand-Year Blood War'', započeo s emitiranjem [[11. listopada]] [[2022.]], a zaključen je [[27. listopad|27. listopada]] [[2026.]] godine nakon 50 epizoda. Tako je cjelokupni anime na kraju imao 416 epizoda. Serijal je producirao [[Pierrot (studio)|Studio Pierrot]], a prvi je dio režirao [[Noriyuki Abe]], dok je [[Tomohisa Taguchi]] preuzeo režijsku palicu drugog dijela. Glazbu je komponirao [[Shirō Sagisu]]. Kao i manga, radnja animea prati srednjoškolca [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]] koji, nakon susreta s [[Rukia Kuchiki|Rukijom Kuchiki]], postaje [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] i zajedno sa svojim prijateljima spašava svijet od različitih protivnika. No, osim što je više-manje vjerno adaptirala originalnu mangu, anime serija sadržavala je i značajnu količinu originalnog sadržaja, uključujući cijele narativne cjeline i likove, koji nije bio u originalnoj mangi. Anime serija prikazivana je cijelom nizu zemalja te je, uz ''[[Naruto (anime)|Naruto]]'' i ''[[One Piece (anime)|One Piece]]'', jedna od "Velike trojke" anime serija s početka [[21. vijek|XXI. vijeka]]. Danas se smatra da je ''BLEACH'' jedna od najpopularnijih anime serija u historiji. == Sinopsis == === Agent of the Shinigami ''hen'' === [[File:Ep1IchigoTakesPower.webp|thumb|320px|left|[[Rukia Kuchiki]] sprema se dati [[Ichigo Kurosaki|Ichigu Kurosakiju]] moći [[Shinigami (Bleach)|Shinigamija]] kako bi mogao obraniti sebe i svoju obitelj od napada [[Hollow]]a po imenu [[Fishbone D]].]] Radnja animea započinje u [[Karakura|Karakuri]], fiktivnom [[japan]]skom gradiću u kojem živi [[Ichigo Kurosaki]], srednjoškolac koji živi s ocem [[Isshin Kurosaki|Isshinom]], liječnikom koji u obiteljskoj kući ima malu kliniku, te sestrama blizankama, [[Karin Kurosaki|Karin]] i [[Yuzu Kurosaki|Yuzu]]. Njihova majka, [[Masaki Kurosaki|Masaki]], poginula je nedugo nakon rođenja blizanki dok je bila u šetnji s Ichigom. Ichigo Kurosaki naizgled je obični srednjoškolac, ali ima sposobnost komunikacije s duhovima, što ga čini posebnim. Jedne večeri, u njegovoj se sobi pojavi mlada djevojka odjevena u crni [[kimono]] po imenu [[Rukia Kuchiki]], koja mu se predstavlja kao [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|死神|しにがみ}}, ''Shinigami''; dosl. "Bog smrti") i objašnjava kako je ona zadužena za zaštitu stanovnika Karakure od zlih [[Hollow]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|虚|ホロウ}}, ''Horō''; dosl. "Šupljina") kao i za slanje zaostalih duša u njezin dom, [[Soul Society]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|尸魂界|ソウル・ソサエティ}}, ''Souru Sosaeti''; dosl. "Zajednica duša"), gdje sve pročišćene duše idu poslije smrti. Ichigo joj nije sklon povjerovati, ali njihov razgovor prekida dolazak opasnog, snažnog Hollowa koji, prema Rukijinom tumačenju, cilja upravo Ichigovu obitelj, odnosno, kako se uskoro ispostavi, Ichiga. Nakon što Rukia ne uspije ubiti Hollowa, ponudi Ichigu da mu preda dio svojih moći kako bi se on mogao boriti, na što on pristane, ali dogodi se čudo i Ichigo pokupi sve Rukijine moći, s kojima postaje Shinigami i uspijeva pobijediti Hollowa. Kako Rukia nije u mogućnosti vratiti se kući dok joj se ne vrate moći, odlazi do trgovine koju vodi [[Kisuke Urahara]], misteriozni trgovac mješovitom robom za Shinigamije, ali i ljude, koji joj nabavlja [[Gigai]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|義骸|ぎがい}}, ''Gigai''; dosl. "Lažno tijelo"), lažno tijeli pomoću kojeg može normalno živjeti u Svijetu živih, ali u kojem ne može koristiti svoje moći. S druge strane, Ichigo je primoran mijenjati ju kao zamijenski Shinigami u Karakuri, što on isprva odbija, ali kada shvati kako time može pomoći ljudima, prihvaća svoju novu funkciju. Rukia ubrzo dolazi u Ichigov razred i upoznaje njegove prijatelje, među kojima su [[Orihime Inoue]] i "[[Yasutora Sado|Chad]]", ali i [[Quincy (Bleach)|Quincy]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|滅却師|クインシー}}, ''Kuinshī''; dosl. "Redovnik uništenja") [[Uryū Ishida]], koji se kasnije predstavlja kao Ichigov rival jer su, prema njegovom tumačenju, Quincyji i Shinigamiji prirodni neprijatelji. Naravno, Ichigovo djelovanje privuče pozornost Soul Societyja, gdje se Rukia nije javila dugo, tako da u Karakuru dolaze [[Byakuya Kuchiki]] i [[Renji Abarai]] kako bi odveli Rukiju natrag kući te joj sudili za teški zločin zbog davanja svojih moći smrtniku. Ichigo to pokuša spriječiti, ali unatoč svim svojim vještinama, Byakuya je previše snažan za njega i ostavlja ga u teškom stanju, nakon čega ga spašava Urahara. U međuvremenu su i Orihime i Chad aktivirali svoje moći i nakon što je Ichigo odlučio trenirati s Uraharom kako bi reaktivirao svoje prirodne moći, njih troje i Ishida odluče otići u Soul Society kako bi spasili Rukiju, koju čega pogubljenje. Uz pratnju mačke koja govori po imenu [[Yoruichi Shihōin|gospodin Yoruichi]], njih se četvoro upute u Soul Society, gdje njihova prisutnost aktivira alarm i oni su odmah identificirani kao neprijatelji. === Soul Society ''hen'' === Međutim, istovremeno dok se Ichigo i njegovi prijatelji pokušavaju probiti u [[Seireitei]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|瀞霊廷|せいれいてい}}, ''Seireitei''; dosl. "Dvor čistih duša"), unutar zidina istoga odvija se drama jer je Kapetan ([[japanski]]: {{Ruby-ja|隊長|たいちょう}}, ''Taichō''; dosl. "Zapovjednik jedinice") Pete divizije, [[Sōsuke Aizen]], ubijen. Dio Kapetana iz organizacije [[Gotei 13]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|護廷十三隊|ごていじゅうさんたい}}, ''Goteijūsantai''; dosl. "Trinaest carskih zaštitnika") smatra kako su Ichigo i njegovi saveznici krivi, dok drugi sumnjaju kako je ubojica netko od njih. I dok Ichigova grupa uspije prodrijeri u Seireitei, atmosfera među kapetanima sve je napetija. Kada uspiju prodrijeti kroz barijeru, Ichigo i njegovi prijatelji se razdvoje i svatko od njih suočava se s vlastitim protivnicima, kulminacija čega su borbe Ishide i [[Mayuri Kurotsuchi|Mayurija Kurotsuchija]], Kapetana Dvanaeste divizije, Chada i [[Shunsui Kyōraku|Shunsuija Kyōrakua]], Kapetana Osme divizije, i Ichiga i [[Kenpachi Zaraki|Kenpachija Zarakija]], Kapetana Jedanaeste divizije. Ishida i Ichigo su uspješni, dok Chad gubi svoju borbu, ali ne i život. Nakon svoje pobjede, Ichigo nastavlja put prema Rukiji, ali ga ponovo zaustavlja Byakuya; Yoruichi, za koju se ubrzo ispostavi da je žena i bivša Kapetanica Druge divizije koja ima sposobnost pretvoriti se u mačku, spasi Ichiga i uskoro ga nauči [[Bankai]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|卍解|ばんかい}}, ''Bankai''; dosl. "Finalno oslobađanje") kako bi mogao biti ravnopravan s Byakuyom. {{multiple image <!-- Layout parameters --> | align = left | direction = vertical | background color = | total_width = 350px | caption_align = | image1 = Ep34AizenFakesDeath.webp | alt1 = | link1 = | thumbtime1 = | caption1 = | image2 = 278Aizen2C and Tosen are freed.webp | alt2 = | link2 = | caption2 = | footer = Kapetan [[Sōsuke Aizen]] prvo je lažirao svoju smrti (gore), a onda je zajedno sa svojim saveznicima [[Gin Ichimaru|Ginom Ichimaruom]] i [[Kaname Tōsen|Kanameom Tōsenom]] pobjegao u [[Hueco Mundo]], gdje je organizirao vojsku [[Arrancar]]a i sukobio sa sa svojim bivšim saveznicima (dolje). }} Ichigo uspijeva stići na vrijeme i spasiti Rukiju, međutim uskoro se otkrije kako su sva događanja u Seireiteiju dio izdajničkog plana bivšeg Kapetana Aizena, koji je zapravo živ. Aizen je lažirao svoju smrt uz pomoć svojih saveznika, [[Gin Ichimaru|Gina Ichimarua]] i [[Kaname Tōsen|Kanamea Tōsena]], s kojima - nakon što iz Rukijinog Gigaija izvuče [[Hōgyoku]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|崩玉|ほうぎょく}}, ''Hōgyoku''; dosl. "Raspadajuća kugla") - odlazi u [[Hueco Mundo]] i najavljuje skori rat protiv svojih bivših saveznika. === Arrancar ''hen'' === Dok se Gotei 13 pripremaju na sukob, Aizen je u Hueco Mundu formirao vojsku moćnih Hollowa, [[Arrancar]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|破面|アランカル}}, ''Arankaru''; dosl. "Puknuta maska", prev. "otkinuti"), koje je nazvao Espade i rangirao ih po brojevima (1 do 10) temeljem njihove snage. Dvojica Espada, [[Yammy Llargo]] i [[Ulquiorra Cifer]], dolaze u Svijet živih kako bi testirali Ichigove moći, a nedugo zatim, Ulquiorra dolazi u Svijet živih i prisiljava Orihime, koja ima jako neobične moći, da dođe k Aizenu. Otkrivši što se dogodilo, Ichigo se ogluši o naredbe Soul Societyja te s Ishidom i Chadom odlazi u Hueco Mundo uz Uraharinu pomoć, kako bi spasili Orihime; na putu im se pridružuju Rukia i Renji. Po dolasku u Hueco Mundo upoznaju grupicu neobičnih i ekstenctričnih Hollowa koju čine [[Nelliel Tu Odelschwanck]], [[Dondochakka Birstanne]], [[Pesche Guatiche]] i [[Bawabawa]], koji im odluče praviti društvo i - koliko mogu - pomoći u njihovom nastojanju. Ichigo i ostali prolaze kroz Hueco mundo, pri čemu se bore s brojnim Hollowima, bivšim Espadama i aktualnim Espadama. U jednom trenutku u Hueco Mundo dolaze kapetani [[Byakuya Kuchiki]], [[Kenpachi Zaraki]], [[Mayuri Kurotsuchi]] i [[Retsu Unohana]], koji pomažu Ichigu dok ovaj odlazi na konačni okršaj s Ulquiorrom kako bi oslobodio Orihime. Tokom borbe, Ichigo bude ubijen te se pretvori u Hollowa, u kojem stanju uspijeva ubiti Ulquiorru. Nakon toga se uspijeva vratiti u normalno stanje. Kapetani ga tada informiraju o stanju u Svijetu živih. Naime, Aizenov je plan u tom trenutku postao jasan - planirao je iskoristiti Karakuru i sve ljude u njoj kako bi si omogućio put u do palače u kojoj obitava [[Soul King]], tamo ga ubio i postao novi vladar. Kako bi ga spriječio, Gotei 13 su uz Uraharinu pomoć napravili repliku Karakure na mjestu originalnog grada, koji su, zajedno sa stanovnicima, premjestili u Soul Society. Kada je Aizen s preostalim Espadama došao u Karakuru, shvatio je da se radi o lažnom gradu. Tamo su ga čekali ostali kapetani i počela je žestoka borba za spas Karakure. Ichigu su u međuvremenu objasnili da je on jedini koji može zaustaviti Aizena jer jedini nije bio izložen njegovoj hipnozi, tako da su se Ichigo i Unohana uputili u lažnu Karakuru nakon što je Ichigo spasio Orihime. Kapetani su uz pomoć [[Visoredi|Visoreda]], skupine bivših kapetana i njihovih pomoćnika ([[japanski]]: {{Ruby-ja|副隊長|ふくたいちょう}}, ''fukutaichō''; dosl. "pomoćni zapovjednik jedinice") koji su prije 110 godina protjerani iz Soul Societyja jer ih je Aizen pretvorio u hibride između Shinigamija i Hollowa pa su time dobili nove moći, koji su se svrstali na stranu Soul Societyja u ovoj borbi, uspjeli poraziti tri preostale Espade, kao i Tōsena, ali ne i Aizena i Gina, koji su nekako uspjeli otključati put u Soul Society i krenuti prema pravoj Karakuri. Ichigo je tokom ove borbe saznao da mu je otac zapravo bivši kapetan 10. Divizije, [[Isshin Kurosaki|Isshin Shiba]], jer se potonji borio protiv Aizena zajedno s Uraharom i Yoruichi. Isshin je pomogao sinu i naučio ga ultimativnu tehniku s kojom će moći poraziti Aizena, ali će ostati bez svih svojih moći, na što je Ichigo pristao. Nakon što je Gin izdao Aizena i pokušao ga ubiti, Aizen je ubio Gina i sukobio se s Ichigom, koji je aktivirao svoju tehniku i uspio svladati Aizena, koji je ubrzo onesposobljen i zatvoren zahvaljujući Uraharinoj pomoći. Ipak, Ichigo je nedugo zatim izgubio svoje moći. === Fullbringer ''hen'' === [[File:Ep346XcutionMembers.webp|350px|thumb|[[Fullbringer]]i iz skupine Xcution pomogli su Ichigu da vrati svoje moći, ali njihov vođa, [[Kūgo Ginjō]], imao je skriveni plan koji je stajao iza te pomoći.]] Ichigo se teško nosio s povratkom u normalu, pogotovo jer nitko od njegovih drugih prijatelja nije izgubio svoje moći u tom trenutku. Istovremeno, nepoznati muškarac s mačem počeo je napadati Ichigove prijatelje. Ichigu je tada prišao [[Kūgo Ginjō]] te mu objasnio da je on [[Fullbring]]er ([[japanski]]: {{Ruby-ja|完現術者|フルブリンガー}}, ''Furuburingā''; dosl. "Umjetnik potpune manifestacije"), čovjek s moćima koje potječu od Hollowa, te kako mu može pomoći da povrati svoje moći. Istovremeno mu je otkrio kako je nepoznati napadač [[Shūkurō Tsukishima]], njegov bivši prijatelj i saveznik koji je postao zločinac. Nakon intenzivnog treninga, Ichigo uspijeva povratiti dio svojih moći, ali mu pred sam kraj Ishida otkriva kako Tsukishima možda jest napao sve ostale Ichigove prijatelje, ali kako je njega napao stvarni zlikovac - Kūgo Ginjō. Ginjō tada otkriva da je i on, kao i Ichigo, bivši zamjenski Shinigami te kako se želi osvetiti Soul Societyju zbog načina na koji su ga odbacili. Prije borbe, Ichigo uz pomoć Rukije, Urahare, svog oca i skupine kapetana i pomoćnika iz Gotei 13 vraća svoje pune moći i kreće u borbu s Ginjōm dok se ostali Shinigamiji lako obraćunaju s ostalim Fullbringerima. Ichigo je na kraju prisiljen ubiti Ginjōa, ali kaže da vjeruje Soul Societyju i da ostaje njihov saveznik, unatoč novootkrivenim činjenicama. === Thousand-Year Blood War ''hen'' === Nedugo zatim, skupina nepoznatih osoba napada Hueco Mundo, Ichiga i Soul Society, pri ćemu pogiba [[Chōjirō Sasakibe]], pomoćnik glavnog kapetana [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto|Yamamota]]. Nepoznati protivnici objavljuju rat Soul Societyju i ubrzo se otkriva kako su to preostali Quincyji koje predvodi [[Yhwach]]; Yhwach je 1,000 godina ranije pokušao napraviti istu stvari, ali ga je Yamamoto porazio zajedno s originalnim kapetanima netom formiranog Gotei 13, mada ga nisu uspjeli trajno ubiti. Tada je rečeno kako će se Yhwach ponovo probuti za 1,000 godina i započeti svoj pohod. Ichigo i njegovi prijatelji (osim Ishide) odlaze u Hueco Mundo kako bi pomogli Hollowima, što Yhwach iskoristi i vrši invaziju na Soul Society ranije nego najavljeno, pri čemu uspijeva ubiti Yamamota. Ichigov dolazak spriječio je potpuno uništenje Soul Societyja, jer je Ichigo dovoljno dugo zadržao Yhwacha da je potonjem ponestalo vremena i morao se povući u [[Wandenreich]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|見えざる帝国|ヴァンデンライヒ}}, ''Vandenraihi''; dosl. "Nevidljivo cartvo", prev. "Zidinama opasano carstvo"). Ichigo je tokom te borbe izgubio svoj mač tako da je morao izraditi novi; tu je uskočila [[Royal Guard]] ([[japanski]]: {{Ruby-ja|王属特務|おうぞくとくむ}}, ''Ōzokutokumu''; dosl. "Kralju podređena tajna služba"), skupina od pet najmoćnijih Shinigamija koji su inače zaduženi za zaštitu Soul Kinga, a nakon Yhwachovog dolaska su odlučili pomoći Soul Societyju i Ichigo. Ichigo je tada saznao cijelu priču o svom porijeklu i smrti svoje majke, što mu je omogućilo izradu novog [[Zanpakutō]]a ([[japanski]]: {{Ruby-ja|斬魄刀|ざんぱくとう}}, ''Zanpakutō''; dosl. "Mač za sječu duša"). Istovremeno dok se sve ovo odvijalo među Shinigamijima, Ishida se pridružio Quincyjima te je službeno primljen među Sternrittere pod slovom A, a kasnije je postao član Schutzstaffela. Dok Ichigo trenira s [[Ichibe Hyōsube|Ichibeom]], Yhwach i njegova vojska pripremaju drugu invaziju Seireiteija, koja uskoro započinje. Shinigamiji su ovoga puta puno spremniji te odnose nekoliko važnih pobjeda, a cijela situacija značajno se poboljšava kada se Ichigo i ostali vrate iz Palače Soul Kinga kako bi pomogli u borbi. Iako i Shinigamiji pretrpe gubitke, većina Yhwachovih Sternrittera pada u borbi tijekom druge invazije, međutim ispostavilo se da ih je njihov bešćutni vođa ionako bio spreman žrtvovati ih sve pa mu do žrtava nije ni bilo stalo, već je iskoristio borbe u Seireiteiju kako bi zajedno sa Schutzstaffelom otvorio put do Palače. Tamo ih je dočekala Nulta divizija, koja je preuzela članove Schutzstaffela, dok je Ichibe krenuo na Yhwacha. Nulta divizija relativno lako pobije Yhwachove borce, ali Yhwach tada aktivira ''Auswählen'' usred svoje borbe s Ichibeom te pokupi energiju preživjelih Sternrittera, efektivno ih žrtvujući, kako bi oživio članove Schutzstaffela. Borba počinje iznova, a kulminira kada Senjumaruaktivira svoj Bankai i naizgled svlada svoje protivnike, dok Ichibe istovremeno uspijeva poraziti Yhwacha. [[File:Ep372YamamotoSlashed.webp|thumb|left|320px|Smrt glavnog kapetana [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto|Yamamota]] bila je presudan trenutak tijekom prve invazije te je olakšala Quincyjima provođenje daljnjih planova.]] Međutim, dok pada u smrt, Yhwach iznenada ponovo aktivira svoj Schrift i uspije se oporaviti i ubiti Ichibea; istovremeno, Ishida iskoristi svoj Schrift kako bi spasio ostale članove Schutzstaffela i ubio Senjumaru. Nakon te pobjede, Yhwach odlazi do Soul Kinga i probada ga svojim mačem, nakon čega dolaze Ichigo i njegovi prijatelji, koji napadaju vođu Quincyja. Yhwach je, dakako, nadmoćniji i koristeći činjenicu da Ichigo ima krv Quincyja u sebi, Yhwach natjera svog "sina" da ubije Soul Kinga. Dok svjetovima prijeti kolaps, na scenu stupa kapetan Ukitake, koji aktivira [[Mimihagi]]ja, desnu ruku Soul Kinga. Naime, Ukitake je kao dijete bolovao od fatalne plućne bolesti pa su se njegovi roditelji molili lokalnom božanstvu Mimihagiju, ne znajući da je to desna ruka Soul Kinga, da ga spasi; Mimihagi je tada ušao u njegovo tijelo i omogućio mu da živi dok su tako spojeni, iako ga nije izliječio. Sada, kada su svjetovi pred raspadom, Ukitake je aktivirao Mimihagija kako bi – po cijenu vlastitog života – održao balans svjetova do Yhcawhova pada. Yhwach je šokiran jer nije predvidio ovakav rasplet, ali svejedno se uspije spojiti sa Soul Kingom, iako ga nova forma čini iznimno nestabilnim. Istovremeno, Kyōraku je doveo Aizena iz Mukena da im pomogne u borbi, a dio preživjelih Sternrittera odlučio se pridružiti Shinigamijima jer su se osjetili izdano nakon što su shvatili da ih je Yhwach odbacio. Dok se to sve odvijalo, Urahara je također okupio dio Arrancara, Fullbringere i Visorede da im pomognu u borbi. Zajedničkim naporima, uspjeli su doći do Palače, koju je Yhwach potpuno promijenio i pretvorio u svoje novo sjedište po imenu Wahrwelt ([[japanski]]: {{Ruby-ja | 真世界城 | ヴァールヴェルト}}, ''Vāruveruto''; dol. "Stvarni svijet"). Nakon što ih snajperom napadne [[Lille Barro]], Shinigamiji i njihovi saveznici razdvajaju se kako bi se individualno mogli suočiti s članovima Schutzstaffela. Renji se bori s Ishidom, a iako se učini da ga je uspio svladati, Ishida aktivira ''Sklaverei'' ([[japanski]]: {{Ruby-ja | 聖隷 | スクラヴェライ}}, ''Sukuraverai''; dol. "Ropstvo") i tako si da neočekivano pojačanje, što se pokaže dovoljnim da Renija probode kroz prsa. Dok [[Bazz-B]] ide kod [[Jugram Haschwalth|Jugrama]], [[Liltotto Lamperd]] i [[Giselle Gewelle]] odlaze do Yhwacha, ali on ih svlada bez većih problema. Mayurijeva i Kenpachijeva grupa nailazi na [[Pernida Parnkgjas|Pernidu Parnkgjasa]], lijevu ruku Soul Kinga, koji relativno jednostavno svlada Kenpachija, nakon što ovaj bezglavo misli da ga može ubiti čistom silom. Mayuri tada koristi svoj intelekt kako bi naizgled nadvladao Pernidu, ali ne računa s njegovim iznimnim regeneracijskim vještinama. Tada odluči aktivirati svoj modificirani Bankai, koji proždre Pernidu na licu mjesta. Ni to ne bude dovoljno pa se Mayuri prebaci u defenzivu, ali u jednom se trenutku [[Nemu Kurotsuchi|Nemu]] odluči žrtvovati i dopustiti Pernidi da ju proždre, što se u konačnici pokaže kao kraj za Pernidu. Naime, Nemu je bila opremljena s nervnim otrovom i kada ju je Pernida proždro, otrovao se i umro, iako je Mayuri ostao bez svoje pomoćnice. Istovremeno, Kyōraku se odlučio suočiti s Lilleom te koristi igre svog Shikaija kako bi omogućio drugima da pobjegnu. Kako je Kyōraku vještiji borad od Lillea, Quincy je prisiljen aktivirati svoj ''Vollständig'' i pretvoriti se u anđeosko biće koje ne može biti ubijeno. Kyōraku tada aktivira svoj Bankai koji obuhvati dio Wahrwelta i kroz teatarsku predstavu u tri čina uspijeva dekapitirati Lillea, iako pritom pretrpi teške ozljede. Međutim, Lille uspije aktivirati još jedan oblik i smrtno rani Kyōrakua, koji tada zamoli Nanao za pomoć, otkrivši joj istinu o njenoj obitelji. Nanao tada iskoristi ceremonijalni mač svoga klana, Shinken Hakkyōken, i uspije presjeći ne samo Lillea, nego i dobar dio Wahrwelta, nakon čega Lille pada u Soul Society, gdje njegove preživjele klonove dočekuje oživljeni [[Izuru Kira]]. [[File:Ep394YhwachRevealsImpalement.webp|thumb|320px|Kako bi ostvario svoj plan, [[Yhwach]] je morao ubit i apsorbirati [[Soul King]]a, svog oca i na taj način steći moći da uništi sve svjetove.]] Bazz-B je uspio pronaći Haschwaltha, ali nije imao nikakvih izgleda u borbi sa svojim bivšim prijateljem, koji se promijenio kada ga je Yhwach uzeo pod svoje. Bazz-B pada mrtav, a Haschwalth odlazi do Ishide, kojeg optužuje da će izdati Yhwacha u skoroj budućnosti, nakon čega njih dvoje započnu borbu. [[Askin Nakk Le Vaar]] uspio je zarobiti Ichiga, Orihime i Chada, ali prije nego ih je uspio ubiti, spasila ih je Yoruichi, koja nastavlja borbu s Askinom. Iako bivša kapetanica uspijeva značajno ozlijediti Askina, njegova sposobnost adaptacije pokaže se previše snažnom za nju. Uraharin dolazak im pruži novu kratkotrajnu prednost, ali Askin ponovno aktivira svoje vještine i gotovo ubije Uraharu, koji tada aktivira svoj Bankai. Dok se Askin pokušava prilagoditi novim uvjetima, s leđa mu se prišulja [[Grimmjow Jaegerjaquez]], koji mu rukom probije prsa i iščupa srce, završivši tako i tu borbu. Ostatak Shinigamija i Visoreda nailazi na [[Gerard Valkyrie|Gerarda Valkyriea]], koji – čini se – brzo pada, ali koristeći svoju sposobnost da dozove čudo, svaki put kada ga Shinigamiji ubiju, on se vrati još jači. Hitsugayin puni Bankai u suradnji s Byakuyom uspije usporiti Gerarda, ali Shinigamiji ne pronalaze način kako ga pobijediti. Čak ni Kenpachi, koji uspije aktivirati svoj Bankai, ne uspijeva ubiti Gerarda, koji dodatno pojačava svoje moći i postaje divovsko stvorenje koje je spremno pobiti ih sve. Gerard, srce Soul Kinga, na kraju je pao kada mu je Yhwach uzeo njegove moći tijekom naknadne borbe s Ichigom. Ichigo, Orihime i Chad, kojima se uskoro pridružuju Renji i Rukia, uspijevaju doći do Yhwacha; istovremeno, Ishida koristi svoje moći kako bi izdržao u borbi s Jugramom, koji trenutno posjeduje Yhwachove moći jer je još uvijek noć. No, u trenutku kada se čini da bi Ichigo mogao sasjeći Yhwacha, vođa Quincyja dobije svoje moći natrag, a Ishida neočekivanu prednost u borbi, koju uspijeva iskoristiti i ubiti Jugrama. Ichigo i njegovi saveznici, međutim, nemaju nikakvih šansi protiv Yhwacha, a iako Orihime koristi svoje moći kako bi ih osposobljavala za daljnju borbu, i ona je nemoćna pred Yhwachovom snagom. U tom trenutku, Orihime uspije objedniti moći svoje tehnike Santen Kesshun i u neočekivanom obratu poništi sve što je Yhwach učinio, pri čemu sebe, ali i njega izbriše iz egzistencije. Naravno, Yhwach, koji je u međuvremenu dobio moći boga, uspije poništiti i to te planira ujediniti svjetove i postati njihov jedini vladar. Ishida, koji se sastao s oporavljenim Kyōrakuom i [[Tier Harribel]], koju je oslobodila Nel, objašnjava kako mogu odgoditi uništenje svjetova te dobije njihovu podršku. Yhwach misli kako će pobijediti, međutim objedinjene snage Quincyja, Shinigamija i Arrancara uspijevaju spriječiti uništenje, ali ne uspijevaju ubiti Yhwacha, koji odlazi u Seireitei, gdje ga dočekuje Aizen, kojemu se uskoro pridružuju Ichigo i Renji. Aizen iskoristi svoj Shikai kako bi nakratko prevario Yhwacha, što Ichigu, Renjiju i Ishidi, koji im se uskoro pridružuje, daje dovoljno prostora da ga konačno ubiju i na taj način stabiliziraju situaciju. Yhwach nakon toga postaje novi Soul King, a u sva je tri svijeta ponovo uspostavljen balans. == Likovi == {{main|Lista likova iz serijala Bleach}} {| class="wikitable sortable mw-datatable sort-under static-row-numbers sticky-header col1left col5left" style="font-size:95%;" |- ! class="unsortable" |Lik{{efn|Žuta pozadina znači da je lik originalni lik iz [[anime]]a koji se nije pojavio u mangi.}} !! class="unsortable" |Glas posudio |- ! colspan="2"| Glavni likovi |- |[[Ichigo Kurosaki]] |[[Masakazu Morita]] |- |[[Rukia Kuchiki]] |[[Fumiko Orikasa]] |- |[[Uryū Ishida]] |[[Noriaki Sugiyama]] |- |[[Orihime Inoue]] |[[Yuki Matsuoka]] |- |[[Yasutora Sado|Yasutora Sado (Chad)]] |[[Hiroki Yasumoto]] |- |[[Kisuke Urahara]] |[[Shin'ichirō Miki]] |- |[[Yoruichi Shihōin]]{{efn|Kada se pretvori u mačku, glas joj posuđuje [[Shirō Saitō]].}} |[[Satsuki Yukino]] |- ! colspan="2" | Shinigamiji |- |rowspan="2"| [[Genryūsai Shigekuni Yamamoto]] |[[Masaaki Tsukada]] |- |[[Binbin Takaoka]]{{efn|name=S17|Samo u 17. sezoni.}} |- |[[Chōjirō Sasakibe]] |[[Taro Yamaguchi]]{{efn|U 17. sezoni, glas mladom Sasakibeu posudio je [[Ryōta Suzuki]].}} |- |rowspan="2"|[[Soi Fon]] |[[Tomoko Kawakami]] |- |[[Hōko Kuwashima]]{{efn|name=S17}} |- |[[Marechiyo Ōmaeda]] |[[Shōto Kashii]] |- |[[Gin Ichimaru]] |[[Kōji Yusa]] |- |[[Izuru Kira]] |[[Takahiro Sakurai]] |- |[[Rōjūrō Ōtoribashi]] |[[Shōto Kashii]] |- style="background:#FFD;" |[[Shūsuke Amagai]] |[[Ken'yū Horiuchi]] |- style="background:#FFD;" |[[Makoto Kibune]] |[[Hikaru Midorikawa]] |- |[[Retsu Unohana]] |[[Aya Hisakawa]] |- |[[Isane Kotetsu]] |[[Yukana]] |- |[[Hanatarō Yamada]] |[[Kōki Miyata]] |- |[[Sousuke Aizen]] |[[Shō Hayami]] |- |[[Shinji Hirako]] |[[Masaya Onosaka]] |- |[[Momo Hinamori]] |[[Kumi Sakuma]] |- |[[Byakuya Kuchiki]] |[[Ryōtarō Okiayu]] |- |[[Renji Abarai]] |[[Kentarō Itō]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Reiko Kiuchi]].}} |- |[[Sajin Komamura]] |[[Tetsu Inada]] |- |[[Tetsuzaemon Iba]] |[[Rintarō Nishi]] |- |[[Love Aikawa]] |[[Tetsu Inada]] |- |[[Shunsui Kyōraku]] |[[Akio Ōtsuka]]{{efn|Mladom Kyōrakuu glas je posudio [[Ayane Sakura]].}} |- |[[Nanao Ise]] |[[Hitomi Nabatame]] |- |rowspan="2"| [[Lisa Yadōmaru]] |[[Kanako Hattori]] |- |[[Sayori Ishizuka]]{{efn|name=S17}} |- |[[Kaname Tōsen]] |[[Toshiyuki Morikawa]] |- |[[Shūhei Hisagi]] |[[Katsuyuki Konishi]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Yū Kobayashi]].}} |- |[[Kensei Muguruma]] |[[Tomokazu Sugita]] |- |[[Mashiro Kuna]] |[[Akemi Kanda]] |- |[[Tōshirō Hitsugaya]] |[[Romi Park]]{{efn|U epizodama 17. sezone u kojem manifestira svoj potpuni Bankai, glas mu je posudio [[Yūki Kaji]].}} |- |[[Rangiku Matsumoto]] |[[Kaya Matsutani]] |- |[[Kenpachi Zaraki]] |[[Fumihiko Tachiki]] |- |[[Yachiru Kusajishi]] |[[Hisayo Mochizuki]] |- |[[Ikkaku Madarame]] |[[Nobuyuki Hiyama]] |- |[[Yumichika Ayasegawa]] |[[Jun Fukuyama]] |- |[[Mayuri Kurotsuchi]] |[[Ryūsei Nakao]] |- |[[Nemu Kurotsuchi]] |[[Rie Kugimiya]] |- |[[Akon (Bleach)|Akon]] |[[Keijin Okuda]]{{efn|U scenama gdje je bio dijete, glas mu je posudila [[Kaya Miyake]].}} |- |[[Jūshirō Ukitake]] |[[Hideo Ishikawa]]{{efn|U 17. sezoni, glas mladom Ukitakeu posudila je [[Natsumi Fujiwara]].}} |- |[[Kaien Shiba]] |[[Toshihiko Seki]] |- |[[Ichibe'e Hyōsube]] |[[Naomi Kusumi]] |- |[[Tenjirō Kirinji]] |[[Senjumaru Shutara]] |- |[[Kirio Hikifune]] |[[Ayumi Tsunematsu]] |- |[[Ōetsu Nimaiya]] |[[Yōji Ueda]] |- |[[Senjumaru Shutara]] |[[Rina Satō]] |- ! colspan="2"| Hollowi |- | [[Grand Fisher]] | [[Chafūrin]] |- | [[Yammy Llargo]] | [[Kenji Nomura]] |- | rowspan="2"|[[Aaroniero Arruruerie]] | [[Ryūzaburō Ōtomo]] (duboki glas) |- | [[Mayumi Yamaguchi]] (visoki glas) |- | [[Szayelaporro Granz]] | [[Kōsuke Toriumi]] |- | [[Zommari Rureaux]] | [[Taiten Kusunoki]] |- | [[Grimmjow Jaegerjaquez]] | [[Jun'ichi Suwabe]] |- | [[Luppi Antenor]] | [[Daisuke Kishio]] |- | [[Nnoitra Gilga]] | [[Nobutoshi Kanna]] |- | [[Ulquiorra Cifer]] | [[Daisuke Namikawa]] |- | [[Tier Harribel]] | [[Megumi Ogata]] |- | rowspan="2"| [[Nelliel Tu Odelschwanck]] | [[Tomoko Kaneda]] |- | [[Arisa Kiyoto]]{{efn|name=S17}} |- | [[Baraggan Louisenbairn]] | [[Shōzō Iizuka]] |- | [[Coyote Starrk]] | [[Rikiya Koyama]] |- | [[Lilynette Gingerbuck]] | [[Kiyomi Asai]] |- | [[Dordoni Alessandro Del Socaccio]] | [[Kōji Ishii]] |- | [[Cirucci Sanderwicci]] | [[Hōko Kuwashima]] |- | [[Gantenbainne Mosqueda]] | [[Masato Funaki]] |- | [[Wonderweiss Margela]] | [[Hisayoshi Suganuma]] |- | [[Rudbornn Chelute]] | [[Taro Yamaguchi]] |- | [[Pesche Guatiche]] | [[Takehito Koyasu]] |- | [[Dondochakka Birstanne]] | [[Daisuke Gōri]] |- | [[Bawabawa]] | [[Hiroki Yasumoto]] |- ! colspan="2"| Fullbringeri |- |[[Kūgo Ginjō]] |[[Hiroki Tōchi]] |- |[[Shūkurō Tsukishima]] |[[Daisuke Ono]] |- |[[Riruka Dokugamine]] |[[Megumi Toyoguchi]] |- |[[Yukio Hans Vorarlberna]] |[[Mitsuhiro Ichiki]] |- |[[Jackie Tristan]] |[[Atsuko Yuya]] |- |[[Giriko Kutsuzawa]] |[[Atsushi Ono]] |- ! colspan="2"| Quincyji |- | rowspan="2"| [[Sōken Ishida]] | [[Eiji Maruyama]] |- | [[Akio Nojima]]{{efn|name=S17}} |- | [[Yhwach]] | [[Takayuki Sugō]] |- | [[Jugram Haschwalth]] | [[Yū'ichirō Umehara]]{{efn|U 17. sezoni, u scenama u kojima je prikazan kao dijete glas mu je posudila [[Marina Inoue]].}} |- | [[Lille Barro]] | [[Satoshi Hino]] |- | [[Pernida Parnkgjas]] | [[Bin Shimada]] |- | [[Askin Nakk Le Vaar]] | [[Shunsuke Takeuchi]] |- | [[Gerard Valkyrie]] | [[Tsuyoshi Koyama]] |- | [[Quilge Opie]] | [[Kō'ichi Yamadera]] |- | [[Äs Nödt]] | [[Yoshitsugu Matsuoka]] |- | [[Bazz-B]] | [[Yūki Ono]]{{efn|U 17. sezoni, u scenama u kojima je prikazan kao dijete glas mu je posudila [[Chiaki Kobayashi]].}} |- | [[Gremmy Thoumeaux]] | [[Natsuki Hanae]] |- |[[Liltotto Lamperd]] |[[Aoi Yūki]] |- |[[Giselle Gewelle]] |[[Nao Tōyama]] |- |[[Bambietta Basterbine]] |[[Ayana Taketatsu]] |- ! colspan="2"| Ostali likovi |- |[[Kon (Bleach)|Kon]] |[[Mitsuaki Madono]]{{efn|U OVA epizodi "[[memories in the rain]]", glas mu je posudio [[Tite Kubo]].}} |- |[[Isshin Kurosaki]] |[[Toshiyuki Morikawa]] |- |[[Masaki Kurosaki]] |[[Sayaka Ōhara]] |- |[[Yuzu Kurosaki]] |[[Ayumi Sena]] |- |[[Karin Kurosaki]] |[[Rie Kugimiya]] |- |[[Ryūken Ishida]] |[[Ken Narita]] |- |[[Tatsuki Arisawa]] |[[Junko Noda]] |- |[[Keigo Asano]] |[[Katsuyuki Konishi]] |- |[[Mizuiro Kojima]] |[[Jun Fukuyama]] |- |[[Ikumi Unagiya]] |[[Yūko Kaida]] |- |[[Tessai Tsukabishi]] |[[Kiyoyuki Yanada]] |- |[[Hachigen Ushōda]] |[[Takashi Nagasako]] |- |[[Jinta Hanakari]] |[[Takako Honda]] |- |[[Ururu Tsumugiya]] |[[Noriko Shitaya]] |- style="background:#FFD;" |[[Ririn]] |[[Yumi Kakazu]] |- style="background:#FFD;" |[[Nozomi Kujō]] |[[Hisako Kanemoto]] |- style="background:#FFD;" |[[Kagerōza Inaba]] |[[Toshio Furukawa]] |- style="background:#FFD;" |[[Jin Kariya]] |[[Tōru Ōkawa]]{{efn|U scenama u kojima je prikazan kao dijete, glas mu je posudila [[Hitomi Nabatame]].}} |- |[[Kūkaku Shiba]] |[[Akiko Hiramatsu]] |- |[[Ganju Shiba]] |[[Wataru Takagi]] |- style="background:#FFD;" |[[Rurichiyo Kasumiōji]] |[[Reiko Takagi]] |} === Sinkronizacije === S obzirom na činjenicu da je ''Bleach'' bio globalno popularan, distribuiran je na brojna svjetska tržišta. Neka od njih otkupila su samo izvornu japansku verziju koja je emitirana uz titlove, ali dobar dio tržišta snimio je i vlastite, sinkronizirane verzije animea. Među njima se posebno ističe [[engleski|engleska]] sinkronizacija, međutim i drugi su europski jezici imali vlastite verzije animea, poput [[njemački|njemačkog]], [[francuski|francuskog]], [[portugalski|portugalskog]] (različite sinkronizacije za Portugal i Brazil), [[španjolski|španjolskog]] (različite sinkronizacije za Španjolsku i Latinsku Ameriku) i [[katalonski|katalonskog]], [[talijanski|talijanskog]], [[ruski|ruskog]], [[češki|češkog]] i [[mađarski|mađarskog]]. Azijsko tržište također je distribuiralo sinkronizirane verzije za gledatelje u [[Kina|Kini]], [[Južna Koreja|Južnoj Koreji]], [[Filipini]]ma, [[Tajland]]u, [[Malezija|Maleziji]] i [[Indonezija|Indoneziji]], a producirana je i sinkronizirana verzija na [[arapski|arapskom]]. == Produkcija == Animaciju ''Bleacha'' preuzeo je studio [[Pierrot (studio)|Pierrot]], koji je dvije godine ranije dobio i animaciju [[anime]]a ''[[Naruto (anime)|Naruto]]'', tako da je Pierrot dobio dva od tri animea iz tzv. "Velike trojke" (''[[One Piece (anime)|One Piece]]'' je projekt [[Toei Animation]]a). Redateljem je imenovan [[Noriyuki Abe]], dok je za glavnog scenarista isprva postavljen [[Masashi Sogo]], koji je vodio projekt do 229. epizode te kasnije od 266. do 316. epizode. Od 230. do 265. epizode glavni scenarist bio je [[Tsuyoshi Kida]], dok je od 317. godine do kraja izvornog emitiranja tu ulogu preuzeo [[Kento Shimoyama]]. [[Masashi Kudō]] bio je dizajner likova, a povremeno je bio i glavni animator te je osobno nadzirao animaciju. [[Datoteka:Shirō Sagisu.jpg|lijevo|mini|292x292piksel|[[Shirō Sagisu]] bio je kompozitor serijala kroz obje faze emitiranja.]] Prvih 167 epizoda animea emitirano je u tada standardnom 4:3 formatu, a od 168. epizode do kraja korišten je 16:9 format. Izvorni anime podijeljen je na ukupno 16 sezona nejednakog trajanja, pri čemu je zbog činjenice da je ''Bleach'' bio ''[[de facto]]'' cjelogodišnji serijal, a što je značilo da je bilo trenutaka kada je anime dostigao mangu pa nije bilo više novog kanonskog materijala za adaptirati, produciran je značajan broj ''filler'' epizoda te pet cijelih ''filler'' sezona. Prema podacima, ''Bleach'' je imao visoku stopu ''fillera'' od 45%,<ref>{{Cite web |title=Bleach Filler List |url=https://www.animefillerlist.com/shows/bleach |url-status=live |access-date=2026-10-15 |website=animefillerlist.com}}</ref> što znači da je ta količina animea bila potpuno originalna i nije bila temeljena na mangi; danas je takva praksa u anime produkciji rijetka, međutim u tom je razdoblju to bilo uobičajeno pa su tako i druge anime serije iz istog perioda, među kojima i ''Naruto'' i ''One Piece'', imale značajnu količinu ''fillera''. Iako Tite Kubo nije imao nikakve veze s većinom sadržaja iz ''filler'' epizoda, u intervjuu iz [[2009.]] godine govorio je o sadržaju 13. sezone animea (''Zanpakutō: The Alternate Tale''), koja je bila ''filler'', rekavši kako je želio iskoristiti neke od koncepata iz te sezone u mangi. Najbolji primjer toga su utjelovljenja [[Shunsui Kyōraku|Kyōrakuovog]] [[Zanpakutō]]a, koja su kasnije potvrđena kao kanonska u posljednjoj velikoj narativnoj cjelini mange, kada Kyōraku aktivira svoj Bankai u borbi protiv Lillea Barroa. Također, mač Muramasa, čije je utjelovljenje bilo glavni negativac 13. sezone, u [[light novel]]u ''[[Bleach: Can't Fear Your Own World]]'' postao je dio kanona, iako nije potvrđeno da je priča iz 13. sezone u cijelosti točna. Kubo je također potvrdio da je njegov stil u mangi fiksiran tek nakon što je anime počeo s emitiranjem; priznao je da mu je stil varirao te da je tek u kasnijoj fazi jasno definiran, a kao jedan od primjera naveo je da više nije crtao kosu svojih likova iza njihovih ušiju. Nakon emitiranja 366. epizode u ožujku [[2012.]] godine, ''Bleach'' je službeno išao na pauzu neodređenog trajanja. Razlozi te pauze nikada nisu službeno objašnjeni, međutim mediji su s vremenom identificirali nekoliko razloga koji su se poklopili u tom trenutku i rezultirali onime za što se vjerovalo da je kraj animea.<ref name=":1">{{Cite web |last=Freeman |first=Nik |date=2015-11-06 |title=Whatever Happened to Bleach? |url=https://www.animenewsnetwork.com/feature/2015-11-06/whatever-happened-to-bleach/.95031 |url-status=live |access-date=2026-11-06 |website=[[Anime News Network]]}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Kemner |first=Louis |date=2024-06-16 |title=Why The Bleach Anime Took Such a Long Hiatus |url=https://www.cbr.com/bleach-anime-cancellation-hiatus-thousand-year-blood-war/ |url-status=live |access-date=2026-10-15 |website=[[CBR]]}}</ref> Naime, iako je prodaja kućnih izdanja animea bila dobra, priča je u trenutku završetka 16. sezone potpuno sustigla mangu. Istovremeno, popularnost mange opala je nakon Aizenovog pada, a Fullbringer ''hen'' je naišao na dosta kritika, kao i narativni tijek, pri čemu su fanovi kritizirali Kuboa da je žrtvovao dobru narativnu izgradnju nauštrb repetitivnih borbi i loše razrađenih likova.<ref name=":1" /> Kako je anime u tom trenutku trebao producirati još ''fillera'', koji su i ranije bili kritizirani od strane fanova, Pierrot se zbog neisplativosti produkcije odlučio potpuno stopirati anime. I dok je Kubo u međuvremenu završio mangu, posljednja narativna cjelina također je naišla na brojne kritike jer je djelovala zbrzano i nedovoljno razrađeno, a što je bila posljedica ozbiljnih zdravstvenih problema koji su mučili autora u to vrijeme; jedno je vrijeme bilo govora i o tome da manga naprosto završi u tom trenutku,<ref name=":2" /> ali Kubo i izdavači su se dogovorili da će Kubu dati rok od jedne godine da završi priču, a što je rezultiralo skraćenom verzijom posljednje narativne cjeline. [[Datoteka:Taguchi Tomohisa from "The Tunnel to Summer, the Exit of Goodbyes" at Red Carpet of the Tokyo International Film Festival 2022 (52461533160).jpg|mini|375x375piksel|[[Tomohisa Taguchi]] preuzeo je redateljsku palicu kada se ''Bleach'' vratio [[2022.]] godine.]] I dok se činilo da se ''Bleach'' više neće vratiti, u ožujku [[2020.]] godine, u sklopu ''Bleach 20th Anniversary Projecta'' objavljeno je kako će posljednji dio Kubove mange, Thousand-Year Blood War ''hen'', dobiti svoju anime adaptaciju, odnosno kako će anime doista adaptirati cijelu mangu nakon 20 godina pauze.<ref>{{Cite web||url=https://www.viz.com/blog/posts/bleach-anime-is-coming-back|title=BLEACH ANIME IS COMING BACK!|website=[[Viz Media]]|date=March 20, 2020|access-date=August 23, 2026|archive-date=October 31, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031232249/https://www.viz.com/blog/posts/bleach-anime-is-coming-back|url-status=live}}</ref> Prvi ''trailer'' i vizuali otkriveni su tijekom [[Jump Festa|Jump Feste]] u prosincu [[2021.]] godine, zajedno s tehničkom ekipom. [[Pierrot (studio)|Pierrot]] je potvrđen kao povratnički studio. [[Tomohisa Taguchi]] najavljen je kao novi redatelj, dok je potvrđeno da su se [[Masashi Kudō]] i [[Shirō Sagisu]] vratili kao dizajner likova, odnosno kompozitor.<ref>{{Cite web||last=Harding|first=Daryl|title=Bleach Thousand-Year Blood War TV Anime Trailer, Key Visual Released for October 2022 Start|url=https://www.crunchyroll.com/news/latest/2021/12/18/first-bleach-thousand-year-blood-war-arc-tv-anime-trailer-key-visual-released-for-october-2022-start|website=[[Crunchyroll]]|date=December 18, 2021|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 24, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260824030545/https://www.crunchyroll.com/news/latest/2021/12/18/first-bleach-thousand-year-blood-war-arc-tv-anime-trailer-key-visual-released-for-october-2022-start|url-status=live}}</ref> Tite Kubo je bio uključen kao glavni nadzornik produkcije.<ref>{{Cite web||url=https://bleach-anime.com/en/staffcast/|title=Staff & Cast|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823141021/https://bleach-anime.com/en/staffcast/|url-status=live}}</ref> [[Masaki Hiramatsu]], jedan od pisaca na animeu, kasnije je rekao da je rad na adaptaciji oblik "prevođenja", ističući razlike u ''pacingu'' između tjedne mange i jedne epizode animea.<ref name="HiramatsuInterview">{{Cite web|script-title=ja:シリーズ構成 平松正樹インタビュー|trans-title=Interview with Series Composition Writer Masaki Hiramatsu|url=https://bleach-anime.com/special/interview/06.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823234454/https://bleach-anime.com/special/interview/06.html|url-status=live}}</ref> Kubova uključenost u produkciju pokazala se tim važnijom jer su producenti potvrdili kako su s autorom raspravljali o promjenama i uključivanju materijala koji nije bio uvršten u mangi, pri čemu je Kubo dobio pravo da nadzire i ispravlja originalne scene, ali i da predlaže vlastite promjene. Hiramatsu je kao primjer toga naveo susret između Aizena i Yhwacha iz šeste epizode, koji je značajno proširen, a Kubo je osobno značajno preradio dijalog za tu scenu.<ref name="HiramatsuInterview"/> Kako je anime napredovao, količina novog sadržaja postala je sve veća. Produkcija je potvrdila da su originalne scene za drugi ''cour'' bile ideje animacijske ekipa te da su naknadno pokazanu autori, koji je ponekad vraćao crteže u stilu mange kako bi im pojasnio svoje ideje. Novi sadržaj uključivao je dodane dijaloge, nove dijelove priče koji su davali pozadinu događanjima u glavnoj radnji te scene koje nisu bile prisutne u mangi.<ref name="Part2Production">{{Cite web|script-title=シリーズ構成・平松正樹様×チーフ演出・村田光様×プロデューサー・富永禎彦様（studioぴえろ）インタビュー|trans-title=Interview with Masaki Hiramatsu, Hikaru Murata and Yoshihiko Tominaga|url=https://bleach-anime.com/special/interview02/18.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823144923/https://bleach-anime.com/special/interview02/18.html|url-status=live}}</ref> Sam Kubo je rekao da je jedna originalna borba iz drugog ''coura'' izvorno trebala biti u mangi, ali je izbačena, tako da je animatorima dostavio pet-šest stranica materijala za tu borbu.<ref>{{Cite web||title=Tite Kubo x Masakazu Morita Interview|url=https://www.viz.com/blog/posts/tite-kubo-x-masakazu-morita-interview|website=[[Viz Media]]|date=April 10, 2023|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823153336/https://www.viz.com/blog/posts/tite-kubo-x-masakazu-morita-interview|url-status=live}}</ref> Kako je produkcija napredovala, Kubo je sve više osobno dolazio u studio te je pomagao ili pojašnjavao glumcima određene aspekte njihovih likova ako je bilo potrebno.<ref name="Part2Production" /> U listopadu [[2024.]] godine [[Aniplex]] je objavio posebni video povodom 20. obljetnice anime, a koji je prikazao neke od ključnih scena iz originalnog anime, ali sada animiranih u stilu novog animea, s poboljšanom kvalitetom i animacijom.<ref>{{cite web|title=ja:アニメ「BLEACH」20周年記念PVを公開、ルキアらの視点で"黒崎一護の姿"を描く|url=https://natalie.mu/comic/news/594085|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=October 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241005235448/https://natalie.mu/comic/news/594085|archive-date=October 5, 2024|language=ja|date=October 5, 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Tai|first=Anita|title=Bleach Anime Gets 20th Anniversary Video With New Animation|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-10-05/bleach-anime-gets-20th-anniversary-video-with-new-animation/.216383|website=[[Anime News Network]]|access-date=October 5, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241005225147/https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-10-05/bleach-anime-gets-20th-anniversary-video-with-new-animation/.216383|archive-date=October 5, 2024|date=October 5, 2024|url-status=live}}</ref> Taguchi je za treći ''cour'' postao glavni redatelj, dok je [[Hikaru Murata]] preuzeo njegovu raniju funkciju, a animaciju je preuzeo filmski odjel, Pierrot Films. Taguchi je nadzirao cjelokupnu produkciju i scenarije, dok je Murata radio na pojedinačnim epizodama i vodio je sastanke s produkcijom.<ref>{{Cite web||script-title=ja:総監督・田口智久×監督・村田光インタビュー|trans-title=Interview with Chief Series Director Tomohisa Taguchi and Series Director Hikaru Murata|url=https://bleach-anime.com/special/interview03/29.html|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|language=ja|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823212155/https://bleach-anime.com/special/interview03/29.html|url-status=live}}</ref> Taguchi je kasnije rekao da su se tijekom prva dva ''coura'' jako zbližili s Kubom, što im je olakšalo suradnju i omogućilo lakšu integraciju originalnog sadržaja. Murata je potvrdio da je treći ''cour'' imao više originalnog sadržaja nego prethodna dva, pri čemu je Kubo odobrio sav novi materijal i osmislio kako će ga povezati s mangom.<ref>{{Cite web||script-title=ja:『BLEACH』原作にないシーン増加へ 某作品に匹敵するクオリティ目指し制作「費用は嵩むしスケジュールは長期（笑）」|trans-title=Bleach to Increase Scenes Not in Original Manga; Production Aims for High Quality|url=https://www.oricon.co.jp/news/2352374/full/|website=[[Oricon|Oricon News]]|language=ja|date=November 1, 2024|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823200621/https://www.oricon.co.jp/news/2352374/full/|url-status=live}}</ref> Iste uloge zadržane su i za četvrti i posljednji ''cour'', koji je dodatno povećao broj originalnog materijala, toliko da su tijekom emitiranja gotovo cijele epizode bile originalne.<ref>{{Cite web||web|url=https://bleach-anime.com/en/staffcast/|title=Staff & Cast|website=Bleach: Thousand-Year Blood War Official Website|access-date=August 23, 2026|archive-date=August 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823141021/https://bleach-anime.com/en/staffcast/|url-status=live}}</ref> Nakon emitiranja osme epizode četvrtog ''coura'', produkcija je objavila kako će anime ići na jednomjesečnu pauzu jer je animatorima potrebno više vremena da kvalitetno animiraju posljednje dvije epizode, koje su na kraju emitirane krajem listopada [[2026.]] godine.<ref name="49-50">{{Cite web|last=Loo|first=Egan|date=September 12, 2026|title=Bleach: Thousand-Year Blood War – The Calamity Anime Episodes 49, 50 Delayed to October 19, 26|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-09-12/bleach-thousand-year-blood-war-the-calamity-anime-episodes-49-50-delayed-to-october-19-26/.241707|website=[[Anime News Network]]|access-date=September 12, 2026|quote=Monday, October 19 and Monday, October 26, respectively, at 24:00 (effectively, midnight the next day)}}</ref> == Epizode == {{main|Lista epizoda animea Bleach}} {| class="wikitable" width="45%" |- ! colspan="4" rowspan="2" width=3% |Sezona ! rowspan="2" width=5% |Epizoda ! colspan="2" |Originalno emitiranje |- ! width=20% |Početak sezone ! width=20% |Kraj sezone |- |bgcolor="#4E5A66"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 1)|1]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}} |{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#5DADEC"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 2)|2]] |{{center|21}} |{{nowrap|{{center|[[1. ožujka]] [[2005.]]}}}} |{{center|[[19. srpnja]] [[2005.]]}} |- |bgcolor="#FFBF00"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 3)|3]] |{{center|22}} |{{nowrap|{{center|[[26. srpnja]] [[2005.]]}}}} |{{center|[[10. siječnja]] [[2006.]]}} |- |bgcolor="#ED872D"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 4)|4]] |{{center|28}} |{{nowrap|{{center|[[17. siječnja]] [[2006.]]}}}} |{{center|[[1. kolovoza]] [[2006.]]}} |- |bgcolor="#F66D58"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 5)|5]] |{{center|18}} |{{nowrap|{{center|[[8. kolovoza]] [[2006.]]}}}} |{{center|[[4. siječnja]] [[2007.]]}} |- |bgcolor="#00A987"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 6)|6]] |{{center|22}} |{{nowrap|{{center|[[10. siječnja]] [[2007.]]}}}} |{{center|[[27. lipnja]] [[2007.]]}} |- |bgcolor="#395F53"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 7)|7]] |{{center|20}} |{{nowrap|{{center|[[4. srpnja]] [[2007.]]}}}} |{{center|[[5. prosinca]] [[2007.]]}} |- |bgcolor="#89CFF0"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 8)|8]] |{{center|16}} |{{nowrap|{{center|[[12. prosinca]] [[2007.]]}}}} |{{center|[[16. travnja]] [[2008.]]}} |- |bgcolor="#4B5F2A"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 9)|9]] |{{center|22}} |{{nowrap|{{center|[[23. travnja]] [[2008.]]}}}} |{{center|[[7. listopada]] [[2008.]]}} |- |bgcolor="#30BFBF"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 10)|10]] |{{center|16}} |{{nowrap|{{center|[[14. listopada]] [[2008.]]}}}} |{{center|[[3. veljače]] [[2009.]]}} |- |bgcolor="#BDB76B"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 11)|11]] |{{center|7}} |{{nowrap|{{center|[[10. veljače]] [[2009.]]}}}} |{{center|[[24. ožujka]] [[2009.]]}} |- |bgcolor="#C3A78B"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 12)|12]] |{{center|17}} |{{nowrap|{{center|[[31. ožujka]] [[2009.]]}}}} |{{center|[[21. srpnja]] [[2009.]]}} |- |bgcolor="#ECEBBD"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 13)|13]] |{{center|36}} |{{nowrap|{{center|[[28. srpnja]] [[2009.]]}}}} |{{center|[[6. travnja]] [[2010.]]}} |- |bgcolor="#701C1C"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 14)|14]] |{{center|51}} |{{nowrap|{{center|[[13. travnja]] [[2010.]]}}}} |{{center|[[5. travnja]] [[2011.]]}} |- |bgcolor="#14663D"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 15)|15]] |{{center|26}} |{{nowrap|{{center|[[12. travnja]] [[2011.]]}}}} |{{center|[[4. listopada]] [[2011.]]}} |- |bgcolor="#18453B"| !colspan="3"| [[Bleach (sezona 16)|16]] |{{center|24}} |{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2011.]]}}}} |{{center|[[27. ožujka]] [[2012.]]}} |- |rowspan="4" bgcolor="#a51b19"| !rowspan="4" | [[Bleach (sezona 17)|17]] |bgcolor="#C82321"| !1 |{{center|13}} |{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2022.]]}}}} |{{center|[[27. prosinca]] [[2022.]]}} |- |bgcolor="#1335A9"| !2 |{{center|13}} |{{nowrap|{{center|[[8. srpnja]] [[2023.]]}}}} |{{center|[[30. rujna]] [[2023.]]}} |- |bgcolor="#000000"| !3 |{{center|14}} |{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2024.]]}}}} |{{center|[[28. prosinca]] [[2024.]]}} |- |bgcolor="#F6832E"| !4 |{{center|10}} |{{nowrap|{{center|[[25. srpnja]] [[2026.]]}}}} |{{center|[[27. listopada]] [[2026.]]}} |- |} == Muzika == {{main|Lista soundtrackova animea Bleach}} === Soundtrack === Cjelokupni [[soundtrack]] za anime seriju ''Bleach'' komponirao je [[Shirō Sagisu]], koji je radio na glazbi i za originalnu seriju i za povratak. Službeni [[soundtrack]] za originalnu seriju izdan je u četiri dijela (''[[Bleach Original Soundtrack]]'' 1–4),<ref>{{cite web|url=http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7253|title=TV Animation BLEACH Original Soundtrack 1 日本語タイトル: TV Animation BLEACH Original Soundtrack 1/ アニメサントラ|publisher=CD Japan|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104115857/http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7253|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7364|title=TV Animation BLEACH Original Soundtrack 2 日本語タイトル: TV Animation BLEACH Original Soundtrack 2/ アニメサントラ|publisher=CD Japan|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104115854/http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7364|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7590|title=TV Animation Bleach Original Soundtrack 3 日本語タイトル: TV Animation BLEACH Original Soundtrack 3/ アニメサントラ|publisher=CD Japan|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104115921/http://www.cdjapan.co.jp/detailview.html?KEY=SVWC-7590|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.yesasia.com/us/tv-animation-bleach-original-soundtrack-4-japan-version/1021441600-0-0-0-en/info.html|title=TV Animation Bleach Original Soundtrack 4 (Japan Version) Japan Animation Soundtrack|publisher=YesAsia|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104214646/http://www.yesasia.com/us/tv-animation-bleach-original-soundtrack-4-japan-version/1021441600-0-0-0-en/info.html|url-status=live}}</ref> dok je službeni soundtrack za nove epizode objavljen u dva dijela (''[[Bleach: The Blood Warfare Soundtrack]]'' Vol. 1–2).<ref>{{cite web|language=ja|publisher=[[Oricon]]|title=TV Animation BLEACH THE BLOOD WARFARE Original Soundtrack Ⅰ|access-date=October 21, 2024|url=https://www.oricon.co.jp/prof/183/products/1485476/1/}}</ref><ref>{{cite web|language=ja|publisher=[[Oricon]]|title=TV Animation BLEACH THE BLOOD WARFARE Original Soundtrack ⅠⅠ|access-date=December 24, 2024|url=https://www.oricon.co.jp/prof/183/products/1523554/1/}}</ref> Izvorni soundtrackovi dobili su i posebno ''box set'' izdanje povodom pete obljetnice [[2009.]], koje je sadržavalo 21 dotad neobjavljenu kompoziciju.<ref>{{cite web|url=http://www.yesasia.com/us/tv-animation-bleach-5th-anniversary-box-dvd-first-press-limited-edition/1014538080-0-0-0-en/info.html|title=TV Animation Bleach 5th Anniversary Box (DVD) (First Press Limited Edition) (Japan Version)|publisher=YesAsia|access-date=2 November 2013|archive-date=November 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104214718/http://www.yesasia.com/us/tv-animation-bleach-5th-anniversary-box-dvd-first-press-limited-edition/1014538080-0-0-0-en/info.html|url-status=live}}</ref> U prosincu [[2022.]] godine Sagisu je izdao i posebni album ''[[SHIRO'S SONGBOOK BLEACH Bankai!]]'' koji nije bio službeni [[soundtrack]] album za anime, već solo izdanje povezano s ''Bleachom'', s tim da su kompozicije s ovog albuma svejedno korištene u 17. sezoni animea. Osim ovih glavnih soundtrackova, izdana je i serija dodatnih glazbenih kompilacija. Među njima je i serijal ''[[Bleach Beat Collection]]'', koji je sadržavao snimke japanskih glasovnih glumaca koje daju dodatni uvid u njihove likove, ali i same glumce. Prvi CD pojavio se [[2005.]] godine, a ukupno je izdan 21 CD kroz četiri sabrane kolekcije znane kao ''Sessions''.<ref>{{cite web|url=http://www.sonymusic.co.jp/Music/Arch/SV/BLEACH/m_disco.html|title=BLEACH: ディスコグラフィ|publisher=[[Sony Music]]|language=ja|access-date=January 1, 2009|archive-date=March 6, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090306204620/http://www.sonymusic.co.jp/Music/Arch/SV/BLEACH/m_disco.html|url-status=live}}</ref> U sklopu ove serije izdane su i dvije posebne kompilacije, svaka s po 24 kompozicije na 2 diska, koje sadrže izbor kompozicija iz serijala ''[[Bleach Beat Collection]]'', a izdane su pod naslovom ''[[Bleach Beat Collection: The Best]]''.<ref>{{cite web|title=BLEACH BEAT COLLECTION THE BEST 1|url=https://www.aniplex.co.jp/lineup/bleach/products/detail/?id=935|publisher=[[Aniplex]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918131650/https://www.aniplex.co.jp/lineup/bleach/products/detail/?id=935|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=BLEACH BEAT COLLECTION THE BEST 2|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7617|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132042/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7617|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}</ref> Tu je još i ''[[Bleach Breathless Collection]]'', serijal od šest diskova fokusiranih na individualne likove, a odrabani likovi bili su Ichigo, Rukia, Renji, Hitsugaya, Hisagi i Byakuya.<ref>{{multiref2|1={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:01 黒崎一護 with 斬月|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7653|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132420/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7653|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|2={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:02 朽木ルキア with 袖白雪|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7657|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132624/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7657|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|3={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:03 阿散井恋次 with 蛇尾丸|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7660|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132552/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7660|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|4={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:04 日番谷冬獅郎 with 氷輪丸|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7666|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132638/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7666|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|5={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:05 檜佐木修兵 with 風死|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7674|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132643/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7674|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|6={{cite web|title=BLEACH BREATHLESS COLLECTION:06 朽木白哉 with 千本桜 and 村正|url=https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7675|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918132525/https://www.sonymusic.co.jp/artist/BLEACH/discography/SVWC-7675|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}}}</ref> Tu je još i posebni serijal ''Radio DJCD Bleach "B" Station'', koji se sastoji od pet ''sessionsa'' – prve dvije sadržavale su šest CD-ova svaka, dok su ostale sadržavale pet CD-ova – koji su izdavani od [[2005.]] do [[2011.]] godine.<ref>{{multiref2|1={{cite web|title=RADIO DJCD［BLEACH "B" STATION］Vol.1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007298|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134436/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007298|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|2={{cite web|title=RADIO DJCD［BLEACH "B" STATION］Vol.6|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007388|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134534/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007388|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|3={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH "B" STATION] Second Season 1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007441|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134533/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007441|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|4={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH "B" STATION] Second Season 6|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007531|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134606/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007531|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|5={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH "B" STATION] Third Season Vol.1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007545|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134707/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007545|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|6={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH "B" STATION] Third Season Vol.5|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007649|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134620/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007649|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|7={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH"B"STATION] Fourth Season Vol.1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007667|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134724/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007667|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|8={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH"B"STATION] Fourth Season Vol.5|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007739|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134734/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007739|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|9={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH"B"STATION] Fifth Season Vol.1|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007741|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134807/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007741|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}|10={{cite web|title=RADIO DJCD [BLEACH"B"STATION] Fifth Season Vol.5|url=https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007745|publisher=[[Sony Music Entertainment Japan|Sony Music Shop]]|access-date=September 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918134811/https://www.sonymusicshop.jp/m/item/itemShw.php?site=S&ima=2825&cd=SVWC000007745|archive-date=September 18, 2026|language=ja|url-status=live}}}}</ref> Pet posebnih kompilacija s OP i ED pjesmama izdano je u sklopu serije CD-ova naslovljene ''[[Bleach: The Best]]'', s tim da ta izdanja pokrivaju samo originalni anime, a ne OP i ED pjesme iz 17. sezone. Godine [[2010.]] izdan je i posebni [[konceptualni album]] ''[[BuriCon～BLEACH CONCEPT COVERS～]]''. === OP i ED pjesme === Kroz godine emitiranja, ukupno su 54 pjesme bile korištene kao OP i ED pjesme za ''Bleach''; ukupno je bilo 19 OP pjesama i 35 ED pjesma (34 "redovne" i jedna posebna). Izvođači su uglavnom bili različiti, s tim da su [[Aqua Timez]] (3), [[YUI (pjevačica)|YUI]] (2), [[RSP (bend)|RSP]] (2), [[SunSet Swish]] (2) i [[Tatsuya Kitani]] (2) doprinijeli s više od jedne pjesme. Uz ove, u sklopu 17. sezone objavljeni su i posebni AMV-ovi (Anime Music Video) s dodatnim pjesmama koje nisu bile korištene u animeu, ali su služile kao popratni materijal za te kompilacijske uratke. Svaki ''cour'' 17. sezone dobio je po jednu, a autori su bili [[Tatsuya Kitani]], [[SennaRin]] i [[Aqua Timez]]. ==== Popis ==== <!-- {| class="wikitable" style="font-size:95%;" width="100%" |- ! colspan="4" | OP pjesme ! width="1" rowspan="34" | ! colspan="4" | ED pjesme ! width="1" rowspan="34" | ! colspan="4" | AMV pjesme |- !{{Abbr|Br.|Redni broj prilikom prikazivanja}} !Pjesma !Izvođač !Epizode !{{Abbr|Br.|Redni broj prilikom prikazivanja}} !Pjesma !Izvođač !Epizode !{{Abbr|Br.|Redni broj prilikom prikazivanja}} !Pjesma !Izvođač !''Cour'' |- ! rowspan="2"| 1. | rowspan="2"| "[[*~Asterisk~]]" | rowspan="2"| [[ORANGE RANGE]] | rowspan="2"| {{center|1–25}} ! 1. | "[[Life is Like a Boat]]" | [[Rie Fu]] | {{center|1–13}} | colspan="4" rowspan="30" {{N/A}} |- ! 2. | "[[Thank You!! (pjesma, Home Made Kazoku)|Thank You!!]]" | [[Home Made Kazoku]] | {{center|14–25}} |- ! rowspan="2"| 2. | rowspan="2"| "[[D-tecnoLife]]" | rowspan="2"| [[UVERworld]] | rowspan="2"| {{center|26–51}} ! 3. | "[[Hōkiboshi|ほうき星]]" ("Hōkiboshi") | [[Younha]] | {{center|26–38}} |- ! 4. | "[[Happypeople]]" | [[Skoop On Somebody]] | {{center|39–51}} |- ! rowspan="2"| 3. | rowspan="2"|"[[Ichirin no Hana|一輪の花]]" ("Ichirin no Hana") | rowspan="2"|[[High and Mighty Color]] | rowspan="2"|{{center|52–74}} ! 5. | "[[Life (pjesma, YUI)|Life]]" | [[YUI (pjevačica)|YUI]] | {{center|52–63}} |- ! 6. | "[[My Pace (pjesma, SunSet Swish)|My Pace]]" | [[SunSet Swish]] | {{center|64–74}} |- ! rowspan="2"| 4. | rowspan="2"|"[[Tonight, Tonight, Tonight]]" | rowspan="2"|[[Beat Crusaders]] | rowspan="2"|{{center|75–97}} ! 7. | "[[Hanabi (pjesma, Ikimono-Gakari)|花火]]" ("Hanabi") | [[Ikimono-Gakari]] | {{center|75–86}} |- ! 8. | "[[Movin!!]]" | [[Takacha]] | {{center|87–97}} |- ! rowspan="2"| 5. | rowspan="2"|"[[Rolling Star]]" | rowspan="2"| [[YUI (pjevačica)|YUI]] | rowspan="2"|{{center|98–120}} ! 9. | "[[Baby It's You (pjesma, JUNE)|Baby It's You]]" | [[JUNE (pjevač)|JUNE]] | {{center|98–109}} |- ! 10. | "[[Sakura Biyori|桜日和]]" ("Sakura Biyori") | [[Mai Hoshimura]] | {{center|110–120}} |} --> == Emitiranje i distribucija == == Ostali mediji == == Kritike == == Bilješke == {{notelist}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{Official website|https://bleach-anime.com/|Official website}} {{ja}} * {{Official website|https://pierrot.jp/title/bleach/|Official website at Pierrot}} {{ja}} * {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200301111859/https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/index2.html|date=March 1, 2020|title=Official website at TV Tokyo}} {{ja}} ** {{Official website|https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/|''Thousand-Year Blood War'' official website at TV Tokyo}} {{ja}} * {{Official website|https://www.aniplex.co.jp/bleach/|Official website at Aniplex}} {{ja}} * {{Official website|https://bleach.viz.com/|Official website at Viz Media}} {{Bleach}} {{Authority control}} [[Kategorija:Bleach]] [[Kategorija:Anime serije]] [[Kategorija:TV serije započete 2004.]] ldiyg956wignge0a2o44urp0ghc6vox Gran Chaco (provincija) 0 4683738 42711361 41580884 2026-10-17T10:01:22Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 42711361 wikitext text/x-wiki {{Regija (HR) | ime =Provincija Gran Chaco | ime_genitiv=Provincije Gran Chaco | slika =Bolivia_Tarija_Gran_Chaco.png | slika_opis= Pozicija provincije na [[Karta|karti]] [[Bolivija|Bolivije]] | nalazi_se_u_sastavu=[[Bolivija|Bolivije]] | upravni_oblik= [[provincija]] | službeni_jezik=[[španjolski]] | glavni_grad=[[Yacuiba]] | vladar =José Luis Ábrego | titula_vladara=[[guverner]] | površina=18551 | stanovnika=172918 | pozivni_broj = | web= | komentar = |}} '''Provincija Gran Chaco''' ([[španjolski]]: ''Provincia del Gran Chaco'') je jedna od 6 [[Provincije Bolivije|provincija]] [[bolivija|bolivijskog]] [[Tarija (departman)|Departmana Tarija]].<ref name=city/> == Karakteristike== Provincija Gran Chaco se prostire na [[površina|površini]] od 18,551 [[km²]], na kojoj živi 172,918 [[Stanovništvo|stanovnika]].<ref name=city>{{cite web | url =https://www.citypopulation.de/en/bolivia/dept/admin/tarija/0603__gran_chaco/ | title =''Gran Chaco Province in Bolivia'' | accessdate =14.10.2023. | language=engleski | publisher=City population}}</ref> Provincija se nalazi na [[jug]]u [[Bolivija|zemlje]], prostire se po [[suša|sušnoj]] [[ravnica|ravnici]] [[Gran Chaco|Gran Chaco]], na prosječnoj [[nadmorska visina|nadmorskoj visini]] od 316 [[metar]]a.<ref name=city/> [[Administrativni centar]] provincije je [[grad]] [[Yacuiba]] koji ima 61,844 stanovnika.<ref name=cita>{{cite web | url =https://www.citypopulation.de/en/bolivia/tarija/gran_chaco/06030101001001__yacu%C3%ADba/ | title =''Yacuiba in Gran Chaco (Tarija)'' | accessdate =14.10.2023. | language=engleski | publisher=City Population}}</ref> U Gran Chacu se nalaze se najveće rezerve [[zemni gas|zemnog plina]] u Boliviji, usporedive sa onima u [[Venecuela|Venezueli]].<ref name=nov>{{cite web | url =https://www.la-epoca.com.bo/2014/11/04/yacuiba-ciudad-pujante-y-moderna-del-gran-chaco/ | title =''Yacuiba, ciudad pujante y moderna del Gran Chaco'' | accessdate =14.10.2023. | language =engleski | publisher =Epoca | archive-url =https://web.archive.org/web/20250120014022/https://www.la-epoca.com.bo/2014/11/04/yacuiba-ciudad-pujante-y-moderna-del-gran-chaco/ | archive-date =2025-01-20 | url-status =dead}}</ref> Provincija je administrativno podjeljena na 3 [[općina|općine]] to su; *[[Yacuiba]] *[[Caraparí]] *[[Villa Montes]]<ref name=op>{{cite web | url =https://www.municipio.com.bo/provincia-gran-chaco.html | title =''Lista de municipalidades en Provincia de Gran Chaco'' | accessdate =14.10.2023. | language=engleski | publisher=Municipio}}</ref> == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{commonscat|Gran Chaco Province}} * [https://www.educa.com.bo/geografia/provincia-gran-chaco-mapa ''Provincia del Gran Chaco'' (na portalu Educa)] {{es icon}} [[Kategorija:Provincije Bolivije]] deax9b81ncejuiwuzme4dunvsad5aj6 Korisnik:Ansony89 2 4684973 42711360 42669911 2026-10-17T09:51:41Z Ansony89 198027 42711360 wikitext text/x-wiki {{#Babel:en-4|fr-3|ja-3|no-1|sh-0}} Come see me on [http://en.wikipedia.org/wiki/User:Ansony89 English Wikipedia]. [[en:User:Ansony89]] [[simple:User:Ansony89]] [[fr:Utilisateur:Ansony89]] [[tok:jan:Ansony89]] [[ja:利用者:Ansony89]] py2pgzq3b8meoh4qa8o7l7ol2c56jrp Stojanka, majka Knežopoljka 0 4690733 42711323 42315817 2026-10-16T16:37:51Z Ђидо 82600 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Izbeglice sa Kozare jula 1942. godine - majka sa dve ćerke.jpg]] → [[File:Izbeglice sa Kozare jula 1942. godine - majka Milica Tepić sa sinom i ćerkom.jpg]] Correct name 42711323 wikitext text/x-wiki {{Infobox Song | Cover = Izbeglice sa Kozare jula 1942. godine - majka Milica Tepić sa sinom i ćerkom.jpg | Caption = Izbjeglice sa Kozare, fotografija [[Žorž Skrigin|Žorža Skrigina]] poznata kao "Majka Knežopoljka" | Writer = [[Skender Kulenović]] | Released = [[1942]]. | genre = [[tužbalica]] }} '''Stojanka majka Knežopoljka''' je poema [[Skender Kulenović|Skendera Kulenovića]] nastala [[1942]]. godine. Nastala je kao pesničko svedočanstvo užasa [[Ustaše|ustaškog]] klanja nad [[Srbi|srpskim]] civilima na [[Kozara|Kozari]].<ref>https://znaci.org/00001/106_9.htm</ref> Poema je jezički oblikovana po formi narodne [[tužbalica|tužbalice]]. Ali ona je više poziv na osvetu, slavljenje slobode i života, nego jadikovka majke što je izgubila tri sina (Srđana, Mrđana i Mlađena), u neprijateljskoj ofanzivi. U potkozarskom selu [[Knežica (Kozarska Dubica)|Knežici]] po pesmi je imenovana [[OŠ „Majka Knežopoljka” Knežica|Osnovna škola „Majka Knežopoljka“]]. == Izvođenje == 19. 8. 1942. godine na Paležu kod [[Prijedor]]a održano je savetovanje i smotra svih jedinica 2. krajiškog partizanskog odreda. Na smotri je književnik Skender Kulenović prvi put recitovao svoju, tim povodom napisanu, poemu "Stojanka, majka Knežpoljka".<ref>https://znaci.org/dogadjaj.php?br=12608</ref> Još u toku rata, partizani su scenski izvodili ovo delo: {{citiranje|Scenski postavljamo »Stojanku, majku Knežopoljku«. Prvo: recitator — govorni zbor, kasnije, nadopunjavana muzikom i pjevačkim zborom, postaje centralnom točkom naših programa. Mira ju je izvanredno, ponekad upravo potresno, interpretirala.<ref>Muzika i muzičari u NOB, zbornik sećanja (str. 53), Beograd 1982.</ref>|[[Silvije Bombardelli]]}} == Povezano == [[Datoteka:Spomen ploca Stojanci majka Knezpoljka.jpg|mini|Spomen ploča u [[Kozarska Dubica|Kozarskoj Dubici]]]] * [[Knešpolje]] * [[Na Kordunu grob do groba]] * [[Majka pravoslavna]] * [[Partizanske pesme]] == Vanjske veze == * {{cite web | title = Stojanka majka Knežopoljka | website = Projekat Rastko | url = http://www.rastko.rs/knjizevnost/umetnicka/poezija/skulenovic-stojanka_c.html | archive-url = https://web.archive.org/web/20231030080309/http://www.rastko.rs/knjizevnost/umetnicka/poezija/skulenovic-stojanka_c.html | archive-date = 30. 10. 2023. | url-status = live }} [[Kategorija:Partizanske pjesme]] t1nlhs1dehww03k8nsry8rcg0y21jsv Šablon:Mw-datatable 10 4726146 42711298 2026-10-16T12:42:44Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: <includeonly><templatestyles src="template:row hover highlight/styles.css"/></includeonly><noinclude>{{doc}}</noinclude> 42711298 wikitext text/x-wiki <includeonly><templatestyles src="template:row hover highlight/styles.css"/></includeonly><noinclude>{{doc}}</noinclude> cduuzju2sjckr22cx0f3yekzjto19ho Šablon:Row hover highlight/styles.css 10 4726147 42711299 2026-10-16T12:44:44Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: .hover-highlight tr:hover, .mw-datatable tr:hover { background-color: var(--background-color-progressive-subtle, #f1f4fd); color: var(--color-base, #202122); } .mw-datatable { background-color: var(--background-color-base, #fff); color: var(--color-base, #202122); } 42711299 sanitized-css text/css .hover-highlight tr:hover, .mw-datatable tr:hover { background-color: var(--background-color-progressive-subtle, #f1f4fd); color: var(--color-base, #202122); } .mw-datatable { background-color: var(--background-color-base, #fff); color: var(--color-base, #202122); } o469v0552810zo2np7fot1bg1psr6xn Departman Ardeni u Francuskoj 0 4726148 42711305 2026-10-16T14:06:35Z Kontributor 2K 192569 Preusmjereno na [[Ardennes (departman)]] 42711305 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Ardennes (departman)]] ndb8dpjeansgd62o65oms03qumc4f9d Šarlvil Mezijer 0 4726149 42711306 2026-10-16T14:07:09Z Kontributor 2K 192569 Preusmjereno na [[Charleville-Mézières]] 42711306 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Charleville-Mézières]] o76lyk758ip9qhf30znykon2c0g6nng Šablon:Multiref2 10 4726150 42711310 2026-10-16T15:40:27Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: <includeonly><!-- -->{{#invoke:Template wrapper| wrap | _template = Unbulleted list | _exclude = text | _include-positional = yes |item_style=margin-bottom:.5em; display:block; | item1_style=display:inline; margin:0; | item2_style=margin-top:.5em; | list_style=display:inline; | style=display:inline; }}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 42711310 wikitext text/x-wiki <includeonly><!-- -->{{#invoke:Template wrapper| wrap | _template = Unbulleted list | _exclude = text | _include-positional = yes |item_style=margin-bottom:.5em; display:block; | item1_style=display:inline; margin:0; | item2_style=margin-top:.5em; | list_style=display:inline; | style=display:inline; }}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 92hg4zgo8uw49b8nas7jnw8v8t7qvl1 Lon le Sonije 0 4726151 42711358 2026-10-17T09:04:39Z Kontributor 2K 192569 Preusmjereno na [[Lons-le-Saunier]] 42711358 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Lons-le-Saunier]] rwdk33qj7nlpc3idtsucdmosznqtyxo